14 ліпеня

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікіпедыя</sitename>
    <dbname>bewiki</dbname>
    <base>https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікіпедыя</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікіпедыю</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Партал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Размовы пра партал</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>14 ліпеня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298</id>
    <revision>
      <id>5166004</id>
      <parentid>5165484</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6235" sha1="m4cdnrqdvnvqg42z8bd7xpkxvd301ga" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на ліпень}}
&lt;/noinclude&gt;
'''14 ліпеня''' — сто дзевяноста пяты (сто дзевяноста шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
* [[1099]]: Падчас [[Першы крыжовы паход|1-га Крыжовага паходу]] крыжакі штурмам узялі [[Іерусалім]].
* [[1187]]: Пачатак марскога паходу [[Наўгародская дзяржава|наўгародцаў]] на шведскую сталіцу [[Сігтуна|Сігтуну]].
* [[1471]]: Адбылася бітва на Шалоні ў ходзе маскоўска-наўгародскай вайны 1471 года, першы крок да далучэння Ноўгарада да [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]].
* [[1500]]: Адбылася [[Бітва на Ведрашы (1500)|бітва на Ведрашы]] ў ходзе [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503)|маскоўска-літоўскай вайны 1500—1503 гадоў]].
* [[1700]]: Заключаны Канстанцінопальскі мірны дагавор, паводле якога ад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] да Маскоўскай дзяржавы адышлі Азоў і Запарожжа.
* [[1708]]: [[Бітва пад Галоўчынам]] у час [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] паміж расійскімі і шведскімі войскамі.
* [[1789]]: [[Узяцце Бастыліі|Узяцце]] [[Бастылія|Бастыліі]], пачатак [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]].
* [[1865]]: Здзейснена першае паспяховае ўзыходжанне на гару [[Матэргорн]] у [[Альпы|Альпах]], пры спуску 4 чалавекі загінулі.
* [[1913]]: У [[Вільнюс|Вільні]] заснавана [[Беларускае выдавецкае таварыства]].
* [[1920]]: [[Чырвоная Армія]] заняла [[Вільнюс|Вільню]].
* [[1944]]: [[Пінск]] вызвалены савецкімі войскамі ў ходзе [[Беларуская наступальная аперацыя|Беларускай наступальнай аперацыі]].
* [[2015]]: Касмічны апарат ''[[New Horizons]]'' наблізіўся да [[Плутон (карлікавая планета)|Плутона]] і зрабіў дэталёвы здымак карлікавай планеты.

== Нарадзіліся ==
* [[1602]]: [[Джуліа Мазарыні]], французскі дзяржаўны дзеяч
* [[1743]]: [[Гаўрыла Раманавіч Дзяржавін|Гаўрыла Дзяржавін]], рускі паэт і дзяржаўны дзеяч
* [[1800]]: [[Жан Батыст Дзюма]], французскі хімік-арганік
* [[1816]]: [[Жазеф Арцюр дэ Габіно]], французскі арыстакрат, сацыёлаг, этнолаг, антраполаг, пісьменнік, дыпламат (пам. 13.10.1882)
* [[1903]]: [[Ірвінг Стоўн]], амерыканскі пісьменнік
* [[1911]]: [[Павел Іванавіч Пруднікаў|Павел Пруднікаў]], беларускі пісьменнік (пам. 16.3.2000)
* [[1918]]: [[Інгмар Бергман]], шведскі кінарэжысёр, сцэнарыст, пісьменнік (пам. 30.7.2007)
* [[1919]]: [[Ліна Вентура]], французскі акцёр
* [[1920]]: [[Алесь Астапенка]], беларускі паэт, перакладчык (пам. 20.7.1970)
* [[1927]]: [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Георгій Штыхаў]], беларускі археолаг, гісторык-медыявіст
* [[1938]]: [[Машэ Сафдзі|Мошэ Сафдзі]], ізраільска-амерыканскі архітэктар
* [[1939]]: [[Карал Гот]], чэшскі эстрадны спявак
* [[1942]]: [[Хаўер Салана]], іспанскі палітык
* [[1981]]: [[Алена Лолавіч]], сербская гарналыжніца

== Памерлі ==
* [[1223]]: [[Філіп II Аўгуст]], кароль Францыі
* [[1704]]: [[Соф’я Аляксееўна (царэўна)|Соф’я Аляксееўна]], руская царэўна
* [[1816]]: [[Франсіска Міранда]], нацыянальны герой Венесуэлы
* [[1827]]: [[Агюстэн Жан Фрэнель]], французскі фізік
* [[1920]]: [[Альберт фон Келер]], нямецкі мастак
* [[1968]]: [[Канстанцін Георгіевіч Паустоўскі]], рускі пісьменнік
* [[1991]]: [[Павел Сямёнавіч Маразенка|Павел Маразенка]], савецкі акцёр тэатру і кіно (нар. 5.7.1939)
* [[1992]]: [[Аляксей Нічыпаравіч Карпюк|Аляксей Карпюк]], беларускі пісьменнік, грамадскі дзеяч (нар. 14.6.1920)
* [[1994]]: [[Пётр Васілевіч Конюх]], беларускі оперны спявак

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Ірака}} [[Ірак]]: Дзень Рэспублікі
* {{Сцяг Паўднёвай Асеціі}} [[Паўднёвая Асеція]]: Дзень міратворца
* {{Сцяг Францыі}} [[Францыя]]: [[Дзень узяцця Бастыліі]]

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|714]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:14 ліпеня| ]]</text>
      <sha1>m4cdnrqdvnvqg42z8bd7xpkxvd301ga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>15 ліпеня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>320</id>
    <revision>
      <id>5166022</id>
      <parentid>5165480</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7601" sha1="jns1dgxv5o0wsqmgmtbnuobx8oqnjmd" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на ліпень}}
&lt;/noinclude&gt;
'''15 ліпеня''' — сто дзевяноста шосты (сто дзевяноста сёмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
* [[1015]]: [[Святаполк Уладзіміравіч]] стаў [[Вялікі князь Кіеўскі|Вялікім Князем Кіеўскім]].
* [[1240]]: Адбылася [[Неўская бітва]], дружына [[Аляксандр Неўскі|Аляксандра Яраславіча]] разбіла шведскі атрад.
* [[1410]]: Адбылася [[Грунвальдская бітва|бітва пры Грунвальдзе]] ў ходзе [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайны 1409—1411 гадоў]].
* [[1560]]: Першая пісьмовая згадка аб [[Гісторыя Светлагорска|Шацілавічах]] (зараз — горад [[Светлагорск]]).
* [[1606]]: Мяшчане [[Магілёў|Магілёва]] ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі.
* [[1799]]: У Егіпце знойдзены [[Разецкі камень]].
* [[1888]]: Здарылася буйное вывяржэнне [[Вулкан Бандай|вулкана Бандай]].
* [[1918]]: Пачалася [[Бітва на Марне (1918)|бітва на Марне]] падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]].
* [[1925]]: Адноўлена дзейнасць [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]].
* [[1965]]: [[Кангрэс ЗША]] прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя.
* [[1999]]: [[Беларусь]] усталявала [[Беларуска-суданскія адносіны|дыпламатычныя адносіны з Суданам]].
* [[2007]]: Адбылася ўрачыстая каранацыя [[абраз Маці Божай Гудагайскай|абраза Маці Божай Гудагайскай]] папскімі каронамі.
* [[2014]]: [[Катастрофа ў Маскоўскім метрапалітэне (2014)|Аварыя]] ў [[Маскоўскі метрапалітэн|Маскоўскім метрапалітэне]] прывяла да гібелі людзей.
* [[2016]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]].
* [[2020]]: У выніку кібератакі [[Кібератака на Twitter (2020)|ўзламаны шэраг топ-акаўнтаў]] на [[Twitter]].

== Нарадзіліся ==
* [[1573]]: [[Ініга Джонс]], англійскі архітэктар
* [[1600]]: [[Ян Косірс]], паўднёванідэрландскі жывапісец
* [[1606]]: [[Рэмбрант Харменс ван Рэйн|Рэмбрант]], нідэрландскі мастак (пам. 1669)
* [[1609]]: [[Казімір Леў Сапега]], вялікалітоўскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч (пам. 19.1.1656)
* [[1613]]: [[Гу Яньу]], кітайскі філосаф, гісторык
* [[1675]]: [[Станіслаў Панятоўскі]], вялікалітоўскі палкаводзец, прадстаўнік магнатэрыі
* [[1848]]: [[Вільфрэда Парэта]], італьянскі эканаміст
* [[1875]]: [[Рудольф Леві]], нямецкі мастак
* [[1876]]: [[Алаіза Пашкевіч|Алаіза Пашкевіч (Цётка)]], беларуская паэтка, грамадская дзяячка і палітык (пам. 18.3.1916)
* [[1900]]: [[Уладзімір Дубоўка]], беларускі паэт, празаік, перакладчык, крытык (пам. 20.3.1976)
* [[1901]]: [[Пейке Кох]], нідэрландскі мастак
* [[1924]]: [[Махмуд Эсамбаеў]], чачэнскі артыст балета
* [[1926]]: [[Леапольда Галцьеры]], прэзідэнт Аргенціны
* [[1930]]: [[Жак Дэрыда]], французскі філосаф
* [[1930]]: [[Стывен Смейл]], амерыканскі матэматык
* [[1933]]: [[Джон Хопфілд]], амерыканскі фізік
* [[1938]]: [[Аляксандр Андрэевіч Шабалін|Аляксандр Шабалін]], савецкі беларускі [[дзяржаўны дзеяч]], [[пісьменнік]] і [[журналіст]], [[спартсмен]]
* [[1939]]: [[Барыс Рыгоравіч Колкер|Барыс Колкер]], лінгвіст, эсперантолаг
* [[1946]]: [[Хасанал Болкіях]], султан [[бруней]]скі
* [[1961]]: [[Форэст Уітакер]], амерыканскі акцёр
* [[1976]]: [[Дыяна Кругер]], нямецкая кінаактрыса
* [[1984]]: [[Гіфт Еле Атуве]], нігерыйская футбалістка

== Памерлі ==
* [[1410]]: [[Ульрых фон Юнгінген]], вялікі магістр [[Тэўтонскі Ордэн|Тэўтонскага Ордэна]] (нар. 1360)
* [[1609]]: [[Анібале Карачы]], італьянскі жывапісец
* [[1758]]: [[Джавані Батыста Кразата]], італьянскі мастак
* [[1765]]: [[Шарль-Андрэ ван Лоа]], французскі мастак
* [[1828]]: [[Жан-Антуан Гудон]], французскі скульптар
* [[1853]]: [[Вільгельм фон Кобель]], мастак
* [[1857]]: [[Карл Чэрні]], аўстрыйскі кампазітар
* [[1904]]: [[Антон Чэхаў]], рускі пісьменнік, драматург, лекар. Аўтар апавяданняў, аповесцей і п’ес (нар. 17(29).1.1860)
* [[1919]]: [[Герман Эміль Фішэр]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]]
* [[1954]]: [[Садрыдзін Айні]], таджыкскі паэт
* [[1988]]: [[Шарль Лапік]], французскі мастак
* [[2016]]: [[Янез Бернік]], славенскі мастак
* [[2017]]: [[Марцін Ландау]], амерыканскі акцёр

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Батсваны}} [[Батсвана]]: Дзень прэзідэнта
* {{Сцяг Брунея}} [[Бруней]]: Дзень нараджэння султана
* {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]: [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]], [[Дзень хрышчэння Кіеўскай Русі — Украіны]]

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|715]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:15 ліпеня| ]]</text>
      <sha1>jns1dgxv5o0wsqmgmtbnuobx8oqnjmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>18 ліпеня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>403</id>
    <revision>
      <id>5166029</id>
      <parentid>5165492</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8654" sha1="ht1aaopyrnv5o9krra9azws4e9ye59c" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на ліпень}}&lt;/noinclude&gt;
'''18 ліпеня''' — сто дзевяноста дзявяты (двухсоты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
* [[390 да н.э.]]: [[Старажытны Рым|Рымляне]] пацярпелі паражэнне ад [[галы|галаў]] на [[рака|рацэ]] Аліі. Галы разрабавалі Рым, забілі [[Сенат (Старажытны Рым)|рымскіх сенатараў]] і ўзялі ў аблогу [[Капітолій]].
* [[64]]: Пачаўся «[[Вялікі пажар Рыма]]», які знішчыў амаль увесь горад.
* [[1792]]: Перамога арміі на чале з [[Тадэвуш Касцюшка|Т. Касцюшкам]] над расійскімі войскамі Міхаіла Кахоўскага пад Дубенкай.
* [[1812]]: У Расіі ў час вайны з [[Францыя]]й створана [[Народнае апалчэнне ў вайне 1812 года|апалчэнне]].
* [[1872]]: У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ўпершыню праведзена працэдура тайнага галасавання.
* [[1878]]: Шведскі палярны даследчык [[Нільс Адольф Эрык Нордэншэльд|Адольф Нордэншельд]] першы прайшоў паўночным шляхам з [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] ў [[Ціхі акіян]].
* [[1897]]: Працягласць працоўнага дня на прадпрыемствах [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] скарочана да 11,5 гадзін, нядзеля абвешчана выхадным днём.
* [[1936]]: Ваенны путч у [[Іспанія|Іспаніі]], пачатак [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў]].
* [[1947]]: Кароль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] [[Георг VI]] падпісаў закон аб незалежнасці [[Брытанская Індыя|Брытанскай Індыі]].
* [[1954]]: Першы фестываль [[джаз]]авай музыкі ў Ньюпорце, штат [[Род-Айленд]] ([[ЗША]]).
* [[1954]]: Уведзена сумеснае навучанне ў школах [[СССР]].
* [[1968]]: Утворана кампанія «[[Intel]]», яе заснавалі [[Роберт Нойс]] і [[Гордан Мур]].
* [[1968]]: Лідар чэшскіх камуністаў [[Аляксандр Дубчак]] абвясціў лозунг «Сацыялізм з чалавечым абліччам».
* [[1974]]: У польскім {{нп3|Канстанцінаў (Плоцкі павет)|Канстанцінаве|pl|Konstantynów (powiat płocki)}} збудавана самая высокая ў свеце пабудова — Мачта Варшаўскага радыё вышынёй 646,38 м (абрынулася [[10.8]].[[1991]]).
* [[1994]]: Самы буйны фрагмент [[Камета Шумейкераў — Леві 9|каметы Шумейкераў — Леві 9]] урэзаўся ў атмасферу [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]].

== Нарадзіліся ==
[[Файл:Bulgaria-history-Vassil-Levski-01.jpg|thumb|left|100px|Васіл Леўскі]]
* [[1635]]: [[Роберт Гук]], англійскі [[фізік]], [[хімік]], [[матэматык]], астраном, біёлаг, вынаходнік і архітэктар (пам. 1703)
* [[1741]]: [[Ёган Якаб Дорнер Старэйшы]], нямецкі жывапісец
* [[1811]]: [[Уільям Тэкерэй]], англійскі пісьменнік (пам. 1863)
* [[1821]]: [[Паліна Віярдо-Гарсія]], французская спявачка, вакальны педагог і кампазітар (пам. 1910)
* [[1837]]: [[Васіл Леўскі]], нацыянальны герой [[Балгарыя|Балгарыі]]
* [[1838]]: [[Эдуар Лакруа]], французскі палітычны дзеяч
* [[1853]]: [[Хендрык Лорэнц]], галандскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі [[1902]] года (пам. 1928)
* [[1855]]: [[Аксель Паўльсен]], нарвежскі фігурыст і канькабежац
* [[1909]]: [[Станіслаў Мікалайчык]], польскі палітычны і дзяржаўны дзеяч (пам. 13.12.1966)
* [[1909]]: [[Андрэй Грамыка]], міністр замежных спраў [[СССР]] (пам. 1989)
* [[1917]]: [[Анры Сальвадор]], французскі эстрадны спявак
* [[1918]]: [[Нельсан Мандэла]], прэзідэнт [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] (пам. 5.12.2013)
* [[1921]]: [[Аарон Бек]], амерыканскі псіхатэрапеўт
* [[1927]]: [[Клод Бельгард]], французскі мастак
* [[1933]]: [[Яўген Еўтушэнка]], расійскі савецкі паэт, сцэнарыст, кінаартыст, фатограф, кінарэжысёр.
* [[1938]]: [[Пол Верхувен]], амерыканскі рэжысёр галандскага паходжання
* [[1939]]: [[Генадзь Фёдаравіч Шутаў|Генадзь Шутаў]], беларускі мастак-графік (пам. 3.06.[[1939 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1939]])
* [[1941]]: [[Фрэнк Фарыян]], нямецкі спявак, кампазітар і прадзюсар, стваральнік гурта «''[[Boney M.]]''»
* [[1942]]: [[Адольф Огі]], прэзідэнт Швейцарыі
* [[1961]]: [[Элізабет Мак-Говерн]], амерыканская актрыса
* [[1979]]: [[Меліна Рабер-Мішон]], французская кідальніца дыска
* [[1983]]: [[Мік Пахапіл]], эстонскі лёгкаатлет
* [[1997]]: [[Ноа Лайлс]], амерыканскі лёгкаатлет

== Памерлі ==
[[Файл:(Treviso) The painter Antoine Watteau by Rosalba Carriera - Museo civico di Santa Caterina.jpg|thumb|100px|Антуан Вато]]
* [[1009]]: [[Ян XVIII (Папа Рымскі)|Ян XVIII, Папа Рымскі]]
* [[1610]]: [[Мікеланджэла Караваджа]], італьянскі [[мастак]] (нар. [[1573]])
* [[1613]]: [[Іпацій Пацей]], царкоўны і дзяржаўны дзеяч [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]
* [[1721]]: [[Антуан Вато]], французскі мастак
* [[1792]]: [[Джон Пол Джонс (адмірал)|Джон Пол Джонс, адмірал]]
* [[1826]]: [[Ісак Шэлбі]], амерыканскі палітык
* [[1858]]: [[Франсіска Антоніа Пінта]], трэці прэзідэнт Чылі
* [[1890]]: [[Крысціян Генрых Фрыдрых Петэрс]], амерыкана-германскі астраном
* [[1927]]: [[Васіль Паленаў]], рускі мастак (нар. [[1844]])
* [[1968]]: [[Карней Хейманс]], бельгійскі фізіёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]]
* [[2021]]: [[Эн Тарта]], эстонскі грамадскі і палітычны дзеяч
* [[2022]]: [[Клас Олдэнбург]], амерыканскі скульптар

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Іспаніі}} [[Іспанія]]: Дзень працы
* {{Сцяг ЗША}} [[ЗША]]: Дзень [[Хот-дог]]а
* {{Сцяг Уругвая}} [[Уругвай]]: Дзень Канстытуцыі

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|718]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:18 ліпеня| ]]</text>
      <sha1>ht1aaopyrnv5o9krra9azws4e9ye59c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1 жніўня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>438</id>
    <revision>
      <id>5166079</id>
      <parentid>5106044</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9117" sha1="e6b4d4je5aputj8tcgeacw3ud22v4qy" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на жнівень}}&lt;/noinclude&gt;
'''1 жніўня''' — дзвесце трынаццаты (дзвесце чатырнаццаты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
[[Выява:Seal of Colorado.svg|thumb|right|100px|Герб штата Каларада]]
* [[527]]: [[Юстыніян I]] стаў імператарам [[Візантыя|Візантыі]]
* [[608]]: У [[Рым]]е збудавана [[Калона Фокі]]
* [[902]]: [[Аглабіды]] захапілі Таарміну, апошнюю крэпасць [[Візантыя|Візантыі]] на [[Сіцылія|Сіцыліі]].
* [[1137]]: [[Людовік VII Малады]] стаў каралём [[Францыя|Францыі]]
* [[1291]]: Створана [[Швейцарская канфедырацыя]]
* [[1347]]: [[Кола дзі Рыенца]] абвясціў аднаўленне правоў рымскага народа, а [[Рым]] — сталіцай свету
* [[1461]]: [[Эдуард IV]] каранаваны як кароль [[Англія|Англіі]]
* [[1498]]: [[Хрыстафор Калумб]] адкрыў узбярэжжа сучаснай [[Венесуэла|Венесуэлы]]
* [[1514]]: Армія [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] пасля трэцяй аблогі ўзяла [[Смаленск]]
* [[1557]]: Была ліквідавана каталіцкая [[Упсальская архідыяцэзія]]
* [[1780]]: [[Швецыя]] заявіла аб сваім пастаянным нейтралітэце
* [[1789]]: [[Бітва пад Факшанамі]], перамога руска-аўстрыйскага войска пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|А. Суворава]]
* [[1808]]: [[Іаахім Мюрат]] стаў каралём Неапалю
* [[1812]]: [[Напалеон Банапарт]] выдаў дэкрэт аб стварэнні войска адноўленага [[ВКЛ]]
* [[1834]]: [[Парламент Вялікабрытаніі]] абвясціў закон аб адмене [[рабства]].
* [[1876]]: [[Каларада|Штат Каларада]] ўвайшоў у склад [[ЗША]] (стаў 38-ым штатам)
* [[1894]]: Пачалася [[Першая япона-кітайская вайна|Япона-кітайская вайна, 1894—1895]] гг.
* [[1926]]: Заснаваны італьянскі футбольны клуб [[ФК Напалі|Напалі]]
* [[1936]]: У [[Берлін]]е [[Адольф Гітлер]] адкрыў [[Летнія Алімпійскія гульні 1936|XI Летнія Алімпійскія гульні]]
* [[1937]]: У [[Мінск]]у супрацоўнікі [[НКВД]] спалілі некалькі дзесяткаў тысяч рукапісаў беларускіх літаратараў
* [[1944]]: Пачалося [[Варшаўскае паўстанне]] супраць нямецкіх акупантаў
* [[1946]]: Уведзена венгерская грашовая адзінка [[форынт]]
* [[1946]]: Створаны італьянскі футбольны клуб [[ФК Сампдорыя|Сампдорыя]]
* [[1960]]: [[Бенін]] атрымаў незалежнасць ад [[Францыя|Францыі]]
* [[2010]]: У [[Чорнае мора|Чорным моры]] выяўлена падводная рака

== Нарадзіліся ==
[[Выява:Giancarlo Giannini.jpg|thumb|left|100px|Джанкарла Джаніні]]
* [[10 да н.э.]]: [[Клаўдзій]], імператар рымскі (пам. [[54]])
* [[126]]: [[Пертынакс]], імператар рымскі (пам. [[193]])
* [[1313]]: Коган, імператар Японіі (пам. [[1364]])
* [[1520]]: [[Жыгімонт Аўгуст]], кароль польскі і вялікі князь літоўскі (пам. [[23.6]].[[1572]])
* [[1744]]: [[Жан-Батыст Ламарк]], французскі вучоны-біёлаг (пам. 18.12.[[1829]])
* [[1779]]: [[Фрэнсіс Скот Кі]], амерыканскі правазнаўца, паэт, аўтар [[гімн ЗША|нацыянальнага гімна ЗША]] (пам. [[1843]])
* [[1819]]: [[Герман Мелвіл]], амерыканскі [[пісьменнік]] (пам. 28.9.[[1891]])
* [[1862]]: [[Мантэг’ю Родс Джэймс]], англійскі пісьменнік
* [[1923]]: [[Мікола Грынчык]], беларускі літаратуразнавец і крытык (пам. [[1999]])
* [[1923]]: [[Шыман Перэс]], прэм’ер-міністр [[Ізраіль|Ізраіля]]
* [[1924]]: [[Жорж Шарпак]], французскі  фізік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] па фізіцы (1992)
* [[1925]]: [[Эрнст Яндль]], аўстрыйскі пісьменнік
* [[1930]]: [[Лоўрэнс Іглбергер]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат
* [[1930]]: [[П'ер Бурдзьё]], французскі сацыёлаг і [[філосаф]]
* [[1936]]: [[Іў Сен Ларан]], французскі мадэльер (пам. [[1.6]].[[2008]])
* [[1942]]: [[Джанкарла Джаніні]], італьянскі акцёр
* [[1948]]: [[Івар Калныньш]], латвійскі акцёр
* [[1948]]: [[Людміла Сяргееўна Шырына]], украінская оперная спявачка
* [[1949]]: [[Джым Кэрал]], амерыканскі пісьменнік
* [[1963]]: [[Эмбер Рад]], брытанскі палітык
* [[1964]]: [[Наталля Шыколенка]], беларуская лёгкаатлетка
* [[1970]]: [[Элон Ліндэнштраус]], ізраільскі матэматык
* [[1977]]: [[Аляксей Бацюкоў]], беларускі пісьменнік
* [[1979]]: [[Джэйсан Мамоа]], амерыканскі акцёр
* [[2004]]: [[Эмануэл Ваньёньі]], кенійскі лёгкаатлет

== Памерлі ==
[[Выява:Fahd bin Abdul Aziz.jpg|thumb|right|100px|Фахд ібн Абдэль Азіз ас-Сауд]]
* [[1137]]: [[Людовік VI Тоўсты]], кароль Францыі
* [[1714]]: [[Ганна Сцюарт|Ганна, каралева брытанская]]
* [[1911]]: [[Конрад Дудэн]], нямецкі філолаг
* [[1944]]:  [[Мануэль Кесан]], 2-і прэзідэнт Філіпін
* [[1970]]: [[Ота Генрых Варбург]], нямецкі біяхімік, доктар і фізіёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1931)
* [[1987]]: [[Пола Негры]], актрыса
* [[1993]]: [[Альфрэд Манесье]], французскі мастак
* [[1996]]: [[Тадэвуш Рэйхштэйн]], швейцарскі [[хімік]]
* [[1997]]: [[Святаслаў Тэафілавіч Рыхтэр]], савецкі і расійскі піяніст-віртуоз
* [[2005]]: [[Фахд ібн Абдэль Азіз ас-Сауд]], 5-ы кароль [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]]
* [[2005]]: [[Канстант (мастак)]]
* [[2021]]: [[Аляксей Уладзімір Мжачык]], беларускі цяжкаатлет

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Азербайджана}} [[Азербайджан]]: Дзень азербайджанскага алфавіта і мовы
* {{Сцяг Анголы}} [[Ангола]]: Дзень узброеных сіл
* {{Сцяг Беніна}} [[Бенін]]: Дзень незалежнасці
* {{Сцяг Каларада}} [[Каларада]], [[ЗША]]: Дзень штата
* {{Сцяг Кітая}} [[Кітай]]: Дзень узброеных сіл
* {{Сцяг Лівіі}} [[Лівія]]: Дзень узброеных сіл
* {{Сцяг Польшчы}} [[Польшча]]: Нацыянальны дзень памяці [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]]
* {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]: Дзень ваенна-марскога флоту
* {{Сцяг Швейцарыі}} [[Швейцарыя]]: Дзень заснавання Канфедэрацыі
{{Вонкавыя спасылкі}}
&lt;noinclude&gt;
{{commonscat|1 August}}
{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|801]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:1 жніўня| ]]</text>
      <sha1>e6b4d4je5aputj8tcgeacw3ud22v4qy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166082</id>
      <parentid>5166079</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9073" sha1="j07aha2yuc8sb00hhvarr1g810s3rrk" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на жнівень}}&lt;/noinclude&gt;
'''1 жніўня''' — дзвесце трынаццаты (дзвесце чатырнаццаты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
[[Выява:Seal of Colorado.svg|thumb|right|120px|Герб штата Каларада]]
* [[527]]: [[Юстыніян I]] стаў імператарам [[Візантыя|Візантыі]]
* [[608]]: У [[Рым]]е збудавана [[Калона Фокі]]
* [[902]]: [[Аглабіды]] захапілі Таарміну, апошнюю крэпасць [[Візантыя|Візантыі]] на [[Сіцылія|Сіцыліі]].
* [[1137]]: [[Людовік VII Малады]] стаў каралём [[Францыя|Францыі]]
* [[1291]]: Створана [[Швейцарская канфедырацыя]]
* [[1347]]: [[Кола дзі Рыенца]] абвясціў аднаўленне правоў рымскага народа, а [[Рым]] — сталіцай свету
* [[1461]]: [[Эдуард IV]] каранаваны як кароль [[Англія|Англіі]]
* [[1498]]: [[Хрыстафор Калумб]] адкрыў узбярэжжа сучаснай [[Венесуэла|Венесуэлы]]
* [[1514]]: Армія [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] пасля трэцяй аблогі ўзяла [[Смаленск]]
* [[1557]]: Была ліквідавана каталіцкая [[Упсальская архідыяцэзія]]
* [[1780]]: [[Швецыя]] заявіла аб сваім пастаянным нейтралітэце
* [[1789]]: [[Бітва пад Факшанамі]], перамога руска-аўстрыйскага войска пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|А. Суворава]]
* [[1808]]: [[Іаахім Мюрат]] стаў каралём Неапалю
* [[1812]]: [[Напалеон Банапарт]] выдаў дэкрэт аб стварэнні войска адноўленага [[ВКЛ]]
* [[1834]]: [[Парламент Вялікабрытаніі]] абвясціў закон аб адмене [[рабства]].
* [[1876]]: [[Каларада|Штат Каларада]] ўвайшоў у склад [[ЗША]] (стаў 38-ым штатам)
* [[1894]]: Пачалася [[Першая япона-кітайская вайна|Япона-кітайская вайна, 1894—1895]] гг.
* [[1926]]: Заснаваны італьянскі футбольны клуб [[ФК Напалі|Напалі]]
* [[1936]]: У [[Берлін]]е [[Адольф Гітлер]] адкрыў [[Летнія Алімпійскія гульні 1936|XI Летнія Алімпійскія гульні]]
* [[1937]]: У [[Мінск]]у супрацоўнікі [[НКВД]] спалілі некалькі дзесяткаў тысяч рукапісаў беларускіх літаратараў
* [[1944]]: Пачалося [[Варшаўскае паўстанне]] супраць нямецкіх акупантаў
* [[1946]]: Уведзена венгерская грашовая адзінка [[форынт]]
* [[1946]]: Створаны італьянскі футбольны клуб [[ФК Сампдорыя|Сампдорыя]]
* [[1960]]: [[Бенін]] атрымаў незалежнасць ад [[Францыя|Францыі]]
* [[2010]]: У [[Чорнае мора|Чорным моры]] выяўлена падводная рака

== Нарадзіліся ==
[[Выява:Giancarlo Giannini.jpg|thumb|left|120px|Джанкарла Джаніні]]
* [[10 да н.э.]]: [[Клаўдзій]], імператар рымскі (пам. 54)
* [[126]]: [[Пертынакс]], імператар рымскі (пам. 193)
* [[1313]]: Коган, імператар Японіі (пам. 1364)
* [[1520]]: [[Жыгімонт Аўгуст]], кароль польскі і вялікі князь літоўскі (пам. 23.6.1572)
* [[1744]]: [[Жан-Батыст Ламарк]], французскі вучоны-біёлаг (пам. 18.12.1829)
* [[1779]]: [[Фрэнсіс Скот Кі]], амерыканскі правазнаўца, паэт, аўтар [[гімн ЗША|нацыянальнага гімна ЗША]] (пам. 1843)
* [[1819]]: [[Герман Мелвіл]], амерыканскі [[пісьменнік]] (пам. 28.9.1891)
* [[1862]]: [[Мантэг’ю Родс Джэймс]], англійскі пісьменнік
* [[1923]]: [[Мікола Грынчык]], беларускі літаратуразнавец і крытык (пам. 1999)
* [[1923]]: [[Шыман Перэс]], прэм’ер-міністр [[Ізраіль|Ізраіля]]
* [[1924]]: [[Жорж Шарпак]], французскі  фізік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] па фізіцы (1992)
* [[1925]]: [[Эрнст Яндль]], аўстрыйскі пісьменнік
* [[1930]]: [[Лоўрэнс Іглбергер]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат
* [[1930]]: [[П'ер Бурдзьё]], французскі сацыёлаг і [[філосаф]]
* [[1936]]: [[Іў Сен Ларан]], французскі мадэльер (пам. 1.6.2008)
* [[1942]]: [[Джанкарла Джаніні]], італьянскі акцёр
* [[1948]]: [[Івар Калныньш]], латвійскі акцёр
* [[1948]]: [[Людміла Сяргееўна Шырына]], украінская оперная спявачка
* [[1949]]: [[Джым Кэрал]], амерыканскі пісьменнік
* [[1963]]: [[Эмбер Рад]], брытанскі палітык
* [[1964]]: [[Наталля Шыколенка]], беларуская лёгкаатлетка
* [[1970]]: [[Элон Ліндэнштраус]], ізраільскі матэматык
* [[1977]]: [[Аляксей Бацюкоў]], беларускі пісьменнік
* [[1979]]: [[Джэйсан Мамоа]], амерыканскі акцёр
* [[2004]]: [[Эмануэл Ваньёньі]], кенійскі лёгкаатлет

== Памерлі ==
[[Выява:Fahd bin Abdul Aziz.jpg|thumb|right|100px|Фахд ібн Абдэль Азіз ас-Сауд]]
* [[1137]]: [[Людовік VI Тоўсты]], кароль Францыі
* [[1714]]: [[Ганна Сцюарт|Ганна, каралева брытанская]]
* [[1911]]: [[Конрад Дудэн]], нямецкі філолаг
* [[1944]]:  [[Мануэль Кесан]], 2-і прэзідэнт Філіпін
* [[1970]]: [[Ота Генрых Варбург]], нямецкі біяхімік, доктар і фізіёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1931)
* [[1987]]: [[Пола Негры]], актрыса
* [[1993]]: [[Альфрэд Манесье]], французскі мастак
* [[1996]]: [[Тадэвуш Рэйхштэйн]], швейцарскі [[хімік]]
* [[1997]]: [[Святаслаў Тэафілавіч Рыхтэр]], савецкі і расійскі піяніст-віртуоз
* [[2005]]: [[Фахд ібн Абдэль Азіз ас-Сауд]], 5-ы кароль [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]]
* [[2005]]: [[Канстант (мастак)]]
* [[2021]]: [[Аляксей Уладзімір Мжачык]], беларускі цяжкаатлет

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Азербайджана}} [[Азербайджан]]: Дзень азербайджанскага алфавіта і мовы
* {{Сцяг Анголы}} [[Ангола]]: Дзень узброеных сіл
* {{Сцяг Беніна}} [[Бенін]]: Дзень незалежнасці
* {{Сцяг Каларада}} [[Каларада]], [[ЗША]]: Дзень штата
* {{Сцяг Кітая}} [[Кітай]]: Дзень узброеных сіл
* {{Сцяг Лівіі}} [[Лівія]]: Дзень узброеных сіл
* {{Сцяг Польшчы}} [[Польшча]]: Нацыянальны дзень памяці [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]]
* {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]: Дзень ваенна-марскога флоту
* {{Сцяг Швейцарыі}} [[Швейцарыя]]: Дзень заснавання Канфедэрацыі

{{Вонкавыя спасылкі}}
&lt;noinclude&gt;
{{commonscat|1 August}}
{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|801]]
&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:1 жніўня| ]]</text>
      <sha1>j07aha2yuc8sb00hhvarr1g810s3rrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1 мая</title>
    <ns>0</ns>
    <id>444</id>
    <revision>
      <id>5166253</id>
      <parentid>5159797</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>/* Памерлі */</comment>
      <origin>5166253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8779" sha1="rn1whsc2f40l8gwn7itwgcp4mbgujzy" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на май}}
&lt;/noinclude&gt;
'''1 мая''' ('''1 траўня''') — сто дваццаць першы (сто дваццаць другі ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
[[Файл:Species_plantarum_001.jpg|thumb|150px|[[Карл Ліней]]. «''[[Species Plantarum]]''».]]
* [[305]]: Рымскі імператар [[Дыяклетыян]]&lt;!--(~[[245]]-[[316]])--&gt; добраахвотна адмовіўся ад улады.
* [[408]]: Сямігадовы [[Феадосій II]] быў абвешчаны імператарам [[Усходняя Рымская імперыя|Усходняй Рымскай імперыі]] пасля смерці свайго бацькі [[Флавій Аркадзій|Аркадзія]].
* [[1185]]: [[Сонечнае зацьменне 1 мая 1185 года|Сонечнае зацьменне]] назіралася ў [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай Амерыцы]] і [[Еўропа|Еўропе]], упамінаецца ў «[[Слова пра паход Ігараў|Слове пра паход Ігараў]]» і было расцэнена князям [[Ігар Святаславіч|Ігарам]] як прадвесце бяды.
* [[1045]]: [[Грыгорый VI (Папа Рымскі)|Грыгорый VI]] быў абраны [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]] (паводле некаторых даных, купіў папства ў свайго хросніка [[Бенедыкт IX|Бенедыкта IX]]).
* [[1560]]: [[Партугальцы]] адкрылі [[востраў Маю]] ў [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіяне]].
* [[1576]]: [[Стэфан Баторый]] каранаваны ў [[Кракаў|Кракаве]], пазней каранаваны і на [[вялікія князі літоўскія]].
* [[1753]]: [[Карл Ліней]] апублікаваў працу «''[[Species Plantarum]]''», якая лягла ў аснову батанічнай наменклатуры.
* [[1707]]: [[Англія]] і [[Шатландыя]] злучыліся ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]].
* [[1786]]: Прэм’ера оперы «[[Жаніцьба Фігаро (опера)|Жаніцьба Фігаро]]» [[В. А. Моцарт]]а адбылася ў Бургтэатры ў [[Вена|Вене]].
* [[1832]]: Расійскі імператар [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] сваім рэскрыптам закрыў [[Віленскі ўніверсітэт]].
* [[1840]]: У Вялікабрытаніі з’явіліся першыя ў свеце [[паштовая марка|паштовыя маркі]] (з профілем каралевы [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыі]]).
* [[1851]]: У [[Лондан]]е адкрылася [[Сусветная выстаўка (1851)|першая Сусветная выстаўка]].
* [[1945]]: Над [[Рэйхстаг (будынак)|Рэйхстагам]] у [[Берлін]]е ўзняты чырвоны сцяг.
* [[1948]]: У [[Кобрын]]е адкрыўся [[Кобрынскі ваенна-гістарычны музей імя А. В. Суворава|ваенна-гістарычны музей імя А. В. Суворава]].
* [[1949]]: Адкрыта [[Нерэіда (спадарожнік Нептуна)|Нерэіда]], спадарожнік [[Нептун (планета)|Нептуна]].
* [[1966]]: Адбылося апошняе выступленне «[[The Beatles]]».
* [[1978]]: Гродзенскі педагагічны інстытут імя Я. Купалы ператвораны ў [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт]].
* [[2004]]: Да [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]] далучылася 10 дзяржаў: [[Венгрыя]], [[Кіпр]], [[Латвія]], [[Літва]], [[Мальта]], [[Польшча]], [[Славакія]], [[Славенія]], [[Чэхія]] і [[Эстонія]].
* [[2026]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]].

== Нарадзіліся ==
[[Файл:Glenn Ford (1979).jpg|thumb|left|120px|Глен Форд]]
* [[1238]]: [[Магнус VI Лагабетэ|Магнус VI, кароль Нарвегіі]]
* [[1566]]: [[Міхіл Янс ван Мірэвелт]], нідэрландскі мастак
* [[1825]]: [[Джордж Інес]], амерыканскі мастак
* [[1831]]: [[Альберт Анкер]], швейцарскі мастак
* [[1852]]: [[Сант'яга Рамон-і-Кахаль]], іспанскі навуковец, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] па медыцыне (1906)
* [[1894]]: [[Іван Ермачэнка]], беларускі палітычны дзеяч (пам. 25.2.1970)
* [[1906]]: [[Аляксандра Бергман]], дзяячка [[КПЗБ]], гісторык, публіцыст
* [[1915]]: [[Іван Любачка]], беларускі гісторык (пам. 20.7.1977)
* [[1922]]: [[Алесь Салавей]], беларускі паэт (пам. 21.1.1978)
* [[1928]]: [[Гаральд Коэн (мастак)|Гаральд Коэн]], брытанскі і амерыканскі мастак (пам. 27.4.2016)
* [[1931]]: [[Алег Лойка]], беларускі паэт, пісьменнік і літаратуразнавец (пам. 19.11.2008)
* [[1933]]: [[Мішэль Камдэсю]], французскі эканаміст
* [[1942]]: [[Міхаіл Самуілавіч Басалыга|Міхаіл Басалыга]], беларускі графік
* [[1947]]: [[Яакаў Бекенштэйн]], ізраільскі фізік
* [[1949]]: [[Ядвіга Канстанцінаўна Паплаўская|Ядвіга Паплаўская]], беларуская эстрадная спявачка
* [[1958]]: [[Патрыс Талон]], прэзідэнт Беніна
* [[1969]]: [[Хаўер Бардэм]], іспанскі кінаакцёр
* [[1981]]: [[Аляксандр Глеб]], беларускі футбаліст

== Памерлі ==
[[Файл:Isabella of Portugal by Titian.jpg|thumb|left|120px|Ізабела Партугальская]]
* [[408]]: [[Флавій Аркадзій]], імператар Усходняй Рымскай імперыі
* [[946]]: [[Марын II (Папа Рымскі)|Марын II, Папа Рымскі]]
* [[1118]]: [[Мацільда Шатландская]]
* [[1240]]: [[Жак дэ Вітры]], французскі храніст
* [[1277]]: [[Стэфан Ураш I]], кароль Сербіі
* [[1308]]: [[Альбрэхт I (кароль Германіі)]]
* [[1539]]: [[Ізабела Партугальская]], імператрыца Свяшчэннай Рымскай імперыі
* [[1572]]: [[Пій V]], [[Папа Рымскі]], 1566—1572 (нар. 17.1.1504)
* [[1873]]: [[Давід Лівінгстан]], шатландскі даследчык [[Афрыка|Афрыкі]] (нар. 19.3.1813)
* [[1904]]: [[Антанін Леапольд Дворжак]], чэшскі [[кампазітар]]
* [[1973]]: [[Асгер Ёрн]], дацкі мастак
* [[1983]]: [[Джордж Ходжсан]], канадскі плывец, алімпійскі чэмпіён
* [[1986]]: [[Сцяпан Александровіч]], беларускі літаратуразнавец, доктар філалагічных навук (нар. 15.12.1921)
* [[1994]]: [[Айртан Сена]], бразільскі аўтагоншчык

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Зямлі}} [[Першага мая|Міжнародны дзень працоўных]]
* {{Сцяг Гаваяў}} [[Гаваі]], [[ЗША]]: Дзень Леі
* {{Сцяг Маршалавых Астравоў}} [[Маршалавы Астравы]]: Дзень Кастытуцыі
* {{Сцяг Саскачэвана}} [[Саскачэван (правінцыя)|Саскачэван]], [[Канада]]: Дзень сусліка
{{Вонкавыя спасылкі}}
&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
{{commons|Category:1 May}}

[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|501]]
&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:1 мая| ]]</text>
      <sha1>rn1whsc2f40l8gwn7itwgcp4mbgujzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>22 ліпеня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517</id>
    <revision>
      <id>5166037</id>
      <parentid>5067769</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5578" sha1="j6nzyz02ikn5kphke9uh7y0dhv98fbf" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на ліпень}}
&lt;/noinclude&gt;
'''22 ліпеня''' — дзвесце трэці (дзвесце чацвёрты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
* [[854]]: [[Людовік II Нямецкі|Людовік Нямецкі]] апублікаваў дакумент, у якім упершыню згадваецца горад [[Ульм]].
* [[1099]]: Створана [[Іерусалімскае каралеўства]].
*[[1137]]: [[Людовік VII Малады|Людовік VII]] ажаніўся з [[Аліенора Аквітанская|Элеанорай Аквітанскай]]
* [[1246]]: Пасол Папы Рымскага [[Інакенцій IV|Інакенція IV]], фрацысканец [[Джавані да Плана Карпіні]], прыбыў у сталіцу манголаў [[Горад Каракарум|Каракарум]].
* [[1522]]: Была ліквідавана каталіцкая [[дыяцэзія Аба]].
* [[1799]]: Расійскае войска на чале з [[Аляксандр Сувораў|А. Суворавым]] узяла французскую крэпасць Алесандрыя.
* [[1807]]: На польскіх землях, вызваленных ад Прусіі, [[Напалеон Банапарт|Напалеон]] стварыў [[Герцагства Варшаўскае]].
* [[1812]]: Адбыўся [[Бітва пад Салтанаўкай|бой пад Салтанаўкай]] паміж расійскім і французскім войскамі.
* [[1918]]: Cфармаваны [[Урад БНР]] на чале з [[Іван Серада|І. Серадой]].
* [[1983]]: У [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] адменена ваеннае становішча.
* [[1994]]: [[Міхаіл Чыгір]] прызначаны Прэм’ер-міністрам Беларусі.
* [[2011]]: [[Тэракты ў Нарвегіі (2011)|Тэракты ў Нарвегіі]].

== Нарадзіліся ==
[[Файл:Gustav Hertz.jpg|thumb|left|100px|Густаў Людвіг Герц]]
* [[809]]: [[Цзін-цзун (дынастыя Тан)]], кітайскі імператар
* [[1803]]: [[Эжэн Ізабэ]], французскі мастак-марыніст
* [[1822]]: [[Грэгар Іаган Мендэль]], адзін з заснавальнікаў генетыкі
* [[1878]]: [[Януш Корчак]], польскі пісьменнік і педагог
* 1878: [[Люсьен Феўр]], французскі гісторык
* [[1882]]: [[Эдвард Хопер]], амерыканскі мастак
* [[1887]]: [[Густаў Людвіг Герц]], нямецкі фізік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]]
* [[1894]]: [[Оскар Марыя Граф]], нямецкі пісьменнік
* [[1911]]: [[Жо Дэлао]], бельгійскі мастак
* [[1919]]: [[Міхаіл Гапеевіч Булахаў|Міхаіл Булахаў]], беларускі мовазнавец
* [[1932]]: [[Леанід Яўменаў]], беларускі філосаф, пісьменнік
* [[1938]]: [[Тэрэнс Стэмп]], брытанскі кінаакцёр
* [[1946]]: [[Мірэй Мацьё]], французская спявачка
* [[1946]]: [[Жыль Дзюсеп]], канадскі палітык, лідар Квебекскага блоку
* [[1955]]: [[Асіф Алі Зардары]], прэзідэнт Пакістана

== Памерлі ==
[[File:Bohdan Stupka.jpg|thumb|100px|Багдан Ступка]]
* [[1461]]: [[Карл VII (кароль Францыі)|Карл VII, кароль Францыі]]
* [[1676]]: [[Клімент X|Клімент X, Папа Рымскі]]
* [[1850]]: [[Вісентэ Лопес Партанья]], іспанскі мастак
* [[1853]]: [[Крыстафер Вільгельм Экерсберг]], дацкі мастак
* [[1864]]: [[Фёдар Дастаеўскі]], рускі пісьменнік
* [[1967]]: [[Карл Сэндберг]], амерыканскі паэт, гісторык, празаік і фалькларыст (нар. 6.1.[[1878]])
* [[1967]]: [[Лаяш Кашак]], венгерскі мастак і пісьменнік
* [[1979]]: [[Стэйн Рокан]], нарвежскі палітолаг і сацыёлаг (нар. 4.7.[[1921]])
* [[1985]]: [[Маці Ярвінен]], фінскі лёгкаатлет
* [[2012]]: [[Багдан Сільвестравіч Ступка|Багдан Ступка]], украінскі акцёр (нар. 27.8.[[1941]])
* [[2022]]: [[Хейкі Хаавіста]], фінскі дыпламат

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Азербайджана}} [[Азербайджан]]: Дзень нацыянальнай прэсы
* {{Сцяг Гамбіі}} [[Гамбія]]: Дзень рэвалюцыі
* {{Сцяг Свазіленда}} [[Свазіленд]]: Дзень грамадства
* {{Сцяг ЦАР}} [[ЦАР]]: Дзень пасадкі дрэў

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|722]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:22 ліпеня| ]]</text>
      <sha1>j6nzyz02ikn5kphke9uh7y0dhv98fbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>25 ліпеня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>586</id>
    <revision>
      <id>5166044</id>
      <parentid>5115974</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:19:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9283" sha1="okr8xigdcrtqaqqmqrskftgm0jsin5x" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на ліпень}}&lt;/noinclude&gt;
'''25 ліпеня''' — дзвесце шосты (дзвесце сёмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
* [[306]]: [[Канстанцін I Вялікі|Канстанцін Вялікі]] быў абвешчан Аўгустам.
* [[1261]]: Візантыйцы адваявалі ў крыжакоў [[Канстанцінопаль]].
* [[1410]]: Войскі [[Польшча|Польшчы]] і [[ВКЛ]] пачалі аблогу сталіцы [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]], горада [[Мальбарк|Марыенбурга]].
* [[1434]]: [[Уладзіслаў III Варненчык]] каранаваны на польскі сталец.
* [[1662]]: У [[Масква|Маскве]] пачаўся [[Медны бунт]].
* [[1687]]: [[Іван Мазепа]] быў абраны [[гетман]]ам [[Украіна|Украіны]]
* [[1812]]: Пачатак боя пад Астроўна падчас [[Вайна 1812 года|Айчыннай вайны 1812 года]].
* [[1826]]: Выкананне смертнага прысуда пяцёрым [[дзекабрысты|дзекабрыстам]].
* [[1853]]: У Мінску створана першая прафесійная [[Пажарная ахова ў Беларусі|пажарная каманда]].
* [[1917]]: У [[Мінск]]у скончыўся З’езд беларускіх арганізацый i партый, які ўтварыў [[ЦРБА|Цэнтральную раду беларускіх арганізацый]] (пач. 21.7.1917).
* [[1944]]: Савецкія войскі вызвалілі [[Нарва|Нарву]] ад нямецкіх захопнікаў.
* [[1992]]: Пачаліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1992|Алімпійскія гульні ў Барселоне]].
* [[1993]]: У [[Ліда|Лідзе]] паставілі [[Помнік Францыску Скарыну (Ліда)|помнік]] [[Францыск Скарына|Францыску Скарыну]].
* [[2004]]: Паводка ў [[Мінск]]у, затопленыя цэнтральныя вуліцы на месцы колішняга рэчышча [[Няміга (рака)|ракі Няміга]].

== Нарадзіліся ==
[[Файл:AfonsoI-P.jpg|thumb|left|120px|Афонсу I Вялікі]]
* [[975]]: [[Цітмар Мерзебургскі]], нямецкі храніст
* [[1109]]: [[Афонсу I Вялікі]], першы кароль [[Партугалія|Партугаліі]]
* [[1734]]: [[Уэда Акінары]], японскі пісьменнік
* [[1840]]: [[Юльян Крачкоўскі]], беларускі фалькларыст, этнограф, гісторык і педагог (пам. 27.7.1903)
* [[1849]]: [[Рычард Лідэкер]], англійскі натураліст, геолаг
* [[1856]]: [[Апалінарый Міхайлавіч Васняцоў|Апалінарый Васняцоў]], рускі мастак (пам. 23.1.1933)
* [[1875]]: [[Эдвард Джэймс Корбет]], [[Вялікабрытанія|брытанскі]] [[паляванне|паляўнічы]] на [[тыгр]]аў-людаедаў, [[пісьменнік]] і [[Прыродазнавец|натураліст]], арганізатар аховы [[Драпежныя|драпежных жывёлін]]
* [[1894]]: [[Уолтэр Брэнан]], амерыканскі акцёр (пам. 21.9.1974)
* [[1894]]: [[Гаўрыла Прынцып]], cербскі нацыяналіст, які забіў эрцгерцага [[Франц Фердынанд|Франца Фердынанда]] і яго жонку, што стала нагодай для развязвання 1-й сусветнай вайны (пам. 28.4.1918)
* [[1903]]: [[Мікалай Дзмітрыевіч Несцяровіч|Мікалай Несцяровіч]], вучоны ў галіне дэндралогіі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук Беларусі]]
* [[1910]]: [[Генадзь Цітовіч]], беларускі дзеяч харавога мастацтва, кампазітар, дырыжор, фалькларыст, заснавальнік і кіраўнік Дзяржаўнага Акадэмічнага хору Беларусі (пам. 21.6.1986)
* [[1917]]: [[Міхаіл Іванавіч Барысенка|Міхаіл Барысенка]], вучоны і канструктар у галіне ракетабудавання і касманаўтыкі. [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (пам. 12.01.1984)
* [[1912]]: [[Сяргей Астрэйка]], беларускі паэт (пам. 14.9.1937)
* [[1912]]: [[Каміль Лотак]], чэшскі мастак
* [[1921]]: [[Ліянель Тэрай]], французскі альпініст
* [[1922]]: [[Джон Гудэнаф]], амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі
* [[1922]]: [[Ісаак Фёдаравіч Ваксман|Ісаак Ваксман]], удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, [[Герой Савецкага Саюза]] (загінуў 19.12.1943)
* [[1929]]: [[Васіль Шукшын]], рускі [[пісьменнік]], кінарэжысёр, [[акцёр]], сцэнарыст (пам. 2.10.1974)
* [[1932]]: [[Пол Джозеф Уайц]], амерыканскі лётчык-астранаўт
* [[1934]]: [[Клод Зідзі]], французскі кінарэжысёр
* [[1937]]: [[Аляксандр Беразоўскі]], архітэктар (пам. у 1994).
* [[1937]]: [[Дзмітрый Смольскі]], беларускі [[кампазітар]] і педагог
* [[1947]]: [[Аляксандр Мілінкевіч]], беларускі палітык
* [[1949]]: [[Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч]], беларускі [[філосаф]]
* [[1952]]: [[Эдуарду Соту дэ Мора]], партугальскі архітэктар
* [[1954]]: [[Валянціна Аколава]], беларуская паэтэса, перакладчыца
* [[1976]]: [[Цімур Муцураеў]], чачэнскі бард

== Памерлі ==
[[File:Constancie z Provence.jpg|thumb|right|120px|Канстанцыя Арльская]]
* [[306]]: [[Канстанцый I Хлор]], імператар рымскі
* [[1032]]: [[Канстанцыя Арльская]], каралева Францыі
* [[1492]]: [[Інакенцій VIII|Інакенцій VIII, Папа Рымскі]]
* [[1861]]: [[Ёнас Фурэр]], 1-ы прэзідэнт Швейцарыі
* [[1877]]: [[Іван Іванавіч Насовіч|Іван Насовіч]], беларускі філолаг, этнограф і фалькларыст, стваральніка «Слоўніка беларускай мовы» (нар. [[26.9]].[[1788]])
* [[1934]]: [[Нестар Махно]], украінскі анархіст
* [[1945]]: [[Станіслаў Грынкевіч]], беларускі урач, пісьменнік, культурны, грамадскі і палітычны дзеяч (нар. 2.2.1902)
* [[1955]]: [[Ісак Восіпавіч Дунаеўскі|Ісак Дунаеўскі]], савецкі кампазітар
* [[1980]]: [[Уладзімір Высоцкі]], рускі [[паэт]], артыст і спявак
* [[1984]]: [[Уладзімір Караткевіч]], беларускі пісьменнік (нар. 26.11.1930)
* [[1996]]: [[Мікаэл Леонавіч Тарывердыеў|Мікаэл Тарывердыеў]], расійскі кампазітар (нар. 15.8.1931)
* [[1997]]: [[Наталля Арсеннева]], беларуская паэтэса (нар. 20.9.1903)
* [[2001]]: [[Дзяніс Хвастоўскі]], беларускі паэт
* [[2006]]: [[Янка Брыль]], беларускі пісьменнік (нар. 4.8.1917)
* [[2008]]: [[Міхаіл Іванавіч Пугаўкін|Міхаіл Пугаўкін]], савецкі акцёр (нар. 13.7.1923)
* [[2019]]: [[Беджы Каід Эс-Себсі]], прэзідэнт Туніса

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]]: Дзень [[Пажарная ахова ў Беларусі|пажарнай службы]]
* {{Сцяг Галісіі}} [[Галісія]], [[Іспанія]]: Дзень Галісіі
* {{Сцяг Туніса}} [[Туніс]]: Дзень Рэспублікі
* {{Сцяг Пуэрта-Рыка}} [[Пуэрта-Рыка]], [[ЗША]]: Дзень Канстытуцыі

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|725]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:25 ліпеня| ]]</text>
      <sha1>okr8xigdcrtqaqqmqrskftgm0jsin5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>27 ліпеня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>632</id>
    <revision>
      <id>5166045</id>
      <parentid>5119479</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8055" sha1="inxeum2riz47v0fppocmvp884sw4xw2" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на ліпень}}
&lt;/noinclude&gt;
'''27 ліпеня''' — дзвесце восьмы (дзвесце дзевяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
* [[1320]]: Адбылася [[Бітва пад Меднікамі (1320)|бітва пад Меднікамі]]: войска [[ВКЛ]] перамагло рыцараў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]].
* [[1644]]: Паводле прывілея караля [[Уладзіслаў IV|Уладзіслава IV Вазы]] заснаваны [[Скідзель]].
* [[1794]]: У часе [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] арыштаваны [[Максімільен Рабесп’ер]].
* [[1812]]: Адбылася [[бітва пад Кобрынам]], перамога расійскіх войскаў над саксонскай брыгадай.
* [[1922]]: У [[Брусель|Бруселі]] заснаваны [[Міжнародны геаграфічны саюз]].
* [[1941]]: Пад нацысцкай акупацыяй пачала выдавацца [[Беларуская газэта (1941)|«Менская газэта»]].
* [[1952]]: Адкрыўся [[Волга-Данскі канал]].
* [[1953]]: Скончылася [[Карэйская вайна]] — [[ЗША]], [[КНР]], [[Паўднёвая Карэя|Паўднёвая]] і [[Паўночная Карэя]] падпісалі пагадненне аб спыненні баявых дзеянняў.
* [[1955]]: Скончылася акупацыя [[Аўстрыя|Аўстрыі]] заходнімі саюзнікамі, якая цягнулася з канца [[2СВ|2-ой сусветнай вайны]].
* [[1990]]: Вярхоўны Савет [[БССР]] прыняў [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце БССР|Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце БССР]].
* [[2018]]: Назіралася самае працяглае [[Месячнае зацьменне 27 ліпеня 2018 года|месячнае зацьменне]] XXI стагоддзя.

== Нарадзіліся ==
[[Выява:Johann Bernoulli.jpg|thumb|left|100px|Іаган Бернулі]]
* [[1667]]: [[Іаган Бернулі]], швейцарскі [[матэматык]]
* [[1740]]: [[Жанна Барэ]], французская падарожніца
* [[1801]]: [[Джордж Бідэль Эйры]], англійскі астраном
* [[1824]]: [[Аляксандр Дзюма (сын)|Аляксандр Дзюма, сын]], французскі [[пісьменнік]]
* [[1848]]: [[Лоранд Этвеш]], венгерскі [[фізік]] (пам. 8.4.[[1919]])
* [[1871]]: [[Эрнст Цэрмела]], нямецкі матэматык
* [[1881]]: [[Ханс Фішэр]], нямецкі ўрач, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (1930)
* [[1900]]: [[Чарлз Відар]], амерыканскі рэжысёр
* [[1906]]: [[Ежы Гедройц]], польскі публіцыст, выдавец і рэдактар польскага [[часопіс]]а «Kultura» у [[Парыж]]ы
* [[1907]]: [[Петар Лубарда]], югаслаўскі мастак
* [[1910]]: [[Жульен Грак]], французскі пісьменнік
* [[1917]]: [[Бурвіль]], французскі комік.
* [[1921]]: [[Эўхеніа Касеру]], нямецкі лінгвіст
* [[1928]]: [[Джозеф Кітынгер]], афіцэр [[ВПС ЗША]], здзейсніў самы высокі скачок з [[парашут]]ам
* [[1936]]: [[Марыс-Рудольф Эдуардавіч Ліепа|Марыс-Рудольф Ліепа]], латвійскі артыст [[балет]]а (пам. [[1989]])
* [[1955]]: [[Барыс Андрэевіч Лазука|Барыс Лазука]], беларускі мастацтвазнавец
* [[1976]]: [[Дэміс Хасабіс]], брытанскі даследчык штучнага інтэлекту, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі
* [[1981]]: [[Арцём Арашонак]], беларускі пісьменнік, перакладчык
* [[1983]]: [[Лорык Цана]], албанскі футбаліст
* [[1987]]: [[Алена Ясеніна]], расійская эстрадная спявачка, паэтэса
* [[1993]]: [[Сейдж Коцэнбург]], амерыканскі сноўбардыст, алімпійскі чэмпіён
* [[1997]]: [[Рай Бенджамін]], амерыканскі лёгкаатлет

== Памерлі ==
[[Выява:Gertrude Stein 1935-01-04.jpg|thumb|right|100px|Гертруда Стайн]]
* [[916]]: [[Клімент Охрыдскі]], македонскі асветнік
* [[1061]]: [[Мікалай II (Папа Рымскі)|Мікалай II]], [[Папа Рымскі]]
* [[1101]]: [[Конрад II (кароль Італіі)|Конрад II, кароль Італіі]]
* [[1590]]: [[Сікст V|Сікст V, Папа Рымскі]]
* [[1697]]: [[Дамінік Мікалай Радзівіл]], дзяржаўны дзеяч ВКЛ (нар. 1648 або 1653)
* [[1841]]: [[Міхаіл Лермантаў]], рускі [[паэт]] (нар. 3(15).10.[[1814]])
* [[1844]]: [[Джон Дальтан]], англійскі фізік і [[хімік]]
* [[1903]]: [[Юльян Крачкоўскі]], беларускі фалькларыст, этнограф, гісторык і [[педагог]] (нар. [[25.7]].[[1840]])
* [[1910]]: [[Уладзіслаў Дыбоўскі]], польска-беларускі заолаг, [[батанік]], палеантолаг, мінералог і фалькларыст (нар. [[18.4]].[[1838]])
* [[1917]]: [[Эміль Тэадор Кохер]], швейцарскі [[хірург]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1909)
* [[1942]]: [[Карл Пярсімягі]], эстонскі мастак
* [[1946]]: [[Гертруда Стайн]], амерыканская пісьменніца (нар. 3.2.[[1874]])
* [[1951]]: [[Паўль Когерман]], эстонскі хімік
* [[1969]]: [[Яўхім Кіпель]], беларускі педагог, дзеяч беларускай эміграцыі (нар. [[25.12]].[[1895]])
* [[1970]]: [[Антоніу ды Алівейра Салазар]], партугальскі дзяржаўны дзеяч
* [[1980]]: [[Махамед Рэза Пехлеві]], апошні шах Ірана
* [[1984]]: [[Зіновій Бабій]], украінскі і беларускі спявак (нар. 27.1.[[1935]])
* [[2008]]:  [[Валерый Паўлавіч Міронаў]], беларускі артыст балета
* [[2017]]: [[Сэм Шэпард]], амерыканскі акцёр
* [[2019]]: [[Карлас Крус-Дыес]], венесуэльскі мастак
* [[2021]]: [[Жан-Франсуа Стэвенен]], французскі акцёр

== Святкуюць ==
* {{Сцяг В'етнама}} [[В'етнам]]: Дзень памяці ахвяр
* {{Сцяг Паўночнай Карэі}} [[Паўночная Карэя]]: Дзень перамогі ў Карэйскай вайне
{{Вонкавыя спасылкі}}
&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|727]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:27 ліпеня| ]]</text>
      <sha1>inxeum2riz47v0fppocmvp884sw4xw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166046</id>
      <parentid>5166045</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8076" sha1="gmzx5yv5oi6fyr0sn3mkgxalpz9yykr" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на ліпень}}
&lt;/noinclude&gt;
'''27 ліпеня''' — дзвесце восьмы (дзвесце дзевяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
* [[1320]]: Адбылася [[Бітва пад Меднікамі (1320)|бітва пад Меднікамі]]: войска [[ВКЛ]] перамагло рыцараў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]].
* [[1644]]: Паводле прывілея караля [[Уладзіслаў IV|Уладзіслава IV Вазы]] заснаваны [[Скідзель]].
* [[1794]]: У часе [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] арыштаваны [[Максімільен Рабесп’ер]].
* [[1812]]: Адбылася [[бітва пад Кобрынам]], перамога расійскіх войскаў над саксонскай брыгадай.
* [[1922]]: У [[Брусель|Бруселі]] заснаваны [[Міжнародны геаграфічны саюз]].
* [[1941]]: Пад нацысцкай акупацыяй пачала выдавацца [[Беларуская газэта (1941)|«Менская газэта»]].
* [[1952]]: Адкрыўся суднаходны [[Волга-Данскі канал]].
* [[1953]]: Скончылася [[Карэйская вайна]] — [[ЗША]], [[КНР]], [[Паўднёвая Карэя|Паўднёвая]] і [[Паўночная Карэя]] падпісалі пагадненне аб спыненні баявых дзеянняў.
* [[1955]]: Скончылася акупацыя [[Аўстрыя|Аўстрыі]] заходнімі саюзнікамі, якая цягнулася з канца [[2СВ|2-ой сусветнай вайны]].
* [[1990]]: Вярхоўны Савет [[БССР]] прыняў [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце БССР|Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце БССР]].
* [[2018]]: Назіралася самае працяглае [[Месячнае зацьменне 27 ліпеня 2018 года|месячнае зацьменне]] XXI стагоддзя.

== Нарадзіліся ==
[[Выява:Johann Bernoulli.jpg|thumb|left|100px|Іаган Бернулі]]
* [[1667]]: [[Іаган Бернулі]], швейцарскі [[матэматык]]
* [[1740]]: [[Жанна Барэ]], французская падарожніца
* [[1801]]: [[Джордж Бідэль Эйры]], англійскі астраном
* [[1824]]: [[Аляксандр Дзюма (сын)|Аляксандр Дзюма, сын]], французскі [[пісьменнік]]
* [[1848]]: [[Лоранд Этвеш]], венгерскі [[фізік]] (пам. 8.4.[[1919]])
* [[1871]]: [[Эрнст Цэрмела]], нямецкі матэматык
* [[1881]]: [[Ханс Фішэр]], нямецкі ўрач, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (1930)
* [[1900]]: [[Чарлз Відар]], амерыканскі рэжысёр
* [[1906]]: [[Ежы Гедройц]], польскі публіцыст, выдавец і рэдактар польскага [[часопіс]]а «Kultura» у [[Парыж]]ы
* [[1907]]: [[Петар Лубарда]], югаслаўскі мастак
* [[1910]]: [[Жульен Грак]], французскі пісьменнік
* [[1917]]: [[Бурвіль]], французскі комік.
* [[1921]]: [[Эўхеніа Касеру]], нямецкі лінгвіст
* [[1928]]: [[Джозеф Кітынгер]], афіцэр [[ВПС ЗША]], здзейсніў самы высокі скачок з [[парашут]]ам
* [[1936]]: [[Марыс-Рудольф Эдуардавіч Ліепа|Марыс-Рудольф Ліепа]], латвійскі артыст [[балет]]а (пам. [[1989]])
* [[1955]]: [[Барыс Андрэевіч Лазука|Барыс Лазука]], беларускі мастацтвазнавец
* [[1976]]: [[Дэміс Хасабіс]], брытанскі даследчык штучнага інтэлекту, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі
* [[1981]]: [[Арцём Арашонак]], беларускі пісьменнік, перакладчык
* [[1983]]: [[Лорык Цана]], албанскі футбаліст
* [[1987]]: [[Алена Ясеніна]], расійская эстрадная спявачка, паэтэса
* [[1993]]: [[Сейдж Коцэнбург]], амерыканскі сноўбардыст, алімпійскі чэмпіён
* [[1997]]: [[Рай Бенджамін]], амерыканскі лёгкаатлет

== Памерлі ==
[[Выява:Gertrude Stein 1935-01-04.jpg|thumb|right|100px|Гертруда Стайн]]
* [[916]]: [[Клімент Охрыдскі]], македонскі асветнік
* [[1061]]: [[Мікалай II (Папа Рымскі)|Мікалай II]], [[Папа Рымскі]]
* [[1101]]: [[Конрад II (кароль Італіі)|Конрад II, кароль Італіі]]
* [[1590]]: [[Сікст V|Сікст V, Папа Рымскі]]
* [[1697]]: [[Дамінік Мікалай Радзівіл]], дзяржаўны дзеяч ВКЛ (нар. 1648 або 1653)
* [[1841]]: [[Міхаіл Лермантаў]], рускі [[паэт]] (нар. 3(15).10.[[1814]])
* [[1844]]: [[Джон Дальтан]], англійскі фізік і [[хімік]]
* [[1903]]: [[Юльян Крачкоўскі]], беларускі фалькларыст, этнограф, гісторык і [[педагог]] (нар. [[25.7]].[[1840]])
* [[1910]]: [[Уладзіслаў Дыбоўскі]], польска-беларускі заолаг, [[батанік]], палеантолаг, мінералог і фалькларыст (нар. [[18.4]].[[1838]])
* [[1917]]: [[Эміль Тэадор Кохер]], швейцарскі [[хірург]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1909)
* [[1942]]: [[Карл Пярсімягі]], эстонскі мастак
* [[1946]]: [[Гертруда Стайн]], амерыканская пісьменніца (нар. 3.2.[[1874]])
* [[1951]]: [[Паўль Когерман]], эстонскі хімік
* [[1969]]: [[Яўхім Кіпель]], беларускі педагог, дзеяч беларускай эміграцыі (нар. [[25.12]].[[1895]])
* [[1970]]: [[Антоніу ды Алівейра Салазар]], партугальскі дзяржаўны дзеяч
* [[1980]]: [[Махамед Рэза Пехлеві]], апошні шах Ірана
* [[1984]]: [[Зіновій Бабій]], украінскі і беларускі спявак (нар. 27.1.[[1935]])
* [[2008]]:  [[Валерый Паўлавіч Міронаў]], беларускі артыст балета
* [[2017]]: [[Сэм Шэпард]], амерыканскі акцёр
* [[2019]]: [[Карлас Крус-Дыес]], венесуэльскі мастак
* [[2021]]: [[Жан-Франсуа Стэвенен]], французскі акцёр

== Святкуюць ==
* {{Сцяг В'етнама}} [[В'етнам]]: Дзень памяці ахвяр
* {{Сцяг Паўночнай Карэі}} [[Паўночная Карэя]]: Дзень перамогі ў Карэйскай вайне
{{Вонкавыя спасылкі}}
&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|727]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:27 ліпеня| ]]</text>
      <sha1>gmzx5yv5oi6fyr0sn3mkgxalpz9yykr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>28 ліпеня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>655</id>
    <revision>
      <id>5166050</id>
      <parentid>4811134</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6720" sha1="i68ypw6prxyt08ee9sk4f6u8fkfenup" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на ліпень}}&lt;/noinclude&gt;
'''28 ліпеня''' — дзвесце дзевяты (дзвесце дзясяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
* [[1655]]: Адбылася [[Бітва пад Ашмянамі 1655|бітва пад Ашмянамі]] ў ходзе [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай]] ([[1654]]—[[1667]]), расійскія войскі перамаглі атрады арміі Рэчы Паспалітай.
* [[1821]]: [[Перу]] абвясціла незалежнасць ад [[Іспанія|Іспаніі]].
* [[1914]]: [[Аўстра-Венгрыя]] пачала ваенныя дзеянні ў [[Сербія|Сербіі]] — пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]].
* [[1915]]: Марская пяхота [[ЗША]] высадзілася ў [[Порт-о-Прэнс]]е, здзейснена амерыканская акупацыя [[Гаіці]].
* [[1931]]: На аснове педагагічнага факультэта [[БДУ]] створаны [[Беларускі дзяржаўны вышэйшы педагагічны інстытут]].
* [[1944]]: Савецкія войскі занялі [[Брэст]]. Беларусь цалкам вызвалена з-пад нямецкай акупацыі.
* [[1976]]: [[Таншанскае землетрасенне]] стала адным з найбольш разбуральных у гісторыі [[Кітай|Кітая]].
* [[1995]]: Прэм’ера балета [[Страсці (балет)|«Страсці» («Рагнеда»)]] адбылася на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі]].
* [[2000]]: У [[Катынь|Катыні]] ўрачыста адкрыты мемарыял польскіх і расійскіх ахвяр [[НКУС]].

== Нарадзіліся ==
[[Выява:Bathyscaphe Trieste Piccard-Walsh.jpg|thumb|left|100px|Жак Пікар]]
* [[1609]]: [[Юдыт Лейстэр]], нідэрландская мастачка
* [[1804]]: [[Людвіг Андрэас Феербах]], нямецкі [[філосаф]] (пам. 13.9.1872)
* [[1812]]: [[Юзаф Крашэўскі]], беларускі і польскі [[пісьменнік]], гісторык і фалькларыст (нам. 19.3.1887)
* [[1874]]: [[Рыхард Мюлер (мастак)]]
* [[1887]]: [[Марсель Дзюшан]], французскі і амерыканскі [[мастак]]
* [[1890]]: [[Язэп Рэшаць]], дзеяч беларускай эміграцыі, [[Каталіцызм|каталіцкі]] святар (пам. 15.2.1958)
* [[1922]]: [[Жак Пікар]], французскі акіянолаг
* [[1926]]: [[Іна Уладзіміраўна Макарава]], расійская актрыса
* [[1929]]: [[Жаклін Кенэдзі]], першая лэдзі [[ЗША]]
* [[1933]]: [[Бернард Коэн (мастак)]]
* [[1937]]: [[Франсіс Вебер]], французскі кінарэжысёр, сцэнарыст
* [[1938]]: [[Альберта Фухіморы]], 45-ы прэзідэнт [[Перу]]
* [[1952]]: [[Маха Вачыралангкорн]], кароль [[Тайланд]]а
* [[1954]]: [[Уга Чавес]], венесуэльскі палітык, прэзідэнт [[Венесуэла|Венесуэлы]]
* [[1954]]: [[Герд Фальтынгс]], нямецкі матэматык

== Памерлі ==
[[Выява:Johann Sebastian Bach.jpg|thumb|right|100px|[[Іаган Себасцьян Бах]]]]
* [[450]]: [[Феадосій II]], [[Візантыя|візантыйскі]] імператар (нар. 10.4.401)
* [[1057]]: [[Віктар II (Папа Рымскі)|Віктар II, Папа Рымскі]] (нар. каля 1018)
* [[1540]]: [[Томас Кромвель]], англійскі дзяржаўны дзеяч
* [[1655]]: [[Сірано дэ Бержэрак]], французскі драматург (нар. 6.3.1619)
* [[1711]]: [[Герард дэ Лерэс]], нідэрландскі мастак
* [[1750]]: [[Іаган Себасцьян Бах]], нямецкі [[кампазітар]] і арганіст (нар. 21.3.1685)
* [[1794]]: [[Максімільен Рабесп'ер]], адзін з лідараў Вялікай Французскай рэвалюцыі (нар. 6.5.1758)
* [[1794]]: [[Луі Антуан Сен-Жуст]], дзеяч [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] (нар. 25.8.1767)
* [[1842]]: [[Клеменс Брэнтана]], нямецкі паэт (нар. 9.9.1778)
* [[1869]]: [[Карл Густаў Карус]], нямецкі мастак
* [[1897]]: [[Янка Лучына]], беларускі [[паэт]] (нар. 18.7.1851)
* [[1920]]: [[Алесь Гарун]], беларускі паэт (нар. 11.3.1887)
* [[1930]]: [[Альвар Гульстранд]], шведскі афтальмолаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1911) (нар. 5.6.1862)
* [[1997]]: [[Лявон Луцкевіч]], беларускі грамадскі і культурны дзеяч, [[педагог]], мемуарыст (нар. 13.3.1922)
* [[2004]]: [[Фрэнсіс Гары Крык]], англійскі [[біяфізіка|біяфізік]] і [[генетыка|генетык]], лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1962) (нар. 8.6.1916)

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Зямлі}} Сусветны дзень барацьбы супраць гепатыта
* {{Сцяг Перу}} [[Перу]]: Дзень незалежнасці
* {{Сцяг Расіі}} [[Расія]]: Дзень хрышчэння Русі
* {{Сцяг Сан-Марына}} [[Сан-Марына]]: Дзень вызвалення

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|728]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:28 ліпеня| ]]</text>
      <sha1>i68ypw6prxyt08ee9sk4f6u8fkfenup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>29 ліпеня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>678</id>
    <revision>
      <id>5166060</id>
      <parentid>4721420</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7249" sha1="95twbmcg7zx34beb1dp7ds8btu50t0s" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на ліпень}}&lt;/noinclude&gt;
'''29 ліпеня''' — дзвесце дзясяты (дзвесце адзінаццаты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
[[Выява:Arenal-Volcano.jpg|thumb|right|100px|Вулкан Арэнал]]
* [[626]]: Пачатак [[Аблога Канстанцінопаля (626)|аблогі Канстанцінопаля]] войскамі [[авары|авараў]] і атрадамі падуладных ім [[славяне|славянаў]]. Аблога скончылася разгромам авараў ([[8.8]].[[626]]), што дазволіла вызваліцца з пад іх улады частцы славянаў, якія стварылі сваю [[дзяржава Само|дзяржаву Само]], а таксама адкрыла [[балгары|балгарам]] шлях да заваёваў на [[Балканы|Балканах]].
* [[1794]]: У [[бітва пад Салатамі (1794)|бітве пад Салатамі]] паўстанцы атрымалі перамогу над расійскім войскам.
* [[1799]]: Армія [[Аляксандр Сувораў|А. Суворава]] падчас [[Італьянскі паход Суворава|Італьянскага паходу]] бярэ крэпасць Мантую.
* [[1938]]: Пачаліся [[Хасанскія баі (1938)|Хасанскія баі]], пагранічны канфлікт паміж [[Японія]]й і [[СССР]].
* [[1939]]: Вярхоўны Савет [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] прыняў рашэнне перайменаваць горад Менск у [[Мінск]].
* [[1942]]: У [[СССР]] заснаваны ордэны [[Ордэн Аляксандра Неўскага (СССР)|Аляксандра Неўскага]], [[Ордэн Суворава|Суворава]] і [[Ордэн Кутузава|Кутузава]].
* [[1954]]: Выйшла першая частка трылогіі «[[Валадар Пярсцёнкаў]]» [[Дж. Р. Р. Толкін]]а.
* [[1958]]: Створана [[НАСА]] — Нацыянальная адміністрацыя аэранаўтыкі і космасу ў [[ЗША]].
* [[1961]]: Гарадскі пасёлак [[Гісторыя Светлагорска|Шацілкі]] пераўтвораны ў [[Светлагорск|горад Светлагорск]], Парыцкі [[раён]] перайменаваны ў [[Светлагорскі раён|Светлагорскі]].
* [[1965]]: У Мінску, у [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|парку імя М. Горкага]] адчынены [[Мінскі планетарый|планетарый]].
* [[1968]]: Адбылося вывяржэнне [[вулкан]]а [[Арэнал]], якое разбурыла гарады Пуэбла Нуэба і Табакон ([[Коста-Рыка]]).
* [[2008]]: Турэцкая кампанія «Turkcell» падпісала дамову пра набыццё 80 % акцый кампаніі [[БеСТ]].

== Нарадзіліся ==
[[Выява:Alonso usgp 2004 pits.jpg|thumb|left|100px|Фернанда Алонса]]
* [[1166]]: [[Генрых II (граф Шампані)]]
* [[1793]]: [[Ян Колар]], славацкі [[паэт]] (пам. [[24.1]].[[1852]])
* [[1798]]: [[Карл Блехен]], нямецкі мастак
* [[1824]]: [[Істмен Джонсан]], амерыканскі мастак
* [[1841]]: [[Герхард Хансен]], нарвежскі ўрач
* [[1876]]: [[Марыя Аляксееўна Успенская]], руска-амерыканская актрыса
* [[1883]]: [[Беніта Мусаліні]], італьянскі дыктатар (пам. [[28.4]].[[1945]])
* [[1884]]: [[Барыс Уладзіміравіч Асаф'еў|Барыс Асаф'еў]], рускі музыказнавец, [[кампазітар]], [[педагог]] (пам. [[27.1]].[[1949]])
* [[1889]]: [[Эрнст Рэйтэр]], нямецкі палітык
* [[1898]]: [[Ісідар Айзек Рабі]], амерыканскі [[фізік]] (пам. [[11.1]].[[1988]])
* [[1898]]: [[Курт Леві]], нямецка-бельгійскі мастак
* [[1908]]: [[Юрка Лявонны]], беларускі паэт (пам. [[29]].[[10]].[[1937]])
* [[1927]]: [[Гары Муліш]], нідэрландскі [[пісьменнік]] (пам. [[30.10]].[[2010]])
* [[1928]]: [[Канстанцін Арбелян]], армянскі кампазітар, дырыжор
* [[1945]]: [[Мірча Лучэску]], румынскі футбаліст і трэнер
* [[1981]]: [[Фернанда Алонса]], іспанскі аўтагоншчык
* [[1992]]: [[Брыджыт Амбуду]], камерунская футбалістка
* [[1995]]: [[Брыян Пінтада]], эквадорскі лёгкаатлет

== Памерлі ==
[[Выява:VanGogh 1887 Selbstbildnis.jpg|thumb|right|100px|Вінцэнт ван Гог]]
* [[1095]]: [[Ласла I Святы]], кароль Венгрыі
* [[1108]]: [[Філіп I (кароль Францыі)|Філіп I, кароль Францыі]]
* [[1236]]: [[Інгеборга Дацкая (каралева Францыі)|Інгеборга Дацкая, каралева Францыі]]
* [[1507]]: [[Марцін Бегайм]], нямецкі географ і падарожнік
* [[1644]]: [[Урбан VIII]], [[Папа Рымскі]]
* [[1844]]: [[Франц Ксавер Вольфганг Моцарт]], аўстрыйскі кампазітар
* [[1856]]: [[Роберт Шуман]], нямецкі кампазітар і піяніст
* [[1857]]: [[Томас Джэферсан Раск]], амерыканскі палітычны дзеяч
* [[1890]]: [[Вінцэнт ван Гог]], нідэрландскі [[мастак]] (нар. 30.3.[[1853]])
* [[1973]]: [[Макс Гублер]], швейцарскі мастак
* [[1974]]: [[Эрых Кестнер]], нямецкі пісьменнік
* [[1983]]: [[Луіс Буньюэль]], іспанскі кінарэжысёр
* [[1994]]: [[Дораці Кроўфут-Ходжкін]], англійскі біяхімік
* [[2004]]: [[Язэп Юхо]], беларускі правазнавец, заснавальнік беларускай навуковай школы дзяржавы і права

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Румыніі}} [[Румынія]]: Дзень нацыянальнага гімна
* {{Сцяг Тайланда}} [[Тайланд]]: Нацыянальны дзень тайскай мовы

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|729]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:29 ліпеня| ]]</text>
      <sha1>95twbmcg7zx34beb1dp7ds8btu50t0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2 жніўня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>686</id>
    <revision>
      <id>5166086</id>
      <parentid>4969673</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:26:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7980" sha1="kysrtn8al66fjs0uq6ogemogdnphblq" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на жнівень}}&lt;/noinclude&gt;
'''2 жніўня''' — дзвесце чатырнаццаты (дзвесце пятнаццаты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
[[Файл:Lithuanian Statute I.jpg|thumb|right|120px|Першая старонка Статута ВКЛ]]
* [[461]]: Рымскі імператар [[Маярыян]] арыштаваны паводле загаду палкаводца Рыцымера.
* [[1802]]: [[Плебісцыт]]ам [[Напалеон]] прызначаны пажыццёвым консулам [[Францыя|Францыі]].
* [[1840]]: Паводле ўказа расійскага імператара спынена дзеянне [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статута ВКЛ]] на тэрыторыі [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] і [[Мінская губерня|Мінскай]] губерняў.
* [[1914]]: У [[Баранавічы|Баранавічах]] размешчаная Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандуючага ўзброенымі сіламі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (да [[21.8]].[[1915]]).
* [[1919]]: У [[Вільня|Вільні]] [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны|Цэнтральнай беларускай радай Віленшчыны і Гродзеншчыны]] створана [[Беларуская вайсковая камісія]] — орган па фарміраванні беларускіх часцей у войску [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай]].
* [[1934]]: [[Адольф Гітлер]] абвешчаны фюрэрам Германіі.
* [[1945]]: Завяршылася [[Патсдамская канферэнцыя]], скліканая з мэтай вызначыць пасляваеннае ўладкаванне Еўропы.
* [[1986]]: Анімацыйны фільм «[[Нябесны замак Лапута]]» рэжысёра [[Хаяо Міядзакі]] ўпершыню паказаны ў кінатэатрах [[Японія|Японіі]].
* [[1990]]: Войскі [[Ірак]]а ўварваліся ў [[Кувейт]].
* [[2022]]: На фоне [[Кітайска-тайваньскі крызіс (2022)|кітайска-тайваньскага крызісу]] дэлегацыя на чале са спікерам [[Палата прадстаўнікоў ЗША|Палаты прадстаўнікоў ЗША]] [[Нэнсі Пэлосі]] прыбыла ў [[Тайбэй]].

== Нарадзіліся ==
[[Файл:Mikolaj Krzysztof Radziwill Sierotka (304558).jpg|thumb|120px|Мікалай Радзівіл Сіротка]]
* [[1549]]: [[Мікалай Радзівіл Сіротка]], [[ВКЛ|вялікалітоўскі]] дзяржаўны дзеяч, падарожнік, мемуарыст (пам. 28.2.1616)
* [[1627]]: [[Самуэль ван Хохстратэн]], галандскі жывапісец
* [[1674]]: [[Філіп ІІ Арлеанскі]], французскі дзяржаўны дзеяч
* [[1820]]: [[Джон Тындаль]], англійскі фізік (пам. 4.12.1893)
* [[1871]]: [[Джон Слоан]], амерыканскі мастак, лідар школы [[Імпрэсіянізм|імпрэсіяністаў]] (пам. 7.9.1951)
* [[1878]]: [[Айна Калас]], фінская пісьменніца
* [[1880]]: [[Артур Гарфілд Даў]], амерыканскі мастак
* [[1881]]: [[Густаў ван дэ Вустэйнэ]], бельгійскі мастак
* [[1902]]: [[Кірыл VI Александрыйскі]], 116-ы Патрыярх Копцкай праваслаўнай царквы
* [[1923]]: [[Шымон Перэс]], ізраільскі палітык і лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру
* [[1938]]: [[Івон Руэг]], швейцарская гарналыжніца
* [[1941]]: [[Жуль Хофман]], французскі імунолаг і цытолаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (2011)
* [[1949]]: [[Ісабель Альендэ]], чылійская пісьменніца
* [[1970]]: [[Кевін Сміт]], амерыканскі кінаакцёр і рэжысёр
* [[1986]]: [[Лілі Гладстан]], амерыканская актрыса
* [[1996]]: [[Таджэй Гейл]], ямайскі лёгкаатлет

== Памерлі ==
[[Файл:Michał Wołłowicz (1806–1833).jpg|thumb|left|120px|Міхаіл Валовіч]]
* [[640]]: [[Севярын (Папа Рымскі)|Севярын, Папа Рымскі]]
* [[1100]]: [[Вільгельм II Руды|Вільгельм II, кароль Англіі]]
* [[1512]]: [[Алесандра Акіліні]], італьянскі анатам
* [[1589]]: [[Генрых III Валуа]], герцаг анжуйскі, кароль польскі і вялікі князь літоўскі (1574), кароль Францыі (1575—1589), апошні прадстаўнік дынастыі [[Валуа]] (Ангулемская галіна) на стальцы Францыі (нар. 19.9.1551)
* [[1719]]: [[Караль Станіслаў Радзівіл (1669-1719)|Караль Станіслаў Радзівіл]], дзяржаўны дзеяч [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (нар. 27.11.1669)
* [[1788]]: [[Томас Гейнсбара]], англійскі [[мастак]] (нар. 14.5.1727)
* [[1823]]: [[Лазар Карно]], французскі дзяржаўны і ваенны дзеяч
* [[1833]]: [[Міхаіл Валовіч]], удзельнік [[паўстанне 1830-1831|паўстання 1830—1831 гадоў]], кіраўнік сялянскага паўстання на Слонімшчыне
* [[1921]]: [[Энрыка Каруза]], [[Італія|італьянскі]] оперны спявак (нар. 25.2.1873)
* [[1922]]: [[Аляксандр Грэям Бел]], [[ЗША|амерыканскі]] навуковец, вынаходнік [[тэлефон]]а
* [[1934]]: [[Паўль фон Гіндэнбург]], нямецкі ваенны і дзяржаўны дзеяч
* [[1953]]: [[Сяргей Вячаслававіч Скандракоў|Сяргей Скандракоў]], беларускі навуковец-аграном, журналіст, краязнавец (нар. 21.10.1876)
* [[2002]]: [[Жан-П’ер Івараль]], французскі мастак

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Азербайджана}} [[Азербайджан]]: Дзень нацыянальнага кіно
* {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]], {{Сцяг Расіі}} [[Расія]], {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]: Дзень паветрана-дэсантных войскаў
* {{Сцяг Гаяны}} [[Гаяна]]: Дзень свабоды
* {{Сцяг Коста-Рыкі}} [[Коста-Рыка]]: Дзень Анёльскай Дзевы
* {{Сцяг Паўночнай Македоніі}} [[Паўночная Македонія]]: Дзень Рэспублікі

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|802]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:2 жніўня| ]]</text>
      <sha1>kysrtn8al66fjs0uq6ogemogdnphblq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>30 ліпеня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>715</id>
    <revision>
      <id>5166064</id>
      <parentid>5018905</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5695" sha1="ksmfcuunoeztq7r5v4pqx6gsxssy7df" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на ліпень}}&lt;/noinclude&gt;
'''30 ліпеня''' — дзвесце адзінаццаты (дзвесце дванаццаты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
 
* [[101 да н.э.]]: [[Кімбры]] разгромлены рымскай арміяй пад камандаваннем [[Гай Марый|Гая Марыя]] каля Верцэлаў (цяпер [[Верчэлі]], [[Італія]]).
* [[762]]: Заснавана новая сталіца [[Арабскі халіфат|Арабскага халіфата]] — [[Багдад]].
* [[1502]]: [[Хрыстафор Калумб]] адкрыў узбярэжжа сучаснага [[Гандурас]]а.
* [[1840]]: Расійскі імператар [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] загадаў перайменаваць «[[губерні Паўночна-Заходняга края]]».
* [[1930]]: Ва [[Уругвай|Уругваі]] скончыўся [[Чэмпіянат свету па футболе 1930|І чэмпіянат свету па футболе]].
* [[1941]]: Польскі эмігранцкі ўрад аднавіў дыпламатычныя адносіны з [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]].
* [[1980]]: Астравы [[Новыя Гебрыды]] атрымалі незалежнасць пад назвай [[Вануату|Рэспубліка Вануату]]. 
* [[1980]]: [[Іерусалім]] абвешчаны ''«вечнай і непадзельнай»'' сталіцай [[Ізраіль|Ізраіля]].
* [[1981]]: Адбыўся масавы марш пратэсту ў [[Лодзь|Лодзі]] падчас грамадзянскіх хваляванняў у [[ПНР]].  
* [[2006]]: Кампанія «[[Microsoft Windows]]» афіцыйна спыніла падтрымку «[[Microsoft Windows|Windows 98]]».
* [[2016]]: Адкрыты [[Нацыянальны музей Амана]].
* [[2018]]: [[Эмерсан Мнангагва]] атрымаў перамогу на прэзідэнцкіх выбарах у [[Зімбабвэ]].

== Нарадзіліся ==
[[Выява:Lisa Kudrow 2.jpg|thumb|120px|Ліза Кудроў]]
* [[1511]]: [[Джорджа Вазары]], італьянскі [[мастак]] і ахітэктар (пам. 1574)
* [[1871]]: [[Віктар Чавусаў]], беларускі грамадскі дзеяч, [[журналіст]] (пам. 1920)
* [[1889]]: [[Франс Мазерэль]], бельгійскі мастак
* [[1898]]: [[Генры Спенсер Мур]], брытанскі [[скульптар]] (пам. 31.8.1986)
* [[1911]]: [[Чэслаў Мілаш]], польскі [[паэт]], [[пісьменнік]], эсэіст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (пам. 14.8.2004)
* [[1947]]: [[Арнольд Шварцэнэгер]], амерыканскі культурыст, [[акцёр]], палітык
* [[1948]]: [[Захар Шыбека]], беларускі гісторык, прафесар
* [[1954]]: [[Іван Іванавіч Паўлоўскі|Іван Паўлоўскі]], беларускі вучоны ў галіне педагогікі
* [[1958]]: [[Сяргей Рассадзін]], беларускі [[гісторык]]
* 1958: [[Кейт Буш]], англійская спявачка
* [[1963]]: [[Ліза Кудроў]], амерыканская актрыса
* [[1971]]: [[Том Грын]], канадскі акцёр

== Памерлі ==
[[Выява:Ingmar Bergman Smultronstallet.jpg|thumb|right|150px|Інгмар Бергман]]
* [[579]]: [[Бенедыкт I (Папа Рымскі)|Бенедыкт I, Папа Рымскі]]
* [[1683]]: [[Марыя Тэрэзія Аўстрыйская]], інфанта [[Іспанія|Іспаніі]], жонка караля Францыі [[Людовік XIV|Людовіка XIV]] (нар. 10.9.1638)
* [[1898]]: [[Ота фон Бісмарк]], германскі палітык, дзяржаўны дзеяч (нар. 1.4.1815)
* [[1916]]: [[Альберт Нейсер]], нямецкі ўрач (нар. 22.1.1855)
* [[1936]]: [[Понтус Арці]], фінскі дыпламат
* [[1978]]: [[Умберта Нобіле]], італьянскі даследчык Арктыкі
* [[1995]]: [[Мірдза Бэндрупэ]], латышская паэтэса
* [[2003]]: [[Эва Кшыжэўская]], польская актрыса
* [[2007]]: [[Мікеланджэла Антаніоні]], італьянскі кінарэжысёр (нар. 29.9.1912)
* 2007: [[Інгмар Бергман]], шведскі кінарэжысёр, сцэнарыст, пісьменнік (нар. 14.7.1918)
* [[2009]]: [[Юрый Курненін]], беларускі футбаліст і [[трэнер]] (нар. 14.6.1954)
* [[2015]]: [[Эндэль Ліпмаа]], эстонскі хімік

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Вануату}} [[Вануату]]: Дзень незалежнасці
* {{Сцяг Кубы}} [[Куба]]: Дзень мучанікаў рэвалюцыі

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|730]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:30 ліпеня| ]]</text>
      <sha1>ksmfcuunoeztq7r5v4pqx6gsxssy7df</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>31 ліпеня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>735</id>
    <revision>
      <id>5166069</id>
      <parentid>4870628</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6569" sha1="dzkxrsbf9itb99cz00ytix0is2oo1gn" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на ліпень}}&lt;/noinclude&gt;
'''31 ліпеня''' — дзвесце дванаццаты (дзвесце трынаццаты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
* [[432]]: [[Сікст III (Папа Рымскі)|Сікст III]] становіцца [[Папа рымскі|Папам Рымскім]].
* [[781]]: Першае зафіксаванае вывяржэнне [[Фудзіяма|Фудзіямы]]. 
* [[1649]]: Адбылася [[Бітва пад Лоевам (1649)|бітва пад Лоевам]], казацкія войскі разбітыя арміяй [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].
* [[1893]]: У [[Дублін]]е створана [[Гэльская ліга]].
* [[1920]]: [[Літбел|Літоўска-Беларуская ССР]] спыніла існаванне, адбылося [[Дэкларацыя аб абвяшчэнні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь|Другое абвяшчэнне БССР]].
* [[1936]]: Кароль Нарвегіі [[Хокан VII]] адкрыў [[Лесвіца троляў|Лесвіцу троляў]].
* [[1950]]: Зняволены ў [[СССР]] апошні кітайскі імператар [[Пу І]] перададзены [[КНР]].
* [[1961]]: У [[Ізраіль]] прыбыў мільённы імігрант.
* [[1972]]: [[Узброеныя сілы Вялікабрытаніі|Брытанскай арміяй]] у [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]] праведзена [[аперацыя «Мотармэн»]].
* [[2007]]: Пачалася міратворчая аперацыя [[ААН]] і [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага Саюза]] ў [[Дарфур]]ы.
* [[2012]]: [[Майкл Фелпс]] пераўзышоў рэкорд [[Ларыса Латыніна|Ларысы Латынінай]] па колькасці алімпійскіх медалёў.

== Нарадзіліся ==
* [[1396]]: [[Філіп III Добры]], герцаг Бургундыі (пам. [[15.6]].[[1467]])
* [[1640]]: [[Міхал Вішнявецкі]], кароль польскі і вялікі князь літоўскі (пам. [[10.11]].[[1673]])
* [[1796]]: [[Жан Батыст Гаспар Дэбюро]], французскі акцёр-мім (пам. [[16.6]].[[1846]])
* [[1800]]: [[Фрыдрых Вёлер]], нямецкі [[хімік]] (пам. [[23.9]].[[1882]])
* [[1802]]: [[Ігнат Дамейка]], беларускі, польскі і чылійскі навуковец, [[геолаг]] (пам. [[23.2]].[[1889]])
* [[1817]]: [[Ігнат Храпавіцкі]], [[паэт]] і фалькларыст (пам. [[25.12]].[[1893]])
* [[1875]]: [[Жак Віён]], французскі мастак
* [[1898]]: [[Сендэр Давыдавіч Палеес|Сендэр Палеес]], беларускі мастацтвазнаўца, гісторык і публіцыст (пам. [[26.9]].[[1964 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1964]])
* [[1901]]: [[Жан Дзюбюфэ]], французскі мастак і скульптар
* [[1906]]: [[Вера Пятроўна Марэцкая|Вера Марэцкая]], руская актрыса (пам. [[1978]])
* [[1914]]: [[Луі дэ Фюнес]], французскі кінаакцёр, комік, [[рэжысёр]], сцэнарыст (пам. [[27.1]].[[1983]])
* [[1923]]: [[Джозеф Келер]], амерыканскі матэматык
* [[1944]]; [[Роберт Кархарт Мертан]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]]
* [[1962]]: [[Уэслі Снайпс]], амерыканскі акцёр
* [[1965]]: [[Джаан Роўлінг]], англійская [[пісьменніца]], аўтар [[Серыя раманаў «Гары Потэр»|серыі раманаў пра Гары Потэра]]
* [[1974]]: [[Эмілія Фокс]], брытанская актрыса
* [[1982]]: [[Міхаэль Юнг]], нямецкі коннік, алімпійскі чэмпіён
* [[1989]]: [[Вікторыя Азаранка]], беларуская тэнісістка
* [[1998]]: [[Куінсі Хол]], амерыканскі лёгкаатлет

== Памерлі ==
[[Файл:Liszt 1858.jpg|thumb|right|100px|[[Ферэнц Ліст]]]]
* [[1556]]: [[Ігнацій Лаёла]], заснавальнік [[Таварыства Ісуса]], прылічаны да святых (нар. [[24.12]].[[1491]])
* [[1750]]: [[Жуан V]], кароль [[Партугалія|Партугаліі]] (нар. [[22.10]].[[1689]])
* [[1784]]: [[Дэні Дзідро]], французскі філосаф-асветнік, пісьменнік і мастацкі крытык (нар. [[5.10]].[[1713]])
* [[1886]]: [[Ферэнц Ліст]], венгерскі [[кампазітар]] (нар. [[22.10]].[[1811]])
* [[1944]]: [[Антуан дэ Сент-Экзюперы]], французскі пісьменнік і лётчык (нар. [[29.6]].[[1900]])
* [[1993]]: [[Бадуэн I (кароль Бельгіі)|Бадуэн I, кароль Бельгіі]] (нар. [[7.9]].[[1930]])
* [[1998]]: [[Аляксей Філіпчанка]], беларускі юрыст, праваабаронца.
* [[2022]]: [[Біл Расел]], амерыканскі баскетбаліст

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Гаваяў}} [[Гаваі]], [[ЗША]]: Дзень сцяга
* {{Сцяг Дамініканскай Рэспублікі}} [[Дамініканская Рэспубліка]]: Дзень бацькі
* {{Сцяг Малайзіі}} [[Малайзія]]: Дзень герояў
* {{Сцяг Рэспублікі Конга}} [[Рэспубліка Конга]]: Дзень пачатка рэвалюцыі

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|731]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:31 ліпеня| ]]</text>
      <sha1>dzkxrsbf9itb99cz00ytix0is2oo1gn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166071</id>
      <parentid>5166069</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:06:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6746" sha1="e67g4yfi9r9gsxbtthxtxhuq5t8k3oi" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на ліпень}}&lt;/noinclude&gt;
'''31 ліпеня''' — дзвесце дванаццаты (дзвесце трынаццаты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
* [[432]]: [[Сікст III (Папа Рымскі)|Сікст III]] становіцца [[Папа рымскі|Папам Рымскім]].
* [[781]]: Першае зафіксаванае вывяржэнне [[Фудзіяма|Фудзіямы]]. 
* [[1649]]: Адбылася [[Бітва пад Лоевам (1649)|бітва пад Лоевам]], казацкія войскі разбітыя арміяй [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].
* [[1893]]: У [[Дублін]]е створана [[Гэльская ліга]].
* [[1920]]: [[Літбел|Літоўска-Беларуская ССР]] спыніла існаванне, адбылося [[Дэкларацыя аб абвяшчэнні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь|Другое абвяшчэнне БССР]].
* [[1936]]: Кароль Нарвегіі [[Хокан VII]] адкрыў [[Лесвіца троляў|Лесвіцу троляў]].
* [[1950]]: Зняволены ў [[СССР]] апошні кітайскі імператар [[Пу І]] перададзены [[КНР]].
* [[1954]]: Італьянскія альпіністы ўпершыню ўзышлі на [[Чагары]], другую паводле вышыні вяршыню свету.
* [[1961]]: У [[Ізраіль]] прыбыў мільённы імігрант.
* [[1972]]: [[Узброеныя сілы Вялікабрытаніі|Брытанскай арміяй]] у [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]] праведзена [[аперацыя «Мотармэн»]].
* [[2007]]: Пачалася міратворчая аперацыя [[ААН]] і [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага Саюза]] ў [[Дарфур]]ы.
* [[2012]]: [[Майкл Фелпс]] пераўзышоў рэкорд [[Ларыса Латыніна|Ларысы Латынінай]] па колькасці алімпійскіх медалёў.

== Нарадзіліся ==
* [[1396]]: [[Філіп III Добры]], герцаг Бургундыі (пам. [[15.6]].[[1467]])
* [[1640]]: [[Міхал Вішнявецкі]], кароль польскі і вялікі князь літоўскі (пам. [[10.11]].[[1673]])
* [[1796]]: [[Жан Батыст Гаспар Дэбюро]], французскі акцёр-мім (пам. [[16.6]].[[1846]])
* [[1800]]: [[Фрыдрых Вёлер]], нямецкі [[хімік]] (пам. [[23.9]].[[1882]])
* [[1802]]: [[Ігнат Дамейка]], беларускі, польскі і чылійскі навуковец, [[геолаг]] (пам. [[23.2]].[[1889]])
* [[1817]]: [[Ігнат Храпавіцкі]], [[паэт]] і фалькларыст (пам. [[25.12]].[[1893]])
* [[1875]]: [[Жак Віён]], французскі мастак
* [[1898]]: [[Сендэр Давыдавіч Палеес|Сендэр Палеес]], беларускі мастацтвазнаўца, гісторык і публіцыст (пам. [[26.9]].[[1964 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1964]])
* [[1901]]: [[Жан Дзюбюфэ]], французскі мастак і скульптар
* [[1906]]: [[Вера Пятроўна Марэцкая|Вера Марэцкая]], руская актрыса (пам. [[1978]])
* [[1914]]: [[Луі дэ Фюнес]], французскі кінаакцёр, комік, [[рэжысёр]], сцэнарыст (пам. [[27.1]].[[1983]])
* [[1923]]: [[Джозеф Келер]], амерыканскі матэматык
* [[1944]]; [[Роберт Кархарт Мертан]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]]
* [[1962]]: [[Уэслі Снайпс]], амерыканскі акцёр
* [[1965]]: [[Джаан Роўлінг]], англійская [[пісьменніца]], аўтар [[Серыя раманаў «Гары Потэр»|серыі раманаў пра Гары Потэра]]
* [[1974]]: [[Эмілія Фокс]], брытанская актрыса
* [[1982]]: [[Міхаэль Юнг]], нямецкі коннік, алімпійскі чэмпіён
* [[1989]]: [[Вікторыя Азаранка]], беларуская тэнісістка
* [[1998]]: [[Куінсі Хол]], амерыканскі лёгкаатлет

== Памерлі ==
[[Файл:Liszt 1858.jpg|thumb|right|100px|[[Ферэнц Ліст]]]]
* [[1556]]: [[Ігнацій Лаёла]], заснавальнік [[Таварыства Ісуса]], прылічаны да святых (нар. [[24.12]].[[1491]])
* [[1750]]: [[Жуан V]], кароль [[Партугалія|Партугаліі]] (нар. [[22.10]].[[1689]])
* [[1784]]: [[Дэні Дзідро]], французскі філосаф-асветнік, пісьменнік і мастацкі крытык (нар. [[5.10]].[[1713]])
* [[1886]]: [[Ферэнц Ліст]], венгерскі [[кампазітар]] (нар. [[22.10]].[[1811]])
* [[1944]]: [[Антуан дэ Сент-Экзюперы]], французскі пісьменнік і лётчык (нар. [[29.6]].[[1900]])
* [[1993]]: [[Бадуэн I (кароль Бельгіі)|Бадуэн I, кароль Бельгіі]] (нар. [[7.9]].[[1930]])
* [[1998]]: [[Аляксей Філіпчанка]], беларускі юрыст, праваабаронца.
* [[2022]]: [[Біл Расел]], амерыканскі баскетбаліст

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Гаваяў}} [[Гаваі]], [[ЗША]]: Дзень сцяга
* {{Сцяг Дамініканскай Рэспублікі}} [[Дамініканская Рэспубліка]]: Дзень бацькі
* {{Сцяг Малайзіі}} [[Малайзія]]: Дзень герояў
* {{Сцяг Рэспублікі Конга}} [[Рэспубліка Конга]]: Дзень пачатка рэвалюцыі

&lt;noinclude&gt;{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|731]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:31 ліпеня| ]]</text>
      <sha1>e67g4yfi9r9gsxbtthxtxhuq5t8k3oi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3 жніўня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>828</id>
    <revision>
      <id>5166091</id>
      <parentid>4920938</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5926" sha1="lvvkcbk94io4d9rxmo5r8bj2020ssx8" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на жнівень}}
&lt;/noinclude&gt;
'''3 жніўня''' — дзвесце пятнаццаты (дзвесце шаснаццаты ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
* [[1100]]: [[Генрых I Баклерк]] стаў каралём [[Англія|Англіі]].
* [[1427]]: [[Барыс Аляксандравіч Цверскі|Барыс Аляксандравіч]], вялікі князь цвярскі заключыў з [[Вітаўт]]ам дагавор «''быть за одно''».
* [[1492]]: Выгнанне [[яўрэі|яўрэяў]] з [[Іспанія|Іспаніі]].
* [[1569]]: [[Курляндскае герцагства|Герцагства Курляндскае і Земгальскае]] разам з [[Інфлянты|Інфлянтамі]] абвешчаны васаламі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].
* [[1678]]: Паміж [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] і [[Расія]]й заключаны дагавор аб працягу на 13 гадоў [[Андрусаўскае перамір'е|Андрусаўскага перамір'я]], наўзамен [[Кіеў|Кіева]] Рэчы Паспалітай перададзены [[Веліж]], [[Себеж]] і [[Невель (горад)|Невель]].
* [[1914]]: У час [[1СВ|1-ай сусветнай вайны]] [[Германская імперыя|Германія]] абвясціла вайну [[Францыя|Францыі]].
* [[1940]]: [[Літва]] далучана да [[СССР]].
* [[1946]]: Заснаваная Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя (НБА) ЗША.
* [[1943]]: Пачаўся першы этап партызанскай аперацыі «[[Рэйкавая вайна]]», за першую ноч аперацыі ўзарвана 42 тыс. рэек.
* [[1958]]: Атамаход «Наутылус» упершыню дасягнуў [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]] пад вадой.
* [[1992]]: [[Рэспубліка Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Нігерыя]]й.
* [[2004]]: Гарадскому пасёлку [[Тураў]] нададзены статус горада.

== Нарадзіліся ==
[[Выява:Pope_Shenouda_III_of_Alexandria_by_Chuck_Kennedy_(Official_White_House_Photostream).jpg|thumb|left|100px|Шэнуда III Александрыйскі]]
* [[1803]]: [[Джозеф Пакстан]], англійскі інжынер, батанік
* [[1811]]: [[Эліша Оціс]], вынаходнік бяспечнага ліфта
* [[1899]]: [[Баляслаў Грабінскі]], беларускі ўрач, дзеяч беларускай эміграцыі (пам. [[20.8]].[[1991]])
* [[1904]]: [[Кліфард Дональд Саймак]], амерыканскі пісьменнік-фантаст
* [[1908]]: [[Біргіт Кульберг]], шведскі харэограф
* [[1923]]: [[Шэнуда III Александрыйскі]], Патрыярх Копцкай праваслаўнай царквы
* [[1934]]: [[Жонаш Савімбі]], ангольскі палітычны дзеяч
* [[1963]]: [[Джэймс Алан Хэтфілд]], лідар гурта [[Metallica]]
* [[1977]]: [[Анджэла Бізлі Старлінг]], брытанская Інтэрнэт-прадпрымальніца
* [[1979]]: [[Эванджэлін Лілі]], канадская актрыса
* [[1985]]: [[Рубен Лімарда]], венесуэльскі фехтавальшчык, алімпійскі чэмпіён
* [[1986]]: [[Дар'я Домрачава]], беларуская біятланістка

== Памерлі ==
[[Выява:A solzhenitsin.JPG|thumb|right|100px|Аляксандр Салжаніцын]]
* [[1270]]: [[Жан Трыстан Французскі]], французскі прынц
* [[1615]]: [[Крыштаф Дарагастайскі]], дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага, доктар медыцыны (нар. [[2.3]].[[1562]])
* [[1776]]: [[Петэр Якаб Хорэманс]], фламандскі жывапісец
* [[1806]]: [[Мішэль Адансон]], французскі батанік
* [[1917]]: [[Фердынанд Георг Фрабеніус]], нямецкі матэматык
* [[1917]]: [[Стэфан Жавел]], французскі астраном
* [[1968]]: [[Канстанцін Канстанцінавіч Ракасоўскі|Канстанцін Ракасоўскі]], маршал Савецкага Саюза, маршал Польшчы
* [[1971]]: [[Янка Маўр]], беларускі пісьменнік (нар. [[10.5]].[[1883]])
* [[1994]]: [[Інакенцій Смактуноўскі]], савецкі акцёр
* [[1998]]: [[Альфрэд Шнітке]], савецкі кампазітар і піяніст
* [[2005]]: [[Рут Пераметс-Пюс]], эстонская актрыса
* [[2008]]: [[Аляксандр Салжаніцын]], рускі пісьменнік

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Венесуэлы}} [[Венесуэла]]: Дзень сцяга
* {{Сцяг Нігера}} [[Нігер]]: Дзень незалежнасці
* {{Сцяг Экватарыяльнай Гвінеі}} [[Экватарыяльная Гвінея]]: Дзень арміі

&lt;noinclude&gt;
{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|803]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:3 жніўня| ]]</text>
      <sha1>lvvkcbk94io4d9rxmo5r8bj2020ssx8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166099</id>
      <parentid>5166091</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6036" sha1="my1jm039rqae71mnxmgoy6ufq60uwcp" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;noinclude&gt;{{каляндар на жнівень}}
&lt;/noinclude&gt;
'''3 жніўня''' — дзвесце пятнаццаты (дзвесце шаснаццаты ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
* [[1100]]: [[Генрых I Баклерк]] стаў каралём [[Англія|Англіі]].
* [[1427]]: [[Барыс Аляксандравіч Цверскі|Барыс Аляксандравіч]], вялікі князь цвярскі заключыў з [[Вітаўт]]ам дагавор «''быть за одно''».
* [[1492]]: Выгнанне [[яўрэі|яўрэяў]] з [[Іспанія|Іспаніі]].
* [[1569]]: [[Курляндскае герцагства|Герцагства Курляндскае і Земгальскае]] разам з [[Інфлянты|Інфлянтамі]] абвешчаны васаламі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].
* [[1678]]: Паміж [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] і [[Расія]]й заключаны дагавор аб працягу на 13 гадоў [[Андрусаўскае перамір'е|Андрусаўскага перамір'я]], наўзамен [[Кіеў|Кіева]] Рэчы Паспалітай перададзены [[Веліж]], [[Себеж]] і [[Невель (горад)|Невель]].
* [[1914]]: У час [[1СВ|1-ай сусветнай вайны]] [[Германская імперыя|Германія]] абвясціла вайну [[Францыя|Францыі]].
* [[1940]]: [[Літоўская ССР]] далучана да [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]].
* [[1946]]: Заснаваная Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя (НБА) ЗША.
* [[1943]]: Пачаўся першы этап партызанскай аперацыі «[[Рэйкавая вайна]]», за першую ноч аперацыі ўзарвана 42 тыс. рэек.
* [[1958]]: Атамаход «Наутылус» упершыню дасягнуў [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]] пад вадой.
* [[1992]]: [[Рэспубліка Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Нігерыя]]й.
* [[2004]]: Гарадскому пасёлку [[Тураў]] нададзены статус горада.

== Нарадзіліся ==
[[Выява:Pope_Shenouda_III_of_Alexandria_by_Chuck_Kennedy_(Official_White_House_Photostream).jpg|thumb|left|100px|Шэнуда III Александрыйскі]]
* [[1803]]: [[Джозеф Пакстан]], англійскі інжынер, батанік
* [[1811]]: [[Эліша Оціс]], вынаходнік бяспечнага ліфта
* [[1899]]: [[Баляслаў Грабінскі]], беларускі ўрач, дзеяч беларускай эміграцыі (пам. [[20.8]].[[1991]])
* [[1904]]: [[Кліфард Дональд Саймак]], амерыканскі пісьменнік-фантаст
* [[1908]]: [[Біргіт Кульберг]], шведскі харэограф
* [[1923]]: [[Шэнуда III Александрыйскі]], Патрыярх Копцкай праваслаўнай царквы
* [[1934]]: [[Жонаш Савімбі]], ангольскі палітычны дзеяч
* [[1963]]: [[Джэймс Алан Хэтфілд]], лідар гурта [[Metallica]]
* [[1977]]: [[Анджэла Бізлі Старлінг]], брытанская Інтэрнэт-прадпрымальніца
* [[1979]]: [[Эванджэлін Лілі]], канадская актрыса
* [[1985]]: [[Рубен Лімарда]], венесуэльскі фехтавальшчык, алімпійскі чэмпіён
* [[1986]]: [[Дар'я Домрачава]], беларуская біятланістка

== Памерлі ==
[[Выява:A solzhenitsin.JPG|thumb|right|100px|Аляксандр Салжаніцын]]
* [[1270]]: [[Жан Трыстан Французскі]], французскі прынц
* [[1615]]: [[Крыштаф Дарагастайскі]], дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага, доктар медыцыны (нар. [[2.3]].[[1562]])
* [[1776]]: [[Петэр Якаб Хорэманс]], фламандскі жывапісец
* [[1806]]: [[Мішэль Адансон]], французскі батанік
* [[1917]]: [[Фердынанд Георг Фрабеніус]], нямецкі матэматык
* [[1917]]: [[Стэфан Жавел]], французскі астраном
* [[1968]]: [[Канстанцін Канстанцінавіч Ракасоўскі|Канстанцін Ракасоўскі]], маршал Савецкага Саюза, маршал Польшчы
* [[1971]]: [[Янка Маўр]], беларускі пісьменнік (нар. [[10.5]].[[1883]])
* [[1994]]: [[Інакенцій Смактуноўскі]], савецкі акцёр
* [[1998]]: [[Альфрэд Шнітке]], савецкі кампазітар і піяніст
* [[2005]]: [[Рут Пераметс-Пюс]], эстонская актрыса
* [[2008]]: [[Аляксандр Салжаніцын]], рускі пісьменнік

== Святкуюць ==
* {{Сцяг Венесуэлы}} [[Венесуэла]]: Дзень сцяга
* {{Сцяг Нігера}} [[Нігер]]: Дзень незалежнасці
* {{Сцяг Экватарыяльнай Гвінеі}} [[Экватарыяльная Гвінея]]: Дзень арміі

&lt;noinclude&gt;
{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|803]]

&lt;/noinclude&gt;
[[Катэгорыя:3 жніўня| ]]</text>
      <sha1>my1jm039rqae71mnxmgoy6ufq60uwcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Салігорскі раён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2645</id>
    <revision>
      <id>5165938</id>
      <parentid>4931592</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17798" sha1="re68y16tvnt5ryznr2w4taihfew61bi" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва                 = Салігорскі раён
|Арыгінальная назва            = 
|Герб                             = 
|Сцяг                             = 
|Краіна                           = [[Беларусь]]
|Статут                           = раён 
|Гімн                             = 
|Уваходзіць у                         = [[Мінская вобласць]]
|Уключае                         = 
|Сталіца                          = [[Салігорск]]
|Буйныгорад                     = 
|Буйныягарады                    = 
|Раздзел                            = 
  |Назва раздзела                 = 
|Глава2                           = 
  |Назва главы2                = 
|ВУП                              = 
  |Год ВУП                        = 
  |Месца па ВУП                   = 
  |ВУП на душу насельніцтва          = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                             = 
|Мовы                            = &lt;small&gt;'''Родная мова:'''&lt;/small&gt; [[Беларуская мова|беларуская]] 62,54 %, [[руская мова|руская]] 32,39 %&lt;br/&gt;&lt;small&gt;'''Размаўляюць дома:'''&lt;/small&gt; беларуская 27,64 %, руская 64,08 %&lt;ref name=&quot;belstat2009&quot;&gt;{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |title=Вынікі перапісу 2009 года |access-date=23 мая 2012 |archive-date=12 лютага 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212130935/http://www.belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|Насельніцтва                        = 134&amp;nbsp;608 чал.&lt;ref name=&quot;belstat2017&quot;&gt;{{Cite web |title=Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа |url=http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/demografiya_2/metodologiya-otvetstvennye-za-informatsionnoe-s_2/index_7193/ |accessdate=15 мая 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170716182755/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/demografiya_2/metodologiya-otvetstvennye-za-informatsionnoe-s_2/index_7193 |archivedate=16 ліпеня 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
  |Год перапісу                   = 
  |Месца па насельніцтве             = 4
  |Шчыльнасць                      = 54,7
  |Месца па шчыльнасці             = 4
  |Нацыянальны склад            = [[беларусы]] — 88,87 %, &lt;br /&gt; [[рускія]] — 7,08 %, &lt;br /&gt; [[украінцы]] — 1,0 %, &lt;br /&gt; іншыя — 3,05 %&lt;ref name=&quot;belstat2009&quot; /&gt;
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                          = 2&amp;nbsp;498,91&lt;ref&gt;[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)&lt;/ref&gt;  
  |Месца па плошчы               = 2
|Максімальная вышыня              = 
|Сярэдняя вышыня                   = 
|Мінімальная вышыня               = 
|Шырата                           = 
|Даўгата                          = 
|Карта                            = 
|Часавыпояс                      = 
|Абрэвіятура                     = 
|ISO                              = 
|FIPS                             = 
|Код аўтамабільных нумароў        = 
|Сайт                             = http://www.soligorsk.gov.by/
|Заўвагі                       =  
}}
'''Салігорскі раён''' — [[Раёны Беларусі|адміністрацыйна-тэрыятарыяльная адзінка]] ў складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Салігорск]].

== Геаграфія ==
Знаходзіцца на самым поўдні Мінскай вобласці. Мяжуе са [[Слуцкі раён|Слуцкім]], [[Любанскі раён|Любанскім]], [[Капыльскі раён|Капыльскім раёнамі]] Мінскай вобласці, [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёнам]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], [[Лунінецкі раён|Лунінецкім]] і [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкім раёнамі]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]].

Асноўныя рэкі — [[Морач (рака)|Морач]], [[Случ (прыток Прыпяці)|Случ]]. Найбольшыя азёры — [[Даманавіцкае]], [[Саковіцкае]] і [[Святое (возера, Салігорскі раён)|Святое]].

== Гісторыя ==
З’яўленне першых паселішчаў у гэтай мясцовасці датуецца 9—5 тыс. да н. э. У час плямённых аб’яднанняў тут сяліліся [[дрыгавічы]]. У эпоху Ранняга Сярэднявечча тэрыторыя горада ўваходзіла ў склад [[Тураўскае княства|Тураўскага]], [[Кіеўскае княства|Кіеўскага]] і Тураўска-Пінскага княстваў. Пазней гэтыя землі далучыліся да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], дзе ўваходзілі ў склад [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] тэрыторыя сучаснага Салігорска апынулася пад уладай [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Слуцкім павеце Мінскай губерні. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] з 18 лютага да сярэдзіны снежня 1918 года раён Случы займалі войскі [[Кайзераўская Германія|кайзераўскай Германіі]].

З 1919 года тэрыторыя ў складзе БССР. Адміністрацыйны раён тут утвораны 17 ліпеня 1924 года, першапачаткова пад назвай [[Старобінскі раён|Старобінскага]]. 25 снежня 1962 года Старобінскі раён скасаваны. 6 студзеня 1965 года раён адноўлены як Салігорскі. На момант аднаўлення раён уключаў горад абласнога падпарадкавання Салігорск, гарадскія пасёлкі [[Чырвоная Слабада (Салігорскі раён)|Чырвоная Слабада]], [[Старобін]], [[Акцябрскі сельсавет (Салігорскі раён)|Акцябрскі]], [[Даманавіцкі сельсавет (Салігорскі раён)|Даманавіцкі]], [[Доўгаўскі сельсавет (Салігорскі раён)|Доўгаўскі]], [[Зажэвіцкі сельсавет|Зажэвіцкі]], [[Капацэвіцкі сельсавет|Капацэвіцкі]], [[Краснадворскі сельсавет|Краснадварэцкі]], [[Новацярушскі сельсавет|Новацярушскі]], [[Пагосцкі сельсавет (Салігорскі раён)|Пагосцкі]], [[Першамайскі сельсавет (Салігорскі раён)|Першамайскі]], [[Рожанскі сельсавет|Рожанскі]], [[Чапялёўскі сельсавет|Чапялёўскі]], [[Чыжэвіцкі сельсавет|Чыжэвіцкі]], [[Яскавіцкі сельсавет|Яскавіцкі]] сельсаветы. 30 красавіка 1965 года ў склад раёна перададзены [[Хорастаўскі сельсавет]] Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці, 14 жніўня 1979 года — [[Гаўрыльчыцкі сельсавет]] таго ж раёна. 23 сакавіка 1987 года скасаваны Новацярушскі сельсавет, а з часткі Хорастаўскага сельсавета ўтвораны [[Гоцкі сельсавет]]. 30 сакавіка 2006 года скасаваны Першамайскі сельсавет&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2006-63/2006-63(003-036).pdf&amp;oldDocPage=30 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 марта 2006 г. № 188 Об упразднении Первомайского сельсовета и изменении границ Краснослободского поссовета Солигорского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201126021049/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2006-63%2F2006-63%28003-036%29.pdf&amp;oldDocPage=30 |date=26 лістапада 2020 }}&lt;/ref&gt;. 31 ліпеня 2006 года горад Салігорск і Салігорскі раён аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 30 кастрычніка 2009 года Старобінскі і Чырвонаслабодскі пассаветы рэарганізаваны ў сельсаветы, скасаваны Пагосцкі, Чапялёўскі і Яскавіцкі сельсаветы&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-307/2009-307(002-019).pdf&amp;oldDocPage=3 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201025132415/https://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-307%2F2009-307%28002-019%29.pdf&amp;oldDocPage=3 |date=25 кастрычніка 2020 }}&lt;/ref&gt;. 29 снежня 2009 года скасаваны Рожанскі сельсавет&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Решение Минского областного Совета депутатов от 29 декабря 2009 г. № 246 Об изменении административно-территориального устройства Минской области |url=http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2010-34/2010-34(002-023).pdf&amp;oldDocPage=20 |accessdate=25 лістапада 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624120601/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2010-34/2010-34(002-023).pdf&amp;oldDocPage=20 |archivedate=24 чэрвеня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, 28 мая 2013 года — Гаўрыльчыцкі сельсавет.

== Дэмаграфія ==
Насельніцтва раёна станам на 1 студзеня 2017 года складала 134 608 чалавек (улічваючы насельніцтва Салігорска, якое складае 106 839 чал.)&lt;ref name=&quot;belstat2017&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.

== Транспарт ==
Праз раён праходзяць аўтамагістраль [[Слуцк]] — [[Мікашэвічы]], чыгунка, якая злучае станцыю [[Салігорск (станцыя)|Салігорск]] са станцыяй [[Слуцк (станцыя)|Слуцк]].

== Сродкі масавай інфармацыі ==
Мясцовая прэса прадстаўлена наступнымі выданнямі:
* Недзяржаўная штотыднёвая газета «Лідар-Прэс», {{lang-ru|«Лидер-Пресс»}}. Выдаецца з верасня 1993 г. Выходзіць на 32 палосах фармата А3. Наклад — 12 тыс. экз.(2011). Заснавальнік — ААТ «Энергія».
* Рэгіянальная газета «[[Інфа-Кур’ер]]». Недзяржаўнае штотыднёвае грамадска-палітычнае выданне. Зарэгістравана ў сакавіку 2001&amp;nbsp;г. Выдаецца на 24 палосах фармата А3. Наклад — ад 6400 да 7300 экз. (2011). Распаўсюджваецца праз «Белсаюздрук», па падпісцы праз «[[Белпошта|Белпошту]]», праз прадпрыемствы рознічнага гандлю.
* Грамадска-палітычная штотыднёвая газета «Шахцёр». Заснавальнік — [[Салігорскі раённы выканаўчы камітэт]].
* Ведамасная газета «Калійшчык Салігорска». Выдаецца са студзеня 1974 г. Наклад — 3 тыс. экз.(2009). Заснавальнік — ААТ «[[Беларуськалій]]».

У эфір выходзіць праграма радыёвяшчання «Наша радыё» (па 40 хвілін 5 дзён на тыдзень).

Тэлебачанне прадстаўлена [[Салігорскі тэлевізійны канал|Салігорскім тэлевізійным каналам]].

== Вядомыя асобы ==
* [[Галіна Кліменцьеўна Макарава]] (1919—1993) — беларуская і савецкая актрыса тэатра і кіно (нарадзілася ў п. [[Старобін]]).
* [[Віктар Сазонавіч Пратасеня]] (1925—2001) — мастак (нарадзіўся ў вёсцы Пагост).
* [[Ціт Пятровіч Пратасеня]] (1902—1965) — савецкі вучоны ў галіне паталагічнай фізіялогіі, доктар ветэрынарных навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (нарадзіўся ў вёсцы Пагост).
* [[Аркадзь Дзмітрыевіч Чарнышэвіч|Аркадзь Чарнышэвіч]] (1912—1967) — беларускі пісьменнік (нарадзіўся ў в. [[Кулакі (Салігорскі раён)|Кулакі]]).
* [[Рыгор Васілевіч Шкраба]] (1919—1997) — беларускі крытык, літаратуразнавец.
* [[Леанід Яўгенавіч Якубовіч]] — паэт.
* [[Іван Іванавіч Галаваты]] (нар. 1976) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|6-га]] склікання.
* Марыя Мацюкевіч (1949, в. [[Вялікія Заўшыцы]] — 2003) — беларуская настаўніца, кіраўніца салігорскай арганізацыі Таварыства беларускай мовы&lt;ref&gt;''Уладзімер Арлоў, Імёны Свабоды, 4-е выданьне, с. 496—497.''&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [http://www.esoligorsk.net/ Электронны Салігорск. Гарадскі інфармацыйны партал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081218115416/http://www.esoligorsk.net/ |date=18 снежня 2008 }}
* [http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_minsk/regions/reg_soligorsk/map.shtml Карты і агульныя звесткі на emaps-online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130113044148/http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_minsk/regions/reg_soligorsk/map.shtml |date=13 студзеня 2013 }}
* [http://globustut.by/_regs/solig.htm Славутасці на партале globustut.by]

{{Салігорскі раён}}
{{Мінская вобласць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Салігорскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Мінская вобласць БССР|child|загаловак=Салігорскі раён у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] (з 1965)}}
}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Салігорскі раён| ]]
[[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1965 годзе]]</text>
      <sha1>re68y16tvnt5ryznr2w4taihfew61bi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сатурн (планета)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2657</id>
    <revision>
      <id>5166008</id>
      <parentid>5151102</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:22:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114305" sha1="a0aqpjj1ipe79z9xgt293wmnu96ipqi" xml:space="preserve">{{Значэнні|Спасылка=Сатурн}}
{{Картка планеты
|назва = Сатурн [[File:Saturn symbol (bold).svg|24px|♄]]
|тып=планета
|выява сімвала = [[Выява:Saturn symbol (bold).svg|24px|alt=♄|Астранамічны сімвал Сатурна]]
|выява = Saturn PIA06077.jpg 
|памер выявы = 240px
|подпіс пад выявай = Сатурн, здымак КА [[КА Касіні|«Касіні»]] (27.3.2004; натуральныя колеры).
|bg = #FFCC66
|малая планета = 
|адкрыццё = 
|адкрыццё-ref = 
|дата адкрыцця = 
|першаадкрывальнік = 
|месца адкрыцця = 
|спосаб адкрыцця = прамое назіранне
|найменне = 
|найменне-ref = 
|пазначэнне ЦМП = 
|альтэрнатыўныя імёны = 
|катэгорыя МП = 
|арбіта = yes
|арбіта-ref = 
|эпоха = 
|афелій = {{num|1513325783|[[Кіламетр|км]]}}&lt;br /&gt;10,116&amp;nbsp;[[Астранамічная адзінка|а.&amp;nbsp;а.]]
|перыгелій = {{num|1353572956|км}}&lt;br /&gt;9,048&amp;nbsp;а.&amp;nbsp;а.
|перыапсіда =
|апаапсіда =
|вялікая паўвось = {{num|1433449370|км}}&lt;br /&gt;9,582&amp;nbsp;а.&amp;nbsp;а.
|сярэдні радыус арбіты =
|эксцэнтрысітэт = 0,055&amp;nbsp;723&amp;nbsp;219
|сідэрычны перыяд = {{num|10759,22}} дзён (29,46 гадоў)&lt;ref&gt;{{cite web|author=Courtney Seligman|url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title=Rotation Period and Day Length|publisher=cseligman.com|lang=en|access-date=2011-07-31|archive-url=https://www.webcitation.org/60qT3Ukn5?url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|archive-date=11 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|сінадычны перыяд = 378,09 дзён
|арбітальная хуткасць = 9,69&amp;nbsp;км/с
|сярэдняя анамалія = 
|схіленне = 83,537°
|вуглавое перасоўванне =
|даўгата ўзыходнага вузла = 113,642&amp;nbsp;811°
|даўгата перыястра =
|час перыястра =
|аргумент перыцэнтра = 336,013&amp;nbsp;862°
|палавінная амплітуда =
|чый спадарожнік =
|колькасць спадарожнікаў = [[Спадарожнікі Сатурна|82]]
|фізічныя характарыстыкі = yes
|фізічныя характарыстыкі-ref =
|памеры =
|сціск = 0,097&amp;nbsp;96 ± 0,000&amp;nbsp;18
|экватарыяльны радыус = 60&amp;nbsp;268 ± 4&amp;nbsp;км &lt;ref name=horizons&gt;{{cite web|last = Yeomans|first = Donald K.|date = 2006-07-13|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/?horizons|title = HORIZONS System|publisher = NASA JPL|access-date = 2007-08-08|archive-url = https://www.webcitation.org/5ProZmu5R?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?horizons|archive-date = 25 чэрвеня 2007|url-status = live}}—Перайдзіце ў &quot;web interface&quot; , выберыце &quot;Ephemeris Type: ELEMENTS&quot;, &quot;Target Body: Saturn Barycenter&quot; і &quot;Center: Sun&quot;.&lt;/ref&gt;
|палярны радыус = 54&amp;nbsp;364 ± 10&amp;nbsp;км &lt;ref name=horizons/&gt;
|сярэдні радыус =
|даўжыня акружнасці =
|плошча паверхні = 4,272{{e|10}} км²&lt;ref name=&quot;nasafact&quot;&gt;{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn&amp;Display=Facts |title=NASA: Solar System Exploration: Planets: Saturn: Facts &amp; Figures |publisher=Solarsystem.nasa.gov |date=2011-03-22 |access-date=2011-08-08 |archive-url=https://www.webcitation.org/62DnOn9pq?url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn |archive-date=6 кастрычніка 2011 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|аб'ём = 8,2713{{e|14}} км³ &lt;ref name=&quot;fact&quot;&gt;{{cite web
|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html
|title = Saturn Fact Sheet
|publisher = NASA
|last = Williams
|first = Dr. David R.
|access-date = 2007-07-31
|date = September 7, 2006
|archive-url = https://www.webcitation.org/616VxHVlQ?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html
|archive-date = 21 жніўня 2011
|url-status = live
}}&lt;/ref&gt;
|шчыльнасць = 0,687 г/см³ &lt;ref name=horizons/&gt;&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;
|паскарэнне свабоднага падзення = 10,44 м/с²&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;
|другая касмічная = 35,5&amp;nbsp;км/с&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;
|перыяд вярчэння = 10г 34хв 13с ± 2с&lt;ref name=&quot;Лента.ру&quot;&gt;{{cite web|date=30 июля 2009|url=http://lenta.ru/news/2009/07/30/minutes/|title=Астрономы укоротили сутки на Сатурне|publisher=Lenta.ru|access-date=2010-08-14|archive-url=https://www.webcitation.org/616VwLxh5?url=http://lenta.ru/news/2009/07/30/minutes/|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|хуткасць кручэння = 9,87&amp;nbsp;км/c
|нахіл восі = 26,73°&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;
|прамое ўзыходжанне = 
|палярная нябесная шырата =
|палярная нябесная даўгата =
|альбеда = 0,342 ([[Альбеда Бонда|Бонд]])&lt;br /&gt;0,47 ([[Геаметрычнае альбеда|геам.]])&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;
|тэмпературы = yes
  |імя тэмпературы 1 = узровень 1 бара
  |тэмп1мін = 
  |тэмп1сяр= 134&amp;nbsp;K
  |тэмп1макс = 
  |імя тэмпературы 2 = 0,1 бара 
  |тэмп2мін = 
  |тэмп2сяр = 84&amp;nbsp;K
  |тэмп2макс =
|спектральны тып =
|бачная зорная велічыня =  ад +1.47 да −0.24 &lt;ref name=&quot;magnitude&quot;&gt;{{cite web
|url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4015/is_200101/ai_n8933308
|title = Wideband photoelectric magnitude measurements of Saturn in 2000
|access-date = 2007-10-14
|last = Schmude
|first = Richard W Junior
|year = 2001
|publisher = Georgia Journal of Science
|archive-url = https://web.archive.org/web/20071016182302/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4015/is_200101/ai_n8933308
|archive-date = 16 кастрычніка 2007
|url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
|абсалютная зорная велічыня = 0,3
|вуглавы памер = 9%
|атмасфера = yes
|атмасфера-ref =
|ціск на паверхні =
|шкала вышыні =
|склад атмасферы =
&lt;table&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
~96 %&lt;/td&gt;&lt;td&gt;[[Вадарод]] (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
~3 %&lt;/td&gt;&lt;td&gt;[[Гелій]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
~0,4 %&lt;/td&gt;&lt;td&gt;[[Метан]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
~0,01 %&lt;/td&gt;&lt;td&gt;[[Аміяк]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
~0,01 %&lt;/td&gt;&lt;td&gt;[[Дэйтэрыд вадарода]] (HD)
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
0,000&amp;nbsp;7 %&lt;/td&gt;&lt;td&gt;[[Этан]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
'''Льды''':&lt;/td&gt;&lt;td&gt;
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
&lt;/td&gt;&lt;td&gt;Аміячныя
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
&lt;/td&gt;&lt;td&gt;Вадзяныя
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
&lt;/td&gt;&lt;td&gt;Гідрасульфід амонію (NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;SH)
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
}}
'''Сатурн''' — шостая [[планета]] ад [[Сонца]] і другая па памерах планета ў [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэме]] пасля [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]]. Сатурн, а таксама Юпітэр, [[Уран (планета)|Уран]] і [[Нептун (планета)|Нептун]], класіфікуюцца як [[Газавы гігант|газавыя гіганты]]. Сатурн названы ў гонар [[Сатурн (бог)|рымскага бога земляробства]]. Сімвал Сатурна — [[Файл:Saturn symbol (fixed width).svg|16px|{{Unicode|♄}}]].

У асноўным Сатурн складаецца з [[вадарод]]у, з прымесямі [[гелій|гелію]] і слядамі [[Вада|вады]], [[метан]]у, [[аміяк]]у і цяжкіх элементаў. Унутраная вобласць уяўляе сабой невялікае ядро з [[жалеза]], [[Нікель|нікелю]] і [[лёд]]у, пакрытае тонкім слоем [[металічны вадарод|металічнага вадароду]] і газападобным вонкавым слоем. Знешняя [[атмасфера]] планеты здаецца з космасу спакойнай і аднастайнай, хоць часам на ёй з’яўляюцца доўгачасовыя ўтварэнні. Хуткасць ветру на Сатурне можа дасягаць месцамі 1800 км/г, што значна больш, чым на Юпітэры. У Сатурна ёсць планетарнае [[Магнітнае поле планет|магнітнае поле]], якое займае прамежкавае становішча па напружанасці паміж магнітным полем Зямлі і магутным полем Юпітэра. Магнітнае поле Сатурна распасціраецца на {{num|1000000}} кіламетраў у кірунку Сонца. Ударная хваля была зафіксавана «[[Вояджэр-1|Вояджэрам-1]]» на адлегласці ў 26,2 радыуса Сатурна ад самой планеты, магнітапаўза размешчана на адлегласці ў 22,9 радыуса.

Сатурн валодае [[Кольцы Сатурна|сістэмай кольцаў]], якая складаецца галоўным чынам з часцінак лёду, меншай колькасці цяжкіх элементаў і пылу. Вакол планеты абарачаюцца 82 вядомыя на дадзены момант спадарожнікі. [[Тытан (спадарожнік)|Тытан]] — самы буйны з іх, а таксама другі па памерах спадарожнік у Сонечнай сістэме (пасля [[Спадарожнікі Юпітэра|спадарожніка Юпітэра]], [[Ганімед (спадарожнік)|Ганімеда]]), які пераўзыходзіць па сваіх памерах [[Меркурый (планета)|Меркурый]] і валодае адзінай сярод спадарожнікаў Сонечнай сістэмы шчыльнай атмасферай.

У цяперашні час на арбіце Сатурна знаходзіцца аўтаматычная міжпланетная станцыя «[[Касіні (касмічны апарат)|Касіні]]», якая была запушчана ў [[1997]] годзе і даляцела да сістэмы Сатурна ў [[2004]]. У задачы станцыі ўваходзіць вывучэнне структуры кольцаў, а таксама дынамікі атмасферы і [[магнітасфера|магнітасферы]] Сатурна.

== Сатурн сярод планет Сонечнай сістэмы ==

Сатурн адносіцца да тыпу газавых планет: ён складаецца ў асноўным з газаў і не мае цвёрдай паверхні. Экватарыяльны радыус планеты роўны {{num|60300|км}}, палярны радыус — {{num|54400|км}}&lt;ref name=&quot;nssdc.gsfc.nasa.gov&quot;/&gt;; з усіх планет Сонечнай сістэмы Сатурн найбольш сплюшчаны. Маса планеты ў 95,2 разы перавышае масу Зямлі, аднак сярэдняя [[шчыльнасць]] Сатурна складае ўсяго 0,687 г/см³&lt;ref name=&quot;nssdc.gsfc.nasa.gov&quot;/&gt;, што робіць яго адзінай планетай Сонечнай сістэмы, чыя сярэдняя шчыльнасць меншая за шчыльнасць вады. Таму, хоць масы Юпітэра і Сатурна адрозніваюцца больш, чым у 3 разы, іх экватарыяльны дыяметр адрозніваецца толькі на 19 %. Шчыльнасць астатніх газавых гігантаў значна большая (1,27-1,64 г/см³). [[Паскарэнне свабоднага падзення]] на экватары складае 10,44 м/с², што супастаўна са значэннямі [[Планета Зямля|Зямлі]] і [[Нептун (планета)|Нептуна]], але нашмат менш, чым у [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]].

=== Арбітальныя характарыстыкі і кручэнне ===

Сярэдняя адлегласць паміж Сатурнам і Сонцам складае 1430 млн км (9,58 [[а. а.]])&lt;ref name=&quot;nssdc.gsfc.nasa.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html|title=Saturn Fact Sheet|access-date=2010-10-31|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/616VxHVlQ?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Рухаючыся з сярэдняй хуткасцю 9,69 км/с, Сатурн абарочваецца вакол Сонца за 10759 дзён (прыкладна 29,5 гадоў). Адлегласць ад Сатурна да Зямлі змяняецца ў межах ад 1195 (8,0 а. а.) да 1660 (11,1 а. а.) млн км, сярэдняя адлегласць падчас іх супрацьстаяння каля 1280 млн км&lt;ref name=&quot;nssdc.gsfc.nasa.gov&quot;/&gt;. Сатурн і Юпітэр знаходзяцца амаль у дакладным рэзанансе 2:5. Паколькі [[эксцэнтрысітэт]] арбіты Сатурна 0,056, то рознасць адлегласці да Сонца ў [[Перыгелій|перыгеліі]] і [[Афелій|афеліі]] складае 162 млн км&lt;ref name=&quot;nssdc.gsfc.nasa.gov&quot; /&gt;.

Бачныя пры назіраннях характэрныя аб’екты атмасферы Сатурна круцяцца з рознай хуткасцю ў залежнасці ад шыраты. Як і ў выпадку Юпітэра, ёсць некалькі груп такіх аб’ектаў. Так званая «Зона 1» мае перыяд кручэння 10 гадзін 14 хвілін 00 секунд (гэта значыць хуткасць складае 844,3°/дзень). Яна распасціраецца ад паўночнага краю паўднёвага экватарыяльнага пояса да паўднёвага краю паўночнага экватарыяльнага пояса. На ўсіх астатніх шыротах Сатурна, якія складаюць «Зону 2», перыяд кручэння першапачаткова быў ацэнены ў 10 гадзін 39 хвілін 24 секунд (хуткасць 810,76°/дзень). Пасля даныя былі перагледжаны: была дадзена новая ацэнка — 10 г, 34 хв і 13 с&lt;ref name=&quot;Лента.ру&quot;/&gt;. «Зона 3», наяўнасць якой мяркуецца на аснове назіранняў радыёвыпраменьвання планеты ў перыяд палёту «[[Вояджэр-1|Вояджэра-1]]», мае перыяд кручэння 10 гадзін 39 мін 22,5 с (хуткасць 810,8°/дзень).

У якасці працягласці абароту Сатурна вакол восі прынята велічыня 10 гадзін, 34 хвіліны і 13 секунд&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://php.louisville.edu/news/news.php?news=1488|title=University of Louisville: Study puts new spin on Saturn’s rotation|access-date=2010-10-31|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/616Vz2kBX?url=http://php.louisville.edu/news/news.php?news=1488|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Сатурн — адзіная планета, у якой восевая хуткасць кручэння на экватары большая за арбітальную хуткасць кручэння (9,87 км/сек і 9,69 км/сек адпаведна). Дакладная велічыня перыяду кручэння ўнутраных частак планеты застаецца цяжкавымернай. Калі апарат «[[Касіні (касмічны апарат)|Касіні]]» дасягнуў Сатурна ў 2004 годзе, было выяўлена, што згодна з назіраннямі радыёвыпраменьвання працягласць абароту ўнутраных частак прыкметна перавышае перыяд кручэння ў «Зоне 1» і «Зоне 2» і складае прыблізна 10 гадзін 45 хв 45 с (± 36 с)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-062804.html|title=Scientists Find That Saturn's Rotation Period is a Puzzle|date=June 28, 2004|publisher=NASA|access-date=2007-03-22|archive-url=https://www.webcitation.org/616VzbaQF?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-062804.html|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Дыферэнцыяльнае кручэнне атмасферы Сатурна падобна кручэнню атмасфер Юпітэра і [[Венера (планета)|Венеры]], а таксама [[Сонца]]. Хуткасць кручэння Сатурна мяняецца не толькі па шыраце і глыбіні, але і ў часе. Упершыню гэта выявіў А. Вільямс&lt;ref&gt;Williams A. S. // Monthly Notices Roy. Astron. Soc., 1894, '''54''', p. 297.&lt;/ref&gt;. Аналіз пераменнасці перыяду кручэння экватарыяльнай зоны Сатурна за 200 гадоў паказаў, што асноўны ўклад у гэтую пераменнасць уносяць паўгадавы і гадавы цыклы&lt;ref&gt;Кригель А. М. Полугодовые колебания в атмосферах планет // Астрономический журнал. — 1986. — '''63''', 1. — С. 166—169.&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2007 года было выяўлена, што кручэнне {{нп4|Дыяграма накіраванасці|дыяграмы накіраванасці|de|Antennendiagramm}} радыёвыпраменьвання Сатурна спараджаецца канвекцыйнымі патокамі ў плазменным дыску, якія залежаць не толькі ад кручэння планеты, але і ад іншых фактараў. Было таксама паведамлена, што ваганне перыяду кручэння дыяграмы накіраванасці звязана з актыўнасцю гейзераў на спадарожніку Сатурна — [[Энцэлад (спадарожнік Сатурна)|Энцэладзе]]. Зараджаныя часціцы вадзяной пары на арбіце планеты прыводзяць да скажэння магнітнага поля і, як вынік, карціны радыёвыпраменьвання. Выяўленая карціна спарадзіла меркаванне, што на сённяшні дзень наогул не існуе карэктнага метаду вызначэння хуткасці кручэння ядра планеты&lt;ref&gt;{{cite press release
|url = http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=733
|title = Enceladus Geysers Mask the Length of Saturn's Day
|date = March 22, 2007
|publisher = NASA Jet Propulsion Laboratory
|access-date = 2007-03-22
|archive-url = https://www.webcitation.org/62DnZvSKY?url=http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=733
|archive-date = 6 кастрычніка 2011
|url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
|doi=10.1126/science.1138562
|last1=Gurnett
|first1=D. A.
|last2=Persoon
|first2=A. M.
|last3=Kurth
|first3=W. S.
|last4=Groene
|first4=J. B.
|last5=Averkamp
|first5=T. F.
|last6=Dougherty
|first6=M. K.
|last7=Southwood
|first7=D. J. 
|title = The Variable Rotation Period of the Inner Region of Saturn's Plasma Disc
|url=https://archive.org/details/sim_science_2007-04-20_316_5823/page/442
|year = 2007
|pages=442
|volume=316
|journal = Science
|pmid=17379775|bibcode = 2007Sci...316..442G
|issue=5823 | issn=0036-8075 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| doi=10.1126/science.1138562
| last1=Gurnett
| first1=D. A.
| last2=Persoon
| first2=A. M.
| last3=Kurth
| first3=W. S.
| last4=Groene
| first4=J. B.
| last5=Averkamp
| first5=T. F.
| last6=Dougherty
| first6=M. K.
| last7=Southwood
| first7=D. J.
| pmid=17379775 |title = A New Spin on Saturn's Rotation
| url=https://archive.org/details/sim_science_2007-04-20_316_5823/page/442
| journal=Science
| volume=316
| issue=5823
| pages=442
|year = 2007|bibcode = 2007Sci...316..442G }}&lt;/ref&gt;.

=== Паходжанне ===

Паходжанне Сатурна (як і Юпітэра) тлумачаць дзве асноўныя гіпотэзы. Паводле гіпотэзы «кантракцыі», падабенства саставу Сатурна з Сонцам у тым, што ў абодвух нябесных цел маецца вялікая доля [[вадарод]]у, і, як вынік, малую шчыльнасць можна растлумачыць тым, што ў працэсе фарміравання планет на ранніх стадыях развіцця [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]] ў газапылавым дыску ўтварыліся масіўныя «згушчэнні», якія далі пачатак планетам, г. зн. што Сонца і планеты фарміраваліся падобным чынам. Тым не менш, гэтая гіпотэза не можа растлумачыць адрозненні складу Сатурна і Сонца&lt;ref name=&quot;формирование планет&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1202789|title=Астронет&gt;Происхождение Солнечной системы (планетная космогония)|access-date=2010-10-05|archive-url=https://www.webcitation.org/60qCticXG?url=http://www.astronet.ru/db/msg/1202789|archive-date=10 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Гіпотэза «акрэцыі» сцвярджае, што працэс утварэння Сатурна адбываўся ў два этапы. Спачатку на працягу 200 мільёнаў гадоў&lt;ref name=&quot;формирование планет&quot; /&gt; ішоў працэс фарміравання цвёрдых шчыльных цел, накшталт планет зямной групы. Падчас гэтага этапу з вобласці Юпітэра і Сатурна рассеялася частка газу, што затым паўплывала на адрозненне ў хімічным саставе Сатурна і Сонца. Затым пачаўся другі этап, калі самыя буйныя целы дасягнулі падвоенай масы Зямлі. На працягу некалькіх соцень тысяч гадоў доўжыўся працэс акрэцыі газу на гэтыя целы з першаснага протапланетнага воблака. На другім этапе тэмпература вонкавых слаёў Сатурна дасягала 2000&amp;nbsp;°C&lt;ref name=&quot;формирование планет&quot;/&gt;.

== Атмасфера і будова ==

Верхнія слаі атмасферы Сатурна складаюцца на 96,3 % з [[вадарод]]у (па аб’ёме) і на 3,25 % — з гелію&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.universeguide.com/Saturn.aspx|title=Saturn Universe Guide|access-date=14-08-2012|archive-url=https://www.webcitation.org/69y139OYZ?url=http://www.universeguide.com/Saturn.aspx|archive-date=16 жніўня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; (у параўнанні з 10 % у атмасферы Юпітэра). Маюцца прымешкі [[метан]]у, [[аміяк]]у, {{нп4|фосфін|фосфіну|en|Phosphine}}, [[этан]]у і некаторых іншых газаў&lt;ref&gt;{{cite journal
|title=The Composition of Saturn's Atmosphere at Temperate Northern Latitudes from Voyager IRIS spectra
|journal=Bulletin of the American Astronomical Society
|year=1967
|volume=15
|page=831
|bibcode=1983BAAS...15..831C
|last1=Courtin
|first1=R.
|last2=Gautier
|first2=D.
|last3=Marten
|first3=A.
|last4=Bezard
|first4=B.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.universetoday.com/24029/atmosphere-of-saturn/
|title=Atmosphere of Saturn
|publisher=Universe Today
|author=Fraser Cain
|date=January 22, 2009
|access-date=July 20, 2011
|archive-url=https://www.webcitation.org/62D9wWBZg?url=http://www.universetoday.com/24029/atmosphere-of-saturn/
|archive-date=5 кастрычніка 2011
|url-status=live
}}&lt;/ref&gt;. Аміячныя воблакі ў верхняй частцы атмасферы магутнейшыя, чым на Юпітэры. Воблакі ніжняй часткі атмасферы складаюцца з гідрасульфіду амонію (NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;SH) або [[Вада|вады]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |last        = Martinez
 |first       = Carolina
 |date        = September 5, 2005
 |url         = http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini-090505-clouds.html
 |title       = Cassini Discovers Saturn's Dynamic Clouds Run Deep
 |publisher   = NASA
 |access-date  = 2007-04-29
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/62D9wz6i7?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini-090505-clouds.html
 |archive-date = 5 кастрычніка 2011
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;.

Паводле даных «[[Вояджэр]]аў», на Сатурне дзьмуць моцныя вятры, апараты зарэгістравалі хуткасці паветраных патокаў 500 м/с&lt;ref name=&quot;Voyager Summary 1&quot;&gt;{{cite web
|title = Voyager Saturn Science Summary
|url = http://www.solarviews.com/eng/vgrsat.htm
|first = Calvin J.
|last = Hamilton
|access-date = 2007-07-05
|year = 1997
|publisher = Solarviews
|archive-url = https://www.webcitation.org/62DA0AJg8?url=http://www.solarviews.com/eng/vgrsat.htm
|archive-date = 5 кастрычніка 2011
|url-status = live
}}&lt;/ref&gt;. Вятры дзьмуць у асноўным ва ўсходнім кірунку (у кірунку восевага кручэння). Іх сіла слабее пры аддаленні ад экватара; пры аддаленні ад экватара з’яўляюцца таксама і заходнія атмасферныя плыні. Рад [[Даныя|даных]] паказвае, што цыркуляцыя атмасферы адбываецца не толькі ў слоі верхніх аблокаў, але і на глыбіні, па меншай меры, да 2 тыс. км. Акрамя таго, вымярэнні «Вояджэра-2» паказалі, што вятры ў паўднёвым і паўночным паўшар’ях сіметрычныя адносна экватара. Ёсць меркаванне, што сіметрычныя патокі неяк звязаныя пад слоем бачнай атмасферы&lt;ref name=&quot;Voyager Summary 1&quot;/&gt;.

У атмасферы Сатурна часам паяўляюцца ўстойлівыя ўтварэнні, якія ўяўляюць сабой звышмагутныя ўраганы. Аналагічныя аб’екты назіраюцца і на іншых газавых планетах Сонечнай сістэмы (гл. [[Вялікая чырвоная пляма]] на [[Юпітэр (планета)|Юпітэры]], [[Вялікая цёмная пляма]] на [[Нептун (планета)|Нептуне]]). Гіганцкі «Вялікі белы авал» з’яўляецца на Сатурне прыкладна адзін раз у 30 гадоў, у апошні раз ён назіраўся ў [[1990]] годзе (менш буйныя ўраганы ўтвараюцца часцей).

12 лістапада 2008 г камеры станцыі «[[Касіні (касмічны апарат)|Касіні]]» атрымалі выявы паўночнага полюса Сатурна ў інфрачырвоным дыяпазоне. На іх даследчыкі выявілі [[палярныя ззянні]], падобных якім не назіралася яшчэ ні разу ў Сонечнай сістэме. Таксама дадзеныя ззянні назіраліся ва ўльтрафіялетавым і бачным дыяпазонах&lt;ref name=Kurth&gt;{{cite book|last1=Kurth|first1=W. S.|last2=Bunce|first2=E.J.|last3=Clarke|first3=J.T.|display-authors=etal|title=Saturn from Cassini–Huygens|chapter=Auroral Processes|year=2009|publisher=Springer Netherlands|pages=333–374|isbn=978-1-4020-9217-6| doi=10.1007/978-1-4020-9217-6_12}}&lt;/ref&gt;. Палярныя ззянні ўяўляюць сабой яркія непарыўныя кольцы авальнай формы вакол полюса планеты&lt;ref name=Clark&gt;{{cite journal|last1=Clark|first1=J.T.|last2=Gerard|first2=J.-C.|last3=Grodent|first3=D.|display-authors=etal|title=Morphological differences between Saturn’s ultraviolet aurorae and those of Earth and Jupiter|year=2005|volume=433|pages=717–719|doi=10.1038/nature03331|url=http://www.thaispaceweather.com/BU2005.pdf|format=pdf|journal=Nature|pmid=15716945|issue=7027|ref=Clark|bibcode=2005Natur.433..717C|access-date=27 верасня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716214344/http://www.thaispaceweather.com/BU2005.pdf|archive-date=16 ліпеня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Кольцы размяшчаюцца на шыраце, як правіла, у 70-80°&lt;ref name=Bhardwaj&gt;{{cite journal|last=Bhardwaj|first=Anil|title=Auroral emissions of the giant planets|year=2000|journal=Reviews of Geophysics|volume=38|issue=3|pages=295–353|url=http://www.bu.edu/csp/uv/cp-aeronomy/Bhardwaj_Gladstone_RG_2000.pdf|doi=10.1029/1998RG000046|format=pdf|last2=Gladstone|first2=G. Randall|ref=Bhardwaj|bibcode=2000RvGeo..38..295B|access-date=27 верасня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628210428/http://www.bu.edu/csp/uv/cp-aeronomy/Bhardwaj_Gladstone_RG_2000.pdf|archive-date=28 чэрвеня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Паўднёвыя кольцы размяшчаюцца на шыраце ў сярэднім {{nowrap|75 ± 1°}}, а паўночныя — бліжэй да полюса прыкладна на 1,5°, што звязана з тым, што ў паўночным паўшар’і магнітнае поле некалькі мацнейшае&lt;ref name=Nichols&gt;{{cite journal|last1=Nichols|first1=J. D.|last2=Badman|first2=S. V.|last3=Bunce|first3=E. J.|display-authors=etal|title=Saturn’s equinoctial auroras|year=2009|journal=Geophysical research Letters|pages=L24102:1–5|doi=10.1029/2009GL041491|ref=Nichols|issue=24|url=http://hubblesite.org/pubinfo/pdf/2010/09/pdf.pdf|format=pdf|volume=36|bibcode=2009GeoRL..3624102N}}&lt;/ref&gt;. Часам кольцы становяцца спіральнай формы замест авальнай&lt;ref name=Kurth /&gt;.

У адрозненне ад Юпітэра палярныя ззянні Сатурна не звязаныя з нераўнамернасцю кручэння плазменнага слоя ў знешніх частках магнітасферы планеты&lt;ref name=Bhardwaj/&gt;. Як мяркуецца, яны ўзнікаюць з-за {{нп4|магнітнае перазлучэнне|магнітнага перазамыкання|ru|Магнитное пересоединение}} пад дзеяннем [[Сонечны вецер|сонечнага ветру]]&lt;ref name=Kivelson&gt;{{cite journal|url=http://www.igpp.ucla.edu/people/mkivelson/Publications/285-SSR11629905.pdf|format=pdf|title=The current systems of the Jovian magnetosphere and ionosphere and predictions for Saturn|first=Margaret Galland|last=Kivelson|journal=Space Science Reviews|publisher=Springer|year=2005|volume=116|issue=1-2|pages=299–318|doi=10.1007/s11214-005-1959-x|bibcode=2005SSRv..116..299K|access-date=27 верасня 2014|archive-date=29 верасня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929014023/http://www.igpp.ucla.edu/people/mkivelson/Publications/285-SSR11629905.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://www.igpp.ucla.edu/people/mkivelson/Publications/285-SSR11629905.pdf |title=Архіўная копія |access-date=27 верасня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929014023/http://www.igpp.ucla.edu/people/mkivelson/Publications/285-SSR11629905.pdf |archive-date=29 верасня 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Форма і выгляд палярных ззянняў Сатурна моцна змяняюцца з цягам часу&lt;ref name=Clark/&gt;. Іх размяшчэнне і яркасць моцна звязаныя з ціскам сонечнага ветру: чым ён большы, тым ззянне ярчэй і бліжэй да полюса&lt;ref name=Clark/&gt;. Сярэдняе значэнне магутнасці палярнага ззяння складае 50 ГВт у дыяпазоне 80-170 нм (ультрафіялет) і 150—300 ГВт у дыяпазоне 3-4 мкм (інфрачырвоны)&lt;ref name=Bhardwaj/&gt;.

Падчас бур і штормаў на Сатурне назіраюцца магутныя разрады [[Маланка|маланак]]. Электрамагнітная актыўнасць Сатурна, выкліканая імі, вагаецца з гадамі ад амаль поўнай адсутнасці да вельмі моцных электрычных бур&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.universetoday.com/62699/news-flash-cassini-captures-first-movie-of-lightning-on-saturn/|access-date=2012-08-14|title=News Flash: Cassini Captures First Movie of Lightning on Saturn|archive-url=https://www.webcitation.org/6A0pPXeeZ?url=http://www.universetoday.com/62699/news-flash-cassini-captures-first-movie-of-lightning-on-saturn/|archive-date=18 жніўня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[28 снежня]] [[2010]] года «[[Касіні (касмічны апарат)|Касіні]]» сфатаграфаваў [[шторм]], які нагадвае [[Цыгарэта|цыгарэтны]] [[дым]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2010/12/28/storm/|title=На Сатурне сфотографировали &quot;сигаретный дым&quot;|date=28 декабря 2010|publisher=Лента.Ру|lang=ru|access-date=2010-12-28|archive-url=https://www.webcitation.org/616W2LhLQ?url=http://lenta.ru/news/2010/12/28/storm/|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Яшчэ адзін, асабліва магутны шторм, быў зафіксаваны [[20 мая]] [[2011]] года&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://lenta.ru/news/2011/05/20/storm/|title=На Сатурне произошел шторм планетарного масштаба|date=20 мая 2011|publisher=Лента.ру|access-date=2011-05-21}}&lt;/ref&gt;.

=== Шасцівугольнае ўтварэнне на паўночным полюсе ===

[[Файл:Saturn hexagonal north pole feature.jpg|right|thumb|Гексаганальнае атмасфернае ўтварэнне на паўночным полюсе Сатурна]]
{{main|Шасцівугольнік Сатурна}}

Воблакі на паўночным полюсе Сатурна ўтвараюць гіганцкі шасцівугольнік. Упершыню гэта выяўлена падчас пралётаў «[[Вояджэр]]а» каля Сатурна ў 1980-х гадах&lt;ref name=&quot;memgeks1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.membrana.ru/particle/11288|title=Гигантский гексагон на Сатурне интригует планетологов|publisher=membrana.ru|lang=ru|access-date=2011-07-31|archive-url=https://www.webcitation.org/616W3FXbT?url=http://www.membrana.ru/particle/11288|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
|bibcode=1988Icar...76..335G|doi=10.1016/0019-1035(88)90075-9
|title = A hexagonal feature around Saturn's North Pole
|url=https://archive.org/details/icarus_1988-11_76_2/page/335|year=1988
|pages=335
|author = Godfrey, D. A.
|volume=76
|journal = Icarus
|issue=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
|title = Ground-based observations of Saturn's north polar SPOT and hexagon
|url = https://archive.org/details/sim_science_1993-04-16_260_5106/page/328
|first4 = P.
|last4 = Laques
|first3 = F.
|last3 = Colas
|first2 = J.
|journal = Science
|last = Sanchez-Lavega
|last2 = Lecacheux
|volume = 260
|issue = 5106
|pages = 329
|year = 1993
|first = A.
|pmid = 17838249|doi=10.1126/science.260.5106.329|bibcode=1993Sci...260..329S}}&lt;/ref&gt;, падобная з’ява ніколі не назіралася ні ў адным іншым месцы Сонечнай сістэмы. Шасцівугольнік размяшчаецца на шыраце 78°, і кожны яго бок складае прыблізна {{num|13800|км}}, гэта значыць больш чым дыяметр Зямлі. Перыяд яго кручэння — 10 гадзін 39 хвілін. Гэты перыяд супадае з перыядам змены [[Інтэнсіўнасць (фізіка)|інтэнсіўнасці]] радыёвыпраменьвання, які, у сваю чаргу, прыняты роўным перыяду кручэння ўнутранай часткі Сатурна.

Дзіўная структура аблокаў паказаная на інфрачырвоным здымку, атрыманым касмічным апаратам «Касіні» у кастрычніку [[2006]] года. Здымкі паказваюць, што шасцівугольнік заставаўся стабільным усе 20 гадоў пасля палёту «Вояджэра»&lt;ref name=&quot;memgeks1&quot;/&gt;, прычым шасцівугольная структура аблокаў захоўваецца падчас іх кручэння. Асобныя аблокі на Зямлі могуць мець форму шасцівугольніка, але, у адрозненне ад іх, шасцівугольнік на Сатурне блізкі да правільнага. Усярэдзіне яго могуць змясціцца чатыры Зямлі. Мяркуецца, што ў раёне гексагона маецца значная нераўнамернасць воблачнасці. Вобласці, у якіх воблачнасць практычна адсутнічае, маюць вышыню да 75 км&lt;ref name=&quot;memgeks1&quot;/&gt;.

Поўнага тлумачэння гэтай з’явы пакуль няма, аднак навукоўцам удалося правесці эксперымент, які даволі дакладна змадэляваў гэтую атмасферную структуру&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1038/news060515-17|last1=Ball|first1=Philip
|title = Geometric whirlpools revealed
|journal=Nature
|date = May 19, 2006}}&lt;/ref&gt;. 30-літровы балон з вадой паставілі на вярчальную ўстаноўку, прычым унутры былі размешчаны маленькія кольцы, якія верцяцца хутчэй ёмістасці. Чым большая была хуткасць кальца, тым больш форма віхру, якая ўтваралася пры сукупным кручэнні элементаў устаноўкі, адрознівалася ад кругавой. У гэтым эксперыменце быў атрыманы, у тым ліку, і 6-вугольны віхор&lt;ref name=&quot;memgeks2&quot;&gt;[http://www.membrana.ru/particle/3926 Гексагон Сатурна воссоздан в лаборатории] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130603002106/http://www.membrana.ru/particle/3926 |date=3 чэрвеня 2013 }}&lt;/ref&gt;.

=== Унутраная будова ===

[[Файл:Interior of Saturn.svg|thumb|left|290px|Унутраная будова Сатурна]]

У глыбіні атмасферы Сатурна растуць [[ціск]] і [[тэмпература]], а вадарод пераходзіць у вадкі стан, аднак гэты пераход з’яўляецца паступовым&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html
 |title       = Structure of Saturn's Interior
 |publisher   = Windows to the Universe
 |access-date  = 2011-07-19
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/616W0N0ci?url=http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html
 |archive-date = 21 жніўня 2011
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;. На глыбіні каля 30 тыс. км вадарод становіцца [[Металічны вадарод|металічным]] (ціск там дасягае каля 3 мільёнаў [[Атмасфера (адзінка вымярэння)|атмасфер]]). Цыркуляцыя электрычных токаў у металічным вадародзе стварае [[Магнітнае поле планет|магнітнае поле]] (значна менш магутнае, чым у Юпітэра). У цэнтры планеты знаходзіцца масіўнае ядро з цвёрдых і цяжкіх матэрыялаў — [[Сілікаты|сілікатаў]], [[Металы|металаў]] і, як мяркуецца, [[лёд]]у. Яго маса складае прыблізна ад 9 да 22 мас Зямлі&lt;ref&gt;{{cite journal
|last = Fortney
|first = Jonathan J.
|title=Looking into the Giant Planets
|url = https://archive.org/details/sim_science_2004-09-03_305_5689/page/1414
|journal=Science
|year=2004
|volume=305
|issue=5689
|pages=1414–1415
|doi=10.1126/science.1101352
|pmid=15353790}}&lt;/ref&gt;. Тэмпература ядра дасягае 11 700&amp;nbsp;°C, а энергія, якую яно выпраменьвае ў космас, у 2,5 разы большая за энергію, якую Сатурн атрымлівае ад Сонца. Значная частка гэтай энергіі генеруецца за кошт {{нп4|механізм Кельвіна — Гельмгольца|механізму Кельвіна — Гельмгольца|ru|Механизм Кельвина — Гельмгольца}} (калі тэмпература планеты падае, то падае і ціск у ёй). У выніку яна сціскаецца, а [[патэнцыяльная энергія]] яе рэчыва пераходзіць у [[Цеплыня|цеплыню]]. Пры гэтым, аднак, было паказана, што гэты механізм не можа з’яўляцца адзінай крыніцай энергіі планеты&lt;ref&gt;{{cite book | title = Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | author = Patrick G. J. Irwin | publisher = Springer | year = 2003 | isbn = 3540006818 | url = http://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&amp;pg=PA63&amp;dq=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&amp;lr=&amp;as_brr=0&amp;ei=i_D2R5T7K4KMsgPumpyFCg&amp;sig=_Lj-343MfJQN5lwPNXAp-zUInRY }}&lt;/ref&gt;. Мяркуецца, што дадатковая частка цяпла ствараецца за кошт кандэнсацыі і наступнага падзення кропель гелію праз слой вадароду (менш шчыльны, чым кроплі) углыб ядра&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html
 |title       = NASA – Saturn
 |publisher   = NASA
 |access-date  = 2007-07-27
 |year        = 2004
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/616W145Tf?url=http://www.nasa.gov/topics/nasalife/features/worldbook.html
 |archive-date = 21 жніўня 2011
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbs&quot;/&gt;. Вынікам з’яўляецца пераход патэнцыяльнай энергіі гэтых кропель у цеплавую. Паводле ацэнак, вобласць ядра мае дыяметр прыблізна 25 000 км&lt;ref name=&quot;bbs&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A383960
 |title       = Saturn
 |publisher   = BBC
 |access-date  = 2011-07-19
 |year        = 2000
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/616W1dNHA?url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A383960
 |archive-date = 21 жніўня 2011
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;.

== Магнітнае поле ==

[[Файл:Plasma magnet saturn.jpg|thumb|right|290px|Структура магнітасферы Сатурна]]

Магнітасфера Сатурна адкрыта касмічным апаратам «[[Піянер-11]]» у 1979 годзе. Па памерах саступае толькі магнітасферы Юпітэра. Магнітапаўза, мяжа паміж магнітасферай Сатурна і [[Сонечны вецер|сонечным ветрам]], размешчана на адлегласці парадку 20 радыусаў Сатурна ад яго цэнтра, а хвост магнітасферы працягваецца на сотні радыусаў. Магнітасфера Сатурна напоўнена [[плазма]]й, якая ствараецца планетай і яе спадарожнікамі. Сярод спадарожнікаў найбольшую ролю адыгрывае [[Энцэлад (спадарожнік Сатурна)|Энцэлад]], [[гейзер]]ы якога выкідваюць вадзяную пару, частка якой іанізуецца магнітным полем Сатурна&lt;ref name=Sittler&gt;{{cite journal|last1=Sittler|first1=E. C.|last2=Andre|first2=N.|last3=Blanc|first3=M.|display-authors=etal|title= Ion and neutral sources and sinks within Saturn’s inner magnetosphere: Cassini results|journal=Planetary and Space Science|volume=56|issue=1|pages=3–18|year=2008|url=http://people.virginia.edu/~rej/papers08/sittlerPSS07.pdf|format=pdf|doi=10.1016/j.pss.2007.06.006|bibcode=2008P&amp;SS...56....3S}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Gombosi&gt;{{cite book|last1=Gombosi|first1=Tamas I.|last2=Armstrong|first2=Thomas P.|last3=Arridge|first3=Christopher S.|display-authors=etal|title=Saturn from Cassini-Huygens|chapter=Saturn's Magnetospheric Configuration|year=2009|publisher=Springer Netherlands|pages=203–255|isbn=978-1-4020-9217-6| doi=10.1007/978-1-4020-9217-6_9|ref=Gombosi}}&lt;/ref&gt;.

Узаемадзеянне паміж магнітасферай Сатурна і сонечным ветрам генеруе яркія авалы палярнага ззяння вакол полюсаў планеты, назіраныя ў бачным, ультрафіялетавым і інфрачырвоным святле. Магнітнае поле Сатурна, гэтак жа як і Юпітэра, ствараецца за кошт [[Магнітнае дынама|эфекту дынама]] пры цыркуляцыі металічнага вадароду ў вонкавым ядры. Магнітнае поле з’яўляецца амаль дыпольным, гэтак жа як і ў Зямлі, з паўночным і паўднёвым магнітнымі палюсамі. Паўночны магнітны полюс знаходзіцца ў паўночным паўшар’і, а паўднёвы — у паўднёвым, у адрозненне ад Зямлі, дзе размяшчэнне геаграфічных палюсоў процілеглае размяшчэнню магнітных&lt;ref name=Kivelson /&gt;. Велічыня магнітнага поля на экватары Сатурна 21 [[Тэсла (адзінка вымярэння)|мкTл]] (0,21 [[Гаус (адзінка вымярэння)|Гс]]), што адпавядае дыпольныя магнітнаму моманту прыкладна ў 4,6 × 10 &lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; Tл•м³&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.5194/angeo-24-1145-2006|last1=Belenkaya|first1=E. S.|last2=Alexeev|first2=I. I.|last3=Kalagaev|first3=V. V.|last4=Blohhina|first4=M. S.|title=Definition of Saturn’s magnetospheric model parameters for the Pioneer 11 flyby|year=2006|volume=24|issue=3|pages=1145–56|url=http://hal.archives-ouvertes.fr/docs/00/31/80/22/PDF/angeo-24-1145-2006.pdf|format=pdf|journal=Annales Geophysicae|bibcode = 2006AnGeo..24.1145B }}&lt;/ref&gt;. Магнітны дыполь Сатурна жорстка звязаны з яго воссю кручэння, таму магнітнае поле вельмі асіметрычнае. Дыполь некалькі зрушаны ўздоўж восі кручэння Сатурна да паўночнага полюса.

Унутранае магнітнае поле Сатурна адхіляе [[сонечны вецер]] ад паверхні планеты, прадухіляючы яго ўзаемадзеянне з атмасферай, і стварае вобласць, званую магнітасферай і напоўненую плазмай зусім іншага віду, чым плазма сонечнага ветру. Магнітасфера Сатурна — другая па велічыні магнітасфера ў Сонечнай сістэме, найбольшая — [[магнітасфера Юпітэра]]. Як і ў магнітасферы Зямлі, мяжа паміж сонечным ветрам і магнітасферай называецца магнітапаўзай. Адлегласць ад магнітапаўзы да цэнтра планеты (па прамой Сонца — Сатурн) мяняецца ад 16 да 27 Rs (Rs = 60 330 км — экватарыяльны радыус Сатурна)&lt;ref name=Gombosi/&gt;&lt;ref name=Russell1993&gt;{{cite journal|last=Russell|first=C.T.|title= Planetary Magnetospheres |journal=Reports on Progress in Physiscs|volume=56|issue=6|pages=687–732|year=1993 |url=http://www.iop.org/EJ/article/0034-4885/56/6/001/rp930601.pdf|format=pdf|doi= 10.1088/0034-4885/56/6/001|bibcode=1993RPPh...56..687R}}&lt;/ref&gt;. Адлегласць залежыць ад ціску сонечнага ветру, які залежыць ад [[Сонечная актыўнасць|сонечнай актыўнасці]]. Сярэдняя адлегласць да магнітапаўзы складае 22 Rs. З іншага боку планеты сонечны вецер расцягвае магнітнае поле Сатурна ў доўгі магнітны хвост.

== Даследаванні Сатурна ==

Сатурн — адна з пяці планет Сонечнай сістэмы, лёгка бачных няўзброеным вокам з Зямлі. У максімуме бляск Сатурна перавышае першую [[Бачная зорная велічыня|зорную велічыню]]. Каб назіраць кольцы Сатурна, неабходны тэлескоп дыяметрам не менш за 15 мм&lt;ref name=binoculars&gt;{{cite web
 |last        = Eastman
 |first       = Jack
 |url         = http://www.thedas.org/dfiles/eastman_saturn.html
 |title       = Saturn in Binoculars
 |year        = 1998
 |publisher   = The Denver Astronomical Society
 |access-date  = 2008-09-03
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/616W4KJeF?url=http://www.thedas.org/dfiles/eastman_saturn.html
 |archive-date = 21 жніўня 2011
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;. Пры [[Апертура (оптыка)|апертуры]] інструмента ў 100 мм бачныя больш цёмная палярная шапка, цёмная паласа ў тропіках і цень кольцаў на планеце. А пры 150—200 мм стануць прыкметныя чатыры-пяць палос аблокаў у атмасферы і неаднароднасці ў іх, але іх кантраст будзе менш прыкметны, чым у юпітэрыянскіх.

[[Файл:SaturnInBadTelescope.jpg|thumb|right|290px|Выгляд Сатурна ў сучасны тэлескоп (злева) і ў тэлескоп часоў Галілея (справа)]]

Упершыню назіраючы Сатурн праз тэлескоп у [[1609]]—[[1610]] гадах, [[Галілеа Галілей]] заўважыў, што Сатурн выглядае не як адзінае [[нябеснае цела]], а як тры целы, якія амаль дакранаюцца адно да аднаго, і выказаў меркаванне, што гэта два вялікія «кампаньёны» (спадарожнікі) Сатурна. Праз два гады Галілей паўтарыў назіранні і, да свайго здзіўлення, не знайшоў спадарожнікаў&lt;ref name=&quot;jplhistory&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html
 |title       = Saturn: History of Discoveries
 |access-date  = 2011-11-19
 |last        = Baalke, Ron.
 |publisher   = Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology, NASA.
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/659XtLvwL?url=http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html
 |archive-date = 2 лютага 2012
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;.

У [[1659]] годзе [[Хрысціян Гюйгенс|Гюйгенс]] пры дапамозе больш магутнага тэлескопа высвятліў, што «кампаньёны» — гэта на самай справе тонкае плоскае кольца, якое апяразвае планету і не датыкаецца яе. Гюйгенс таксама адкрыў самы буйны спадарожнік Сатурна — [[Тытан (спадарожнік)|Тытан]]. Пачынаючы з [[1675]] года вывучэннем планеты займаўся [[Джавані Касіні|Касіні]]. Ён заўважыў, што кольца складаецца з двух кольцаў, падзеленых выразна бачным зазорам — '''шчылінай Касіні''', і адкрыў яшчэ некалькі буйных спадарожнікаў Сатурна: [[Япет (спадарожнік)|Япет]], [[Тэфія (спадарожнік Сатурна)|Тэфію]], [[Дыёна (спадарожнік Сатурна)|Дыёну]] і [[Рэя (спадарожнік Сатурна)|Рэю]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://huygensgcms.gsfc.nasa.gov/Shistory.htm
 |title       = Saturn: History of Discoveries
 |access-date  = 2011-06-26
 |last        = Catherine
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/616W5Itgs?url=http://huygensgcms.gsfc.nasa.gov/Shistory.htm
 |archive-date = 21 жніўня 2011
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;.

У далейшым значных адкрыццяў не было да [[1789]] года, калі [[Уільям Гершэль]] адкрыў яшчэ два спадарожніка — [[Мімас (спадарожнік)|Мімас]] і [[Энцэлад (спадарожнік Сатурна)|Энцэлад]]. Затым групай брытанскіх астраномаў быў адкрыты спадарожнік [[Гіперыён (спадарожнік)|Гіперыён]], з формай, вельмі далёкай ад сферычнай, які знаходзіцца ў арбітальным рэзанансе з Тытанам&lt;ref name=&quot;astronet.ru_ap050726&quot;&gt;{{cite web
 |author        = Robert Nemiroff, Jerry Bonnell; Перевод: А. Козырева, Д. Ю. Цветков
 |datepublished = 26 июля 2005
 |url           = http://www.astronet.ru/db/msg/eid/apod/ap050726
 |title         = Гиперион: губчатый спутник Сатурна
 |access-date    = 16 сентября 2009
 |lang          = ru
 |archive-url    = https://www.webcitation.org/616W5qEas?url=http://www.astronet.ru/db/msg/eid/apod/ap050726
 |archive-date   = 21 жніўня 2011
 |url-status       = live
}}&lt;/ref&gt;. У [[1899]] годзе {{нп4|Уільям Генры Пікерынг|Уільям Пікерынг|ru|Пикеринг, Уильям Генри}} адкрыў [[Феба (спадарожнік Сатурна)|Фебу]], якая адносіцца да класа [[Нерэгулярны спадарожнік|нерэгулярных спадарожнікаў]] і не круціцца сінхронна з Сатурнам як большасць спадарожнікаў. Перыяд яе абароту вакол планеты — больш за 500 дзён, пры гэтым абарот ідзе ў адваротным кірунку. У [[1944]] годзе [[Джэрард Койпер|Джэрардам Койперам]] была адкрыта наяўнасць магутнай атмасферы на іншым спадарожніку — [[Тытан (спадарожнік)|Тытане]]&lt;ref&gt;{{кніга
 |аўтар = О. Л. Кусков, В. А. Дорофеева, В. А. Кронрод, А. Б. Макалкин.
 |загаловак = Системы Юпитера и Сатурна: Формирование, состав и внутреннее строение
 |месца = М.|выдавецтва = ЛКИ|год = 2009|старонкі = 476|isbn = 9785382009865
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kuiper&quot;&gt;
{{cite journal|author= G. P. Kuiper|year= 1944 | url= http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1944ApJ...100..378|title = Titan: a Satellite with an Atmosphere | journal =Astrophysical Journal|volume = 100 |pages = 378| doi =10.1086/144679}}&lt;/ref&gt;. Дадзеная з’ява для спадарожніка ўнікальная ў [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэме]].

У [[1990-я|1990-х]] Сатурн, яго спадарожнікі і кольцы неаднаразова даследаваліся [[Касмічны тэлескоп «Хабл»|касмічным тэлескопам «Хабл»]]. Доўгачасовыя назіранні далі нямала новай інфармацыі, якая была недаступная для «Піянера-11» і «Вояджэраў» пры іх аднаразовым пралёце міма планеты. Таксама было адкрыта некалькі спадарожнікаў Сатурна, і вызначана максімальная таўшчыня яго кольцаў. Пры вымярэннях, праведзеных 20-21 лістапада [[1995]] года, была вызначана іх дэталёвая структура&lt;ref&gt;{{cite journal
| title = Saturn bez prstence - live III
| journal = Kozmos
| first = Jiří
| last = Dušek 
| year = 1995
| volume = XXVI
| pages = 20-21
| issn=0323-049X
| language = slovensky }}&lt;/ref&gt;. У перыяд найбольшага нахілу кольцаў у [[2003]] годзе было атрымана 30 здымкаў планеты ў розных дыяпазонах [[Даўжыня хвалі|даўжынь хваль]], што на той момант дало найлепшы ахоп па спектры выпраменьванняў за ўсю гісторыю назіранняў&lt;ref&gt;{{ cite journal
| title = Saturnove prstence v najväčšom sklone
| author = NASA Press Release
| journal = Kozmos
| year = 2003
| volume = XXXIV
| page = 12
| issn=0323-049X
| language = slovensky}}&lt;/ref&gt;. Гэтыя выявы дазволілі навукоўцам лепш вывучыць дынамічныя працэсы, якія адбываюцца ў атмасферы, і стварыць мадэлі сезонных паводзін атмасферы. Таксама шырокамаштабныя назіранні Сатурна вяліся Паўднёвай Еўрапейскай абсерваторыяй у перыяд з [[2000]] па [[2003]] год. Было выяўлена некалькі маленькіх спадарожнікаў няправільнай формы&lt;ref name=&quot;Astropis&quot;&gt;{{cite journal
| title = Magnetická pole v sluneční soustavě III
| journal= Astropis
| first = Petr
| last = Kulhánek
| year = 2007
| page = 15
| issn=1211-0485}}&lt;/ref&gt;.

=== Даследаванні з дапамогай касмічных апаратаў ===

[[Файл:Saturn eclipse.jpg|thumb||290px|Зацьменне [[Сонца]] Сатурнам [[15 верасня]] [[2006]]. Фота міжпланетнай станцыі [[Касіні (касмічны апарат)|Касіні]] з адлегласці {{num|2200000|км}}. На фатаграфіі злева, над самым яркім кольцам бачная маленькая блакітная кропка — [[Зямля (планета)|Зямля, планета]]&lt;ref name=&quot;Pale Blue Orb&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.ciclops.org/view.php?id=2235 |title=Pale Blue Orb — Cassini Imaging |access-date=27 верасня 2014 |archive-date=15 студзеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115080930/http://www.ciclops.org/view.php?id=2235 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;]]
{{main|Касіні-Гюйгенс|Вояджэр|Піянер-11}}

У 1979 г. аўтаматычная міжпланетная станцыя (АМС) ЗША «[[Піянер-11]]» упершыню ў гісторыі праляцела паблізу Сатурна. Вывучэнне планеты пачалося [[2 жніўня]] [[1979]] года. Канчатковае збліжэнне з Сатурнам адбылося [[1 верасня]] 1979 года&lt;ref name=nasapioner11/&gt;. Падчас палёту апарат наблізіўся да слоя максімальнай воблачнасці планеты на адлегласць {{num|21400|км}}&lt;ref name=pionercz/&gt;. Былі атрыманы выявы планеты і некаторых яе падарожнікаў, аднак іх разрозненне было недастатковым для таго, каб разглядзець дэталі паверхні. Таксама, з-за малой асветленасці Сатурна Сонцам, выявы былі занадта цьмяныя. Апарат таксама праляцеў пад плоскасцю кольцаў для іх вывучэння. У ліку адкрыццяў было выяўленне тонкага F кольца. Акрамя таго, было выяўлена, што многія ўчасткі, бачныя з Зямлі як светлыя, былі бачныя з «Піянера-11» як цёмныя, і наадварот&lt;ref name=nasapioner11&gt;{{cite web |url = http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PN10&amp;11.html |title = The Pioneer 10 &amp; 11 Spacecraft |access-date = 2011-06-23 |publisher = Mission Descriptions |archive-url = https://web.archive.org/web/20060130100401/http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PN10%2611.html |archive-date = 30 студзеня 2006 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;. Таксама апаратам была вымерана тэмпература Тытана. Даследаванні планеты працягваліся да 15 верасня, пасля чаго апарат стаў аддаляцца ад Сатурна і Сонца&lt;ref name=pionercz&gt;{{cite web
 | title  = 1973-019A – Pioneer 11
 | url  = http://www.lib.cas.cz/space.40/1973/I019A.HTM
 | access-date  = 2011-06-23
 | archive-url  = https://www.webcitation.org/616W6dPjE?url=http://www.lib.cas.cz/space.40/1973/I019A.HTM
 | archive-date  = 21 жніўня 2011
 | url-status  = live
 }}&lt;/ref&gt;.

У 1980—1981 гадах за «Піянерам-11» рушылі ўслед таксама амерыканскія АМС «[[Вояджэр-1]]» і «[[Вояджэр-2]]». «Вояджэр-1» зблізіўся з планетай [[13 лістапада]] [[1980]] года, але яго даследаванне Сатурна пачалося на тры месяцы раней. Падчас праходжання быў ​​зроблены рад фатаграфій у высокім разрозненні. Удалося атрымаць выявы спадарожнікаў: [[Тытан (спадарожнік)|Тытана]], [[Мімас (спадарожнік)|Мімаса]], [[Энцэлад (спадарожнік Сатурна)|Энцэлад]], [[Тэфія (спадарожнік Сатурна)|Тэфіі]], [[Дыёна (спадарожнік Сатурна)|Дыёны]], [[Рэя (спадарожнік Сатурна)|Рэі]]. Пры гэтым апарат праляцеў каля Тытана на адлегласці ўсяго 6500 км, што дазволіла сабраць звесткі пра яго атмасферу і тэмпературу&lt;ref&gt;{{cite web
 |title       = Cassini Solstice Mission: Saturn Then and Now -- Image Gallery
 |url         = http://saturn.jpl.nasa.gov/news/cassinifeatures/feature20101111b/
 |access-date  = 2011-12-06
 |publisher   = NASA/JPL
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/659XtrDBo?url=http://saturn.jpl.nasa.gov/news/cassinifeatures/feature20101111b/
 |archive-date = 2 лютага 2012
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;. Было ўстаноўлена, што атмасфера Тытана настолькі шчыльная, што не прапускае дастатковай колькасці святла ў бачным дыяпазоне, таму фотаздымкаў дэталей яго паверхні атрымаць не ўдалося. Пасля гэтага апарат пакінуў плоскасць [[Экліптыка|экліптыкі]] Сонечнай сістэмы, каб засняць Сатурн з полюса&lt;ref name=&quot;Voyager&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.planetary.org/explore/topics/saturn/missions.html
 |title       = Missions to Saturn
 |publisher   = The Planetary Society
 |year        = 2007
 |access-date  = 2007-07-24
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/616W84zqh?url=http://www.planetary.org/explore/topics/saturn/missions.html
 |archive-date = 21 жніўня 2011
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:PIA10487 - Many Colors, Many Moons.jpg|thumb|right|290px|Сатурн і яго спадарожнікі — Тытан, [[Янус (спадарожнік)|Янус]], Мімас і [[Праметэй (спадарожнік)|Праметэй]] — на фоне кольцаў Сатурна, бачных з рэбра і дыска планеты-гіганта]]

Годам пазней, [[25 жніўня]] [[1981]] года, да Сатурна наблізіўся «Вояджэр-2». За час свайго пралёту апарат зрабіў даследаванне атмасферы планеты з дапамогай [[радар]]а. Былі атрыманы даныя аб тэмпературы і шчыльнасці атмасферы. На Зямлю было адпраўлена каля {{num|16000}} фотаздымкаў з назіраннямі. На жаль, у час палётаў сістэма павароту камеры заклінавалася на некалькі сутак, і частку неабходных выяў атрымаць не ўдалося. Затым апарат, выкарыстоўваючы сілу прыцягнення Сатурна, развярнуўся і паляцеў у кірунку [[Уран (планета)|Урана]]&lt;ref name=&quot;Voyager&quot;/&gt;. Таксама гэтыя апараты ўпершыню выявілі [[Магнітнае поле планет|магнітнае поле]] Сатурна і даследавалі яго магнітасферу, назіралі штормы ў атмасферы Сатурна, атрымалі дэталёвыя здымкі структуры кольцаў і высветлілі іх склад. Былі адкрыты шчыліна Максвела і шчыліна Кілера ў кольцах. Акрамя таго, каля кольцаў было адкрыта некалькі новых спадарожнікаў планеты.

У [[1997]] годзе да Сатурна была запушчана АМС «[[Касіні-Гюйгенс]]», якая пасля 7 гадоў палёту [[1 ліпеня]] [[2004]] года дасягнула сістэмы Сатурна і выйшла на арбіту вакол планеты. Асноўнымі задачамі гэтай місіі, разлічанай першапачаткова на 4 гады, з’яўлялася вывучэнне структуры і дынамікі кольцаў і спадарожнікаў, а таксама вывучэнне дынамікі атмасферы і магнітасферы Сатурна і дэталёвае вывучэнне найбуйнейшага спадарожніка планеты — Тытана.

Да выхаду на арбіту ў чэрвені 2004 года АМС прайшла міма [[Феба (спадарожнік Сатурна)|Фебы]] і паслала на [[Зямля (планета)|Зямлю]] яе здымкі ў высокім разрозненні і іншыя даныя. Акрамя таго, амерыканскі арбітальны апарат «Касіні» неаднаразова пралятаў ля Тытана. Былі атрыманы выявы вялікіх [[Азёры Тытана|азёр]] і іх берагавой лініі са значнай колькасцю гор і астравоў. Затым спецыяльны еўрапейскі зонд «{{нп4|Гюйгенс, зонд|Гюйгенс|en|Huygens (spacecraft)}}» аддзяліўся ад апарата і на парашуце [[14 студзеня]] 2005 года спусціўся на паверхню Тытана. Спуск заняў 2 гадзіны 28 хвілін. Падчас спуску «Гюйгенс» адбіраў пробы атмасферы. Згодна з інтэрпрэтацыяй даных з зонда «Гюйгенс», верхняя частка аблокаў складаецца з метанавага лёду, а ніжняя — з вадкіх метану і азоту&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/1524945/Here-is-the-weather-forecast-It-will-pour-down-liquid-methane.html|title=Here is the weather forecast: It will pour down liquid methane|date=27 July 2006|publisher=Telegraph Media Group|lang=en|access-date=2011-11-21|archive-url=https://www.webcitation.org/659Xuj28M?url=http://www.telegraph.co.uk/news/1524945/Here-is-the-weather-forecast-It-will-pour-down-liquid-methane.html|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

З пачатку [[2005]] года навукоўцы назіралі за выпраменьваннем, якое ідзе з Сатурна. [[23 студзеня]] 2006 года на Сатурне адбыўся шторм, які даў успышку, у 1000 раз вышэйшую па магутнасці за звычайнае выпраменьванне ў дыяпазоне радыёчастот&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.sciencedaily.com/releases/2006/02/060215090726.htm
 |title       = Astronomers Find Giant Lightning Storm At Saturn
 |date        = 2006-02-15
 |access-date  = 2011-06-23
 |publisher   = ScienceDaily LLC
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/616W9ngSD?url=http://www.sciencedaily.com/releases/2006/02/060215090726.htm
 |archive-date = 21 жніўня 2011
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;. У [[2006]] годзе НАСА паведаміла аб выяўленні апаратам відавочных слядоў вады, якія вывяргаюцца гейзерамі Энцэлада&lt;ref&gt;{{cite web
 |last1       = Pence
 |first1      = Michael
 |url         = http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20060309.html
 |title       = NASA's Cassini Discovers Potential Liquid Water on Enceladus
 |date        = 9 March 2006
 |publisher   = NASA Jet Propulsion Laboratory
 |access-date  = 2011-06-03
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/616WARlPz?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20060309.html
 |archive-date = 21 жніўня 2011
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;. У траўні [[2011]] года навукоўцы НАСА заявілі, што Энцэлад «аказаўся найбольш прыстасаваным для жыцця месцам у Сонечнай сістэме пасля Зямлі»&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Lovett |first1=Richard A. |title=Enceladus named sweetest spot for alien life |url=http://www.nature.com/news/2011/110531/full/news.2011.337.html |date=31 May 2011 |publisher=Nature |doi=10.1038/news.2011.337 |access-date=2011-06-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kazan|first1=Casey|title=Saturn's Enceladus Moves to Top of &quot;Most-Likely-to-Have-Life&quot; List|url=http://www.dailygalaxy.com/my_weblog/2011/06/saturns-enceladus-moves-to-top-of-most-likely-to-have-life-list.html|date=2 June 2011|publisher=The Daily Galaxy|access-date=2011-06-03|archive-url=https://www.webcitation.org/616WAzkcp?url=http://www.dailygalaxy.com/my_weblog/2011/06/saturns-enceladus-moves-to-top-of-most-likely-to-have-life-list.html|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Сатурн и его спутники.jpg|thumb|right|290px|Сатурн і яго спадарожнікі: у цэнтры здымка — [[Энцэлад (спадарожнік Сатурна)|Энцэлад]], справа, буйным планам, бачная палавінка [[Рэя (спадарожнік Сатурна)|Рэі]], з-за якой выглядае [[Мімас (спадарожнік)|Мімас]]. Фатаграфія зроблена зондам «Касіні», ліпень 2011&lt;ref name=&quot;cargo&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lenta.ru/news/2011/08/03/cassini/|title=&quot;Кассини&quot; сфотографировал сразу пять спутников Сатурна|archive-url=https://www.webcitation.org/616WBvt5s?url=http://www.lenta.ru/news/2011/08/03/cassini/|archive-date=21 жніўня 2011|access-date=27 верасня 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

Фотаздымкі, зробленыя «Касіні», дазволілі зрабіць іншыя значныя адкрыцці. Па іх былі выяўленыя раней неадкрытыя кольцы планеты па-за галоўнай яркай вобласцю кольцаў і ўнутры кольцаў G і Е. Дадзеныя кольцы атрымалі назвы R/2004 S1 і R/2004 S2&lt;ref name=&quot;r2004&quot;&gt;{{cite web|author=C. C. Porco и др.|title=Cassini Imaging Science: Initial Results on Saturn's Rings and Small Satellites.|url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/307/5713/1226|archive-url=https://www.webcitation.org/616WCqWE2?url=http://www.sciencemag.org/content/307/5713/1226.abstract|archive-date=21 жніўня 2011|access-date=27 верасня 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Мяркуецца, што матэрыял для гэтых кольцаў мог утварыцца ад удару аб [[Янус (спадарожнік)|Янус]] або [[Эпіметэй (спадарожнік)|Эпіметэй]] [[метэарыт]]а або [[Камета|каметы]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://space.newscientist.com/channel/solar-system/cassini-huygens/dn10124-faint-new-ring-discovered-around-saturn.html
 |title       = Faint new ring discovered around Saturn
 |access-date  = 2007-07-08
 |date        = September 20, 2007
 |last        = Shiga
 |first       = David
 |publisher   = NewScientist.com
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/616WDNlvR?url=http://www.newscientist.com/article/dn10124-faint-new-ring-discovered-around-saturn.html
 |archive-date = 21 жніўня 2011
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;. У ліпені [[2006]] года здымкі «Касіні» дазволілі ўстанавіць наяўнасць вуглевадароднага возера недалёка ад паўночнага полюса Тытана. Канчаткова гэты факт быў пацверджаны дадатковымі здымкамі ў сакавіку [[2007]] года&lt;ref&gt;{{cite news
|url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6449081.stm
|title = Probe reveals seas on Saturn moon
|publisher = BBC
|access-date = 2011-06-23
|date = March 14, 2007}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніку 2006 года на паўднёвым полюсе Сатурна быў выяўлены ўраган дыяметрам 8000 км&lt;ref&gt;{{cite news
|url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6135450.stm
|title = Huge 'hurricane' rages on Saturn
|publisher = BBC
|last = Rincon
|first = Paul
|access-date = 2007-07-12
|date = November 10, 2006}}&lt;/ref&gt;.

У кастрычніку [[2008]] года «Касіні» перадаў выявы паўночнага паўшар’я планеты. З 2004 года, калі «Касіні» падляцеў да яе, адбыліся прыкметныя змены, і зараз яна афарбаваная ў незвычайныя колеры. Прычыны гэтага пакуль незразумелыя. Мяркуецца, што нядаўняя змена колераў звязана са зменай пор года. C 2004 па [[2 лістапада]] [[2009]] года з дапамогай апарата былі адкрыты 8 новых спадарожнікаў. Асноўная місія «Касіні» скончылася ў 2008 годзе, калі апарат здзейсніў 74 віткі вакол планеты. Затым задачы зонда былі прадоўжаныя да верасня [[2010]] года, а потым да [[2017]] года для вывучэння поўнага цыкла сезонаў Сатурна&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://saturn.jpl.nasa.gov/mission/introduction/
 |title       = Mission overview – introduction
 |year        = 2010
 |work        = Cassini Solstice Mission
 |publisher   = NASA / JPL
 |access-date  = 2010-11-23
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/616WEGPJ0?url=http://saturn.jpl.nasa.gov/mission/introduction/
 |archive-date = 21 жніўня 2011
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;.

У 2009 годзе з’явіўся сумесны амерыканска-еўрапейскі праект [[НАСА]] і [[ЕКА]] па запуску АМС {{нп4|Titan Saturn System Mission|Titan Saturn System Mission|en|Titan Saturn System Mission}} для вывучэння Сатурна і яго спадарожнікаў Тытана і Энцэлада. У ходзе яго станцыя 7-8 гадоў будзе ляцець да сістэмы Сатурна, а затым стане спадарожнікам Тытана на два гады. Таксама з яе будуць спушчаныя паветраны шар-зонд у атмасферу Тытана і пасадачны модуль (магчыма, плаваючы)&lt;ref name=2years &gt;{{cite web|url=http://sci.esa.int/science-e/www/area/index.cfm?fareaid=106|title=TANDEM/TSSM mission summary|access-date=2009-11-08|date=20 October 2009|work=European Space Agency|archive-url=https://www.webcitation.org/659Xvu9o0?url=http://sci.esa.int/science-e/www/area/index.cfm?fareaid=106|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NPR&gt;{{cite web|url=http://www.space.com/businesstechnology/091014-titan-boat-mission.html|title=Nuclear-Powered Robot Ship Could Sail Seas of Titan|access-date=2011-12-11|date=14 October 2009|archive-url=https://www.webcitation.org/659XwPzdC?url=http://www.space.com/7372-nuclear-powered-robot-ship-sail-seas-titan.html|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Спадарожнікі ==
{{main|Спадарожнікі Сатурна}}

Найбуйнейшыя спадарожнікі — Мімас, Энцэлад, Тэфія, Дыёна, Рэя, Тытан і Япет — былі адкрытыя да 1789 года, аднак і па сёння застаюцца асноўнымі аб’ектамі даследаванняў. Дыяметры гэтых спадарожнікаў ляжаць у межах ад 397 (Мімас) да 5150 км (Тытан), вялікая паўвось арбіты ад 186 тыс. км (Мімаса) да 3561 тыс. км (Япет). Размеркаванне па масах адпавядае размеркаванню па дыяметрах. Найбольшым [[эксцэнтрысітэт]]ам арбіты валодае Тытан, найменшым — Дыёна і Тэфія. Усе спадарожнікі з вядомымі параметрамі знаходзяцца вышэй сінхроннай арбіты&lt;ref name=&quot;Jacobson2008&quot;&gt;{{cite journal | author= Jacobson, R. A.| title= ''Revised orbits of Saturn's small inner satellites''| url= https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-01_135_1/page/261| journal=[[Astronomical Journal]]| year= 2008| volume= 135 | issue= 1| pages= 261–263| bibcode=2008AJ....135..261J | doi= 10.1088/0004-6256/135/1/261|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;, што прыводзіць да іх паступовага аддалення.

[[Файл:Saturn-map.jpg|thumb|right|290px|Спадарожнікі Сатурна]]

Самы буйны са спадарожнікаў — Тытан. Таксама ён з’яўляецца другім па велічыні ў Сонечнай сістэме ў цэлым, пасля [[Спадарожнікі Юпітэра|спадарожніка Юпітэра]] [[Ганімед (спадарожнік)|Ганімеда]]. Тытан складаецца прыкладна напалавіну з вадзянога лёду і напалавіну — са скальных парод. Такі склад падобны з ​​некаторымі іншымі буйнымі спадарожнікамі газавых планет, але Тытан моцна адрозніваецца ад іх складам і структурай сваёй атмасферы, якая пераважна складаецца з [[азот]]у, таксама ёсць невялікая колькасць [[метан]]у і [[этан]]у, якія ўтвараюць воблакі. Таксама Тытан з’яўляецца адзіным, акрамя Зямлі, целам у Сонечнай сістэме, для якога даказана існаванне вадкасці на паверхні&lt;ref name=&quot;NatureDefinitive&quot;&gt;{{cite journal|title=The lakes of Titan|author1=Stofan, E. R.|author2= Elachi, C.|issue=1 |volume=445|pages=61—64|journal=Nature|date=January 4, 2007|doi= 10.1038/nature05438|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;. Магчымасць узнікнення найпрасцейшых арганізмаў не выключаецца навукоўцамі&lt;ref&gt;{{cite journal | journal = Icarus | volume= 178 | issue = 1 | pages = 274—276 | year= 2005 | doi = 10.1016/j.icarus.2005.05.018 | title = Possibilities for methanogenic life in liquid methane on the surface of Titan | author = McKay, C. P.; Smith, H. D.}}&lt;/ref&gt;. Дыяметр Тытана на 50 % большы, чым у Месяца. Таксама ён пераўзыходзіць памерамі планету [[Меркурый (планета)|Меркурый]], хоць і саступае ёй па масе.

Іншыя асноўныя спадарожнікі таксама маюць характэрныя асаблівасці. Так, [[Япет (спадарожнік)|Япет]] мае два паўшар’і з розным альбеда (0,03-0,05 і 0,5 адпаведна). Таму, калі [[Джавані Касіні]] адкрыў дадзены спадарожнік, то выявіў, што ён бачны толькі тады, калі ён знаходзіцца па пэўны бок ад Сатурна&lt;ref name = &quot;Mason&quot;&gt;{{Cite web
 |last1       = Mason
 |first1      = J.
 |last2       = Martinez
 |first2      = M.
 |last3       = Balthasar
 |first3      = H.
 |title       = Cassini Closes In On The Centuries-old Mystery Of Saturn's Moon Iapetus
 |work        = [http://ciclops.org/news/index.php CICLOPS website newsroom]
 |publisher   = Space Science Institute
 |date        = 2009-12-10
 |url         = http://ciclops.org/view.php?id=6033
 |access-date  = 2009-12-22
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/659XxoFK3?url=http://ciclops.org/view.php?id=6033
 |archive-date = 2 лютага 2012
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;. Вядучае і задняе паўшар’і Дыёны і Рэі таксама маюць свае адрозненні. Вядучае паўшар’е&lt;ref&gt;Накіраванае ў бок руху спадарожніка па арбіце&lt;/ref&gt; [[Дыёна (спадарожнік Сатурна)|Дыёны]] моцна кратэраванае і аднастайнае па яркасці. Задняе паўшар’е ўтрымлівае цёмныя ўчасткі, а таксама павуціну тонкіх светлых палосак, якія з’яўляюцца ледзянымі хрыбтамі і абрывамі. Адметнай асаблівасцю [[Мімас (спадарожнік)|Мімаса]] з’яўляецца велізарны ўдарны кратар Гершэль дыяметрам 130 км. Аналагічна Тэфія мае кратэр Адысей дыяметрам 400 км. Энцэлад, згодна са здымкамі «[[Вояджэр-2|Вояджэра-2]]», мае паверхню з участкамі рознага геалагічнага ўзросту, масіўнымі кратэрамі ў сярэдніх і высокіх паўночных шыротах і нязначнымі кратэрамі бліжэй да экватара&lt;ref name=Rothery&gt;{{cite book|author=Rothery, David A.|title=Satellites of the Outer Planets: Worlds in their own right|url=https://archive.org/details/satellitesofoute0000roth|publisher=Oxford University Press|year=1999|isbn=0-19-512555-X}}&lt;/ref&gt;.

Станам на люты [[2010]] года вядома 62 спадарожнікі Сатурна. 12 з іх адкрытыя пры дапамозе касмічных апаратаў: «[[Вояджэр-1]]» (1980), «[[Вояджэр-2]]» (1981), «Касіні» (2004—2007). Большасць спадарожнікаў, акрамя [[Гіперыён (спадарожнік)|Гіперыёна]] і [[Феба (спадарожнік Сатурна)|Фебы]], мае сінхроннае ўласнае кручэнне — яны павернутыя да Сатурна заўсёды адным бокам. Інфармацыі аб кручэнні самых дробных спадарожнікаў няма. Тэфію і Дыёну суправаджаюць па два спадарожнікі ў [[Пункты Лагранжа|пунктах Лагранжа]] L4 і L5&lt;ref&gt;{{кніга
|аўтар=Цесевич В. П.
|загаловак=Что и как наблюдать на небе
|год=1984
|выдавецтва=Наука
|старонак=304
|месца=М.
|выданне=6-е изд
|старонкі=161
}}&lt;/ref&gt;.

На працягу 2006 года каманда навукоўцаў пад кіраўніцтвам [[Дэвід Джуіт|Дэвіда Джуіт]] з [[Гавайскі ўніверсітэт|Гавайскага ўніверсітэта]], якая працуе на японскім {{нп4|Субару, тэлескоп|тэлескопе Субару|en|Subaru Telescope}} на [[Гавайскія астравы|Гаваях]], абвясціла аб адкрыцці 9 спадарожнікаў Сатурна. Усе яны адносяцца да так званых нерэгулярных спадарожнікаў, якія маюць {{нп4|рэтраградны рух|рэтраградную арбіту|ru|Ретроградное движение}}. Перыяд іх абароту вакол планеты складае ад 862 да 1300 дзён&lt;ref name=&quot;IAUC8727&quot;&gt;{{cite journal|author=Sheppard, S. S.; Jewitt, D. C.; and Kleyna, J.|title=Satellites of Saturn|journal=IAU Circular No|volume=8727|url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/saturn2006.html|access-date=2011-12-11|date=June 30, 2006|archive-date=13 лютага 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100213141734/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/saturn2006.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Кольцы ==

[[Файл:Saturn, Earth size comparison.jpg|290px|thumb|Параўнанне Сатурна і Зямлі (Фотамантаж)]]
[[Файл:Earth-Moon system as seen from Saturn (PIA17171).jpg|290px|thumb|Здымак Зямлі, зроблены міжпланетнай станцыяй [[Касіні, КА|Касіні]] каля Сатурна (19 ліпеня 2013 г.).]]
{{main|Кольцы Сатурна}}
{{seealso|Кольцы Рэі}}

Сёння вядома, што ва ўсіх чатырох газападобных гігантаў ёсць кольцы, але ў Сатурна яны самыя прыкметныя. Кольцы размешчаны пад вуглом прыблізна 28° да плоскасці [[Экліптыка|экліптыкі]]. Таму з Зямлі ў залежнасці ад узаемнага размяшчэння планет яны выглядаюць па-рознаму: іх можна ўбачыць і ў выглядзе кольцаў, і «з рабра». Як меркаваў яшчэ [[Хрысціян Гюйгенс|Гюйгенс]], кольцы не з’яўляюцца суцэльным цвёрдым целам, а складаюцца з мільярдаў драбнюткіх часціц, якія знаходзяцца на каляпланетнай арбіце. Гэта было даказана спектраметрычнымі назіраннямі А. А. Белапольскага ў Пулкаўскай абсерваторыі&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Белопольский А. А.|загаловак=О вращении кольца Сатурна по измерениям спектрограмм, полученных в Пулкове|выданне=Известия Императорской Академии Наук. Серия 5|том=3|выпуск=1|год=1895|старонкі=12—14}}&lt;/ref&gt; і двума іншымі навукоўцамі ў 1895—1896 гг.&lt;ref&gt;{{артыкул
|аўтар=Куликовский П. Г.
|загаловак=О некоторых вопросах изучения истории астрономии
|выданне=Историко-астрономические исследования
|выпуск=VI
|месца=М.
|выдавецтва=Физматгиз
|год=1960
|старонкі=18
|спасылка=https://astro-cabinet.ru/library/IAI_6/Iai_Ogl.htm
}}&lt;/ref&gt;

Існуе тры асноўныя кольцы і чацвёртае — больш тонкае. Усе разам яны адбіваюць больш святла, чым дыск самога Сатурна. Тры асноўныя кольцы прынята абазначаць першымі літарамі лацінскага алфавіта. Кольца B — цэнтральнае, самае шырокае і яркае, яно аддзяляецца ад знешняга кальца А шчылінай Касіні шырынёй амаль 4000 км, у якой знаходзяцца танчэйшыя, амаль празрыстыя кольцы. Усярэдзіне кольца А ёсць тонкая шчыліна, якая называецца падзяляльнай паласой Энке. Кальцо C, якое знаходзіцца яшчэ бліжэй да планеты, чым B, амаль празрыстае&lt;ref name=RingFS&gt;{{cite web|title=Saturnian Rings Fact Sheet (NASA).|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/satringfact.html|archive-url=https://www.webcitation.org/619Pfz7uk?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/satringfact.html|archive-date=23 жніўня 2011|access-date=27 верасня 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=RingIM&gt;{{cite web|title=Catalog Page for PIA08389|url=http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA08389|access-date=2011-12-12|archive-url=https://www.webcitation.org/659XyTfDv?url=http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA08389|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[Кольцы Сатурна]] вельмі тонкія. Пры дыяметры каля {{nobr|250 000 км}} іх таўшчыня не дасягае і кіламетра (хоць існуюць на паверхні кольцаў і своеасаблівыя горы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.membrana.ru/lenta/?9665|title=Membrana: На кольцах Сатурна открыты высокие горы|access-date=2010-10-31|archive-url=https://www.webcitation.org/616WF5MQ4?url=http://www.membrana.ru/particle/14162|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;). Нягледзячы на свой ​​вялікі выгляд, колькасць рэчыва, якая складае кольцы, вельмі нязначная. Калі яго сабраць у адзін маналіт, яго дыяметр не перавысіў бы 100 км. На малюнках, атрыманых зондамі, відаць, што на самай справе кольцы ўтвораны з тысяч кольцаў, якія чаргуюцца са шчылінамі; карціна нагадвае дарожкі грампласцінак. Часцінкі, з якіх складаюцца кольцы, маюць памер ад 1 сантыметра да 10 метраў&lt;ref name=&quot;Zebker85&quot;&gt;{{cite journal|title=Saturn's rings – Particle size distributions for thin layer model|url=https://archive.org/details/icarus_1985-12_64_3/page/531|author=Zebker, H.A., Marouf, E.A., and Tyler, G.L.|journal=Icarus|year=1985| volume=64|issue=3|pages=531–548|doi=10.1016/0019-1035(85)90074-0|bibcode=1985Icar...64..531Z}}&lt;/ref&gt;. Па саставу яны на 93 % складаюцца з лёду з нязначнымі прымесямі, якія могуць уключаць у сябе [[супалімеры]], якія ўтвараюцца пад дзеяннем сонечнага выпраменьвання, і [[сілікаты]], і на 7 % з вугляроду&lt;ref&gt;{{cite journal|title=A close look at Saturn's rings with Cassini VIMS|author=Nicholson, P.D. and 16 co-authors|journal=Icarus|year=2008|volume=193|issue=1|pages=182–212|doi=10.1016/j.icarus.2007.08.036|bibcode=2008Icar..193..182N}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title= The Composition of Saturn's Rings|author=Poulet F.; Cuzzi J.N.|journal= Icarus |doi=10.1006/icar.2002.6967|volume= 160|page= 350 |year=2002|bibcode=2002Icar..160..350P|issue= 2}}&lt;/ref&gt;.

Існуе ўзгодненасць руху часціц у кольцах і спадарожнікаў планеты. Некаторыя з іх, так званыя «[[Спадарожнік-пастух|спадарожнікі-пастухі]]», адыгрываюць ролю ва ўтрыманні кольцаў на іх месцах. [[Мімас (спадарожнік)|Мімас]], напрыклад, знаходзіцца ў рэзанансе 2:1 cа [[Шчыліна Касіні|шчылінай Касіні]] і пад уздзеяннем яго прыцягнення рэчыва выдаляецца з яе&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lecture 41:Planetary Rings|url=http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Ast161/Unit6/rings.html|date=2007-11-19-11|publisher=Richard Pogge, Prof. of Ohio State University|access-date=2011-12-12|archive-url=https://www.webcitation.org/659Xz1U1h?url=http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Ast161/Unit6/rings.html|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, а [[Пан (спадарожнік)|Пан]] знаходзіцца ўсярэдзіне падзяляльнай паласы Энке&lt;ref name=Esposito2002&gt;{{cite journal|last=Esposito|first=L. W.|title=Planetary rings |journal=Reports on Progress in Physics|year=2002|volume=65|issue=12|pages=1741–1783 |url=http://www.iop.org/EJ/article/0034-4885/65/12/201/r21201.pdf|format=PDF|doi=10.1088/0034-4885/65/12/201|bibcode = 2002RPPh...65.1741E }}&lt;/ref&gt;. У 2010 годзе былі атрыманы даныя ад зонда Касіні, якія сведчаць аб тым, што кольцы Сатурна вагаюцца. Ваганні складваюцца з пастаянных адхіленняў, якія ўносіць Мімас, і самаадвольных узбурэнняў, якія ўзнікаюць з-за ўзаемадзеяння часціц кольца&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://infox.ru/science/universe/2010/11/02/Kolca_Saturna_drozha.phtml|title=Кольца Сатурна дрожат по-галактически|last=Котляр|first=Павел|date=2010-11-04|publisher=Infox.ru|lang=ru|access-date=2010-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813083217/http://infox.ru/science/universe/2010/11/02/Kolca_Saturna_drozha.phtml |archive-date=13 жніўня 2011 }}&lt;/ref&gt;. Паходжанне кольцаў Сатурна яшчэ не зусім яснае&lt;ref name=RLoR&gt;{{cite web|title=The Real Lord of the Rings|url=http://science.nasa.gov/headlines/y2002/12feb_rings.htm|access-date=2011-12-12|archive-url=https://www.webcitation.org/659XzSnqf?url=http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2002/12feb_rings/|archive-date=2 лютага 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Паводле адной з тэорый, прапанаванай у 1849 годзе {{нп4|Эдуард Рош|Эдуардам Рошам|fr|Édouard Roche}}, кольцы ўтварыліся ад распаду вадкага спадарожніка пад дзеяннем прыліўных сіл&lt;ref name=&quot;jplhistory&quot;/&gt;. Паводле іншай — спадарожнік распаўся з-за ўдару каметы або астэроіда&lt;ref name=RLoR/&gt;.

Існуе гіпотэза, згодна з якой кольцы таксама могуць быць у аднаго са спадарожнікаў Сатурна — Рэі.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Год !! Раскрыццё кольцаў Сатурна (градусы)&lt;ref&gt;«Справочник любителя астрономии», П. Г. Куликовский, 110 стр.&lt;/ref&gt;
|-
| 1965 || 0
|-
| 1972 || 26,73
|-
| 1980 || 0
|-
| 1987 || −26,73
|-
| 1994 || 0
|-
| 2002 || 26,73
|-
| 2009 || 0
|-
| 2016 || −26,73
|}

Назіраць кольцы Сатурна зручней за ўсё, калі іх раскрыццё максімальнае. У гэты час на Сатурне альбо [[зіма]], альбо [[лета]].

=== Чутка ў 1921 годзе ===

У 1921 годзе разнеслася чутка, што Сатурн пазбавіўся сваіх кольцаў, а іх часціцы ляцяць у тым ліку і на Зямлю. Чаканая падзея настолькі ўзрушыла розумы людзей, што публікаваліся разлікі, калі на Зямлю зваляцца часціцы кольца.

Чутка з’явілася з-за таго, што кольцы проста павярнуліся рабром да зямных назіральнікаў, а паколькі яны вельмі тонкія, то ў прыборы таго часу іх было немагчыма разглядзець. Людзі зразумелі «знікненне кольцаў» ў фізічным сэнсе, што і спарадзіла чутку&lt;ref&gt;«Занимательная астрономия», Я. И. Перельман, 142 стр.&lt;/ref&gt;.

== Сатурн у культуры ==

=== Назва планеты ===
[[Файл:Edzell deities Saturn.JPG|thumb|right|Выява бога Сатурна на сцяне замка]]
{{main|Сатурн, міфалогія}}

[[Сатурн (бог)|Сатурн]], у гонар якога названа планета, быў першапачаткова рымскім богам земляробства. Пазней ён быў атаясамлены з [[Кронас]]ам, правадыром [[Тытаны|тытанаў]]. Паколькі тытан Кронас пажыраў сваіх дзяцей, то ў старажытных грэкаў ён не быў папулярны. У рымлян жа бог Сатурн карыстаўся вялікай пашанай і павагай. Паводле легенды, ён навучыў людзей апрацоўваць зямлю, вырошчваць расліны і будаваць дамы. Час яго меркаванага праўлення апісваецца як «залаты век чалавецтва», і ў яго гонар праводзіліся святкаванні, якія называліся [[Сатурналіі]]&lt;ref name=&quot;Saturn in ancient mythologies&quot;/&gt;. Падчас гэтых урачыстасцей рабы на кароткі час атрымлівалі свабоду, таму што ў залаты век не было рабоў і гаспадароў. У індыйскай міфалогіі планеце Сатурн адпавядае {{нп4|Шані (Наваграха)|Шані|en|Shani}}&lt;ref name=&quot;Saturn in ancient mythologies&quot;&gt;{{cite web
 |title       = Starry Night Times
 |url         = http://www.starrynight.com/sntimes/2006/2006-01-full.html
 |access-date  = 2007-07-05
 |year        = 2006
 |publisher   = Imaginova Corp.
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/616WGDFdO?url=http://www.starrynighteducation.com/sntimes/2006/2006-01-full.shtml
 |archive-date = 21 жніўня 2011
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;.

=== Сатурн у фантастыцы, фільмах і гульнях ===
{{main|Сатурн у культуры}}

Сатурн стаў, як і іншыя планеты Сонечнай сістэмы, тэмай некаторых навукова-фантастычных кніг. Яшчэ ў [[1752]] годзе [[Вальтэр]] у аповесці «Мікрамегас» апісаў сустрэчу на Сатурне мясцовага жыхара і гіганцкай істоты з планеты, якая круціцца вакол [[Сірыус]]а. У сучаснай фантастыцы {{нп4|Роджэр Жалязны|Роджэр Жалязны|en|Roger Zelazny}} апісаў насельнікаў Сатурна, як разумных бурбалак, якія пры дапамозе вадародных {{нп4|шарльер|шарльераў|ru|Шарльер}} падтрымліваюць вышыню свайго лунання ў вобласці, прыдатнай для іх жыцця. Там жа ён выказаў меркаванне, што планета можа быць карысная Зямлі, як крыніца ўнікальных газаў і арганічных злучэнняў&lt;ref name=fantastika/&gt;.

У адным з апавяданняў фантаста [[Станіслаў Лем|Станіслава Лема]] («Суд», цыкл «Прыгоды зорнага навігатара Піркса»), кульмінацыя сюжэта разгортваецца каля Сатурна, праз кольцы якога «ўзбунтаваны» робат накіраваў зоркалёт.

Акрамя таго, у літаратуры часта ўпамінаецца яго спадарожнік [[Тытан (спадарожнік)|Тытан]], у тым ліку таму, што ён з’яўляецца самым буйным спадарожнікам Сатурна, мае шчыльную атмасферу, а таксама мае вадкасць (метан) на сваёй паверхні. Напрыклад, у «Д’ябальскім інтэрфейсе» Альфрэда Бестэра метанавая вада Тытана ўключае ў сябе вельмі каштоўны комплекс арганічных злучэнняў, патрэбных для Зямлі&lt;ref name=fantastika/&gt;. У кнізе [[Курт Вонегут|Курта Вонегута]] «Сірэны Тытана» галоўныя персанажы пералятаюць жыць на гэты спадарожнік. Тытан таксама ўпамінаюцца ў кнізе чэшскага пісьменніка Іржы Кулханека «Стронцый»&lt;ref&gt;{{cite web | first       = Kopeček | last       = Jaromír | title       = Kulhánek, Jiří - Stroncium | url       = http://www.knihovnice.cz/recenze/kulhanek-j-stroncium.html | access-date       = 2008-12-25 | publisher       = www.knihovnice.cz | archive-url       = https://www.webcitation.org/616WGnuy0?url=http://www.knihovnice.cz/recenze/kulhanek-j-stroncium.html | archive-date       = 21 жніўня 2011 | url-status       = live }}&lt;/ref&gt;.

Шырокую ўвагу фантастаў прыцягнулі і кольцы Сатурна. Яны згадваюцца ў аповесці братоў Стругацкіх «Стажоры». На думку аднаго з герояў рамана, планетолага Юркоўскага, кольцы маюць штучнае паходжанне. У аповесці [[Айзек Азімаў|Айзека Азімава]] «Шлях марсіян» кольцы становяцца важнай крыніцай вады для марсіянскай калоніі Зямлі&lt;ref name=fantastika&gt;{{cite journal | first       = Павел | last       = Гремлёв | title       = Планетарий. Сатурн. | url       = http://www.mirf.ru/Articles/art4363.htm | access-date       = 2011-12-13 | journal       = Мир Фантастики | archive-date       = 11 лютага 2011 | archive-url       = https://web.archive.org/web/20110211042320/http://www.mirf.ru/Articles/art4363.htm | url-status       = dead }}&lt;/ref&gt;.

Сатурн з’яўляецца тэмай і для іншых відаў творчасці. [[Язэп Драздовіч]] на пачатку 1930-х гадоў намаляваў фантастычныя выявы Сатурна:
&lt;center&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Выява:Я. Драздовіч Сустрэча вясны на Сатурне.jpg|Сустрэча вясны на Сатурне
Выява:Падкружніковы краявід на планеце Сатурн (Saturland).jpg|Падкружніковы краявід на планеце Сатурн
Выява:Язэп Драздовіч. Астран-абсерваторыя з квадрантам на кольцы Сатурна.jpg|Астран-абсерваторыя з квадрантам на кольцы Сатурна
Выява:Язэп Драздовіч. Cosmopolis. «Порт нябеснага прастору» на кольцы Сатурна.jpg|Cosmopolis. «Порт нябеснага прастору» на кольцы Сатурна
Выява:Я. Драздовіч Агляд зімовых пячораў сатурнянамі.jpg|Агляд зімовых пячораў сатурнянамі
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

У [[Манга (мастацтва)|манга]] і [[анімэ]]-мультсерыяле «Сэйлар Мун» планету Сатурн увасабляе дзяўчына-ваяўніца Сэйлар Сатурн, яна ж Хатару Тамоэ. Яе атака заключаецца ў сіле смерці. Сэйлар Сатурн з’яўляецца воінам смерці і перараджэння&lt;ref&gt;{{cite book |last= Такэуці |first= Наока | title= Bishoujo Senshi Sailor Moon Том 14 |chapter= Акт 39 |publisher= Kodansha |date= 6 сакавіка 1996 |isbn= 4-06-178826-4}}&lt;/ref&gt;. У гульні Dead Space 2 дзеянне адбываецца побач з Сатурнам на касмічнай станцыі, якая знаходзіцца на асколках Тытана. Сатурн і яго кольцы можна ўбачыць у гульні як з ілюмінатара касмічнай станцыі, так і ў адкрытым космасе, выконваючы пастаўленыя задачы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mgnews.ru/read-news/dead-space-2-priklyucheniya-nekro-mana|title=Dead Space 2. Приключения некро-мана|publisher=MGnews.ru|datepublished=11 октября 2010 года|access-date=12 октября 2010|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/616WJNn07?url=http://mgnews.ru/read-news/dead-space-2-priklyucheniya-nekro-mana|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gamertechtv.com/2010/dead-space-2-review/|title=Dead Space 2 Review|date=30 декабря - 2010|publisher=GamertechTV|lang=en|access-date=2011-01-16|archive-url=https://www.webcitation.org/616WLKzga?url=http://www.gamertechtv.com/2010/dead-space-2-review/|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.strategyinformer.com/news/6419/dead-space-2-details-spill-set-three-years-after-original-in-sprawl|title=Dead Space 2 details spill, set three years after original in 'Sprawl'|author=Simon Priest|date=10 декабря 2010|publisher=StrategyInformer|lang=en|access-date=2011-01-16|archive-url=https://www.webcitation.org/616WMd2n5?url=http://www.strategyinformer.com/news/6419/dead-space-2-details-spill-set-three-years-after-original-in-sprawl|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[КА Піянер-11|Піянер-11]]
* «[[Вояджэр]]»
* «[[КА Касіні|Касіні]]»
* [[Шасцівугольнік Сатурна]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
{{Commonscat}}
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Сатурн||193}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Сатурн, планета}}

== Спасылкі ==
* [http://galspace.spb.ru/index49.html Сатурн: Властелин Колец]
* [http://wip.od.ua/%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD/ Фотографии Сатурна, сделанные зондом «Кассини» с 2004 по 2009 гг.]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html Артыкулы пра Сатурн і яго сістэму спадарожнікаў на сайце НАСА] {{ref-en}}
* [http://www.planetary.org/explore/topics/saturn/rings.html Параметры кольцаў Сатурна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101213160840/http://www.planetary.org/explore/topics/saturn/rings.html |date=13 снежня 2010 }} {{ref-en}}
* [http://h-tech-news.ru/kosmos/u-saturna-obnaruzhili-novoe-gigantskoe-koltso У Сатурна обнаружили новое гигантское кольцо] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101202151952/http://h-tech-news.ru/kosmos/u-saturna-obnaruzhili-novoe-gigantskoe-koltso |date=2 снежня 2010 }}

{{Сатурн}}
{{Спадарожнікі Сатурна}}
{{Сонечная сістэма}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Сатурн (планета)| ]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>a0aqpjj1ipe79z9xgt293wmnu96ipqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чагары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2951</id>
    <revision>
      <id>5166072</id>
      <parentid>4835991</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1651" sha1="0c0asjtxc9fab7oazox1asuqsqr6doc" xml:space="preserve">{{Вяршыня
 |Назва                = Чагары
  |Нацыянальная назва  = 
 |Выява                = K2-big.jpg
  |Подпіс выявы        = 
 |Каардынаты           = 
 |Краіна               = Пакістан/Кітай
  |Рэгіён              = 
   |Раён               = 
 |Востраў              = 
 |Нябеснае цела        = 
 |Горная сістэма       = Каракарум
  |Хрыбет ці масіў     = 
 |Вышыня               = 8611
  |Крыніца вышыні      = 
  |Адносная вышыня     = 
  |Першае ўзыходжанне  = 
 |Пазіцыйная карта     = Пакістан
 |Пазіцыйная карта 1   = Кітай
}}
'''Чагары́''' — гара ў горнай сістэме [[Каракарум]]. Вышыня 8611 м. Найвышэйшы пункт [[Каракарум]]а. Уваходзіць у пералік [[Васьмітысячнікі|гор-васьмітысячнікаў]], саступае паводле вышыні толькі [[Джамалунгма|Джамалунгме]]. Першае ўзыходжанне на Чагары здзейснілі італьянскія альпіністы 31 ліпеня 1954 года.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Васьмітысячнікі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Горныя вяршыні паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Каракарум]]
[[Катэгорыя:Горы Пакістана]]
[[Катэгорыя:Горы Кітая]]</text>
      <sha1>0c0asjtxc9fab7oazox1asuqsqr6doc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Lang-ru</title>
    <ns>10</ns>
    <id>7634</id>
    <revision>
      <id>5165930</id>
      <parentid>1681979</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rechnyk.peremohy</username>
        <id>171053</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5165930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="k3ratlyfbklztrzp5pne1n4ja81uxts" xml:space="preserve">{{lang/ядро
| 1 = {{{1}}}
| 2 = {{{2|}}}
| мова = ru
| спасылка = Расейская мова
| тэкст = расейск.
| доўгі тэкст = па-расейску
}}&lt;noinclude&gt;{{дакументацыя|Шаблон:Lang/Дакументацыя-xx}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k3ratlyfbklztrzp5pne1n4ja81uxts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165977</id>
      <parentid>5165930</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/5165930|5165930]] аўтарства [[Special:Contributions/Rechnyk.peremohy|Rechnyk.peremohy]] ([[User talk:Rechnyk.peremohy|размовы]])</comment>
      <origin>5165977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="270" sha1="r8bkdq4kkoeu4dpvj360wl9az2tp6ih" xml:space="preserve">{{lang/ядро
| 1 = {{{1}}}
| 2 = {{{2|}}}
| мова = ru
| спасылка = Руская мова
| тэкст = руск.
| доўгі тэкст = па-руску
}}&lt;noinclude&gt;{{дакументацыя|Шаблон:Lang/Дакументацыя-xx}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r8bkdq4kkoeu4dpvj360wl9az2tp6ih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Георгіеўская царква (Львоў)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8509</id>
    <revision>
      <id>5166119</id>
      <parentid>4878868</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11437" sha1="d8ce91tmxav6j7im3cvuqpheuhm4ewa" xml:space="preserve">{{Значэнні|Свята-Георгіеўская царква}}
 {{Храм
|Тып храма                = Праваслаўны храм
|Беларуская назва         =Свята-Георгіеўская царква
|Арыгінальная назва    = 
|Выява              = Львів - Короленка, 3-1-1.jpg
|Подпіс выявы      =Від на сабор з захаду
|Шырыня выявы       = 
|Сучасны статус       = Ахоўваецца дзяржавай
|Краіна                   = Украіна
|Назва месцазнаходжання  = Горад
|Месцазнаходжанне           = [[Львоў]], вул. Бабаныча, 3.
|На карце                = Украіна
|Канфесія                = [[праваслаўе]]
|Епархія                  = [[Львоўская епархія ПЦУ|Львоўская епархія]] [[Праваслаўная Царква Украіны|Праваслаўнай Царквы Украіны]] (з 2023 года)
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка               = 
|Архітэктурны стыль      = {{нп3|Неавізантыйскі стыль|неавізантыйскі|ru|Неовизантийский стиль}}
|Аўтар праекта            =Густаў Захс
|Будаўнік                = Вінцэнт Раўскі
|Заснавальнік               = 
|Першае згадванне        = [[1785]]
|Падстава                = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны =
|Пачатак будаўніцтва =1897
|Заканчэнне будаўніцтва =1901
|Прыбудоўкі = 
|Рэліквіі =
|Стан = дзейнічае 
|Сайт =
|Commons =
}}
'''Царква святога вялікапакутніка Георгія Пераможца''' — праваслаўны храм у Львове. З [[2023]] года належыць да [[Праваслаўная Царква Украіны|ПЦУ]].

== Гісторыя будаўніцтва ==
Будаўніцтвам царквы Святога Георгія ў [[Львоў|Львове]] займалася Букавінская Праваслаўная Мітраполія, якая адказвала ў часы [[Аўстра-Венгерская імперыя|Аўстра-Венгерскай імперыі]] за справы ўсёй [[праваслаўе|праваслаўнай царквы]] ў [[Галіцыя|Галіцыі]]. У [[1856]] г. на вуліцы Францысканскай (зараз вул. Бабаныча) ёю быў набыты зямельны надзел з дзвюма хатамі. У [[1895]] г. быў зацверджаны праект будаўніцтва праваслаўнага храма і царкоўнай хаты, выкананы архітэктарам [[Густаў Захс|Густавам Захсам]] з [[Вена|Вены]].

[[1 верасня]] [[1897]] года быў закладзены краевугольны камень пад храм і пачата яго будаўніцтва. У тым жа годзе быў арганізаваны будаўнічы камітэт, у які ўвайшоў у якасці царкоўнага апекуна [[Міхаіл Грушэўскі]], прафесар [[Львоўскі ўніверсітэт|Львоўскага ўніверсітэта]], вядомы ўкраінскі гісторык. Будаўніцтва ад закладання падмурка да яго поўнага завяршэння вёў архітэктар [[Вінцэнт Раўскі]]. Асвячэнне храма адбылося [[14 кастрычніка]] [[1901]] года. Унутранае ўбранне царквы святога Георгія было выканана венскімі і мясцовымі львоўскімі майстрамі. Каляровыя вітражныя вокны ў металічнай аправе для храма вырабіла і ўсталявала венская фірма «Ціролер глясмалерай анштальт». Гэтая ж фірма выканала мазаічную ўстаўку над галоўным уваходам. Чатырох’ярусны іканастас усталявалі венскія майстры: сталярную частку і разьбу іканастаса рабіў [[Карл Вормунд]], усе абразы пісаў [[Фрыдрых Шылер]]. Эскізы поліхраміі, як і ўсяго мастацкага афармлення інтэр’еру, вырабіў венскі мастак [[Карл Ёбст]], майстэрскім афармленнем кіраваў асабіста аўтар будаўнічага праекту Густаў Захс. Званы для храма адлівала фірма Карла Швабе. З сямі званоў чатыры мелі надпіс на [[румынская мова|румынскай мове]], тры — на [[украінская мова|ўкраінскай]].

У [[1902]] годзе ў храме ўсталяваны дзве ганаровыя табліцы, чаго патрабавала царкоўнае кіраўніцтва ў Чарнаўцах. Першая — у гонар 50-летняга юбілею ўсшэсця на трон аўстра-венгерскага імператара Франца-Іосіфа — на румынскай, нямецкай і ўкраінскай мовах; другая — пасля асвячэння храма — на румынскай і ўкраінскай. Абедзве табліцы вырабіў з мармура львоўскі скульптар Людвіг Тыровіч, які вырабіў да гэтага каменны пасад у храме.

== Архітэктура ==
Храм пабудаваны ў рамана-візантыйскім стылі, мае пяць купалаў. Пры будаўніцтве выкарыстоўвалася адмысловага абпалу чырвоная цэгла і часаны белы камень, прывезены з [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальшчыны]]. Аснову кампазіцыі храма складае грэчаскі крыж. Цэнтральны аб’ём царквы ўвянчаны купалам візантыйскай формы. Галоўны фасад упрыгожаны вежамі-званіцамі. Па архітэктурным рашэнні царква святога Георгія нагадвае семінарскі храм у рэзідэнцыі [[Чарнаўцы|чарнавіцкага]] мітрапаліта (аўтар праекту Іосіф Глаўня). У аналагічнай будаўнічай тэхніцы пабудаваная і царкоўная двухпавярховая хата, якая прымыкае да храма. Царква святога Георгія-Пераможца і царкоўная хата складаюць адзіны ансамбль і прызнаюцца адным з найлепшых узораў стылю гістарызму ў сакральнай архітэктуры Украіны.

== Прававое становішча ==
Яшчэ ў [[1862]] года аўстрыйскі ўрад вызначыў будучаму праваслаўнаму храму «права публічнасці (грамадзянства)», але ніколі не прызнаваў правы прыходу. Аднак храм вёў метрычныя кнігі ўсіх праваслаўных, народжаных на Галіччыне. Пасля распаду Аўстра-Венгрыі храм з усёй яго маёмасцю знаходзіўся пад куратарствам Румынскага рэлігійнага фонду, а затым у выніку дзеянняў вернікаў і судоў перайшоў пад юрысдыкцыю спачатку [[Польшча|Польскага ўрада]], а затым [[Польская праваслаўная царква|Польскай праваслаўнай царквы]]. З [[1924]] г. храм належаў рускаму праваслаўнаму прыходу, большасць вернікаў якога былі галіцкімі [[русафілы|русафіламі]] (у тым ліку стараста прыходу Сямён Бендасюк), а частка — эмігрантамі з [[Расія|Расіі]]. Пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] храм знаходзіўся пад кіраўніцтвам [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]], а з [[1990]] — яе самакіравальнай часткі, [[Украінская Праваслаўная Царква (Маскоўскага патрыярхата)|Украінскай праваслаўнай царквы]] ([[Руская праваслаўная царква|Маскоўскага патрыярхата]]). У красавіку [[2023]] года на парафіяльным сходзе было прынята рашэнне аб пераходзе [[Парафія|парафіі]] храма да [[Праваслаўная Царква Украіны|Праваслаўнай царквы Украіны]].&lt;ref&gt;[https://zaxid.net/gromada_lvivskogo_soboru_upts_mp_progolosuvala_za_perehid_do_ptsu_n1561105 ZAXID.NET: Громада львівського собору УПЦ МП проголосувала за перехід до ПЦУ]&lt;/ref&gt;

== Святыні ==
У храме захоўваюцца часціцы мошчаў [[Святая Варвара|святой вялікапакутніцы Варвары]], прыпадобных айцоў Кіева-Пячэрскіх, прыпадобнага Іова (ігумена Пачаеўскага), Іоасафа Белгарадскага, Кукшы Адэскага. У храме знаходзіцца таксама копія абраза «Ціхвінская-Слёзатачывая», напісаная і асвечаная на [[Афон]]е, якая была перададзена ад рускіх пустэльнікаў Расійскаму імператарскаму консульству ў Львове. Змешчаны ў храме вобраз у [[1997]] годзе быў прызнаны цудатворным.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20130609135031/http://www.orthodox-lviv.narod.ru/firstr.htm Афіцыйны сайт]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Славутасці Львова}}

[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Львова]]
[[Катэгорыя:Храмы Украінскай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхата]]</text>
      <sha1>d8ce91tmxav6j7im3cvuqpheuhm4ewa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1798</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9022</id>
    <revision>
      <id>5166036</id>
      <parentid>4794357</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2283" sha1="eukjn8ao0safcdfgl767a6qk35h5to4" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* [[28 студзеня]]: Заснавана Мінская рымска-каталіцкая духоўная семінарыя.
* [[2 ліпеня]]: Падчас Егіпецкага паходу [[Напалеон I Банапарт|Напалеона Банапарта]] быў узяты партовы горад [[Александрыя]].
* [[21 ліпеня]]: Паводле загада [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]] расійскае войска накіравалася на дапамогу Аўстрыі ў вайне з [[Францыя]]й.
* [[28 лістапада]]: Расійскі імператар [[Павел I (імператар расійскі)|Павел I]] выбраны гросмайстрам [[Мальтыйскі ордэн|Мальтыйскага ордэна]].

== Нарадзіліся ==
* [[19 студзеня]]: [[Агюст Конт]], французскі філосаф.
* [[26 красавіка]]: [[Эжэн Дэлакруа]], французскі мастак.
* [[29 ліпеня]]: [[Карл Блехен]], нямецкі мастак

== Памерлі ==
* [[12 лютага]]: [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]], апошні кароль [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (нар. [[17.1]].[[1732]]).
* [[12 мая]]: [[Джордж Ванкувер]], англійскі мараплавец і даследчык (нар. [[22.6]].[[1757]])
* [[25 мая]]: [[Асмус Якаб Карстэнс]], дацкі і нямецкі мастак
* [[4 чэрвеня]]: [[Джакама Казанова]], вядомы італьянскі авантурыст, падарожнік і [[пісьменнік]] (нар. [[2.4]].[[1725]])
* [[10 лістапада]]: [[Габрыэль Лянкевіч]], рымска-каталіцкі дзеяч, [[педагог]], [[архітэктар]] (нар. [[15.3]].[[1722]])
* [[4 снежня]]: [[Луіджы Гальвані]], італьянскі [[фізік]] і ўрач (нар. [[9.9]].[[1737]])

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1798| ]]</text>
      <sha1>eukjn8ao0safcdfgl767a6qk35h5to4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1915</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9132</id>
    <revision>
      <id>5166052</id>
      <parentid>5129947</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6571" sha1="3rn769ndj1w7fdwv1giuty2pg252ki0" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
[[Выява:Avezzano Earthquake Ruins.jpg|thumb|Руіны віа Напалі ў Авецана пасля [[землетрасенне ў Авецана|землетрасення]].]]
* [[13 студзеня]]: Адбылося [[землетрасенне ў Авецана]], якое стала адным з самых катастрафічных у гісторыі [[Італія|Італіі]].
* [[18 студзеня]]: [[Японія]] прад’явіла Кітаю [[Дваццаць адно патрабаванне]].
* [[19 студзеня]]: [[Жорж Клод]] атрымаў патэнт на рэкламную абвестку, аформленую [[неонавая лямпа|неонавымі лямпамі]].
* [[1 красавіка]]: У [[паветраны бой|паветраным баі]] ўпершыню выкарыстаны [[сінхранізаваны кулямёт]].
* [[22 красавіка]]: У ходзе [[Першая сусветная вайна|1-й сусветнай вайны]] Германія прымяніла [[хлор]] як хімічную зброю супраць англа-французскіх войск паблізу Іпра ([[Бельгія]]).
* [[24 красавіка]]: У [[Стамбул]]е арыштаваныя і затым пазбаўлены жыцця больш за 800 прадстаўнікоў армянскай інтэлегенцыі. Пачаўся [[генацыд армян]] у [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]].
* [[7 мая]]: [[Германія|Германская]] [[падводная лодка]] затапіла каля паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа [[Ірландыя|Ірландыі]] брытанскі [[Лузітанія (лайнер)|лайнер «Лузітанія»]], які плыў з [[ЗША]] у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]].
* [[23 мая]]: Пачалася [[бамбардзіроўка Анконы]] [[Ваенна-марскі флот Аўстра-Венгрыі|флотам Аўстра-Венгрыі]].
* [[11 чэрвеня]]: У [[Чорнае мора|Чорным моры]] рускай эскадрай пашкоджаны нямецкі крэйсер «[[ВК Брэслаў (Германія)|Брэслаў]]».
* [[28 ліпеня]]: Марская пяхота [[ЗША]] высадзілася ў [[Порт-о-Прэнс]]е, здейснена амерыканская акупацыя [[Гаіці]].
* [[7 жніўня]]: Спынілася выданне газеты «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]».
* [[3 верасня]]: Германскія войскі занялі [[Гродна]].
* [[18 верасня]]: Германскія войскі занялі [[Вільнюс|Вільню]], у гэты ж дзень пачаўся [[Свянцянскі прарыў]] — наступальная аперацыя на Заходнім фронце.
* [[9 лістапада]]: Пачала дзейнічаць [[чыгунка]] [[Жлобін]] — [[Калінкавічы]] — Шапятоўка.
* [[13 лістапада]]: У [[Вільня|Вільні]] адкрылася першая беларуская пачатковая школа.
* [[9 снежня]]: Алублікаваны ўніверсал [[Канфедэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|Канфедэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]].

== Нарадзіліся ==
* [[3 студзеня]]: [[Джэк Левін]], амерыканскі мастак
* [[23 студзеня]]: [[Артур Льюіс]], англійскі [[эканаміст]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] ў 1979 годзе. (пам. [[23.6]] [[1991]])
* [[5 лютага]]: [[Роберт Хофштатэр]], амерыканскі фізік-эксперыментатар, член нацыянальнай АН (1958), лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] ў 1961 годзе. (пам. [[17.11]] [[1990]])
* [[28 лютага]]: [[Пітэр Браян Медавар]], англійскі [[біёлаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (пам. [[2.10]].[[1987]])
* [[14 красавіка]]: [[Пётр Глебаў]], савецкі [[акцёр]]
* [[28 ліпеня]]: [[Чарлз Хард Таўнс]], амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]]
* [[29 жніўня]]: [[Інгрыд Бергман]], шведская і амерыканская актрыса (пам. [[29.8]].[[1982]])

== Памерлі ==
* [[24 студзеня]]: [[Артур Аўверс]], нямецкі астраном.
* [[28 лютага]] ([[13 сакавіка]]): [[Сяргей Юльевіч Вітэ]], дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі.
* [[14 красавіка]] ([[27 красавіка]]): [[Аляксандр Мікалаевіч Скрабін]], рускі кампазітар і піяніст.
* [[23 красавіка]]: [[Руперт Брук]], англійскі паэт. 
* [[16 ліпеня]]: [[Элен Уайт]], ідэйны рэфарматар адвентызма і суарганізатар царквы адвентыстаў сёмага дня.
* [[20 жніўня]]: [[Паўль Эрліх]], нямецкі лекар, імунолаг, бактэрыёлаг, хімік, заснавальнік хіміятэрапіі.
* [[30 кастрычніка]]: [[Чарлз Тапер]], 7-ы прэм’ер-міністр Канады, прэм’ер Новай Шатландыі.
* [[Рыгор Якаўлевіч Кіпрыяновіч]], беларускі царкоўны гісторык, публіцыст, пісьменнік, прыхільнік школы заходнерусізму.
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1915| ]]</text>
      <sha1>3rn769ndj1w7fdwv1giuty2pg252ki0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166053</id>
      <parentid>5166052</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6573" sha1="cwjnk1awdcairhyss1uxbibxltfyttc" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
[[Выява:Avezzano Earthquake Ruins.jpg|thumb|Руіны віа Напалі ў Авецана пасля [[землетрасенне ў Авецана|землетрасення]].]]
* [[13 студзеня]]: Адбылося [[землетрасенне ў Авецана]], якое стала адным з самых катастрафічных у гісторыі [[Італія|Італіі]].
* [[18 студзеня]]: [[Японія]] прад’явіла Кітаю [[Дваццаць адно патрабаванне]].
* [[19 студзеня]]: [[Жорж Клод]] атрымаў патэнт на рэкламную абвестку, аформленую [[неонавая лямпа|неонавымі лямпамі]].
* [[1 красавіка]]: У [[паветраны бой|паветраным баі]] ўпершыню выкарыстаны [[сінхранізаваны кулямёт]].
* [[22 красавіка]]: У ходзе [[Першая сусветная вайна|1-й сусветнай вайны]] Германія прымяніла [[хлор]] як хімічную зброю супраць англа-французскіх войск паблізу Іпра ([[Бельгія]]).
* [[24 красавіка]]: У [[Стамбул]]е арыштаваныя і затым пазбаўлены жыцця больш за 800 прадстаўнікоў армянскай інтэлегенцыі. Пачаўся [[генацыд армян]] у [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]].
* [[7 мая]]: [[Германія|Германская]] [[падводная лодка]] затапіла каля паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа [[Ірландыя|Ірландыі]] брытанскі [[Лузітанія (лайнер)|лайнер «Лузітанія»]], які плыў з [[ЗША]] у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]].
* [[23 мая]]: Пачалася [[бамбардзіроўка Анконы]] [[Ваенна-марскі флот Аўстра-Венгрыі|флотам Аўстра-Венгрыі]].
* [[11 чэрвеня]]: У [[Чорнае мора|Чорным моры]] рускай эскадрай пашкоджаны нямецкі крэйсер «[[ВК Брэслаў (Германія)|Брэслаў]]».
* [[28 ліпеня]]: Марская пяхота [[ЗША]] высадзілася ў [[Порт-о-Прэнс]]е, здзейснена амерыканская акупацыя [[Гаіці]].
* [[7 жніўня]]: Спынілася выданне газеты «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]».
* [[3 верасня]]: Германскія войскі занялі [[Гродна]].
* [[18 верасня]]: Германскія войскі занялі [[Вільнюс|Вільню]], у гэты ж дзень пачаўся [[Свянцянскі прарыў]] — наступальная аперацыя на Заходнім фронце.
* [[9 лістапада]]: Пачала дзейнічаць [[чыгунка]] [[Жлобін]] — [[Калінкавічы]] — Шапятоўка.
* [[13 лістапада]]: У [[Вільня|Вільні]] адкрылася першая беларуская пачатковая школа.
* [[9 снежня]]: Алублікаваны ўніверсал [[Канфедэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|Канфедэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]].

== Нарадзіліся ==
* [[3 студзеня]]: [[Джэк Левін]], амерыканскі мастак
* [[23 студзеня]]: [[Артур Льюіс]], англійскі [[эканаміст]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] ў 1979 годзе. (пам. [[23.6]] [[1991]])
* [[5 лютага]]: [[Роберт Хофштатэр]], амерыканскі фізік-эксперыментатар, член нацыянальнай АН (1958), лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] ў 1961 годзе. (пам. [[17.11]] [[1990]])
* [[28 лютага]]: [[Пітэр Браян Медавар]], англійскі [[біёлаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (пам. [[2.10]].[[1987]])
* [[14 красавіка]]: [[Пётр Глебаў]], савецкі [[акцёр]]
* [[28 ліпеня]]: [[Чарлз Хард Таўнс]], амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]]
* [[29 жніўня]]: [[Інгрыд Бергман]], шведская і амерыканская актрыса (пам. [[29.8]].[[1982]])

== Памерлі ==
* [[24 студзеня]]: [[Артур Аўверс]], нямецкі астраном.
* [[28 лютага]] ([[13 сакавіка]]): [[Сяргей Юльевіч Вітэ]], дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі.
* [[14 красавіка]] ([[27 красавіка]]): [[Аляксандр Мікалаевіч Скрабін]], рускі кампазітар і піяніст.
* [[23 красавіка]]: [[Руперт Брук]], англійскі паэт. 
* [[16 ліпеня]]: [[Элен Уайт]], ідэйны рэфарматар адвентызма і суарганізатар царквы адвентыстаў сёмага дня.
* [[20 жніўня]]: [[Паўль Эрліх]], нямецкі лекар, імунолаг, бактэрыёлаг, хімік, заснавальнік хіміятэрапіі.
* [[30 кастрычніка]]: [[Чарлз Тапер]], 7-ы прэм’ер-міністр Канады, прэм’ер Новай Шатландыі.
* [[Рыгор Якаўлевіч Кіпрыяновіч]], беларускі царкоўны гісторык, публіцыст, пісьменнік, прыхільнік школы заходнерусізму.
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1915| ]]</text>
      <sha1>cwjnk1awdcairhyss1uxbibxltfyttc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1934</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9150</id>
    <revision>
      <id>5166089</id>
      <parentid>4804739</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3855" sha1="f2n9mq7ot7pbzz2wwfqgp4amynnpat8" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
[[Файл:Arrested workers during the Asturian Revolution, 1934.jpg|thumb|Страйкоўцы, арыштаваныя падчас паўстання ў Астурыі.]]
* [[13 лютага]]: Загінуў зацёрты льдамі ў [[Чукоцкае мора|Чукоцкім моры]] ледакольны параход «Чалюскін».
* [[1 сакавіка]]: [[Пу І]] абвешчаны імператарам [[Маньчжоу-го]].
* [[13 красавіка]]: Заканчэнне аперацыі па выратаванні [[чалюскінцы|чалюскінцаў]] у [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым акіяне]].
* [[16 красавіка]]: У [[СССР]] уведзена ганаровае званне [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[30 чэрвеня]]: «Ноч доўгіх нажоў» у Германіі, расправа [[А. Гітлер]]а з кіраўніцтвам штурмавых атрадаў СА.
* [[2 жніўня]]: Адольф Гітлер абвешчаны фюрэрам Германіі.
* [[4 кастрычніка]]: Пачалася [[Забастоўка шахцёраў у Астурыі (1934)|забастоўка шахцёраў]] у [[Астурыя|Астурыі]], якая перарасла ў рэвалюцыйнае паўстанне, задушанае іспанскім флотам і арміяй.
* [[27 снежня]]: Персія змяніла назву на [[Іран]].

== Нарадзіліся ==
* [[9 красавіка]]: [[Леанід Мікалаевіч Асядоўскі|Леанід Асядоўскі]] (пам. [[1990 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1990]]), беларускі жывапісец
* [[5 мая]]: [[Аляксей Гардзіцкі]], беларускі літаратуразнаўца (пам. [[24 жніўня|24.8]].[[1999]])
* [[1 ліпеня]]: [[Сідні Полак]], амерыканскі кінарэжысёр
* [[3 жніўня]]: [[Жонаш Савімбі]], ангольскі палітычны дзеяч
* [[4 верасня]]: [[Клайв Грэнджэр]], брытанскі эканаміст, [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскі лаўрэат па эканоміцы]] (2003)
* [[20 верасня]]: [[Сокэ Кубота Такаюкі]], японскі Гранд майстар баявых мастацтваў
* [[24 лістапада]]: [[Альфрэд Шнітке]], савецкі кампазітар і піяніст
* [[15 снежня]]: [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч]], беларускі фізік, дзяржаўны дзеяч, першы кіраўнік незалежнай Рэспублікі Беларусь (пам. 3.5.2022)

== Памерлі ==
* [[28 ліпеня]]: [[Мары Дрэслер]], канада-амерыканская [[актрыса]], уладальніца прэміі «[[Оскар]]» (нар. [[9.11]].[[1868]])
* [[2 жніўня]]: [[Паўль фон Гіндэнбург]], нямецкі ваенны і дзяржаўны дзеяч (нар. [[2.10]].[[1847]])
* [[30 верасня]]: [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]], беларускі гісторык, [[этнограф]], эканаміст (нар. [[14.6]].[[1867]])
* [[15 кастрычніка]]: [[Раймон Пуанкарэ]], французскі дзяржаўны дзеяч (нар. [[20.8]].[[1860]])
{{Храналагічны пералік}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:1934| ]]</text>
      <sha1>f2n9mq7ot7pbzz2wwfqgp4amynnpat8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1938</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9154</id>
    <revision>
      <id>5166058</id>
      <parentid>5097335</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:46:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7247" sha1="q13u7i9ktns8s6q8uqwtu5wnew450z5" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;display:none&quot;&gt;&lt;/div&gt;{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
[[Файл:1938_June_Yellow_River.gif|міні|Паводка на Хуанхэ і наступленне японцаў.]]
[[Файл:Munich Agreement Bundesarchiv Bild 183-R69173.jpg|thumb|Падчас падпісання Мюнхенскага пагаднення.]]
* [[13 сакавіка]]:
** [[Аўстрыя]] далучана да нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіі]] ([[Аншлюс Аўстрыі]]).
** У [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ва ўсіх школах уведзена абавязковае вывучэнне [[руская мова|рускай мовы]].
* [[25 мая]]: У [[Мінск]]у адкрыўся [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Беларускі дзяржаўны тэатр оперы і балета]].
* [[6 чэрвеня]]: Японская армія захапіла [[Кайфэн]], сталіцу кітайскай правінцыі [[Хэнань]].
* [[7 чэрвеня]]: [[Кітайская Рэспубліка]] ўзарвала дамбы на [[Хуанхэ]], каб [[Паводка на Хуанхэ 1938 года|паводка]] спыніла наступленне японцаў. 
* [[19 чэрвеня]]: [[Чэмпіянат свету па футболе 1938|III чэмпіянат свету па футболе]] завяршыўся ў [[Францыя|Францыі]], пераможцам стала ў другі раз запар [[зборная Італіі па футболе|зборная Італіі]].
* [[29 ліпеня]]: Пачаліся [[Хасанскія баі (1938)|Хасанскія баі]], пагранічны канфлікт паміж [[Японія]]й і [[СССР]].
* [[11 верасня]]: Адкрыты для наведвальнікаў [[Дом-музей Адама Міцкевіча]] ў [[Наваградак|Наваградку]].
* [[29 верасня]]: Падпісаны [[Мюнхенскі дагавор]], [[Італія]], [[Вялікабрытанія]] і [[Францыя]] пагадзіліся з анексіяй Судэцкай вобласці [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]] [[Германія]]й.
* [[24 кастрычніка]]: Міністр замежных спраў [[Трэці рэйх|Трэцяга рэйху]] [[Іаахім фон Рыбентроп]] прадставіў польскаму амбасадару ў [[Берлін]]е патрабаванне аб перадачы Германіі ўсіх правоў на [[Гданьск]].
* [[30 кастрычніка]]: Пачала сталае вяшчанне [[Польскае Радыё Баранавічы|радыёстанцыя ў Баранавічах]].
* [[20 снежня]]: У [[СССР]] уведзены працоўныя кніжкі.
* [[23 снежня]]: У музей [[Іст-Лондан]]а паступіла рыба [[латымерыя]], якая лічылася даўно вымерлай.

== Нарадзіліся ==
* [[1 студзеня]]: [[Данута Іванаўна Бічэль-Загнетава|Данута Бічэль-Загнетава]], беларуская паэтэса
* [[6 студзеня]]: [[Адрыяна Чэлентана]], італьянскі акцёр, спявак, рэжысёр
* [[30 студзеня]]: [[Іслам Карымаў]], прэзідэнт Узбекістана (пам. 2.9.2016)
* [[9 лютага]]: [[Юрый Іосіфавіч Коваль]], рускі пісьменнік
* [[26 лютага]]: [[Аляксандр Андрэевіч Праханаў|А.А. Праханаў]], рускі пісьменнік
* [[14 сакавіка]]: [[Мікалай Пятровіч Цішакін]], беларускі акцёр
* [[13 студзеня]]: [[Васіль Гроднікаў]], беларускі пісьменнік і журналіст (пам. 17.10.2005)
* [[14 красавіка]]: [[Леанід Іванавіч Барадзін|Л. І. Барадзін]], рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч
* [[15 красавіка]]: [[Клаўдзія Кардынале]], італьянская кінаактрыса
* [[17 красавіка]]: [[Рудольф Хаметавіч Нурыеў|Рудольф Нурыеў]], артыст балета (пам. 6.1.1993)
* [[28 ліпеня]]: [[Альберта Фухіморы]], перуанскі палітык, прэзідэнт Перу
* [[6 жніўня]]: [[Ігар Лучанок]], беларускі [[кампазітар]]

== Памерлі ==
* [[3 студзеня]]: [[Мікалай Мікалаевіч Багародскі|Мікалай Багародскі]], беларускі гісторык і архівіст
* [[27 студзеня]]: [[Уладзімір Мікалаевіч Беняшэвіч|Уладзімір Беняшэвіч]], гісторык царквы, акадэмік Берлінскай, Мюнхенскай і Страсбургскай акадэміяў навук, прафесар Пецярбургскага ўніверсітэта
* [[17 лютага]]: [[Міхась Багун]], беларускі паэт, перакладчык (пам. [[8 лістапада|8.11]].[[1908]])
* [[3 чэрвеня]]: [[Мігель Флета]], іспанскі оперны спявак
* [[13 чэрвеня]]: [[Шарль Эдуар Гіём]], швейцарска-французскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]]
* [[29 лістапада]]: [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], беларускі мовазнавец (нар. [[20 студзеня|20.1]].[[1892]])
* [[7 жніўня]]: [[Канстанцін Сяргеевіч Станіслаўскі|Канстанцін Станіслаўскі]], рускі тэатральны дзеяч (нар. [[17 студзеня|17.1]].[[1863]])
* [[3 кастрычніка]]: [[Уладзімір Валянцінавіч Варанкін]], савецкі гісторык, [[эсперанталогія|эсперантолаг]], [[эсперанта]]моўны пісьменнік
* [[5 кастрычніка]]: [[Марыян Здзяхоўскі]], польскі літаратуразнавец
* [[10 кастрычніка]]: [[Адам Антонавіч Бабарэка|Адам Бабарэка]], беларускі пісьменнік і крытык (нар. [[14 кастрычніка|14.10]].[[1899]])
* [[3 снежня]]: [[Юха Венала]], дзяржаўны і палітычны дзеяч [[Фінляндыя|Фінляндыі]] (нар. [[19.6]].[[1872]])
{{Храналагічны пералік}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:1938| ]]
&lt;div style=&quot;display:none&quot;&gt;&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>q13u7i9ktns8s6q8uqwtu5wnew450z5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1942</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9158</id>
    <revision>
      <id>5166057</id>
      <parentid>5099494</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:45:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6123" sha1="fn5cn6put333hj2d2s0uzo9aw4mmdmv" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
[[Файл:Mahilioŭ - flood 1942 - A. Bulaj 2.jpg|thumb|[[Патоп на Дубравенцы]] ў [[Магілёў|Магілёве]].]]
[[Файл:Convoy PQ 17 sailing in Hvalfjord.jpg|thumb|Караблі канвою [[Канвой PQ-17|PQ-17]] перад адпраўкай, [[Ісландыя]].]]
[[Файл:Bundesarchiv Bild 183-R76619, Russland, Kesselschlacht Stalingrad.jpg|thumb|Савецкія войскі ў бітве за [[Сталінград]].]]
* [[11 студзеня]]: [[Японія]] захапіла [[Куала-Лумпур]].
* [[15 лютага]]: Брытанскія войскі капітулявалі перад японцамі ў бітве за [[Сінгапур]].
* [[24 лютага]]: Пачалося вяшчанне радыёстанцыі «[[Голас Амерыкі]]».
* [[8 сакавіка]]: Японскія войскі захапілі сталіцу Бірмы [[Рангун]].
* [[16 сакавіка]]: Першы пуск [[Балістычная ракета|балістычнай ракеты]] («[[Фау-2]]», пуск няўдалы).
* [[10 красавіка]]: [[Патоп на Дубравенцы]] ў [[Магілёў|Магілёве]] прывёў да шматлікіх ахвяр.
* [[15 красавіка]]: У акупаваным нацыстамі [[Мінск]]у пачала выдавацца газета «[[Мінскер цайтунг (1942)|Мінскер цайтунг]]».
* [[30 мая]]: Пры Стаўцы Вярхоўнага Галоўнакамандуючага [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] створаны [[Цэнтральны штаб партызанскага руху]].
* [[27 чэрвеня]]: Арктычны канвой [[Канвой PQ-17|PQ-17]] адправіўся ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]].
* [[17 ліпеня]]: Пачалася [[Сталінградская бітва]], адна з вырашальных у [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. 
* [[29 ліпеня]]: У [[СССР]] заснаваны ордэны [[Ордэн Аляксандра Неўскага (СССР)|Аляксандра Неўскага]], [[Ордэн Суворава|Суворава]] і [[Ордэн Кутузава|Кутузава]].
* [[12 верасня]]: Газета «[[Minsker Zeitung (1942)|Minsker Zeitung]]», якая выходзіла ў акупаваным нацыстамі [[Мінск]]у, пад рубрыкай «Менскі кур’ер» пачала публікаваць зводкі на [[беларуская мова|беларускай мове]].
* [[18 кастрычніка]]: Было ліквідавана [[Брэсцкае гета]].
* [[2 снежня]]: [[Манхэтэнскі праект]]: першая штучная ланцуговая [[ядзерная рэакцыя]].
* [[17 снежня]]: Пачалася поўная ліквідацыя [[Баранавіцкае гета|Баранавіцкага гета]].
* [[24 снежня]]: Праведзена першае выпрабаванне ракеты FZG76 (пазней вядомай як «Фау-2»), створанай пад кіраўніцтвам [[Вернер фон Браўн|Вернера фон Браўна]].

== Нарадзіліся ==
* [[17 студзеня]]: [[Мухамед Алі]], амерыканскі баксёр, алімпійскі чэмпіён
* [[9 лютага]]: [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]], беларускі літаратар
* [[10 лютага]]: [[Алег Чыркун]], беларускі кампазітар
* [[12 лютага]]: [[Генадзь Буралкін]], беларускі скульптар і графік
* [[21 сакавіка]]: [[Алі Абдула Салех]], апошні прэзідэнт Паўночнага Емена і першы прэзідэнт краіны пасля аб'яднання (пам. [[4.12]].[[2017]])
* [[26 сакавіка]]: [[Іван Арабейка]], беларускі паэт
* [[1 мая]]: [[Міхаіл Самуілавіч Басалыга|Міхаіл Басалыга]], беларускі графік
* [[28 мая]]: [[Стэнлі Бен Прузінер]], амерыканскі неўролаг, біяхімік і вірусолаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па медыцыне]] (1997) 
* [[19 лістапада]]: [[Кельвін Кляйн]], амерыканскі дызайнер адзення

== Памерлі ==
* [[12 лютага]]: [[Грант Вуд]], амерыканскі [[мастак]] (нар. [[13.2]].[[1891]])
* [[12 сакавіка]]: [[Уільям Генры Брэг]], англійскі фізік (нар. [[2.7]].[[1862]])
* [[10 красавіка]]: [[Георгій Фёдаравіч Мірчынк]], беларускі і савецкі [[геолаг]] (нар. [[25.4]].[[1889]])
* [[20 мая]]: [[Эктор Гімар]], французскі [[архітэктар]] і дызайнер (нар. [[10.3]].[[1867]])
* [[28 чэрвеня]]: [[Янка Купала]], беларускі [[паэт]] (нар. [[7.7]].[[1882]])
* [[3 жніўня]]: [[Рыхард Марцін Вільштэтэр]], нямецкі хімік-арганік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (нар. [[13.8]].[[1872]])
* [[13 снежня]]: [[Яфім Бялевіч]], дзеяч беларускага нацыянальнага руху (нар. [[27.2]].[[1888]])
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1942| ]]</text>
      <sha1>fn5cn6put333hj2d2s0uzo9aw4mmdmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1945</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9161</id>
    <revision>
      <id>5166090</id>
      <parentid>5109426</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9494" sha1="rf2nzyoculoh9rp3jk0tfayaz9jhnlh" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
[[Файл:Yalta Conference 1945 Churchill, Stalin, Roosevelt.jpg|thumb|[[У. Чэрчыль]], [[Ф. Д. Рузвельт]] і [[І. Сталін]] у час [[Ялцінская канферэнцыя|Ялцінскай канферэнцыі]].]]
[[Файл:German_instrument_of_surrender2.jpg|thumb|Акт аб капітуляцыі Германіі.]]
[[Файл:Surrender of Japan - USS Missouri (restored).jpg|thumb|Прадстаўнікі Японіі на борце амерыканскага лінкора «Місуры», 2&amp;nbsp;верасня.]]
* [[27 студзеня]]: Савецкая Армія вызваляе вязняў [[Асвенцім]]а.
* [[30 студзеня]]: Экіпаж савецкай падводнай лодкі С-13 пад камандаваннем [[Аляксандр Марынеска|Аляксандра Марынескі]] патапіў нямецкі суперлайнер «[[Вільгельм Густлаф (судна)|Wilhelm Gustloff]]», у сувязі з чым у [[Германія|Германіі]] была абвешчана жалоба, а [[Адольф Гітлер]] аб’явіў Марынеску асабістым ворагам.
* [[2 лютага]]: [[Аляксій I (Патрыярх Маскоўскі)|Аляксій I]] абраны Патрыярхам Маскоўскім і ўсяе Русі.
* [[3 лютага]]: Пераможнае заканчэнне [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай аперацыі]] савецкіх войскаў.
* [[4 лютага]]: Пачала працу [[Ялцінская канферэнцыя]] кіраўнікоў краін антыгітлераўскай кааліцыі.
* [[10 лютага]]: Савецкія войскі пачалі Усходне-Памеранскую наступальную аперацыю
* [[13 лютага]]: Савецкія войскі разграмілі будапешцкую групоўку нямецкіх войск і ўзялі [[Будапешт]].
* [[23 лютага]]: Савецкімі войскамі ўзята [[Познань]].
* [[10 сакавіка]]: Самы цяжкі паветраны налёт амерыканскімі бамбардзіроўшчыкамі B-29 на горад [[Токіа]], што прывяло да вялікіх разбурэнняў і ахвяр сярод жыхароў.
* [[11 красавіка]]: Вызваленне [[ЗША|амерыканскімі]] войскамі вязняў [[Бухенвальд]]а.
* [[16 красавіка]]: Савецкія войскі пачалі [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскую наступальную аперацыю]].
* [[18 красавіка]]: Амерыканскія войскі занялі горад [[Лейпцыг]].
* [[30 красавіка]]: [[Грос-адмірал]] [[Карл Дзёніц]] узначаліў [[Фленсбургскі ўрад]] яшчэ не акупаванай тэрыторыяй [[Трэці рэйх|Трэцяга Рэйха]].
* [[1 мая]]: Над [[Рэйхстаг (будынак)|Рэйхстагам]] у [[Берлін]]е ўзняты чырвоны сцяг.
* [[5 мая]]:
** [[Бой за замак Ітэр]] у Аўстрыі.
** Пачалося ўзброенае паўстанне ў [[Прага|Празе]].
* [[8 мая]]: Нацысцкая Германія капітулявала ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]].
* [[26 чэрвеня]]: Прадстаўнікі 50 дзяржаў-заснавальніц падпісалі [[Статут Арганізацыі Аб’яднаных Нацый]].
* чэрвень: У [[БССР]] пад назвай [[Бярозка (1924)|«Бярозка»]] адноўлена выданне [[часопіс]]а для дзяцей (у 1929—1941 выдаваўся пад назвай «[[Іскры Ільіча]]»).
* [[16 ліпеня]]: [[ЗША]] паспяхова праводзяць першыя ў свеце ядзерныя выпрабаванні.
* [[2 жніўня]]: Завяршылася [[Патсдамская канферэнцыя]], скліканая з мэтай вызначыць пасляваеннае ўладкаванне Еўропы.
* [[6 жніўня]]: Ядзерная бомба скінута на [[Хірасіма|Хірасіму]] ([[Японія]]).
* [[8 жніўня]]: [[СССР]] аб’явіў вайну [[Японія|Японіі]].
* [[9 жніўня]]: Атамная бомба скінута на горад [[Нагасакі]] ([[Японія]]).
* [[15 жніўня]]:
** Капітулявала японская Экспедыцыйная армія ў Кітаі. Імператар [[Хірахіта]] зрабіў па радыё заяву аб капітуляцыі [[Японія|Японіі]] ў вайне.
** У [[Рэгенсбург]]у заснаваны [[Беларускі нацыянальны цэнтр (1945)|Беларускі нацыянальны цэнтр]], як галоўны прадстаўнік беларусаў на эміграцыі.
* [[16 жніўня]]: Падпісаны дагавор аб дзяржаўнай граніцы паміж СССР і [[Польшча]]й.
* [[17 жніўня]]: Апублікавана аповесць [[Джордж Оруэл|Джорджа Оруэла]] «[[Ферма (аповесць)|Ферма]]».
* [[2 верасня]]: На борце [[ВМС ЗША|амерыканскага]] лінкора «Місуры» ў [[Такійскі заліў|Такійскім заліве]] падпісаны [[Акт аб капітуляцыі Японіі]] ў [[2СВ|Другой сусветнай вайне]].
* [[2 верасня]]: [[В'етнам]] абвясціў незалежнасць.
* [[24 кастрычніка]]: Уступіў у сілу [[Статут Арганізацыі Аб’яднаных Нацый|Статут Арганізацыі Аб’яднаных Нацый]].
* [[28 кастрычніка]]: У [[Мінск]]у закладзены [[Парк Перамогі (Мінск)|парк Перамогі]].
* [[6 лістапада]]: Заснаваны [[Мінскі матацыклетна-веласіпедны завод]].
* [[10 снежня]]: Адкрытая [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларуская гімназія]] ў [[Рэгенсбург]]у ([[Германія]]), першы дырэктар [[Аляксандр Орса]].
* [[19 снежня]]: Пачаў рэгулярныя тэлеперадачы маскоўскі тэлецэнтр.
* [[20 снежня]]: Выйшаў першы нумар [[Настаўніцкая газета|«Настаўніцкай газеты»]].

== Нарадзіліся ==
* [[1 студзеня]]: [[Вольга Іпатава]], беларуская пісьменніца
* [[14 красавіка]]: [[Рычы Блэкмар]], англійскі гітарыст, удзельнік гуртоў [[Deep Purple]], [[Rainbow]]
* [[25 красавіка]]: [[Б'ёрн Крысціян Ульвеус]], [[Швецыя|шведскі]] [[спявак]], [[музыкант]], [[кампазітар]]. Адзін з заснавальнікаў квартэта [[ABBA]]
* [[21 кастрычніка]]: [[Мікіта Сяргеевіч Міхалкоў]], расійскі акцёр і кінарэжысёр
* [[15 лістапада]]: [[Анні-Фрыд Люнгстад]], [[Швецыя|шведская]] [[спявачка]], салістка квартэта [[ABBA]]

== Памерлі ==
* [[6 студзеня]]: [[Марыя Магдалена Радзівіл]], беларуская мецэнатка (нар. [[8 ліпеня|8.7]].[[1861]])
* [[5 лютага]]: [[Сямён Пустэльнікаў]], [[Герой Савецкага Саюза]], ураджэнец [[Беларусь|Беларусі]] (нар. [[10 лютага|10.02]].[[1921]])
* [[31 сакавіка]]: [[Ханс Фішэр]], нямецкі ўрач, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (1930)
* [[20 красавіка]]: [[Адольф Гітлер]], ідэолаг і цэнтральная фігура нацызму, заснавальнік таталітарнай дыктатуры Трэцяга Рэйха  (нар. 1889)
* [[10 жніўня]]: [[Роберт Годард]], амерыканскі вучоны-ракетатэхнік
* [[31 жніўня]]: [[Стэфан Банах]], польскі матэматык
* [[24 верасня]]: [[Ганс Вільгельм Гейгер]], нямецкі фізік
* [[8 кастрычніка]]: [[Фелікс Зальтэн]], аўстрыйскі пісьменнік, журналіст, крытык
* [[28 снежня]]: [[Тэадор Драйзер]], амерыканскі пісьменнік (нар. [[27 ліпеня|27.7]].[[1871]])
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1945| ]]</text>
      <sha1>rf2nzyoculoh9rp3jk0tfayaz9jhnlh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1954</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9170</id>
    <revision>
      <id>5166056</id>
      <parentid>4805119</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4392" sha1="5pej4ociw7a9ffqgwfmmqu9jrmg51pg" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
[[Файл:The transfer of Crimea.jpg|thumb|Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР аб перадачы Крымскай вобласці са складу РСФСР у склад УССР.]]
* [[8 студзеня]]: У [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусі]] былі ліквідаваны вобласці: [[Бабруйская вобласць|Бабруйская]], [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкая]], [[Палеская вобласць|Палеская]], [[Пінская вобласць|Пінская]] і [[Полацкая вобласць|Полацкая]].
* [[21 студзеня]]: У [[ЗША]] спушчана на воду першая ў свеце атамная падводная лодка «Наўтылус».
* [[19 лютага]]: Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР [[Крымская вобласць]] са складу [[РСФСР]] перададзена ў склад [[УССР]].
* [[16 сакавіка]]: Заснавана [[Англа-беларускае таварыства]].
* [[18 красавіка]]: [[Гамаль Абдул Насер]] стаў прэм’ер-міністрам і ваенным губернатарам [[Егіпет|Егіпта]].
* [[24 мая]]: Пачала вяшчанне [[беларуская служба Радыё «Свабода»|беларуская секцыя Радыё «Вызваленне»]].
* [[27 чэрвеня]]: У [[Обнінск]]у (Расія) запусцілі першую ў свеце [[атамная электрастанцыя|атамную электрастанцыю]].
* [[18 ліпеня]]: Уведзена сумеснае навучанне ў школах [[СССР]].
* [[22 ліпеня]]: [[Лаос]] стаў [[незалежнасць|незалежным]].
* [[29 ліпеня]]: Выйшла першая частка трылогіі «[[Валадар Пярсцёнкаў]]» [[Дж. Р. Р. Толкін]]а.
* [[14 верасня]]: На Тоцкім палігоне (Расія) праведзены вайсковыя вучэнні ва ўмовах рэальнага ядзернага выбуху з удзелам да 45 тысяч вайскоўцаў.
* [[27 кастрычніка]]: Указам прэзідэнта [[БЦР]] [[Радаслаў Астроўскі|Радаслава Астроўскага]] заснаваны [[Беларускі вызвольны фронт]].

== Нарадзіліся ==
* [[6 студзеня]]: [[Энтані Мінгела]], брытанскі кінарэжысёр
* [[16 студзеня]]: [[Уладзімір Жбанаў]], [[Беларусь|беларускі]] скульптар
* [[18 лютага]]: [[Джон Траволта]], амерыканскі акцёр
* [[13 сакавіка]]: [[Сяргей Сяргеевіч Сідорскі]], [[прэм'ер-міністр Беларусі]]
* [[7 красавіка]]: [[Джэкі Чан]], ганконгскі і амерыканскі акцёр, каскадзёр, кінарэжысёр
* [[1 чэрвеня]]: [[Алесь Асташонак]], беларускі пісьменнік, сцэнарыст, перакладчык
* [[25 ліпеня]]: [[Валянціна Аколава]], беларуская паэтэса, перакладчыца
* [[30 жніўня]]: [[Аляксандр Лукашэнка]], прэзідэнт Беларусі з [[1994]] года

== Памерлі ==
* [[19 лютага]]: [[Уладзімір Юльевіч Візэ]], савецкі акіянолаг, даследчык Арктыкі (нар.[[5.3]].[[1886]])
* [[28 лістапада]]: [[Энрыка Фермі]],  італьянскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]]
* [[30 лістапада]]: [[Вільгельм Фуртвенглер]], нямецкі дырыжор і кампазітар
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1954| ]]</text>
      <sha1>5pej4ociw7a9ffqgwfmmqu9jrmg51pg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166073</id>
      <parentid>5166056</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4580" sha1="agr8n9iw8x7gv8fp3lsnba54ru3oln4" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
[[Файл:The transfer of Crimea.jpg|thumb|Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР аб перадачы Крымскай вобласці са складу РСФСР у склад УССР.]]
* [[8 студзеня]]: У [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусі]] былі ліквідаваны вобласці: [[Бабруйская вобласць|Бабруйская]], [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкая]], [[Палеская вобласць|Палеская]], [[Пінская вобласць|Пінская]] і [[Полацкая вобласць|Полацкая]].
* [[21 студзеня]]: У [[ЗША]] спушчана на воду першая ў свеце атамная падводная лодка «Наўтылус».
* [[19 лютага]]: Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР [[Крымская вобласць]] са складу [[РСФСР]] перададзена ў склад [[УССР]].
* [[16 сакавіка]]: Заснавана [[Англа-беларускае таварыства]].
* [[18 красавіка]]: [[Гамаль Абдул Насер]] стаў прэм’ер-міністрам і ваенным губернатарам [[Егіпет|Егіпта]].
* [[24 мая]]: Пачала вяшчанне [[беларуская служба Радыё «Свабода»|беларуская секцыя Радыё «Вызваленне»]].
* [[27 чэрвеня]]: У [[Обнінск]]у (Расія) запусцілі першую ў свеце [[атамная электрастанцыя|атамную электрастанцыю]].
* [[18 ліпеня]]: Уведзена сумеснае навучанне ў школах [[СССР]].
* [[22 ліпеня]]: [[Лаос]] стаў [[незалежнасць|незалежным]].
* [[29 ліпеня]]: Выйшла першая частка трылогіі «[[Валадар Пярсцёнкаў]]» [[Дж. Р. Р. Толкін]]а.
* [[31 ліпеня]]: Італьянскія альпіністы ўпершыню ўзышлі на [[Чагары]], другую паводле вышыні вяршыню свету.
* [[14 верасня]]: На Тоцкім палігоне (Расія) праведзены вайсковыя вучэнні ва ўмовах рэальнага ядзернага выбуху з удзелам да 45 тысяч вайскоўцаў.
* [[27 кастрычніка]]: Указам прэзідэнта [[БЦР]] [[Радаслаў Астроўскі|Радаслава Астроўскага]] заснаваны [[Беларускі вызвольны фронт]].

== Нарадзіліся ==
* [[6 студзеня]]: [[Энтані Мінгела]], брытанскі кінарэжысёр
* [[16 студзеня]]: [[Уладзімір Жбанаў]], [[Беларусь|беларускі]] скульптар
* [[18 лютага]]: [[Джон Траволта]], амерыканскі акцёр
* [[13 сакавіка]]: [[Сяргей Сяргеевіч Сідорскі]], [[прэм'ер-міністр Беларусі]]
* [[7 красавіка]]: [[Джэкі Чан]], ганконгскі і амерыканскі акцёр, каскадзёр, кінарэжысёр
* [[1 чэрвеня]]: [[Алесь Асташонак]], беларускі пісьменнік, сцэнарыст, перакладчык
* [[25 ліпеня]]: [[Валянціна Аколава]], беларуская паэтэса, перакладчыца
* [[30 жніўня]]: [[Аляксандр Лукашэнка]], прэзідэнт Беларусі з [[1994]] года

== Памерлі ==
* [[19 лютага]]: [[Уладзімір Юльевіч Візэ]], савецкі акіянолаг, даследчык Арктыкі (нар.[[5.3]].[[1886]])
* [[28 лістапада]]: [[Энрыка Фермі]],  італьянскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]]
* [[30 лістапада]]: [[Вільгельм Фуртвенглер]], нямецкі дырыжор і кампазітар
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1954| ]]</text>
      <sha1>agr8n9iw8x7gv8fp3lsnba54ru3oln4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1240</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9351</id>
    <revision>
      <id>5166254</id>
      <parentid>4637374</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>/* Памерлі */</comment>
      <origin>5166254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1131" sha1="nsaohjjynb2cigjc77g5fnywznze5m0" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* 15 ліпеня: [[Неўская бітва]], перамога наўгародцаў і ладажцаў пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Неўскі|Аляксандра Неўскага]] над шведамі
* восень-зіма: захоп [[Мангольская імперыя|мангола-татарскімі]] войскамі хана [[Батый|Батыя]] гарадоў [[Чарнігаў|Чарнігава]], [[Пераяслаўль|Пераяслаўля]].
* [[6 снежня]]: Войска [[Батый|Батыя]] разбурыла [[Кіеў]].

== Нарадзіліся ==
* [[Бенедыкт XI|Бенедыкт XI, Папа Рымскі]]

== Памерлі ==
* [[1 мая]]: [[Жак дэ Вітры]], французскі храніст
* [[24 ліпеня]]: [[Конрад Цюрынгскі]], вялікі магістр [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1240| ]]</text>
      <sha1>nsaohjjynb2cigjc77g5fnywznze5m0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1261</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9372</id>
    <revision>
      <id>5166042</id>
      <parentid>5114657</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5166042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="850" sha1="mwtei803xkoyjbph6a26vxs1ly3fsvf" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* [[25 ліпеня]]: Візантыйцы адваявалі ў крыжакоў [[Канстанцінопаль]].
* [[15 жніўня]]: Імператар [[Міхаіл VIII Палеалог]] з трумфам увайшоў у Канстанцінопаль.
* [[29 жніўня]]: [[Папа Рымскі]] [[Урбан IV]] узышоў на сталец.

== Нарадзіліся ==
* [[28 лютага]]: [[Маргарэт Шатландская (каралева Нарвегіі)|Маргарэт Шатландская, каралева Нарвегіі]] (пам. 9.3.1283)

== Памерлі ==
* [[25 мая]]: [[Аляксандр IV]], Папа Рымскі.

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1261| ]]</text>
      <sha1>mwtei803xkoyjbph6a26vxs1ly3fsvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1015</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9430</id>
    <revision>
      <id>5166024</id>
      <parentid>4380746</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="541" sha1="3uvtu3ynmujc0oqiz1nu1iz1w0f2l10" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
__NOTOC__

* [[15 ліпеня]]: [[Святаполк Уладзіміравіч]] стаў [[Вялікі князь Кіеўскі|Вялікім князем Кіеўскім]].

== Нарадзіліся ==
* 

== Памерлі ==
* [[15 ліпеня]]: [[Уладзімір Святаславіч]], князь кіеўскі (з 978), хрысціцель Русі.

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1015| ]]</text>
      <sha1>3uvtu3ynmujc0oqiz1nu1iz1w0f2l10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166026</id>
      <parentid>5166024</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="530" sha1="8ce04fn9o4rojzecnqb1fh4ttxp5l7i" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* [[15 ліпеня]]: [[Святаполк Уладзіміравіч]] стаў [[Вялікі князь Кіеўскі|Вялікім князем Кіеўскім]].

== Нарадзіліся ==
* 

== Памерлі ==
* [[15 ліпеня]]: [[Уладзімір Святаславіч]], князь кіеўскі (з 978), хрысціцель Русі.

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1015| ]]</text>
      <sha1>8ce04fn9o4rojzecnqb1fh4ttxp5l7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сальвадор Далі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14753</id>
    <revision>
      <id>5165927</id>
      <parentid>5101909</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53494" sha1="0v1khzhje2xgtr8mit2pw85f09paqjg" xml:space="preserve">{{іншыя значэнні|Далі}}
{{Мастак
 |працы                = «[[Сталасць памяці]]»,&lt;br /&gt;«[[Мяккая канструкцыя з варанымі бабамі (прадчуванне грамадзянскай вайны)]]»,&lt;br /&gt;«[[Вялікі мастурбатар]]»,&lt;br /&gt;«[[Адкрыццё Амерыкі Хрыстафорам Калумбам]]»,&lt;br /&gt;«[[Сон, выкліканы палётам пчалы вакол граната за секунду да абуджэння]]»
 |уплыў                = [[Фрыдрых Ніцшэ]], [[Зігмунд Фрэйд]], [[Пабла Пікаса]]}}
'''Сальвадо́р-Дамі́нга-Фелі́п-Жасі́нт Далі-Даменек''' ({{lang-es|Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech}}, {{lang-ca|Salvador Domingo Felip Jacint Dalí Domènech}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Іспанія|іспанскі]] і [[Каталонія|каталонскі]] мастак, жывапісец, графік і скульптар, які лічыцца адным з вядучых прадстаўнікоў [[сюррэалізм]]у і адным з самых вядомых мастакоў 20 стагоддзя.

У маладосці пад уздзеяннем імпрэсіянізму пакінуў [[Фігерас]], каб атрымаць мастацкую адукацыю ў [[Мадрыд]]зе, дзе пасябраваў з [[Федэрыка Гарсія-Лорка|Федэрыкам Гарсіям-Лоркам]] і [[Луіс Буньюэль|Луісам Буньюэлем]] і шукаў свой стыль у розных мастацкіх рухах. Па парадзе [[Жуан Міро|Жуана Міро]] паехаў у [[Парыж]] і прыяднаўся да сюррэалістычнай групы, дзе пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай [[Гала Далі|Галай]]. У 1929 годзе знайшоў свой уласны стыль, стаўшы цалкам сюррэалістычным і вынайшаў [[паранаідальна-крытычны метад]]. Быў выключаны з гэтай групы праз некалькі гадоў, пасля таго як знаходзіўся ў эміграцыі падчас іспанскай грамадзянскай вайны, а падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] пакінуў [[Еўропа|Еўропу]] і на працягу васьмі гадоў жыў у [[Нью-Ёрк]]у, дзе здабыў папулярнасць. Па вяртанні ў Каталонію ў 1949 годзе павярнуўся да [[каталіцызм]]у і жывапісу [[Рэнесанс]]у, а таксама быў натхнёны навуковымі распрацўкамі свайго часу і змяніў свой стыль на тое, што называў «ядзерны містыцызм».

Асноўнымі тэмамі мастака былі сон, сексуальнасць, ежа, ягоная жонка Гала і рэлігія. Адной з самых вядомых сюррэалістычных карцін Далі з’яўляецца «[[Сталасць памяці]]», а «[[Хрыстос Святога Яна ад Крыжа]]» з’яўляецца адной з самых вядомых рэлігійных карцін. Будучы мастаком з вельмі багатым уяўленнем, прадэманстраваў схільнасць да нарцысізму і гігантаманіі, што дазваляла яму захоўваць увагу грамадскасці, але раздражняла многіх прадстаўнікоў мастацкага свету, якія бачылі ў гэтым паводзінах форму рэкламы, якая часам перавышала значнасць твора. Падчас ягонага жыцця было пабудавана два музеі, прысвечаных яму — [[Музей Сальвадора Далі]] і [[Тэатр-музей Далі]]. Другі быў створаны самім Далі як твор сюррэалістычнага мастацтва.

== Біяграфія ==

=== Дзяцінства ===
[[Файл:Familia Dalí (h 1910).jpg|thumb|left|Сям’я Далі ў [[1910]] годзе (Сальвадор 4-ы злева)]]
Нарадзіўся 11 мая 1904 года ў іспанскім горадзе Фігерасе ([[Каталонія]]) у сям’і заможнага натарыуса дона Сальвадора Далі-і-Кусі. Раней, у 1901 годзе, у іх сям’і нарадзіўся першы сын (таксама названы Сальвадорам), які хутка памёр ад [[менінгіт]]у. Таму другі сын, будучы мастак Сальвадор Далі, быў доўгачаканым дзіцём, якому бацька і маці ні ў чым не адмаўлялі, чым вельмі распесцілі. Разбалаваны, схільны да істэрыкі, ганарлівасці, маленькі Сальвадор Далі (названы ў гонар памерлага брата) заўсёды дабівайся ад бацькоў таго, чаго хацеў.

Бацька Сальвадора па натуры быў чалавекам аўтарытарным, строгім, але ў той жа час — [[Атэізм|атэістам]] і вальнадумцам і выступаў за аддзяленне [[Каталонія|Каталоніі]] ад Іспаніі&lt;ref&gt;http://www.liveinternet.ru/showjournal.php?journalid=2933200&amp;tagid=1472609&lt;/ref&gt;. Тым не менш распешчаны маленькі Далі даводзіў бацьку да адчаю сваімі эпатажнымі ўчынкамі — напрыклад імітацыяй непрытомнасці альбо доўгіх прыступаў кашлю за сталом. Пазней Далі распаўсюджваў перабольшаныя і не заўсёды праўдзівыя звесткі пра сваё дзяцінства&lt;ref name=&quot;mir-dali.ru&quot;&gt;http://mir-dali.ru/library/bezumnaya-zhizn-salvadora-dali12.html&lt;/ref&gt;. У бацькоўскай хатняй бібліятэцы былі кнігі вядомых асветнікаў і філосафаў ([[Вальтэр]], [[Ф. Ніцшэ]] і інш.), якія паўплывалі на маладога Далі. З аднагодкамі адносіны складваліся дрэнна. Маленькі Далі быў непадобны да іншых, акрамя таго вельмі разбалаваны, са шматлікімі комплексамі. Дзеці карысталіся яго фобіямі і падкідвалі яму [[Конікавыя|конікаў]], перад якімі ён адчуваў неадчэпны страх, чым даводзілі хлопчыка да істэрыкі&lt;ref&gt;http://nashy-in-spain.com/istorija/54-salvador-dali.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130120073554/http://nashy-in-spain.com/istorija/54-salvador-dali.html |date=20 студзеня 2013 }}&lt;/ref&gt;.

У Далі была малодшая сястра Ганна Марыя (нарадзілася ў 1908), якая, тым не менш, выконвала ролю нянькі дзеля непрыстасаванага да жыцця брата. Яна была яго лепшым сябрам дзяцінства і мадэллю яго ранейшых карцін. Пазней, калі ён, ужо дарослы, сустрэў Галу Элюар і зрабіў яе сваёй музай, то выклікаў гэтым абурэнне Ганны Марыі — тая назаўсёды стала ворагам Галы&lt;ref name=&quot;mir-dali.ru&quot;/&gt;.

Першую карціну намаляваў на паштоўцы ў 6 год. Таленавіты выкладчык мастацтва Жуана Нун’ес (у якога хлопчык бярэ прыватныя ўрокі) дапамагае Сальвадору развіць яго здольнасці. Бацька выказвае нерашучасць ў пытанні аб жаданні Сальвадора стаць мастаком, але заўсёды ахвотна купляе яму ўсе мастацкія інструменты. Малады Далі эксперыментуе ў межах імпрэсіянізму, рэалізму, прымітывізму.

Ва ўзросце 15 гадоў быў выгнаны з манастырскай школы за дрэнныя паводзіны, але добра здаў экзамены і паступіў у інстытут (так у Іспаніі зваліся школы сярэдняй адукацыі), які скончыў у 1921 г. з выдатнымі адзнакамі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://art-on-web.ru/dali/biography |title=Архіўная копія |access-date=22 лютага 2014 |archive-date=28 студзеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140128054619/http://art-on-web.ru/dali/biography |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

=== У Акадэміі Сан-Фернанда ===
У 1921 г. памерла маці будучага мастака, у той жа год ён паступае ў школу прыгожых мастацтваў пры Акадэміі Сан-Фернанда ў [[Мадрыд]]зе, дзе знаёміцца з будучым рэжысёрам Луісам Буньюэлем і паэтам [[Федэрыка Гарсія-Лорка]]. Адзінокі, маўклівы, сарамлівы, заўсёды дзіўна апрануты, па сутнасці інфант, Далі не ўмее карыстацца грашыма, заўсёды плаціць за ўсіх. Атрымаўшы вялікія чэкі, бацька памяншае яму грашовую падтрымку. Цікавіцца псіхааналізам, чытае «Тлумачэнне сноў» З. Фрэйда. У 1923 г. Сальвадора на год выключаюць з акадэміі за сапраўдны ці ўяўны ўдзел у радыкальных арганізацыях.

У 1920-я гады Далі спрабуе розныя стылі жывапісу ([[імпрэсіянізм]], [[кубізм]]), жадаючы знайсці свой уласны. На кароткі тэрмін апынуўся ў турме (1924), хутчэй за ўсё за анархічныя погляды&lt;ref name=&quot;dali-genius.ru&quot;&gt;http://www.dali-genius.ru/biography.html&lt;/ref&gt;. У 1925 г. аднаўляецца ў Акадэміі. З 1925 г. па 1929 г. супрацоўнічае з барселонскім выданнем Gaceta de Arte. У 1926 годзе яго другі раз і назаўсёды выключаюць з Акадэміі, бо, атрымаўшы высокія адзнакі французскіх мастакоў і лічачы афіцыйную адукацыю стрымліваючым фактарам, на экзаменах ён заяўляе выкладчыкам, што ведае больш іх усіх разам узятых.

Далі пачынае засвойваць сюррэалістычны жывапіс і піша карціны пад частковым уплывам [[Жуан Міро|Жуана Міро]]. У 1926 годзе яго сябар паэт [[Федэрыка Гарсія-Лорка|Гарсія-Лорка]] прысвячае маладому мастаку «Оду Сальвадору Далі», якая вельмі ўразіла адрасата. Пасля гэтага [[гомасексуал]]ьны Лорка спрабуе спакусіць маладога Далі, але той шакіраваны такімі паводзінамі сябра, і іх сяброўства абрываецца. Пазней паміж імі наладжваецца сяброўская перапіска, але самі мастак і паэт ні разу больш не бачыліся. Адсечаная галава Лоркі на карціне Далі «Мёд саладзейшы за кроў» (1926) — трагічнае прадчуванне смерці паэта. Карціна «Маленькія рэшткі» (1927—1928) — захавала ўспаміны аб шчаслівых часах сяброўства Далі з Гарсія-Лорка.

=== Сталыя гады ===

У 1927 годзе Далі наведвае [[Францыя|Францыю]], сустракаецца з [[Пабла Пікаса|Пікаса]], якому сцвярджае, што прыйшоў да яго раней, чым ў [[Луўр]]. У тым жа годзе едзе ў [[Італія|Італію]], дзе блізка знаёміцца з жывапісам [[Эпоха Адраджэння|Адраджэння]]. Пазней (1928) зноў з’яўляецца ў Парыжы па запрашэнню Марыа, знаёміцца з сюррэалістамі. У 1929 г. робіцца членам іх групы.

У 1929 г. ў [[Парыж]]ы разам з [[Луіс Буньюэль|Луісам Буньюэлем]] выпускае фільм «Андалузскі сабака». У тым жа годзе знаёміцца з Гала (Аленай Дзмітрыеўнай Дзяканавай), якая дзеля яго кідае свайго мужа паэта [[Поль Элюар|Поля Элюара]] і дачку Сесіль і селіцца з мастаком у Порт-Льігаце. Старэйшая за Далі на 10 год, Гала была не толькі яго жонкай, але і менеджэрам, даглядала яго, як маці, падмацоўвала яго рашучасць, прымушала працаваць, чаго бязвольная, эксцэнтрычная, хоць і таленавітая натура Далі падчас патрабавала. Спачатку жывучы з Сальвадорам у беднасці ў Порт-Льігацкім дамку, у далейшым Гала дзяліла з вялікім мастаком і багацце, і славу.

У 1930 г. выходзіць фільм Луіса Буньюэля «Залаты век». Рэжысёр паспрачаўся з Далі і нават не запісаў імя мастака ў цітры сярод стваральнікаў кінастужкі. Пасля гэтага былыя сябры разыходзяцца. У далейшым яны час ад часу сустракаюцца, наведваюць адзін другога. Ужо пастарэўшы, Далі прапанаваў Буньюэлю працяг «Андалузскага сабакі», але той адмовіўся.
 
[[Файл:Portrait of Salvador Dali, Paris, LOC 4483943847.jpg|thumb|300px|Сальвадор Далі 16 чэрвеня 1934 г., у Парыжы]]
У 1934 г. Далі і Гала ажаніліся. У тым жа годзе Далі мірыцца з бацькам, з якім парваў з-за нежадання апошняга прызнаваць адносіны сына з замужняй жанчынай. З-за камерцыялізацыі сваёй творчасці і несур’ёзных («сюррэалістычных») адносінаў да палітыкі Далі парывае з французскімі сюррэалістамі, якія на той час пачынаюць захапляцца камуністычнымі ідэямі. Сюррэалісты на чале з [[Андрэ Брэтон]]ам забараняюць яму наведваць сходы гуртка, але як і раней дазваляюць удзельнічаць у сумесных выставах карцін. У гэтым жа годзе была спраўлена яго першая выстаўка ў Англіі (Лонданская галерэя Цвемэр). Затым Далі здзяйсняе паездку ў Нью-Ёрк, якую аплаціла паклонніца яго таленту Карэс Кросбі. Стварае 42 ілюстрацыі да «Песняў Мальдора» графа Латрэамона.

У 1935 г. прымае ўдзел у сюррэалістычнай выставе ў Тэнерыфе, на Канарскіх астравах, пры падтрымцы «Gaceta de Arte» і мясцовага мастака Оскара Дамінгеса. Выстаўка стала адной з найбольш выдатных падзеяў у гісторыі іспанскага сюррэалізму.

У 1938 г. Далі сустракаецца са сваім кумірам [[Зігмунд Фрэйд|Зігмундам Фрэйдам]]&lt;ref&gt;http://art.liim.ru/hz/hz50_09.html&lt;/ref&gt;, чые [[Псіхааналіз|псіхааналітычныя]] ідэі паўплывалі на творчасць мастака. Падчас сустрэчы Далі робіць алоўкам малюнак «Марфалогія галавы Зігмунда Фрэйда». А Фрэйд, які на той час вельмі скептычна ставіўся да сюррэалістаў, быў прыемна ўражаны асобай свайго суразмоўцы.

У 1939 г. пачынаецца [[Другая сусветная вайна|вайна]]. У 1940 г. Далі і Гала пераязджаюць ў ЗША. На шляху праз Іспанію Далі бачыцца са сваім бацькам, здароўе якога на той час пагоршылася: яго даканала [[грамадзянская вайна ў Іспаніі]]. Гэтая ж вайна прыбрала і Федэрыка Гарсія-Лорка, які быў расстраляны салдатамі [[Франсіска Франка|Франка]] як рэспубліканец. У ЗША Далі супрацоўнічае з [[Уолт Дысней|У. Дыснеем]] і [[Альфрэд Хічкак|А. Хічкакам]], піша кнігу «Тайнае жыццё Сальвадора Далі, якое расказана ім самім» (1942). У 1948 г. Далі і Гала вяртаюцца ў Каталонію. Далі ўжо багаты і знакаміты. Акрамя жывапісу стварае фільмы, выдае эпатажную кнігу «Дзённік аднаго генія», дзе бессаромна прымушае чытачоў быць назіральнікамі самых інтымных фізіялагічных аспектаў жыцця вялікага мастака.

=== Апошнія гады ===
[[Файл:Salvador Dali The Rainbow 1972.jpg|thumb|300px|«Вясёлка», 1972]]
[[Файл:Arno Breker Dali (1975).jpg|left|thumb|300px|Бюст Далі працы Арно Брэкера, 1975 г.]]
У 1965 г. Далі наведвае Парыж, які захапляе сваёй творчасцю і эпатажнымі паводзінамі. Адносіны з Гала пагаршаюцца, жонка проста стамілася ад жыцця з эксцэнтрычным геніем, да якога яна падалася для славы і грошаў і дзеля якога ахвяравала сваёй маладосцю, энергіяй і душою. Яна нібыта кампенсавала гэта актыўнымі сувязямі з маладымі мужчынамі ў апошнія гады жыцця. Яна робіць пластычныя аперацыі, але ўсё больш старэе. Са сваімі кавалерамі Гала расплачваецца грашыма, а калі грошы час ад часу скачаюцца, — карцінамі Сальвадора Далі. Сам мастак знаёміцца з [[Аманда Лір|Амандай Лір]] — транссексуалам, папулярнай зоркай, якая робіцца яго сяброўкай і натуршчыцай позніх палотнаў. Гале ўвесь час патрэбны грошы, і яны патрабуе ад Аманды Лір, каб тая мацней стымулявала Далі да творчасці&lt;ref&gt;http://svoipravila.ru/otnosheniya/istorii-uspeha-1/salvador-dali-i-gala-istoriya-neobichnoi-lyubvi.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140215014634/http://svoipravila.ru/otnosheniya/istorii-uspeha-1/salvador-dali-i-gala-istoriya-neobichnoi-lyubvi.html |date=15 лютага 2014 }}&lt;/ref&gt;.

Многія маладыя кавалеры Галы маюць меркантыльныя намеры. Адзін з іх, Эрык Сэман, абедаў з Галой у рэстаране, а яго сябры ў той час зрабілі няўдалую спробу скрасці яе машыну. Але некаторых людзей прыцягвалі да Галы не толькі грошы: многія захапляліся ёю як чалавекам. Адным з такіх быў 22-гадовы акцёр-наркаман Уільям Ротлейн. Гала накарміла яго, адвучыла ад наркотыкаў, прывезла ў [[Верона|Верону]], дзе звычайна прымушала сваіх кавалераў клясціся ў вечным каханні. Але іх сувязь на самой справе аказалася доўгай. Нейкі час Далі быў нават упэўнены, што Гала пакіне яго і сыдзе да Ротлейна. Звычайна, калі жонка ўязджала са сваім закаханым, Далі быў рады свабодзе (бо Гала, якой патрабаваліся грошы, прымушала яго працаваць). Але потым мастаку робіцца маркотна. Праўда, сувязь Галы і Ротлейна раптам скончылася, калі малады акцёр не праходзіць кастынг у рэжысёра [[Феліні]]. Праз нейкі час Ротлейн памірае ад наркатычнай перадазіроўкі.

Другім кавалерам Галы быў Джэф Фернхальт, выканаўца галоўнай ролі ў фільме «Ісус Хрыстос — суперзорка». Гала купіла яму дом за 1,25 мільёна долараў ЗША. Але пазней ён стаў тэлепрапаведнікам і катэгарычна адмаўляў, нібыта меў сексуальныя сувязі з Галой — старой жанчынай, якая хварэла на рак скуры.

У 1968 г. Далі купляе для жонкі замак у вёсцы Пубаль, куды мае права наведвацца толькі па пісьмовым дазволе Галы&lt;ref&gt;http://wetravelers.ru/travel.php?id=318&amp;tr=zamok_galy_v_pubole {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304234011/http://wetravelers.ru/travel.php?id=318&amp;tr=zamok_galy_v_pubole |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. Тая траціць шмат грошай, не ў апошнюю чаргу ў азартных гульнях. Спачатку яна ненавідзела Аманду Лір, з якой у Далі захоўваліся сяброўскія, платанічныя адносіны. На многіх фотаздымках твар Аманды быў выразаны раз’юшанай жонкай мастака. Але пазней яна зразумела, што сувязь з Амандай не пагражае шлюбу з Далі. Аманда Лір была разумнай, таленавітай, таксама захаплялася жывапісам, задавала шмат пытанняў, і стары Далі быў шчаслівы, што мог выступаць у ролі настаўніка. Акрамя таго з Амандай можна была з’яўляцца на публіцы, нібыта з маладой каханкай.

У 1970-я гг. здароўе Далі пагоршылася. Доктар знайшоў, што ён хварэе на наркатычную залежнасць ад антыдэпрэсантаў, якія яму давала Гала. Гэта нанесла вялікую шкоду яго нервовай сістэме. Старыя і хворыя, Далі і Гала не маглі больш пераязджаць на зіму ў ЗША ці Парыж. Жывучы ў абмежаванай прасторы, яны часта спрачаліся. Аднойчы Далі нават спіхнуў жонку з ложка, і тая зламала два рабра. У лютым 1982 г. Гала пераносіць цяжкую аперацыю. Летам таго ж года яна ўжо не можа ўстаць з ложка. Дачка Сесіль, якую Гала нарадзіла ад паэта Поля Элюара і назаўсёды кінула, спрабавала сустрэцца з маці, але тая не пажадала яе бачыць&lt;ref name=&quot;g-klimov.info&quot;&gt;http://g-klimov.info/Publish/Gibson-Dali.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150628192304/http://g-klimov.info/Publish/Gibson-Dali.htm |date=28 чэрвеня 2015 }}&lt;/ref&gt;.
 
Жонка Далі памерла 10 чэрвеня 1982 г. Далі ўпадае ў дэпрэсію. Мастака даўно разбівае [[хвароба Паркінсона]], шматлікія фобіі, кашмары. У 1983—1984 гг. ён вяртаецца да малявання, але знішчае многія новыя карціны, у якіх больш не пазнае сябе. Апошняй серыяй мастака былі «Пеўневыя баі» (1985) — прымітыўныя малюнкі, створаныя старым, паралізаваным чалавекам. У 1983 г. самаадчуванне мастака трохі паляпшаецца, ён устае з ложку, можа трохі хадзіць. Але у 1984 г. ледзь не гіне ў пажары ў сваім доме і трапляе у бальніцу са шматлікімі апёкамі. У 1985 г. стан здароўя зноў трохі паляпшаецца, Далі нават можа даваць інтэрв’ю. У лістападзе 1988 г. пакладзены ў клініку, дыягназ — сардэчная недастатковасць. У апошнія гады жыцця не заўважаў людзей, не вымаўляў амаль ніводнай фразы.

Памёр 23 студзеня 1989 г., ва ўзросце 84 гадоў. Сваю маёмасць (якая была ацэнена ў {{nobr|9 750 000}} долараў ЗША) завяшчаў Іспаніі&lt;ref name=&quot;dali-genius.ru&quot;/&gt;. Цела мастака забальзамавалі і на цэлы тыдзень размясцілі ў заснаваным ім Музеі-тэатры. Тысячы наведвальнікаў прыязджалі, каб развітацца з мастаком&lt;ref&gt;http://linteum.ru/painter2.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140429002523/http://www.linteum.ru/painter2.html |date=29 красавіка 2014 }}&lt;/ref&gt;. Далі пахавалі ў цэнтры музея, пад нічым не вызначанай пліткай.

Далі шырока вядомы сваёй любоўю да ўсяго пазалочанага і празмернага, а таксама да раскошы і ўсходняга адзення ў арабскім стылі&lt;ref&gt;Ian Gibson (1997). [http://www.nytimes.com/books/first/g/gibson-dali.html «The Shameful Life of Salvador Dalí»]. W. W. Norton &amp; Company.&lt;/ref&gt;. На конт гэтага сам Далі сцвярджаў, што яго продкі былі нашчадкамі [[маўры|маўраў]]. Далі быў вельмі багатым на ўяўленне, а таксама меў цягу да незвычайных і грандыёзных учынкаў. Яго эксцэнтрычная манера прыцягвала ўвагу грамадскасці часам больш, чым яго мастацкія працы&lt;ref&gt;Saladyga, Stephen Francis. [http://purple.niagara.edu/jlittle/lamplighter/saladyga.htm «The Mindset of Salvador Dalí»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080319082154/http://purple.niagara.edu/jlittle/lamplighter/saladyga.htm |date=19 сакавіка 2008 }}. lamplighter (Niagara University). Vol. 1 No. 3, Summer 2006.&lt;/ref&gt;.

== Сям’я ==
У Сальвадора Далі з яго жонкай Галой не было дзяцей. Калі Рэйнальдс Морс, сябар Далі і калекцыянер яго карцін, спытаў, чаму, мастак адказаў: ''«Адзін з сыноў Пікаса бегае па Парыжу напаўголы і паўвар’ят. Калі ўжо ў генія Пікаса такі шалёны сын, то ўявіце, хто нарадзіўся б у мяне»''. На самой справе Гала, якая перанесла гінекалагічную аперацыю, ужо не магла стаць маці. Далі ж падабалася, што яго жонка «стырыльная»&lt;ref name=&quot;g-klimov.info&quot;/&gt;.

== Творчасць ==

Яго маляўнічыя навыкі часта звязваюць з уплывам майстроў [[Адраджэнне|Адраджэння]]&lt;ref&gt;Phelan, Joseph, [http://www.artcyclopedia.com/feature-2005-03.html «The Salvador Dalí Show»]. Artcyclopedia.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dalí, Salvador. (2000) [http://books.google.com/books?id=on_YUj9IP8UC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false «Dalí: 16 Art Stickers»], Courier Dover Publications. ISBN 0-486-41074-9&lt;/ref&gt;. Пад уплывам [[П. Пікаса]] і [[А. Брэтон]]а склаўся як сюррэаліст. Абапіраючыся на тэорыю псіхааналізу [[З. Фрэйд]]а, распрацаваў уласны метад творчай працы, заснаваны на адлюстраванні ірацыянальных імпульсаў, сноў, вобразаў трызнення, які назваў «паранаідальна-крытычным».

Свае ідэі сцвердзіў у першых сюррэалістычных фільмах, зробленых у супрацоўніцтве з [[Луіс Буньюэль|Л. Буньюэлем]] («Андалузскі сабака», 1929; «Залаты век», 1931), што прынесла С. Далі славу самага эксцэнтрычнага і экстравагантнага мастака XX ст.

Жывапісныя творы С. Далі, адметныя нястрыманай фантазіяй і віртуознай тэхнікай, як правіла, уяўляюць сабой фантасмагорыі, дзе самым ненатуральным сітуацыям і спалучэнням прадметаў надаецца знешняя дакладнасць і пераканаўчасць. Сярод мноства арыгінальных карцін на гістарычныя, рэлігійныя, філасофскія тэмы — «Пастаянства памяці», «Старасць Вільгельма Тэля» (абодва 1931), «Архітэктанічны „Анжэлюс“ Міле» (1933), «Прадчуванне [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны]]» (1936), [[Адкрыццё Амерыкі Хрыстафорам Калумбам|«Сон Хрыстафора Калумба»]] (1959), «Лоўля тунца» (1967) і інш. У ЗША (з 1940) яго ілюзійны прыём жывапісу дасягнуў найбольшай вастрыні («Сон, выкліканы палётам пчалы вакол граната за хвіліну да абуджэння», 1944, «Атамная Леда», 1949). У Іспаніі (з 1955) пад уплывам іспанскага [[барока|барочнага]] жывапісу ствараў творы хрысціянскай тэматыкі («Тайная вячэра», 1955, і інш.).

Займаўся сцэнаграфіяй, плакатам, дэкаратыўным мастацтвам, ілюстраваў творы [[М. Сервантэс]]а, [[У. Шэкспір]]а, [[Льюіс Кэрал|Льюіса Кэрала]] і інш.

Аўтар «Дзённіка аднаго генія», аўтабіяграфіі «Тайнае жыццё Сальвадора Далі, напісанае ім самім» (1942).

Распрацоўшчык лагатыпу цукеркі «Чупа-чупс». Па камерцыйнай паспяховасці з мастакоў ХХ ст. саступаў толькі [[Эндзі Уорхал]]у.

&lt;gallery&gt;
File:Dalí. Caballo.JPG|Верхавой конь, які спатыкаецца
File:Dalí DonQuijotesentado.JPG|Дон Кіхот, які сядзіць
File:Dalí. Elefantecósmico.JPG|Касмічны слон
File:Dalí. Gala.JPG|Гала ў акне
File:Dalí. GalaGradiva.JPG|Гала Градіва
File:Dalí.Perseo.JPG|Персей з галавою медузы
&lt;/gallery&gt;

== Асноўныя творы ==
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1918}} г. — Нацюрморт
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1919}} г. — Партрэт маці
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1921}} г. — Аўтапартрэт
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1924}} г. — Партрэт Анны Марыі
* 1924 г. — Партрэт Луіса Буньюэля
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1925}} г. — Маладая жанчына, выгляд ззаду
* 1925 г. — Венера і матрос
* 1925 г. — Партрэт бацькі
* 1925 г. — Жанчына ля акна
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1927}} г. — Кубічная фігура
* 1927-28 гг. — Маленькія рэшткі
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1928}} г. — Сюррэалістычная кампазіцыя
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1929}} г. — Змрочная гульня
* 1929 г. — Партрэт Поля Элюара
* 1929 г. — Апаганенне госці
* 1929 г. — Асвечаныя асалоды
* 1929 г. — Прыстасавальнасць жаданняў
* 1929 г. — Вялікі Мастурбатар
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1930}} г. — Ранняе акасцяненне станцыі
* 1930 г. — Фантан
* 1930 г. — Нябачны леў, конь і спячая жанчына
* 1930 г. — Кровацячэнне ружы
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1931}} г. — Нязменнасць памяці (ісп. «La persistencia de la memoria»)
* 1931 г. — Галавакружэнне
* 1931 г. — Цені ночы, якая растае
* 1931 г. — Сон набліжаецца
* 1931 г. — Адзінота
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1932}} г. — Нараджэнне цякучых жаданняў
* 1932 г. — Памяць аб жанчыне-дзіцяці
* 1932 г. — Ангастычны сімвал
* 1932 г. — Французскі батон
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1933}} г. — Партрэт Гала з барановымі рабрынкамі
* 1933 г. — Геалагічнае станаўленне
* 1933 г. — Мяккі гадзіннік
* 1933 г. — Я ва ўзросце 10 гадоў
* 1933 г. — Мазахісцкі інструмент
* 1933 г. — Трохвугольная гадзіна
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1934}} г. — Загадка Вільгельма Тэля
* 1934 г. — Сон, які кладзе руку на мужчынскую спіну
* 1934 г. — Астральны паранаічны вобраз
* 1934 г. — Знак бяды
* 1934 г. — Атавізм змяркання
* 1934 г. — Нязменнасць добрага надвор’я
* 1934 г. — Згрызоты сумлення
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1935}} г. — Жанчына з галавой з ружаў
* 1935 г. — Вершнік, імя якому Смерць
* 1935 г. — Паранаідальна-крытычная адзінота
* 1935 г. — Пакой у выглядзе твару [[Мэй Уэст]]
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1936}} г. — Лэдзі Льюіс Мамбетон
* 1936 г. — З’ява горада Дэлфта
* 1936 г. — Асенні канібалізм
* 1936 г. — Вялікі Параноік
* 1936 г. — Прадчуванне Грамадзянскай вайны
* 1936 г. — Цела днём і ноччу
* 1936 г. — Тэлефон-амар
* 1936 г. — Марфалагічнае рэха
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1937}} г. — Лебедзі, адлюстраваныя ў сланах
* 1937 г. — Стварэнне пачвар
* 1937 г. — Загадка Гітлера
* 1937 г. — Сон
* 1937 г. — Палымнеючы жыраф
* 1937 г. — Царыца Саламея
* 1937 г. — Метамарфоза Нарцыса
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1938}} г. — Пляж з тэлефонам
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1939}} г. — Філосаф
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1940}} г. — Тры ўзросты
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1941}} г. — Мёд саладзейшы за кроў
* 1941 г. — Меланхолія
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1943}} г. — Геапалітычнае дзіця, якое назірае за нараджэннем новага чалавека
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1944}} г. — Сон, навеяны палётам пчалы вакол граната, за секунду да абуджэння
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1945}} г. — Мая жонка, голая, глядзіць на сваё цела
* 1945 г. — Разбураны мост мары
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1947}} г. — Расшчапленне атама
* 1947 г. — Партрэт Пікаса
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1948}} г. — Сланы
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1949}} г. — Лэдзі Атоміка
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1950}} г. — Мадонна Порт-Льігата
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1951}} г. — Хрыстос святога Хуана дэ ла Крус
* 1951 г. — Дантэ
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1952}} г. — Малекулярны вершнік
* 1952 г. — Евангельскі нацюрморт
* 1952 г. — Ядзерны крыж
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1954}} г. — Маладая нявінніца, якія аддаецца садомскаму граху з дапамогай рагоў уласнай цноты
* 1954 г. — Гала
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1955}} г. — Тайная вячэра
* 1955 г. — Лоурэнс Аліўе
* 1955 г. — Бітва
* 1955 г. — Калос Радоскі
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1956}} г. — Жывы нацюрморт
* 1956 г. — Насарагічная гусіная скура
* 1956 г. — Святая Алена ў Порт-Льігаце
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1957}} г. — Святы Іаан
* 1957 г. — Святы Якуб Вялікі
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1958}} г. — Анёл
* 1958 г. — Сікстынская Мадона
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1959}} г. — Адкрыццё Амерыкі Калумбам
* 1959 г. — Веласкес
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1960}} г. — Беатрычэ
* 1960 г. — Спрэчка паміж Збавіцелем і Антоніа Гаўдзі
* 1960 г. — Адкрыццё Іаана Багаслова
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1962}} г. — Араб
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1965}} г. — Распяцце
* 1965 г. — Чаша жыцця
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1967}} г. — Горы, якія крочаць
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1970}} г. — Пераход Ганібала праз Альпы
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1972}} г. — Ілюзорныя дзверы
* 1972 г. — Шматграннік
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1973}} г. — Замак Гала ў Пубалі
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1974}} г. — Бітва на аблоках
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1976}} г. — Мяккая пачвара
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1977}} г. — Адзінарог
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1978}} г. — Алегорыя вясны
* 1978 г. — Гармонія сфер
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1979}} г. — Прынц сноў
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1981}} г. — Вежа, раяль і крыніца
* 1981 г. — Вежы
* 1981 г. — Гермес
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1982}} г. — Аплакванне Хрыста
* {{Год у гісторыі выяўленчага мастацтва|1983}} г. — Ластаўчын хвост
* 1983 г. — Катлета і запалка&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://art-on-web.ru/dali/pictures |title=Архіўная копія |access-date=11 сакавіка 2014 |archive-date=28 студзеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140128054644/http://art-on-web.ru/dali/pictures/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Вобраз Далі ў кінематографе ==

{| class=&quot;standard sortable&quot; width=&quot;80%&quot;
|-
!Год||Краіна ||Назва||Рэжысёр||Сальвадор Далі
|-

| 1978 || {{Сцягафікацыя|Швецыя}} || Прыгоды Пікасо || Таге Даніэльсан ||
|-
| 2001 || {{Сцягафікацыя|Германія}} &lt;br /&gt; {{Сцягафікацыя|Іспанія}} &lt;br /&gt; {{Сцягафікацыя|Мексіка}} || Бунюэль і стол цара Саламона || Карлас Саура || Эрнеста Альтэрыа
|-
| 2008 || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} &lt;br /&gt; {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || Маленькія рэшткі ([[Англійская мова|англ]]. «Little Ashes») || Пол Морысан || Роберт Патынсан
|-
| 2011 || {{Сцягафікацыя|ЗША}} &lt;br /&gt; {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || Поўнач у Парыжы || [[Вудзі Ален]] || Эдрыан Броудзі
|}

== Цікавыя факты ==
* Менавіта Сальвадор Далі ў 1961 г. распрацаваў вядомы сёння знакаміты лагатып іспанскай цукеркі «[[Чупа-чупс]]». [[Энрыке Бэрнат]] назваў сваю карамель «Чупсам», і спачатку ў яе было толькі сем смакаў: трускаўкі, цытрыны, мяты, апельсіна, шакаладу, кавы з вяршкамі і трускаўкі з вяршкамі. Папулярнасць «Чупса» расла, павялічвалася колькасць створанай карамелі, з’яўляліся новыя смакі. Карамель ужо не магла заставацца ў першапачатковай сціплай абгортцы, трэба было прыдумаць нешта арыгінальнае, каб пра «Чупс» даведаліся ўсе. У 1961 годзе Энрыке Бэрнат звярнуўся да свайго земляка, знакамітага мастака Сальвадора Далі з просьбай намаляваць што-небудзь запамінальнае. Мастак думаў нядоўга і за гадзіну накідаў яму малюнак з выявай рамонак «Чупа-Чупс», які ў некалькі змененым выглядзе сёння вядомы ў якасці лагатыпу «Чупа-Чупс» ва ўсіх кутках планеты. Першапачаткова лагатып змяшчаўся збоку цукеркі, сёння — зверху [http://interest-planet.ru/blog/337.html].
* У гонар Сальвадора Далі названы кратэр на Меркурыі.
* У 2003 годзе кампаніяй «Walt Disney» быў створаны мультыплікацыйны фільм «Destino». Распрацоўка фільма пачалася з супрацоўніцтва Далі з амерыканскім [[Анімацыя|мультыплікатарам]] Уолтам Дыснеем яшчэ ў 1945 годзе, але была адкладзена з-за фінансавых праблемаў кампаніі. Натуральна падчас гэтага супрацоўніцтва была створана толькі 18-секунды фрагмент. Такім чынам дзеля рэалізацыі праекта мастакам прыйшлося маляваць амаль увесь мультфільм, карыстаючыся шматлікімі замалёўкамі, якія пакінулі пасля сябе Сальвадор Далі і мастак [[Джон Хенч]] (мастак са студыі Дыснея)[http://video.yandex.by/users/moregala/view/6/]{{Недаступная спасылка}}.
* У 1974 г. Далі быў запрошаны на ролю падышаха-імператара ў экранізацыі рамана [[Фрэнк Герберт|Фрэнка Герберта]] «Дзюна»[http://kinoprorok.ru/saundtrek/rok-muzyka-i-dyuna/]. Рэжысёрам фільма быў [[Алехандра Хадароўскі]], аўтарамі саўнд-трэку — група «[[Pink Floyd]]». Іншыя ролі павінны былі выконваць [[Ален Дэлон]], [[Мік Джагер]], [[Орсан Уэлс]]. Але тытанічны праект быў закрыты з-за шматразовага пераносу здымак. У 1984 г. «Дзюну» экранізаваў [[Дэвід Лінч]].
* Самым «горшым мастаком» у гісторыі Далі лічыў Джозэфа Цёрнера.
* З 1965 года ў галоўнай сталовай турэмнага комплексу на востраве Рыкерс ([[ЗША]]) на самым бачным месцы вісеў малюнак Далі, які той напісаў як прабачэнне зняволеным за тое, што не змог прысутнічаць у іх на лекцыі па мастацтве, як абяцаў. У 1981 года малюнак пераважылі ў хол «у мэтах захаванасці», а ў сакавіку 2003 года ён быў заменены на падробку, а арыгінал скрадзены, па гэтай справе прад’явілі абвінавачванні чатыром супрацоўнікам. Нягледзячы на тое, што трое з іх прызналі сябе вінаватымі, а чацвёрты быў апраўданы, арыгінал так і не быў знойдзены&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2003/10/04/nyregion/art-too-tempting-at-rikers-plot-to-steal-a-dali-was-far-from-a-masterpiece.html Art Too Tempting at Rikers; Plot to Steal a Dalí Was Far From a Masterpiece], ''[[New York Times]]'', 4 октября 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2999430.stm Guards charged in Dali theft], ''news.bbc.co.uk'', 18 июня 2003&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Шунейка Я. Далі // БЭ ў 18 т. Т. 6. — Мн.: БелЭн, 1998.
* {{кніга|аўтар = Сальвадор Дали.|частка = Пролог|загаловак = Дневник одного гения|арыгінал = Journal d`un genie|спасылка = http://www.popuri.ru/|адказны = Уводзіны Мішэля Дэона|выданне = 1-е выд|месца = Мн.|выдавецтва = «Попурри»|год = 2012|том = |старонкі = 10|старонак = 336|серыя = |isbn = 978-985-15-1619-9|тыраж = 5100|archiveurl = https://web.archive.org/web/20170601181831/http://popuri.ru/|archivedate = 1 чэрвеня 2017}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Salvador Dalí|выгляд=міні}}
* [http://www.dali-genius.ru/biography.html Біяграфія Сальвадора Далі]
* [http://labadzenka.by/?p=10654 Музей Сальвадора Далі размясціўся ў Купалаўскім тэатры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120729221349/http://labadzenka.by/?p=10654 |date=29 ліпеня 2012 }}
* [http://www.mir-dali.ru/pictures.html Сховішча карцін Сальвадора Далі]
* [http://www.mir-dali.ru/secret.html Утоенае жыццё Сальвадора Далі, расказанае ім самім]
{{Сальвадор Далі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Далі Сальвадор}}
[[Катэгорыя:Мастакі Іспаніі]]
[[Катэгорыя:Мастакі Каталоніі]]
[[Катэгорыя:Сальвадор Далі| ]]
[[Катэгорыя:Сюррэалісты]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>0v1khzhje2xgtr8mit2pw85f09paqjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Наталля Аляксееўна Арсеннева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15554</id>
    <revision>
      <id>5165884</id>
      <parentid>5087254</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ihar Baranouski</username>
        <id>4013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Біяграфія */ дапаўненне</comment>
      <origin>5165884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52341" sha1="72hnhxb0pdiuzl8edfyx0zoruqs68dq" xml:space="preserve">{{Пісьменнік}}
'''Ната́лля Арсе́ннева''', у шлюбе '''Ку́шаль''' ({{lang-be-lat|Natalla Arsieńnieva|1}}; {{ДН|20|9|1903}}, {{#statements:P19}} — {{ДС|25|7|1997}}, {{#statements:P20}}, [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]]) — беларуская паэтка, перакладчыца, драматург.

== Біяграфія ==
{{падвойная выява|лева|Бацька Наталлі Арсенневай. Вільня, 1910.jpg|150|Маці Наталлі Арсенневай. Вільня, 1910.jpg|150|Бацькі Наталлі Арсенневай. 1910}}
Нарадзілася 20 верасня 1903 года ў сям’і начальніка Бакінскай мытнай акругі Аляксея Арсеннева і былой настаўніцы Клаўдзіі з Грыгароўскіх у [[Баку]]. У 1905 годзе бацьку Наталлі перавялі спачатку на [[Валынь]], а пасля ў [[Вільня|Вільню]]. Радавод яе бацькі ўзыходзіць да роду маці [[Міхаіл Юр’евіч Лермантаў|Міхаіла Лермантава]]&lt;ref name=marakou&gt;[http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19230 Арсеннева (Кушаль) Наталля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210615074304/https://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19230 |date=15 чэрвеня 2021 }} // {{Крыніцы/Даведнік Маракова|РЛ|1|0|РЛ1-3|РЛ1-3}}&lt;/ref&gt;. Паводле літаратуразнаўцы [[Мікалай Іванавіч Мішчанчук|Мікалая Мішчанчука]], {{нп5|род Арсенневых||ru|Арсеньевы}} — генеалагічная лінія бабулі расійскага літаратурнага класіка&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Мішчанчук, М. І.|частка = «…Між берагамі…» Лёс і творчасць Наталлі Арсенневай|загаловак = Як жыць — дык жыць для Беларусі.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Народная асвета|год = 1995|том = |старонкі = 130|старонак = 334|серыя = |isbn = 985-03-0204-6|тыраж = }}&lt;/ref&gt;, {{нп5|Лізавета Аляксееўна Арсеннева|Лізаветы Аляксееўны Арсенневай|ru|Арсеньева, Елизавета Алексеевна}} (1773—1845).

=== Дзяцінства ===
Сям’я Арсенневых складалася з трох сясцёр і аднаго брата. Іхняя маці, былая настаўніца, дала Наталлі добрую хатнюю адукацыю, рыхтуючы дачку адразу ў сярэднюю школу&lt;ref name=publ1&gt;{{артыкул|аўтар=Арсеннева, Н.|загаловак=«Я не палітык, ніколі ім не была…»|арыгінал=|спасылка=|аўтар выдання=|выданне=Роднае слова|тып=|месца=Мн.|выдавецтва=|год=1993|выпуск=|том=|нумар=1|старонкі=17—21|isbn=}}&lt;/ref&gt;. У дзяцінстве захаплялася [[Малюнак|маляваннем]]. У дзесяць гадоў, будучая паэтка з адзнакаю здала ўступныя экзамены і паступіла адразу ў другі клас Віленскай Марыінскай гімназіі. Тут яна правучылася толькі два гады праз пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. У 1914 годзе сям’я Арсенневых эвакуявалася ў [[Яраслаўль]]. Юная Наталля працягвала вучобу ў Кацярынінскай жаночай гімназіі, дзе дадаткова наведвала літаратурны гурток. У 1917 годзе рабіла ілюстрацыі мастацка-літаратурнага часопіса, які выдаваўся гуртком. Тут яна ў чатырнаццаць гадоў напісала свой першы верш на [[Руская мова|рускай мове]] «Облако»&lt;ref name=auto463&gt;{{кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 463|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;. З пачаткам антыбальшавіцкага паўстання ўлетку 1918, сям’я Арсенневых пакрысе адпраўляецца ў Вільню, да якой дабіраліся этапамі больш за год праз [[Вялікія Лукі]] [[Пскоўская губерня|Пскоўскай губерні]] і [[Верхнядзвінск|Дрысу]]. У часе пераезду, усе дзеці перахварэлі на «[[Іспанскі грып|іспанку]]». Сястра Наталлі Галіна ў выніку хваробы памерла&lt;ref name=&quot;knih7&quot;/&gt;.

=== Вяртанне ў Вільню ===
[[Файл:Vypusk 2 1921.jpg|міні|250пкс|Група 2-га выпуску Віленскай беларускай гімназіі, 1921 г. Наталля Арсеннева стаіць у трэцім шэрагу крайняя справа|злева]]
У 1920 годзе сям’я вярнулася ў Вільню. За час [[бежанства]] ўся віленская маёмасць Арсенневых была раскрадзеная, а ў іх кватэры жылі чужыя людзі. У Вільні 16-гадовая Наталля давала ўрокі [[Французская мова|французскай]] і [[Нямецкая мова|нямецкай]] моў, каб дапамагчы сям’і. Тут яна паступіла ў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]], дзе настаўнічалі [[Максім Гарэцкі]], [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], [[Антон Луцкевіч]], [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзь Смоліч]] і іншыя дзеячы беларускага [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|нацыянальнага адраджэння]]&lt;ref name=mishch131&gt;{{кніга|аўтар = Мішчанчук, М. І.|частка = «…Між берагамі…» Лёс і творчасць Наталлі Арсенневай|загаловак = Як жыць — дык жыць для Беларусі… |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Народная асвета|год = 1995|том = |старонкі = 131|старонак = 334|серыя = |isbn = 985-03-0204-6|тыраж = }}&lt;/ref&gt;. Наталля Арсеннева пазней адзначала: ''«па праўдзе, я стала беларускай паэткай толькі ўвосень 1920 года»''&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 465|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;. У гімназіі прымала ўдзел у пастаноўцы паводле «[[Паўлінка|Паўлінкі]]» [[Янка Купала|Янкі Купалы]].

У чэрвені 1921 годзе атрымала атэстат аб сярэдняй адукацыі — «матуру». Ужо ў верасні пачала настаўнічаць у адной з сямі беларускіх школ у Вільні. Адначасова паступіла на гуманістычны факультэт [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і друкавалася ў розных заходнебеларускіх часопісах і газетах&lt;ref name=knih7&gt;{{кніга|аўтар = Сямёнава, А.|частка = На шляху сусветаў|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 7|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;. На яе паэтычныя здольнасці звярнуў увагу асабіста [[Максім Гарэцкі]]&lt;ref name=marakou/&gt;.

=== Міжваенны перыяд ===
[[Файл:Natalla Arsieńnieva1935.jpg|thumb|170px|Наталля Арсеннева, 1935]]
28 верасня 1922 года Наталля Арсеннева выйшла замуж за [[Францішак Кушаль|Францішка Кушаля]] — сябра [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіі]], а пасля жаўнера [[Узброеныя сілы Польшчы|польскага войска]]. Ад яго яна мела двух сыноў: Яраслава (1923—1943) і Уладзіміра. Першыя паўтара года пасля шлюбу пражылі ў [[Слонім]]е. Тут Наталля Арсеннева моцна пасябравала з [[Гальяш Леўчык|Гальяшом Леўчыкам]]&lt;ref name=auto471/&gt;. Улетку 1923 года Францішак Кушаль адправіў гасцяваць Наталлю да свайго дзеда Вінцука Кушаля ў вёску [[Доры]] ў [[Валожынскі павет|Валожынскім павеце]]. Тут яна правяла амаль тры месяцы і пазней ездзіла сюды кожнае лета. Гэтыя гасцяванні паэтка апісала наступным чынам:
{{Цытата|Тут, у чыста беларускім сялянскім асяроддзі, я цесна зжылася з Беларуссю, калі можна так сказаць, ужо не ў тэорыі, а на практыцы, зжылася з найчысцейшаю беларускаю моваю, з беларускім жыццём і прыродаю. Мужавы бацька — стары Кушаль — быў найшчырэйшым беларускім патрыётам, хоць палітыкай ніколі не займаўся і ў жыцці сваім ніколі нікуда не выязджаў далей за [[Валожын]], [[Івянец]], [[Ракаў]] ці [[Маладзечна]]&lt;ref name=publ1/&gt;.}}
[[Файл:Natalla Arsieńnieva i Maksim Tank1937.jpg|thumb|Наталля Арсеннева і [[Максім Танк]], Вільня, 1936 г.]]
У 1924 годзе мужа Наталлі Арсенневай перавялі на [[Балтыйскае Памор’е|Памор’е]], дзе яны пражылі 13 гадоў у [[Хэлмна|Хэлмне]] і год у [[Равіч (горад)|Равічы]], на самой граніцы з [[Веймарская рэспубліка|Германіяй]]&lt;ref name=auto472&gt;{{кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 472|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;.

У 1927 годзе Наталля Арсеннева надаўжэй прыехала ў Вільню і падрыхтавала да друку свой першы зборнік «Пад сінім небам». Адначасова яна займалася перакладам «[[Дзяды (паэма)|Дзядоў]]» [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]: пераклала 1-ю, 2-ю і пачала чацвёртую часткі. Пераклад быў ацэнены станоўча і частка яго была надрукавана ў адным з віленскіх беларускіх часопісаў, аднак цэласць недзе загінула, а ў друкароў ці рэдактараў яе пазней знайсці не ўдалося&lt;ref name=auto471&gt;{{кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 471|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;. У 1935 годзе ўпершыню наведала Вільню ўзімку, дзе чытала свае вершы і пазнаёмілася з [[Максім Танк|Максімам Танкам]], творчасць якога зрабіла на яе моцнае ўражанне&lt;ref name=auto473&gt;{{кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 473|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;.

=== Другая сусветная вайна ===
На пачатку [[Другая сусветная вайна|2-й сусветнай вайны]] муж Наталлі Арсенневай аказаўся ў савецкім палоне — Старабельскім лагеры&lt;ref name=auto476&gt;{{кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 476|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;. Баючыся быць адрэзанай ад дзяцей, якія былі ў [[Доры|Дорах]], паэтка пайшла туды з Вільні, ноччу, праз [[Ліпаўка (Ашмянскі раён)|Ліпаўку]] на [[Ашмяны]]. Пад [[Вішнева (Валожынскі раён)|Вішневам]], як падазроная асоба арыштавана савецкай дзяржбяспекай, адвезена ў пастарунак [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] у [[Валожын]]е і адпушчана адтуль праз пяць дзён. Дабраўшыся да Дораў, праз цяжкае матэрыяльнае становішча Наталля Арсеннева вырашыла ехаць з дзецьмі назад у Вільню, але [[Беларускі камітэт (Польшча)|Беларускі камітэт]] там нічым ёй не дапамог&lt;ref name=auto474&gt;{{кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 474|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;. Тады Арсеннева вырашае падаць заяўку ў савецкую рэпатрыяцыйную камісію па дазвол уезду на тэрыторыю [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. Дазвол быў атрыманы і 31 снежня 1939 года яна чарговы раз пакінула Вільню, асела ў [[Вілейка|Вілейцы]], дзе жыў брат яе братавай. Апрача таго, у Вілейцы тым часам жыў Максім Танк, які ўладкаваў Наталлю Арсенневу стылістам у абласную [[Віленская праўда|«Сялянскую газету»]]&lt;ref name=auto475&gt;{{кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 475|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;.

На пачатку сакавіка 1940 года [[Саюз беларускіх пісьменнікаў]] запрасіў Наталлю Арсенневу і Максіма Танка ў [[Мінск]]. Там паэтка пазнаёмілася з [[Янка Купала|Янкам Купалам]], [[Змітрок Бядуля|Змітраком Бядулям]] і іншымі. Аднаго вечара, калі Танк, Арсеннева і беларускі крытык і драматург [[Алесь Кучар]] ішлі па Савецкай вуліцы, Танк голасна гаварыў па-беларуску, на што атрымаў спалоханую заўвагу Алеся Кучара:
{{Цытата|Ведаеце, не гаварыце так голасна па-беларуску, у нас гэта не прынята&lt;ref name=auto475/&gt;.}}

13 красавіка 1940 года на золку Наталля Арсеннева разам з сынамі была арыштавана органамі НКУС і без афіцыйнага абвінавачвання сасланая ў [[ГУЛАГ]] у [[Казахстан]]е. У лютым 1941 года атрымала выклік у [[Масква|Маскву]]. Дабраўшыся цягніком да [[Лубянка|Лубянкі]], Наталлю Арсенневу беспаспяхова спрабавалі намовіць падпісаць развод з сваім мужам, які ў той час знаходзіўся побач на Лубянцы. Пасля чарговага вяртання ў Казахстан, паэтцы разам з двума дзецьмі было дазволена вярнуцца на ранейшае месца жыхарства. У траўні 1941 года Наталля Арсеннева была ўжо ў Дорах. Праз некалькі дзён ёй прыйшоў загад ехаць у [[Беласток]], дзе яна адшукала Максіма Танка і той уладкаваў яе на кватэру і працу ў рэдакцыю газеты, дзе паэтка працавала да пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|савецка-германскай вайны]]&lt;ref name=auto483&gt;{{кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 483|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;.

Пасля нападу нацыстаў на СССР Наталля Арсеннева праз [[Ліда|Ліду]], [[Багданаў (Валожынскі раён)|Багданава]] і [[Валожын]] дабралася з Беластока ў Доры, адкуль з малодшым мужавым братам адправілася ў зруйнаваны Мінск. Пазней яна з мужам атрымала кватэру на былой [[Ленінградская вуліца (Мінск)|Ленінградскай вуліцы]]. Дагэтуль вызвалены з Лубянкі Францішак Кушаль жыў на адной кватэры з [[Антон Яўстаф’евіч Адамовіч|Антонам Адамовічам]], а пасля пераезду з жонкай на Ленінградскую вуліцу прапанаваў ёй пайсці на працу ў рэдакцыю «[[Беларуская газета (1941)|Беларускай газеты]]»&lt;ref name=auto486&gt;{{кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 486|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;. Перакладала [[лібрэта]] да опер «[[Кармэн (опера)|Кармэн]]» і «[[Яўген Анегін (опера)|Яўген Анегін]]». У гэты час да Наталлі Арсенневай звярнуліся па напісанне лібрэта да новай оперы, за сюжэт якой паэтка ўзяла верш «Лясное возера» з цыкла «Зачараваны вугал» са зборніка «Пад сінім небам». Напісанне музыкі было даручана кампазітару [[Мікалай Шчаглоў-Куліковіч|Міколу Шчаглову]]. Апроч гэтага, паэтка напявала мелодыі шматлікіх песень, пачутых ёю яшчэ ў Дорах. Тэксты іншых народных песень, якія пазней увайшлі ў оперу Наталля Арсеннева ўзяла з фальклорнага зборніка [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Еўдакіма Раманава]]&lt;ref name=auto488&gt;{{кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 488|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;. Пасля прэм’еры «Ляснога возера» Арсеннева зрабіла пераклад «Затанулага звана» [[Герхарт Гаўптман|Герхарта Гаўптмана]].

У другой палове 1942 года Наталля Арсеннева атрымала ліст ад свайго брата Сяргея, які ў 1940 годзе ўцёк у [[Трэці рэйх|Германію]] і праз цяжкую хваробу прасіў узяць апеку над сваёй сям’ёй. Паэтка парупілася пра атрыманне дазволу на пераезд і спачатку выехала ў [[Берлін]], а затым у [[Лейпцыг]], дзе яе брат ляжаў у санаторыі «Reisengebirge». У часе яе знаходжання ў Лейпцыгу Сяргей Арсеннеў памёр у санаторыі, і Наталля праз сканчэнне тэрміну пропуска вымушана была вяртацца ў Мінск&lt;ref name=auto489&gt;{{кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 489|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;.

Па вяртанні ў Мінск Наталля Арсеннева распачала працы над перакладамі «Цыганскага барона» [[Іаган Штраус (сын)|Ёгана Штрауса]], «Разбітага кубка» [[Генрых фон Клейст|Гайнрыха фон Кляйста]], «[[Чароўная флейта (опера)|Чароўнай флейты]]» [[Вольфганг Амадэй Моцарт|Моцарта]] і «[[Вольны стралок|Вольнага стральца]]» [[Карл Марыя фон Вебер|Карла Марыі фон Вебера]]. 22 чэрвеня 1943 ад міны, што [[Выбух у Менскім беларускім тэатры (1943)|ўзарвалася]] ў [[Мінскі гарадскі тэатр|Мінскім гарадскім тэатры]] загінуў сын Яраслаў. Яго пахаванне адбылося на [[Вайсковыя могілкі (Мінск)|Вайсковых могілках]]. Па смерці сына кампазітар Мікола Шчаглоў папрасіў Наталлю напісаць арыю для кнігі Праксады для 3-га акта оперы «Усяслаў Чарадзей». Калі лібрэта да оперы было скончана, найлепшыя ўверцюры і арыі былі выкананыя спевакамі і поўным аркестрам у студыі Мінскага радыё&lt;ref name=auto491&gt;{{кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 491|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;. У гэты час у рэдакцыю «Беларускай газеты» заходзіў вядомы беларускі драматург [[Францішак Аляхновіч]]. Пасля [[Другі Усебеларускі кангрэс|Другога Усебеларускага кангрэса]] сустрэлася з [[Ларыса Антонаўна Геніюш|Ларысай Геніюш]], якая прыехала з [[Прага|Прагі]].

З пачаткам наступлення савецкіх войск на [[Мінск]], Наталля Арсеннева разам з дзеячамі [[Беларуская цэнтральная рада|Цэнтральнай беларускай рады]] эвакуюецца праз [[Беласток]], [[Варшава|Варшаву]] ў [[Калінінград|Кёнігсберг]], затым у горад [[Форст]] у зямлі Брандэнбург, дзе з сынам правяла каля месяца, і адкуль пераехалі ў Берлін. Тут паэтка ўладкавалася на працу ў беларускую газету «[[Раніца (газета, 1939)|Раніца]]». Тут яна напісала большую частку вершаў, якія пазней увайшлі ў зборнік «Не астыць нам»&lt;ref name=auto498&gt;{{кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 498|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;. 3 лютага 1945 года праз няспынныя бамбардзіроўкі Берліна Наталля Арсеннева разам з сям’ёй Шчагловых і Каханоўскіх пераехала ў мястэчка [[Амберг]], паблізу чэшскай мяжы, дзе цярпелі цяжкую харчовую і фінансавую нястачу. Далейшыя гады паэтка са сваім мужам правяла ў лагерах для гэтак званых «перамешчаных асоб». Увосень 1945 года Арсеннева разам з мужам перабралася ў [[Рэгенсбург]], дзе знайшлася магчымасць весці культурную працу пры [[Беларускі камітэт самапомачы|Беларускім камітэце]]&lt;ref name=auto498/&gt; і выкладаць у [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы]] французскую і нямецкую мовы. Друкавалася на старонках шматлікай эміграцыйнай перыёдыкі&lt;ref name=&quot;grsu&quot;&gt;[https://elib.grsu.by/katalog/184123-423023.pdf Петрушкевіч, А. М. Наталля Арсеннева : Шлях да Беларусі : манаграфія / Ала Мікалаеўна Петрушкевіч; прадм. і рэд. А. М. Пяткевіча. — Мінск : Кнігазбор, 2013. — 180 с.] ISBN 978-985-7057-44-3&lt;/ref&gt;. Пазней, у 1946&lt;ref name=&quot;grsu&quot;/&gt; годзе, Наталлю Арсенневу перавезлі ў лагер у [[Міхельсдорф]]е, потым — у [[Віндышбергердорф|Віндышбергердорфе]], дзе Наталля Арсеннева разам з беларускай грамадой ставіла канцэрты&lt;ref name=auto500&gt;{{кніга|аўтар = Арсеннева, Н.|частка = Аўтабіяграфічная нататка|загаловак = Арсеннева Н. Выбраныя творы|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад., камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = |год = |том = |старонкі = 500|старонак = 592|серыя = Беларускі кнігазбор|isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;. Да свайго ад’езду ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] Арсеннева паспела пабываць у [[Розенгайм]]е.

=== ЗША ===
У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаныя Штаты]] Наталля Арсеннева пераехала 15 чэрвеня 1950 года (спачатку ў [[Нью-Ёрк]], пазней — у [[Рочэстэр (Нью-Ёрк)|Рочэстэр]]), дзе ёй напачатку давялося працаваць упакавальніцай агуркоў на фабрыцы кансерваў. Праз некалькі тыдняў паэтка разам з мужам ужо займелі сваю невялікую кватэру&lt;ref name=publ1/&gt;. Удзельнічала ў заснаванні [[Беларуска-амерыканскае задзіночанне|Беларуска-Амерыканскага Задзіночання]], дзе была культурна-асветным рэферэнтам (1951—1953) і сакратаром (1959—1967) Галоўнай управы&lt;ref name=&quot;grsu&quot;/&gt;. У 1952—1954 гадах Працавала рэдактарам у эмігранцкай газеце «[[Беларус (газета)|Беларус]]», на [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]], у [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку|Беларускім інстытуце навукі і мастацтва]] ў Нью-Ёрку.

У 1967 годзе ў сувязі са смерцю пасля цяжкае хваробы (ва ўзросце 38 гадоў) нявесткі Наталлі Кушаль (у дзявоцтве Куліковіч) пераехала да сына Уладзіміра ў [[Рочэстэр (Нью-Ёрк)|Рочэстэр]] ([[Нью-Ёрк (штат)|штат Нью-Ёрк]]) даглядаць унукаў Пятра і Наталлю&lt;ref name=&quot;grsu&quot;/&gt;.

У 1970—1980-я гады адышла ад актыўнага ўдзелу ў палітычным жыцці [[Беларуская дыяспара|беларускай эміграцыі]].

25 ліпеня 1997 года Наталля Арсеннева памерла ў горадзе Рочэстэр (штат Нью-Ёрк). Пахавана на мясцовых могілках&lt;ref name=&quot;Могілкі&quot;&gt;{{крыніцы/Могілкі як частка мемарыяльнай культуры беларускай эміграцыі|}}&lt;/ref&gt; ({{#statements:P119}}), побач са сваім мужам [[Францішак Кушаль|Францішкам Кушалем]]&lt;ref&gt;[https://naviny.by/rubrics/society/2013/01/31/ic_articles_116_180694 Пантэон Беларусі. Наталля Арсеннева] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190707153102/https://naviny.by/rubrics/society/2013/01/31/ic_articles_116_180694 |date=7 ліпеня 2019 }}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Друкуецца з 1920 года. Яе талент заўважыў і падтрымаў [[Максім Гарэцкі]]. Ранняя лірыка, якую яна змяшчала ў перыядычных выданнях [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], пераважна прыродаапісальная, [[Інтымная лірыка|інтымная]]. Яна імкнулася перадаць імгненныя ўражанні, пачуцці, адлюстраваць зменлівы стан душы, плынь унутранага быцця.

Творчасць Наталлі Арсенневай 1920—30-х гадоў стала значнай з’явай заходнебеларускай літаратуры. Кніга лірыкі «Пад сінім небам» (Вільня, 1927) узбагаціла беларускую паэзію глыбокім пранікненнем у сферу чалавечых пачуццяў, свежасцю лірычных інтанацый, багаццем вобразнай палітры. [[Максім Танк]] у сваіх «Лістках календара» пісаў пра паэтку: «Трэба прызнаць, што са сваіх інтымных пачуццяў яна ўмее вязаць прыгожыя карункі»&lt;ref&gt;Танк М. Лісткі календара. Мн., 1970. С. 123&lt;/ref&gt;. Гэтыя асаблівасці лірыкі Арсенневай уласцівыя і кнізе «Жоўтая восень», што рыхтавалася да друку яшчэ ў 1935—36 гадах, але апублікаваная цалкам толькі ў кнізе выбранага як асобны раздзел.

Вершы, створаныя ў акупаваным Мінску, склалі зборнік «Сягоння» (1944). Талент паэткі раскрыўся ў бок філасофскага, гуманістычнага асэнсавання гістарычных падзей, узмацніліся грамадзянскія, трагічна афарбаваныя ноты. Вайна ўспрымаецца ёю як вялікая трагедыя еўрапейскіх народаў. Зруйнаваны, пакрыты папялішчамі свет выклікаў адчай і адчуванне ўласнага бяссілля: «''За ўсё гэта, за ўсё — не наплачацца нават паэт''». У ваенных вершах Наталля Арсеннева не імкнулася быць суддзёй падзей, не падзяляла ўдзельнікаў вайны на «сваіх і чужых», ёй аднолькава шкада ўсіх загінуўшых — як сына [[Дняпро|Дняпра]], так і сына [[Рэйн]]а. Яна абрала пазіцыю нейкага «надсусветнага» назіральніка&lt;ref&gt;[[І. Багдановіч]] (1993)&lt;/ref&gt;. Скразны матыў ваеннай лірыкі — матыў непасільнасці выказаць і аб’яднаць смуткам і тугою аднаго чалавека, нават калі ён паэт, сусветны смутак і жаль, што апанаваў чалавецтва, кінутае ў вір вайны. Побач з тэмай «жыцця… ў жалобнай раме», асуджэння вайны, смутку сярод руін і ахвяр, у творах моцна гучала нацыянальна-патрыятычная тэма Бацькаўшчыны (вершы «Песня каліноўцаў», «Жыве Беларусь», «Малітва», «Прысяга», «Краіне», «Зняволены сцягам»), сцвярджалася ідэя вольнасці і моцы Беларусі, выказвалася вера ў той момант, калі Беларусь акрыяе ў змаганні і плён яе ніў будуць збіраць не чужынцы.

Напісала лібрэта да опер [[Мікалай Шчаглоў-Куліковіч|Мікалая Шчаглова]] «Лясное возера», «Усяслаў Чарадзей» і аперэты «З выраю». Пераклала на беларускую мову некалькі п’ес, якія ставіліся ў менскім гарадскім тэатры, сярод іх «Затонуты звон» Герхарта Гаўптмана, «Вяселле Фігаро» і «Чарадзейная жалейка» Моцарта, «Кармэн» Жоржа Бізэ і «Цыганскі барон» Ёгана Штрауса. Супрацоўнічала з [[Антон Мітрафанавіч Кецка|Антонам Кецкам]] у падрыхтоўцы зборніка «Эвангельскі хрысьціянскі сьпеўнік».

У творчасці эміграцыйнага перыяду нацыянальныя і гісторыка-патрыятычныя матывы паглыбіліся, набылі настальгічную афарбоўку. Пастаяннай прыхільнасцю паэтэсы карыстаецца беларуская нацыянальная сімволіка (цыклы вершаў «Не астыць нам», «Брамы», «На ростанях»). Асобныя творы прысвечаны [[Францыск Скарына|Францішку Скарыну]] («У гасподзе Падуанскай»), [[Дзень Волі|дню абвяшчэння незалежнасці Беларусі]] («25 сакавіка», «Ён граць не сціхне»), [[Слуцкае паўстанне|Слуцкаму паўстанню]] («На Слуцкія ўгодкі», «Косы», «Сыны і маці»). Само імя Беларусі для паэткі, аддзеленай ад Бацькаўшчыны не толькі геаграфічнай, але і палітычнай адлегласцю, становіцца «пякучым сымбалем болю», аднак толькі з ім яна адчувае сябе нястрачаным чалавекам.

З сярэдзіны 1980-х гадоў яе творы зноў робяцца вядомымі і папулярнымі ў Беларусі.

== Сям’я ==
У шлюбе з [[Францішак Кушаль|Францішкам Кушалем]] мела двух сыноў — Яраслава (1923—1943) і Уладзіміра (1924—?). Яраслаў загінуў ад выбуху закладзенай савецкімі партызанамі бомбы, у мінскім тэатры ў часе прадстаўлення. Уладзімір ажаніўся з Наталляй Куліковіч (1928—1967), дачкой [[Мікалай Шчаглоў-Куліковіч|Мікалая Шчаглова-Куліковіча]], ад якой меў двух дзяцей — Пятра і Наталлю, якіх пасля смерці жонкі дапамагалі даглядаць ягоныя бацькі&lt;ref name=&quot;Юрэвіч&quot;&gt;[[Л. Юрэвіч|Юрэвіч, Л.]] [http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=20132-1.pdf Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Лявон Юрэвіч. — Мінск : ??, 2012. — 6 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; кн. 20)]&lt;/ref&gt;

== Памяць ==

У [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] творы Наталлі Арсенневай былі забароненыя. Дагэтуль творы паэткі не ўключаныя ў школьную праграму па беларускай літаратуры ў сярэдніх школах.

З сярэдзіны 1980 гадоў творы Наталлі Арсенневай становяцца вядомымі і папулярнымі, асабліва верш «Малітва», які будучы пакладзеным на музыку кампазітарам [[Мікола Равенскі|Міколам Равенскім]] стаў гімнам «[[Магутны Божа]]», у гонар якога названы [[Магутны Божа (фестываль)|фестываль духоўнай музыкі]]; у 1995 годзе гэтую песню прапаноўвалі зрабіць [[Дзяржаўны гімн Беларусі|дзяржаўным гімнам Беларусі]].

У 2003 годзе ў яе гонар быў усталяваны помнік у мястэчку [[Старыя Дарогі]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] на тэрыторыі музея-сядзібы&lt;ref&gt;[http://www.svaboda.org/a/24851491.html У СТАРЫХ ДАРОГАХ УСТАЛЯВАНЫ ПОМНІК НАТАЛЬЛІ АРСЕннЕВАЙ]&lt;/ref&gt;. У лістападзе 2022 года стала вядома, што з мемарыяльнай зоны перад будынкам музея быў выдалены партрэт Наталлі Арсенневай&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be-x-old|url=https://www.svaboda.org/a/32133583.html|title=Прапагандыстка Бондарава накінулася на музэй Белага ў Старых Дарогах: зьніклі бюсты і барэльефы Арсеньневай, Геніюш, Каліноўскага|first=|last=|website=Радыё Свабода|date=2022-11-17|access-date=2024-10-11}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
* Пад сінім небам: вершы (1921—1925 г.) / Наталля Арсеннева. — Вільня: Віленскае выдавецтва Б. Клецкіна, 1927. — 140 с., [1] л. партр.
* Сягоння: Вершы 1941—1943. — Мн.: Выд-ва падручнікаў і літаратуры для моладзі, 1944. — 127 с., 1 л. партр.
* Сіротка Гануля: Сцэнічны абразок у 1-й дзеі. — [Рэгенсбург — Міхельсдорф], 1946. — 8 с.&lt;ref&gt;Манускрыпт перапісваўся для патрэб вучнёўскіх паказаў. Каля 20 асобнікаў аддрукавалі скаўты для сваіх драматычных гурткоў&lt;/ref&gt;.
* Выбраныя вершы: Зборнік вершаў. — Ватэнштэт, 1947. — 31 с.
* Між берагамі = Between the shores: выбар паэзіі Н. Арсенневай, 1920―1970 / [уступны артыкул А. Адамовіча]. — Нью Йорк — Таронта: Беларускі інстытут навукі і мастацтва, 1979. — XXXIX, 350 с.
* Пад сінім небам: вершы (1921―1925) / Наталля Арсеннева. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1991. — 141 с., [1] л. партр.
* Яшчэ адна вясна: Выбраныя вершы / Наталля Арсеннева; Уклад. і прадм. А. І. Сямёнавай. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1996. — 271 с. — (Галасы беларускага замежжа). — ISBN 985-02-0086-3
* Выбраныя творы / Наталля Арсеннева; [Уклад. і камент. Л. Савік; Прадм. А. Сямёнавай]. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2002. — 589 с., [4] л. іл. — (Беларускі кнігазбор; Серыя 1. Мастацкая літаратура). — ISBN 985-6638-55-0

== Гл. таксама ==
* [[Магутны Божа]]

== Зноскі ==
{{reflist|2}}

== Літаратура ==
* ''[[Арнольд Мак-Мілін|McMillin, A.]]'' Home thoughts from abroad: three Belarusian poets in emigration // Canadian-American Slavic Studie. — 1999. — № 2 — 4. — P. 253—263.
* ''[[Галіна Антонаўна Войцік|Войцік, Г.]]'' Наталля Арсеннева / Галіна Войцік. — Вільня: Рунь, 2003. — 21 с.
* ''[[Мікола Байкоў|Байкоў М.]]'' Аб творчасці Наталлі Арсеньевай // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. 1927, № 8.
* ''[[Барыс Іванавіч Сачанка|Сачанка Б.]]'' Сняцца сны аб Беларусі… Мн., 1990. С. 43—48.
* [[Мікалай Іванавіч Мішчанчук|Мішчанчук М.]] «Між берагамі» // Культура беларускага замежжа. Кн. 1. Мн., 1993.
* ''[[Любоў Тарасюк|Тарасюк Л.]]'' Праз акіян забыцця // [[Літаратура і мастацтва (газета)|ЛіМ]]. 1993, 5 лют.
* ''Тарасюк Л.'' Пад небам паэзіі // Полымя. 1995, № 6.
* ''[[А. Сямёнава|Сямёнава А.]]'' Лёс — і над лёсам // Голас Радзімы. 1993, 30 верас.
* ''[[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Багдановіч І.]]'' Арсеннева Наталля // ЭГБ у 6 т. Т. 1. Мн., 1993.
* ''[[У. Калеснік|Калеснік У.]]'' Наталля Арсеннева // ЛіМ. 1994, 9 снеж.
* {{Крыніцы/БП|1}}
* ''[[Лідзія Савік|Савік Л.]]'' Жывём Айчынай мы…// Пакліканыя. Літаратура Беларускага Замежжа. Мн., 2001.
* ''[[Юры Туронак|Туронак Ю.]]'' Беларуская кніга пад нямецкім кантролем (1939—1944). Мн., 2002.
* {{Крыніцы/Маракоў|РЛ|1|0|РЛ1-3|РЛ1-3}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
* [https://www.svaboda.org/a/29498463.html Паэтка, якая марыла, каб беларусы ператварыліся ў вікінгаў і скінулі зь сябе панаваньне Масквы] // сайт «Радыё Свабода» 20 верасня 2018
* ''[[Марыя Бераснева|Бераснева М.]]'' [http://www.rh.by/by/73/250/1791/ Творчасць Наталлі Арсенневай — набытак Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150618104727/http://www.rh.by/by/73/250/1791/ |date=18 чэрвеня 2015 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»
* [http://pawet.net/library/history/bel_history/_memoirs/051b/%D0%90%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81.html Арсеньнева Натальля. Аўтабіяграфічны нарыс // Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі. Нью-Ёрк, 1999. С. 145—185.] // на [[pawet.net]]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Арсеннева Наталля}}
[[Катэгорыя:Паэтэсы]]
[[Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Паэты-эмігранты]]
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]]
[[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Германіі]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]
[[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]]
[[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]]</text>
      <sha1>72hnhxb0pdiuzl8edfyx0zoruqs68dq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Да выдалення</title>
    <ns>4</ns>
    <id>16411</id>
    <revision>
      <id>5165970</id>
      <parentid>5165544</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5165970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2610" sha1="d43qtw08p2vuwqeershsyxn378z6l1c" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}
== [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] ==
: {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == 
Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03)

:пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] ==
Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03)
* Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03)

== [[NGC 971]] ==
Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03)

== [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] ==
: артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>d43qtw08p2vuwqeershsyxn378z6l1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Руская праваслаўная царква</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16537</id>
    <revision>
      <id>5165950</id>
      <parentid>5099582</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rechnyk.peremohy</username>
        <id>171053</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5165950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26719" sha1="3ypjcqlsriyobk08lpt4klemzzfl280" xml:space="preserve">{{Праваслаўная Царква
 | Царква                       = Расейская праваслаўная царква
 | Царква2                      = {{lang-ru|Русская православная церковь}}&lt;br&gt;{{lang-chu|Рꙋ́сскаѧ правосла́внаѧ цр҃ковь}}
 | Герб                         = 
 | Выява галоўнага храма        = [[Выява:Moscow July 2011-6a.jpg|250px]]
 | Подпіс                       = [[Храм Хрыста Збавіцеля|Кафедральны саборны храм Хрыста Збавіцеля]], [[Масква]]
 | Заснавальнікі                = [[Апостал Андрэй]] (паводле царкоўнага падання)&lt;br&gt;патрыярх  [[Фоцій I (канстанцінопальскі патрыярх)|Фоцій I]] Канстанцінопальскі (у [[860-я]] гады стварыў епархію «Расія»&lt;ref&gt;''Шумило С.'' [http://ruskline.ru/analitika/2010/02/01/1150_let_kievorusskoj_ery 1150 лет киево-русской эры.] // Русская народная линия.&lt;/ref&gt;);&lt;br&gt; патрыярх [[Мікалай II Хрысаверг|Мікалай II]] Канстанцінопальскі, які паставіў [[Міхаіл (мітрапаліт Кіеўскі)|Міхаіла]] мітрапалітам Кіеўскім ([[988]] год);&lt;br&gt; князь [[Уладзімір Святаслававіч]]
 | Аўтакефалія                  = [[дэ-юрэ]] з [[1589]] года{{sfn|Карацуба, Курукин, Соколов|2005|с=156}}&lt;ref&gt;[http://www.patriarchia.ru/db/text/1639858.html Журналы заседания Священного Синода от 5—6 октября 2011 года] См. Журнал № 131: «После получения автокефалии в Русской Церкви данная структура была утрачена: образованный в 1589 году Московский Патриархат &lt;…&gt;»&lt;/ref&gt;;&lt;br&gt; [[дэ-факта]] з [[1448]] года{{sfn|Карацуба, Курукин, Соколов|2005|с=156}}&lt;ref name=&quot;Faktich&quot;&gt;[http://www.sedmitza.ru/lib/text/436357/ Русская Православная Церковь под управлением митрополитов 988—1589]: «не предрешая вопроса о каноническом получении автокефалии, 15 декабря 1448 г. русскими иерархами в Московском Успенском соборе Митрополитом был поставлен епископ Рязанский и Муромский [[Іона Маскоўскі|Иона]] &lt;…&gt; после [[Падзенне Канстанцінопаля (1453)|падения Константинополя]] (1453 г.) на Руси принято было решение, чтобы на будущее время Митрополиты Московские и всея Руси были фактически независимыми от Патриархов.» (Русская Православная Церковь. Очерки истории.)&lt;/ref&gt;
 | Царква-маці                  = [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Канстанцінопальскі патрыярхат]]
 | Прызнанне аўтакефаліі        = прызнана ўсімі памеснымі праваслаўнымі царквамі
 | Аўтаномія                    = 
 | Прызнанне аўтаноміі          = 
 | Прадстаяцель у наш час       = [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі]] [[Кірыл (патрыярх Маскоўскі)|Кірыл]]
 | Цэнтр                        = '''У складзе [[Канстанцінопальскі патрыярхат|Канстанцінопальскага патрыярхата]]''': &lt;br&gt; [[Кіеў]] (X век — 1299);&lt;br&gt; [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзімір]] (1299—1325; &lt;small&gt;дэ-факта&lt;/small&gt;);&lt;br&gt; [[Масква]] (1325—1448; &lt;small&gt;дэ-факта&lt;/small&gt;);&lt;br&gt; '''Аўтакефалія''':&lt;br&gt; [[Масква]] (1448—1721);&lt;br&gt; [[Санкт-Пецярбург]] (1721—1917);&lt;br&gt; Масква (з 1917)
 | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля      = [[Данілаў манастыр]], [[Масква]]
 | Юрысдыкцыя (тэрыторыя)       = {{AZE}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Бакінская і Азербайджанская епархія]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{BLR}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Беларуская праваслаўная царква]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{KAZ}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot; &gt;[[Казахстанская мітрапаліцкая акруга]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{KGZ}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Бішкекская і Кыргызстанская епархія]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{LVA}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Латвійская праваслаўная царква]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{LTU}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot; &gt;[[Віленская і Літоўская епархія]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{TJK}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Душанбінская і Таджыкістанская епархія]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{TKM}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Патрыяршыя прыходы ў Туркменіі]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{UZB}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot; &gt;[[Ташкенцкая і Узбекістанская епархія]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{JPN}}&lt;ref&gt;[http://www.patriarchia.ru/db/text/81248.html Японская аўтаномная Праваслаўная Царква] Афіцыйны сайт РПЦ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://p2.patriarchia.ru/2011/08/18/1234069789/3VSN0009.jpg Апошні справа сцяг ад патрыяршага прастола сцяг Японіі] Афіцыйны сайт РПЦ.&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Японская праваслаўная царква]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{CHN}}&lt;ref&gt;[http://www.patriarchia.ru/db/text/1143899.html Кітайская аўтаномная Праваслаўная Царква] Афіцыйны сайт РПЦ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
   | url         = http://www.interfax-religion.ru/?act=news&amp;div=49898
   | title       = Кітай і Японія афіцыйна папоўнілі спіс краін кананічнай тэрыторыі рускай царквы
   | publisher   = Інтэрфакс-Рэлігія
   | accessdate  = 2013-02-08
   | archiveurl  = https://www.webcitation.org/6EKyyBqmX?url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news
   | archivedate = 10 лютага 2013
   | url-status  = live
  }}&lt;/ref&gt;{{comment|(аспрэчваецца)|Канстанцінопальскай праваслаўнай царквой}}&lt;ref name =CHN&gt;[http://www.mospat.ru/ru/2011/03/15/news37921/ Мітрапаліт Іларыён: Праваслаўныя Кітая пакутуюць з-за адсутнасці святароў.] Руская Праваслаўная Царква. Аддзел знешніх царкоўных сувязяў.&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Кітайская праваслаўная царква]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{MDA}} {{comment|(аспрэчваецца)|Румынскай Праваслаўнай Царквой}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Праваслаўная царква Малдовы]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{MNG}}&lt;ref&gt;[http://www.patriarchia.ru/db/text/4367659.html Вызначэнне свяшчэннага Архірэйскага Сабора Рускай Праваслаўнай Царквы Аб унясенні змяненняў і дапаўненняў у Статут Рускай Праваслаўнай Царквы]. Патрыярхія.ру&lt;/ref&gt; {{comment|(аспрэчваецца)|Канстанцінопальскай праваслаўнай царквой}}&lt;br&gt;{{UKR}} {{comment|(аспрэчваецца)|Канстанцінопальскай праваслаўнай царквой; частка Адэскай і Чарнавіцкай абласцей — Румынскай Праваслаўнай Царквой}}&lt;ref name =UKR&gt;[http://tyzhden.ua/Society/29556 Поле битви – Україна, або «канонічні» проти «канонічних»] — Тиждень.иа, 29 серпня 2011 року.{{ref-uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://orthodox.org.ua/ru/node/1374 Заява Священного Синоду Української Православної Церкви з приводу дій Святого Синоду Румунської Православної Церкви] {{Архівавана
   | url  = https://web.archive.org/web/20131203011858/http://orthodox.org.ua/ru/node/1374
   | date = 3 снежня 2013
  }}{{ref-uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.religion.in.ua/zmi/foreign_zmi/11342-rumynskaya-cerkov-pretenduet-na-ukrainu.html Румынская Царква прэтэндуе на Украіну] Рэлігія ва Украіне.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.regnum.ru/news/915101.html Румынская Праваслаўная царква прыйшла ў Малдавію «на штыках нацысцкіх салдат»: Малдова за тыдзень] — REGNUM&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{EST}} {{comment|(аспрэчваецца)|Канстанцінопальскай праваслаўнай царквой}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Руская дыяспара]] (часткова)&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Руская праваслаўная царква за мяжой]], а таксама замежныя епархіі непасрэдна РПЦ у Еўропе і Паўднёвай Амерыцы.&lt;/ref&gt;
 | Кафедральны сабор            = [[Храм Хрыста Збавіцеля|кафедральны саборны храм Хрыста Збавіцеля]]
 | Епархіі за межамі юрысдыкцыі = Заходняя і Цэнтральная Еўропа ([[Берлінская і Германская епархія|Берлінская і Германская]], [[Брусельская і Бельгійская епархія|Брусельская і Бельгійская]], [[Будапешцкая і Венгерская епархія|Будапешцкая і Венгерская]], [[Венская і Аўстрыйская епархія|Венская і Аўстрыйская]], [[Гаагская і Нідэрландская епархія|Гаагская і Нідэрландская]], [[Корсунская епархія|Корсунская]], [[Сурожская епархія|Сурожская]])&lt;br&gt;Цэнтральная і Паўднёвая Амерыка ([[Аргенцінская і Амерыканская епархія|Аргенцінская і Амерыканская]])&lt;br&gt;Усходняя і Паўднёва-Усходняя Азія ([[Філіпінска-В’етнамская епархія|Філіпінска-В’етнамская]])&lt;br&gt; Афрыка ([[Патрыяршы экзархат Афрыкі]])
 | Аўтаномныя царквы ў кананічнай залежнасці = [[Кітайская праваслаўная царква|Кітайская]]&lt;br&gt;[[Латвійская праваслаўная царква|Латвійская]]&lt;br&gt;[[Праваслаўная царква Малдовы|малдаўская]]&lt;br&gt;[[Расейская праваслаўная царква за мяжой]]&lt;br&gt;[[Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата|Украінская]]&lt;br&gt;[[Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата|Эстонская]]&lt;br&gt;[[Японская праваслаўная царква|Японская]]
 | Абрад                        = [[візантыйскі абрад|візантыйскі]]
 | Мова набажэнства             = [[Сінадальны ізвод царкоўнаславянскай мовы]], абмежавана мовы народаў Расіі, у замежных парафіях таксама на мясцовых мовах
 | Музычная традыцыя            = 
 | Каляндар                     = [[Юліянскі каляндар|Юліянскі]]&lt;ref&gt;&quot;Хулап В. Ф.&quot; [http://www.liturgica.ru/bibliot/kalender.html Рэформа календара і пасхаліі: гісторыя і сучаснасць.]&lt;/ref&gt;
 | Біскупаў                     = 412 (на 15 кастрычніка 2018 года)
 | Епархій                      = 303 (на лістапад 2017)&lt;ref name=doklad_2017&gt;[http://www.patriarchia.ru/db/text/5072750.html Найсвяцейшы Патрыярх абвясціў статыстычныя даныя аб жыцці Рускай Праваслаўнай Царквы] // [[Патрыярхія.ру]], 29 лістапада 2017&lt;/ref&gt;
 | Навучальных устаноў          = 
 | Манастыроў                   = 944 (462 мужчынскіх і 482 жаночых)&lt;ref name=doklad_2017/&gt;
 | Прыходаў                     = 36 878 «храмаў ці іншых памяшканняў, у якіх здзяйсняецца Боская Літургія» &lt;ref name=doklad_2017/&gt;
 | Святароў                     = 39 414 штатных клірыкаў, уключаючы 34 774 прасвітары і 4 640 дыяканаў&lt;ref name=doklad_2017/&gt;
 | Манахаў і манашак            = 
 | Вернікаў                     = 90—120 млн. чал.
 | Сайт                         = [http://www.patriarchia.ru/ www.patriarchia.ru]
}}
'''Расейская праваслаўная царква''', '''Маскоўскі Патрыярхат''' — [[аўтакефалія|аўтакефальная]] [[праваслаўе|праваслаўная]] царква, якая займае 5-е месца ў дыптыху праваслаўных цэркваў, найбольшая з існых праваслаўных цэркваў. Найбольшая рэлігійная арганізацыя ў [[Расія|Расіі]], [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіне]]. У склад Маскоўскага Патрыярхату ўваходзяць аўтаномныя [[Японская праваслаўная царква|Японская]], Кітайская, [[Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата|Украінская]], [[Латвійская праваслаўная царква|Латвійская]], [[Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата|Эстонская]] праваслаўныя цэрквы, [[Руская праваслаўная царква за мяжой]] і [[Праваслаўная царква Малдовы]].

Іншымі памеснымі (аўтакефальным) цэрквамі, што ўваходзяць у дыптых, прызнаецца адзінай кананічнай праваслаўнай царквой на тэрыторыі былога [[СССР]] з выключэннем [[Грузія|Грузіі]], дзе кананічнай з’яўляецца [[Грузінская праваслаўная царква]], і [[Эстонія|Эстоніі]], дзе апрача РПЦ кананічнай з’яўляецца [[Эстонская апостальская праваслаўная царква|Эстонская апостальская праваслаўная царква Канстанцінопальскага Патрыярхата]].

Аўтакефалію ад Канстанцінопальскага Патрыярхата царква атрымала ў 1448 годзе, [[Патрыярх (царкоўны сан)|Патрыярхат]] устаноўлены ў 1589 годзе. Дзякуючы ў тым ліку таму, што мітрапаліт [[Філарэт (Патрыярх Маскоўскі)|Філарэт]] (Фёдар) быў бацькам [[Міхаіл Фёдаравіч|Міхаіла]] — Раманавы прыйшлі да ўлады ў Маскоўскай дзяржаве, пры [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксею Міхайлавічы]] патрыярх [[Нікан (Патрыярх Маскоўскі)|Нікан]] правеў рэформы і ўзмацніў кантроль цара над царквой. У 1721 годзе патрыярхат скасаваны Пятром I, РПЦ кіравалася [[Свяцейшы ўрадаўнічы сінод|Свяцейшым Сінодам]], які падначальваўся імператару. Афіцыйна святары атрымлівалі заробак ад дзяржавы і падпарадкоўваліся свецкім ураднікам. У 1917 годзе адноўлены патрыярхат, але СССР праводзіла рэпрэсіўную палітыку да святарства і рэлігіі. Фізічна вынішчала святароў, знішчала і рабавала цэрквы. Станам на 1940 год, працавала толькі 2,9 % ад колькасці прыходаў у 1916 годзе. Пасля таго як нацысты і іх калабаранты абвясцілі пра вяртанне цэркваў вернікам і аднаўленні РПЦ, пад кантролем эмігранцкіх іерархаў на акупаваных тэрыторыях, у верасні 1943 года Сталін заявіў пра аднаўленне царквы ў СССР. Святары сталінскай РПЦ былі падкантрольныя НКУС, збіралі сродкі на вайну ў тым ліку ў дыяспары, у замен ім дазволілі правесці Сабор і абраць патрыярха. Пасля вайны ціск на вернікаў, руйнаванне цэркваў і кантроль КДБ над царкоўнай структурай працягваліся, але фізічнага вынішчэння святароў і іх сем’яў ужо не было.

На канец 2006 года, і да ўз’яднання з РПЦЗ, РПЦ мела 136 епархій; 1 [[экзархат]] ([[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускі]]); 171 архірэяў, з іх 131 епархіяльных, 40 вікарных, без уліку 13, якія былі на адпачынку. Дзейнічаюць 713 манастыроў, у тым ліку ў Расіі: 208 мужчынскіх і 235 жаночых; на Украіне: 89 мужчынскіх і 84 жаночых; у іншых краінах [[СНД]] і Прыбалтыкі: 38 мужчынскіх і 54 жаночых; у рэшце замежных краін: 2 мужчынскіх і 3 жаночых. Стаўрапігіяльных манастыроў 25. Агульная колькасць прыходаў — 27 393 (колькасць хутка ўзрастае). Агульная колькасць духавенства — 29 450.

Духоўных навучальных устаноў 75, з іх 5 духоўных акадэмій, 34 духоўныя семінарыі, 36 духоўных вучылішч. Усяго на дзённай форме навучання каля 5400 чалавек. Таксама дзейнічаюць 2 праваслаўныя ўніверсітэты і 1 багаслоўскі інстытут.

Прадстаяцель Расейскай праваслаўнай царквы — [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі]] [[Кірыл (Патрыярх Маскоўскі)|Кірыл]] (з 1 лютага 2009 года).

У снежні 2017 года стала вядома, што [[Служба бяспекі Украіны|СБУ]] зняла грыф «[[дзяржаўная таямніца|цалкам сакрэтна]]» з дакументаў [[Народны камісарыят дзяржаўнай бяспекі СССР|НКДБ]] пра стварэнне Маскоўскай Патрыярхіі. У іх, у прыватнасці сцвярджаецца, што ўсе дэлегаты так званага [[Памесны сабор|Памеснага Сабора]] РПЦ МП 1945 года былі завербаваныя чэкістамі.

{{Quote box
 | quote  = Важна, каб у ліку вызначаных кандыдатаў пераважалі агенты НКВС, здольныя правесці на Саборы патрэбную нам лінію
 | source = ліст, накіраванае ў верасні 1944 года на месцы за подпісам начальніка 2-га ўпраўлення НКДБ СССР Фядотава і кіраўніка пятага аддзела 2-га ўпраўлення Карпава&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://espreso.tv/news/2017/12/10/moskovskyy_patriarkhat_stvoryuvaly_agenty_nkvs_svidchat_rozskerecheni_sbu_dokumenty |title=Московський патріархат створювали агенти НКВС, - свідчать розсекречені СБУ документи |author= |date=2017-12-10 |website=https://espreso.tv/ |publisher=[[Еспресо TV]] |accessdate=10 грудня 2017}}&lt;/ref&gt;
 | width  = 50%
 | align  = right
}}

З рассакрэчаных дакументаў вынікае, што [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|НКДБ СССР]] і яго падраздзяленні ў саюзных і аўтаномных рэспубліках, краях і абласцях займаліся падборам кандыдатаў для ўдзелу ў саборы з прадстаўнікоў [[духавенства]] і свецкіх. З гэтай мэтай трэба было намеціць «асоб, якія маюць рэлігійны аўтарытэт сярод духавенства і вернікаў і ў той жа час правераных на агентурнай або патрыятычнай працы».

20 жніўня 2024 года [[Вярхоўная Рада Украіны]] забараніла Расейскую праваслаўную царкву ва Украіне, прыняўшы [[Закон Украіны «Аб абароне канстытуцыйнага ладу ў сферы дзейнасці рэлігійных арганізацый»]].&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Service|first=RFE/RL's Ukrainian|title=Ukrainian Lawmakers Approve Law Banning Religious Groups Tied To Russian Orthodox Church|url=https://www.rferl.org/a/ukrainian-orthodox-church-moscvow-patriarchate-legislation/33085600.html|access-date=2024-08-20|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=https://news.liga.net/en/politics/news/ukraines-parliament-passes-law-banning-russian-orthodox-church-in-ukraine|title=Ukraine's parliament passes law banning Russian Orthodox Church|website=LIGA|date=2024-08-20|access-date=2024-08-20}}&lt;/ref&gt; Украінскія рэлігійныя арганізацыі, афіляваныя з Расейскай праваслаўнай царквой, будуць забаронены праз 9 месяцаў з моманту вынясення {{Не перакладзена|Дзяржаўная служба Украіны па этнапалітыцы і свабодзе сумлення|Дзяржаўнай службай Украіны па этнапалітыцы і свабодзе сумлення|uk|Державна служба України з етнополітики та свободи совісті}} адпаведнай пастановы, калі гэтая рэлігійная арганізацыя не разарве адносіны з Расейскай праваслаўнай царквой у адпаведнасці з праваслаўным кананічным правам.&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=https://english.nv.ua/nation/verkovna-rada-adopts-a-draft-bill-and-therefore-bans-all-moscow-ruled-religious-organizations-50444399.html|title=Ukrainian Parliament bans Russian-linked religious organizations, targets UOC-MP|website=english.nv.ua|access-date=2024-08-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/08/20/7471107/|title=Parliament passes law banning religious organisations linked to Russia|website=Ukrainska Pravda|access-date=2024-08-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=https://babel.ua/en/news/110038-the-ukrainian-parliament-supported-the-draft-law-on-banning-the-uoc-mp|title=The Ukrainian Parliament supported the draft law on banning the UOC MP|website=babel.ua|date=2024-08-20|access-date=2024-08-20}}&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Праваслаўе]]
* [[Свяшчэнны сінод Рускай праваслаўнай царквы|Свяшчэнны сінод Расейскай праваслаўнай царквы]]

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Карацуба И. В., Курукин И. В., Соколов Н. П.|загаловак=Выбирая свою историю: &quot;развилки&quot; на пути России: от рюриковичей до олигархов |месца=М. |выдавецтва=КоЛибри |год=2005 |том=|старонак=638 |isbn=5-98720-010-5 |мова=ru |ref=Карацуба, Курукин, Соколов}}

== Спасылкі ==
* [http://www.mospat.ru/ Афіцыйны сайт]
* [http://www.mospat.ru/index.php?mid=88 Статут РПЦ]

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Праваслаўе}}{{DEFAULTSORT:Расейская праваслаўная царква}}
[[Катэгорыя:Руская праваслаўная царква| Расейская праваслауная царква]]</text>
      <sha1>3ypjcqlsriyobk08lpt4klemzzfl280</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166186</id>
      <parentid>5165950</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Rechnyk.peremohy|Rechnyk.peremohy]]) і адноўлена версія 5099582, зробленая M.L.Bot</comment>
      <origin>5166186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26463" sha1="iw05aem4s7dr2jupkrnjpw5ev6sg9v4" xml:space="preserve">{{Праваслаўная Царква
 | Царква                       = Руская праваслаўная царква
 | Царква2                      = {{lang-ru|Русская православная церковь}}&lt;br&gt;{{lang-chu|Рꙋ́сскаѧ правосла́внаѧ цр҃ковь}}
 | Герб                         = 
 | Выява галоўнага храма        = [[Выява:Moscow July 2011-6a.jpg|250px]]
 | Подпіс                       = [[Храм Хрыста Збавіцеля|Кафедральны саборны храм Хрыста Збавіцеля]], [[Масква]]
 | Заснавальнікі                = [[Апостал Андрэй]] (паводле царкоўнага падання)&lt;br&gt;патрыярх  [[Фоцій I (канстанцінопальскі патрыярх)|Фоцій I]] Канстанцінопальскі (у [[860-я]] гады стварыў епархію «Расія»&lt;ref&gt;''Шумило С.'' [http://ruskline.ru/analitika/2010/02/01/1150_let_kievorusskoj_ery 1150 лет киево-русской эры.] // Русская народная линия.&lt;/ref&gt;);&lt;br&gt; патрыярх [[Мікалай II Хрысаверг|Мікалай II]] Канстанцінопальскі, які паставіў [[Міхаіл (мітрапаліт Кіеўскі)|Міхаіла]] мітрапалітам Кіеўскім ([[988]] год);&lt;br&gt; князь [[Уладзімір Святаслававіч]]
 | Аўтакефалія                  = [[дэ-юрэ]] з [[1589]] года{{sfn|Карацуба, Курукин, Соколов|2005|с=156}}&lt;ref&gt;[http://www.patriarchia.ru/db/text/1639858.html Журналы заседания Священного Синода от 5—6 октября 2011 года] См. Журнал № 131: «После получения автокефалии в Русской Церкви данная структура была утрачена: образованный в 1589 году Московский Патриархат &lt;…&gt;»&lt;/ref&gt;;&lt;br&gt; [[дэ-факта]] з [[1448]] года{{sfn|Карацуба, Курукин, Соколов|2005|с=156}}&lt;ref name=&quot;Faktich&quot;&gt;[http://www.sedmitza.ru/lib/text/436357/ Русская Православная Церковь под управлением митрополитов 988—1589]: «не предрешая вопроса о каноническом получении автокефалии, 15 декабря 1448 г. русскими иерархами в Московском Успенском соборе Митрополитом был поставлен епископ Рязанский и Муромский [[Іона Маскоўскі|Иона]] &lt;…&gt; после [[Падзенне Канстанцінопаля (1453)|падения Константинополя]] (1453 г.) на Руси принято было решение, чтобы на будущее время Митрополиты Московские и всея Руси были фактически независимыми от Патриархов.» (Русская Православная Церковь. Очерки истории.)&lt;/ref&gt;
 | Царква-маці                  = [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Канстанцінопальскі патрыярхат]]
 | Прызнанне аўтакефаліі        = прызнана ўсімі памеснымі праваслаўнымі царквамі
 | Аўтаномія                    = 
 | Прызнанне аўтаноміі          = 
 | Прадстаяцель у наш час       = [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі]] [[Кірыл (патрыярх Маскоўскі)|Кірыл]]
 | Цэнтр                        = '''У складзе [[Канстанцінопальскі патрыярхат|Канстанцінопальскага патрыярхата]]''': &lt;br&gt; [[Кіеў]] (X век — 1299);&lt;br&gt; [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзімір]] (1299—1325; &lt;small&gt;дэ-факта&lt;/small&gt;);&lt;br&gt; [[Масква]] (1325—1448; &lt;small&gt;дэ-факта&lt;/small&gt;);&lt;br&gt; '''Аўтакефалія''':&lt;br&gt; [[Масква]] (1448—1721);&lt;br&gt; [[Санкт-Пецярбург]] (1721—1917);&lt;br&gt; Масква (з 1917)
 | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля      = [[Данілаў манастыр]], [[Масква]]
 | Юрысдыкцыя (тэрыторыя)       = {{AZE}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Бакінская і Азербайджанская епархія]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{BLR}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Беларуская праваслаўная царква]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{KAZ}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot; &gt;[[Казахстанская мітрапаліцкая акруга]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{KGZ}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Бішкекская і Кыргызстанская епархія]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{LVA}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Латвійская праваслаўная царква]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{LTU}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot; &gt;[[Віленская і Літоўская епархія]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{TJK}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Душанбінская і Таджыкістанская епархія]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{TKM}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Патрыяршыя прыходы ў Туркменіі]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{UZB}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot; &gt;[[Ташкенцкая і Узбекістанская епархія]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{JPN}}&lt;ref&gt;[http://www.patriarchia.ru/db/text/81248.html Японская аўтаномная Праваслаўная Царква] Афіцыйны сайт РПЦ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://p2.patriarchia.ru/2011/08/18/1234069789/3VSN0009.jpg Апошні справа сцяг ад патрыяршага прастола сцяг Японіі] Афіцыйны сайт РПЦ.&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Японская праваслаўная царква]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{CHN}}&lt;ref&gt;[http://www.patriarchia.ru/db/text/1143899.html Кітайская аўтаномная Праваслаўная Царква] Афіцыйны сайт РПЦ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
   | url         = http://www.interfax-religion.ru/?act=news&amp;div=49898
   | title       = Кітай і Японія афіцыйна папоўнілі спіс краін кананічнай тэрыторыі рускай царквы
   | publisher   = Інтэрфакс-Рэлігія
   | accessdate  = 2013-02-08
   | archiveurl  = https://www.webcitation.org/6EKyyBqmX?url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news
   | archivedate = 10 лютага 2013
   | url-status  = live
  }}&lt;/ref&gt;{{comment|(аспрэчваецца)|Канстанцінопальскай праваслаўнай царквой}}&lt;ref name =CHN&gt;[http://www.mospat.ru/ru/2011/03/15/news37921/ Мітрапаліт Іларыён: Праваслаўныя Кітая пакутуюць з-за адсутнасці святароў.] Руская Праваслаўная Царква. Аддзел знешніх царкоўных сувязяў.&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Кітайская праваслаўная царква]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{MDA}} {{comment|(аспрэчваецца)|Румынскай Праваслаўнай Царквой}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Праваслаўная царква Малдовы]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{MNG}}&lt;ref&gt;[http://www.patriarchia.ru/db/text/4367659.html Вызначэнне свяшчэннага Архірэйскага Сабора Рускай Праваслаўнай Царквы Аб унясенні змяненняў і дапаўненняў у Статут Рускай Праваслаўнай Царквы]. Патрыярхія.ру&lt;/ref&gt; {{comment|(аспрэчваецца)|Канстанцінопальскай праваслаўнай царквой}}&lt;br&gt;{{UKR}} {{comment|(аспрэчваецца)|Канстанцінопальскай праваслаўнай царквой; частка Адэскай і Чарнавіцкай абласцей — Румынскай Праваслаўнай Царквой}}&lt;ref name =UKR&gt;[http://tyzhden.ua/Society/29556 Поле битви – Україна, або «канонічні» проти «канонічних»] — Тиждень.иа, 29 серпня 2011 року.{{ref-uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://orthodox.org.ua/ru/node/1374 Заява Священного Синоду Української Православної Церкви з приводу дій Святого Синоду Румунської Православної Церкви] {{Архівавана
   | url  = https://web.archive.org/web/20131203011858/http://orthodox.org.ua/ru/node/1374
   | date = 3 снежня 2013
  }}{{ref-uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.religion.in.ua/zmi/foreign_zmi/11342-rumynskaya-cerkov-pretenduet-na-ukrainu.html Румынская Царква прэтэндуе на Украіну] Рэлігія ва Украіне.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.regnum.ru/news/915101.html Румынская Праваслаўная царква прыйшла ў Малдавію «на штыках нацысцкіх салдат»: Малдова за тыдзень] — REGNUM&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{EST}} {{comment|(аспрэчваецца)|Канстанцінопальскай праваслаўнай царквой}}&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Руская дыяспара]] (часткова)&lt;ref group=&quot;заўв&quot;&gt;[[Руская праваслаўная царква за мяжой]], а таксама замежныя епархіі непасрэдна РПЦ у Еўропе і Паўднёвай Амерыцы.&lt;/ref&gt;
 | Кафедральны сабор            = [[Храм Хрыста Збавіцеля|кафедральны саборны храм Хрыста Збавіцеля]]
 | Епархіі за межамі юрысдыкцыі = Заходняя і Цэнтральная Еўропа ([[Берлінская і Германская епархія|Берлінская і Германская]], [[Брусельская і Бельгійская епархія|Брусельская і Бельгійская]], [[Будапешцкая і Венгерская епархія|Будапешцкая і Венгерская]], [[Венская і Аўстрыйская епархія|Венская і Аўстрыйская]], [[Гаагская і Нідэрландская епархія|Гаагская і Нідэрландская]], [[Корсунская епархія|Корсунская]], [[Сурожская епархія|Сурожская]])&lt;br&gt;Цэнтральная і Паўднёвая Амерыка ([[Аргенцінская і Амерыканская епархія|Аргенцінская і Амерыканская]])&lt;br&gt;Усходняя і Паўднёва-Усходняя Азія ([[Філіпінска-В’етнамская епархія|Філіпінска-В’етнамская]])&lt;br&gt; Афрыка ([[Патрыяршы экзархат Афрыкі]])
 | Аўтаномныя царквы ў кананічнай залежнасці = [[Кітайская праваслаўная царква|Кітайская]]&lt;br&gt;[[Латвійская праваслаўная царква|Латвійская]]&lt;br&gt;[[Праваслаўная царква Малдовы|малдаўская]]&lt;br&gt;[[Руская праваслаўная царква за мяжой]]&lt;br&gt;[[Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата|Украінская]]&lt;br&gt;[[Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата|Эстонская]]&lt;br&gt;[[Японская праваслаўная царква|Японская]]
 | Абрад                        = [[візантыйскі абрад|візантыйскі]]
 | Мова набажэнства             = [[Сінадальны ізвод царкоўнаславянскай мовы]], абмежавана мовы народаў Расіі, у замежных парафіях таксама на мясцовых мовах
 | Музычная традыцыя            = 
 | Каляндар                     = [[Юліянскі каляндар|Юліянскі]]&lt;ref&gt;&quot;Хулап В. Ф.&quot; [http://www.liturgica.ru/bibliot/kalender.html Рэформа календара і пасхаліі: гісторыя і сучаснасць.]&lt;/ref&gt;
 | Біскупаў                     = 412 (на 15 кастрычніка 2018 года)
 | Епархій                      = 303 (на лістапад 2017)&lt;ref name=doklad_2017&gt;[http://www.patriarchia.ru/db/text/5072750.html Найсвяцейшы Патрыярх абвясціў статыстычныя даныя аб жыцці Рускай Праваслаўнай Царквы] // [[Патрыярхія.ру]], 29 лістапада 2017&lt;/ref&gt;
 | Навучальных устаноў          = 
 | Манастыроў                   = 944 (462 мужчынскіх і 482 жаночых)&lt;ref name=doklad_2017/&gt;
 | Прыходаў                     = 36 878 «храмаў ці іншых памяшканняў, у якіх здзяйсняецца Боская Літургія» &lt;ref name=doklad_2017/&gt;
 | Святароў                     = 39 414 штатных клірыкаў, уключаючы 34 774 прасвітары і 4 640 дыяканаў&lt;ref name=doklad_2017/&gt;
 | Манахаў і манашак            = 
 | Вернікаў                     = 90—120 млн. чал.
 | Сайт                         = [http://www.patriarchia.ru/ www.patriarchia.ru]
}}
'''Руская праваслаўная царква''', '''Маскоўскі Патрыярхат''' — [[аўтакефалія|аўтакефальная]] [[праваслаўе|праваслаўная]] царква, якая займае 5-е месца ў дыптыху праваслаўных цэркваў, найбольшая з існых праваслаўных цэркваў. Найбольшая рэлігійная арганізацыя ў [[Расія|Расіі]], [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіне]]. У склад Маскоўскага Патрыярхату ўваходзяць аўтаномныя [[Японская праваслаўная царква|Японская]], Кітайская, [[Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата|Украінская]], [[Латвійская праваслаўная царква|Латвійская]], [[Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата|Эстонская]] праваслаўныя цэрквы, [[Руская праваслаўная царква за мяжой]] і [[Праваслаўная царква Малдовы]].

Іншымі памеснымі (аўтакефальным) цэрквамі, што ўваходзяць у дыптых, прызнаецца адзінай кананічнай праваслаўнай царквой на тэрыторыі былога [[СССР]] з выключэннем [[Грузія|Грузіі]], дзе кананічнай з’яўляецца [[Грузінская праваслаўная царква]], і [[Эстонія|Эстоніі]], дзе апрача РПЦ кананічнай з’яўляецца [[Эстонская апостальская праваслаўная царква|Эстонская апостальская праваслаўная царква Канстанцінопальскага Патрыярхата]].

Аўтакефалію ад Канстанцінопальскага Патрыярхата царква атрымала ў 1448 годзе, [[Патрыярх (царкоўны сан)|Патрыярхат]] устаноўлены ў 1589 годзе. Дзякуючы ў тым ліку таму, што мітрапаліт [[Філарэт (Патрыярх Маскоўскі)|Філарэт]] (Фёдар) быў бацькам [[Міхаіл Фёдаравіч|Міхаіла]] — Раманавы прыйшлі да ўлады ў Маскоўскай дзяржаве, пры [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксею Міхайлавічы]] патрыярх [[Нікан (Патрыярх Маскоўскі)|Нікан]] правеў рэформы і ўзмацніў кантроль цара над царквой. У 1721 годзе патрыярхат скасаваны Пятром I, РПЦ кіравалася [[Свяцейшы ўрадаўнічы сінод|Свяцейшым Сінодам]], які падначальваўся імператару. Афіцыйна святары атрымлівалі заробак ад дзяржавы і падпарадкоўваліся свецкім ураднікам. У 1917 годзе адноўлены патрыярхат, але СССР праводзіла рэпрэсіўную палітыку да святарства і рэлігіі. Фізічна вынішчала святароў, знішчала і рабавала цэрквы. Станам на 1940 год, працавала толькі 2,9 % ад колькасці прыходаў у 1916 годзе. Пасля таго як нацысты і іх калабаранты абвясцілі пра вяртанне цэркваў вернікам і аднаўленні РПЦ, пад кантролем эмігранцкіх іерархаў на акупаваных тэрыторыях, у верасні 1943 года Сталін заявіў пра аднаўленне царквы ў СССР. Святары сталінскай РПЦ былі падкантрольныя НКУС, збіралі сродкі на вайну ў тым ліку ў дыяспары, у замен ім дазволілі правесці Сабор і абраць патрыярха. Пасля вайны ціск на вернікаў, руйнаванне цэркваў і кантроль КДБ над царкоўнай структурай працягваліся, але фізічнага вынішчэння святароў і іх сем’яў ужо не было.

На канец 2006 года, і да ўз’яднання з РПЦЗ, РПЦ мела 136 епархій; 1 [[экзархат]] ([[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускі]]); 171 архірэяў, з іх 131 епархіяльных, 40 вікарных, без уліку 13, якія былі на адпачынку. Дзейнічаюць 713 манастыроў, у тым ліку ў Расіі: 208 мужчынскіх і 235 жаночых; на Украіне: 89 мужчынскіх і 84 жаночых; у іншых краінах [[СНД]] і Прыбалтыкі: 38 мужчынскіх і 54 жаночых; у рэшце замежных краін: 2 мужчынскіх і 3 жаночых. Стаўрапігіяльных манастыроў 25. Агульная колькасць прыходаў — 27 393 (колькасць хутка ўзрастае). Агульная колькасць духавенства — 29 450.

Духоўных навучальных устаноў 75, з іх 5 духоўных акадэмій, 34 духоўныя семінарыі, 36 духоўных вучылішч. Усяго на дзённай форме навучання каля 5400 чалавек. Таксама дзейнічаюць 2 праваслаўныя ўніверсітэты і 1 багаслоўскі інстытут.

Прадстаяцель Рускай праваслаўнай царквы — [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі]] [[Кірыл (Патрыярх Маскоўскі)|Кірыл]] (з 1 лютага 2009 года).

У снежні 2017 года стала вядома, што [[Служба бяспекі Украіны|СБУ]] зняла грыф «[[дзяржаўная таямніца|цалкам сакрэтна]]» з дакументаў [[Народны камісарыят дзяржаўнай бяспекі СССР|НКДБ]] пра стварэнне Маскоўскай Патрыярхіі. У іх, у прыватнасці сцвярджаецца, што ўсе дэлегаты так званага [[Памесны сабор|Памеснага Сабора]] РПЦ МП 1945 года былі завербаваныя чэкістамі.

{{Quote box
 | quote  = Важна, каб у ліку вызначаных кандыдатаў пераважалі агенты НКВС, здольныя правесці на Саборы патрэбную нам лінію
 | source = ліст, накіраванае ў верасні 1944 года на месцы за подпісам начальніка 2-га ўпраўлення НКДБ СССР Фядотава і кіраўніка пятага аддзела 2-га ўпраўлення Карпава&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://espreso.tv/news/2017/12/10/moskovskyy_patriarkhat_stvoryuvaly_agenty_nkvs_svidchat_rozskerecheni_sbu_dokumenty |title=Московський патріархат створювали агенти НКВС, - свідчать розсекречені СБУ документи |author= |date=2017-12-10 |website=https://espreso.tv/ |publisher=[[Еспресо TV]] |accessdate=10 грудня 2017}}&lt;/ref&gt;
 | width  = 50%
 | align  = right
}}

З рассакрэчаных дакументаў вынікае, што [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|НКДБ СССР]] і яго падраздзяленні ў саюзных і аўтаномных рэспубліках, краях і абласцях займаліся падборам кандыдатаў для ўдзелу ў саборы з прадстаўнікоў [[духавенства]] і свецкіх. З гэтай мэтай трэба было намеціць «асоб, якія маюць рэлігійны аўтарытэт сярод духавенства і вернікаў і ў той жа час правераных на агентурнай або патрыятычнай працы».

20 жніўня 2024 года [[Вярхоўная Рада Украіны]] забараніла Рускую праваслаўную царкву ва Украіне, прыняўшы [[Закон Украіны «Аб абароне канстытуцыйнага ладу ў сферы дзейнасці рэлігійных арганізацый»]].&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Service|first=RFE/RL's Ukrainian|title=Ukrainian Lawmakers Approve Law Banning Religious Groups Tied To Russian Orthodox Church|url=https://www.rferl.org/a/ukrainian-orthodox-church-moscvow-patriarchate-legislation/33085600.html|access-date=2024-08-20|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=https://news.liga.net/en/politics/news/ukraines-parliament-passes-law-banning-russian-orthodox-church-in-ukraine|title=Ukraine's parliament passes law banning Russian Orthodox Church|website=LIGA|date=2024-08-20|access-date=2024-08-20}}&lt;/ref&gt; Украінскія рэлігійныя арганізацыі, афіляваныя з Рускай праваслаўнай царквой, будуць забаронены праз 9 месяцаў з моманту вынясення {{Не перакладзена|Дзяржаўная служба Украіны па этнапалітыцы і свабодзе сумлення|Дзяржаўнай службай Украіны па этнапалітыцы і свабодзе сумлення|uk|Державна служба України з етнополітики та свободи совісті}} адпаведнай пастановы, калі гэтая рэлігійная арганізацыя не разарве адносіны з Рускай праваслаўнай царквой у адпаведнасці з праваслаўным кананічным правам.&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=https://english.nv.ua/nation/verkovna-rada-adopts-a-draft-bill-and-therefore-bans-all-moscow-ruled-religious-organizations-50444399.html|title=Ukrainian Parliament bans Russian-linked religious organizations, targets UOC-MP|website=english.nv.ua|access-date=2024-08-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/08/20/7471107/|title=Parliament passes law banning religious organisations linked to Russia|website=Ukrainska Pravda|access-date=2024-08-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=https://babel.ua/en/news/110038-the-ukrainian-parliament-supported-the-draft-law-on-banning-the-uoc-mp|title=The Ukrainian Parliament supported the draft law on banning the UOC MP|website=babel.ua|date=2024-08-20|access-date=2024-08-20}}&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Праваслаўе]]
* [[Свяшчэнны сінод Рускай праваслаўнай царквы]]

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=Карацуба И. В., Курукин И. В., Соколов Н. П.|загаловак=Выбирая свою историю: &quot;развилки&quot; на пути России: от рюриковичей до олигархов |месца=М. |выдавецтва=КоЛибри |год=2005 |том=|старонак=638 |isbn=5-98720-010-5 |мова=ru |ref=Карацуба, Курукин, Соколов}}

== Спасылкі ==
* [http://www.mospat.ru/ Афіцыйны сайт]
* [http://www.mospat.ru/index.php?mid=88 Статут РПЦ]

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Праваслаўе}}

[[Катэгорыя:Руская праваслаўная царква| ]]</text>
      <sha1>iw05aem4s7dr2jupkrnjpw5ev6sg9v4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гарадзішча (Баранавіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16922</id>
    <revision>
      <id>5166221</id>
      <parentid>5157368</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40004-35</username>
        <id>171166</id>
      </contributor>
      <comment>выправіў памылкі арфаграфіі</comment>
      <origin>5166221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17675" sha1="kiiq5c477k7kgh7g16jyy62f13ubmzu" xml:space="preserve">{{значэнні2|Гарадзішча (значэнні)}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = Гарадскі пасёлак
 |беларуская назва        = Гарадзішча
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
 |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Брэсцкая
 |раён                    = Баранавіцкі
 |сельсавет2              = Гарадзішчанскі
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = 1414
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 290
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |насельніцтва            = 
 |крыніца насельніцтва    = 
 |год перапісу            = 
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = +2
 |DST                     = 1
 |тэлефонны код           = 163
 |паштовы індэкс          = 225328
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |мова сайта 2            = 
|OpenStreetMap         = 242979015
}}
'''Гарадзі́шча'''&lt;ref name=&quot;NNP&quot;/&gt; ({{lang-be-trans|Haradzišča}}, {{lang-ru|Городище}}) — [[гарадскі пасёлак]] у [[Беларусь|Беларусі]], у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Насельніцтва 2024 чалавек (2017)&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot; /&gt;.

== Геаграфія ==
Стаіць на вярхоўях [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвачы]], за 20 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 25 км ад чыгуначнай станцыі [[Баранавічы-Палескія]] (лінія [[Брэст]] — [[Мінск]]); на аўтамабільнай дарозе [[Баранавічы]] — [[Наваградак]]. 

== Гісторыя ==
Упершыню згадана ў сярэдзіне XIII ст. як паселішча [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]{{Няма АК}}. У 2-й палове XV ст. -- велікакняжацкі &quot;двор&quot;. У 1494 годзе [[Ян Кезгайлавіч]] заснаваў тут касцёл.

На мяжы XV—XVI стст. ва ўладанні князя [[Сямён Бельскі|Сямёна Бельскага]], з 1501 — вялікай княгіні [[Алена Іванаўна|Алены Іванаўны]]. У XVI—XVIII стст. у склад [[Новагародскі павет|Новагародскага павета]] [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]] і належала [[Няміравы]]м, [[Хадкевічы|Хадкевічам]], [[Гастомскія|Гастомскім]], [[Пацы|Пацам]] і іншым. У 1640 годзе Каменскія збудавалі тут мураваны касцёл. У канцы [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] мястэчка перайшло да [[Зяновічы|Зяновічаў]].

У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Гарадзішча апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе ў 1795 годзе стала цэнтрам воласці Наваградскага павета. Станам на [[1798]] тут дзейнічалі грэка-каталіцкая царква і касцёл. Па задушэнні [[паўстанне 1830—1831 гадоў|вызваленчага паўстання]] ў [[1831]] расійскія ўлады канфіскавалі мястэчка ў графа Людвіка Паца. З [[1833]] Гарадзішча знаходзілася ва ўладанні Бухавецкіх. Па задушэнні [[паўстанне 1863—1863 гадоў|нацыянальна-вызваленчага паўстання]] ў [[1864]] царскія ўлады гвалтоўна перарабілі мясцовы касцёл у царкву [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. Станам на [[1866]] у Гарадзішчы было 60 двароў, працавалі 2 праваслаўныя цэрквы (колішнія касцёл і грэка-каталіцкая царква), народнае вучылішча (адкрылася ў [[1863]]), капліца, сінагога, 4 малітоўныя дамы, багадзельня, конная паштовая станцыя, цагельня, бровар, управа; праводзілася 2 [[год|рэгулярныя]] кірмашы; працаваў лекар. На [[1909]] у мястэчку і аднайменным маёнтку было 246 двароў, працавалі пошта і тэлеграф, народнае вучылішча (у [[1901]] 96 вучняў, з іх толькі 9 дзяўчынак), аптэка, бальніца, валасная ўправа, 2 праваслаўныя царквы, сінагога, 5 яўрэйскіх дамоў малітвы, цагельня, больш за 19 крам, багадзельня, конная паштовая станцыя, 2 кірмашы. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў [[1916]] каля мястэчка прайшла [[Скробава-Гарадзішчанская аперацыя]].

Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] ([[1921]]) Гарадзішча апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе зрабілася цэнтрам гміны Наваградскага павета. У гэты час тут было 165 двароў. У сярэдзіне [[1930-я|1930-х]] у мястэчку працавалі гмінная ўправа, школа, аптэка.

У [[1939]] Гарадзішча ўвайшло ў [[БССР]], дзе [[15 студзеня]] [[1940]] атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлка гарадскога тыпу]] і зрабілася цэнтрам раёна. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з [[24 чэрвеня]] [[1941]] да [[8 ліпеня]] [[1944]] мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У [[1962]] [[Гарадзішчанскі раён]] скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Баранавіцкага раёна.

У 2008 годзе Гарадзішча атрымала статус [[аграгарадок|аграгарадка]]&lt;ref name=&quot;levonevsky&quot;/&gt;.

&lt;center&gt;&lt;gallery widths=150 heights=150 caption=&quot;Мястэчка на старых здымках&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Выява:Haradzišča, Navahradzkaja, Maci Božaj. Гарадзішча, Наваградзкая, Маці Божай (1900).jpg|Касцёл пасля [[Мураўёўкі|мураўёўскай перабудовы]]
Выява:Haradzišča, Maci Božaj. Гарадзішча, Маці Божай (1916).jpg|Касцёл, з боку апсіды
Выява:Haradzišča, Carkoŭnaja, Uźvižanskaja. Гарадзішча, Царкоўная, Узьвіжанская (1915-18).jpg|Грэка-каталіцкая царква пасля [[Мураўёўкі|мураўёўскай перабудовы]]
Выява:Haradzišča, synagoga (1916).jpg|Сінагога
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Насельніцтва ==
&lt;div style=&quot;float:right;margin:0 0.5em 1em;&quot; class=&quot;toccolours&quot;&gt;
&lt;center&gt;&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:auto height:160 barincrement:28
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:4600
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1886 from:0 till:504
  bar:1893 from:0 till:747
  bar:1909 from:0 till:2942
  bar:1921 from:0 till:1021
  bar:1935 from:0 till:4000
  bar:1969 from:0 till:4600
  bar:1993 from:0 till:2520
  bar:1998 from:0 till:2630
  bar:2009 from:0 till:2400
TextData=
  fontsize:10px pos:(10,195)
  text:
&lt;/timeline&gt;&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;

* '''XIX стагоддзе''': 1830 год — 486 муж., з іх шляхты 3, духоўнага саслоўя 3, мяшчан-іўдзеяў 121, мяшчан-хрысціян і сялян 355, жабракоў 4&lt;ref name=&quot;miastečki&quot;/&gt;; 1886 год — 504 чал.; 1893 год — 747 чал.
* '''XX стагоддзе''': 1909 год — 2942 чал.; 1921 год — 1021 чал.; 1935 год — 4 тыс. чал.; 1969 год — 4,6 тыс. чал.; 1993 год — 2520 чал.&lt;ref name=&quot;EHB&quot;/&gt;; 1998 год — 2630 чал.
* '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 2,5 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;TEB&quot;/&gt;; 2008 год — 2,5 тыс. чал.; 2009 год — 2&amp;nbsp;219 чал. (перапіс); 2016 год — 2&amp;nbsp;040 чал.&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;/&gt;; 2017 год — 2&amp;nbsp;024 чал.&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;/&gt;

=== Адукацыя ===
У Гарадзішчы працуюць сярэдняя, музычная і дзіцяча-юнацкая спартыўная школы, школа-інтэрнат, дашкольная ўстанова.

=== Медыцына ===
Медыцынскія паслугі аказваюць бальніца, амбулаторыя і ветэрынарная бальніца.

=== Культура ===
Дзейнічаюць дом культуры, 2 бібліятэкі.

== Эканоміка ==
Прадпрыемствы харчовай прамысловасці, сацыяльна-бытавога абслугоўвання.

Апроч таго, у мястэчку працуюць лясніцтва, дом побыту, аўтавакзал, аптэка, банк.

== Турыстычная інфармацыя ==

=== Славутасці ===
[[Файл:П. Гарадзішча - Гарадзішча пэрыяду раньняга феадалізму DSC08032.JPG|thumb|Гарадзішча]]
У ваколіцах мястэчка — [[Гарадзішча (археалагічны помнік, Баранавіцкі раён)|гарадзішча перыяду ранняга феадалізму]] (XI—XIII стагоддзі; паводле меркаваннях некаторых даследчыкаў былая літоўская сталіца [[Варута]]), за 0,8 км на захад ад аграгарадка, на правым беразе ракі [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвач]] — {{ГККРБ 4|113В000053}}
* [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Ружанцовай (Гарадзішча)|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ([[18 стагоддзе|XVIII ст.]])
* [[Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Гарадзішча)|Свята-Крыжаўзвіжанская царква]] ([[1764]], [[1879]]; колішняя [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|грэка-каталіцкая]], цяпер ва ўладанні [[Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату|БЭМП]]) — {{ГККРБ 4|113Г000709}}
* Могілкі: вайсковыя германскія часоў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], яўрэйскія
* Сінагога (кан. ХІХ ст.)
* Брацкая магіла (1941—1944), вул. 17-га Верасня — {{ГККРБ 4|113Д000052}}

=== Страчаная спадчына ===
* [[Гарадзішчанская сядзіба|Сядзібна-паркавы комплекс Пацаў]] (XVIII ст)

== Вядомыя асобы ==
* [[Віктар Мікалаевіч Ажгірэй]] (нар. 1956) — беларускі мастак.
* [[Эліэзэр Багацін]] (1912—1993) — ізраільскі пісьменнік&lt;ref&gt;https://library.osu.edu/projects/hebrew-lexicon/02450.php&lt;/ref&gt;
* [[Навум Рыгоравіч Гіршовіч]] (1896—1989) — савецкі вучоны&lt;ref&gt;https://jewsencyclopedia.com/index.php/%D0%93%D0%98%D0%A0%D0%A8%D0%9E%D0%92%D0%98%D0%A7_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BC_%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&lt;/ref&gt; 
* {{нп5|Хаім Арон Каплан||he|חיים אהרן קפלן}} (1880—1942) — яўрэйскі педагог.
* [[Барыс Клецкін]] (1875—1937) — заходнебеларускі і яўрэйскі выдавец, мецэнат.
* {{нп5|Соня Шац||he|סוניה שץ}} (1912—2007)

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=150 heights=150 caption=&quot;Краявіды Гарадзішча&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Выява:Catholic church of St. Mary in Haradzišča.jpg|Касцёл
Выява:Haradzišča. Гарадзішча (26.02.2009).jpg|Касцёл, званіца
Выява:Haradzišča. Гарадзішча (2009).jpg|Касцёл, уваход
Выява:Church of the Exaltation of the Holy Cross in Haradzišča.jpg|Царква
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Зноскі ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NNP&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;levonevsky&quot;&gt;[http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/region27/text878.htm Решение Барановичского районного Совета депутатов от 14.03.2008 N 47 «О преобразовании сельских населенных пунктов Барановичского района в агрогородки»]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;miastečki&quot;&gt;{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010}} С. 413.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;EHB&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭГБ|2|Гарадзішча|[[Іван Крэнь]], [[Валерый Шаблюк]]|476}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;TEB&quot;&gt;Городище // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Памяць/Баранавічы і Баранавіцкі раён}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|2}}
* {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}}
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Гарадзішча|208}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3|143|Horodyszcze}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Haradzišča, Baranavičy District|Гарадзішча}}
* {{ГБ|https://globustut.by/gorodische_baran/index.htm}}
* [http://www.radzima.org/be/miesca/garadzishcha.html мяст. Гарадзішча] на [[Radzima.org]]
* [http://globustut.by/gorodische_baran/index.htm Фатаграфіі на «Глобусе Беларусі»]

{{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}}
{{Баранавіцкі раён}}
{{Брэсцкая вобласць}}

[[Катэгорыя:Гарадзішча (Баранавіцкі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]]</text>
      <sha1>kiiq5c477k7kgh7g16jyy62f13ubmzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рускія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17021</id>
    <revision>
      <id>5165944</id>
      <parentid>5165680</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rechnyk.peremohy</username>
        <id>171053</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5165944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52184" sha1="mu3ccwxc2gw46xh8ownuc5jl18fln30" xml:space="preserve">{{Этнас
|назва         = Рускія
|выява         = 
|саманазва     = Русские
|колькасць   = Каля 133 млн.&lt;ref name=JoshuaProject&gt;{{cite web|url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=14598|title=People: Russian|lang=en|access-date=2012-02-28|archive-url=https://www.webcitation.org/67yTcdTll?url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=14598|archive-date=27 мая 2012|url-status=live}}{{en icon}}&lt;/ref&gt; (2014):
| рассяленне    =  {{RUS}}: 111 016 896 (перапіс [[2010]] г.)&lt;ref name=&quot;этнорф2010&quot;&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls Усерасійскі перапіс насельніцтва 2010. Нацыянальны склад насельніцтва РФ 2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211223052305/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |date=23 снежня 2021 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;рг&quot;&gt;[http://www.rg.ru/2011/12/16/stat.html Вось якія мы — расіяне. Аб выніках Усерасійскага перапісу насельніцтва 2010 года]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Без уліку акупаваных [[Расія]]й у 2014 годзе [[Украіна|ўкраінскіх]] тэрыторый.&lt;/ref&gt;

{{UKR}}: 8 334 141 (перапіс [[2001]] г.):&lt;ref name=&quot;perepisU&quot;&gt;{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|title=Усеўкраінскі перапіс насельніцтва. Руская версія. Вынікі. Нацыянальнасць і родная мова|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6171e8TFd?url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|archive-date=21 жніўня 2011|access-date=19 жніўня 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[File:Flag of Donetsk Oblast.svg|22px]] [[Данецкая вобласць]]: 1 844 399
* [[File:Flag of Crimea.svg|22px]] [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]]: 1 180 400
* [[File:Luhansk-Oblast-flag.gif|22px]] [[Луганская вобласць]]: 991 825
* [[File:Flag Kh-region.png|22px]] [[Харкаўская вобласць]]: 742 000
* [[File:Flag of Dnipropetrovsk Oblast.png|22px]] [[Днепрапятроўская вобласць]]: 627 531
* [[File:Flag of Odesa Oblast.svg|22px]] [[Адэская вобласць]]: 508 500
* [[File:Flag of Zaporizhia Oblast.svg|22px]] [[Запарожская вобласць]]: 476 748
* [[File:Flag of Kyiv Kurovskyi.svg|22px]] [[Кіеў]]: 337 300
* [[File:Flag of Sevastopol.svg|22px]] [[Севастопаль]]: 269 953
* [[File:Flag of Nikolayev oblast.svg|22px]] [[Мікалаеўская вобласць]]: 177 500
* [[File:Flag of Kherson Oblast.svg|22px]] [[Херсонская вобласць]]: 165 200
* [[File:Flag of Sumy Oblast.png|22px]] [[Сумская вобласць]]: 121 700
* [[File:Flag of Poltava Oblast.svg|22px]] [[Палтаўская вобласць]]: 117 100
* [[File:Flag of Kyiv Oblast.svg|22px]] [[Кіеўская вобласць]]: 109 300

{{KAZ}}: 3 685 009 (ацэнка [[2014]] г.):&lt;ref name=&quot;Этнодемограф&quot;&gt;[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT081783 Агенцтва Рэспублікі Казахстан па статыстыцы. Этнадэмаграфічны зборнік Рэспублікі Казахстан 2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171108091746/http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT081783 |date=8 лістапада 2017 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt; 
* [[Файл:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|22px]] [[Усходне-Казахстанская вобласць]]: 529 286
* [[Файл:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|22px]] [[Карагандзінская вобласць]]: 512 769
* [[Файл:Flag of Almaty.svg|22px]] [[Алматы]]: 447 259
* [[Файл:Logo kostanay.jpg|22px]] [[Кастанайская вобласць]]: 371 019
* [[Файл:Алматы облысы герб.png|22px]] [[Алмацінская вобласць]]: 301 713
* [[Файл:North Kazakhstan province seal.svg|22px]] [[Паўночна-Казахстанская вобласць]]: 287 562
* [[Файл:Logo Pavlodar region.png|22px]] [[Паўладарская вобласць]]: 280 447
* [[Файл:Coat of Arms of Aqmola Province.png|22px]] [[Акмалінская вобласць]]: 253 458
* [[Файл:Turkistan region seal.png|22px]] [[Паўднёва-Казахстанская вобласць]]: 132 393
* [[Файл:New flag of Astana.svg|22px]] [[Астана]]: 132 103
* [[Заходне-Казахстанская вобласць]]: 130 767
* [[Файл:Zhambyl province seal.png|22px]] [[Жамбылская вобласць]]: 116 632

{{USA}}: 3 163 084 (ацэнка [[2009]] г.):&lt;ref name=census1&gt;{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&amp;-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&amp;-tree_id=306&amp;-redoLog=false&amp;-geo_id=01000US&amp;-format=&amp;-_lang=en&amp;-search_map_config= |title=Selected Social Characteristics in the United States: 2009 |publisher=U.S. Census American Community Survey |year=2009 |access-date=19 жніўня 2014 |archive-url=https://archive.today/20200211182006/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&amp;-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&amp;-tree_id=306&amp;-redoLog=false&amp;-geo_id=01000US&amp;-format=&amp;-_lang=en&amp;-search_map_config= |archive-date=11 лютага 2020 |url-status=dead }}{{en icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[File:Flag of New York.svg|22px]] [[Нью-Ёрк (штат)|Штат Нью-Ёрк]]: 505 113
* [[File:Flag of California.svg|22px]] [[Каліфорнія|Штат Каліфорнія]]: 449 763
* [[File:Flag of Florida.svg|22px]] [[Фларыда (штат)|Штат Фларыда]]: 249 229
* [[File:Flag of Pennsylvania.svg|22px]] [[Пенсільванія|Штат Пенсільванія]]: 213 855
* [[File:Flag of New Jersey.svg|22px]] [[Нью-Джэрсі|Штат Нью-Джэрсі]]: 197 126
* [[File:Flag of Illinois.svg|22px]] [[Ілінойс|Штат Ілінойс]]: 140 254
* [[File:Flag of Massachusetts.svg|22px]] [[Масачусетс|Штат Масачусетс]]: 122 724

{{BLR}}: 785 084 (перапіс [[2009]] г.):&lt;ref name=&quot;belstat.gov.by&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf Вынікі перапісу насельніцтва Беларусі 2009 г. Нацыянальны склад.]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Minsk, Belarus.svg|22px]] [[Мінск]]: 184 070
* [[Файл:Flag of Vitsebsk Voblasts.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]: 124 958
* [[Файл:Flag of Homyel Voblast.svg|22px]] [[Гомельская вобласць]]: 111 085
* [[Файл:Flag of Minsk Voblast.svg|22px]] [[Мінская вобласць]]: 101 579

{{UZB}}: 593 000 (ацэнка [[2012]] г.):&lt;ref&gt;[http://joshuaproject.net/countries/UZ?page=2 Uzbekistan Joshua Project]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
*  [[Файл:Tashkent emblem.jpg|22px]] [[Ташкент]]: 440 000 (ацэнка [[2009]] г.)&lt;ref name=&quot;Gorod&quot;&gt;[http://tashkent.uz/ru/articles/22/ Даведка аб горадзе на афіцыйным сайце хакіміята г. Ташкент] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120125175336/http://tashkent.uz/ru/articles/22/ |date=25 студзеня 2012 }}[http://tashkent.uz/ru/articles/354/ Насельніцтва Ташкента] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120126030620/http://tashkent.uz/ru/articles/354/ |date=26 студзеня 2012 }}&lt;/ref&gt;

{{LAT}}: 531 324 (ацэнка [[2013]] г.):&lt;ref name=&quot;терЛР&quot;&gt;[http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2013.htm Насельніцтва Латвіі 2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131202101330/http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2013.htm |date=2 снежня 2013 }}{{ref-lv}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Riga.svg|22px]] [[Рыга]]: 249 282
* [[Файл:Flag of Daugavpils.svg|22px]] [[Даўгаўпілс]]: 45 061
* [[Файл:Flag of Liepāja.svg|22px]] [[Ліепая]]: 22 268
* [[Файл:Flag of Jurmala.svg|22px]] [[Юрмала]]: 17 258
* [[Файл:Jelgava flag.svg|22px]] [[Елгава]]: 15 810
* [[Файл:Flag of Rēzekne.svg|22px]] [[Рэзэкнэ]]: 13 875

{{CAN}}: 500 600 (перапіс [[2006]] г.):&lt;ref&gt;[http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm Population by selected ethnic origins, by province and territory (2006 Census) (Statistics Canada)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110115234252/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm |date=15 студзеня 2011 }}{{en icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Ontario.svg|22px]] [[Антарыа (правінцыя)|Правінцыя Антарыа]]: 167 365
* [[Файл:Flag of British Columbia.svg|22px]] [[Брытанская Калумбія|Правінцыя Брытанская Калумбія]]: 114 105
* [[Файл:Flag of Alberta.svg|22px]] [[Альберта (правінцыя)|Правінцыя Альберта]]: 92 020
* [[Файл:Flag of Manitoba.svg|22px]] [[Манітоба|Правінцыя Манітоба]]: 45 625
* [[Файл:Flag of Quebec.svg|22px]] [[Квебек (правінцыя)|Правінцыя Квебек]]: 40 155
* [[Файл:Flag of Saskatchewan.svg|22px]] [[Саскачэван (правінцыя)|Правінцыя Саскачэван]]: 35 050

{{KGZ}}: 381 562 (ацэнка [[2012]] г.):&lt;ref name=&quot;Kir&quot;&gt;[http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf Нацыянальны статыстычны камітэт Кыргызскай Рэспублікі. Нацыянальны склад насельніцтва (ацэнка 1 студзеня 2012 года)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113151445/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf |date=13 лістапада 2013 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Bishkek.svg|22px]] [[Бішкек]]: 192 080 (перапіс [[2009]] г.)&lt;ref name=&quot;Этно2009.Бишкек&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20120321015617/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%91%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BA.pdf Перапіс насельніцтва Кыргызстана 2009. Бішкек]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;
* [[Файл:Flag of Chuy Province.svg|22px]] [[Чуйская вобласць]]: 167 135 (перапіс [[2009]] г.)&lt;ref name=&quot;Этно2009.Чуй&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Перапіс насельніцтва Кыргызстана 2009. Чуйская вобласць]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{EST}}: 332 816 (ацэнка [[2014]] г.):&lt;ref&gt;[http://www.stat.ee/34267 Статкамітэт Эстоніі. База дадзеных насельніцтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180104172617/http://www.stat.ee/34267 |date=4 студзеня 2018 }}{{ref-ee}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of et-Harju maakond.svg|22px]] [[Павет Хар’ю]]: 179 355
* [[Файл:Ida-Virumaa lipp.svg|22px]] [[Павет Іда-Віру]]: 108 537

{{MOL}}: 201 218 (перапіс [[2004]] г.):&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[http://www.demoscope.ru/weekly/2006/0249/analit08.php Дэмаскоп. Некаторыя вынікі перапісу 2004 года ў Малдове]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Без уліку [[ПМР]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Chișinău.svg|22px]] [[Кішынёў]]: 99 149
* [[Файл:Balti flag 2006.png|22px]] [[Бэлць|Бельцы]]: 24 546
* [[Файл:Flag of District Cahul.svg|22px]] [[Кагульскі раён]]: 7702
* [[Файл:Flag of Gagauzia.svg|22px]] [[Гагаузія]]: 5941
* [[Файл:Steag raionul edinet.svg|22px]] [[Едзінецкі раён]]: 5083

{{LIT}}: 171 100 (ацэнка [[2012]] г.):&lt;ref name=&quot;stat.gov.lt&quot;&gt;[http://db1.stat.gov.lt/statbank/default.asp?w=1440 Дэпартамент статыстыкі Літвы. Насельніцтва і сацыяльная статыстыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120107231809/http://db1.stat.gov.lt/statbank/default.asp?w=1440 |date=7 студзеня 2012 }} ([http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?Maintable=M3010215&amp;PLanguage=1 M3010215: Population at the beginning of the year by ethnicity (1979 -&gt; 2011)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110722151720/http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?Maintable=M3010215&amp;PLanguage=1 |date=22 ліпеня 2011 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Vilnius County flag.svg|22px]] [[Вільнюскі павет]]: 83 281
* [[Файл:LTU Klaipedos apskritis flag.svg|22px]] [[Клайпедскі павет]]: 35 265
* [[Файл:LTU Kauno apskritis flag.svg|22px]] [[Каўнаскі павет]]: 19 784
* [[Файл:Utena County flag.svg|22px]] [[Уцінскі павет]]: 18 905

[[Файл:Flag of Transnistria (state).svg|22px]] [[Прыднястроўе]]: 154 900 (ацэнка [[2012]] г.)&lt;ref&gt;[[Прыднястроўе]] ([[ПМР]]) юрыдычна з'яўляецца часткай Малдовы, фактычна — самаабвешчанай дзяржавай, прызнанай толькі дзвюма часткова прызнанымі дзяржавамі: [[Паўднёвая Асеція]] і [[Абхазія]]. Перапіс насельніцтва ў [[Малдова|Малдове]] 5—12 кастрычніка [[2004]] г. праводзіўся без уліку насельніцтва [[ПМР]]. У [[ПМР]] у 2004 г. праводзіўся самастойны перапіс насельніцтва 11-18 лістапада 2004 г.([http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0213/panorm01.php#2 Дэмаскоп. Вынікі перапісу насельніцтва ПМР 2004 г.]){{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mepmr.org/pdf/stat-2013.pdf Статыстычны штогоднік 2013 ПМР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131112165959/http://www.mepmr.org/pdf/stat-2013.pdf |date=12 лістапада 2013 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Туркменістан}}: 100 000 (ацэнка [[2001]] г.)

{{сцягафікацыя|Бразілія}}: 137 000&lt;ref&gt;[http://joshuaproject.net/countries/BR?page=9 Brazil Джошуа Проджэкт Бразілія]&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Азербайджан}}: 119 300 (перапіс [[2009]] г.):&lt;ref name=&quot;Azer2009&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121130101713/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls Перапісы насельніцтва Азербайджана 1979, 1989, 1999, 2009 гг.]{{en icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[File:Coat of arms of Baku.svg|22px]] [[Баку]]: 108 525

{{сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}: 75 500 (ацэнка [[2012]] г.)&lt;ref&gt;[http://joshuaproject.net/countries/UK?page=4 United Kingdom]&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Грузія}}: 67 671 (перапіс [[2002]] г.):&lt;ref name=&quot;statistics.ge&quot;&gt;[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/92/Georgia_Census_2002-_Ethnic_group_by_major_administrative-territorial_units.pdf Перапіс насельніцтва Грузіі 2002 г. Нацыянальны склад]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Без Абхазіі і Паўднёвай Асеціі&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Tbilisi.svg|22px]] [[Тбілісі]]: 32 580
* [[Файл:Flag of Adjara.svg|22px]] [[Аджарыя]]: 9 073

{{сцягафікацыя|Аўстралія}}: 67 055 (перапіс [[2006]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.omi.wa.gov.au/components%5CWAPeople2006%5CSect1%5CTable_1-10.pdf  Category No. 2068.0 — 2006 Census Tables] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110327222425/http://www.omi.wa.gov.au/components/WAPeople2006/Sect1/Table_1-10.pdf |date=27 сакавіка 2011 }}{{en icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Куба}}: 50 200 (перапіс [[2002]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/index.htm Афіцыйная статыстыка Кубы за 2002 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070203182631/http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/index.htm |date=3 лютага 2007 }}{{es icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Францыя}}: 37 949 ([[2007]] г.)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ined.fr/en/pop_figures/france/immigrants_foreigners/countries_birth_1999/|title=(2007 census)|publisher=Ined.fr|date=2012-07-06|access-date=2012-07-22|archive-url=https://www.webcitation.org/69f2Fq2bJ?url=http://www.ined.fr/en/pop_figures/france/immigrants_foreigners/countries_birth_1999/|archive-date=4 жніўня 2012|url-status=live}}{{fr icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Таджыкістан}}: 34 838 (перапіс [[2010]] г.)&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf Том 3. Нацыянальны склад і валоданне мовамі, грамадзянства насельніцтва Рэспублікі Таджыкістан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131014054442/http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf |date=14 кастрычніка 2013 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Фінляндыя}}: 26 909 (ацэнка [[2008]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.finnish.ru/finland/state/vaesto.php Насельніцтва Фінляндыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110127164932/http://finnish.ru/finland/state/vaesto.php |date=27 студзеня 2011 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Румынія}}: 23 487 ([[2011]] г.)&lt;ref&gt;RECENSĂMÂNTUL POPULAŢIEI ŞI AL LOCUINŢELOR 2011: [http://www.constanta.insse.ro/phpfiles/sR_TAB_8.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170202131348/http://www.constanta.insse.ro/phpfiles/sR_TAB_8.pdf |date=2 лютага 2017 }}{{ref-ro}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Кітай}}: 15 609 (перапіс [[2000]] г.)&lt;ref&gt;[http://141.211.142.26/member/census2000/ybListDetail.asp?ID=1# (2000, перапіс)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928214338/http://141.211.142.26/member/census2000/ybListDetail.asp?ID=1 |date=28 верасня 2007 }}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Польшча}}: 13 000 (перапіс [[2011]] г.)&lt;ref&gt;[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/narodowy-spis-powszechny-ludnosci-i-mieszkan-2011/przynaleznosc-narodowo-etniczna-ludnosci-nsp-2011,16,1.html Przynależność narodowo-etniczna ludności - NSP 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141027162408/http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/narodowy-spis-powszechny-ludnosci-i-mieszkan-2011/przynaleznosc-narodowo-etniczna-ludnosci-nsp-2011,16,1.html |date=27 кастрычніка 2014 }}{{ref-pl}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Арменія}}: 11 911 (перапіс [[2011]] г.)&lt;ref name=&quot;docs.armstat.am&quot;&gt;[http://www.armstat.am/file/article/1._bajin_5_583-664.pdf Перапіс насельніцтва Арменіі 2011 г.]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Балгарыя}}: 9 978 (перапіс [[2011]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.nsi.bg/sites/default/files/files/pressreleases/Census2011final.pdf Преброяване 2011 -]{{ref-bg}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
| вымер = 
| архкультура = 
| мова = [[Руская мова|Руская]]
| мовы зносін = 
| раса = [[Еўрапеоідная раса]]
| рэлігія = '''[[Хрысціянства]]''' ([[праваслаўе]], у тым ліку ''[[стараабрадства]]'')
| уваходзіць = [[Усходнія славяне]]
| роднасныя = [[Беларусы]], [[украінцы]] і іншыя [[славяне]]
| уключае = 
| паходжанне = [[Славяне]]
}}

'''Расе́йцы''' ({{lang-ru|русские}}), таксама '''расі́йцы'''{{Sfn|Расійска-беларускі слоўнік|1928|с=541}} — народ ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]] і на поўначы [[Азія|Азіі]]. Адносіцца да [[славяне|славянскай моўнай сям’і]], [[Усходнія славяне|усходнеславянскай моўнай групы]] (разам з [[Беларусы|беларусамі]] і [[Украінцы|украінцамі]]). Найбольш шматлікі народ [[Еўропа|Еўропы]] і адзін з найбуйнейшых у свеце.

== Рассяленне ==
Расейцы — асноўнае насельніцтва [[Расія|Расіі]] (каля 80 %). Таксама расейцы складаюць значную частку насельніцтва іншых краін і іх рэгіёнаў: у [[Беларусь|Беларусі]] 8 %, у [[Казахстан]]е 25,9 %, у [[Латвія|Латвіі]] 26,9 %, ва [[Украіна|Украіне]] 17,3 % (у [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Крыму]] 58,3 %, у г. [[Севастопаль|Севастопалі]] 71,6 %), у няпрызнаным [[Прыднястроўе|Прыднястроўі]] 28 %, у [[Эстонія|Эстоніі]] 25,7 %, у [[павет Іда-Віру|павеце Іда-Віру]] 70,8 %, у г. [[Нарва]] 96 %, у г. [[Талін]] 36,6 %.

[[Файл:Russians ethnic 94.jpg|thumb|300px|left|Расейцы ў новых незалежных дзяржавах.]]

Вялікія абшчыны расейцаў існуюць у больш далёкіх краінах — [[ЗША]], [[Германія|Германіі]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Францыя|Францыі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Фінляндыя|Фінляндыі]] — эмігранты розных хваль.

== Этнаграфічныя групы ==
Па асаблівасцях мовы і побыту расейцы дзеляцца, па прапанаванай А. А. Шахматавым, А. І. Сабалеўскім і пазней прынятай шматлікімі, у прыватнасці савецкімі, даследчыкамі (Б. М. Ляпуноў, Ф. Філіп і інш.) схеме, на дзве або тры вялікія дыялектныя групы: '''паўночная окаючая''' і '''паўднёвая акаючая''' з прамежкавым говарам Масквы. Мяжа паміж першымі двума праходзіць па лініі [[Пскоў]]—[[Цвер]]—[[Масква]]—[[Ніжні Ноўгарад]].

Шэраг даследчыкаў (Д. Н. Ушакоў, Д. К. Зяленін і інш.) вылучалі дзве першыя групы як асобныя велікарускія народнасці (паўночная і паўднёвая, назвы штучныя, саманазва і самаідэнтыфікацыя незалежна ад дыялекту — расейцы), паміж якімі развілася яшчэ і трэцяя (сярэдневялікаруская) — з культурным і палітычным цэнтрам — Масквой, на падставе якой адбываецца ўніфікацыя мовы і ўсёй культуры. У цяперашні час у сувязі з развіццём школьнай адукацыі і сродкаў масавай камунікацыі адрознення ў дыялектах моцна паменшыліся. Бытавымі і моўнымі асаблівасцямі сярод расейцаў адрозніваецца яшчэ шэраг меншых этнаграфічных груп: [[казакі]], [[паморы]], [[рускавусцінцы]], [[затундраныя сяляне]], [[камчадалы]], [[малакане]], [[ліпаване]] і інш.

== Паходжанне этноніма ==
''Расейскі'' — [[субстантывацыя|субстантываны]] [[прыметнік]]; стар.-расейс. ''русскыи'' утвораны ад больш ранняга этноніма ўсходніх славян — ''[[Русь, народ|русь]]'' (гэтым жа словам звалася і ўсходнеславянская дзяржава, часам пераважна — Кіеўская зямля ў процівагу Наўгародскай і Уладзіміра-Суздальскай{{крыніца?}}). У візантыйскіх крыніцах, апроч асновы з -u- (russ-), прадстаўленая і аснова з -o- — Rhos, R(h)osia, адкуль у канчатковым выніку пайшла назва [[Расія]]. Этымалогія этноніма «русь» няясная; літаратура пытання с часоў [[Міхаіл Васільевіч Ламаносаў|Ламаносава]] і [[Герард Фрыдрых Мілер|Мілера]] вялізная, але да пераканаўчага рашэння лінгвісты і гісторыкі так і не дашлі. У прыватнасці, няясна, ці занесена яно на ўсходнеславянскую тэрыторыю [[варагі|варагамі]] (кім бы яны ні былі па паходжанні) або паўстала на ёй спрадвечна (а калі дакладна апошняе, то ў якім рэгіёне гэта адбылося).

У шэрагу версій этнонім «русь»:

* узводзіцца да [[старажытнаісландская мова|старажытнаісландскага]] слова Róþsmenn або Róþskarlar — «вясляры, мараходы», але ўсячэнне Róþs не засведчана (у падтрымку варажскай версіі прыцягваецца таксама [[Фінская мова|фін.]] ''ruotsi'' — швед);
* ад [[індаарыйскія мовы|індаарыйскай]] асновы ruksa, russa — «светлы», «белы» (ёсць контраргументы як лінгвістычнага, так і гістарычнага характару);
* лічыцца забароненым імем татэмнага звера ўсходніх славян — мядзведзя (па аналогіі [[Лацінская мова|лат.]] ''ursus'', [[Старажытнагрэчэская мова|стар.-гр.]] ''αρκτος'', зрэшты, адпаведнасць гэтай назве ў славянскай мове выглядала б як ''*рьсь'');
* ад назвы ракі [[Рось (рака)|Рось]] на Кіеўшчыне (зрэшты, гэтае слова мела ў корані не ''о'' і не ''у'', а ''ъ'' — ''Ръсь'', ускосныя склоны '''Рси''', таму такая этымалогія таксама сумнеўная).

== Гістарычны нарыс ==
[[Файл:Gosudarstvennost2002.jpg|thumb|150px|left|Паштовая марка, прысвечаная 1140-годдзю расійскай дзяржаўнасці]]
[[Файл:Грамата_Жыгімонта_(Сігізмунда)_ад_27_верасня_1432_месцічам_Віленскім.jpg|thumb|left|250px|Грамата [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] ад 27 верасня 1432 года «Виленскимъ мЂстичомъ вЂры римское и русскимъ, што суть русское вЂры». Сведчанне не этнічнага, а канфесійнага значэння паняцця «расейцы» ў Вялікім Княстве Літоўскім.]]
Ва ўступнай частцы [[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых гадоў]] складальнік апавядае пра славянскіх плямёнах, якія адносіліся да Русі ў XI ст.

Паводле падання, у 2-й палове IX cт. правадыр навагародскіх славен [[Гастамысл]] перад смерцю, каб выратаваць славен ад разладаў, параіў ім запрасіць для кіравання аднаго з варажскіх уладароў. Славене так і зраблі, запрасілі спачатку адных варагаў, але выгналі іх, а потым запрасілі конунга [[Рурык]]а з яго родам.

[[Файл:Veche of Novgorod.jpg|thumb|250px|right|Наўгародскае веча]]
Пасля ўключэння да канца X ст. нашчадкамі Рурыка ўсходнеславянскіх племянных саюзаў у склад [[Дзяржава Рурыкавічаў|дзяржавы Рурыкавічаў (так званай Кіеўскай Русі)]], з часам тэарэтычна магла б ўтварыцца адзіная этнічная супольнасць (гл. пра канцэпцыю [[старажытнаруская народнасць|старажытнарускай народнасці]]), але такой кансалідацыі перашкодзіў феадальны распад дзяржавы, якія пачаўся ўжо ў сярэдзіне XI ст., фармальна быў замацаваны ў 1097 годзе (гл. [[Любецкі з’езд|Любецкі з’ед]]) і далей толькі паскараўся.

Разрозненнасць княстваў Рурыкавічаў узмацнілася ў XIII ст. пасля [[Мангольскае нашэсце на Русь|мангольскага нашэсця]] і ўсталявання васальнай залежнасці часткі гэтых княстваў ад манголаў.

Пазнейшае аб’яднанне шэрагу княстваў Рурыкавічаў у дзвюх розных рэгіянальных дзяржавах — [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] (пазней [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) і [[Вялікае Княства Маскоўскае|Вялікім Княстве Маскоўскім]], заклала аснову фарміравання трох сучасных усходнеславянскіх народаў — [[Беларусы|беларусаў]] і [[Украінцы|ўкраінцаў]] (на абшарах Вялікага Княства Літоўскага) і расейцаў (на абшарах Вялікага Княства Маскоўскага).

Найбольшую ролю ва фарміраванні расейскага народа адыгралі нашчадкі славянскіх плямён паўночнага-ўсходу дзяржавы Рурыкавічаў (Русі) — [[ільменскія славене]], [[крывічы]], [[вяцічы]] і іншыя, у сувязі з невыразнасцю працэсаў міграцыі ў сярэдневеччы, уклад астатніх плямёнаў імаверна не быў значным.

У XIV—XV стагоддзях завершыўся працэс фарміравання сучаснага расейскага народа, на што паўплывала стварэнне Расейскай цэнтралізаванай дзяржавы і барацьба супраць мангола-татарскага іга. У XV стагоддзі расейцы пачалі распаўсюджвацца ў стэпавыя раёны [[Паволжа]] і [[Паўночны Каўказ|Паўночнага Каўказа]], у XVII стагоддзі засялілі [[Сібір]] (найбольшую ролю пры гэтым адыгралі [[казакі]] і [[паморы]]), пры гэтым былі практычна цалкам асіміляваныя плямёны, якія жылі на [[Руская раўніна|Расейскай раўніне]] -- фіна-ўгорскія [[Мера (племя)|мера]], [[мяшчора]], [[мурама]] і балцкая [[голядзь]]. На грунце гэтага факту ў XIX стагоддзі некаторыя польскія гісторыкі (напрыклад, Духінскі) наогул адмаўлялі расейскім у славянскай належнасці. Гэтая тэорыя, з самага пачатку ўвогуле прызнаная маючай не навуковыя, а палітычныя асновы, дагэтуль мае паслядоўнікаў. Ступень пераемнасці тым або іншым этнасам гісторыі дзяржавы Рурыкавічаў (Русі) і схільнасці да розных чужародных уплываў расейцаў, украінцаў і беларусаў дагэтуль з’яўляецца пытаннем дыскусійным і занадта палітызаваным, каб можна было спадзявацца на поўнае яго вырашэнне.

На захадзе ў гэты перыяд былі праведзены паспяховыя войны з ВКЛ, а затым з Рэччу Паспалітай. У XVI стагоддзі пачала распаўсюджвацца палітычная канцэпцыя [[Трэці Рым|Масква — Трэці Рым]], якая абгрунтоўвала сусветна-гістарычнае значэнне сталіцы расейскай дзяржавы, як хрысціянскага цэнтра свету. Расейская дзяржава аб’яўлялася духоўным нашчадкам Рымскай і Візантыйскай імперый і галоўным абаронцам і захоўнікам праваслаўя (''«Два Рыма палі, трэці стаіць, а чацвёртаму не быць»''). Гэтая канцэпцыя прадугледжвала выключнасці і багаабранасць расейскага народа. Інтэнсіўнае расшырэнне тэрыторыі і паступоваы выхад расейскай дзяржавы на еўрапейскую палітычную арэну прывяло да стварэння спачатку царства, а затым у пачатку XVIII стагоддзя [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], што азначала якасна новы ўзровень існавання этнасу.

[[Файл:Peter the Great.jpg|thumb|200px|right|[[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]], першы рускі імператар]]
Яшчэ на мяжы XIX—XX стагоддзяў пад расейцамі разумелася сукупнасць трох этнаграфічных груп: [[Велікаросы|вялікаросаў]], [[Маларосы|маларосаў]] і [[Беларусы|беларусаў]] (часам сюды жа ўключалі і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]]), якая складала 86 млн. (1897) або 72,5 % насельніцтва [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Гэта быў пануючы пункт погляду, які знайшоў адлюстраванне ў энцыклапедычных выданнях (гл. раздзел «Гістарычныя крыніцы»). Аднак ужо ў гэты час шэраг даследчыкаў лічылі адрозненні паміж групамі дастатковымі, каб прызнаць іх асобнымі народамі. У сувязі з наступным паглыбленнем гэтых адрозненняў і нацыянальным самавызначэннем малоросаў (украінцаў) і беларусаў, этнонім «расейцы» перастаў на іх распаўсюджвацца і захаваўся толькі для вялікаросаў, замясціўшы сабою ранейшы этнонім. Зараз звычайна, гаворачы аб дарэвалюцыйнай Расіі, пад расейцамі разумеюць толькі вялікаросаў — у прыватнасці, сцвярджаючы, што расейцы складалі 43 % яе насельніцтва (каля 56 млн.).

Назва «Вялікая Расія» упершыню сустракаецца ў пасланні расейскаму мітрапаліту Феагносту візантыйскага імператара ([[1347]] год). У XV стагоддзі выкарыстоўваецца на Захадзе, у XVI уваходзіць у царскі тытул. Сэнсавае напаўненне назову, верагодна, ніколі не было адзіным: з аднаго боку прасочваецца паралель паміж Грэцыяй «Малой» (уласна Грэцыя) і «Вялікай» (грэчаскія калоніі) (такім чынам пад Малай Расіяй разумееца сучасныя ўкраінскія землі — Паўднёвую Русь, «метраполію», а пад Вялікай — паўночныя расейскія землі), з іншай — узвялічваючае значэнне. Аднак у дачыненні да насельніцтва гэтых земляў этнонім вялікаросы (вялікарусы) пачынае выкарыстоўвацца толькі ў XIX стагоддзі, у то час як геаграфічная назва выходзіць з ужывання.

У XX стагоддзі расейцы перажылі адзін з найцяжкіх перыядаў у сваёй гісторыі. У выніку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]], наступнай [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]] [[1918]]—[[1922]] гадоў, усталяванні інтэрнацыянальнай дыктатуры, была знішчана альбо пакінула Расію значная колькасць прадстаўнікоў арыстакратыі, інтэлігенцыі, казацтва, афіцэрства і іншых сацыяльных пластоў, у першую чаргу найбольш адукаваных і заможных. Расейцамі былі згубленыя значныя пласты нацыянальных звычаяў і праваслаўнай культуры.

Катастрафічныя страты расейскаму этнасу быў нанесены падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Сярод 8,66 млн савецкіх салдат, загінулых на фронце і памерлых у палону, 5,76 млн (66,4 %) склалі расейцы [http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090209121148/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html |date=9 лютага 2009 }}; шматлікія рэгіёны з пераважна расейскім насельніцтвам падвергнуліся акупацыі і нямецкаму тэрору.

Пачынаючы з 1990-х гадоў, паводле расійскіх крыніц, расейцы зведваюць дыскрымінацыю ў былых рэспубліках СССР ([[краіны Балтыі]], [[Азербайджан]], [[Узбекістан]], [[Таджыкістан]], [[Казахстан]]), а ў некаторых выпадках і на тэрыторыі Расійскай федэрацыі ([[Чачня]] ў 1990—1999, [[Адыгея]], [[Рэспубліка Саха|Якуція]]). Гэта звязана з ранейшай роляй расейцаў у русіфікацыі розных краін і рэгіёнаў{{Крыніца?}}.

== Рэлігія ==
[[Файл:Kiev caves.jpg|thumb|left|[[Кіева-Пячэрская лаўра]], [[Кіеў]], сучасная [[Украіна]].]]
Пераважная рэлігія рускага народа -- [[праваслаўе]].

Афіцыйнае хрышчэнне Русі адбылося ў 988 годзе, пры [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміры Святаславічы]]. Хрысціянства прыйшло на Русь з Візантыі і пачало распаўсюджвацца сярод вышэйшый слаёў грамадства задоўга да 988 года. Доўгі час захаваліся язычніцкія перажыткі з якімі царква змагалася з рознай ступенню паспяховасці, аля яны засталіся і па цяперашні час. Для аблягчэння пераходу да хрысціянства царква захоўвала некаторыя язычніцкая святы і абрады, замяняя іх першапачатковы змест хрысціянскім.

Першыя пяць стагоддзяў Руская царква была [[мітраполя|мітраполіяй]] [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Канстанцінопальскага патрыярхату]]. Яе ўзначальваў мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Русі, які прызначаўся Канстанцінопальскім патрыярхам з грэкаў, у 1051 годзе вялікі князь кіеўскі [[Яраслаў Уладзіміравіч]] дамогся пастаўлення на першасвятарскі пасад першага русіна — мітрапаліта [[Іларыён Кіеўскі|Іларыёна]], аднаго з самых адукаваных людзей таго часу.

[[Файл:St Basils Cathedral-500px.jpg|thumb|Собор Казанскай Божай Маці, [[Масква]], сучасная [[Расійская Федэрацыя]].]]
З XI ст. пачалі ўтварацца іншыя епархіі: у [[Белгарад Кіеўскі|Белгарадзе]], [[Ноўгарад]]зе, [[Растоў|Растове]], [[Чарнігаў|Чарнігаве]], [[Уладзімір-Валынскі|Уладзіміру-Валынскам]], [[Полацк]]у, [[Тураў|Тураве]]. Епархіяльныя ўладыкі абіраліся на ўдзельных князёў або веча (у Ноўгарадзе з паловы XII ст.).

Пасля разгрому Кіева татара-манголамі, у 1299 годзе кіеўскі мітрапаліт Максім перанёс сваю рэзідэнцыю ва [[Уладзімір-на-Клязьме]]; у канцы 1325 года рэзідэнцыяй Кіеўскіх мітрапалітаў перанесена ў Маскву. У 1448 годзе Маскоўскі Сабор паставіў Кіеўскім мітрапалітам разанскага епіскапа [[Іона II Глезна|Іону]] без узгаднення з Канстанцінопалем. Такім чынам, [[Руская праваслаўная царква]] некананічна (незаконна) набыла [[Аўтакефалія|аўтакефалію]] (самайстайнасць). Патрыяршаства самабвешчана Рускай праваслаўнай царквой у канцы XVI стагоддзя.

Цяпер Руская праваслаўная царква -- буйнейшае рэлігійнае аб’ядненанне расейцаў.

[[Файл:Evstafiev-old-believers-oregon-usa.jpg|thumb|left|Стараабрадцы ў [[Вудбарн]]е, [[Арэгон|штат Арэгон]]]]
У сярэдзіне XVII стагоддзя ў выніку непрызнання часткай рускіх [[Раскол рускай царквы|рэформ патрыярха Нікана ў царкве ўзнік Раскол]], прыхільнікі дарэформеннай царквы адмовіліся падпарадкавацца афіцыйнай царкве і дзяржаве і стварылі свае абшчыны, у выніку чаго ўзнікла [[стараабрадства]]. Сёння стараабрадцаў у Расіі налічваецца каля 2 млн чалавек, у асноўным расейцы, ёсць дзве буйнейшыя царквы — [[Руская праваслаўная стараабрадская царква]] і [[Дрэўлеправаслаўная царква]].

Другой па колькасці хрысціянскай канфесіяй сярод расейцаў з’яўляецца пратэстантызм (1-2 млн чалавек). Буйнейшая пратэстантскай плыняй з’яўляецца [[баптызм]], інуе таксама [[пяцідзесятніцтва]], [[неопяцідзесятніцтва]], [[лютэранства]], [[адвенцізм]] і інш. Некаторая колькасць расейцаў уваходзіць у парахрысціянскія секты: [[Сведкі Іеговы]], [[Пасольства Божае]], муністы і інш.

Нязначная колькасць этнічных расейцаў з’яўляеццы мусульманамі, будыстамі, іўдаістамі, крышнаітамі і г.д.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі пачаліся жорсткія рэпрэсіі супраць праваслаўных і іншых канфесій, большая частка духавенства была знішчана ці адпраўлена ў лагера. У перыяд савецкай улады расейская царква была ў глыбокім заняпавдзе. Зараз імкліва ідзе працэс адраджэння.

== Гл. таксама ==
* [[Рускі марш]]
* [[Колькасць рускіх па суб’ектах Расійскай Федэрацыі]]

== Даследаванні этнагенеза рускіх ==
'''Дарэвалюцыйныя даследаванні'''
* ''Костомаров М.'' Две русские народности // Основа. — СПб., 1861. — Март.
* ''Шахматов А.'' К вопросу об образовании русских наречий и русских народностей // Журнал Министерства Народного Просвещения. — 1899. — Апрель.

'''Савецкія даследаванні'''
* ''Брайчевский М.'' Происхождение Руси. — К., 1968.
* ''Державин Н.'' Происхождение русского народа. — М., 1944.
* ''Ляпунов Б.'' Древнейшие взаимные связи языков русского и украинского и некоторые выводы о времени их возникновения как отдельных лингвистических групп. В сб. Русская историческая лексикология. — М., 1968.
* ''Мавродин В.'' Образование единого русского государства. — П., 1951.
* ''[[Борис Александрович Рыбаков|Рыбаков Б. А.]]'' Первые века русской истории. — М., 1964.
* ''Филин Ф.'' Происхождение русского, украинского и белорусского языков. — П., 1972.
* Вопросы формирования русской народности и нации. — М. — Л., 1958.
* Народы Европейской части СССР, т. І. — М., 1964.
* Происхождение и этническая история русского народа по антропологическим данным / Под ред. В. Бунака. — М., 1965.
* Русские. Историко-этнографический атлас. — М., 1967.
* Л. Н. Гумилёв. От Руси к России. — М., 2004.
* Л. Н. Гумилёв. Этногенез і биосфера Земли. — М., 1989.

'''Сучасныя расійскія даследаванні'''
* ''Сергеева А. В.'' Русские: стереотипы поведения, традиции, ментальность. — М.: Флинта; Наука, 2006. ISBN 5-89349-626-4 ISBN 5-02-033003-5

'''Міжнародныя даследаванні'''
* ''Грушевский М.'' История Украины-Руси. т. 1, второе изд. — Киев, 1913 (Нью-Йорк, 1954).
* ''Куренной П.'' Советские концепции происхождения великорусской народности и «русской» нации. Науч. Записки УВУ, ч. 7. — Мюнхен, 1963.
* ''Чубатий М.'' Княжа Русь-Україна та виникнення трьох східньо-слов’янських націй. ЗНТШ, т. 178. — Нью-Йорк — Париж, 1964.
* ''Zelenin D.'' Russische (Ostslawische) Volkskunde. — Берлин — Лейпциг, 1927.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар = [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|Некрашэвіч С.]], [[Мікола Байкоў|Байкоў М.]]|частка = Русская|загаловак = Расійска-беларускі слоўнік|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Менск|выдавецтва = Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|год = 1928|том = |старонкі = 541|старонак = 728|серыя = |isbn = |тыраж = 7000|ref = Расійска-беларускі слоўнік}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Рускія}}
{{Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі}}{{DEFAULTSORT:Расейц}}
[[Катэгорыя:Рускія| Расейц]]
[[Катэгорыя:Народы Расіі]]
[[Катэгорыя:Народы Крыма]]
[[Катэгорыя:Народы Азіі]]
[[Катэгорыя:Народы Еўропы]]</text>
      <sha1>mu3ccwxc2gw46xh8ownuc5jl18fln30</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165952</id>
      <parentid>5165944</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rechnyk.peremohy</username>
        <id>171053</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5165952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52492" sha1="ptb5apklfbcybax0mgv93gql4q17ljg" xml:space="preserve">{{Этнас
|назва         = Расейцы
|выява         = 
|саманазва     = Русские
|колькасць   = Каля 133 млн.&lt;ref name=JoshuaProject&gt;{{cite web|url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=14598|title=People: Russian|lang=en|access-date=2012-02-28|archive-url=https://www.webcitation.org/67yTcdTll?url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=14598|archive-date=27 мая 2012|url-status=live}}{{en icon}}&lt;/ref&gt; (2014):
| рассяленне    =  {{RUS}}: 111 016 896 (перапіс [[2010]] г.)&lt;ref name=&quot;этнорф2010&quot;&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls Усерасійскі перапіс насельніцтва 2010. Нацыянальны склад насельніцтва РФ 2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211223052305/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |date=23 снежня 2021 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;рг&quot;&gt;[http://www.rg.ru/2011/12/16/stat.html Вось якія мы — расіяне. Аб выніках Усерасійскага перапісу насельніцтва 2010 года]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Без уліку акупаваных [[Расія]]й у 2014 годзе [[Украіна|ўкраінскіх]] тэрыторый.&lt;/ref&gt;

{{UKR}}: 8 334 141 (перапіс [[2001]] г.):&lt;ref name=&quot;perepisU&quot;&gt;{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|title=Усеўкраінскі перапіс насельніцтва. Расейская версія. Вынікі. Нацыянальнасць і родная мова|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6171e8TFd?url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|archive-date=21 жніўня 2011|access-date=19 жніўня 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[File:Flag of Donetsk Oblast.svg|22px]] [[Данецкая вобласць]]: 1 844 399
* [[File:Flag of Crimea.svg|22px]] [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]]: 1 180 400
* [[File:Luhansk-Oblast-flag.gif|22px]] [[Луганская вобласць]]: 991 825
* [[File:Flag Kh-region.png|22px]] [[Харкаўская вобласць]]: 742 000
* [[File:Flag of Dnipropetrovsk Oblast.png|22px]] [[Днепрапятроўская вобласць]]: 627 531
* [[File:Flag of Odesa Oblast.svg|22px]] [[Адэская вобласць]]: 508 500
* [[File:Flag of Zaporizhia Oblast.svg|22px]] [[Запарожская вобласць]]: 476 748
* [[File:Flag of Kyiv Kurovskyi.svg|22px]] [[Кіеў]]: 337 300
* [[File:Flag of Sevastopol.svg|22px]] [[Севастопаль]]: 269 953
* [[File:Flag of Nikolayev oblast.svg|22px]] [[Мікалаеўская вобласць]]: 177 500
* [[File:Flag of Kherson Oblast.svg|22px]] [[Херсонская вобласць]]: 165 200
* [[File:Flag of Sumy Oblast.png|22px]] [[Сумская вобласць]]: 121 700
* [[File:Flag of Poltava Oblast.svg|22px]] [[Палтаўская вобласць]]: 117 100
* [[File:Flag of Kyiv Oblast.svg|22px]] [[Кіеўская вобласць]]: 109 300

{{KAZ}}: 3 685 009 (ацэнка [[2014]] г.):&lt;ref name=&quot;Этнодемограф&quot;&gt;[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT081783 Агенцтва Рэспублікі Казахстан па статыстыцы. Этнадэмаграфічны зборнік Рэспублікі Казахстан 2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171108091746/http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT081783 |date=8 лістапада 2017 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt; 
* [[Файл:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|22px]] [[Усходне-Казахстанская вобласць]]: 529 286
* [[Файл:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|22px]] [[Карагандзінская вобласць]]: 512 769
* [[Файл:Flag of Almaty.svg|22px]] [[Алматы]]: 447 259
* [[Файл:Logo kostanay.jpg|22px]] [[Кастанайская вобласць]]: 371 019
* [[Файл:Алматы облысы герб.png|22px]] [[Алмацінская вобласць]]: 301 713
* [[Файл:North Kazakhstan province seal.svg|22px]] [[Паўночна-Казахстанская вобласць]]: 287 562
* [[Файл:Logo Pavlodar region.png|22px]] [[Паўладарская вобласць]]: 280 447
* [[Файл:Coat of Arms of Aqmola Province.png|22px]] [[Акмалінская вобласць]]: 253 458
* [[Файл:Turkistan region seal.png|22px]] [[Паўднёва-Казахстанская вобласць]]: 132 393
* [[Файл:New flag of Astana.svg|22px]] [[Астана]]: 132 103
* [[Заходне-Казахстанская вобласць]]: 130 767
* [[Файл:Zhambyl province seal.png|22px]] [[Жамбылская вобласць]]: 116 632

{{USA}}: 3 163 084 (ацэнка [[2009]] г.):&lt;ref name=census1&gt;{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&amp;-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&amp;-tree_id=306&amp;-redoLog=false&amp;-geo_id=01000US&amp;-format=&amp;-_lang=en&amp;-search_map_config= |title=Selected Social Characteristics in the United States: 2009 |publisher=U.S. Census American Community Survey |year=2009 |access-date=19 жніўня 2014 |archive-url=https://archive.today/20200211182006/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&amp;-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&amp;-tree_id=306&amp;-redoLog=false&amp;-geo_id=01000US&amp;-format=&amp;-_lang=en&amp;-search_map_config= |archive-date=11 лютага 2020 |url-status=dead }}{{en icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[File:Flag of New York.svg|22px]] [[Нью-Ёрк (штат)|Штат Нью-Ёрк]]: 505 113
* [[File:Flag of California.svg|22px]] [[Каліфорнія|Штат Каліфорнія]]: 449 763
* [[File:Flag of Florida.svg|22px]] [[Фларыда (штат)|Штат Фларыда]]: 249 229
* [[File:Flag of Pennsylvania.svg|22px]] [[Пенсільванія|Штат Пенсільванія]]: 213 855
* [[File:Flag of New Jersey.svg|22px]] [[Нью-Джэрсі|Штат Нью-Джэрсі]]: 197 126
* [[File:Flag of Illinois.svg|22px]] [[Ілінойс|Штат Ілінойс]]: 140 254
* [[File:Flag of Massachusetts.svg|22px]] [[Масачусетс|Штат Масачусетс]]: 122 724

{{BLR}}: 785 084 (перапіс [[2009]] г.):&lt;ref name=&quot;belstat.gov.by&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf Вынікі перапісу насельніцтва Беларусі 2009 г. Нацыянальны склад.]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Minsk, Belarus.svg|22px]] [[Мінск]]: 184 070
* [[Файл:Flag of Vitsebsk Voblasts.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]: 124 958
* [[Файл:Flag of Homyel Voblast.svg|22px]] [[Гомельская вобласць]]: 111 085
* [[Файл:Flag of Minsk Voblast.svg|22px]] [[Мінская вобласць]]: 101 579

{{UZB}}: 593 000 (ацэнка [[2012]] г.):&lt;ref&gt;[http://joshuaproject.net/countries/UZ?page=2 Uzbekistan Joshua Project]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
*  [[Файл:Tashkent emblem.jpg|22px]] [[Ташкент]]: 440 000 (ацэнка [[2009]] г.)&lt;ref name=&quot;Gorod&quot;&gt;[http://tashkent.uz/ru/articles/22/ Даведка аб горадзе на афіцыйным сайце хакіміята г. Ташкент] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120125175336/http://tashkent.uz/ru/articles/22/ |date=25 студзеня 2012 }}[http://tashkent.uz/ru/articles/354/ Насельніцтва Ташкента] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120126030620/http://tashkent.uz/ru/articles/354/ |date=26 студзеня 2012 }}&lt;/ref&gt;

{{LAT}}: 531 324 (ацэнка [[2013]] г.):&lt;ref name=&quot;терЛР&quot;&gt;[http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2013.htm Насельніцтва Латвіі 2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131202101330/http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2013.htm |date=2 снежня 2013 }}{{ref-lv}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Riga.svg|22px]] [[Рыга]]: 249 282
* [[Файл:Flag of Daugavpils.svg|22px]] [[Даўгаўпілс]]: 45 061
* [[Файл:Flag of Liepāja.svg|22px]] [[Ліепая]]: 22 268
* [[Файл:Flag of Jurmala.svg|22px]] [[Юрмала]]: 17 258
* [[Файл:Jelgava flag.svg|22px]] [[Елгава]]: 15 810
* [[Файл:Flag of Rēzekne.svg|22px]] [[Рэзэкнэ]]: 13 875

{{CAN}}: 500 600 (перапіс [[2006]] г.):&lt;ref&gt;[http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm Population by selected ethnic origins, by province and territory (2006 Census) (Statistics Canada)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110115234252/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm |date=15 студзеня 2011 }}{{en icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Ontario.svg|22px]] [[Антарыа (правінцыя)|Правінцыя Антарыа]]: 167 365
* [[Файл:Flag of British Columbia.svg|22px]] [[Брытанская Калумбія|Правінцыя Брытанская Калумбія]]: 114 105
* [[Файл:Flag of Alberta.svg|22px]] [[Альберта (правінцыя)|Правінцыя Альберта]]: 92 020
* [[Файл:Flag of Manitoba.svg|22px]] [[Манітоба|Правінцыя Манітоба]]: 45 625
* [[Файл:Flag of Quebec.svg|22px]] [[Квебек (правінцыя)|Правінцыя Квебек]]: 40 155
* [[Файл:Flag of Saskatchewan.svg|22px]] [[Саскачэван (правінцыя)|Правінцыя Саскачэван]]: 35 050

{{KGZ}}: 381 562 (ацэнка [[2012]] г.):&lt;ref name=&quot;Kir&quot;&gt;[http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf Нацыянальны статыстычны камітэт Кыргызскай Рэспублікі. Нацыянальны склад насельніцтва (ацэнка 1 студзеня 2012 года)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113151445/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf |date=13 лістапада 2013 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Bishkek.svg|22px]] [[Бішкек]]: 192 080 (перапіс [[2009]] г.)&lt;ref name=&quot;Этно2009.Бишкек&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20120321015617/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%91%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BA.pdf Перапіс насельніцтва Кыргызстана 2009. Бішкек]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;
* [[Файл:Flag of Chuy Province.svg|22px]] [[Чуйская вобласць]]: 167 135 (перапіс [[2009]] г.)&lt;ref name=&quot;Этно2009.Чуй&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Перапіс насельніцтва Кыргызстана 2009. Чуйская вобласць]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{EST}}: 332 816 (ацэнка [[2014]] г.):&lt;ref&gt;[http://www.stat.ee/34267 Статкамітэт Эстоніі. База дадзеных насельніцтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180104172617/http://www.stat.ee/34267 |date=4 студзеня 2018 }}{{ref-ee}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of et-Harju maakond.svg|22px]] [[Павет Хар’ю]]: 179 355
* [[Файл:Ida-Virumaa lipp.svg|22px]] [[Павет Іда-Віру]]: 108 537

{{MOL}}: 201 218 (перапіс [[2004]] г.):&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[http://www.demoscope.ru/weekly/2006/0249/analit08.php Дэмаскоп. Некаторыя вынікі перапісу 2004 года ў Малдове]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Без уліку [[ПМР]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Chișinău.svg|22px]] [[Кішынёў]]: 99 149
* [[Файл:Balti flag 2006.png|22px]] [[Бэлць|Бельцы]]: 24 546
* [[Файл:Flag of District Cahul.svg|22px]] [[Кагульскі раён]]: 7702
* [[Файл:Flag of Gagauzia.svg|22px]] [[Гагаузія]]: 5941
* [[Файл:Steag raionul edinet.svg|22px]] [[Едзінецкі раён]]: 5083

{{LIT}}: 171 100 (ацэнка [[2012]] г.):&lt;ref name=&quot;stat.gov.lt&quot;&gt;[http://db1.stat.gov.lt/statbank/default.asp?w=1440 Дэпартамент статыстыкі Літвы. Насельніцтва і сацыяльная статыстыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120107231809/http://db1.stat.gov.lt/statbank/default.asp?w=1440 |date=7 студзеня 2012 }} ([http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?Maintable=M3010215&amp;PLanguage=1 M3010215: Population at the beginning of the year by ethnicity (1979 -&gt; 2011)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110722151720/http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?Maintable=M3010215&amp;PLanguage=1 |date=22 ліпеня 2011 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Vilnius County flag.svg|22px]] [[Вільнюскі павет]]: 83 281
* [[Файл:LTU Klaipedos apskritis flag.svg|22px]] [[Клайпедскі павет]]: 35 265
* [[Файл:LTU Kauno apskritis flag.svg|22px]] [[Каўнаскі павет]]: 19 784
* [[Файл:Utena County flag.svg|22px]] [[Уцінскі павет]]: 18 905

[[Файл:Flag of Transnistria (state).svg|22px]] [[Прыднястроўе]]: 154 900 (ацэнка [[2012]] г.)&lt;ref&gt;[[Прыднястроўе]] ([[ПМР]]) юрыдычна з'яўляецца часткай Малдовы, фактычна — самаабвешчанай дзяржавай, прызнанай толькі дзвюма часткова прызнанымі дзяржавамі: [[Паўднёвая Асеція]] і [[Абхазія]]. Перапіс насельніцтва ў [[Малдова|Малдове]] 5—12 кастрычніка [[2004]] г. праводзіўся без уліку насельніцтва [[ПМР]]. У [[ПМР]] у 2004 г. праводзіўся самастойны перапіс насельніцтва 11-18 лістапада 2004 г.([http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0213/panorm01.php#2 Дэмаскоп. Вынікі перапісу насельніцтва ПМР 2004 г.]){{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mepmr.org/pdf/stat-2013.pdf Статыстычны штогоднік 2013 ПМР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131112165959/http://www.mepmr.org/pdf/stat-2013.pdf |date=12 лістапада 2013 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Туркменістан}}: 100 000 (ацэнка [[2001]] г.)

{{сцягафікацыя|Бразілія}}: 137 000&lt;ref&gt;[http://joshuaproject.net/countries/BR?page=9 Brazil Джошуа Проджэкт Бразілія]&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Азербайджан}}: 119 300 (перапіс [[2009]] г.):&lt;ref name=&quot;Azer2009&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121130101713/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls Перапісы насельніцтва Азербайджана 1979, 1989, 1999, 2009 гг.]{{en icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[File:Coat of arms of Baku.svg|22px]] [[Баку]]: 108 525

{{сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}: 75 500 (ацэнка [[2012]] г.)&lt;ref&gt;[http://joshuaproject.net/countries/UK?page=4 United Kingdom]&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Грузія}}: 67 671 (перапіс [[2002]] г.):&lt;ref name=&quot;statistics.ge&quot;&gt;[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/92/Georgia_Census_2002-_Ethnic_group_by_major_administrative-territorial_units.pdf Перапіс насельніцтва Грузіі 2002 г. Нацыянальны склад]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Без Абхазіі і Паўднёвай Асеціі&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Tbilisi.svg|22px]] [[Тбілісі]]: 32 580
* [[Файл:Flag of Adjara.svg|22px]] [[Аджарыя]]: 9 073

{{сцягафікацыя|Аўстралія}}: 67 055 (перапіс [[2006]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.omi.wa.gov.au/components%5CWAPeople2006%5CSect1%5CTable_1-10.pdf  Category No. 2068.0 — 2006 Census Tables] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110327222425/http://www.omi.wa.gov.au/components/WAPeople2006/Sect1/Table_1-10.pdf |date=27 сакавіка 2011 }}{{en icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Куба}}: 50 200 (перапіс [[2002]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/index.htm Афіцыйная статыстыка Кубы за 2002 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070203182631/http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/index.htm |date=3 лютага 2007 }}{{es icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Францыя}}: 37 949 ([[2007]] г.)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ined.fr/en/pop_figures/france/immigrants_foreigners/countries_birth_1999/|title=(2007 census)|publisher=Ined.fr|date=2012-07-06|access-date=2012-07-22|archive-url=https://www.webcitation.org/69f2Fq2bJ?url=http://www.ined.fr/en/pop_figures/france/immigrants_foreigners/countries_birth_1999/|archive-date=4 жніўня 2012|url-status=live}}{{fr icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Таджыкістан}}: 34 838 (перапіс [[2010]] г.)&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf Том 3. Нацыянальны склад і валоданне мовамі, грамадзянства насельніцтва Рэспублікі Таджыкістан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131014054442/http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf |date=14 кастрычніка 2013 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Фінляндыя}}: 26 909 (ацэнка [[2008]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.finnish.ru/finland/state/vaesto.php Насельніцтва Фінляндыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110127164932/http://finnish.ru/finland/state/vaesto.php |date=27 студзеня 2011 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Румынія}}: 23 487 ([[2011]] г.)&lt;ref&gt;RECENSĂMÂNTUL POPULAŢIEI ŞI AL LOCUINŢELOR 2011: [http://www.constanta.insse.ro/phpfiles/sR_TAB_8.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170202131348/http://www.constanta.insse.ro/phpfiles/sR_TAB_8.pdf |date=2 лютага 2017 }}{{ref-ro}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Кітай}}: 15 609 (перапіс [[2000]] г.)&lt;ref&gt;[http://141.211.142.26/member/census2000/ybListDetail.asp?ID=1# (2000, перапіс)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928214338/http://141.211.142.26/member/census2000/ybListDetail.asp?ID=1 |date=28 верасня 2007 }}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Польшча}}: 13 000 (перапіс [[2011]] г.)&lt;ref&gt;[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/narodowy-spis-powszechny-ludnosci-i-mieszkan-2011/przynaleznosc-narodowo-etniczna-ludnosci-nsp-2011,16,1.html Przynależność narodowo-etniczna ludności - NSP 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141027162408/http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/narodowy-spis-powszechny-ludnosci-i-mieszkan-2011/przynaleznosc-narodowo-etniczna-ludnosci-nsp-2011,16,1.html |date=27 кастрычніка 2014 }}{{ref-pl}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Арменія}}: 11 911 (перапіс [[2011]] г.)&lt;ref name=&quot;docs.armstat.am&quot;&gt;[http://www.armstat.am/file/article/1._bajin_5_583-664.pdf Перапіс насельніцтва Арменіі 2011 г.]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Балгарыя}}: 9 978 (перапіс [[2011]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.nsi.bg/sites/default/files/files/pressreleases/Census2011final.pdf Преброяване 2011 -]{{ref-bg}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
| вымер = 
| архкультура = 
| мова = [[Расейская мова|Расейская]]
| мовы зносін = 
| раса = [[Еўрапеоідная раса]]
| рэлігія = '''[[Хрысціянства]]''' ([[праваслаўе]], у тым ліку ''[[стараабрадства]]'')
| уваходзіць = [[Усходнія славяне]]
| роднасныя = [[Беларусы]], [[украінцы]] і іншыя [[славяне]]
| уключае = 
| паходжанне = [[Славяне]]
}}

'''Расе́йцы''' ({{lang-ru|русские}}), таксама '''расі́йцы'''{{Sfn|Расійска-беларускі слоўнік|1928|с=541}} — народ ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]] і на поўначы [[Азія|Азіі]]. Адносіцца да [[славяне|славянскай моўнай сям’і]], [[Усходнія славяне|усходнеславянскай моўнай групы]] (разам з [[Беларусы|беларусамі]] і [[Украінцы|украінцамі]]). Найбольш шматлікі народ [[Еўропа|Еўропы]] і адзін з найбуйнейшых у свеце.

== Рассяленне ==
Расейцы — асноўнае насельніцтва [[Расія|Расіі]] (каля 80 %). Таксама расейцы складаюць значную частку насельніцтва іншых краін і іх рэгіёнаў: у [[Беларусь|Беларусі]] 8 %, у [[Казахстан]]е 25,9 %, у [[Латвія|Латвіі]] 26,9 %, ва [[Украіна|Украіне]] 17,3 % (у [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Крыму]] 58,3 %, у г. [[Севастопаль|Севастопалі]] 71,6 %), у няпрызнаным [[Прыднястроўе|Прыднястроўі]] 28 %, у [[Эстонія|Эстоніі]] 25,7 %, у [[павет Іда-Віру|павеце Іда-Віру]] 70,8 %, у г. [[Нарва]] 96 %, у г. [[Талін]] 36,6 %.

[[Файл:Russians ethnic 94.jpg|thumb|300px|left|Расейцы ў новых незалежных дзяржавах.]]

Вялікія абшчыны расейцаў існуюць у больш далёкіх краінах — [[ЗША]], [[Германія|Германіі]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Францыя|Францыі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Фінляндыя|Фінляндыі]] — эмігранты розных хваль.

== Этнаграфічныя групы ==
Па асаблівасцях мовы і побыту расейцы дзеляцца, па прапанаванай А. А. Шахматавым, А. І. Сабалеўскім і пазней прынятай шматлікімі, у прыватнасці савецкімі, даследчыкамі (Б. М. Ляпуноў, Ф. Філіп і інш.) схеме, на дзве або тры вялікія дыялектныя групы: '''паўночная окаючая''' і '''паўднёвая акаючая''' з прамежкавым говарам Масквы. Мяжа паміж першымі двума праходзіць па лініі [[Пскоў]]—[[Цвер]]—[[Масква]]—[[Ніжні Ноўгарад]].

Шэраг даследчыкаў (Д. Н. Ушакоў, Д. К. Зяленін і інш.) вылучалі дзве першыя групы як асобныя велікарускія народнасці (паўночная і паўднёвая, назвы штучныя, саманазва і самаідэнтыфікацыя незалежна ад дыялекту — расейцы), паміж якімі развілася яшчэ і трэцяя (сярэдневялікаруская) — з культурным і палітычным цэнтрам — Масквой, на падставе якой адбываецца ўніфікацыя мовы і ўсёй культуры. У цяперашні час у сувязі з развіццём школьнай адукацыі і сродкаў масавай камунікацыі адрознення ў дыялектах моцна паменшыліся. Бытавымі і моўнымі асаблівасцямі сярод расейцаў адрозніваецца яшчэ шэраг меншых этнаграфічных груп: [[казакі]], [[паморы]], [[рускавусцінцы]], [[затундраныя сяляне]], [[камчадалы]], [[малакане]], [[ліпаване]] і інш.

== Паходжанне этноніма ==
''Расейскі'' — [[субстантывацыя|субстантываны]] [[прыметнік]]; стар.-расейс. ''русскыи'' утвораны ад больш ранняга этноніма ўсходніх славян — ''[[Русь, народ|русь]]'' (гэтым жа словам звалася і ўсходнеславянская дзяржава, часам пераважна — Кіеўская зямля ў процівагу Наўгародскай і Уладзіміра-Суздальскай{{крыніца?}}). У візантыйскіх крыніцах, апроч асновы з -u- (russ-), прадстаўленая і аснова з -o- — Rhos, R(h)osia, адкуль у канчатковым выніку пайшла назва [[Расія]]. Этымалогія этноніма «русь» няясная; літаратура пытання с часоў [[Міхаіл Васільевіч Ламаносаў|Ламаносава]] і [[Герард Фрыдрых Мілер|Мілера]] вялізная, але да пераканаўчага рашэння лінгвісты і гісторыкі так і не дашлі. У прыватнасці, няясна, ці занесена яно на ўсходнеславянскую тэрыторыю [[варагі|варагамі]] (кім бы яны ні былі па паходжанні) або паўстала на ёй спрадвечна (а калі дакладна апошняе, то ў якім рэгіёне гэта адбылося).

У шэрагу версій этнонім «русь»:

* узводзіцца да [[старажытнаісландская мова|старажытнаісландскага]] слова Róþsmenn або Róþskarlar — «вясляры, мараходы», але ўсячэнне Róþs не засведчана (у падтрымку варажскай версіі прыцягваецца таксама [[Фінская мова|фін.]] ''ruotsi'' — швед);
* ад [[індаарыйскія мовы|індаарыйскай]] асновы ruksa, russa — «светлы», «белы» (ёсць контраргументы як лінгвістычнага, так і гістарычнага характару);
* лічыцца забароненым імем татэмнага звера ўсходніх славян — мядзведзя (па аналогіі [[Лацінская мова|лат.]] ''ursus'', [[Старажытнагрэчэская мова|стар.-гр.]] ''αρκτος'', зрэшты, адпаведнасць гэтай назве ў славянскай мове выглядала б як ''*рьсь'');
* ад назвы ракі [[Рось (рака)|Рось]] на Кіеўшчыне (зрэшты, гэтае слова мела ў корані не ''о'' і не ''у'', а ''ъ'' — ''Ръсь'', ускосныя склоны '''Рси''', таму такая этымалогія таксама сумнеўная).

== Гістарычны нарыс ==
[[Файл:Gosudarstvennost2002.jpg|thumb|150px|left|Паштовая марка, прысвечаная 1140-годдзю расійскай дзяржаўнасці]]
[[Файл:Грамата_Жыгімонта_(Сігізмунда)_ад_27_верасня_1432_месцічам_Віленскім.jpg|thumb|left|250px|Грамата [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] ад 27 верасня 1432 года «Виленскимъ мЂстичомъ вЂры римское и русскимъ, што суть русское вЂры». Сведчанне не этнічнага, а канфесійнага значэння паняцця «расейцы» ў Вялікім Княстве Літоўскім.]]
Ва ўступнай частцы [[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых гадоў]] складальнік апавядае пра славянскіх плямёнах, якія адносіліся да Русі ў XI ст.

Паводле падання, у 2-й палове IX cт. правадыр навагародскіх славен [[Гастамысл]] перад смерцю, каб выратаваць славен ад разладаў, параіў ім запрасіць для кіравання аднаго з варажскіх уладароў. Славене так і зраблі, запрасілі спачатку адных варагаў, але выгналі іх, а потым запрасілі конунга [[Рурык]]а з яго родам.

[[Файл:Veche of Novgorod.jpg|thumb|250px|right|Наўгародскае веча]]
Пасля ўключэння да канца X ст. нашчадкамі Рурыка ўсходнеславянскіх племянных саюзаў у склад [[Дзяржава Рурыкавічаў|дзяржавы Рурыкавічаў (так званай Кіеўскай Русі)]], з часам тэарэтычна магла б ўтварыцца адзіная этнічная супольнасць (гл. пра канцэпцыю [[старажытнаруская народнасць|старажытнарускай народнасці]]), але такой кансалідацыі перашкодзіў феадальны распад дзяржавы, якія пачаўся ўжо ў сярэдзіне XI ст., фармальна быў замацаваны ў 1097 годзе (гл. [[Любецкі з’езд|Любецкі з’ед]]) і далей толькі паскараўся.

Разрозненнасць княстваў Рурыкавічаў узмацнілася ў XIII ст. пасля [[Мангольскае нашэсце на Русь|мангольскага нашэсця]] і ўсталявання васальнай залежнасці часткі гэтых княстваў ад манголаў.

Пазнейшае аб’яднанне шэрагу княстваў Рурыкавічаў у дзвюх розных рэгіянальных дзяржавах — [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] (пазней [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) і [[Вялікае Княства Маскоўскае|Вялікім Княстве Маскоўскім]], заклала аснову фарміравання трох сучасных усходнеславянскіх народаў — [[Беларусы|беларусаў]] і [[Украінцы|ўкраінцаў]] (на абшарах Вялікага Княства Літоўскага) і расейцаў (на абшарах Вялікага Княства Маскоўскага).

Найбольшую ролю ва фарміраванні расейскага народа адыгралі нашчадкі славянскіх плямён паўночнага-ўсходу дзяржавы Рурыкавічаў (Русі) — [[ільменскія славене]], [[крывічы]], [[вяцічы]] і іншыя, у сувязі з невыразнасцю працэсаў міграцыі ў сярэдневеччы, уклад астатніх плямёнаў імаверна не быў значным.

У XIV—XV стагоддзях завершыўся працэс фарміравання сучаснага расейскага народа, на што паўплывала стварэнне Расейскай цэнтралізаванай дзяржавы і барацьба супраць мангола-татарскага іга. У XV стагоддзі расейцы пачалі распаўсюджвацца ў стэпавыя раёны [[Паволжа]] і [[Паўночны Каўказ|Паўночнага Каўказа]], у XVII стагоддзі засялілі [[Сібір]] (найбольшую ролю пры гэтым адыгралі [[казакі]] і [[паморы]]), пры гэтым былі практычна цалкам асіміляваныя плямёны, якія жылі на [[Руская раўніна|Расейскай раўніне]] -- фіна-ўгорскія [[Мера (племя)|мера]], [[мяшчора]], [[мурама]] і балцкая [[голядзь]]. На грунце гэтага факту ў XIX стагоддзі некаторыя польскія гісторыкі (напрыклад, Духінскі) наогул адмаўлялі расейскім у славянскай належнасці. Гэтая тэорыя, з самага пачатку ўвогуле прызнаная маючай не навуковыя, а палітычныя асновы, дагэтуль мае паслядоўнікаў. Ступень пераемнасці тым або іншым этнасам гісторыі дзяржавы Рурыкавічаў (Русі) і схільнасці да розных чужародных уплываў расейцаў, украінцаў і беларусаў дагэтуль з’яўляецца пытаннем дыскусійным і занадта палітызаваным, каб можна было спадзявацца на поўнае яго вырашэнне.

На захадзе ў гэты перыяд былі праведзены паспяховыя войны з ВКЛ, а затым з Рэччу Паспалітай. У XVI стагоддзі пачала распаўсюджвацца палітычная канцэпцыя [[Трэці Рым|Масква — Трэці Рым]], якая абгрунтоўвала сусветна-гістарычнае значэнне сталіцы расейскай дзяржавы, як хрысціянскага цэнтра свету. Расейская дзяржава аб’яўлялася духоўным нашчадкам Рымскай і Візантыйскай імперый і галоўным абаронцам і захоўнікам праваслаўя (''«Два Рыма палі, трэці стаіць, а чацвёртаму не быць»''). Гэтая канцэпцыя прадугледжвала выключнасці і багаабранасць расейскага народа. Інтэнсіўнае расшырэнне тэрыторыі і паступоваы выхад расейскай дзяржавы на еўрапейскую палітычную арэну прывяло да стварэння спачатку царства, а затым у пачатку XVIII стагоддзя [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], што азначала якасна новы ўзровень існавання этнасу.

[[Файл:Peter the Great.jpg|thumb|200px|right|[[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]], першы рускі імператар]]
Яшчэ на мяжы XIX—XX стагоддзяў пад расейцамі разумелася сукупнасць трох этнаграфічных груп: [[Велікаросы|вялікаросаў]], [[Маларосы|маларосаў]] і [[Беларусы|беларусаў]] (часам сюды жа ўключалі і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]]), якая складала 86 млн. (1897) або 72,5 % насельніцтва [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Гэта быў пануючы пункт погляду, які знайшоў адлюстраванне ў энцыклапедычных выданнях (гл. раздзел «Гістарычныя крыніцы»). Аднак ужо ў гэты час шэраг даследчыкаў лічылі адрозненні паміж групамі дастатковымі, каб прызнаць іх асобнымі народамі. У сувязі з наступным паглыбленнем гэтых адрозненняў і нацыянальным самавызначэннем малоросаў (украінцаў) і беларусаў, этнонім «расейцы» перастаў на іх распаўсюджвацца і захаваўся толькі для вялікаросаў, замясціўшы сабою ранейшы этнонім. Зараз звычайна, гаворачы аб дарэвалюцыйнай Расіі, пад расейцамі разумеюць толькі вялікаросаў — у прыватнасці, сцвярджаючы, што расейцы складалі 43 % яе насельніцтва (каля 56 млн.).

Назва «Вялікая Расія» упершыню сустракаецца ў пасланні расейскаму мітрапаліту Феагносту візантыйскага імператара ([[1347]] год). У XV стагоддзі выкарыстоўваецца на Захадзе, у XVI уваходзіць у царскі тытул. Сэнсавае напаўненне назову, верагодна, ніколі не было адзіным: з аднаго боку прасочваецца паралель паміж Грэцыяй «Малой» (уласна Грэцыя) і «Вялікай» (грэчаскія калоніі) (такім чынам пад Малай Расіяй разумееца сучасныя ўкраінскія землі — Паўднёвую Русь, «метраполію», а пад Вялікай — паўночныя расейскія землі), з іншай — узвялічваючае значэнне. Аднак у дачыненні да насельніцтва гэтых земляў этнонім вялікаросы (вялікарусы) пачынае выкарыстоўвацца толькі ў XIX стагоддзі, у то час як геаграфічная назва выходзіць з ужывання.

У XX стагоддзі расейцы перажылі адзін з найцяжкіх перыядаў у сваёй гісторыі. У выніку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]], наступнай [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]] [[1918]]—[[1922]] гадоў, усталяванні інтэрнацыянальнай дыктатуры, была знішчана альбо пакінула Расію значная колькасць прадстаўнікоў арыстакратыі, інтэлігенцыі, казацтва, афіцэрства і іншых сацыяльных пластоў, у першую чаргу найбольш адукаваных і заможных. Расейцамі былі згубленыя значныя пласты нацыянальных звычаяў і праваслаўнай культуры.

Катастрафічныя страты расейскаму этнасу быў нанесены падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Сярод 8,66 млн савецкіх салдат, загінулых на фронце і памерлых у палону, 5,76 млн (66,4 %) склалі расейцы [http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090209121148/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html |date=9 лютага 2009 }}; шматлікія рэгіёны з пераважна расейскім насельніцтвам падвергнуліся акупацыі і нямецкаму тэрору.

Пачынаючы з 1990-х гадоў, паводле расійскіх крыніц, расейцы зведваюць дыскрымінацыю ў былых рэспубліках СССР ([[краіны Балтыі]], [[Азербайджан]], [[Узбекістан]], [[Таджыкістан]], [[Казахстан]]), а ў некаторых выпадках і на тэрыторыі Расійскай федэрацыі ([[Чачня]] ў 1990—1999, [[Адыгея]], [[Рэспубліка Саха|Якуція]]). Гэта звязана з ранейшай роляй расейцаў у русіфікацыі розных краін і рэгіёнаў{{Крыніца?}}.

== Рэлігія ==
[[Файл:Kiev caves.jpg|thumb|left|[[Кіева-Пячэрская лаўра]], [[Кіеў]], сучасная [[Украіна]].]]
Пераважная рэлігія рускага народа -- [[праваслаўе]].

Афіцыйнае хрышчэнне Русі адбылося ў 988 годзе, пры [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміры Святаславічы]]. Хрысціянства прыйшло на Русь з Візантыі і пачало распаўсюджвацца сярод вышэйшый слаёў грамадства задоўга да 988 года. Доўгі час захаваліся язычніцкія перажыткі з якімі царква змагалася з рознай ступенню паспяховасці, аля яны засталіся і па цяперашні час. Для аблягчэння пераходу да хрысціянства царква захоўвала некаторыя язычніцкая святы і абрады, замяняя іх першапачатковы змест хрысціянскім.

Першыя пяць стагоддзяў Руская царква была [[мітраполя|мітраполіяй]] [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Канстанцінопальскага патрыярхату]]. Яе ўзначальваў мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Русі, які прызначаўся Канстанцінопальскім патрыярхам з грэкаў, у 1051 годзе вялікі князь кіеўскі [[Яраслаў Уладзіміравіч]] дамогся пастаўлення на першасвятарскі пасад першага русіна — мітрапаліта [[Іларыён Кіеўскі|Іларыёна]], аднаго з самых адукаваных людзей таго часу.

[[Файл:St Basils Cathedral-500px.jpg|thumb|Собор Казанскай Божай Маці, [[Масква]], сучасная [[Расійская Федэрацыя]].]]
З XI ст. пачалі ўтварацца іншыя епархіі: у [[Белгарад Кіеўскі|Белгарадзе]], [[Ноўгарад]]зе, [[Растоў|Растове]], [[Чарнігаў|Чарнігаве]], [[Уладзімір-Валынскі|Уладзіміру-Валынскам]], [[Полацк]]у, [[Тураў|Тураве]]. Епархіяльныя ўладыкі абіраліся на ўдзельных князёў або веча (у Ноўгарадзе з паловы XII ст.).

Пасля разгрому Кіева татара-манголамі, у 1299 годзе кіеўскі мітрапаліт Максім перанёс сваю рэзідэнцыю ва [[Уладзімір-на-Клязьме]]; у канцы 1325 года рэзідэнцыяй Кіеўскіх мітрапалітаў перанесена ў Маскву. У 1448 годзе Маскоўскі Сабор паставіў Кіеўскім мітрапалітам разанскага епіскапа [[Іона II Глезна|Іону]] без узгаднення з Канстанцінопалем. Такім чынам, [[Руская праваслаўная царква|Расейская праваслаўная царква]] некананічна (незаконна) набыла [[Аўтакефалія|аўтакефалію]] (самайстайнасць). Патрыяршаства самабвешчана Расейскай праваслаўнай царквой у канцы XVI стагоддзя.

Цяпер Расейская праваслаўная царква -- буйнейшае рэлігійнае аб’ядненанне расейцаў.

[[Файл:Evstafiev-old-believers-oregon-usa.jpg|thumb|left|Стараабрадцы ў [[Вудбарн]]е, [[Арэгон|штат Арэгон]]]]
У сярэдзіне XVII стагоддзя ў выніку непрызнання часткай расейцаў [[Раскол рускай царквы|рэформ патрыярха Нікана ў царкве ўзнік Раскол]], прыхільнікі дарэформеннай царквы адмовіліся падпарадкавацца афіцыйнай царкве і дзяржаве і стварылі свае абшчыны, у выніку чаго ўзнікла [[стараабрадства]]. Сёння стараабрадцаў у Расіі налічваецца каля 2 млн чалавек, у асноўным расейцы, ёсць дзве буйнейшыя царквы — [[Руская праваслаўная стараабрадская царква|Расейская праваслаўная стараабрадская царква]] і [[Дрэўлеправаслаўная царква]].

Другой па колькасці хрысціянскай канфесіяй сярод расейцаў з’яўляецца пратэстантызм (1-2 млн чалавек). Буйнейшая пратэстантскай плыняй з’яўляецца [[баптызм]], інуе таксама [[пяцідзесятніцтва]], [[неопяцідзесятніцтва]], [[лютэранства]], [[адвенцізм]] і інш. Некаторая колькасць расейцаў уваходзіць у парахрысціянскія секты: [[Сведкі Іеговы]], [[Пасольства Божае]], муністы і інш.

Нязначная колькасць этнічных расейцаў з’яўляеццы мусульманамі, будыстамі, іўдаістамі, крышнаітамі і г.д.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі пачаліся жорсткія рэпрэсіі супраць праваслаўных і іншых канфесій, большая частка духавенства была знішчана ці адпраўлена ў лагера. У перыяд савецкай улады расейская царква была ў глыбокім заняпавдзе. Зараз імкліва ідзе працэс адраджэння.

== Гл. таксама ==
* [[Рускі марш|Расейскі марш]]
* [[Колькасць рускіх па суб’ектах Расійскай Федэрацыі|Колькасць расейцаў па суб’ектах Расійскай Федэрацыі]]

== Даследаванні этнагенеза расейцаў ==
'''Дарэвалюцыйныя даследаванні'''
* ''Костомаров М.'' Две русские народности // Основа. — СПб., 1861. — Март.
* ''Шахматов А.'' К вопросу об образовании русских наречий и русских народностей // Журнал Министерства Народного Просвещения. — 1899. — Апрель.

'''Савецкія даследаванні'''
* ''Брайчевский М.'' Происхождение Руси. — К., 1968.
* ''Державин Н.'' Происхождение русского народа. — М., 1944.
* ''Ляпунов Б.'' Древнейшие взаимные связи языков русского и украинского и некоторые выводы о времени их возникновения как отдельных лингвистических групп. В сб. Русская историческая лексикология. — М., 1968.
* ''Мавродин В.'' Образование единого русского государства. — П., 1951.
* ''[[Борис Александрович Рыбаков|Рыбаков Б. А.]]'' Первые века русской истории. — М., 1964.
* ''Филин Ф.'' Происхождение русского, украинского и белорусского языков. — П., 1972.
* Вопросы формирования русской народности и нации. — М. — Л., 1958.
* Народы Европейской части СССР, т. І. — М., 1964.
* Происхождение и этническая история русского народа по антропологическим данным / Под ред. В. Бунака. — М., 1965.
* Русские. Историко-этнографический атлас. — М., 1967.
* Л. Н. Гумилёв. От Руси к России. — М., 2004.
* Л. Н. Гумилёв. Этногенез і биосфера Земли. — М., 1989.

'''Сучасныя расійскія даследаванні'''
* ''Сергеева А. В.'' Русские: стереотипы поведения, традиции, ментальность. — М.: Флинта; Наука, 2006. ISBN 5-89349-626-4 ISBN 5-02-033003-5

'''Міжнародныя даследаванні'''
* ''Грушевский М.'' История Украины-Руси. т. 1, второе изд. — Киев, 1913 (Нью-Йорк, 1954).
* ''Куренной П.'' Советские концепции происхождения великорусской народности и «русской» нации. Науч. Записки УВУ, ч. 7. — Мюнхен, 1963.
* ''Чубатий М.'' Княжа Русь-Україна та виникнення трьох східньо-слов’янських націй. ЗНТШ, т. 178. — Нью-Йорк — Париж, 1964.
* ''Zelenin D.'' Russische (Ostslawische) Volkskunde. — Берлин — Лейпциг, 1927.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар = [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|Некрашэвіч С.]], [[Мікола Байкоў|Байкоў М.]]|частка = Русская|загаловак = Расійска-беларускі слоўнік|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Менск|выдавецтва = Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|год = 1928|том = |старонкі = 541|старонак = 728|серыя = |isbn = |тыраж = 7000|ref = Расійска-беларускі слоўнік}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Рускія}}
{{Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі}}{{DEFAULTSORT:Расейц}}
[[Катэгорыя:Рускія| Расейц]]
[[Катэгорыя:Народы Расіі]]
[[Катэгорыя:Народы Крыма]]
[[Катэгорыя:Народы Азіі]]
[[Катэгорыя:Народы Еўропы]]</text>
      <sha1>ptb5apklfbcybax0mgv93gql4q17ljg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166182</id>
      <parentid>5165952</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Адхілены 2 апошнія змены (зробленыя [[Адмысловае:Contributions/Rechnyk.peremohy|Rechnyk.peremohy]]) і адноўлена версія 5165680, зробленая InternetArchiveBot</comment>
      <origin>5166182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52004" sha1="2n45aplojreu2qqrx1g190ftsxnpm3u" xml:space="preserve">{{Этнас
|назва         = Рускія
|выява         = 
|саманазва     = Русские
|колькасць   = Каля 133 млн.&lt;ref name=JoshuaProject&gt;{{cite web|url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=14598|title=People: Russian|lang=en|access-date=2012-02-28|archive-url=https://www.webcitation.org/67yTcdTll?url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=14598|archive-date=27 мая 2012|url-status=live}}{{en icon}}&lt;/ref&gt; (2014):
| рассяленне    =  {{RUS}}: 111 016 896 (перапіс [[2010]] г.)&lt;ref name=&quot;этнорф2010&quot;&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls Усерасійскі перапіс насельніцтва 2010. Нацыянальны склад насельніцтва РФ 2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211223052305/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |date=23 снежня 2021 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;рг&quot;&gt;[http://www.rg.ru/2011/12/16/stat.html Вось якія мы — расіяне. Аб выніках Усерасійскага перапісу насельніцтва 2010 года]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Без уліку акупаваных [[Расія]]й у 2014 годзе [[Украіна|ўкраінскіх]] тэрыторый.&lt;/ref&gt;

{{UKR}}: 8 334 141 (перапіс [[2001]] г.):&lt;ref name=&quot;perepisU&quot;&gt;{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|title=Усеўкраінскі перапіс насельніцтва. Руская версія. Вынікі. Нацыянальнасць і родная мова|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6171e8TFd?url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|archive-date=21 жніўня 2011|access-date=19 жніўня 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[File:Flag of Donetsk Oblast.svg|22px]] [[Данецкая вобласць]]: 1 844 399
* [[File:Flag of Crimea.svg|22px]] [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]]: 1 180 400
* [[File:Luhansk-Oblast-flag.gif|22px]] [[Луганская вобласць]]: 991 825
* [[File:Flag Kh-region.png|22px]] [[Харкаўская вобласць]]: 742 000
* [[File:Flag of Dnipropetrovsk Oblast.png|22px]] [[Днепрапятроўская вобласць]]: 627 531
* [[File:Flag of Odesa Oblast.svg|22px]] [[Адэская вобласць]]: 508 500
* [[File:Flag of Zaporizhia Oblast.svg|22px]] [[Запарожская вобласць]]: 476 748
* [[File:Flag of Kyiv Kurovskyi.svg|22px]] [[Кіеў]]: 337 300
* [[File:Flag of Sevastopol.svg|22px]] [[Севастопаль]]: 269 953
* [[File:Flag of Nikolayev oblast.svg|22px]] [[Мікалаеўская вобласць]]: 177 500
* [[File:Flag of Kherson Oblast.svg|22px]] [[Херсонская вобласць]]: 165 200
* [[File:Flag of Sumy Oblast.png|22px]] [[Сумская вобласць]]: 121 700
* [[File:Flag of Poltava Oblast.svg|22px]] [[Палтаўская вобласць]]: 117 100
* [[File:Flag of Kyiv Oblast.svg|22px]] [[Кіеўская вобласць]]: 109 300

{{KAZ}}: 3 685 009 (ацэнка [[2014]] г.):&lt;ref name=&quot;Этнодемограф&quot;&gt;[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT081783 Агенцтва Рэспублікі Казахстан па статыстыцы. Этнадэмаграфічны зборнік Рэспублікі Казахстан 2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171108091746/http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT081783 |date=8 лістапада 2017 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt; 
* [[Файл:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|22px]] [[Усходне-Казахстанская вобласць]]: 529 286
* [[Файл:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|22px]] [[Карагандзінская вобласць]]: 512 769
* [[Файл:Flag of Almaty.svg|22px]] [[Алматы]]: 447 259
* [[Файл:Logo kostanay.jpg|22px]] [[Кастанайская вобласць]]: 371 019
* [[Файл:Алматы облысы герб.png|22px]] [[Алмацінская вобласць]]: 301 713
* [[Файл:North Kazakhstan province seal.svg|22px]] [[Паўночна-Казахстанская вобласць]]: 287 562
* [[Файл:Logo Pavlodar region.png|22px]] [[Паўладарская вобласць]]: 280 447
* [[Файл:Coat of Arms of Aqmola Province.png|22px]] [[Акмалінская вобласць]]: 253 458
* [[Файл:Turkistan region seal.png|22px]] [[Паўднёва-Казахстанская вобласць]]: 132 393
* [[Файл:New flag of Astana.svg|22px]] [[Астана]]: 132 103
* [[Заходне-Казахстанская вобласць]]: 130 767
* [[Файл:Zhambyl province seal.png|22px]] [[Жамбылская вобласць]]: 116 632

{{USA}}: 3 163 084 (ацэнка [[2009]] г.):&lt;ref name=census1&gt;{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&amp;-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&amp;-tree_id=306&amp;-redoLog=false&amp;-geo_id=01000US&amp;-format=&amp;-_lang=en&amp;-search_map_config= |title=Selected Social Characteristics in the United States: 2009 |publisher=U.S. Census American Community Survey |year=2009 |access-date=19 жніўня 2014 |archive-url=https://archive.today/20200211182006/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&amp;-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&amp;-tree_id=306&amp;-redoLog=false&amp;-geo_id=01000US&amp;-format=&amp;-_lang=en&amp;-search_map_config= |archive-date=11 лютага 2020 |url-status=dead }}{{en icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[File:Flag of New York.svg|22px]] [[Нью-Ёрк (штат)|Штат Нью-Ёрк]]: 505 113
* [[File:Flag of California.svg|22px]] [[Каліфорнія|Штат Каліфорнія]]: 449 763
* [[File:Flag of Florida.svg|22px]] [[Фларыда (штат)|Штат Фларыда]]: 249 229
* [[File:Flag of Pennsylvania.svg|22px]] [[Пенсільванія|Штат Пенсільванія]]: 213 855
* [[File:Flag of New Jersey.svg|22px]] [[Нью-Джэрсі|Штат Нью-Джэрсі]]: 197 126
* [[File:Flag of Illinois.svg|22px]] [[Ілінойс|Штат Ілінойс]]: 140 254
* [[File:Flag of Massachusetts.svg|22px]] [[Масачусетс|Штат Масачусетс]]: 122 724

{{BLR}}: 785 084 (перапіс [[2009]] г.):&lt;ref name=&quot;belstat.gov.by&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf Вынікі перапісу насельніцтва Беларусі 2009 г. Нацыянальны склад.]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Minsk, Belarus.svg|22px]] [[Мінск]]: 184 070
* [[Файл:Flag of Vitsebsk Voblasts.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]: 124 958
* [[Файл:Flag of Homyel Voblast.svg|22px]] [[Гомельская вобласць]]: 111 085
* [[Файл:Flag of Minsk Voblast.svg|22px]] [[Мінская вобласць]]: 101 579

{{UZB}}: 593 000 (ацэнка [[2012]] г.):&lt;ref&gt;[http://joshuaproject.net/countries/UZ?page=2 Uzbekistan Joshua Project]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
*  [[Файл:Tashkent emblem.jpg|22px]] [[Ташкент]]: 440 000 (ацэнка [[2009]] г.)&lt;ref name=&quot;Gorod&quot;&gt;[http://tashkent.uz/ru/articles/22/ Даведка аб горадзе на афіцыйным сайце хакіміята г. Ташкент] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120125175336/http://tashkent.uz/ru/articles/22/ |date=25 студзеня 2012 }}[http://tashkent.uz/ru/articles/354/ Насельніцтва Ташкента] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120126030620/http://tashkent.uz/ru/articles/354/ |date=26 студзеня 2012 }}&lt;/ref&gt;

{{LAT}}: 531 324 (ацэнка [[2013]] г.):&lt;ref name=&quot;терЛР&quot;&gt;[http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2013.htm Насельніцтва Латвіі 2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131202101330/http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2013.htm |date=2 снежня 2013 }}{{ref-lv}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Riga.svg|22px]] [[Рыга]]: 249 282
* [[Файл:Flag of Daugavpils.svg|22px]] [[Даўгаўпілс]]: 45 061
* [[Файл:Flag of Liepāja.svg|22px]] [[Ліепая]]: 22 268
* [[Файл:Flag of Jurmala.svg|22px]] [[Юрмала]]: 17 258
* [[Файл:Jelgava flag.svg|22px]] [[Елгава]]: 15 810
* [[Файл:Flag of Rēzekne.svg|22px]] [[Рэзэкнэ]]: 13 875

{{CAN}}: 500 600 (перапіс [[2006]] г.):&lt;ref&gt;[http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm Population by selected ethnic origins, by province and territory (2006 Census) (Statistics Canada)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110115234252/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm |date=15 студзеня 2011 }}{{en icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Ontario.svg|22px]] [[Антарыа (правінцыя)|Правінцыя Антарыа]]: 167 365
* [[Файл:Flag of British Columbia.svg|22px]] [[Брытанская Калумбія|Правінцыя Брытанская Калумбія]]: 114 105
* [[Файл:Flag of Alberta.svg|22px]] [[Альберта (правінцыя)|Правінцыя Альберта]]: 92 020
* [[Файл:Flag of Manitoba.svg|22px]] [[Манітоба|Правінцыя Манітоба]]: 45 625
* [[Файл:Flag of Quebec.svg|22px]] [[Квебек (правінцыя)|Правінцыя Квебек]]: 40 155
* [[Файл:Flag of Saskatchewan.svg|22px]] [[Саскачэван (правінцыя)|Правінцыя Саскачэван]]: 35 050

{{KGZ}}: 381 562 (ацэнка [[2012]] г.):&lt;ref name=&quot;Kir&quot;&gt;[http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf Нацыянальны статыстычны камітэт Кыргызскай Рэспублікі. Нацыянальны склад насельніцтва (ацэнка 1 студзеня 2012 года)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113151445/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf |date=13 лістапада 2013 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Bishkek.svg|22px]] [[Бішкек]]: 192 080 (перапіс [[2009]] г.)&lt;ref name=&quot;Этно2009.Бишкек&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20120321015617/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%91%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BA.pdf Перапіс насельніцтва Кыргызстана 2009. Бішкек]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;
* [[Файл:Flag of Chuy Province.svg|22px]] [[Чуйская вобласць]]: 167 135 (перапіс [[2009]] г.)&lt;ref name=&quot;Этно2009.Чуй&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Перапіс насельніцтва Кыргызстана 2009. Чуйская вобласць]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{EST}}: 332 816 (ацэнка [[2014]] г.):&lt;ref&gt;[http://www.stat.ee/34267 Статкамітэт Эстоніі. База дадзеных насельніцтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180104172617/http://www.stat.ee/34267 |date=4 студзеня 2018 }}{{ref-ee}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of et-Harju maakond.svg|22px]] [[Павет Хар’ю]]: 179 355
* [[Файл:Ida-Virumaa lipp.svg|22px]] [[Павет Іда-Віру]]: 108 537

{{MOL}}: 201 218 (перапіс [[2004]] г.):&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[http://www.demoscope.ru/weekly/2006/0249/analit08.php Дэмаскоп. Некаторыя вынікі перапісу 2004 года ў Малдове]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Без уліку [[ПМР]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Chișinău.svg|22px]] [[Кішынёў]]: 99 149
* [[Файл:Balti flag 2006.png|22px]] [[Бэлць|Бельцы]]: 24 546
* [[Файл:Flag of District Cahul.svg|22px]] [[Кагульскі раён]]: 7702
* [[Файл:Flag of Gagauzia.svg|22px]] [[Гагаузія]]: 5941
* [[Файл:Steag raionul edinet.svg|22px]] [[Едзінецкі раён]]: 5083

{{LIT}}: 171 100 (ацэнка [[2012]] г.):&lt;ref name=&quot;stat.gov.lt&quot;&gt;[http://db1.stat.gov.lt/statbank/default.asp?w=1440 Дэпартамент статыстыкі Літвы. Насельніцтва і сацыяльная статыстыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120107231809/http://db1.stat.gov.lt/statbank/default.asp?w=1440 |date=7 студзеня 2012 }} ([http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?Maintable=M3010215&amp;PLanguage=1 M3010215: Population at the beginning of the year by ethnicity (1979 -&gt; 2011)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110722151720/http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?Maintable=M3010215&amp;PLanguage=1 |date=22 ліпеня 2011 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Vilnius County flag.svg|22px]] [[Вільнюскі павет]]: 83 281
* [[Файл:LTU Klaipedos apskritis flag.svg|22px]] [[Клайпедскі павет]]: 35 265
* [[Файл:LTU Kauno apskritis flag.svg|22px]] [[Каўнаскі павет]]: 19 784
* [[Файл:Utena County flag.svg|22px]] [[Уцінскі павет]]: 18 905

[[Файл:Flag of Transnistria (state).svg|22px]] [[Прыднястроўе]]: 154 900 (ацэнка [[2012]] г.)&lt;ref&gt;[[Прыднястроўе]] ([[ПМР]]) юрыдычна з'яўляецца часткай Малдовы, фактычна — самаабвешчанай дзяржавай, прызнанай толькі дзвюма часткова прызнанымі дзяржавамі: [[Паўднёвая Асеція]] і [[Абхазія]]. Перапіс насельніцтва ў [[Малдова|Малдове]] 5—12 кастрычніка [[2004]] г. праводзіўся без уліку насельніцтва [[ПМР]]. У [[ПМР]] у 2004 г. праводзіўся самастойны перапіс насельніцтва 11-18 лістапада 2004 г.([http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0213/panorm01.php#2 Дэмаскоп. Вынікі перапісу насельніцтва ПМР 2004 г.]){{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mepmr.org/pdf/stat-2013.pdf Статыстычны штогоднік 2013 ПМР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131112165959/http://www.mepmr.org/pdf/stat-2013.pdf |date=12 лістапада 2013 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Туркменістан}}: 100 000 (ацэнка [[2001]] г.)

{{сцягафікацыя|Бразілія}}: 137 000&lt;ref&gt;[http://joshuaproject.net/countries/BR?page=9 Brazil Джошуа Проджэкт Бразілія]&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Азербайджан}}: 119 300 (перапіс [[2009]] г.):&lt;ref name=&quot;Azer2009&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121130101713/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls Перапісы насельніцтва Азербайджана 1979, 1989, 1999, 2009 гг.]{{en icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[File:Coat of arms of Baku.svg|22px]] [[Баку]]: 108 525

{{сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}: 75 500 (ацэнка [[2012]] г.)&lt;ref&gt;[http://joshuaproject.net/countries/UK?page=4 United Kingdom]&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Грузія}}: 67 671 (перапіс [[2002]] г.):&lt;ref name=&quot;statistics.ge&quot;&gt;[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/92/Georgia_Census_2002-_Ethnic_group_by_major_administrative-territorial_units.pdf Перапіс насельніцтва Грузіі 2002 г. Нацыянальны склад]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Без Абхазіі і Паўднёвай Асеціі&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Tbilisi.svg|22px]] [[Тбілісі]]: 32 580
* [[Файл:Flag of Adjara.svg|22px]] [[Аджарыя]]: 9 073

{{сцягафікацыя|Аўстралія}}: 67 055 (перапіс [[2006]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.omi.wa.gov.au/components%5CWAPeople2006%5CSect1%5CTable_1-10.pdf  Category No. 2068.0 — 2006 Census Tables] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110327222425/http://www.omi.wa.gov.au/components/WAPeople2006/Sect1/Table_1-10.pdf |date=27 сакавіка 2011 }}{{en icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Куба}}: 50 200 (перапіс [[2002]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/index.htm Афіцыйная статыстыка Кубы за 2002 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070203182631/http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/index.htm |date=3 лютага 2007 }}{{es icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Францыя}}: 37 949 ([[2007]] г.)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ined.fr/en/pop_figures/france/immigrants_foreigners/countries_birth_1999/|title=(2007 census)|publisher=Ined.fr|date=2012-07-06|access-date=2012-07-22|archive-url=https://www.webcitation.org/69f2Fq2bJ?url=http://www.ined.fr/en/pop_figures/france/immigrants_foreigners/countries_birth_1999/|archive-date=4 жніўня 2012|url-status=live}}{{fr icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Таджыкістан}}: 34 838 (перапіс [[2010]] г.)&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf Том 3. Нацыянальны склад і валоданне мовамі, грамадзянства насельніцтва Рэспублікі Таджыкістан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131014054442/http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf |date=14 кастрычніка 2013 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Фінляндыя}}: 26 909 (ацэнка [[2008]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.finnish.ru/finland/state/vaesto.php Насельніцтва Фінляндыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110127164932/http://finnish.ru/finland/state/vaesto.php |date=27 студзеня 2011 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Румынія}}: 23 487 ([[2011]] г.)&lt;ref&gt;RECENSĂMÂNTUL POPULAŢIEI ŞI AL LOCUINŢELOR 2011: [http://www.constanta.insse.ro/phpfiles/sR_TAB_8.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170202131348/http://www.constanta.insse.ro/phpfiles/sR_TAB_8.pdf |date=2 лютага 2017 }}{{ref-ro}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Кітай}}: 15 609 (перапіс [[2000]] г.)&lt;ref&gt;[http://141.211.142.26/member/census2000/ybListDetail.asp?ID=1# (2000, перапіс)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928214338/http://141.211.142.26/member/census2000/ybListDetail.asp?ID=1 |date=28 верасня 2007 }}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Польшча}}: 13 000 (перапіс [[2011]] г.)&lt;ref&gt;[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/narodowy-spis-powszechny-ludnosci-i-mieszkan-2011/przynaleznosc-narodowo-etniczna-ludnosci-nsp-2011,16,1.html Przynależność narodowo-etniczna ludności - NSP 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141027162408/http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/narodowy-spis-powszechny-ludnosci-i-mieszkan-2011/przynaleznosc-narodowo-etniczna-ludnosci-nsp-2011,16,1.html |date=27 кастрычніка 2014 }}{{ref-pl}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Арменія}}: 11 911 (перапіс [[2011]] г.)&lt;ref name=&quot;docs.armstat.am&quot;&gt;[http://www.armstat.am/file/article/1._bajin_5_583-664.pdf Перапіс насельніцтва Арменіі 2011 г.]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Балгарыя}}: 9 978 (перапіс [[2011]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.nsi.bg/sites/default/files/files/pressreleases/Census2011final.pdf Преброяване 2011 -]{{ref-bg}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
| вымер = 
| архкультура = 
| мова = [[Руская мова|Руская]]
| мовы зносін = 
| раса = [[Еўрапеоідная раса]]
| рэлігія = '''[[Хрысціянства]]''' ([[праваслаўе]], у тым ліку ''[[стараабрадства]]'')
| уваходзіць = [[Усходнія славяне]]
| роднасныя = [[Беларусы]], [[украінцы]] і іншыя [[славяне]]
| уключае = 
| паходжанне = [[Славяне]]
}}

'''Ру́скія''' ({{lang-ru|русские}}), таксама '''расе́йцы''' або '''расі́йцы'''{{Sfn|Расійска-беларускі слоўнік|1928|с=541}} — народ ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]] і на поўначы [[Азія|Азіі]]. Адносіцца да [[славяне|славянскай моўнай сям’і]], [[Усходнія славяне|усходнеславянскай моўнай групы]] (разам з [[Беларусы|беларусамі]] і [[Украінцы|украінцамі]]). Найбольш шматлікі народ [[Еўропа|Еўропы]] і адзін з найбуйнейшых у свеце.

== Рассяленне ==
Рускія — асноўнае насельніцтва [[Расія|Расіі]] (каля 80 %). Таксама рускія складаюць значную частку насельніцтва іншых краін і іх рэгіёнаў: у [[Беларусь|Беларусі]] 8 %, у [[Казахстан]]е 25,9 %, у [[Латвія|Латвіі]] 26,9 %, ва [[Украіна|Украіне]] 17,3 % (у [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Крыму]] 58,3 %, у г. [[Севастопаль|Севастопалі]] 71,6 %), у няпрызнаным [[Прыднястроўе|Прыднястроўі]] 28 %, у [[Эстонія|Эстоніі]] 25,7 %, у [[павет Іда-Віру|павеце Іда-Віру]] 70,8 %, у г. [[Нарва]] 96 %, у г. [[Талін]] 36,6 %.

[[Файл:Russians ethnic 94.jpg|thumb|300px|left|Рускія ў новых незалежных дзяржавах.]]

Вялікія абшчыны рускіх існуюць у больш далёкіх краінах — [[ЗША]], [[Германія|Германіі]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Францыя|Францыі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Фінляндыя|Фінляндыі]] — эмігранты розных хваль.

== Этнаграфічныя групы ==
Па асаблівасцях мовы і побыту рускія дзеляцца, па прапанаванай А. А. Шахматавым, А. І. Сабалеўскім і пазней прынятай шматлікімі, у прыватнасці савецкімі, даследчыкамі (Б. М. Ляпуноў, Ф. Філіп і інш.) схеме, на дзве або тры вялікія дыялектныя групы: '''паўночная окаючая''' і '''паўднёвая акаючая''' з прамежкавым говарам Масквы. Мяжа паміж першымі двума праходзіць па лініі [[Пскоў]]—[[Цвер]]—[[Масква]]—[[Ніжні Ноўгарад]].

Шэраг даследчыкаў (Д. Н. Ушакоў, Д. К. Зяленін і інш.) вылучалі дзве першыя групы як асобныя велікарускія народнасці (паўночная і паўднёвая, назвы штучныя, саманазва і самаідэнтыфікацыя незалежна ад дыялекту — рускія), паміж якімі развілася яшчэ і трэцяя (сярэдневялікаруская) — з культурным і палітычным цэнтрам — Масквой, на падставе якой адбываецца ўніфікацыя мовы і ўсёй культуры. У цяперашні час у сувязі з развіццём школьнай адукацыі і сродкаў масавай камунікацыі адрознення ў дыялектах моцна паменшыліся. Бытавымі і моўнымі асаблівасцямі сярод рускіх адрозніваецца яшчэ шэраг меншых этнаграфічных груп: [[казакі]], [[паморы]], [[рускавусцінцы]], [[затундраныя сяляне]], [[камчадалы]], [[малакане]], [[ліпаване]] і інш.

== Паходжанне этноніма ==
''Рускі'' — [[субстантывацыя|субстантываны]] [[прыметнік]]; стар.-рус. ''русскыи'' утвораны ад больш ранняга этноніма ўсходніх славян — ''[[Русь, народ|русь]]'' (гэтым жа словам звалася і ўсходнеславянская дзяржава, часам пераважна — Кіеўская зямля ў процівагу Наўгародскай і Уладзіміра-Суздальскай{{крыніца?}}). У візантыйскіх крыніцах, апроч асновы з -u- (russ-), прадстаўленая і аснова з -o- — Rhos, R(h)osia, адкуль у канчатковым выніку пайшла назва [[Расія]]. Этымалогія этноніма «русь» няясная; літаратура пытання с часоў [[Міхаіл Васільевіч Ламаносаў|Ламаносава]] і [[Герард Фрыдрых Мілер|Мілера]] вялізная, але да пераканаўчага рашэння лінгвісты і гісторыкі так і не дашлі. У прыватнасці, няясна, ці занесена яно на ўсходнеславянскую тэрыторыю [[варагі|варагамі]] (кім бы яны ні былі па паходжанні) або паўстала на ёй спрадвечна (а калі дакладна апошняе, то ў якім рэгіёне гэта адбылося).

У шэрагу версій этнонім «русь»:

* узводзіцца да [[старажытнаісландская мова|старажытнаісландскага]] слова Róþsmenn або Róþskarlar — «вясляры, мараходы», але ўсячэнне Róþs не засведчана (у падтрымку варажскай версіі прыцягваецца таксама [[Фінская мова|фін.]] ''ruotsi'' — швед);
* ад [[індаарыйскія мовы|індаарыйскай]] асновы ruksa, russa — «светлы», «белы» (ёсць контраргументы як лінгвістычнага, так і гістарычнага характару);
* лічыцца забароненым імем татэмнага звера ўсходніх славян — мядзведзя (па аналогіі [[Лацінская мова|лат.]] ''ursus'', [[Старажытнагрэчэская мова|стар.-гр.]] ''αρκτος'', зрэшты, адпаведнасць гэтай назве ў славянскай мове выглядала б як ''*рьсь'');
* ад назвы ракі [[Рось (рака)|Рось]] на Кіеўшчыне (зрэшты, гэтае слова мела ў корані не ''о'' і не ''у'', а ''ъ'' — ''Ръсь'', ускосныя склоны '''Рси''', таму такая этымалогія таксама сумнеўная).

== Гістарычны нарыс ==
[[Файл:Gosudarstvennost2002.jpg|thumb|150px|left|Паштовая марка, прысвечаная 1140-годдзю расійскай дзяржаўнасці]]
[[Файл:Грамата_Жыгімонта_(Сігізмунда)_ад_27_верасня_1432_месцічам_Віленскім.jpg|thumb|left|250px|Грамата [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] ад 27 верасня 1432 года «Виленскимъ мЂстичомъ вЂры римское и русскимъ, што суть русское вЂры». Сведчанне не этнічнага, а канфесійнага значэння паняцця «рускія» ў Вялікім Княстве Літоўскім.]]
Ва ўступнай частцы [[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых гадоў]] складальнік апавядае пра славянскіх плямёнах, якія адносіліся да Русі ў XI ст.

Паводле падання, у 2-й палове IX cт. правадыр навагародскіх славен [[Гастамысл]] перад смерцю, каб выратаваць славен ад разладаў, параіў ім запрасіць для кіравання аднаго з варажскіх уладароў. Славене так і зраблі, запрасілі спачатку адных варагаў, але выгналі іх, а потым запрасілі конунга [[Рурык]]а з яго родам.

[[Файл:Veche of Novgorod.jpg|thumb|250px|right|Наўгародскае веча]]
Пасля ўключэння да канца X ст. нашчадкамі Рурыка ўсходнеславянскіх племянных саюзаў у склад [[Дзяржава Рурыкавічаў|дзяржавы Рурыкавічаў (так званай Кіеўскай Русі)]], з часам тэарэтычна магла б ўтварыцца адзіная этнічная супольнасць (гл. пра канцэпцыю [[старажытнаруская народнасць|старажытнарускай народнасці]]), але такой кансалідацыі перашкодзіў феадальны распад дзяржавы, якія пачаўся ўжо ў сярэдзіне XI ст., фармальна быў замацаваны ў 1097 годзе (гл. [[Любецкі з’езд|Любецкі з’ед]]) і далей толькі паскараўся.

Разрозненнасць княстваў Рурыкавічаў узмацнілася ў XIII ст. пасля [[Мангольскае нашэсце на Русь|мангольскага нашэсця]] і ўсталявання васальнай залежнасці часткі гэтых княстваў ад манголаў.

Пазнейшае аб’яднанне шэрагу княстваў Рурыкавічаў у дзвюх розных рэгіянальных дзяржавах — [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] (пазней [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) і [[Вялікае Княства Маскоўскае|Вялікім Княстве Маскоўскім]], заклала аснову фарміравання трох сучасных усходнеславянскіх народаў — [[Беларусы|беларусаў]] і [[Украінцы|ўкраінцаў]] (на абшарах Вялікага Княства Літоўскага) і рускіх (на абшарах Вялікага Княства Маскоўскага).

Найбольшую ролю ва фарміраванні рускага народа адыгралі нашчадкі славянскіх плямён паўночнага-ўсходу дзяржавы Рурыкавічаў (Русі) — [[ільменскія славене]], [[крывічы]], [[вяцічы]] і іншыя, у сувязі з невыразнасцю працэсаў міграцыі ў сярэдневеччы, уклад астатніх плямёнаў імаверна не быў значным.

У XIV—XV стагоддзях завершыўся працэс фарміравання сучаснага рускага народа, на што паўплывала стварэнне Рускай цэнтралізаванай дзяржавы і барацьба супраць мангола-татарскага іга. У XV стагоддзі рускія пачалі распаўсюджвацца ў стэпавыя раёны [[Паволжа]] і [[Паўночны Каўказ|Паўночнага Каўказа]], у XVII стагоддзі засялілі [[Сібір]] (найбольшую ролю пры гэтым адыгралі [[казакі]] і [[паморы]]), пры гэтым былі практычна цалкам асіміляваныя плямёны, якія жылі на [[Руская раўніна|Рускай раўніне]] -- фіна-ўгорскія [[Мера (племя)|мера]], [[мяшчора]], [[мурама]] і балцкая [[голядзь]]. На грунце гэтага факту ў XIX стагоддзі некаторыя польскія гісторыкі (напрыклад, Духінскі) наогул адмаўлялі рускім у славянскай належнасці. Гэтая тэорыя, з самага пачатку ўвогуле прызнаная маючай не навуковыя, а палітычныя асновы, дагэтуль мае паслядоўнікаў. Ступень пераемнасці тым або іншым этнасам гісторыі дзяржавы Рурыкавічаў (Русі) і схільнасці да розных чужародных уплываў рускіх, украінцаў і беларусаў дагэтуль з’яўляецца пытаннем дыскусійным і занадта палітызаваным, каб можна было спадзявацца на поўнае яго вырашэнне.

На захадзе ў гэты перыяд былі праведзены паспяховыя войны з ВКЛ, а затым з Рэччу Паспалітай. У XVI стагоддзі пачала распаўсюджвацца палітычная канцэпцыя [[Трэці Рым|Масква — Трэці Рым]], якая абгрунтоўвала сусветна-гістарычнае значэнне сталіцы рускай дзяржавы, як хрысціянскага цэнтра свету. Руская дзяржава аб’яўлялася духоўным нашчадкам Рымскай і Візантыйскай імперый і галоўным абаронцам і захоўнікам праваслаўя (''«Два Рыма палі, трэці стаіць, а чацвёртаму не быць»''). Гэтая канцэпцыя прадугледжвала выключнасці і багаабранасць рускага народа. Інтэнсіўнае расшырэнне тэрыторыі і паступоваы выхад рускай дзяржавы на еўрапейскую палітычную арэну прывяло да стварэння спачатку царства, а затым у пачатку XVIII стагоддзя [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], што азначала якасна новы ўзровень існавання этнасу.

[[Файл:Peter the Great.jpg|thumb|200px|right|[[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]], першы рускі імператар]]
Яшчэ на мяжы XIX—XX стагоддзяў пад рускімі разумелася сукупнасць трох этнаграфічных груп: [[Велікаросы|вялікаросаў]], [[Маларосы|маларосаў]] і [[Беларусы|беларусаў]] (часам сюды жа ўключалі і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]]), якая складала 86 млн. (1897) або 72,5 % насельніцтва [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Гэта быў пануючы пункт погляду, які знайшоў адлюстраванне ў энцыклапедычных выданнях (гл. раздзел «Гістарычныя крыніцы»). Аднак ужо ў гэты час шэраг даследчыкаў лічылі адрозненні паміж групамі дастатковымі, каб прызнаць іх асобнымі народамі. У сувязі з наступным паглыбленнем гэтых адрозненняў і нацыянальным самавызначэннем малоросаў (украінцаў) і беларусаў, этнонім «рускія» перастаў на іх распаўсюджвацца і захаваўся толькі для вялікаросаў, замясціўшы сабою ранейшы этнонім. Зараз звычайна, гаворачы аб дарэвалюцыйнай Расіі, пад рускімі разумеюць толькі вялікаросаў — у прыватнасці, сцвярджаючы, што рускія складалі 43 % яе насельніцтва (каля 56 млн.).

Назва «Вялікая Расія» упершыню сустракаецца ў пасланні рускаму мітрапаліту Феагносту візантыйскага імператара ([[1347]] год). У XV стагоддзі выкарыстоўваецца на Захадзе, у XVI уваходзіць у царскі тытул. Сэнсавае напаўненне назову, верагодна, ніколі не было адзіным: з аднаго боку прасочваецца паралель паміж Грэцыяй «Малой» (уласна Грэцыя) і «Вялікай» (грэчаскія калоніі) (такім чынам пад Малай Расіяй разумееца сучасныя ўкраінскія землі — Паўднёвую Русь, «метраполію», а пад Вялікай — паўночныя рускія землі), з іншай — узвялічваючае значэнне. Аднак у дачыненні да насельніцтва гэтых земляў этнонім вялікаросы (вялікарусы) пачынае выкарыстоўвацца толькі ў XIX стагоддзі, у то час як геаграфічная назва выходзіць з ужывання.

У XX стагоддзі рускія перажылі адзін з найцяжкіх перыядаў у сваёй гісторыі. У выніку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]], наступнай [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]] [[1918]]—[[1922]] гадоў, усталяванні інтэрнацыянальнай дыктатуры, была знішчана альбо пакінула Расію значная колькасць прадстаўнікоў арыстакратыі, інтэлігенцыі, казацтва, афіцэрства і іншых сацыяльных пластоў, у першую чаргу найбольш адукаваных і заможных. Рускімі былі згубленыя значныя пласты нацыянальных звычаяў і праваслаўнай культуры.

Катастрафічныя страты рускаму этнасу быў нанесены падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Сярод 8,66 млн савецкіх салдат, загінулых на фронце і памерлых у палону, 5,76 млн (66,4 %) склалі рускія [http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090209121148/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html |date=9 лютага 2009 }}; шматлікія рэгіёны з пераважна рускім насельніцтвам падвергнуліся акупацыі і нямецкаму тэрору.

Пачынаючы з 1990-х гадоў, паводле расійскіх крыніц, рускія зведваюць дыскрымінацыю ў былых рэспубліках СССР ([[краіны Балтыі]], [[Азербайджан]], [[Узбекістан]], [[Таджыкістан]], [[Казахстан]]), а ў некаторых выпадках і на тэрыторыі Расійскай федэрацыі ([[Чачня]] ў 1990—1999, [[Адыгея]], [[Рэспубліка Саха|Якуція]]). Гэта звязана з ранейшай роляй рускіх у русіфікацыі розных краін і рэгіёнаў{{Крыніца?}}.

== Рэлігія ==
[[Файл:Kiev caves.jpg|thumb|left|[[Кіева-Пячэрская лаўра]], [[Кіеў]], сучасная [[Украіна]].]]
Пераважная рэлігія рускага народа -- [[праваслаўе]].

Афіцыйнае хрышчэнне Русі адбылося ў 988 годзе, пры [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміры Святаславічы]]. Хрысціянства прыйшло на Русь з Візантыі і пачало распаўсюджвацца сярод вышэйшый слаёў грамадства задоўга да 988 года. Доўгі час захаваліся язычніцкія перажыткі з якімі царква змагалася з рознай ступенню паспяховасці, аля яны засталіся і па цяперашні час. Для аблягчэння пераходу да хрысціянства царква захоўвала некаторыя язычніцкая святы і абрады, замяняя іх першапачатковы змест хрысціянскім.

Першыя пяць стагоддзяў Руская царква была [[мітраполя|мітраполіяй]] [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Канстанцінопальскага патрыярхату]]. Яе ўзначальваў мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Русі, які прызначаўся Канстанцінопальскім патрыярхам з грэкаў, у 1051 годзе вялікі князь кіеўскі [[Яраслаў Уладзіміравіч]] дамогся пастаўлення на першасвятарскі пасад першага русіна — мітрапаліта [[Іларыён Кіеўскі|Іларыёна]], аднаго з самых адукаваных людзей таго часу.

[[Файл:St Basils Cathedral-500px.jpg|thumb|Собор Казанскай Божай Маці, [[Масква]], сучасная [[Расійская Федэрацыя]].]]
З XI ст. пачалі ўтварацца іншыя епархіі: у [[Белгарад Кіеўскі|Белгарадзе]], [[Ноўгарад]]зе, [[Растоў|Растове]], [[Чарнігаў|Чарнігаве]], [[Уладзімір-Валынскі|Уладзіміру-Валынскам]], [[Полацк]]у, [[Тураў|Тураве]]. Епархіяльныя ўладыкі абіраліся на ўдзельных князёў або веча (у Ноўгарадзе з паловы XII ст.).

Пасля разгрому Кіева татара-манголамі, у 1299 годзе кіеўскі мітрапаліт Максім перанёс сваю рэзідэнцыю ва [[Уладзімір-на-Клязьме]]; у канцы 1325 года рэзідэнцыяй Кіеўскіх мітрапалітаў перанесена ў Маскву. У 1448 годзе Маскоўскі Сабор паставіў Кіеўскім мітрапалітам разанскага епіскапа [[Іона II Глезна|Іону]] без узгаднення з Канстанцінопалем. Такім чынам, [[Руская праваслаўная царква]] некананічна (незаконна) набыла [[Аўтакефалія|аўтакефалію]] (самайстайнасць). Патрыяршаства самабвешчана Рускай праваслаўнай царквой у канцы XVI стагоддзя.

Цяпер Руская праваслаўная царква -- буйнейшае рэлігійнае аб’ядненанне рускіх.

[[Файл:Evstafiev-old-believers-oregon-usa.jpg|thumb|left|Стараабрадцы ў [[Вудбарн]]е, [[Арэгон|штат Арэгон]]]]
У сярэдзіне XVII стагоддзя ў выніку непрызнання часткай рускіх [[Раскол рускай царквы|рэформ патрыярха Нікана ў царкве ўзнік Раскол]], прыхільнікі дарэформеннай царквы адмовіліся падпарадкавацца афіцыйнай царкве і дзяржаве і стварылі свае абшчыны, у выніку чаго ўзнікла [[стараабрадства]]. Сёння стараабрадцаў у Расіі налічваецца каля 2 млн чалавек, у асноўным рускія, ёсць дзве буйнейшыя царквы — [[Руская праваслаўная стараабрадская царква]] і [[Дрэўлеправаслаўная царква]].

Другой па колькасці хрысціянскай канфесіяй сярод рускіх з’яўляецца пратэстантызм (1-2 млн чалавек). Буйнейшая пратэстантскай плыняй з’яўляецца [[баптызм]], інуе таксама [[пяцідзесятніцтва]], [[неопяцідзесятніцтва]], [[лютэранства]], [[адвенцізм]] і інш. Некаторая колькасць рускіх уваходзіць у парахрысціянскія секты: [[Сведкі Іеговы]], [[Пасольства Божае]], муністы і інш.

Нязначная колькасць этнічных рускіх з’яўляеццы мусульманамі, будыстамі, іўдаістамі, крышнаітамі і г.д.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі пачаліся жорсткія рэпрэсіі супраць праваслаўных і іншых канфесій, большая частка духавенства была знішчана ці адпраўлена ў лагера. У перыяд савецкай улады руская царква была ў глыбокім заняпавдзе. Зараз імкліва ідзе працэс адраджэння.

== Гл. таксама ==
* [[Рускі марш]]
* [[Колькасць рускіх па суб’ектах Расійскай Федэрацыі]]

== Даследаванні этнагенеза рускіх ==
'''Дарэвалюцыйныя даследаванні'''
* ''Костомаров М.'' Две русские народности // Основа. — СПб., 1861. — Март.
* ''Шахматов А.'' К вопросу об образовании русских наречий и русских народностей // Журнал Министерства Народного Просвещения. — 1899. — Апрель.

'''Савецкія даследаванні'''
* ''Брайчевский М.'' Происхождение Руси. — К., 1968.
* ''Державин Н.'' Происхождение русского народа. — М., 1944.
* ''Ляпунов Б.'' Древнейшие взаимные связи языков русского и украинского и некоторые выводы о времени их возникновения как отдельных лингвистических групп. В сб. Русская историческая лексикология. — М., 1968.
* ''Мавродин В.'' Образование единого русского государства. — П., 1951.
* ''[[Борис Александрович Рыбаков|Рыбаков Б. А.]]'' Первые века русской истории. — М., 1964.
* ''Филин Ф.'' Происхождение русского, украинского и белорусского языков. — П., 1972.
* Вопросы формирования русской народности и нации. — М. — Л., 1958.
* Народы Европейской части СССР, т. І. — М., 1964.
* Происхождение и этническая история русского народа по антропологическим данным / Под ред. В. Бунака. — М., 1965.
* Русские. Историко-этнографический атлас. — М., 1967.
* Л. Н. Гумилёв. От Руси к России. — М., 2004.
* Л. Н. Гумилёв. Этногенез і биосфера Земли. — М., 1989.

'''Сучасныя расійскія даследаванні'''
* ''Сергеева А. В.'' Русские: стереотипы поведения, традиции, ментальность. — М.: Флинта; Наука, 2006. ISBN 5-89349-626-4 ISBN 5-02-033003-5

'''Міжнародныя даследаванні'''
* ''Грушевский М.'' История Украины-Руси. т. 1, второе изд. — Киев, 1913 (Нью-Йорк, 1954).
* ''Куренной П.'' Советские концепции происхождения великорусской народности и «русской» нации. Науч. Записки УВУ, ч. 7. — Мюнхен, 1963.
* ''Чубатий М.'' Княжа Русь-Україна та виникнення трьох східньо-слов’янських націй. ЗНТШ, т. 178. — Нью-Йорк — Париж, 1964.
* ''Zelenin D.'' Russische (Ostslawische) Volkskunde. — Берлин — Лейпциг, 1927.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар = [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|Некрашэвіч С.]], [[Мікола Байкоў|Байкоў М.]]|частка = Русская|загаловак = Расійска-беларускі слоўнік|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Менск|выдавецтва = Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|год = 1928|том = |старонкі = 541|старонак = 728|серыя = |isbn = |тыраж = 7000|ref = Расійска-беларускі слоўнік}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Рускія}}
{{Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі}}

[[Катэгорыя:Рускія| ]]
[[Катэгорыя:Народы Расіі]]
[[Катэгорыя:Народы Крыма]]
[[Катэгорыя:Народы Азіі]]
[[Катэгорыя:Народы Еўропы]]</text>
      <sha1>2n45aplojreu2qqrx1g190ftsxnpm3u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166184</id>
      <parentid>5166182</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5166184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52071" sha1="51ocqexhx58e7k7e1eetuqexwew7xkr" xml:space="preserve">{{Этнас
|назва         = Рускія
|выява         = 
|саманазва     = Русские
|колькасць   = Каля 133 млн.&lt;ref name=JoshuaProject&gt;{{cite web|url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=14598|title=People: Russian|lang=en|access-date=2012-02-28|archive-url=https://www.webcitation.org/67yTcdTll?url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=14598|archive-date=27 мая 2012|url-status=live}}{{en icon}}&lt;/ref&gt; (2014):
| рассяленне    =  {{RUS}}: 111 016 896 (перапіс [[2010]] г.)&lt;ref name=&quot;этнорф2010&quot;&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls Усерасійскі перапіс насельніцтва 2010. Нацыянальны склад насельніцтва РФ 2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211223052305/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |date=23 снежня 2021 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;рг&quot;&gt;[http://www.rg.ru/2011/12/16/stat.html Вось якія мы — расіяне. Аб выніках Усерасійскага перапісу насельніцтва 2010 года]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Без уліку акупаваных [[Расія]]й у 2014 годзе [[Украіна|ўкраінскіх]] тэрыторый.&lt;/ref&gt;

{{UKR}}: 8 334 141 (перапіс [[2001]] г.):&lt;ref name=&quot;perepisU&quot;&gt;{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|title=Усеўкраінскі перапіс насельніцтва. Руская версія. Вынікі. Нацыянальнасць і родная мова|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6171e8TFd?url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|archive-date=21 жніўня 2011|access-date=19 жніўня 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[File:Flag of Donetsk Oblast.svg|22px]] [[Данецкая вобласць]]: 1 844 399
* [[File:Flag of Crimea.svg|22px]] [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]]: 1 180 400
* [[File:Luhansk-Oblast-flag.gif|22px]] [[Луганская вобласць]]: 991 825
* [[File:Flag Kh-region.png|22px]] [[Харкаўская вобласць]]: 742 000
* [[File:Flag of Dnipropetrovsk Oblast.png|22px]] [[Днепрапятроўская вобласць]]: 627 531
* [[File:Flag of Odesa Oblast.svg|22px]] [[Адэская вобласць]]: 508 500
* [[File:Flag of Zaporizhia Oblast.svg|22px]] [[Запарожская вобласць]]: 476 748
* [[File:Flag of Kyiv Kurovskyi.svg|22px]] [[Кіеў]]: 337 300
* [[File:Flag of Sevastopol.svg|22px]] [[Севастопаль]]: 269 953
* [[File:Flag of Nikolayev oblast.svg|22px]] [[Мікалаеўская вобласць]]: 177 500
* [[File:Flag of Kherson Oblast.svg|22px]] [[Херсонская вобласць]]: 165 200
* [[File:Flag of Sumy Oblast.png|22px]] [[Сумская вобласць]]: 121 700
* [[File:Flag of Poltava Oblast.svg|22px]] [[Палтаўская вобласць]]: 117 100
* [[File:Flag of Kyiv Oblast.svg|22px]] [[Кіеўская вобласць]]: 109 300

{{KAZ}}: 3 685 009 (ацэнка [[2014]] г.):&lt;ref name=&quot;Этнодемограф&quot;&gt;[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT081783 Агенцтва Рэспублікі Казахстан па статыстыцы. Этнадэмаграфічны зборнік Рэспублікі Казахстан 2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171108091746/http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT081783 |date=8 лістапада 2017 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt; 
* [[Файл:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|22px]] [[Усходне-Казахстанская вобласць]]: 529 286
* [[Файл:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|22px]] [[Карагандзінская вобласць]]: 512 769
* [[Файл:Flag of Almaty.svg|22px]] [[Алматы]]: 447 259
* [[Файл:Logo kostanay.jpg|22px]] [[Кастанайская вобласць]]: 371 019
* [[Файл:Алматы облысы герб.png|22px]] [[Алмацінская вобласць]]: 301 713
* [[Файл:North Kazakhstan province seal.svg|22px]] [[Паўночна-Казахстанская вобласць]]: 287 562
* [[Файл:Logo Pavlodar region.png|22px]] [[Паўладарская вобласць]]: 280 447
* [[Файл:Coat of Arms of Aqmola Province.png|22px]] [[Акмолінская вобласць (Казахстан)|Акмолінская вобласць]]: 253 458
* [[Файл:Turkistan region seal.png|22px]] [[Паўднёва-Казахстанская вобласць]]: 132 393
* [[Файл:New flag of Astana.svg|22px]] [[Астана]]: 132 103
* [[Заходне-Казахстанская вобласць]]: 130 767
* [[Файл:Zhambyl province seal.png|22px]] [[Жамбылская вобласць]]: 116 632

{{USA}}: 3 163 084 (ацэнка [[2009]] г.):&lt;ref name=census1&gt;{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&amp;-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&amp;-tree_id=306&amp;-redoLog=false&amp;-geo_id=01000US&amp;-format=&amp;-_lang=en&amp;-search_map_config= |title=Selected Social Characteristics in the United States: 2009 |publisher=U.S. Census American Community Survey |year=2009 |access-date=19 жніўня 2014 |archive-url=https://archive.today/20200211182006/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&amp;-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&amp;-tree_id=306&amp;-redoLog=false&amp;-geo_id=01000US&amp;-format=&amp;-_lang=en&amp;-search_map_config= |archive-date=11 лютага 2020 |url-status=dead }}{{en icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[File:Flag of New York.svg|22px]] [[Нью-Ёрк (штат)|Штат Нью-Ёрк]]: 505 113
* [[File:Flag of California.svg|22px]] [[Каліфорнія|Штат Каліфорнія]]: 449 763
* [[File:Flag of Florida.svg|22px]] [[Фларыда (штат)|Штат Фларыда]]: 249 229
* [[File:Flag of Pennsylvania.svg|22px]] [[Пенсільванія|Штат Пенсільванія]]: 213 855
* [[File:Flag of New Jersey.svg|22px]] [[Нью-Джэрсі|Штат Нью-Джэрсі]]: 197 126
* [[File:Flag of Illinois.svg|22px]] [[Ілінойс|Штат Ілінойс]]: 140 254
* [[File:Flag of Massachusetts.svg|22px]] [[Масачусетс|Штат Масачусетс]]: 122 724

{{BLR}}: 785 084 (перапіс [[2009]] г.):&lt;ref name=&quot;belstat.gov.by&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf Вынікі перапісу насельніцтва Беларусі 2009 г. Нацыянальны склад.]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Minsk, Belarus.svg|22px]] [[Мінск]]: 184 070
* [[Файл:Flag of Vitsebsk Voblasts.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]: 124 958
* [[Файл:Flag of Homyel Voblast.svg|22px]] [[Гомельская вобласць]]: 111 085
* [[Файл:Flag of Minsk Voblast.svg|22px]] [[Мінская вобласць]]: 101 579

{{UZB}}: 593 000 (ацэнка [[2012]] г.):&lt;ref&gt;[http://joshuaproject.net/countries/UZ?page=2 Uzbekistan Joshua Project]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
*  [[Файл:Tashkent emblem.jpg|22px]] [[Ташкент]]: 440 000 (ацэнка [[2009]] г.)&lt;ref name=&quot;Gorod&quot;&gt;[http://tashkent.uz/ru/articles/22/ Даведка аб горадзе на афіцыйным сайце хакіміята г. Ташкент] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120125175336/http://tashkent.uz/ru/articles/22/ |date=25 студзеня 2012 }}[http://tashkent.uz/ru/articles/354/ Насельніцтва Ташкента] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120126030620/http://tashkent.uz/ru/articles/354/ |date=26 студзеня 2012 }}&lt;/ref&gt;

{{LAT}}: 531 324 (ацэнка [[2013]] г.):&lt;ref name=&quot;терЛР&quot;&gt;[http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2013.htm Насельніцтва Латвіі 2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131202101330/http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2013.htm |date=2 снежня 2013 }}{{ref-lv}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Riga.svg|22px]] [[Рыга]]: 249 282
* [[Файл:Flag of Daugavpils.svg|22px]] [[Даўгаўпілс]]: 45 061
* [[Файл:Flag of Liepāja.svg|22px]] [[Ліепая]]: 22 268
* [[Файл:Flag of Jurmala.svg|22px]] [[Юрмала]]: 17 258
* [[Файл:Jelgava flag.svg|22px]] [[Елгава]]: 15 810
* [[Файл:Flag of Rēzekne.svg|22px]] [[Рэзэкнэ]]: 13 875

{{CAN}}: 500 600 (перапіс [[2006]] г.):&lt;ref&gt;[http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm Population by selected ethnic origins, by province and territory (2006 Census) (Statistics Canada)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110115234252/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm |date=15 студзеня 2011 }}{{en icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Ontario.svg|22px]] [[Антарыа (правінцыя)|Правінцыя Антарыа]]: 167 365
* [[Файл:Flag of British Columbia.svg|22px]] [[Брытанская Калумбія|Правінцыя Брытанская Калумбія]]: 114 105
* [[Файл:Flag of Alberta.svg|22px]] [[Альберта (правінцыя)|Правінцыя Альберта]]: 92 020
* [[Файл:Flag of Manitoba.svg|22px]] [[Манітоба|Правінцыя Манітоба]]: 45 625
* [[Файл:Flag of Quebec.svg|22px]] [[Квебек (правінцыя)|Правінцыя Квебек]]: 40 155
* [[Файл:Flag of Saskatchewan.svg|22px]] [[Саскачэван (правінцыя)|Правінцыя Саскачэван]]: 35 050

{{KGZ}}: 381 562 (ацэнка [[2012]] г.):&lt;ref name=&quot;Kir&quot;&gt;[http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf Нацыянальны статыстычны камітэт Кыргызскай Рэспублікі. Нацыянальны склад насельніцтва (ацэнка 1 студзеня 2012 года)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113151445/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf |date=13 лістапада 2013 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Bishkek.svg|22px]] [[Бішкек]]: 192 080 (перапіс [[2009]] г.)&lt;ref name=&quot;Этно2009.Бишкек&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20120321015617/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%91%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BA.pdf Перапіс насельніцтва Кыргызстана 2009. Бішкек]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;
* [[Файл:Flag of Chuy Province.svg|22px]] [[Чуйская вобласць]]: 167 135 (перапіс [[2009]] г.)&lt;ref name=&quot;Этно2009.Чуй&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Перапіс насельніцтва Кыргызстана 2009. Чуйская вобласць]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{EST}}: 332 816 (ацэнка [[2014]] г.):&lt;ref&gt;[http://www.stat.ee/34267 Статкамітэт Эстоніі. База дадзеных насельніцтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180104172617/http://www.stat.ee/34267 |date=4 студзеня 2018 }}{{ref-ee}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of et-Harju maakond.svg|22px]] [[Павет Хар’ю]]: 179 355
* [[Файл:Ida-Virumaa lipp.svg|22px]] [[Павет Іда-Віру]]: 108 537

{{MOL}}: 201 218 (перапіс [[2004]] г.):&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[http://www.demoscope.ru/weekly/2006/0249/analit08.php Дэмаскоп. Некаторыя вынікі перапісу 2004 года ў Малдове]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Без уліку [[ПМР]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Chișinău.svg|22px]] [[Кішынёў]]: 99 149
* [[Файл:Balti flag 2006.png|22px]] [[Бэлць|Бельцы]]: 24 546
* [[Файл:Flag of District Cahul.svg|22px]] [[Кагульскі раён]]: 7702
* [[Файл:Flag of Gagauzia.svg|22px]] [[Гагаузія]]: 5941
* [[Файл:Steag raionul edinet.svg|22px]] [[Едзінецкі раён]]: 5083

{{LIT}}: 171 100 (ацэнка [[2012]] г.):&lt;ref name=&quot;stat.gov.lt&quot;&gt;[http://db1.stat.gov.lt/statbank/default.asp?w=1440 Дэпартамент статыстыкі Літвы. Насельніцтва і сацыяльная статыстыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120107231809/http://db1.stat.gov.lt/statbank/default.asp?w=1440 |date=7 студзеня 2012 }} ([http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?Maintable=M3010215&amp;PLanguage=1 M3010215: Population at the beginning of the year by ethnicity (1979 -&gt; 2011)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110722151720/http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?Maintable=M3010215&amp;PLanguage=1 |date=22 ліпеня 2011 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Vilnius County flag.svg|22px]] [[Вільнюскі павет]]: 83 281
* [[Файл:LTU Klaipedos apskritis flag.svg|22px]] [[Клайпедскі павет]]: 35 265
* [[Файл:LTU Kauno apskritis flag.svg|22px]] [[Каўнаскі павет]]: 19 784
* [[Файл:Utena County flag.svg|22px]] [[Уцінскі павет]]: 18 905

[[Файл:Flag of Transnistria (state).svg|22px]] [[Прыднястроўе]]: 154 900 (ацэнка [[2012]] г.)&lt;ref&gt;[[Прыднястроўе]] ([[ПМР]]) юрыдычна з'яўляецца часткай Малдовы, фактычна — самаабвешчанай дзяржавай, прызнанай толькі дзвюма часткова прызнанымі дзяржавамі: [[Паўднёвая Асеція]] і [[Абхазія]]. Перапіс насельніцтва ў [[Малдова|Малдове]] 5—12 кастрычніка [[2004]] г. праводзіўся без уліку насельніцтва [[ПМР]]. У [[ПМР]] у 2004 г. праводзіўся самастойны перапіс насельніцтва 11-18 лістапада 2004 г.([http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0213/panorm01.php#2 Дэмаскоп. Вынікі перапісу насельніцтва ПМР 2004 г.]){{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mepmr.org/pdf/stat-2013.pdf Статыстычны штогоднік 2013 ПМР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131112165959/http://www.mepmr.org/pdf/stat-2013.pdf |date=12 лістапада 2013 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Туркменістан}}: 100 000 (ацэнка [[2001]] г.)

{{сцягафікацыя|Бразілія}}: 137 000&lt;ref&gt;[http://joshuaproject.net/countries/BR?page=9 Brazil Джошуа Проджэкт Бразілія]&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Азербайджан}}: 119 300 (перапіс [[2009]] г.):&lt;ref name=&quot;Azer2009&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121130101713/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls Перапісы насельніцтва Азербайджана 1979, 1989, 1999, 2009 гг.]{{en icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[File:Coat of arms of Baku.svg|22px]] [[Баку]]: 108 525

{{сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}: 75 500 (ацэнка [[2012]] г.)&lt;ref&gt;[http://joshuaproject.net/countries/UK?page=4 United Kingdom]&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Грузія}}: 67 671 (перапіс [[2002]] г.):&lt;ref name=&quot;statistics.ge&quot;&gt;[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/92/Georgia_Census_2002-_Ethnic_group_by_major_administrative-territorial_units.pdf Перапіс насельніцтва Грузіі 2002 г. Нацыянальны склад]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Без Абхазіі і Паўднёвай Асеціі&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
* [[Файл:Flag of Tbilisi.svg|22px]] [[Тбілісі]]: 32 580
* [[Файл:Flag of Adjara.svg|22px]] [[Аджарыя]]: 9 073

{{сцягафікацыя|Аўстралія}}: 67 055 (перапіс [[2006]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.omi.wa.gov.au/components%5CWAPeople2006%5CSect1%5CTable_1-10.pdf  Category No. 2068.0 — 2006 Census Tables] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110327222425/http://www.omi.wa.gov.au/components/WAPeople2006/Sect1/Table_1-10.pdf |date=27 сакавіка 2011 }}{{en icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Куба}}: 50 200 (перапіс [[2002]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/index.htm Афіцыйная статыстыка Кубы за 2002 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070203182631/http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/index.htm |date=3 лютага 2007 }}{{es icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Францыя}}: 37 949 ([[2007]] г.)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ined.fr/en/pop_figures/france/immigrants_foreigners/countries_birth_1999/|title=(2007 census)|publisher=Ined.fr|date=2012-07-06|access-date=2012-07-22|archive-url=https://www.webcitation.org/69f2Fq2bJ?url=http://www.ined.fr/en/pop_figures/france/immigrants_foreigners/countries_birth_1999/|archive-date=4 жніўня 2012|url-status=live}}{{fr icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Таджыкістан}}: 34 838 (перапіс [[2010]] г.)&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf Том 3. Нацыянальны склад і валоданне мовамі, грамадзянства насельніцтва Рэспублікі Таджыкістан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131014054442/http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf |date=14 кастрычніка 2013 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Фінляндыя}}: 26 909 (ацэнка [[2008]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.finnish.ru/finland/state/vaesto.php Насельніцтва Фінляндыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110127164932/http://finnish.ru/finland/state/vaesto.php |date=27 студзеня 2011 }}{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Румынія}}: 23 487 ([[2011]] г.)&lt;ref&gt;RECENSĂMÂNTUL POPULAŢIEI ŞI AL LOCUINŢELOR 2011: [http://www.constanta.insse.ro/phpfiles/sR_TAB_8.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170202131348/http://www.constanta.insse.ro/phpfiles/sR_TAB_8.pdf |date=2 лютага 2017 }}{{ref-ro}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Кітай}}: 15 609 (перапіс [[2000]] г.)&lt;ref&gt;[http://141.211.142.26/member/census2000/ybListDetail.asp?ID=1# (2000, перапіс)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928214338/http://141.211.142.26/member/census2000/ybListDetail.asp?ID=1 |date=28 верасня 2007 }}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Польшча}}: 13 000 (перапіс [[2011]] г.)&lt;ref&gt;[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/narodowy-spis-powszechny-ludnosci-i-mieszkan-2011/przynaleznosc-narodowo-etniczna-ludnosci-nsp-2011,16,1.html Przynależność narodowo-etniczna ludności - NSP 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141027162408/http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/narodowy-spis-powszechny-ludnosci-i-mieszkan-2011/przynaleznosc-narodowo-etniczna-ludnosci-nsp-2011,16,1.html |date=27 кастрычніка 2014 }}{{ref-pl}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Арменія}}: 11 911 (перапіс [[2011]] г.)&lt;ref name=&quot;docs.armstat.am&quot;&gt;[http://www.armstat.am/file/article/1._bajin_5_583-664.pdf Перапіс насельніцтва Арменіі 2011 г.]{{ru icon}}&lt;/ref&gt;

{{сцягафікацыя|Балгарыя}}: 9 978 (перапіс [[2011]] г.)&lt;ref&gt;[http://www.nsi.bg/sites/default/files/files/pressreleases/Census2011final.pdf Преброяване 2011 -]{{ref-bg}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
| вымер = 
| архкультура = 
| мова = [[Руская мова|Руская]]
| мовы зносін = 
| раса = [[Еўрапеоідная раса]]
| рэлігія = '''[[Хрысціянства]]''' ([[праваслаўе]], у тым ліку ''[[стараабрадства]]'')
| уваходзіць = [[Усходнія славяне]]
| роднасныя = [[Беларусы]], [[украінцы]] і іншыя [[славяне]]
| уключае = 
| паходжанне = [[Славяне]]
}}

'''Ру́скія''' ({{lang-ru|русские}}), таксама '''расе́йцы''' або '''расі́йцы'''{{Sfn|Расійска-беларускі слоўнік|1928|с=541}} — народ ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]] і на поўначы [[Азія|Азіі]]. Адносіцца да [[славяне|славянскай моўнай сям’і]], [[Усходнія славяне|усходнеславянскай моўнай групы]] (разам з [[Беларусы|беларусамі]] і [[Украінцы|украінцамі]]). Найбольш шматлікі народ [[Еўропа|Еўропы]] і адзін з найбуйнейшых у свеце.

== Рассяленне ==
Рускія — асноўнае насельніцтва [[Расія|Расіі]] (каля 80 %). Таксама рускія складаюць значную частку насельніцтва іншых краін і іх рэгіёнаў: у [[Беларусь|Беларусі]] 8 %, у [[Казахстан]]е 25,9 %, у [[Латвія|Латвіі]] 26,9 %, ва [[Украіна|Украіне]] 17,3 % (у [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Крыму]] 58,3 %, у г. [[Севастопаль|Севастопалі]] 71,6 %), у няпрызнаным [[Прыднястроўе|Прыднястроўі]] 28 %, у [[Эстонія|Эстоніі]] 25,7 %, у [[павет Іда-Віру|павеце Іда-Віру]] 70,8 %, у г. [[Нарва]] 96 %, у г. [[Талін]] 36,6 %.

[[Файл:Russians ethnic 94.jpg|thumb|300px|left|Рускія ў новых незалежных дзяржавах.]]

Вялікія абшчыны рускіх існуюць у больш далёкіх краінах — [[ЗША]], [[Германія|Германіі]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Францыя|Францыі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Фінляндыя|Фінляндыі]] — эмігранты розных хваль.

== Этнаграфічныя групы ==
Па асаблівасцях мовы і побыту рускія дзеляцца, па прапанаванай А. А. Шахматавым, А. І. Сабалеўскім і пазней прынятай шматлікімі, у прыватнасці савецкімі, даследчыкамі (Б. М. Ляпуноў, Ф. Філіп і інш.) схеме, на дзве або тры вялікія дыялектныя групы: '''паўночная окаючая''' і '''паўднёвая акаючая''' з прамежкавым говарам Масквы. Мяжа паміж першымі двума праходзіць па лініі [[Пскоў]]—[[Цвер]]—[[Масква]]—[[Ніжні Ноўгарад]].

Шэраг даследчыкаў (Д. Н. Ушакоў, Д. К. Зяленін і інш.) вылучалі дзве першыя групы як асобныя велікарускія народнасці (паўночная і паўднёвая, назвы штучныя, саманазва і самаідэнтыфікацыя незалежна ад дыялекту — рускія), паміж якімі развілася яшчэ і трэцяя (сярэдневялікаруская) — з культурным і палітычным цэнтрам — Масквой, на падставе якой адбываецца ўніфікацыя мовы і ўсёй культуры. У цяперашні час у сувязі з развіццём школьнай адукацыі і сродкаў масавай камунікацыі адрознення ў дыялектах моцна паменшыліся. Бытавымі і моўнымі асаблівасцямі сярод рускіх адрозніваецца яшчэ шэраг меншых этнаграфічных груп: [[казакі]], [[паморы]], [[рускавусцінцы]], [[затундраныя сяляне]], [[камчадалы]], [[малакане]], [[ліпаване]] і інш.

== Паходжанне этноніма ==
''Рускі'' — [[субстантывацыя|субстантываны]] [[прыметнік]]; стар.-рус. ''русскыи'' утвораны ад больш ранняга этноніма ўсходніх славян — ''[[Русь, народ|русь]]'' (гэтым жа словам звалася і ўсходнеславянская дзяржава, часам пераважна — Кіеўская зямля ў процівагу Наўгародскай і Уладзіміра-Суздальскай{{крыніца?}}). У візантыйскіх крыніцах, апроч асновы з -u- (russ-), прадстаўленая і аснова з -o- — Rhos, R(h)osia, адкуль у канчатковым выніку пайшла назва [[Расія]]. Этымалогія этноніма «русь» няясная; літаратура пытання с часоў [[Міхаіл Васільевіч Ламаносаў|Ламаносава]] і [[Герард Фрыдрых Мілер|Мілера]] вялізная, але да пераканаўчага рашэння лінгвісты і гісторыкі так і не дашлі. У прыватнасці, няясна, ці занесена яно на ўсходнеславянскую тэрыторыю [[варагі|варагамі]] (кім бы яны ні былі па паходжанні) або паўстала на ёй спрадвечна (а калі дакладна апошняе, то ў якім рэгіёне гэта адбылося).

У шэрагу версій этнонім «русь»:

* узводзіцца да [[старажытнаісландская мова|старажытнаісландскага]] слова Róþsmenn або Róþskarlar — «вясляры, мараходы», але ўсячэнне Róþs не засведчана (у падтрымку варажскай версіі прыцягваецца таксама [[Фінская мова|фін.]] ''ruotsi'' — швед);
* ад [[індаарыйскія мовы|індаарыйскай]] асновы ruksa, russa — «светлы», «белы» (ёсць контраргументы як лінгвістычнага, так і гістарычнага характару);
* лічыцца забароненым імем татэмнага звера ўсходніх славян — мядзведзя (па аналогіі [[Лацінская мова|лат.]] ''ursus'', [[Старажытнагрэчэская мова|стар.-гр.]] ''αρκτος'', зрэшты, адпаведнасць гэтай назве ў славянскай мове выглядала б як ''*рьсь'');
* ад назвы ракі [[Рось (рака)|Рось]] на Кіеўшчыне (зрэшты, гэтае слова мела ў корані не ''о'' і не ''у'', а ''ъ'' — ''Ръсь'', ускосныя склоны '''Рси''', таму такая этымалогія таксама сумнеўная).

== Гістарычны нарыс ==
[[Файл:Gosudarstvennost2002.jpg|thumb|150px|left|Паштовая марка, прысвечаная 1140-годдзю расійскай дзяржаўнасці]]
[[Файл:Грамата_Жыгімонта_(Сігізмунда)_ад_27_верасня_1432_месцічам_Віленскім.jpg|thumb|left|250px|Грамата [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] ад 27 верасня 1432 года «Виленскимъ мЂстичомъ вЂры римское и русскимъ, што суть русское вЂры». Сведчанне не этнічнага, а канфесійнага значэння паняцця «рускія» ў Вялікім Княстве Літоўскім.]]
Ва ўступнай частцы [[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых гадоў]] складальнік апавядае пра славянскіх плямёнах, якія адносіліся да Русі ў XI ст.

Паводле падання, у 2-й палове IX cт. правадыр навагародскіх славен [[Гастамысл]] перад смерцю, каб выратаваць славен ад разладаў, параіў ім запрасіць для кіравання аднаго з варажскіх уладароў. Славене так і зраблі, запрасілі спачатку адных варагаў, але выгналі іх, а потым запрасілі конунга [[Рурык]]а з яго родам.

[[Файл:Veche of Novgorod.jpg|thumb|250px|right|Наўгародскае веча]]
Пасля ўключэння да канца X ст. нашчадкамі Рурыка ўсходнеславянскіх племянных саюзаў у склад [[Дзяржава Рурыкавічаў|дзяржавы Рурыкавічаў (так званай Кіеўскай Русі)]], з часам тэарэтычна магла б ўтварыцца адзіная этнічная супольнасць (гл. пра канцэпцыю [[старажытнаруская народнасць|старажытнарускай народнасці]]), але такой кансалідацыі перашкодзіў феадальны распад дзяржавы, якія пачаўся ўжо ў сярэдзіне XI ст., фармальна быў замацаваны ў 1097 годзе (гл. [[Любецкі з’езд|Любецкі з’ед]]) і далей толькі паскараўся.

Разрозненнасць княстваў Рурыкавічаў узмацнілася ў XIII ст. пасля [[Мангольскае нашэсце на Русь|мангольскага нашэсця]] і ўсталявання васальнай залежнасці часткі гэтых княстваў ад манголаў.

Пазнейшае аб’яднанне шэрагу княстваў Рурыкавічаў у дзвюх розных рэгіянальных дзяржавах — [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] (пазней [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) і [[Вялікае Княства Маскоўскае|Вялікім Княстве Маскоўскім]], заклала аснову фарміравання трох сучасных усходнеславянскіх народаў — [[Беларусы|беларусаў]] і [[Украінцы|ўкраінцаў]] (на абшарах Вялікага Княства Літоўскага) і рускіх (на абшарах Вялікага Княства Маскоўскага).

Найбольшую ролю ва фарміраванні рускага народа адыгралі нашчадкі славянскіх плямён паўночнага-ўсходу дзяржавы Рурыкавічаў (Русі) — [[ільменскія славене]], [[крывічы]], [[вяцічы]] і іншыя, у сувязі з невыразнасцю працэсаў міграцыі ў сярэдневеччы, уклад астатніх плямёнаў імаверна не быў значным.

У XIV—XV стагоддзях завершыўся працэс фарміравання сучаснага рускага народа, на што паўплывала стварэнне Рускай цэнтралізаванай дзяржавы і барацьба супраць мангола-татарскага іга. У XV стагоддзі рускія пачалі распаўсюджвацца ў стэпавыя раёны [[Паволжа]] і [[Паўночны Каўказ|Паўночнага Каўказа]], у XVII стагоддзі засялілі [[Сібір]] (найбольшую ролю пры гэтым адыгралі [[казакі]] і [[паморы]]), пры гэтым былі практычна цалкам асіміляваныя плямёны, якія жылі на [[Руская раўніна|Рускай раўніне]] — фіна-ўгорскія [[Мера (племя)|мера]], [[мяшчора]], [[мурама]] і балцкая [[голядзь]]. На грунце гэтага факту ў XIX стагоддзі некаторыя польскія гісторыкі (напрыклад, Духінскі) наогул адмаўлялі рускім у славянскай належнасці. Гэтая тэорыя, з самага пачатку ўвогуле прызнаная маючай не навуковыя, а палітычныя асновы, дагэтуль мае паслядоўнікаў. Ступень пераемнасці тым або іншым этнасам гісторыі дзяржавы Рурыкавічаў (Русі) і схільнасці да розных чужародных уплываў рускіх, украінцаў і беларусаў дагэтуль з’яўляецца пытаннем дыскусійным і занадта палітызаваным, каб можна было спадзявацца на поўнае яго вырашэнне.

На захадзе ў гэты перыяд былі праведзены паспяховыя войны з ВКЛ, а затым з Рэччу Паспалітай. У XVI стагоддзі пачала распаўсюджвацца палітычная канцэпцыя [[Трэці Рым|Масква — Трэці Рым]], якая абгрунтоўвала сусветна-гістарычнае значэнне сталіцы рускай дзяржавы, як хрысціянскага цэнтра свету. Руская дзяржава аб’яўлялася духоўным нашчадкам Рымскай і Візантыйскай імперый і галоўным абаронцам і захоўнікам праваслаўя (''«Два Рыма палі, трэці стаіць, а чацвёртаму не быць»''). Гэтая канцэпцыя прадугледжвала выключнасці і багаабранасць рускага народа. Інтэнсіўнае расшырэнне тэрыторыі і паступоваы выхад рускай дзяржавы на еўрапейскую палітычную арэну прывяло да стварэння спачатку царства, а затым у пачатку XVIII стагоддзя [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], што азначала якасна новы ўзровень існавання этнасу.

[[Файл:Peter the Great.jpg|thumb|200px|right|[[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]], першы рускі імператар]]
Яшчэ на мяжы XIX—XX стагоддзяў пад рускімі разумелася сукупнасць трох этнаграфічных груп: [[Велікаросы|вялікаросаў]], [[Маларосы|маларосаў]] і [[Беларусы|беларусаў]] (часам сюды жа ўключалі і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]]), якая складала 86 млн. (1897) або 72,5 % насельніцтва [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Гэта быў пануючы пункт погляду, які знайшоў адлюстраванне ў энцыклапедычных выданнях (гл. раздзел «Гістарычныя крыніцы»). Аднак ужо ў гэты час шэраг даследчыкаў лічылі адрозненні паміж групамі дастатковымі, каб прызнаць іх асобнымі народамі. У сувязі з наступным паглыбленнем гэтых адрозненняў і нацыянальным самавызначэннем малоросаў (украінцаў) і беларусаў, этнонім «рускія» перастаў на іх распаўсюджвацца і захаваўся толькі для вялікаросаў, замясціўшы сабою ранейшы этнонім. Зараз звычайна, гаворачы аб дарэвалюцыйнай Расіі, пад рускімі разумеюць толькі вялікаросаў — у прыватнасці, сцвярджаючы, што рускія складалі 43 % яе насельніцтва (каля 56 млн.).

Назва «Вялікая Расія» упершыню сустракаецца ў пасланні рускаму мітрапаліту Феагносту візантыйскага імператара ([[1347]] год). У XV стагоддзі выкарыстоўваецца на Захадзе, у XVI уваходзіць у царскі тытул. Сэнсавае напаўненне назову, верагодна, ніколі не было адзіным: з аднаго боку прасочваецца паралель паміж Грэцыяй «Малой» (уласна Грэцыя) і «Вялікай» (грэчаскія калоніі) (такім чынам пад Малай Расіяй разумееца сучасныя ўкраінскія землі — Паўднёвую Русь, «метраполію», а пад Вялікай — паўночныя рускія землі), з іншай — узвялічваючае значэнне. Аднак у дачыненні да насельніцтва гэтых земляў этнонім вялікаросы (вялікарусы) пачынае выкарыстоўвацца толькі ў XIX стагоддзі, у то час як геаграфічная назва выходзіць з ужывання.

У XX стагоддзі рускія перажылі адзін з найцяжкіх перыядаў у сваёй гісторыі. У выніку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]], наступнай [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]] [[1918]]—[[1922]] гадоў, усталяванні інтэрнацыянальнай дыктатуры, была знішчана альбо пакінула Расію значная колькасць прадстаўнікоў арыстакратыі, інтэлігенцыі, казацтва, афіцэрства і іншых сацыяльных пластоў, у першую чаргу найбольш адукаваных і заможных. Рускімі былі згубленыя значныя пласты нацыянальных звычаяў і праваслаўнай культуры.

Катастрафічныя страты рускаму этнасу быў нанесены падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Сярод 8,66 млн савецкіх салдат, загінулых на фронце і памерлых у палону, 5,76 млн (66,4 %) склалі рускія [http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090209121148/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html |date=9 лютага 2009 }}; шматлікія рэгіёны з пераважна рускім насельніцтвам падвергнуліся акупацыі і нямецкаму тэрору.

Пачынаючы з 1990-х гадоў, паводле расійскіх крыніц, рускія зведваюць дыскрымінацыю ў былых рэспубліках СССР ([[краіны Балтыі]], [[Азербайджан]], [[Узбекістан]], [[Таджыкістан]], [[Казахстан]]), а ў некаторых выпадках і на тэрыторыі Расійскай федэрацыі ([[Чачня]] ў 1990—1999, [[Адыгея]], [[Рэспубліка Саха|Якуція]]). Гэта звязана з ранейшай роляй рускіх у русіфікацыі розных краін і рэгіёнаў{{Крыніца?}}.

== Рэлігія ==
[[Файл:Kiev caves.jpg|thumb|left|[[Кіева-Пячэрская лаўра]], [[Кіеў]], сучасная [[Украіна]].]]
Пераважная рэлігія рускага народа — [[праваслаўе]].

Афіцыйнае хрышчэнне Русі адбылося ў 988 годзе, пры [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміры Святаславічы]]. Хрысціянства прыйшло на Русь з Візантыі і пачало распаўсюджвацца сярод вышэйшый слаёў грамадства задоўга да 988 года. Доўгі час захаваліся язычніцкія перажыткі з якімі царква змагалася з рознай ступенню паспяховасці, аля яны засталіся і па цяперашні час. Для аблягчэння пераходу да хрысціянства царква захоўвала некаторыя язычніцкая святы і абрады, замяняя іх першапачатковы змест хрысціянскім.

Першыя пяць стагоддзяў Руская царква была [[мітраполя|мітраполіяй]] [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Канстанцінопальскага патрыярхату]]. Яе ўзначальваў мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Русі, які прызначаўся Канстанцінопальскім патрыярхам з грэкаў, у 1051 годзе вялікі князь кіеўскі [[Яраслаў Уладзіміравіч]] дамогся пастаўлення на першасвятарскі пасад першага русіна — мітрапаліта [[Іларыён Кіеўскі|Іларыёна]], аднаго з самых адукаваных людзей таго часу.

[[Файл:St Basils Cathedral-500px.jpg|thumb|Собор Казанскай Божай Маці, [[Масква]], сучасная [[Расійская Федэрацыя]].]]
З XI ст. пачалі ўтварацца іншыя епархіі: у [[Белгарад Кіеўскі|Белгарадзе]], [[Ноўгарад]]зе, [[Растоў|Растове]], [[Чарнігаў|Чарнігаве]], [[Уладзімір-Валынскі|Уладзіміру-Валынскам]], [[Полацк]]у, [[Тураў|Тураве]]. Епархіяльныя ўладыкі абіраліся на ўдзельных князёў або веча (у Ноўгарадзе з паловы XII ст.).

Пасля разгрому Кіева татара-манголамі, у 1299 годзе кіеўскі мітрапаліт Максім перанёс сваю рэзідэнцыю ва [[Уладзімір-на-Клязьме]]; у канцы 1325 года рэзідэнцыяй Кіеўскіх мітрапалітаў перанесена ў Маскву. У 1448 годзе Маскоўскі Сабор паставіў Кіеўскім мітрапалітам разанскага епіскапа [[Іона II Глезна|Іону]] без узгаднення з Канстанцінопалем. Такім чынам, [[Руская праваслаўная царква]] некананічна (незаконна) набыла [[Аўтакефалія|аўтакефалію]] (самайстайнасць). Патрыяршаства самабвешчана Рускай праваслаўнай царквой у канцы XVI стагоддзя.

Цяпер Руская праваслаўная царква — буйнейшае рэлігійнае аб’ядненанне рускіх.

[[Файл:Evstafiev-old-believers-oregon-usa.jpg|thumb|left|Стараабрадцы ў [[Вудбарн]]е, [[Арэгон|штат Арэгон]]]]
У сярэдзіне XVII стагоддзя ў выніку непрызнання часткай рускіх [[Раскол рускай царквы|рэформ патрыярха Нікана ў царкве ўзнік Раскол]], прыхільнікі дарэформеннай царквы адмовіліся падпарадкавацца афіцыйнай царкве і дзяржаве і стварылі свае абшчыны, у выніку чаго ўзнікла [[стараабрадства]]. Сёння стараабрадцаў у Расіі налічваецца каля 2 млн чалавек, у асноўным рускія, ёсць дзве буйнейшыя царквы — [[Руская праваслаўная стараабрадская царква]] і [[Дрэўлеправаслаўная царква]].

Другой па колькасці хрысціянскай канфесіяй сярод рускіх з’яўляецца пратэстантызм (1-2 млн чалавек). Буйнейшая пратэстантскай плыняй з’яўляецца [[баптызм]], інуе таксама [[пяцідзесятніцтва]], [[неопяцідзесятніцтва]], [[лютэранства]], [[адвенцізм]] і інш. Некаторая колькасць рускіх уваходзіць у парахрысціянскія секты: [[Сведкі Іеговы]], [[Пасольства Божае]], муністы і інш.

Нязначная колькасць этнічных рускіх з’яўляеццы мусульманамі, будыстамі, іўдаістамі, крышнаітамі і г.д.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі пачаліся жорсткія рэпрэсіі супраць праваслаўных і іншых канфесій, большая частка духавенства была знішчана ці адпраўлена ў лагера. У перыяд савецкай улады руская царква была ў глыбокім заняпавдзе. Зараз імкліва ідзе працэс адраджэння.

== Гл. таксама ==
* [[Рускі марш]]
* [[Колькасць рускіх па суб’ектах Расійскай Федэрацыі]]

== Даследаванні этнагенеза рускіх ==
'''Дарэвалюцыйныя даследаванні'''
* ''Костомаров М.'' Две русские народности // Основа. — СПб., 1861. — Март.
* ''Шахматов А.'' К вопросу об образовании русских наречий и русских народностей // Журнал Министерства Народного Просвещения. — 1899. — Апрель.

'''Савецкія даследаванні'''
* ''Брайчевский М.'' Происхождение Руси. — К., 1968.
* ''Державин Н.'' Происхождение русского народа. — М., 1944.
* ''Ляпунов Б.'' Древнейшие взаимные связи языков русского и украинского и некоторые выводы о времени их возникновения как отдельных лингвистических групп. В сб. Русская историческая лексикология. — М., 1968.
* ''Мавродин В.'' Образование единого русского государства. — П., 1951.
* ''[[Борис Александрович Рыбаков|Рыбаков Б. А.]]'' Первые века русской истории. — М., 1964.
* ''Филин Ф.'' Происхождение русского, украинского и белорусского языков. — П., 1972.
* Вопросы формирования русской народности и нации. — М. — Л., 1958.
* Народы Европейской части СССР, т. І. — М., 1964.
* Происхождение и этническая история русского народа по антропологическим данным / Под ред. В. Бунака. — М., 1965.
* Русские. Историко-этнографический атлас. — М., 1967.
* Л. Н. Гумилёв. От Руси к России. — М., 2004.
* Л. Н. Гумилёв. Этногенез і биосфера Земли. — М., 1989.

'''Сучасныя расійскія даследаванні'''
* ''Сергеева А. В.'' Русские: стереотипы поведения, традиции, ментальность. — М.: Флинта; Наука, 2006. ISBN 5-89349-626-4 ISBN 5-02-033003-5

'''Міжнародныя даследаванні'''
* ''Грушевский М.'' История Украины-Руси. т. 1, второе изд. — Киев, 1913 (Нью-Йорк, 1954).
* ''Куренной П.'' Советские концепции происхождения великорусской народности и «русской» нации. Науч. Записки УВУ, ч. 7. — Мюнхен, 1963.
* ''Чубатий М.'' Княжа Русь-Україна та виникнення трьох східньо-слов’янських націй. ЗНТШ, т. 178. — Нью-Йорк — Париж, 1964.
* ''Zelenin D.'' Russische (Ostslawische) Volkskunde. — Берлин — Лейпциг, 1927.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар = [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|Некрашэвіч С.]], [[Мікола Байкоў|Байкоў М.]]|частка = Русская|загаловак = Расійска-беларускі слоўнік|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Менск|выдавецтва = Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|год = 1928|том = |старонкі = 541|старонак = 728|серыя = |isbn = |тыраж = 7000|ref = Расійска-беларускі слоўнік}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Рускія}}
{{Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі}}

[[Катэгорыя:Рускія| ]]
[[Катэгорыя:Народы Расіі]]
[[Катэгорыя:Народы Крыма]]
[[Катэгорыя:Народы Азіі]]
[[Катэгорыя:Народы Еўропы]]</text>
      <sha1>51ocqexhx58e7k7e1eetuqexwew7xkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Рускія</title>
    <ns>10</ns>
    <id>17033</id>
    <revision>
      <id>5165940</id>
      <parentid>4742197</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rechnyk.peremohy</username>
        <id>171053</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5165940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4715" sha1="2qoe776wml805hbesu8px0vt4gfeb3g" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Расейцы
|navbar                    = 
|state                     =  &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|стыль_асноўнага_загалоўка = 
|загаловак = [[Расейцы]]
|выява =
|стыль_цела = 
|стыль_загалоўкаў = 
|стыль_спісаў =
|клас_спісаў   = hlist


|загаловак1 = [[Расейская культура|Культура]]
|спіс1=
* [[Расейская літаратура|Літаратура]]
* [[Расейская музыка|Музыка]]
* [[Расейскі тэатр|Тэатр]]
* [[Расейскі танец|Танец]]
* [[Расейскае выяўленчае мастацтва|Выяўленчае мастацтва]]
* [[Расейскі кінематограф|Кінематограф]]
* [[Расейскае дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|Дэкаратыўна-прыкладое мастацтва]]
* [[Расейская архітэктура|Архітэктура]]
* [[Расейская кухня|Кухня]]
* [[Расейскі спорт|Спорт]]

|загаловак2 = Расейцы па краінах
|спіс2 =
* [[Расейцы ў Беларусі|Беларусь]]
* [[Расейцы ва Украіне|Украіна]]
* [[Расейцы ў Прыбалтыцы|Прыбалтыка]]
** [[Расейцы ў Эстоніі|Эстонія]]
* [[Расейцы ў ЗША|ЗША]]
* [[Расейцы ў Казахстане|Казахстан]]
* [[Расейцы ў Балгарыі|Балгарыя]]
* [[Расейцы ва Францыі|Францыя]]
* [[Расейцы ў Германіі|Германія]]
* [[Расейцы ў Кітае|Кітай]]
* [[Расейцы ў Аўстраліі|Аўстралія]]

|загаловак3 = [[Рэлігія ў Расіі|Рэлігія]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt;(алфавітны парадак)&lt;/small&gt;
|спіс3 =
* [[Атэістычны рух у Расіі|Атэізм]]
* [[Праваслаўе]]
** [[Расейская праваслаўная царква|РПЦ]]
** [[Расейская Праваслаўная Царква за мяжой|РПЦЗ]]
** [[Стараверства|Стараабрадства]]
* [[Рыма-каталіцтва ў Расіі|Рыма-каталіцтва]]
* [[Пратэстантызм у Расіі|Пратэстантызм]]
* [[Расейскія мусульмане]]

|загаловак4 = [[Расейская мова]]
|спіс4 =
* [[Расейскі алфавіт|Алфавіт]]
* [[Расейская фанетыка|Фанетыка]]
* [[Дыялекты расейскай мовы|Дыялекты]]
* [[Старажытнарасейская мова]]
* [[Расейская мова ў Беларусі|у Беларусі]]
* [[Расейская мова ва Украіне|ва Украіне]]
* [[Расейская мова ў Латвіі|у Латвіі]]
* [[Расейская мова ў Эстоніі|у Эстоніі]]

|загаловак5 = {{нп3|Этнаграфічныя групы расейцаў|Этнаграфічныя групы|ru|Этнографические группы русских}}
|спіс5 =
* [[Казацтва|Казакі]]
* [[Паморы]]
* [[Бухтармінцы]]
* [[Малакане]]
* [[Камчадалы]]
* [[Ліпаване]]
* [[Калымчане]]
* [[Гаруны]]
* [[Затундраныя сяляне]]

|загаловак6 = Рознае
|спіс6 =
* [[Расейская навука|Навука]]
* [[Расейскія святы|Святы]]
* [[Расейская філасофія|Філасофія]]
* [[Дзяржаўныя сімвалы Расіі|Сімволіка]]
* [[Расейскае імя]]
* [[Расейская лазня]]
* [[Расіефільства]]
* [[Расіефобія]]
* [[Расеізацыя ]]
** [[Расеізацыя Беларусі|Беларусі]]
** [[Расеізацыя Украіны|Украіны]]
** [[Расеізацыя Польшчы|Польшчы]]
** [[Расеізацыя Фінляндыі|Фінляндыі]]
* [[Дэрасеізацыя]]
* [[Дыскрымінацыя расейцаў на постсавецкай прасторы|Дыскрымінацыя на постсавецкай прасторы]]
* [[Расейскі свет]]
* [[Расейскі фальклор|Фальклор]]
* [[Этнонімы расейцаў|Этнонімы]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Плямёны і народы]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2qoe776wml805hbesu8px0vt4gfeb3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165978</id>
      <parentid>5165940</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/5165940|5165940]] аўтарства [[Special:Contributions/Rechnyk.peremohy|Rechnyk.peremohy]] ([[User talk:Rechnyk.peremohy|размовы]])</comment>
      <origin>5165978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4502" sha1="fvm9ov8fywmf3takyqksdlawssmyqb3" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Рускія
|navbar                    = 
|state                     =  &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|стыль_асноўнага_загалоўка = 
|загаловак = [[Рускія]]
|выява =
|стыль_цела = 
|стыль_загалоўкаў = 
|стыль_спісаў =
|клас_спісаў   = hlist


|загаловак1 = [[Руская культура|Культура]]
|спіс1=
* [[Руская літаратура|Літаратура]]
* [[Руская музыка|Музыка]]
* [[Рускі тэатр|Тэатр]]
* [[Рускі танец|Танец]]
* [[Рускае выяўленчае мастацтва|Выяўленчае мастацтва]]
* [[Рускі кінематограф|Кінематограф]]
* [[Рускае дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|Дэкаратыўна-прыкладое мастацтва]]
* [[Руская архітэктура|Архітэктура]]
* [[Руская кухня|Кухня]]
* [[Рускі спорт|Спорт]]

|загаловак2 = Рускія па краінах
|спіс2 =
* [[Рускія ў Беларусі|Беларусь]]
* [[Рускія ва Украіне|Украіна]]
* [[Рускія ў Прыбалтыцы|Прыбалтыка]]
** [[Рускія ў Эстоніі|Эстонія]]
* [[Рускія ў ЗША|ЗША]]
* [[Рускія ў Казахстане|Казахстан]]
* [[Рускія ў Балгарыі|Балгарыя]]
* [[Рускія ва Францыі|Францыя]]
* [[Рускія ў Германіі|Германія]]
* [[Рускія ў Кітае|Кітай]]
* [[Рускія ў Аўстраліі|Аўстралія]]

|загаловак3 = [[Рэлігія ў Расіі|Рэлігія]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt;(алфавітны парадак)&lt;/small&gt;
|спіс3 =
* [[Атэістычны рух у Расіі|Атэізм]]
* [[Праваслаўе]]
** [[Руская праваслаўная царква|РПЦ]]
** [[Руская Праваслаўная Царква за мяжой|РПЦЗ]]
** [[Стараверства|Стараабрадства]]
* [[Рыма-каталіцтва ў Расіі|Рыма-каталіцтва]]
* [[Пратэстантызм у Расіі|Пратэстантызм]]
* [[Рускія мусульмане]]

|загаловак4 = [[Руская мова]]
|спіс4 =
* [[Рускі алфавіт|Алфавіт]]
* [[Руская фанетыка|Фанетыка]]
* [[Дыялекты рускай мовы|Дыялекты]]
* [[Старажытнаруская мова]]
* [[Руская мова ў Беларусі|у Беларусі]]
* [[Руская мова ва Украіне|ва Украіне]]
* [[Руская мова ў Латвіі|у Латвіі]]
* [[Руская мова ў Эстоніі|у Эстоніі]]

|загаловак5 = {{нп3|Этнаграфічныя групы рускіх|Этнаграфічныя групы|ru|Этнографические группы русских}}
|спіс5 =
* [[Казацтва|Казакі]]
* [[Паморы]]
* [[Бухтармінцы]]
* [[Малакане]]
* [[Камчадалы]]
* [[Ліпаване]]
* [[Калымчане]]
* [[Гаруны]]
* [[Затундраныя сяляне]]

|загаловак6 = Рознае
|спіс6 =
* [[Руская навука|Навука]]
* [[Рускія святы|Святы]]
* [[Руская філасофія|Філасофія]]
* [[Дзяржаўныя сімвалы Расіі|Сімволіка]]
* [[Рускае імя]]
* [[Руская лазня]]
* [[Русафільства]]
* [[Русафобія]]
* [[Русіфікацыя]]
** [[Русіфікацыя Беларусі|Беларусі]]
** [[Русіфікацыя Украіны|Украіны]]
** [[Русіфікацыя Польшчы|Польшчы]]
** [[Русіфікацыя Фінляндыі|Фінляндыі]]
* [[Дэрусіфікацыя]]
* [[Дыскрымінацыя рускіх на постсавецкай прасторы|Дыскрымінацыя на постсавецкай прасторы]]
* [[Рускі свет]]
* [[Рускі фальклор|Фальклор]]
* [[Этнонімы рускіх|Этнонімы]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Плямёны і народы]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fvm9ov8fywmf3takyqksdlawssmyqb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>18643</id>
    <revision>
      <id>5165941</id>
      <parentid>4599559</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rechnyk.peremohy</username>
        <id>171053</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5165941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1919" sha1="4mlm27xd3aw22kpjssn509l4zqi85fb" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
| імя                       = Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі
| загаловак                 = [[Нацыя]]нальны склад [[насельніцтва Беларусі|насельніцтва]] [[Беларусь|Беларусі]]
| стыль_асноўнага_загалоўка = 
| клас_спісаў               = hlist hlist-items-nowrap

| спіс1                     =
* '''[[Беларусы]]'''
* [[Азербайджанцы Беларусі|Азербайджанцы]]
* [[Армяне ў Беларусі|Армяне]]
* [[Асеціны ў Беларусі|Асеціны]]
* [[Грузіны Беларусі|Грузіны]]
* [[Грэкі Беларусі|Грэкі]]
* [[Казахі Беларусі|Казахі]]
* [[Латышы Беларусі|Латышы]]
* [[Літоўцы ў Беларусі|Літоўцы]]
* [[Малдаване ў Беларусі|Малдаване]]
* [[Немцы ў Беларусі|Немцы]]
* [[Палякі на Беларусі|Палякі]]
* [[Расейцы ў Беларусі|Рускія]] &lt;small&gt;([[Стараверы ў Беларусі|Стараверы]])&lt;/small&gt;
* [[Сербы ў Беларусі|Сербы]]
* [[Таджыкі Беларусі|Таджыкі]]
* [[Беларускія татары|Татары]]
* [[Туркмены Беларусі|Туркмены]]
* [[Украінцы ў Беларусі|Украінцы]]
* [[Цыганы на Беларусі|Цыганы]]
* [[Чувашы Беларусі|Чувашы]]
* [[Чэхі і славакі на Беларусі|Чэхі і славакі]]
* [[Эстонцы Беларусі|Эстонцы]]
* [[Яўрэі ў Беларусі|Яўрэі]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4mlm27xd3aw22kpjssn509l4zqi85fb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165981</id>
      <parentid>5165941</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Rechnyk.peremohy|Rechnyk.peremohy]]) і адноўлена версія 4599559, зробленая Artsiom91</comment>
      <origin>5165981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1917" sha1="0jnbtxixq4iyy4sk4yittji9wjr05pg" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
| імя                       = Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі
| загаловак                 = [[Нацыя]]нальны склад [[насельніцтва Беларусі|насельніцтва]] [[Беларусь|Беларусі]]
| стыль_асноўнага_загалоўка = 
| клас_спісаў               = hlist hlist-items-nowrap

| спіс1                     =
* '''[[Беларусы]]'''
* [[Азербайджанцы Беларусі|Азербайджанцы]]
* [[Армяне ў Беларусі|Армяне]]
* [[Асеціны ў Беларусі|Асеціны]]
* [[Грузіны Беларусі|Грузіны]]
* [[Грэкі Беларусі|Грэкі]]
* [[Казахі Беларусі|Казахі]]
* [[Латышы Беларусі|Латышы]]
* [[Літоўцы ў Беларусі|Літоўцы]]
* [[Малдаване ў Беларусі|Малдаване]]
* [[Немцы ў Беларусі|Немцы]]
* [[Палякі на Беларусі|Палякі]]
* [[Рускія ў Беларусі|Рускія]] &lt;small&gt;([[Стараверы ў Беларусі|Стараверы]])&lt;/small&gt;
* [[Сербы ў Беларусі|Сербы]]
* [[Таджыкі Беларусі|Таджыкі]]
* [[Беларускія татары|Татары]]
* [[Туркмены Беларусі|Туркмены]]
* [[Украінцы ў Беларусі|Украінцы]]
* [[Цыганы на Беларусі|Цыганы]]
* [[Чувашы Беларусі|Чувашы]]
* [[Чэхі і славакі на Беларусі|Чэхі і славакі]]
* [[Эстонцы Беларусі|Эстонцы]]
* [[Яўрэі ў Беларусі|Яўрэі]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0jnbtxixq4iyy4sk4yittji9wjr05pg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Паўночная Дзвіна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22073</id>
    <revision>
      <id>5166294</id>
      <parentid>5057439</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гідраграфія */ вікіфікацыя</comment>
      <origin>5166294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3505" sha1="3qyix0jizfncygife8c3gyqns0pr7dc" xml:space="preserve">{{Рака 
  | Назва           = Паўночная Дзвіна
  | Пазіцыйная карта= Еўрапейская частка Расіі
}}
'''Паўно́чная Дзвіна́''' ({{lang-ru|Се́верная Двина́}}) — [[рака]] на поўначы [[Еўрапейская частка Расіі|Еўрапейскай частк Расіі]]. Даўжыня 744 км.

== Назва ==
Участак Паўночнай Дзвіны ад зліцця Суханы і Юга да ўпадзення [[Вычагда|Вычагды]] (каля горада [[Котлас]]) мае назву '''Малая Паўночная Дзвіна''', участак ад Котласа і да [[Вусце ракі|вусця]] — '''Вялікая Паўночная Дзвіна'''.

== Гідраграфія ==
Утвараецца зліццём рэк [[Сухана]] і [[Юг (рака)|Юг]] (каля горада [[Вялікі Усцюг]] у [[Валагодская вобласць|Валагодскай вобласці]]). Далей цячэ на поўнач, у [[Архангельская вобласць|Архангельскую вобласць]]. Каля горада [[Котлас]] зліваецца з [[Вычагда]]й, пасля чаго паварочвае на паўночны захад, а затым паступова на поўнач. Амаль на самім поўначы зліваецца з [[Пінега]]й. [[Дэльта (рака)|Дэльта]] плошчай каля 900 км² пачынаецца ад [[Навадзвінск]]а. Каля [[Архангельск]]а і [[Северадзвінск]]а ўпадае ў [[Дзвінская губа|Дзвінскую губу]] [[Белае мора|Белага мора]].

Асноўныя прытокі: Вычагда, [[Пінега]], [[Вага (рака)|Вага]], [[Ваеньга]], [[Тулгас (прыток Паўночнай Дзвіны)|Тулгас]]. Злучаная праз раку Сухана, [[Кубенскае возера|возера Кубенскае]] і інш. з [[Волга-Балтыйскі водны шлях|Волга-Балтыйскім водным шляхам]] ([[Паўночна-Дзвінская водная сістэма]]), праз раку Пінега з ракой [[Кулой (рака, упадае ў Белае мора)|Кулой]].

Уплыў марскіх прыліваў да вусця р. Пінега. Ледастаў ад канца кастрычніка — пачатку лістапада да пачатку мая.

== На рацэ ==
У вярхоўях Паўночнай Дзвіны размешчаныя гарады [[Вялікі Усцюг]], [[Котлас]], [[Сальвычагодск]]; паблізу вусця — [[Навадзвінск]], [[Архангельск]], [[Северадзвінск]]. Суднаходная на ўсім працягу.

== Зноскі ==
{{крыніцы}}
{{refless}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|12|Паўночная Дзвіна}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Белае мора]]
[[Катэгорыя:Рэкі Валагодскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Рэкі Архангельскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Басейн Паўночнай Дзвіны| ]]</text>
      <sha1>3qyix0jizfncygife8c3gyqns0pr7dc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Святлана Аляксандраўна Алексіевіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27252</id>
    <revision>
      <id>5166133</id>
      <parentid>5145972</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:43:57Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49476" sha1="2nmi0mye7naywdwhu0ng5e8aavx7myc" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Алексіевіч}}
{{Пісьменнік}}
'''Святлана Аляксандраўна Алексіе́віч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская журналістка, [[пісьменніца]].&lt;ref&gt;БЭ. Т. 1.&lt;/ref&gt; Піша на рускай мове. Даследчыкі адносяць яе кнігі да дакументальнай прозы, раманаў-араторый, раманаў-сведчанняў, калектыўных сведчанняў, эпічнага хору, дакументальных маналогаў, літаратурнай журналістыкі&lt;ref&gt;''Ришина, Ирина.'' «Чернобыльская молитва’. Мне кажется, я записываю будущее …» // Литературная газета. — 1996. — 24 апреля.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Scribner, Doris.'' Recreation of Chernobyl Trauma in Svetlana Alexivich’s «Chernobyl’skaya molitva.» A Thesis Presented to the Faculty of the Graduate School at the University of Missouri-Columbia. — 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Бек, Татьяна'' [http://alexievich.info/artikl/TatjanaBek.pdf Светлана Алексиевич. Моя единственная жизнь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201118070723/http://alexievich.info/artikl/TatjanaBek.pdf |date=18 лістапада 2020 }} // Вопросы литературы. — 1996.&lt;/ref&gt;. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (2015)&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2015/press.pdf The Nobel Prize in Literature 2015. Svetlana Alexievich]{{Ref-en}}&lt;/ref&gt; «за шматгалосую творчасць — помнік пакутам і мужнасці ў наш час».

== Біяграфічныя звесткі ==
Нарадзілася ў сям’і ваеннаслужачага (бацька — [[беларусы|беларус]], маці — [[украінцы|украінка]]). У 1950 годзе бацька дэмабілізаваўся, і сям’я пераехала ў [[Мазыр]]&lt;ref name=&quot;nashaniva.by&quot;&gt;[http://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=157715 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;. Сям’я перыядычна пераязджала разам з новымі месцамі працы бацькі, у 1961 годзе Алексіевічы пераехалі ў [[Петрыкаў]]. Святлана скончыла Капаткевіцкую сярэднюю школу [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскага раёна]] (1965), працавала выхавальніцай Асавецкай школы-інтэрната, затым настаўніцай гісторыі і нямецкай мовы Белажэвіцкай сямігадовай школы [[Мазырскі раён|Мазырскага раёна]]. У 1966 годзе працавала ў раённай газеце «[[Прыпяцкая праўда]]» ([[Нароўля]]). Скончыла аддзяленне журналістыкі [[БДУ]] (1972). Накіравана ў раённую газету «[[Маяк камунізму]]» ([[Бяроза (горад)|Бяроза]]). У 1973—1976 гадах працавала ў рэспубліканскай «[[Сельская газета|Сельской газете]]», у 1976—1984 гадах — загадчык аддзела нарыса і публіцыстыкі часопіса «[[Нёман (1945)|Нёман]]». Член [[СП СССР]] з 1983 года. Была членам [[КПСС]]. Сябра [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]] (з 1989).

У пачатку XXI стагоддзя жыла ў Італіі, Францыі, Германіі. З 2013 года — у [[Мінск]]у. Ізноў пакінула Беларусь пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] і наступных рэпрэсій, адмовілася вяртацца ў краіну, пакуль [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А. Лукашэнка]] ва ўладзе&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=262721 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;

== Творчасць ==
Дэбютавала ў [[1966]] годзе ў петрыкаўскай раённай газеце «За новыя рубяжы» вершам «Октябрь». У пачатку 1970-х гадоў актыўна рэцэнзавала літаратурныя творы беларускіх пісьменнікаў [[Юрка Голуб|Юркі Голуба]], [[Вольга Міхайлаўна Іпатава|Вольгі Іпатавай]], [[Ніна Іосіфаўна Мацяш|Ніны Мацяш]] і інш. у рэспубліканскай прэсе&lt;ref&gt;http://www.svaboda.org/content/article/27420912.html&lt;/ref&gt;. У час навучання на журналісцкім факультэце БДУ разам з аднагрупнікамі выпускала літаратурны бюлетэнь. У сярэдзіне 1970-х гадоў падрыхтавала да выдання кнігу «Я з’ехаў з вёскі» («Я уехал из деревни» — маналогі былых вяскоўцаў; кніга не была надрукавана)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://studlive.by/university/malo-kto-znaet-chto-aleksievich-pozhertvovala-biblioteke-zhurfaka-1000-dollarov.html |title=Архіўная копія |access-date=14 снежня 2015 |archive-date=27 чэрвеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160627232915/http://studlive.by/university/malo-kto-znaet-chto-aleksievich-pozhertvovala-biblioteke-zhurfaka-1000-dollarov.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Творы Алексіевіч грунтуюцца на сотнях інтэрв’ю з удзельнікамі важкіх і балючых падзей, што былі перажыты савецкімі людзьмі ў ХХ стагоддзі. Па словах пісьменніцы, яна працуе ў вобласці дакументальнага рэпартажу&lt;ref name=&quot;nashaniva.by&quot;/&gt;, а таксама ў жанры «гісторыі пачуццяў»&lt;ref&gt;«Что же такое наша память?» Беседа Альмиры Усмановой со Светланой Алексиевич // Беларусь в мире, № 3 (10). 1998.&lt;/ref&gt;. 

Першая кніга Святланы Алексіевіч «[[У вайны не жаночы твар]]» (''«У войны — не женское лицо»'', 1985) грунтуецца на размовах з сотнямі савецкіх жанчын, што бралі ўдзел у Вялікай айчыннай вайне. Яна прадстаўляе калектыўны жаночы досвед вайны. У наступнай кнізе «Апошнія сведкі» (''«Последние свидетели»'', 1985) выкарыстоўваюцца ўспаміны дзяцей, якім падчас вайны было ад шасці да дванаццаці гадоў. Кніга сведчыць пра «немагчымасць перажыць успамін пра траўму»&lt;ref&gt;''Ушакин, Сергей.'' [http://magazines.russ.ru/nlo/2008/93/ush15-pr.html Осколки военной памяти: «Все, что осталось от такого ужаса?»] // Новое литературное обозрение (НЛО). — 2008. — № 93.&lt;/ref&gt;. У 1990 годзе былі апублікаваныя «[[Цынкавыя хлопчыкі]]» (''«Цинковые мальчики»'', часопіс «Дружба народов», 1990), названыя так таму, што целы забітых у Афганістане салдат прывозілі на радзіму ў цынкавых трунах.

Паводле кнігі «У вайны не жаночы твар» напісала п’есу (пастаўлена ў многіх тэатрах Беларусі і за мяжой) і сцэнарыі аднайменнага цыкла дакументальных фільмаў, дакументальных стужак «Бацькоўскі дом», «Партрэт з вяргіняй», «Гэтыя незразумелыя старыя людзі» і інш. Аўтар п’есы «Марутка» (пастаўлена ў 1988). У перыядычным друку С. Алексіевіч выступала з нарысамі і нататкамі; так, у 1992 годзе апублікавала наказ новай мінскай газеце «Авив»&lt;ref&gt;http://belisrael.info/?p=5523&lt;/ref&gt;.

У 1993 годзе выйшла кніга «Зачараваныя смерцю» — апавяданне пра самазабойцаў, якія скончылі ці спрабавалі скончыць з сабой, не вытрымаўшы паражэння камуністычных ідэй у СССР. У 1997 годзе С. Алексіевіч апублікавала дакументальную аповесць «Чарнобыльская малітва», напісаную на грунце ўспамінаў ліквідатараў [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]], родных пажарных, што памерлі ад прамянёвай хваробы, а таксама перасяленцаў з Чарнобыльскай зоны. Кніга мае падзагаловак «хроніка будучыні» і апавядае пра адначасовае разгортванне дзвюх катастроф: тэхнагеннай і сацыяльнай, калі «зышоў пад ваду велізарны сацыялістычны мацярык»&lt;ref&gt;''Алесиевич, Светлана.'' [http://www.alexievich.info/index.html В поисках вечного человека] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160530062210/http://www.alexievich.info/index.html |date=30 мая 2016 }}.&lt;/ref&gt;.

Кніга Святланы Алексіевіч «Час second-hand (Канец чырвонага чалавека)» (2013) закранае маштабныя гістарычныя тэмы: Вялікую Айчынную вайну, Афганістан, Чарнобыль, час «перабудовы» і развал «чырвонай імперыі». У творы даследуецца феномен мыслення савецкага чалавека, феномен сацыялізму і выкладаецца аўтарская канцэпцыя найноўшага часу, які пісьменніца называе «часам сэканд-хэнд». Пункцірна асвятляюцца падзеі, звязаныя з масавым мітынгам 19 снежня 2010 года ў Мінску.

Кнігі Святланы Алексіевіч складаюць цыкл, які аўтарка заве «хронікай вялікай Утопіі» і «гісторыяй чырвонага чалавека»&lt;ref&gt;''Алексиевич, Светлана.'' [http://www.alexievich.info/index.html В поисках вечного человека] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160530062210/http://www.alexievich.info/index.html |date=30 мая 2016 }}.&lt;/ref&gt;. Творы Алексіевіч можна разглядаць як «маральную філасофію, спробу абмяркавання этычных пытанняў і пошуку сэнсу перанесеных пакут савецкім, а таксама пост-савецкім чалавекам, які апынуўся ва ўмовах велізарнага сацыяльнага зруху» &lt;ref&gt;''Гапова, Елена.'' [http://www.nlobooks.ru/node/5953 Страдание и поиск смысла: «моральные революции» Светланы Алексиевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160801042947/http://www.nlobooks.ru/node/5953 |date=1 жніўня 2016 }} // Неприкосновенный запас. — 2015. — № 99.&lt;/ref&gt;.

Сярод моў, на якія былі перакладзены творы Святланы Алексіевіч, — беларуская, англійская, французская, шведская, нямецкая, грузінская, нарвежская, кітайская і іншыя. У 2018 годзе ў беларускім перакладзе апублікаваныя разам пяць кніг, аб’яднаных у цыкл «Галасы Утопіі». Гэта кнігі «[[У вайны не жаночы твар]]» (пераклад [[Валянцін Акудовіч|Валянціна Акудовіча]]), «Апошнія сведкі. Сіла дзіцячага голасу» (пераклад [[Барыс Пятровіч|Барыса Пятровіча]]), «[[Цынкавыя хлопчыкі]]» (пераклад [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]]), «[[Чарнабыльская малітва. Хроніка будучыні]]» (пераклад [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзіміра Арлова]]), «[[Час сэканд-хэнд]]» (пераклад [[Сяргей Дубавец|Сяргея Дубаўца]]).

== Экранізацыі ==
Паводле кнігі ''«У войны — не женское лицо»'' быў зняты цыкл дакументальных фільмаў (1983), адзначаны Дзяржаўнай прэміяй СССР у 1985 годзе і «Сярэбраным голубам» на міжнародным кінафестывалі ў Лейпцыгу.

У 2017 годзе выйшаў дакументальны фільм шведскага рэжысёра Стафана Юлена «Каханне: Love in Russian», зняты ў сааўтарстве са Святланай Алексіевіч паводле яе новай, яшчэ не дапісанай кнігі&lt;ref&gt;https://www.kinopoisk.ru/film/lyubov-love-in-russian-2017-1049005/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://journalby.com/news/lyubov-love-russian-rastvoryayas-v-aleksievich-1278 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190410101918/http://journalby.com/news/lyubov-love-russian-rastvoryayas-v-aleksievich-1278 |date=10 красавіка 2019 }}&lt;/ref&gt;. У 2019 годзе стала вядома пра [[Манга (мастацтва)|мангу]], створаную японскім мастаком Кейто Каумэ па матывах кнігі С. Алексіевіч «У вайны не жаночы твар»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://euroradio.by/yaponcy-vydayuc-komiks-pa-knize-svyatlany-aleksievich |title=Архіўная копія |access-date=30 красавіка 2019 |archive-date=30 красавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430073756/https://euroradio.by/yaponcy-vydayuc-komiks-pa-knize-svyatlany-aleksievich |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Святлана Алексіевіч дала згоду на выкарыстанне яе твору «[[Чарнобыльская малітва]]» для стварэння амерыканска-брытанскага міні-серыялу «[[Чарнобыль (міні-серыял)|Чарнобыль]]» ([[2019 год у гісторыі кіно|2019]]). Сюжэтная лінія з пажарным [[Васіль Іванавіч Ігнаценка|Васілём Ігнаценкам]] была цалкам узятая з кнігі. Ігнаценка быў у ліку першых, хто прыбыў на тушэнне пажару на чацвёртым энергаблоку [[ЧАЭС]], у выніку атрымаў смяротную дозу радыяцыі і пакутліва памёр у [[Масква|Маскве]] праз пару тыдняў&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/29970234.html svaboda.org]&lt;/ref&gt;.

== Грамадская дзейнасць ==
Святлана Алексіевіч з’яўляецца членам Рады [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (СБП)&lt;ref&gt;https://lit-bel.org/struct/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190322194656/https://lit-bel.org/struct/ |date=22 сакавіка 2019 }}&lt;/ref&gt;, старшынёй Рады стыпендыі імя [[Магдалена Радзівіл|Магдалены Радзівіл]], заснаванай СБП у 2017 годзе&lt;ref&gt;https://lit-bel.org/news/gronskaya-martysevich-ramanava-stypendyyatki-imya-magdaleny-radzivil/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190702210306/https://lit-bel.org/news/gronskaya-martysevich-ramanava-stypendyyatki-imya-magdaleny-radzivil/ |date=2 ліпеня 2019 }}&lt;/ref&gt;. Яе імя фігуруе сярод заснавальнікаў фонду «Вольны беларускі ўніверсітэт» (фонд зарэгістраваны ў Варшаве ў 2017 годзе; у 2019 г. яго праграмы яшчэ не дзейнічалі)&lt;ref&gt;https://naviny.by/article/20190813/1565708235-volnyy-universitet-milinkevicha-svyazhet-molodyh-belorusov-s {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190815070748/https://naviny.by/article/20190813/1565708235-volnyy-universitet-milinkevicha-svyazhet-molodyh-belorusov-s |date=15 жніўня 2019 }}&lt;/ref&gt;. У канцы 2016 года стварыла ў Мінску клуб «Святлана Алексіевіч запрашае»&lt;ref&gt;https://news.tut.by/society/523699.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170829002912/https://news.tut.by/society/523699.html |date=29 жніўня 2017 }}&lt;/ref&gt;, у якім публічна выступалі творчыя асобы і інтэлектуалы з розных краін, пераважна з Расіі. У 2016—2017 гг. прайшло каля 10 сустрэч у рамках названага клуба (большасць вяла сама С. Алексіевіч). У пачатку 2019 года пасля доўгага перапынку было абвешчана аб аднаўленні работы клуба&lt;ref&gt;https://news.tut.by/culture/628584.html{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Пасяджэнне 26 сакавіка 2019 г. адбылося з удзелам беларускіх гасцей, але некаторымі інтэлектуаламі было ўспрынята скептычна: так, на думку [[Максім Расціслававіч Жбанкоў|М. Жбанкова]], «клубу набелісткі па-ранейшаму перашкаджае рэжым узаемнага абажання і непазбыўная кампліментарнасць»&lt;ref&gt;http://journalby.com/news/vozvrashchenie-klubnogo-nobelya-pozery-vzamen-gastrolerov-1276 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190410102017/http://journalby.com/news/vozvrashchenie-klubnogo-nobelya-pozery-vzamen-gastrolerov-1276 |date=10 красавіка 2019 }}&lt;/ref&gt;.

Пісьменніца нярэдка дзеліцца сваімі меркаваннямі на значныя для беларускага грамадства тэмы: напрыклад, у 2018 г. адгукнулася на «[[Справа БелТА|справу БелТА]]»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://baj.by/ru/content/svetlana-aleksievich-vystupila-v-podderzhku-zhurnalistov-po-delu-belta-video |title=Архіўная копія |access-date=10 красавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410101922/https://baj.by/ru/content/svetlana-aleksievich-vystupila-v-podderzhku-zhurnalistov-po-delu-belta-video |archive-date=10 красавіка 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, у 2019 г. — на [[напад на школу ў Стоўбцах]]&lt;ref&gt;https://www.svaboda.org/a/29769718.html&lt;/ref&gt;, знос крыжоў у [[Курапаты|Курапатах]]&lt;ref&gt;[https://belsat.eu/programs/svyatlana-aleksievich-chutstsyo-palitychnaga-zvera-pachalo-yamu-admaulyats/ belsat.eu]&lt;/ref&gt;.

У 2019 годзе Святлана Алексіевіч стала ініцыятаркай стварэння выдавецтва, якое падтрымоўвала б выключна пісьменніц. Галоўнай рэдактаркай [[Пфляўмбаўм (выдавецтва)|новага выдавецтва]] стала [[Алена Уладзіміраўна Казлова|Алена Казлова]], яна ж прапанавала назву ў гонар паэтэсы [[Яўгенія Эргардаўна Пфляўмбаум|Яўгеніі Пфляўмбаум]].&lt;ref&gt;{{cite web|author = Моника Юшкявичюте|date = 2025-02-28|url = https://www.lrt.lt/ru/novosti/17/2499560/zhenskoe-belorusskoe-izdatel-stvo-v-litve-nashi-knigi-podnimaiut-vazhnye-voprosy|title = Женское белорусское издательство в Литве: наши книги поднимают важные вопросы|publisher = LRT.lt|access-date = 2026-03-01|language = ru }}&lt;/ref&gt;

Увосень 2019 года Святлана Алексіевіч была абрана віцэ-прэзідэнтам Міжнароднага ПЭН-клуба&lt;ref&gt;https://belisrael.info/?p=21709&lt;/ref&gt;, а праз некалькі тыдняў — старшынёй Рады Беларускага ПЭН-цэнтра&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=239984 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;. У жніўні 2020 года далучылася да [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|каардынацыйнай рады]], ініцыіраванай [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланай Ціханоўскай]] (кандыдатуру якой С. Алексіевіч падтрымлівала на [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбарах]]), стала членам прэзідыума названай рады&lt;ref&gt;https://news.tut.by/economics/697346.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200819224354/https://news.tut.by/economics/697346.html |date=19 жніўня 2020 }}&lt;/ref&gt;. Засталася ў складзе каардынацыйнай рады, абноўленай у 2023 годзе.

У ліпені 2024 г. Алексіевіч падпісала ліст да палітыкаў і рэлігійных лідараў з заклікам аб неадкладным спыненні агню паміж Расіяй і Украінай і ў сектары Газа&lt;ref&gt;[https://nashaniva.com/346982 51 нобелеўскі лаўрэат заклікаў неадкладна спыніць вайну ва Украіне і канфлікт у сектары Газа]&lt;/ref&gt;.

== Прэміі і ўзнагароды ==
Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны». Лаўрэат літаратурных прэмій СП СССР імя М. Астроўскага (1984), імя К. Федзіна (1985) і прэміі Ленінскага камсамола (1986) за кнігі «У войны — не женское лицо» і «Последние свидетели». Лаўрэат прэміі Курта Тухольскага (1996), прэміі «Трыумф» (Расія, 1997), Ляйпцыгскай кніжнай прэміі (1999), прэміі Гердэра (1999), прэміі Рэмарка (2001), Нацыянальнай прэміі крытыкі (ЗША, 2006). У 2011 годзе атрымала ў [[Польшча|Польшчы]] прэмію імя Рышарда Капусцінскага&lt;ref&gt;http://wyborcza.pl/1,75475,9595562,Nagroda_Kapuscinskiego_dla_Aleksijewicz_i_Czecha.html&lt;/ref&gt; і прэмію Цэнтральнай і Усходняй Еўропы «Ангелус». У 2013 годзе стала лаўрэатам [[Прэмія міру нямецкіх кнігагандляроў|Міжнароднай прэміі міру нямецкіх кнігагандляроў]], цырымонія ўзнагароджання адбылася [[13 кастрычніка]] ў рамках [[Франкфурцкі кніжны кірмаш|Франкфурцкага кніжнага кірмаша]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://telegraf.by/by/2013/10/aleksievich-vruchili-premiyu-mira-nemeckih-knigotorgovcev |title=Алексіевіч уручылі прэмію міру нямецкіх кнігагандляроў |access-date=29 кастрычніка 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305022824/http://telegraf.by/by/2013/10/aleksievich-vruchili-premiyu-mira-nemeckih-knigotorgovcev |archive-date=5 сакавіка 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Афіцэр Ордэна мастацтваў і літаратуры Францыі (2014)&lt;ref&gt;http://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=137515&lt;/ref&gt;.

У 2016 годзе нобелеўская лаўрэатка 2015 г. атрымала ў Кітаі кніжную прэмію «Вэньцзінь», прэмію Шанхайскага кніжнага кірмашу і ўзнагароду Пекінскага кніжнага кірмашу&lt;ref&gt;https://www.svaboda.org/a/27948562.html&lt;/ref&gt;. У 2016 г. С. Алексіевіч стала таксама ганаровым членам [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]]&lt;ref&gt;https://naviny.by/new/20160909/1473427437-svetlana-aleksievich-stala-pochetnym-chlenom-bazh&lt;/ref&gt;.

У 2018 годзе міжнародная няўрадавая арганізацыя ''RAW in WAR'' прысудзіла Святлане Алексіевіч прэмію імя Ганны Паліткоўскай. Узнагароду ёй уручылі за «смелыя выступленні супраць несправядлівасці, гвалту і экстрэмізму ў сітуацыі працягу „забытых“ узброеных канфліктаў»&lt;ref&gt;[https://nina.nashaniva.by/?c=ar&amp;i=217057 nina.nashaniva.by]&lt;/ref&gt;. У тым жа годзе пісьменніца атрымала прэмію Цэнтральнаеўрапейскага форума «Ганароваму грамадзяніну Цэнтральнай Еўропы» — «за ўнёсак у развіццё дэмакратыі і грамадзянскай супольнасці»&lt;ref&gt;https://pen-centre.by/2018/11/22/svyatlana-aleksevch-uznagarodzhanaya-premyay-ganarovamu-gramadzyannu-centralnay-eropy.html&lt;/ref&gt;.

Узнагароджана [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]&lt;/ref&gt;.

У 2021 годзе ўзнагароджана Вялікім крыжом 1-й ступені [[Ордэн «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германія»|Ордэна «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германія»]]&lt;ref&gt;=https://www.dw.com/ru/nobelevskaja-laureatka-aleksievich-poluchila-odnu-iz-vysshih-nagrad-germanii/a-57894509&lt;/ref&gt;. У 2022 годзе атрымала [[Чэхія|чэшскую]] прэмію Іржы Тэйнера&lt;ref&gt;https://www.wonderzine.com/wonderzine/entertainment/entertainment-news/263821-svetlana-aleksievich&lt;/ref&gt; і абрана ганаровым доктарам [[мадрыд]]скага ўніверсітэта Камплутэнсэ&lt;ref&gt;https://madridru.es/news/ru-v-madride-projdet-vstrecha-s-pisatelnicej-svetlanoj-aleksievich/&lt;/ref&gt;. З’яўляецца таксама ганаровым доктарам [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіева-Магілянскай акадэміі]] (з 2016) і [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|ўніверсітэта Вітаўта Вялікага]] (з 2020).

== Погляды ==
Пра сябе Святлана Алексіевіч сказала:
{{Цытата|
Вядома ж, я — беларуска. І гэта мая родная мова — беларуская, хоць я на ёй і не размаўляю. Не размаўляю па той прычыне, што ўся практыка майго жыцця — гэта руская мова і руская культура. Але я сябе адчуваю беларускай, беларуская зямля — ​​мая зямля, мой бацька адсюль. Я іншага жыцця не ведаю, толькі жыццё тут, нягледзячы на ​​тое, што я жыла і ў Еўропе. Мая зямля — ​​Беларусь.&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=231263 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;
}}

Сваімі настаўнікамі яна называе [[Алесь Адамовіч|Алеся Адамовіча]] і [[Васіль Быкаў|Васіля Быкава]]&lt;ref name=&quot;nashaniva.by&quot;/&gt;.

Яна лічыць, што «''таталітарызм разбэшчвае і ка{{націск}}та, і ахвяру''», і мы жывём у гэты траўміраваны перыяд&lt;ref name=&quot;nashaniva.by&quot;/&gt;. Хацела б, каб Беларусь была падобная да скандынаўскіх краін, або прынамсі да Прыбалтыкі&lt;ref name=&quot;nashaniva.by&quot;/&gt;. Паводле Святланы Алексіевіч, краіны-суседзі Беларусі — [[Літва]], [[Польшча]] і [[Украіна]] — могуць быць прыкладам развіцця для Беларусі. Яна заўважыла, што беларуская культура саступае польскай, аднак усё часцей прадстаўніком беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці бывае ''беларуска-польскі інтэлігент'' у стылі [[Аляксандр Мілінкевіч|Аляксандра Мілінкевіча]], а не ''старшыня калгасу'' або ''савецкі чыноўнік'', як бывала раней&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар = пад рэд. [[Валер Булгакаў|Валера Булгакава]]|загаловак = Беларусь: ні Эўропа, ні Расея. Меркаваньні беларускіх эліт|спасылка = http://kamunikat.org/?pubid=1750|месца = [[Варшава]]|выдавецтва = Выдавецтва ARCHE|год = 2006|старонкі = 68-69, 124-125, 194|старонак = 258|isbn = 83-89406-77-2|archive-date = 17 ліпеня 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20190717220855/http://kamunikat.org/?pubid=1750}}&lt;/ref&gt;. У лютым 2019 г. на сустрэчы ў Мінску зрабіла яшчэ адну заяву: «''Мы не сфармаванае грамадства. Што б ні здаралася, усё праходзіць, з намі можна зрабіць усё. Нам патрэбны лідар кшталту [[Вацлаў Гавел|Гавела]]. Які не апускаецца разам з самай цёмнай часткай народу, а які ўздымае свой народ''»&lt;ref&gt;[https://naviny.by/article/20190209/1549743065-budut-plohie-vremena-svetlana-aleksievich-o-rodine-svobode-i-lidere naviny.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190212231809/https://naviny.by/article/20190209/1549743065-budut-plohie-vremena-svetlana-aleksievich-o-rodine-svobode-i-lidere |date=12 лютага 2019 }}&lt;/ref&gt;.

Пазней яна заўважыла:
{{Цытата|
У мяне ўсё часцей узнікае думка, грэшным чынам, што не саспелі ні мы, ні Расія, ні іншыя постсавецкія краіны да прэзідэнцкіх рэспублік. У нас павінны быць толькі парламенцкія рэспублікі, каб лепшыя людзі разам выпрацоўвалі рашэнні. А даць уладу ў рукі аднаго чалавека — гэта было вялікай памылкай у 90-я гады.&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/29861930.html svaboda.org]&lt;/ref&gt;
}}

У красавіку 2019 г., у сувязі з перамогай [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзіміра Зяленскага]] ў першым туры [[Прэзідэнцкія выбары ва Украіне (2019)|выбараў прэзідэнта Украіны]], пісьменніца заявіла: «''У мяне напачатку былі вялікія надзеі на [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Парашэнку]]. Але яны, на жаль, не спраўдзіліся. І я за тое, каб Зяленскі перамог. Мне здаецца, што ён пераможа. І мы ўбачым, як прыходзіць новае пакаленне. Яно прыходзіць ва Украіне, у Харватыі, у Славакіі''»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.svaboda.org/a/29861771.html&lt;/ref&gt;. Разам з тым [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] яна аднесла да [[Папулізм|папулістаў]], заўважыўшы: «''Не ведаю, як можна дамовіцца з Трампам''»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскага ўварвання ва Украіну]] ў эфіры [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Беларускай службы «Радыё Свабода»]] асудзіла вайну Расіі супраць Украіны і адзначыла, што яна горшая за [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную]].

«Аказваецца, мы дарма думалі, што перамаглі [[камунізм]]. Мы яго не перамаглі. А тое, што сёння адбываецца, гэта чырвоны чалавек, як я яго называю. Гэта яго апошні бой ці не, але гэта прыкметы адтуль, з мінулага. Мы яшчэ не адарваліся ад гэтага, таму што не супраціўляліся, а ўспрымалі ўсё як належнае. Краіна камунізму ўпала, і мы пачалі выжываць, замест таго каб будаваць новае жыццё»&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=basvigBzBCc&lt;/ref&gt;, — адзначыла пісьменніца. Рэагуючы на [[Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну|ўдзел Беларусі ў вайне Расіі ва Украіне]] пісьменніца адзначыла, што, на яе думку, найвялікшым гераізмам для беларусаў, якіх адправяць ваяваць за Расію ва Украіне, будзе адмова страляць. Яна дадала, што сітуацыя зараз супрацьлеглая вайне з фашызмам, калі гераізм заключаўся ў ваенных дзеяннях і абароне. «У нас ужо няма незалежнасці, і мы краіна-агрэсар», — падсумавала Алексіевіч&lt;ref&gt;https://www.svaboda.org/a/31737338.html&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі ==
Беларускі паэт [[Уладзімір Някляеў]] заўважыў:&lt;ref&gt;[http://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=116304 Някляеў: Шанцы Беларусі на Нобелеўскую прэмію як ніколі высокія]&lt;/ref&gt;
{{Цытата|
Калі ўся руская літаратура выйшла, як сцвярджаў Дастаеўскі, з «Шыняля» Гогаля, то ўся творчасць Алексіевіч — з дакументальнай кнігі Алеся Адамовіча, Янкі Брыля і Уладзіміра Калесніка «Я з вогненнай вёскі». Адамовіч — яе літаратурны хросны. Яе кнігі — развіццё асноўнай тэмы беларускай літаратуры, яны знаходзяцца ў кантэксце гэтай літаратуры і ёй належаць.&lt;br/&gt;
Сённяшняя заслуга Алексіевіч у тым, што яна здзяйсняе прарыў беларускай літаратуры ў літаратуру еўрапейскую.
}}

[[Міністэрства замежных спраў Беларусі]] вітала рашэнне Нобелеўскага камітэта аб прысуджэнні прэміі па літаратуры за 2015 год Святлане Алексіевіч. У адмысловым каментарыі яно згадала, што гэта першая прэмія, атрыманая грамадзянінам суверэннай Беларусі, увойдзе ў гісторыю станаўлення беларускай нацыі, грамадства і дзяржавы&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mfa.gov.by/by/press/news_mfa/c83f5c0c9bf50777.html |title=mfa.gov.by |access-date=8 кастрычніка 2015 |archive-date=7 лютага 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207193254/http://mfa.gov.by/by/press/news_mfa/c83f5c0c9bf50777.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. [[Аляксандр Лукашэнка]] ў сваім віншаванні з прысуджэннем Нобелеўскай прэміі адзначыў, што творчасць Святланы Алексіевіч не пакінула абыякавымі не толькі беларусаў, але і чытачоў у многіх краінах свету&lt;ref&gt;[http://president.gov.by/by/news_by/view/vinshavanne-svjatlane-aleksievich-z-prysudzhennem-nobeleuskaj-premii-12292/ president.gov.by]&lt;/ref&gt;. Пры гэтым дзяржаўныя выдавецтвы Беларусі доўгі час (каля 25 гадоў) не друкавалі кнігі С. Алексіевіч&lt;ref&gt;[http://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=157720 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;; толькі ў 2019 годзе выдавецтва «Мастацкая літаратура» перавыдала яе кнігу «У вайны не жаночы твар»&lt;ref&gt;https://www.sb.by/articles/karlyukevich-knigi-svetlany-aleksievich-svobodno-prodayutsya-na-polkakh-belknigi.html&lt;/ref&gt;.

Некаторая частка расійскай і беларускай інтэлігенцыі палічыла прысуджэнне Нобелеўскай прэміі Алексіевіч палітычнай акцыяй&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Олег Пухнавцев.|загаловак=Литератор нужного калибра|спасылка=http://www.lgz.ru/article/-40-6528-14-10-2015/literator-nuzhnogo-kalibra/|выданне=Литературная газета|месца=М.|год=2015|нумар=40(6528)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар = Дмитрий Чёрный.|загаловак = Премия «Чёрного города»|спасылка = http://litrossia.ru/item/8287-premiya-chjornogo-goroda|выданне = Литературная Россия|месца = М.|год = 2015|нумар = 36}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.litkritika.by/categories/pisateli/1575/3015.html|title=Европейские интеллектуалы уровня &quot;нобелевки&quot;?|publisher=ЛитКритика. By|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304212419/http://www.litkritika.by/categories/pisateli/1575/3015.html|archive-date=4 сакавіка 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://politconservatism.ru/experiences/nobelevskiy-pozer/&lt;/ref&gt;.

Трактоўку Святланай Алексіевіч узброенага канфлікту ва Украіне, у прыватнасці, у Данецкай вобласці, рэзка крытыкавалі некаторыя інтэлектуалы, напрыклад, пісьменніца Элен Рышар-Фаўр у 2015 г.&lt;ref&gt;http://voix.blog.tdg.ch/archive/2015/10/10/lettre-ouverte.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170923234519/http://voix.blog.tdg.ch/archive/2015/10/10/lettre-ouverte.html |date=23 верасня 2017 }}&lt;/ref&gt;. Таксама выказваліся думкі аб тым, што пісьменніца перабольшвае ўплыў камуністычных ідэй, ролю «чырвонага чалавека» ў сучасных Расіі і Беларусі&lt;ref&gt;https://belisrael.info/?p=5626&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://left.by/archives/16695&lt;/ref&gt;.

У 2019 годзе беларускі палітык [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]] заўважыў, што з камуністычных часоў Алексіевіч пазіцыянавала сябе як ненавісніца беларушчыны, але пазней яна змяніла рыторыку, і «''аб’ектыўна гэта добра''»&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30227484.html#2 svaboda.org]&lt;/ref&gt;.

== Беларускія пераклады ==
* Апошнія сведкі / Святлана Алексіевіч: кніга недзіцячых расказаў. — Мінск: Юнацтва, 1985. — 188, [1] с.
* У вайны не жаночае аблічча: дак. аповесць / Святлана Алексіевіч. — Мн.: Маст. літ., 1991. — 272 с.
* Зачараваныя смерцю: Пер. з рус. М. С. Гіля / Святлана Алексіевіч. — Мн.: Беларусь, 1993. — 128 с.
* Чарнобыльская малітва: Хроніка прышласці: Дак. аповесць / Святлана Алексіевіч. — Мн.: Рэсп. грамад. аб’яднанне «Літ.-маст. фонд „Гронка“», 1999. — 222, [1] с.
* Час сэканд-хэнд (Канец чырвонага чалавека) / Святлана Алексіевіч. Перакл. з руск. [[Ц. Чарнякевіч]], [[Валерый Стралко|В. Стралко]]. — Мн.: Логвінаў, 2014. — 384 с. — (Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў «Кнігарня пісьменніка»; выпуск 46). — ISBN 978-985-562-096-0.
* Дакументальна-мастацкая хроніка «Галасы ўтопіі» ў 5-ці кн. Пераклалі з руск. мовы [[Валянцін Акудовіч]], [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]], [[Сяргей Дубавец]], [[Барыс Пятровіч]], [[Андрэй Хадановіч]]. Вільня: Логвінаў, 2018.
* У вайны не жаночы твар: пер. з рускай В. Акудовіча / Святлана Алексіевіч. — Мн.: Маст. літ., 2019. 

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|1}}
* {{крыніцы/БП (1992-95)||Алексіевіч Святлана}}
* {{крыніцы/БП 1917-90|Алексіевіч Святлана}}
* Сивакова, Н. А. [http://elib.gsu.by/bitstream/123456789/2534/4/C%d0%b8%d0%b2%d0%b0%d0%ba%d0%be%d0%b2%d0%b0_%d0%a6%d0%b8%d0%ba%d0%bb_%d0%a1%d0%b2%d0%b5%d1%82%d0%bb%d0%b0%d0%bd%d1%8b_%d0%90%d0%bb%d0%b5%d0%ba%d1%81%d0%b8%d0%b5%d0%b2%d0%b8%d1%87_%d0%98%d0%b7%d0%b2%d0%b5%d1%81%d1%82%d0%b8%d1%8f_2014_1.pdf Цикл Светланы Алексиевич «Голоса Утопии»: особенности жанровой модели] // Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины. Сер.: Гуманитарные науки. — 2014. — № 1(82). — С. 148—151.

== Спасылкі ==
{{wikiquote|Святлана Аляксандраўна Алексіевіч|Святланы Аляксандраўны Алексіевіч}}
{{Commons|Category:}}
* [http://alexievich.info/ Персанальная старонка С. Алексіевіч] {{ref-ru}}
* ''Чарнякевіч Ц.'' [http://lit-bel.org/by/news/6422.html Як змагаліся за Святлану Алексіевіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180104194012/http://lit-bel.org/by/news/6422.html |date=4 студзеня 2018 }} // Новы час. № 45 (462) — Літаратурная Беларусь. № 11 (111), 27 ліст. 2015. — С. 12-13 (4-5).
* [http://arche.bymedia.net/3-1999/andry399.html Андрыеўская А. Пра Святлану Алексіевіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120416080110/http://arche.bymedia.net/3-1999/andry399.html |date=16 красавіка 2012 }} — ARCHE № 3(4)-1999
* [https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=157664 Сем фактаў пра Святлану Алексіевіч] — nashaniva.by
* [https://nashaniva.by/index.php?c=ar&amp;i=17466 Наша Ніва: Алексіевіч: «Мы не павінны быць закладнікамі калгаснага інтэлекту Лукашэнкі»]{{Недаступная спасылка}}
* Елена Гапова. [http://www.nlobooks.ru/node/5953 Страдание и поиск смысла: «моральные революции» Светланы Алексеивич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160801042947/http://www.nlobooks.ru/node/5953 |date=1 жніўня 2016 }} // Неприкосновенный запас. № 1 (99). 2015.
* [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2017.1379114 Mothers, father(s), daughter: Svetlana Aleksievich and The Unwomanly Face of War] Angela Brintlinger
* [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2017.1385335 «No other proof»: Svetlana Aleksievich in the tradition of Soviet war writing] Daniel Bush
* [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2017.1381545 Mothers, prostitutes, and the collapse of the USSR: the representation of women in Svetlana Aleksievich’s Zinky Boys] Jeffrey W. Jones
* [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2017.1381500 Svetlana Aleksievich’s Voices from Chernobyl: between an oral history and a death lament] Anna Karpusheva
* [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2017.1379116 The polyphonic performance of testimony in Svetlana Aleksievich’s Voices from Utopia] Johanna Lindbladh
* [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2017.1379128 A new literary genre. Trauma and the individual perspective in Svetlana Aleksievich’s Chernobyl’skaia molitva] Irina Marchesini
* [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00085006.2017.1379115 Svetlana Aleksievich’s changing narrative of the Soviet-Afghan War in Zinky Boys] Holly Myers

{{Нобелеўская прэмія 2015}}
{{Нобелеўская прэмія/літаратура}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Алексіевіч Святлана}}
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі-рэалісты]]
[[Катэгорыя:Пацыфісты]]
[[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]]
[[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Святлана Алексіевіч| ]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Беларусі]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі газеты «Сельская газета»]]</text>
      <sha1>2nmi0mye7naywdwhu0ng5e8aavx7myc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладзімір Аляксеевіч Арлоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30049</id>
    <revision>
      <id>5165995</id>
      <parentid>5098265</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Антон 740</username>
        <id>76022</id>
      </contributor>
      <comment>дадана літаратура, вікіфікацыя</comment>
      <origin>5165995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17939" sha1="aul6ywz8g8xfpqbh9f7xbj74c22uum1" xml:space="preserve">{{Пісьменнік
| Імя                = Уладзімір Аляксеевіч Арлоў
| Арыгінал імя       = 
| Фота               = Arlou Uladzimer.JPG
| Шырыня             = 
| Подпіс             = 
| Герб               =
| Шырыня герба       =
| Подпіс герба       =
| Імя пры нараджэнні = Уладзімір Аляксеевіч Арлоў
| Псеўданімы         = 
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   = 
| Дата смерці        = 
| Месца смерці       = 
| Грамадзянства      = 
| Род                =
| Бацька             =
| Маці               =
| Жонка              =
| Муж                =
| Дзеці              =
| Род дзейнасці      = 
| Гады актыўнасці    = 
| Кірунак            = 
| Жанр               = 
| Дэбют              = 
| Мова твораў        = [[беларуская мова|беларуская]]
| Прэміі             = 
| Узнагароды         = 
| Сайт               = http://arlou.by 
| Вікікрыніцы        =
}}
{{Цёзкі2|Арлоў}}
'''Уладзі́мір Аляксе́евіч Арло́ў''' ({{lang-be-latin|Uładzimier Arłoŭ}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/27049100.html|title=Арлоў апублікаваў кнігу беларускай лацінкай|first=|last=|website=Радыё Свабода|date=2015-06-02|access-date=2025-12-08}}&lt;/ref&gt;; нар. {{ДН|25|8|1953}}, {{МН|Полацк||}}) — беларускі {{празаік|Беларусі|СССР}}, {{паэт|Беларусі|СССР}}, [[гісторык]].

== Біяграфія ==
Скончыў [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт]] [[БДУ]] (1975). Працаваў у [[Наваполацк]]у настаўнікам гісторыі (1975—1976), карэспандэнтам, загадчыкам аддзела, намеснікам рэдактара гарадской газеты «Хімік» (1976—1986), пасля пераезду ў Мінск — рэдактарам [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|выдавецтва «Мастацкая літаратура»]] (1988—1997). Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. З 1988 года ў [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]] «Адраджэньне», двойчы выбіраўся ў Сойм БНФ. Цяпер беспартыйны. Грэка-каталік. Жыве ў [[Мінск]]у.

== Творчасць ==
Дэбютаваў вершамі ў студэнцкім самвыдавецкім часопісе «[[Блакітны ліхтар]]» (Наваполацк, 1973). Падчас навучання ў БДУ стаў адным з ініцыятараў выпуску ў Мінску самвыдавецкага літаратурнага альманаха «[[Мілавіца (альманах)|Мілавіца]]» (1974—1976), за што выклікаўся ў КДБ, для «прафілактычных гутарак». Разам з [[Вінцэсь Мудроў|Вінцэсем Мудровым]] у 1970—1980-х гадах узяў удзел у памнажэнні і пашырэнні шэрагу забароненых на той час беларускіх выданняў, сярод якіх быў «[[Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік|Расейска-беларускі (крыўскі) слоўнік]]» [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]].

Вядомасць прынесла проза, творы гістарычнай тэматыкі, затым звярнуў на сябе ўвагу як арыгінальны эсэіст і паэт.

Аўтар шматлікіх кніг прозы, паэзіі, гістарычных нарысаў і эсэ.

Творы Уладзіміра Арлова перакладаліся на шмат якія мовы, у тым ліку на англійскую, нямецкую, польскую, шведскую, чэшскую, украінскую, венгерскую, французскую, румынскую, рускую, эстонскую, літоўскую, латышскую, славацкую, грузінскую ды іншыя. Больш чым на 25 моваў перакладзенае напісанае ў 1990 годзе эсэ «[[Незалежнасць — гэта…]]».

Аўтар сцэнарыяў навукова-дакументальных фільмаў «Еўфрасіння Полацкая», «Полацкія лабірынты», «Сімяон Полацкі» ды інш.

Пераклаў з рускай мовы на беларускую кнігу Мікалая Улашчыка «Была такая вёска» (1989), з украінскай мовы на беларускую кнігі Валерыя Шаўчука «Забойства Пятра Невядомага» (1993), Аляксандра Ірванца «Роўна / Ровно» (2007).

''«Уладзімір Арлоў — майстар гістарычнай прозы, іранічны эсэіст. Філіграннае валоданне стылем і сакавіта-грубаваты гумар зрабілі яго адным з самых папулярных пісьменнікаў краіны''». (Часопіс «ARCHE»).

== Бібліяграфія ==
* Добры дзень, мая Шыпшына. Апавяданні, аповесць. — Мн., 1986
* Дзень, калі ўпала страла. Аповесці і апавяданні. — Мн., 1988
* Асветніца з роду Усяслава. Ефрасіння Полацкая. — Мн., 1989
* Пока не погасла свеча. Повести и рассказы. — М., 1990
* Там, за дзвярыма. Вершы ў прозе. — Мн., 1991
* Рандэву на манеўрах. Аповесць. Апавяданні. — Мн., 1992
* Еўфрасіння Полацкая. Евфросиния Полоцкая. — Мн., 1992
* Прысуд выканаў невядомы. Ігнат Грынявіцкі. — Мн., 1992
* «Совершенно секретно», альбо Адзін у трох іпастасях. Літаратурна-публіцыстычныя артыкулы. Эсэ. — Мн., 1992
* Міласць князя Гераніма. Аповесці. Апавяданні. — Мн., 1992
* Мой радавод да пятага калена. Эсэ. — Мн., 1993
* Пяць мужчын у леснічоўцы. Аповесці. Апавяданні. — Мн., 1994
* Таямніцы полацкай гісторыі. Гістарычныя эсэ. — Мн., 1994, 2000, 2002, 2008
* Фаўна сноў. Вершы. — Мн., 1995
* Тайны полоцкой истории. Исторические эссе. — Мн., 1995, 2012
* Адкуль наш род. Апавяданні. — Мн., 1996; Вільня, 2000, 2003
* Рэквіем для бензапілы. Аповесці. Апавяданні. — Мн., 1998
* Божая кароўка зь Пятай авэню. Эсэ. — Мн., 1998
* Жыватворны сімвал Бацькаўшчыны. Гісторыя Крыжа святой Еўфрасінні Полацкай. Животворный символ Отчизны. История креста святой Евфросинии Полоцкой. — Мн., 1998
* Дзесяць вякоў беларускай гісторыі. (У суаўтарстве з Генадзем Сагановічам). 862—1918. Падзеі. Даты. Ілюстрацыі. — Вільня, 1999, 2000, 2002
* Еўфрасіння Полацкая. Жыццяпіс і даследаванне спадчыны асветніцы. — Мн., 2000
* Requiem dla piły motorowej. Proza. — Białystok, 2000
* Десять веков белорусской истории. 862—1918. События. Даты. Иллюстрации. (В соавторстве с Генадзем Сагановичем). — Вильня, 2001 
* Сны імператара. Апавяданні. Аповесці. Эсэ. — Мн., 2001
* Краіна Беларусь. Ілюстраваная гісторыя. Мастак Зміцер Герасімовіч. — Марцін (Славакія), 2003, Браціслава, 2012, 2013
* Ордэн Белай Мышы. Аповесці. Апавяданні. — Мн., 2003, 2013
* Адкусі галаву вароне. Эсэ. — Мн., 2003
* Каханак яе вялікасці. Гістарычныя апавяданні. Эсэ. — Мн., 2004
* Час чумы. Гістарычныя аповесці. Апавяданні. — Мн., 2005
* Реквієм для бензопилки. Оповідання та повість. — Київ, 2005
* Сланы Ганібала. Выбраныя эсэ. — Мн., 2005
* Ад Полацка пачаўся свет. Гістарычныя эсэ. — Мн., 2005
* Kochanek jej wysokości. Proza. — Wrocław. 2006
* Паром празь Ля-Манш. Вершы. — Мн., 2006
* Час чумы. Аўдыёкніга. — Мн., 2006
* Імёны Свабоды. — Радыё Свабодная Эўропа/Радыё Свабода, 2007, 2009, 2015, 2020
* Адкуль наш род. Аўдыёкніга. — Мн., 2007
* Таямніцы полацкай гісторыі. Аўдыёкніга. — Мн., 2008
* Сны імператара. Аўдыёкніга. — Мн., 2008
* Паўстанцы. Аўдыёкніга. — Мн., 2008
* Паром празь Ля-Манш. Аўдыёкніга. — Мн., 2008
* Ордэн Белай Мышы. Аўдыёкніга. — Мн., 2008
* Prom przez kanał La Manche. Wiersze. — Gdańsk, 2009
* Усё па-ранейшаму толькі імёны зьмяніліся. Вершы. — Мн., 2009
* Ля Дзікага Поля. Гістарычныя апавяданні. Аповесць. Эсэ. — Мн., 2010
* Імёны Свабоды. Аўдыёкніга. — Радыё Свабодная Эўропа/Радыё Свабода, 2011
* Пакуль ляціць страла. 100 пытаньняў пісьменьніку. — Радыё Свабодная Эўропа/Радыё Свабода, 2012
* Сьвецяцца вокны ды нікога за імі. Вершы. — Мн., 2012
* Краіна Беларусь: Вялікае Княства Літоўскае. Ілюстраваная гісторыя. Мастак Зміцер Герасімовіч. — Браціслава, 2012, 2013
* Страна Беларусь. Иллюстрированная история. Художник Змицер Герасимович. — Братислава, 2013 
* This country called Belarus. An Illustrated History. — Bratislava, 2013 
* Ад Полацка пачаўся свет. My Polacak, the Cradle of the World. — Мн., 2014
* Patria aeterna: apaviadańni. — Miensk, 2015
* Айчына: маляўнічая гісторыя. Ад Рагнеды да Касцюшкі. Мастак Павел Татарнікаў. — Мн., 2016, 2017, 2019
* Танцы над горадам. Тры аповесці. — Мн., 2017
* Краіна Ур. Вершы. — Мн., 2018
* Я марыў стаць шпіёнам. Выбраная проза. — Мн., 2018
* Вустрыцы а пятай раніцы. Выбраныя эсэ. — Мн., 2018
* Архіварыус Война. Гістарычная проза. — Мн., 2018
* Танцы над горадам. Проза апошніх гадоў. — Мн., 2018
* Belarus. The epoch of the Grand Duchy of Lithuania. An illustrated history. — Vilnius, 2018
* Faszination Belarus. Illustrierte Geschichte. Eines unbekannten landes. — Vilnius, 2018
* Паручнік Пятровіч і прапаршчык Здань. Балады. — Мн., 2018
* Porucznik Piatrowicz i chorąży Duch. Ballady. — Lublin, 2021
* Все як раніше лише імена змінилися. Вірші. — Київ, 2021
* Краєвид з ментоловим ароматом. Коротка проза. — Львів, 2021

== Узнагароды ==
* 1986 — [[Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі]] за кнігу «Добры дзень, мая Шыпшына».
* 1990 — [[Медаль Францыска Скарыны|Медаль Францішка Скарыны]] «''за ўклад у распрацоўку тэмы гістарычнага мінулага Беларусі ў літаратуры''».
* 1993 — Выдавецкая [[Прэмія імя Уладзіміра Караткевіча|прэмія імя Уладзіміра Караткевіча]] за кнігі «Еўфрасіння Полацкая» і «Рандэву на манеўрах».
* 1996 — [[Прэмія імя Францішка Багушэвіча|Літаратурная прэмія імя Францішка Багушэвіча]] Беларускага ПЭН-цэнтра за кнігу «Таямніцы полацкай гісторыі».
* 1998 — Прэмія [[Таварыства вольных літаратараў]] «[[Гліняны Вялес]]» за кнігу «Божая кароўка зь Пятай авеню».
* 2004 — [[Прэмія імя Барыса Кіта]] (Нямеччына).
* 2006 — Прэмія «[[Залатая літара]]» за кнігу вершаў «Паром праз Ла-Манш».
* 2010 — Міжнародная прэмія «[[Еўрапейскі паэт свабоды]]» (Польшча) за кнігу «Паром празь Ля-Манш».
* 2015 — Прэмія часопіса «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]» [[Залаты апостраф|«Залаты апостраф»]] за аповесць «Танцы над горадам».
* 2015 — Срэбны медаль «Zasłużony Kulturze Gloria Artis» (Польшча).
* 2016 — Міжнародная літаратурная прэмія «Алеко» (Балгарыя).
* 2016 — Літаратурная [[прэмія імя Алеся Адамовіча]] Беларускага ПЭН-цэнтра за кнігу «Імёны Свабоды».
* 2017 — [[Прэмія Цёткі]] за кнігу «Айчына: маляўнічая гісторыя. Ад Рагнеды да Касцюшкі»&lt;ref&gt;{{cite web|author=|date=21 снежня 2017|url=http://novychas.by/kultura/adkryta-padacza-zajavak-na-premiju-cjotki-dlja-pis|title=Адкрыта падача заявак на Прэмію Цёткі для пісьменнікаў і ілюстратараў|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|accessdate=10 лютага 2018}}&lt;/ref&gt;.
* 2018 — [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца]] за кнігу «Танцы над горадам»&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=217455 Уладзімір Арлоў здабыў прэмію Гедройца, Бахарэвіч ізноў другі АНЛАЙН]&lt;/ref&gt;.
* 2019 — [[Медаль 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|1|Арлоў Уладзімір Аляксеевіч|[[Янка Саламевіч|Саламевіч І. У.]]|484}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|1|Арлоў Уладзімір Аляксеевіч|Чарняўскі І. М.|151—152}}

== Спасылкі ==
{{Вікіцытатнік|Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзіміра Аляксеевіча Арлова}}
* [https://arlou.by Афіцыйны сайт Уладзіміра Арлова]
* [http://slounik.org/80803.html Біяграфія на Slounik.org]
* [http://knihi.com/Uladzimir_Arlou/ Творы на «Беларускай Палічцы»]
* [http://litradio.by/fanateka/452-uladzimer-arlo.html Чытае вершы на Літаратурным радыё] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111113184702/http://litradio.by/fanateka/452-uladzimer-arlo.html|date=13 лістапада 2011}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=bDS7R99jj4k Тэлеперадача «Сёння з вамi…»: Уладзiмiр Арлоў (1998 г.)]

{{Прэмія Гліняны Вялес}}
{{Лаўрэаты прэміі імя Францішка Багушэвіча}}
{{Лаўрэаты прэміі імя Ежы Гедройця}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Арлоў Уладзімір Аляксеевіч}}
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты апостраф»]]</text>
      <sha1>aul6ywz8g8xfpqbh9f7xbj74c22uum1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Конкурс песні Еўрабачанне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31313</id>
    <revision>
      <id>5165946</id>
      <parentid>5133762</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:35:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjjsjskekj</username>
        <id>171137</id>
      </contributor>
      <origin>5165946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38109" sha1="i54f8cajvphghz9tdh0gb6gych7p3f9" xml:space="preserve">{{Перанесці|Еўрабачанне}}{{ДД}}
{{Тэлеперадача2
| назва_перадачы       = Конкурс песні Еўрабачанне
| арыгінальная назва     = {{lang-en|Eurovision Song Contest}}&lt;br/&gt;{{lang-fr|Concours Eurovision de la chanson}}
| выява                  = [[Выява:Eurovision Song Contest.svg|300px]]
| жанр                  = Конкурс [[Песня|песні]]
| камера                 =  
| фармат_выявы         =
* [[576i]] (SDTV) (з 1956)
* [[720p]] (HDTV) (з 2003)
* [[1080i]] (HDTV) (з 2007)
* [[4K]] (UHDTV) (з 2013)
| фармат_гуку           = 
| працягласць           =
* 2 г. 30 хв. (паўфіналы)
* 3 г. 30 хв. (фінал)
| аўтар                  = [[Марсель Безансон]]
| вытворчасць            = 
| прадзюсар               = 
| выканаўчы_прадзюсар     = 
| галоўныя_ролі               = 
| апавядальнік               = 
| пачатковая_тэма              = 
| завяршальная_тэма               = 
| краіна                = [[Спіс краін-удзельніц конкурса песні Еўрабачанне|Спіс краін-удзельніц]]
| мова = 
| канал = [[Еўрабачанне, тэлеканал|Eurovision]]
| першы_выпуск = [[24 мая]] [[1956]]
| апошні_выпуск = цяперашні час
| сезоны = 
| серыі = 59
| спіс_выпускаў = 
| chronology =1
| папярэднія_перадачы =
| наступныя_перадачы =
| сайт =
| imdb_id =
| tv_com_id =
}}
'''Конкурс песні «Еўрабачанне»''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Eurovision Song Contest'', [[Французская мова|фр.]]: ''Concours Eurovision de la Chanson'')&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|url=http://www.ebu.ch/departments/television/pdf/Winners-Palmares_56-02.pdf|title=Пераможцы конкурса &quot;Еўрабачанне&quot;|format=PDF|access-date=2007-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528174029/http://www.ebu.ch/departments/television/pdf/Winners-Palmares_56-02.pdf|archive-date=28 мая 2008|url-status=dead}}({{lang-en}})&lt;/ref&gt; — штогадовы конкурс, які праводзіцца сярод краін-членаў [[Еўрапейскі вяшчальны саюз|Еўрапейскага вяшчальнага саюза]] (EBU). Ад кожнай краіны-члена ЕВС выступае выканавец, ці група (не больш за 6 чалавек). Пасля гэтага адбываецца галасаванне тэлегледачоў і журы ў прапорцыі 50/50. Конкурс распачаўся ў [[1956]] годзе і з тых часоў з’яўляецца адной з самых працяглых тэлевізійных праграм у свеце&lt;ref&gt;{{cite web |publisher= ''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]'' |url= http://www.eurovision.tv/english/2513.htm |title= Live Webcast |access-date= 2006-05-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060525094524/http://www.eurovision.tv/english/2513.htm |archive-date= 25 мая 2006 |url-status= live }}({{lang-en}})&lt;/ref&gt;. Ён таксама з’яўляецца адным з найбольш папулярных неспартыўных мерапрыемстваў з аўдыторыяй {{Num|100000000}} і 600 млн на міжнародным узроўні (у апошнія гады)&lt;ref&gt;{{cite web |publisher= ''[[Al Jazeera English]]''|date= 2006-05-21|url= http://english.aljazeera.net/archive/2006/05/2008410141723346664.html |title= Фінляндыя перамагла на Еўрабачанні 2006|access-date=2007-05-08}}({{lang-en}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|first=Мюрай.|last=Мец'ю|url=http://www.museum.tv/archives/etv/E/htmlE/eurovisionso/eurovisionso.htm|title=Eurovision Song Contest - International Music Program|publisher=''[[Музей тэлевяшчання, Чыкага|Музей тэлевяшчання]]''|access-date=2006-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20050113034609/http://www.museum.tv/archives/etv/E/htmlE/eurovisionso/eurovisionso.htm|archive-date=13 студзеня 2005|url-status=dead}}({{lang-en}})&lt;/ref&gt;. «Еўрабачанне» таксама трансліруецца па-за межамі [[Еўропа|Еўропы]] ў такіх месцах, як [[Аргенціна]], [[Аўстралія]], [[Бразілія]], [[Канада]], [[Кітай]], [[Калумбія]], [[Егіпет]], [[Індыя]], [[Японія]], [[Іарданія]], [[Мексіка]], [[Новая Зеландыя]], [[Філіпіны]], [[Паўднёвая Карэя]], [[Тайвань]], [[Тайланд]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Уругвай]] і [[Венесуэла]] нягледзячы на тое, што яны не з’яўляюцца членамі ЕВС&lt;ref&gt;{{cite web|publisher= ''[[BBC Online]]''|year=2002|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2002/05_may/16/eurovision_trivia.pdf |title= Eurovision Trivia|access-date=2006-07-18|format= PDF}}({{lang-en}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=288|title=Конкурс песні Еўрабачанне 1972|access-date=2009-07-21}}({{lang-en}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=8|title=Конкурс песні Еўрабачанне 2004 фінал|access-date=2009-07-22}}({{lang-en}})&lt;/ref&gt;. З 2000 года конкурс таксама транслюецца і ў Інтэрнэце, з аўдыторыяй у {{Num|74000}} людзей у амаль 140 краінах (2006 год)&lt;ref&gt;{{cite web|author=Філіп Лавен.|date=Ліпень 2002|url=http://www.ebu.ch/en/technical/trev/trev_291-editorial.html|publisher=''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|title=Webcasting and the Eurovision Song Contest|access-date=2006-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528091401/http://www.ebu.ch/en/technical/trev/trev_291-editorial.html|archive-date=28 мая 2008|url-status=dead}}({{lang-en}})&lt;/ref&gt;.

Шмат удзельнікаў конкурсу сталі сусветна вядомымі спявакамі. Сярод іх можна вылучыць [[Даменіка Мадун'я|Даменіка Мадун’я]], які заняў трэцяе месца з песняй «[[Nel blu dipinto di blu]]» у [[Конкурс песні Еўрабачанне 1958|1958]] годзе, група [[ABBA]], якая перамагла ў конкурсе ад Швецыі ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 1974|1974]] годзе з песняй «[[Waterloo]]», [[Селін Дыён]], якая выйграла конкурс, прадстаўляючы [[Швейцарыя|Швейцарыю]] ў [[конкурс песні Еўрабачанне 1988|1988]] годзе з песняй «[[Ne partez pas sans moi]]»&lt;ref name=&quot;sfgate1&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/09/12/DDBN12SDVQ.DTL | title=Адкрыццё музея група АББА адкладецца | date=2008-09-12 | work=The San Francisco Chronicle | access-date=19 лютага 2013 | archive-date=9 верасня 2012 | archive-url=https://archive.today/20120909051343/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/09/12/DDBN12SDVQ.DTL | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reuters2007&quot;&gt;{{cite news| url=http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSSCH28177920070514 | title=Сербская &quot;Малітва&quot; - пераможца Еўрабачання 2007 | date=2007-05-14 | work=Рэйтэрс}}&lt;/ref&gt; і іспанец [[Хуліа Іглесіяс]], які заняў чацвёртае месца ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 1970|1970]] годзе.

Уладальнікам усёй інтэлектуальнай уласнасці, якая вырабляецца ў рамках конкурсу, з’яўляецца [[Еўрапейскі вяшчальны саюз]].

== Гісторыя ==
У [[1950]] годзе ў спустошанай вайной Еўропе быў адноўлены [[Еўрапейскі вяшчальны саюз]] (EBU). Штаб-кватэра арганізацыі была створана ў [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. Там жа створаны і адмысловы камітэт, каб шукаць шляхі культурнага аб’яднання краін Еўропы праз «лёгкія забаўляльныя праграмы». На пасяджэнні камітэта, якое адбылася ў адбылася ў [[Манака]] ў [[Студзень|студзені]] [[1955]] года, генеральны дырэктар Швейцарскага тэлебачання і старшыня камітэта [[Марсель Безансон]] прапанаваў ідэю міжнароднага песеннага конкурсу, дзе будуць удзельнічаць усе краіны Еўропы.&lt;ref name=&quot;GoldenJubilee&quot;&gt;{{cite web|first=Патрык.|last=Жаквін|date=2004-12-01|url=http://www.ebu.ch/en/union/diffusion_on_line/television/tcm_6-8971.php|title=Залаты юбілей Еўрабачання|publisher=''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|access-date=2009-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20040811033906/http://www.ebu.ch/en/union/diffusion_on_line/television/tcm_6-8971.php|archive-date=11 жніўня 2004|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |publisher= ''[[BBC Online]]'' |year= 2003 |url= http://www.bbc.co.uk/radio2/eurovision/2003/history |archive-url= https://www.webcitation.org/5nDiNS1hs?url=http://www.bbc.co.uk/radio2/eurovision/2003/history |archive-date= 1 лютага 2010 |title= Гісторыя Еўрабачання |access-date= 2006-07-20 |url-status= live }}&lt;/ref&gt;.Конкурс быў заснаваны накшталт [[Фестываль у Сан-Рэма|музычнага фестываля]] ў [[Сан-Рэма]] ([[Італія]]).

Канцэпцыя конкурса, якая больш вядома пад назвай «Гран-пры Еўрабачанне» была адзначана Генеральнай Асамблеяй ЕВС на пасяджэнні, якое адбылося ў [[Рым]]е [[19 кастрычніка]] [[1955]]. У гэты час было вырашана, што першы конкурс адбудзецца вясной [[1956]] года ў [[Лугана]], [[Швейцарыя]]. Назва «Еўрабачанне» было ўпершыню выкарыстана ў адносінах да тэлевізійнай сеткі ЕВС брытанскім журналістам Джорджам Кемпі ў лонданскай газеце «[[Evening Standard]]» ў [[1951]] годзе.&lt;ref name=&quot;GoldenJubilee&quot;/&gt;

Першы конкурс быў праведзены ў горадзе [[Лугана]], [[Швейцарыя]], [[24 мая]] [[1956]] года. У гэтым конкурсе ўдзельнічалі 7 краін, кожная з якіх прадставіла па 2 песні. Гэта быў адзіны конкурс у гісторыі «Еўрабачання», у якім ад адной краіны было выканана больш за 1 песню. З [[Конкурс песні Еўрабачанне 1957|1957]] года ад кожнай краіны-ўдзельніцы было дазволена выконваць толькі адну песню. Першай пераможцай конкурса «Еўрабачанне» стала прымаючая краіна, якую прадстаўляла [[Ліз Асія]].&lt;ref name=&quot;milestones&quot;&gt;{{cite web |publisher= ''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]'' |year= 2005 |url= http://www.eurovision.tv/english/611.htm |title= Historical Milestones |access-date= 2006-05-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060526065558/http://www.eurovision.tv/english/611.htm |archive-date= 26 мая 2006 |url-status= live }}&lt;/ref&gt;

У гэты час былі зацверджаны англа- і франкамоўная назвы конкурса ''Eurovision Song Contest'' і ''Concours Eurovision de la Chanson''. Першай назвай сталі карыстацца ўсе краіны, акрамя [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Люксембург]]а.

== Фармат ==
За шмат гадоў фармат конкурса неаднаразова змяняўся, нягледзячы на тое, што асноўныя прынцыпы заўсёды былі нязменнымі: краіны прадстаўляюць песні, якія спяваюцца ў тэлевізійнай праграме і перадаюцца па сетцы Еўрабачання адначасова для ўсіх краін-удзельніц.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3712029.stm | work=BBC News | title=Voting fault hits Eurovision heat | date=2004-05-13 | access-date=2010-05-02}}&lt;/ref&gt;

Трансляцыю конкурса ў кожнай дзяржаве ажыццяўляе спецыяльная тэлекампанія, якая атрымала дазвол ад ЕВС. Паколькі трансляцыя была і ёсць прамой, то пасля выканання ўсіх песень адбываецца галасаванне тэлегледачоў і журы (у розныя годы маглі быць толькі тэлегледачы, ці толькі журы). У канцы конкурса абвяшчаецца пераможца — краіна, якая набрала найбольшую колькасць балаў.

Часцей за ўсё вядучымі конкурсу з’яўляюцца 2 чалавекі, але першыя конкурсы вяліся толькі адным вядучым (вядучай). Паколькі «Еўрабачанне» — адзін з самых папулярных шоу у свеце, то тэлекампанія-арганізатар конкурса ў рэкламных роліках, ці канцэпцыі самога конкурса найлепш разгарнуць тэму гісторыі і культуры прымаючай краіны, каб стымуляваць развіццё мясцовага турызму.

Паміж песнямі і абвяшчэннем вынікаў галасавання, адбываецца т.з. «інтэрвал-акт», падчас якога выступаюць ці пераможцы мінулага года, ці сусветна вядомыя спевакі прымаючай краіны.&lt;ref name=&quot;ESC1974&quot;&gt;{{cite web|publisher= ''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=290|title=Eurovision Song Contest 1974|access-date=2009-07-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Clive |last=Barnes |url=http://www.riverdance.com/htm/theshow/thejourney |title=Riverdance Ten Years on |publisher=''RiverDance'' |access-date=2006-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522033151/http://www.riverdance.com/htm/theshow/thejourney/ |archive-date=22 мая 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Традыцыйнай музычнай тэмай конкурса «Еўрабачанне» стаў урывак з музычнага твора «[[Te Deum]]» [[Марк антуан Шарпанц'е|Марка Антуана Шарпанц’е]]. Фінал «Еўрабачання» традыцыйна адбываецца ў [[Субота|суботу]] вечарам, але першыя конкурсы даволі часта праводзіліся і ў іншыя месяцы і дні тыдня ([[чацвер]] — [[Конкурс песні Еўрабачанне 1956|1956]] год).&lt;ref&gt;{{cite web|publisher= ''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=273|title=Eurovision Song Contest 1956|access-date=2009-07-19}}&lt;/ref&gt; and as early as March.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher= ''[[Еўрапейскі вяшчальны саюз]]''|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=295|title=Eurovision Song Contest 1979|access-date=2009-07-19}}&lt;/ref&gt;

== Краіны-удзельніцы конкурсу ==
[[Файл:EurovisionParticipants.svg|thumb|300px|right|Удзелы з 1956: {{legend|#22b14c|Удзельнічалі 1+ раз}} {{legend|#ffc20e|Ніколі не ўдзельнічалі, але маюць права}} {{legend|#d40000|Збіраліся ўдзельнічаць, але адмовіліся}}]]
[[Файл:Cities and Countries which Eurovision held.png|thumb|300px|Гарады, што прымалі конкурс «Еўрабачанне»]]
{{main|Спіс краін-удзельніц конкурс песні Еўрабачанне}}
Любая краіна-ўдзельніца, якая ўваходзіць у [[Еўрапейскі вяшчальны саюз]] (нават, калі яна знаходзіцца за межамі Еўропы) можа прыняць удзел у конкурсе. Такімі краінамі з’яўляюцца Марока (паўночна-афрыканская краіна), якая прымала ўдзел у конкурсе ў 1980 годзе, і Ізраіль, які да сённяшніх часоў кожны год адпраўляе ўдзельнікаў на конкурс.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:94%&quot;
! Год
! У конкурсу першы раз удзельнічае:
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1956|1956]]'''
| {{ESC|Бельгія}}, {{ESC|Францыя}}, {{ESC|Германія}}&lt;sup&gt;1.&lt;/sup&gt;, {{ESC|Італія}}, {{ESC|Люксембург}}, {{ESC|Нідэрланды}}, {{ESC|Швейцарыя}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1957|1957]]'''
| {{ESC|Аўстрыя}}, {{ESC|Данія}}, {{ESC|Вялікабрытанія}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1958|1958]]'''
| {{ESC|Швецыя}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1959|1959]]'''
| {{ESC|Манака}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1960|1960]]'''
| {{ESC|Нарвегія}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1961|1961]]'''
| {{ESC|Фінляндыя}}, {{ESC|Іспанія}}, {{ESC|Югаславія}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1964|1964]]'''
| {{ESC|Партугалія}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1965|1965]]'''
| {{ESC|Ірландыя}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1971|1971]]'''
| {{ESC|Мальта}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1973|1973]]'''
| {{ESC|Ізраіль}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1974|1974]]'''
| {{ESC|Грэцыя}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1975|1975]]'''
| {{ESC|Турцыя}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1980|1980]]'''
| {{ESC|Марока}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1981|1981]]'''
| {{ESC|Кіпр}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1986|1986]]'''
| {{ESC|Ісландыя}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1993|1993]]'''
| {{ESC|Боснія і Герцагавіна}}, {{ESC|Харватыя}}, {{ESC|Славенія}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1994|1994]]'''
| {{ESC|Эстонія}}, {{ESC|Венгрыя}}, {{ESC|Літва}}, {{ESC|Польшча}}, {{ESC|Румынія}}, {{ESC|Расія}}, {{ESC|Славакія}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 1998|1998]]'''
| {{ESC|Македонія}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2000|2000]]'''
| {{ESC|Латвія}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2003|2003]]'''
| {{ESC|Украіна}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2004|2004]]'''
| {{ESC|Албанія}}, {{ESC|Андора}}, {{ESC|Беларусь}}, {{ESC|Сербія і Чарнагорыя}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2005|2005]]'''
| {{ESC|Балгарыя}}, {{ESC|Малдова}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2006|2006]]'''
| {{ESC|Арменія}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2007|2007]]'''
| {{ESC|Грузія}}, {{ESC|Сербія}}, {{ESC|Чарнагорыя}}, {{ESC|Чэхія}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2008|2008]]'''
| {{ESC|Азербайджан}}, {{ESC|Сан-Марына}}
|-
| '''[[Конкурс песні Еўрабачанне 2015|2015]]'''
| {{ESC|Аўстралія}}
|}
: &lt;small&gt;1. Як Федэратыўная Рэспубліка Германія.&lt;/small&gt;

== Працэдура адбора ==
Кожная краіна павінна прадставіць адну песню за адно выступленне. Адзіным выключэннем з гэтага быў першы конкурс 1956 года (2 песні ад кожнай краіны). На дадзены момант, для ўдзельнікаў «Еўрабачання» існуе правіла, згодна з якім песня канкурсант не можа быць апублікавана раней дазволенай даты (1 кастрычніка). Краіны маюць права самастойна вырашаць спосаб выбару прадстаўніка і песні, але ЕВС заклікае да правядзення публічнага галасавання, бо гэта стварае больш адкрытасці.

Незалежна ад метаду, які выкарыстоўваецца для выбару песні, яна павінна быць дапрацавана і прадстаўлена ў EBU да пэўнага тэрміна (часцей — да сярэдзіны сакавіка).

== Правядзенне конкурсу ==
Большая частка выдаткаў на правядзенне конкурсу пакрыта камерцыйнымі спонсарамі і ўзносамі ад іншых краін-удзельніц. Конкурс лічыцца ўнікальнай магчымасцю для развіцця турызму ў прымаючай краіне. У [[Конкурс песні Еўрабачанне 2005|2005]] годзе [[Украіна]] адмяніла свае патрабаванне наконт візы для турыстаў з ЕС з-за правядзенне конкурса ў [[Кіеў|Кіеве]].&lt;ref&gt;{{cite news |first= Helen |last=Fawkes | publisher = ''[[BBC News Online]]'' |date=2005-05-19|url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/4561275.stm |title=Ukrainian hosts' high hopes for Eurovision|access-date= 2009-07-19}}&lt;/ref&gt;

Падрыхтоўка да мерапрыемства пачынаецца праз некалькі тыдняў пасля таго, як пройдзе папярэдні конкурс. Кожная краіна павінна абраць горад і пляцоўку, дзе будуць праходзіць канцэрты і астатнія мерапрыемствы «Еўрабачання».

Двумя найбуйнейшымі пляцоўкамі ў гісторыі конкурса былі стадыён «[[Parken]]» ў [[Капенгаген]]е (38,000 чалавек; [[Конкурс песні Еўрабачанне 2001|2001]] год) і «[[Esprit Arena]]» ў [[Дзюсельдорф]]е (36,500 чалавек, [[Конкурс песні Еўрабачанне 2011|2011]] год). Самы маленькі горад, які прымаў у сябе «Еўрабачанне», — [[Ірландыя|ірландскі]] [[Мілстрыт]] ([[Конкурс песні Еўрабачанне 1993|1993]] год). Насельніцтва горада складае ўсяго 1,500 чалавек, а на сам конкурс прыехала значна больш людзей.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher= ''[[Ірландыя]]''|url= http://www.ria.gov.ie/filestore/publications/English-CORK-_Millstreet-FINALISED.pdf|archive-url= https://www.webcitation.org/5iLzAiOSQ?url=http://www.ria.gov.ie/filestore/publications/English-CORK-_Millstreet-FINALISED.pdf|archive-date= 18 ліпеня 2009|title= General Information on Millstreet|format= PDF|access-date= 2009-07-17|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

== Лагатып і графічнае аздабленне ==
Сучасны лагатып быў створаны ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 2004|2004]] годзе, падчас конкурса ў [[Турцыя|Турцыі]], з мэтай стварэнне паслядоўнай візуальнай ідэнтычнасці. Сцяг прымаючай краіны знаходзіцца ў самым цэнтры агульнага лагатыпу. Разам з тым, кожны раз, краіна, што прымае конкурс стварае свой асабілвы дызайн і слоган. Графічная тэма і дэвіз конкурса аб’яўляюцца [[Еўрапейскі вяшчальны саюз|ЕВС]] і мясцовай тэлекампаніяй, што займаецца арганізацыяй конкурсу.

== Еўратыдзень ==
[[Файл:Lena Oslo3.jpg|thumb|right|[[Лена Маер-Ландрут]], якая прадстаўляла [[Германія на конкурсе песні Еўрабачанне|Германію]], падчас рэпетыцыі]]
Тэрмін ''«Еўратыдзень»'' («Eurovision Week») выкарыстоўваецца для абазначэння тыдня, падчас якога адбываецца конкурс. Еўратыдзень уключае ў сябе некалькі рэпетыцый, прэс-канферэнцый, а таксама розных мерапрыемстваў іншага плану. якія арганізоўваюцца рознымі грамадскімі арганізацыямі.

Падчас Еўратыдня, каардынацыю мерапрыемстваў і дзейнасці ўдзельніка ажыццяўляе кіраўнік дэлегацыі. У склад самой дэлегацыі ўваходзяць сам выканаўца (група), аўтары слоў і музыкі да песні, афіцыйная прэса, а таксама дырыжор (у гады, калі на «Еўрабачанні» быў [[аркестр]]). Акрамя гэтага, у склад дэлегацыі можа ўваходзіць і каментатар.

=== Рэпетыцыі і прэс-канферэнцыі ===
[[Файл:2006ch Press Conference.jpg|thumb|Швейцарская група падчас прэс-канферэнцыі на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2006|Еўрабачанні-2006]]]]
Часцей за ўсё, дэлегацыі прыбываць на конкурс за 2 тыдні да пачатку, каб правесці ўсе рэпетыцыі і прэс-канферэнцыі. Кожная краіна мае прва на 2 рэпетыцыі. Краіны, які ўдзельнічаюць у першым паўфінале, праводзяць рэпетыцыі з нядзелі да серады, у другім — з чацвярга па нядзелю. Таксама ў суботу і нядзелю, праводзяць свае рэпетыцыі і краіны-фіналісткі. Пасля рэпетыцыі, удзельнікі ад кожнай краіны сустракаюцца з сваім мастацкім кіраўніком у спецыяльным пакоі, дзе глядзяць відэа з рэпетыцыі, абмяркоўваючы ракурсы, асвятленне і харэаграфію, для таго, каб паспрабаваць дасягнуць максімальна эстэтычнага эфекту на тэлебачанні. У гэты момант кіраўнік дэлегацыі можа патрабаваць ад арганізатараў усё, што неабходна для выканання. Пасля гэтай сустрэчы, дэлегацыя праводзіць прэс-канферэнцыю, на якой акрэдытаваныя журналісты задаюць пытанні. Рэпетыцыі і прэс-канферэнцыі адбываюцца пралельна. Так, адна краіна праводзіць сваю прэс-канферэнцыю, у той час як наступная ў зале рэпетыцыі. Перад паўфіналам і фіналам праводзіцца 3 рэпетыцыі (2 пробныя і 1 генеральная). Паколькі часта адбываецца так, што квіткоў на сам конкурс не хапае, было прынята рашэнне прадаваць квіткі і на генеральныя рэпетыцыі, падчас якіх свае адзнакі выстаўляе прафесійнае журы ў кожнай краіне (з [[конкурс песні Еўрабачанне 2008|2008]] года).

=== Вечарыны і Еўраклуб ===
У панядзелак т.зв. Еўратыдня мэр горада-гаспадара «Еўрабачання» арганізоўвае спецыяльны прыём, куды запрашаюцца ўсе ўдзельнікі і журналісты. Дадзенае мерапрыемства звычайна праводзіцца ў будынку мэрыі (2010 год), ці іншым буйным будынку горада. Акрамя гэтага, кожная краіна можа арганізаваць свае персанальныя вечарыны, з мэтай папулярызацыі свайго ўдзельніка. Усе вечарыны краін адбываюцца ў спецыяльным Еўраклубе. Вечарыны ў ім адбываюцца кожны дзень на тыдні.

== Крытыка і спрэчкі ==

=== Музычны стыль ===
Конкурс «Еўрабачанне» ўжо доўгі час з’яўляецца аб’ектам спрэчак адносна стылю і якасці музычнага матэрыялу, што на ім выконваецца. Некаторыя з краін спрабуюць з дапамогай конкурса адлюстраваць сваю [[Этнамузыка|нацыянальную культуру]]. Даволі часта такія песні займаюць высокія месцы і нават перамагаюць ([[Украіна|украінская]] спявачка [[Руслана]] ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 2004|2004]] годзе; [[Сертаб Эрэнер]] з [[Турцыя|Турцыі]] ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 2003|2003]] і г.д.), але вельмі часта такія песні і выступаюць вельмі дрэнна ([[Аляксандра і Канстанцін]] ад [[Беларусь|Беларусі]] ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 2004|2004]] годзе).

Часцей за ўсё, на «Еўрабачанні» гучаць песні з жанру [[Поп-музыка|поп-музыкі]] (у апошні час вельмі часта стаў гучаць і [[еўрадэнс]]). Гэта найбольш папулярныя ў еўрапейскай аўдыторыі жанры. Іншыя, такія як [[рэп]], [[хард-рок]], [[Класічная музыка|класіка]] вельмі рэдка займаюць добрыя месцы. Выключэннем з гэтага стала [[Фінляндыя|фінская]] група «[[Лордзі]]», якая перамагла на конкурсе песні «Еўрабачанне» ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 2006|2006]] годзе.

=== «Суседскае галасаванне» ===
Асабліва балючай тэмай для «Еўрабачання» з даўніх часоў з’яўляецца т.зв. «суседскае галасаванне» — практыка галасавання краінамі згодна з геаграфічным ці палітычным становішчам. Вельмі часта адбываецца і сітуацыя, калі [[Дыяспара|дыяспары]], што жывуць у іншай краіне, дапамагаюць сваёй радзіме. У гэтым выпадку вельмі паказальны прыклад [[Турцыя|Турцыі]], якая амаль заўсёды атрымлівае высокія балы ад [[Германія|Германіі]], [[Бельгія|Бельгіі]], [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] і [[Францыя|Францыі]] — краін з максімальнай колькасцю турэцкага насельніцтва ў [[Еўропа|Еўропе]]. Традыцыйныя і гістарычныя сувязі таксама маюць заўважны ўплыў, напр. Мальта, якая некаторы час была часткай Брытанскай імперыі, рэгулярнае дае самыя высокія адзнакі Вялікабрытаніі, ад якой таксама атрымала больш балаў, чым ад якой іншай дзяржавы.&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Malta_in_the_Eurovision_Song_Contest#Voting_history]&lt;/ref&gt;

== Сваяцкія праекты ==
* [[Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне]] — праходзіць кожны год з [[2003]] года для дзяцей не старэй за 15 год.
* [[Міжнародны песенны фестываль у Сопаце]] — праходзіць у [[Польшча|польскім]] горадзе [[Сопат]] з 1961 года.
* [[Конкурс песні Інтэрбачанне]] — праходзіў у [[1977]]—[[1980]] гадамі паміж сацыялістычнымі краінамі. У [[2008]] годзе ў [[Сочы]] прайшоў конкурс паміж краінамі былога [[Савецкі Саюз|Савецкага Саюза]].
* [[Сусветны музычны фест]] — упершыню прайшоў у [[2005]] годзе ў [[Сараева]]; уключае ўдзельнікаў з [[Еўропа|Еўропы]] і [[Азія|Азіі]].
* [[Конкурс песні Бундэсбачанне]] — праходзіць штогод з [[2005]] года паміж 16 рэгіёнамі [[Германія|Германіі]].
* [[MGP Nordic]] — дзіцячы песенны конкурс, што праходзіць паміж краінамі [[Паўночная Еўропа|Паўночнай Еўропы]].
* [[Our Sound]] — «Еўрабачанне» для краін [[Азія|Азіі]].
* [[OTI Festival]] — песенны конкурс для іспана- і партугаламоўных краін ([[1972]]—[[1998]], 2000).
* [[Yamaha Music Festival]] — музычны фестываль у [[Токія]] ([[1970]]—[[1989]])
* [[Baltic Song Contest]] — песенны конкурс для краін Балтыі.
* [[Caribbean Song Festival]] — «Еўрабачанне» для краін [[Карыбскі вяшчальны саюз|Карыбскага вяшчальнага саюза]].
* [[Castlebar Song Contest]] — песенны конкурс у [[Ірландыя|Ірландыі]] ([[1966]]—[[1989]]).

== Гл. таксама ==
* [[Масавая культура]]
* [[Еўрапейская музыка]]
* [[Best of Eurovision]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Eurovision}}
* [http://www.eurovision.tv/ Eurovision.tv] {{ref-en}}
* [http://www.eurovision.gen.tr/ Eurovision Song Contest] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090218090140/http://eurovision.gen.tr/ |date=18 лютага 2009 }}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Конкурс песні Еўрабачанне}}

[[Катэгорыя:Конкурс песні Еўрабачанне| ]]
[[Катэгорыя:Конкурсы]]
[[Катэгорыя:Музычныя фестывалі|Еўрабачанне]]
[[Катэгорыя:Еўрапейскі вяшчальны саюз]]</text>
      <sha1>i54f8cajvphghz9tdh0gb6gych7p3f9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санкт-Пецярбургскі метрапалітэн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44394</id>
    <revision>
      <id>5165968</id>
      <parentid>5074739</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7668" sha1="oxlg1sm5u8wrden6frnz1vnc8b0rb2i" xml:space="preserve">{{Метро
 | Назва = Санкт-Пецярбургскі метрапалітэн
 | Лагатып = [[Выява:Spb metro logo.svg|150px]]
 | Краіна = {{RUS}}
 | Горад = [[Санкт-Пецярбург]]
 | Адкрыт = [[15 лістапада]] [[1955 год у гісторыі метрапалітэна|1955]] года
 | Даўжыня = 131 км
 | Станцыі = 75
 | Лініі = 6
 | Пасажыры = 1,87 млн.
 | Пасажыры1 = 686,1 млн.
 | Схема ліній =[[Выява:Metro SPB Map.png|250px]]
}}
'''Пецярбургскі метрапалітэн''' (да ліпеня [[1992 год у гісторыі метрапалітэна|1992]] — '''Ленінградскі''') — сістэма ліній [[метрапалітэн]]а ў [[Санкт-Пецярбург]]у.

Адкрыты 15 лістапада [[1955 год у гісторыі метрапалітэна|1955]] года.

== Гісторыя ==

* Будаўніцтва Ленінградскага метрапалітэна было пачата ў красавіку [[1941 год у гісторыі метрапалітэна|1941]] года, перарвана ў [[чэрвень|чэрвені]], з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Будаўніцтва было адноўлена [[22 сакавіка]] [[1946 год у гісторыі метрапалітэна|1946]] года.
* Першае пашырэнне метрапалітэна адбылося ў [[1958 год у гісторыі метрапалітэна|1958]] годзе, калі першая лінія (пазней [[Кіраўска-Выбаргская лінія]]) прайшла пад [[Нява|Нявой]] да [[Фінляндскі вакзал|Фінляндскага вакзала]]. Станцыя «[[Пушкінская (станцыя метро, Санкт-Пецярбург)|Пушкінская]]» і выхад да Віцебскага вакзала былі адкрыты ў [[1956 год у гісторыі метрапалітэна|1956]] годзе.
* Будаўніцтва другой, [[Маскоўска-Петраградская лінія|Маскоўска-Петраградскай лініі]] пачалося адразу пасля адкрыцця метрапалітэна, у 1961 годзе быў запушчаны ўчастак Тэхналагічны інстытут — Парк Перамогі.
* [[29 красавіка]] [[1961 год у гісторыі метрапалітэна|1961]] года адкрыта Маскоўска-Петраградская лінія. Станам на 2025 год лінія злучае прамзону «Парнас» на поўначы горада і жылы масіў «Купчына» на поўдні.
* Трэцяя, [[Неўска-Васілеастроўская лінія]] адкрылася ў [[1967 год у гісторыі метрапалітэна|1967]] годзе і да пачатку 1980-х злучыла [[Васільеўскі востраў]], цэнтр горада з буйнымі жылымі і прамысловымі раёнамі на левым беразе Нявы.
* Чацвёртая, [[Лахцінска-Правабярэжная лінія]] з’явілася ў [[1985 год у гісторыі метрапалітэна|1985]] годзе, злучае паўднёвы ўсход горада з поўднем Васільеўскага вострава.
* Пятая, [[Фрунзенска-Прыморская лінія]] адкрыта ў сакавіку [[2009 год у гісторыі метрапалітэна|2009]] года і першапачаткова злучала паўднёвыя раёны з Садовай плошчай, мела 6 станцый. Станам на 2025 год лінія злучае паўднёвыя раёны з Каменданцкім праспектам на поўначы.
* Шостая, [[Краснасельска-Калінінская лінія]] адкрыта ў снежні [[2025 год у гісторыі метрапалітэна|2025]] года з дзвюма станцыямі на паўднёвым захадзе. У будучыні будзе злучаць Краснасельскі раён на паўднёвым захадзе з Калінінскім раёнам на паўночным усходзе.

[[Файл:Metro SPB Line1 Avtovo.jpg|thumb|220px|Станция «Аўтава»]]

== Спасылкі ==
* [http://metro.spb.ru/ Официальный сайт Петербургского метрополитена] {{ref-ru}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210104033620/http://metro.spb.ru/ |date=4 студзеня 2021 }}
* [http://www.metrostroy-spb.ru/ Официальный сайт Петербургского Метростроя] {{ref-ru}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120529061046/http://www.metrostroy-spb.ru/ |date=29 мая 2012 }}
* [http://metro.nwd.ru Форум фанатов Петербургского метрополитена] {{ref-ru}}
* [http://piter.metro.ru/ Интересные факты о питерском метро] {{ref-ru}}
* [http://metro.vpeterburge.ru/ Размышления о Питерском метро] {{ref-ru}}
* [http://podzemka.spb.ru/ Собрание схем и карт] {{ref-ru}}
* [http://meta.metro.ru/peterburg/peterburg.html Станция Петербург на сайте «Метаметро»] {{ref-ru}}
* [http://www.metrowalks.com/ru/petersburg Петербург на сайте «Прогулки по метро»] {{ref-ru}}
* [http://seenandheard.narod.ru/ «Увиденное и услышанное»] {{ref-ru}}
* [http://spb.metro.ru/ Петербургский метрополитен (неофициальный сайт, архивная копия)] {{ref-ru}} — гісторыя і сённяшні дзень метрапалітэна, тыпы станцый, рухомы састаў, схемы ліній, даведнік, планы развіцця.
* [http://metroworld.ruz.net/others/spb.htm Петербургский метрополитен на сайте «Мир метро»] {{ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20070526195217/http://xussrsubways.by.ru/piter.htm Петербургский метрополитен на сайте Даниила Столярова] {{ref-ru}}
* [http://www.metrosoyuza.net/r/piter/spb-uebers-h-d.html Петербургский метрополитен на сайте Метро Союза (автор — Петер Донн)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160826062432/http://www.metrosoyuza.net/r/piter/spb-uebers-h-d.html |date=26 жніўня 2016 }} {{ref-ru}}
* [http://www.metroschemes.narod.ru/sankt-peterburg.html История Петербургского метрополитена в схемах на metroschemes.narod.ru] {{ref-ru}}

{{Лініі пецярбургскага метро}}
{{Метрапалітэны Расіі}}
{{Транспарт Санкт-Пецярбурга}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Пецярбургскі метрапалітэн| ]]
[[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Уладзіміра Леніна]]
[[Катэгорыя:Славутасці Санкт-Пецярбурга]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1955 годзе]]</text>
      <sha1>oxlg1sm5u8wrden6frnz1vnc8b0rb2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маладосць (часопіс)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50904</id>
    <revision>
      <id>5166248</id>
      <parentid>5038660</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZolaSukhar</username>
        <id>169411</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5166248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10792" sha1="oau4y15q1srjzat2j0dvmpen0h1qzkb" xml:space="preserve">{{значэнні|Маладосць (значэнні)}}
{{Часопіс
|назва             =Маладосць
|арыгінал назвы    = 
|лагатып           = 
|выява             = Maladost-01-23.jpg 
|шырыня            = 
|подпіс            = Вокладка часопіса за студзень 2023 года.
|спецыялізацыя     = літаратурна-мастацкі і грамадска-палітычны ілюстраваны часопіс
|перыядычнасць     = 1 / [[Месяц (каляндарны)|месяц]]
|скарачэнне        = 
|мова              =
|адрас рэдакцыі    = 220005, г. Мінск, пр. Пераможцаў, 11
|галоўны рэдактар  = Вольга Рацэвіч 
|заснавальнікі     = 
|выдавец           = 
|краіна            = 
|гісторыя          = 
|заснаванне        = 
|апошні выпуск     =
|аб'ём             = 11,76 умоўных друкаваных аркушаў (112 с.) 
|камплектацыя      = 
|тыраж             = {{num|460}} (снежань 2022)
|ISSN              = 
|eISSN             = 
|доступ            = 
|узнагароды        = 
|вэб-сайт          =
|вікікрыніцы       = 
|вікісховішча      = 
}}

'''«Маладо́сць»''' ({{lang-be-trans|Maladość}}) — беларускі штомесячны [[літаратура|літаратурна]]-[[мастацтва|мастацкі]] і грамадска-палітычны ілюстраваны [[часопіс]]. Арыентаваны ў асноўным на дарослую моладзь. Сярод літаратурна-мастацкіх і грамадска-палітычных часопісаў, якія выдаюцца ў [[Рэспубліка Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] для розных узроставых груп чытачоў, стаіць паміж часопісамі [[Бярозка (часопіс)|«Бярозка»]] (для [[Дзіця|дзяцей]] сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту) і [[Полымя (часопіс)|«Полымя»]].

Распаўсюджваецца праз падпіску поштай і продаж у «Белсаюздруку». Падпісныя індэксы на [[Белпошта|«Белпошце»]]: індывідуальны — 74957, індывідуальны льготны для настаўнікаў — 00592, ведамасны — 749572, ведамасны льготны для ўстаноў [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]] і [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] — 00731.

== Гісторыя ==
Выдаваўся з 1953 года як орган цэнтральнага камітэта [[Ленінскі Камуністычны саюз моладзі Беларусі|Ленінскага камсамола Беларусі]] і [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]] і з’яўляўся адзіным у рэспубліцы штомесячным часопісам для моладзі&lt;ref&gt;Каталог газет і часопісаў БССР на 1966 год. — Мінск, Міністэрства сувязі БССР, 1965 — С. 32-33&lt;/ref&gt;.

З 1988 да пачатку 2000-х і пэўны час пасля 2013 года выдавалася &quot;Бібліятэка часопіса «Маладосць» (12 кніг у год), дзе былі надрукаваныя першыя кнігі шэрагу беларускіх пісьменнікаў.

У 2002—2012 гадах часопіс уваходзіў у склад [[Літаратура і мастацтва (РВУ)|рэдакцыйна-выдавецкай установы «Літаратура і мастацтва»]]. Затым да 2021 года ў складзе [[Выдавецкі дом «Звязда»|выдавецкага дома «Звязда»]]. З 2021 года часопіс увайшоў у склад [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|выдавецтва «Мастацкая літаратура»]].

== Змест публікацый ==
Друкуе [[Творчасць|творы]] [[Беларуская літаратура|беларускіх пісьменнікаў]] ([[раман]]ы, [[Аповесць|аповесці]], [[Апавяданне|апавяданні]], [[Паэма|паэмы]], [[верш]]ы), [[Публіцыстыка|публіцыстычныя]] і [[Літаратуразнаўства|літаратуразнаўчыя]] артыкулы, [[Рэцэнзія|рэцэнзіі]], матэрыялы на навуковыя і грамадска-палітычныя тэмы. Існуюць сталыя рубрыкі «Паэзія», «Проза», «Пераклады», «Крытыка». З’явіліся новыя часткі: «Вяртанне», «Cathedra», «Гістфакт». У 1970—1980-я гады ў «Маладосці» былі каляровыя ўкладкі, прысвечаныя беларускаму [[жывапіс]]у.

== Галоўныя рэдактары ==
* [[Аляксей Кулакоўскі]] (1953—1958)
* [[Пімен Панчанка]] (1958—1966)
* [[Алесь Асіпенка]] (1966—1972)
* [[Генадзь Бураўкін]] (1972—1978)
* [[Васіль Зуёнак]] (1978—1982)
* [[Анатоль Сямёнавіч Грачанікаў|Анатоль Грачанікаў]] (1982—1991)
* [[Генрых Далідовіч]] (1991—2002)
* [[Раіса Баравікова]] (2002—2011)
* [[Таццяна Сівец]] (2011)
* [[Святлана Воцінава]] (2012—2021)&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2021-02-02| url = https://nn.by/?c=ar&amp;i=267635| title =Звольненая галоўная рэдактарка часопіса «Маладосць»
|publisher = nn.by| accessdate  =}}&lt;/ref&gt;
* [[Вольга Станіславаўна Рацэвіч|Вольга Рацэвіч]] (з 2021)

== Аўтары ==
У часопісе ў розны час [[Публікацыя|публікаваліся]] [[Якуб Колас]], [[Пятрусь Броўка]], [[Аркадзь Куляшоў]], [[Янка Маўр]], [[Іван Паўлавіч Мележ|Іван Мележ]], [[Іван Шамякін]], [[Васіль Быкаў]], [[Уладзімір Караткевіч]], [[Максім Лужанін]], [[Іван Гаўрылавіч Чыгрынаў|Іван Чыгрынаў]], [[Алесь Адамовіч]], [[Янка Брыль]], [[Васіль Вітка]].

Працавалі ў часопісу [[Янка Брыль]], [[Уладзімір Максімавіч Дамашэвіч|Уладзімір Дамашэвіч]], [[Янка Сіпакоў]], [[Леанід Дайнека]], [[Вячаслаў Адамчык]], [[Мікола Гіль]], [[Міхась Стральцоў]], [[Мікола Аўрамчык]], [[Алесь Жук]], [[Казімір Камейша]], [[Уладзімір Саламаха]], [[Віктар Гардзей]] і [[Алесь Бадак]].

З сучасных — [[Раіса Андрэеўна Баравікова|Раіса Баравікова]], [[Алег Леанідавіч Грушэцкі|Алег Грушэцкі]], [[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|Алесь Карлюкевіч]], [[Рагнед Малахоўскі]], [[Алесь Марціновіч]], [[Дзяніс Аляксандравіч Марціновіч|Дзяніс Марціновіч]], [[Алена Масла]], [[Людміла Рублеўская]], [[Віктар Анатолевіч Шніп|Віктар Шніп]] і шэраг іншых&lt;ref&gt;{{cite web| date =2020| url =https://voiro.by/деятельность/научно-методическая-деятельность/библиотека/библиотечная-афиша| title =Маладосць // Нашы часопісы ў дапамогу настаўніку беларускай мовы і літаратуры| publisher =Витебский областной институт развития образования| accessdate =2021-02-13| archiveurl =https://web.archive.org/web/20210420230333/https://voiro.by/%D0%B4%D0%B5%D1%8F%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C/%D0%BD%D0%B0%D1%83%D1%87%D0%BD%D0%BE-%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B4%D0%B5%D1%8F%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C/%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0/%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%88%D0%B0| archivedate =20 красавіка 2021| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Вясёлка (1957)|«Вясёлка»]]
* [[Бярозка (часопіс)|«Бярозка»]]
* [[Полымя (часопіс)|«Полымя»]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|9}}
* {{кніга|аўтар = Лугоўскі, А. І. |частка =«Маладосць» |загаловак =Слоўнік студэнта-філолага па методыцы выкладання беларускай літаратуры |спасылка = http://elib.bspu.by/bitstream/doc/999/1/%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%20%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%84%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0.pdf|адказны = |месца =Мінск|выдавецтва =[[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|БДПУ]] |год =[[2005]] |старонкі =59 |старонак =106  |isbn =978-985-501-667-1 |тыраж = }}
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|«Маладосць»|459}}

== Спасылкі ==
* [http://www.kamunikat.org/maladosc.html Маладосць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120928030752/http://kamunikat.org/maladosc.html |date=28 верасня 2012 }} // kamunikat.org.

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Часопісы Беларусі на беларускай мове]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Беларусі]]</text>
      <sha1>oau4y15q1srjzat2j0dvmpen0h1qzkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сант’яга Калатрава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52073</id>
    <revision>
      <id>5165975</id>
      <parentid>5089517</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9343" sha1="4pv0wd7npqehu6hhra952tokgut2aad" xml:space="preserve">{{Архітэктар}}
'''Сант’яга Калатрава Вальс''' (нар. {{ДН|28|7|1951}}, Бенімамет за 5 км ад [[Валенсія|Валенсіі]]) — [[Іспанія|іспанскі]] архітэктар.

== Біяграфія ==
З 8-гадовага ўзросту наведваў мастацкую школу. Скончыў архітэктурны факультэт Політэхнічнага ўніверсітэта Валенсіі (1973), дыпломная праца была прысвечана забудове горада. У 1975—1980 гадах вучыўся ў Федэральным тэхналагічным інстытуце ў [[Цюрых]]у, у 1981 годзе абараніў дысертацыю, адначасова працуючы выкладчыкам. У [[1981]] г. адкрыў у Цюрыху сваю першую студыю, тады ж Калатрава абраў гэты Цюрых месцам свайго сталага жыхарства. Выконваў невялікія заказы на архітэктурныя праекты і ўдзельнічаў у розных конкурсах.

== Заказы ==
У 1983 годзе Калатрава атрымаў першы вялікі заказ: праектаванне чыгуначнага вакзала ў прыгарадзе Цюрыха. У 1986 годзе спраектаваў мост «9 кастрычніка» ў Валенсіі, што паклала пачатак цэлай серыі праектаў мастоў па ўсім свеце. У 1989 годзе адкрыў студыю ў [[Парыж]]ы, працуючы над праектаваннем чыгуначнага вакзала Ліёнскага аэрапорта. У 1991 годзе адкрыў яшчэ адзін офіс, у родным горадзе — Валенсіі. Рэалізаваў вялікую колькасць праектаў, міжнароднае прызнанне Калатравы выйшла за межы Еўропы і дасягнула Амерыкі. Адным з першых амерыканскіх праектаў стала рэканструкцыя Музея мастацтваў у Мілуокі.

Чэрпае натхненне ў прыродзе, яго працы жывыя, цэласныя і рухомыя, за гэта яго параўноўваюць з вялікім [[Антоніа Гаўдзі]]. Яркім прыкладам сінтэзу жалеза, бетону, арганічных формаў і чалавечага генія служыць жылы будынак у [[Мальмё]] (Швецыя) пад назвай «Павернутае тулава». У 2005 годзе на архітэктурнай выставе ў Канах гэта тварэнне Калатравы атрымала прыз за лепшы жылы будынак у свеце. Яго правобразам стала скульптура самога архітэктара, якая ўяўляе сабой фігуру чалавека, які рыхтуецца да кідання дыска. Тэма чалавечага цела прысутнічае ў шматлікіх працах Калатравы. Праект чыгуначнага вакзала ў Люцэрне суправаджаецца эскізам ляжалачага выгнутага жаночага цела, а эскізам вежы для алімпійскага агню ў Барселоне быў малюнак чалавека, што стаіць на каленах і трымае ў сагнутых руках чашку.

Яшчэ адным выдатным тварэннем Калатравы з’яўляецца Алімпійскі комплекс у Афінах, пабудаваны для [[Летнія Алімпійскія гульні 2004|Алімпіяды 2004 года]] ў Грэцыі. Дзівіць сваёй веліччу і арыгінальнасцю яго нядаўна адкрыты Планетарый у Валенсіі. У апошні час Калатрава шмат працуе ў [[ЗША]] і асабліва ў [[Нью-Ёрк]]у.

== Прэміі ==
* 1987, Лаўрэат Прэміі імя Аўгустэ Перэт Міжнароднага саюзу архітэктараў.
* Атрымаў вялікую колькасць прэмій і ўзнагарод, сярод якіх вылучаюцца:
** Прэмія Прынца Астурыйскага ў вобласці мастацтва (1999)
** Прэмія асацыяцыі забудоўшчыкаў Манхэтэна (май 2006)
** Іспанская нацыянальная прэмія ў вобласці архітэктуры (2007).

== Асабістае жыццё ==
Асабістае жыццё Калатравы публіцы невядомае. Нягледзячы на сусветную славу, Калатраву ніколі не ўбачыш на экране тэлевізара, не проста адшукаць у Сеціве яго фатаграфіі. Іспанцы не пазнаюць яго пры сустрэчы, напрыклад, у метро. У Калатравы няма вадзіцельскіх правоў, таму ён часта карыстаецца грамадскім транспартам. Размаўляе, апроч іспанскай, на 5 мовах (англійскай, французскай, нямецкай, італьянскай, шведскай), яго жонка — шведка, сам Калатрава з’яўляецца прыкладам «грамадзяніна свету».

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Jodidio, Ph. Santiago Calatrava. Complete Works 1979—2009 / Jodidio, Philip. — «Taschen», 2009. 528 p., Hardcover. ISBN 978-3-8365-1023-3
* Levin, M. Santiago Calatrava — the Artworks: A Laboratory of Ideas, Forms and Structures / Levin, Michael — 2003, 271 p.&amp;nbsp;310 illus., 210 in color., Hardcover. ISBN 978-3-7643-6548-6

== Спасылкі ==
{{commonscat|Santiago Calatrava}}
* [http://www.calatrava.com/ Афіцыйны сайт]
* [http://www.architectureupdate.com/architects/Santiago_Calatrava.aspx Santiago Calatrava News Aggregator] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090923110626/http://www.architectureupdate.com/architects/Santiago_Calatrava.aspx |date=23 верасня 2009 }}
* [http://en.structurae.de/persons/data/index.cfm?ID=d000003 Structurae: Santiago Calatrava Valls]
* [http://www.greatbuildings.com/architects/Santiago_Calatrava.html Great Buildings On-Line: Santiago Calatrava]
* [http://www.calatrava.info/ Unofficial website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060808184746/http://calatrava.info/ |date=8 жніўня 2006 }}
* [http://www.nybooks.com/articles/18554 Extended profile of the architect in the NYRB, December 2005]
* [https://web.archive.org/web/20140708011424/http://www.newyorker.com/critics/skyline/articles/051031crsk_skyline/ ''The New Yorker'', October 31 2005, «The Sculptor»]
* [http://travel.guardian.co.uk/countries/story/0,7451,1687371,00.html ''The Guardian'', January 17th 2006, «The Gaudí Effect»]
* [http://www.trekearth.com/themes.php?thid=3596 Many pictures of Calatrava’s Art on Trekearth]
* [http://www.triplemint.com/triplemint/2005/02/visualizing_cal.html Calatrava’s 80 South Street condo design for New York] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060703152218/http://www.triplemint.com/triplemint/2005/02/visualizing_cal.html |date=3 ліпеня 2006 }}
* [http://urbanity.blogsome.com/2006/06/12/obelisco-de-calatrava-en-plaza-de-castilla-madrid/ 120 meters Obelisk project in Madrid] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060713192240/http://urbanity.blogsome.com/2006/06/12/obelisco-de-calatrava-en-plaza-de-castilla-madrid/ |date=13 ліпеня 2006 }}
* [http://www.erasmuspc.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=168&amp;Itemid=83 The CAC and other Urban Projects in Valencia, Spain] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070218182359/http://www.erasmuspc.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=168&amp;Itemid=83 |date=18 лютага 2007 }}
* [http://www.musnotes.com/travels/Valencia/ Валенсия. Город искусств и науки]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Калатрава Сант’яга}}
[[Катэгорыя:Архітэктары Іспаніі]]
[[Катэгорыя:Архітэктары небаскробаў]]
[[Катэгорыя:Будаўнікі мастоў]]
[[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Мальмё]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Більбаа]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Лісабона]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Барселоны]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Таронта]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Валенсіі]]</text>
      <sha1>4pv0wd7npqehu6hhra952tokgut2aad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саюз беларускіх яўрэйскіх грамадскіх аб’яднанняў і абшчын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56089</id>
    <revision>
      <id>5166030</id>
      <parentid>4874810</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12853" sha1="n5ku8po9q8w1xxw84r86ca7496e3y85" xml:space="preserve">{{Арганізацыя
|назва           = Беларускае аб’яднанне яўрэйскіх арганізацый і абшчын
|арыгінальная назва = 
|выява           = 
|рамка выявы     = 
|памер выявы     = 
|альтэрнатыўны тэкст выявы = 
|подпіс выявы    = 
|карта           = 
|памер карты     = 
|альтэрнатыўны тэкст карты = 
|подпіс карты    = 
|карта 2         = 
|абрэвіятура     = 
|дэвіз           = 
|папярэднік      = 
|пераемнік       = 
|дата ўтварэння  = 1991
|дата спынення існавання = 
|тып             = 
|юрыдычны статус = [[грамадскае аб’яднанне]]
|мэта            = 
|штабкватэра     = [[Мінск]], вул. В. Харужай, д. 28
|месцазнаходжанне = 
|каардынаты      = 
|дзейнічае ў рэгіёнах = 
|членства        = 
|афіцыйныя мовы  = 
|генеральны сакратар = 
|пасада_кіраўніка1 = Старшыня
|імя_кіраўніка1  = [[Леанід Мендэлевіч Левін]]
|пасада_кіраўніка2 = Старшыня
|імя_кіраўніка2  = Барыс Ізідаравіч Герстэн
|пасада_кіраўніка3 = Старшыня
|імя_кіраўніка3  = Уладзімір Леанідавіч Чарніцкі
|пасада_кіраўніка4 = Старшыня
|імя_кіраўніка4  = Алег Львовіч Рагатнікаў
|асноўныя асобы  = 
|кіроўны орган   = 
|матчыная кампанія = 
|звязаныя кампаніі = 
|бюджэт          = 
|колькасць супрацоўнікаў = 
|колькасць валанцёраў = 
|сайт            = https://www.beljews.by/
|заўвагі         = 
|колішняя назва  = Беларускае аб’яднанне яўрэйскіх арганізацый і суполак (да 1999 года)
}}
'''Саюз беларускіх яўрэйскіх грамадскіх аб’яднанняў і абшчын''' (да 29 верасня 1999 года — Беларускае аб’яднанне яўрэйскіх арганізацый і суполак) — заснаванае ў красавіку 1991 года самае шматлікае і аўтарытэтнае беларускае грамадскае аб’яднанне, якое прадстаўляе інтарэсы [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэяў Беларусі]]. У Саюз уваходзяць розныя грамадскія фарміраванні: дабрачынныя фонды, ветэранскія, жаночыя, маладзёжныя арганізацыі, школы выхаднога дня, клубы яўрэйскай культуры, аматарскія творчыя калектывы. Саюз зарэгістраваны ў [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве юстыцыі]] і ўключае ў сябе 45 грамадскіх яўрэйскіх арганізацый (у тым ліку 7 рэспубліканскіх) у 20 гарадах Беларусі. Самыя буйныя з іх знаходзяцца ў Мінску, Баранавічах, Бабруйску, Брэсце, Віцебску, Гомелі, Гродне, Лідзе, Магілёве, Мазыры, Пінску і Полацку&lt;ref&gt;[https://www.beljews.by/about_us/ Союз белорусских еврейских общественных объединений и общин]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://souz.co.il/clubs/read.html?article=3226&amp;Club_ID=1 |title=Всё о культуре. Союз белорусских еврейских общественных объединений и общин |access-date=22 красавіка 2022 |archive-date=6 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506154220/https://souz.co.il/clubs/read.html?article=3226&amp;Club_ID=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Саюз узаемадзейнічае з дзяржаўнымі і грамадскімі арганізацыямі Рэспублікі Беларусь, з’яўляецца членам Каардынацыйнага Савета па правах нацыянальных меншасцей пры [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь]], а таксама ўваходзіць у склад Рэспубліканскага цэнтра нацыянальных культур.

== Мэты і задачы Саюза ==
* адраджэнне і кансалідацыя нацыянальнай і культурнай супольнасці яўрэяў у Рэспубліцы Беларусь;
* абарона гонару і нацыянальнай годнасці членаў грамадскіх аб’яднанняў, якія ўваходзяць у склад Саюза;
* дабрачынная дзейнасць;
* каардынацыя намаганняў асобных арганізацый і грамадзян у галіне садзейнічання яўрэйскай адукацыі, членаў грамадскіх аб’яднанняў, якія ўваходзяць у склад Саюза і членаў іх сем’яў, вывучэння нацыянальных, духоўных і культурных каштоўнасцей;
* прадстаўленне інтарэсаў яўрэйскіх грамадскіх арганізацый, якія ўваходзяць у Саюз, у органах дзяржаўнай улады і кіравання;
* устанаўленне прамых сувязей з грамадскімі арганізацыямі Дзяржавы Ізраіль і іншых краін;
* узаемадзеянне з яўрэйскімі арганізацыямі іншых краін па пытаннях культурнага і навуковага абмену, вывучэнні нацыянальных традыцый і г.д.;
* садзейнічанне стварэнню новых яўрэйскіх грамадскіх арганізацый у Рэспубліцы Беларусь.

== Напрамкі работы Саюза ==
* сацыяльная абарона;
* адукацыйныя (асветніцкія) праграмы;
* навукова-даследчая дзейнасць;
* культурныя праграмы;
* захаванне памяці аб [[Халакост у Беларусі|Халакосце]];
* інфармацыйна-выдавецкая дзейнасць;
* міжнароднае супрацоўніцтва;
* маніторынг антысемітызму.

== Міжнародныя сувязі ==
З Саюзам беларускіх яўрэйскіх грамадскіх аб’яднанняў і абшчын удзельнічаюць у сумесных праектах наступныя міжнародныя арганізацыі:
* [[:en:World Jewish Congress|Сусветны яўрэйскі кангрэс]];
* [[:en:European Jewish Congress|Еўрапейскі яўрэйскі кангрэс]];
* Амерыканскі яўрэйскі кангрэс;
* Англійская абшчына;
* Яўрэйскі кангрэс жанчын;
* Швейцарскі камітэт савецкіх яўрэяў;
* Аб’яднанне выхадцаў з Беларусі ў Ізраілі;
* Аб’яднанне выхадцаў з Расіі ў ЗША;
* Фонд {{нп5|Клэймс Канферэнс||en|Claims Conference}};
* Фонд Лаўдэра.

== Кіраўніцтва Саюза ==
* 1991—2014 гады — старшыня (да 2003 прэзідэнт) [[Леанід Мендэлевіч Левін]], намеснікі (да 2003 віцэ-прэзідэнты) Якаў Зіноўевіч Басін, Аляксандр Міхаілавіч Гальперын&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://belisrael.info/?p=27591|title=В. Рубинчик. Судьбоноснейшая дата!|first=Aaron|last=Shustin|date=2021-04-18|access-date=2023-08-03}}&lt;/ref&gt;, [[Май Вольфавіч Данцыг]] і інш.;
* 2014—2017 гады — старшыня Барыс Ізідаравіч Герстэн&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://jewseurasia.org/page6/news44063 ЕАЕК приветствует участников 10-го съезда СБЕООО]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://jewseurasia.org/page16/news44155.html Союз белорусских еврейских общественных объединений и общин возглавил Борис Герстен]&lt;/ref&gt;, намеснікі [[Галіна Леанідаўна Левіна]]&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ibb-minsk.by/educational-program/news/sostoyalas-torzhestvennaya-ceremoniya-prisvoeniya-istoricheskoy-masterskoy-v-minske-imeni-leonida-levina. |title=Состоялась торжественная церемония присвоения Исторической мастерской в Минске имени Леонида Левина. |access-date=22 красавіка 2022 |archive-date=1 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001232727/http://ibb-minsk.by/educational-program/news/sostoyalas-torzhestvennaya-ceremoniya-prisvoeniya-istoricheskoy-masterskoy-v-minske-imeni-leonida-levina. |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; і Уладзімір Леанідавіч Чарніцкі&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://bolshoi.by/persona/o-evreyah-nachistotu-vladimir-chernitskiy/ |title=О евреях начистоту. Владимир Черницкий |access-date=22 красавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725223303/https://bolshoi.by/persona/o-evreyah-nachistotu-vladimir-chernitskiy/ |archivedate=25 ліпеня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;;
* 2017—2021 гады — старшыня Уладзімір Леанідавіч Чарніцкі&lt;ref&gt;[http://evrobsh.tilda.ws/ Еврейская община на территории Беларуси]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://belisrael.info/?p=10905|title=В. Рубінчык. КАТЛЕТЫ &amp; МУХІ (55)|first=Aaron|last=Shustin|date=2017-05-14|access-date=2023-08-03}}&lt;/ref&gt;, намеснікі Уладзімір Сямёнавіч Фрэнкель&lt;ref&gt;[https://novgazeta.by/news/oficialno/v-novogrudke-otkryli-stenu-pamyati-i-vystavku-pod-otkrytym-nebom-istoriya-stroitelstva-tunnelya-i-po/?fbclid=IwAR24wXyNqUVThIe7ecnZohgSysH32fiuBXswMCfp6ApCIhwu3zUjTFgTj74 В Новогрудке открыли Стену Памяти. В мероприятии принял участие министр иностранных дел Беларуси Владимир Макей]&lt;/ref&gt;, Барыс Ізідаравіч Герстэн&lt;ref&gt;[https://belsat.eu/ru/news/eto-trudno-vspominat-v-minske-pochtili-zhertv-holokosta/ «Это трудно вспоминать». В Минске почтили жертв Холокоста]&lt;/ref&gt; і [[Вадзім Мікалаевіч Акапян]]&lt;ref&gt;[https://fondmira.by/minskaya-oblast/nauchno-prakticheskaya-konferentsiya/ Научно-практическая конференция, посвященная 75-летию ликвидации гетто в д. Красное.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.belarusmemorials.com/%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81/?lang=ru Фонд имени Саймона Марка Лазаруса по сохранению памяти о жертвах Холокоста в Республике Беларусь]&lt;/ref&gt;;
* 2021 год — па цяперашні час — старшыня Алег Львовіч Рагатнікаў&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=mZB1evcFpOs Председатель Союза белорусских еврейских общественных объединений и общин Олег Рогатников]&lt;/ref&gt;, намеснікі Алена Ісакаўна Кулеўніч і Рыгор Міхайлавіч Левін.

{{зноскі|2}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|2}}

{{вонкавыя спасылкі}}

{{Яўрэйская абшчына Беларусі}}

[[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі]]</text>
      <sha1>n5ku8po9q8w1xxw84r86ca7496e3y85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сафі Марсо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56249</id>
    <revision>
      <id>5166009</id>
      <parentid>5043490</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5303" sha1="a9yznpq39g9cnyiiahy4391bickzp5c" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Марсо}}
{{Кінематаграфіст
| Імя = Сафі Марсо
| Арыгінал імя = Sophie Marceau
| Фота = Sophie Marceau Skyfall 2012.jpg
| Шырыня =
| Подпіс = Сафі Марсо ў [[2012]] годзе
| Імя пры нараджэнні = Сафі Даніэль Сільвія Мапю
| Дата нараджэння = 
| Месца нараджэння = 
| Прафесія = 
| Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Францыя}}
| Гады актыўнасці = [[1980]] — цяпер. час
| Кірунак =
| Узнагароды = «[[Сезар]]» ([[1982]])
| imdb_id = 
}}
'''Сафi Марсо́''' ({{lang-fr|Sophie Marceau}} {{IPA|[sɔfi maʁso]}}; пры нараджэнні '''Сафi Мапю''' {{lang-fr|Sophie Maupu}}; нар. [[17 лістапада]] [[1966]], [[Парыж]], [[Францыя]]) — [[Францыя|французская]] {{Актрыса|Францыі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{кінарэжысёр|Францыі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{сцэнарыст|Францыі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{празаік|Францыі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}} і {{спявачка|Францыі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}.

== Біяграфічныя звесткі, кінакар’ера ==
14-гадовая Сафі Марсо знялася ўпершыню ў рамантычнай камедыю! «Бум» (1980), якая стала лідарам кінапракату, абышоўшы нават другую частку кінатрылогіі «Зорныя войны», а загалоўны саўндтрэк фільма стаў хітом у Еўропе. За ролю ў наступнай кінастужцы «Бум-2» дзяўчына атрымала прэстыжную прэмію «Сезар» як самая перспектыўная актрыса.

У паспяховай меладраме «Водар кахання Фанфан» (1993) актрыса сыграла ролю адчайнай дзяўчыны, якая загразла ў любоўным трохкутніку.

Рэжысёр [[Мел Гібсан]] спецыяльна запрасіў Сафі Марсо на ролю прынцэсы Ізабелы, жонкі англійскага караля Эдуарда ў фільме «[[Храбрае сэрца (фільм)||Храбрае сэрца]]» (1995). Для яе здымкі сталі першым вопытам работы ў [[Галівуд]]зе і прынеслі плён у выглядзе мноства прапаноў ад рэжысёраў і рэдактараў глянцавых часопісаў. Ну, а карціна атрымала пяць прэмій «Оскар».

Фільм «Ганна Карэніна» (1997) лічыцца адной з лепшых экранізацый рамана ў свеце, а ролю Сафі Марсо крытыкі назвалі вельмі ўдалым увасабленнем складанага вобразу рускай жанчыны.

Лёгкая камедыя пра сямейнае жыццё «Па той бок ложка» (2008) расказвае пра эксперымент сямейнай пары, у якой кожны лічыў, што ягоная ноша цяжэйшая. На год муж — працаголік, уладальнік буйной кампаніі, і жонка — хатняя гаспадыня, якая займаецца домам, дзецьмі і продажам біжутэрыі — мяняюцца месцамі, каб праверыць, па чый бок ложка жывецца лепш. Дзеянне фільма «[[Жанчыны-агенты]]» (2008) адбываецца падчас Другой сусветнай вайны, напярэдадні высадкі саюзнікаў у Нармандыі, і апавядае пра спецыяльны атрад.
== Фільмагграфія ==
* (1985) «[[Паліцыя (фільм, 1985)|Паліцыя]]» — Нарыя
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар=Frédéric Quinonero, Robert Hossein.|загаловак=Sophie Marceau : La belle échappée|месца=Paris|выдавецтва=Editions Didier Carpentier|серыя=BIOGR.ANECDOTES|год=2010|allpages=236|isbn=2841676676}}

== Спасылкі ==
* {{imdb_name| id=0000521 | name=Сафі Марсо}}
* [http://www.kiosk-sophiemarceau.com Жыццё Сафі Марсо вачамі фатографаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919082225/https://kiosk-sophiemarceau.com/ |date=19 верасня 2020 }}
* [http://zviazda.by/be/news/20161117/1479399509-5-naylepshyh-filmau-safi-marso 5 найлепшых фільмаў Сафі Марсо] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161118123820/http://zviazda.by/be/news/20161117/1479399509-5-naylepshyh-filmau-safi-marso |date=18 лістапада 2016 }} — zviazda.by
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Марсо}}</text>
      <sha1>a9yznpq39g9cnyiiahy4391bickzp5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Мікольскі жаночы манастыр (Магілёў)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60496</id>
    <revision>
      <id>5166122</id>
      <parentid>4580692</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32215" sha1="tpd5r2melsx65osr9wqq2l5d6t6msce" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = Манастыр
|Беларуская назва         = Свята-Мікольскі манастыр
|Арыгінальная назва    = 
| Выява =Магілёў. Краявід Свята-Мікольскага манастыра.JPG
| Подпіс выявы =Краявід Свята-Мікольскага манастыра
| Шырыня выявы =
|Статус                   = Працуе
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання  = Горад
|Месцазнаходжанне           = [[Магілёў]]
 |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 53|lat_sec = 37
 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 20|lon_sec = 44
 |region     = BY  
 |CoordScale = 
|На карце             =Беларусь Магілёўская вобласць
|Тып будынка             =
|Архітэктурны стыль      = [[Магілёўская школа дойлідства]]
|Аўтар праекта           = 
|Канфесія               = Праваслаўе
|Епархія                 = Магілёўская епархія
|Першае згадванне        = XVII
|Заснаванне                = 
|Асноўныя даты            = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны =
|Пачатак будаўніцтва =
|Заканчэнне будаўніцтва =
|Будынкі = {{Славутасць/Будынкі|Свята-Міколаўскі Сабор| &lt;br /&gt;храм прэпадобнага Ануфрыя Вялікага}}
|Прыбудоўкі =
|Вядомыя жыхары =
|Стан =
|Сайт =
|Commons =Monastery of Saint Nicholas, Mahilyow
}}
{{Значэнні|Свята-Мікольскі манастыр}}
'''Свя́та-Міко́льскі манасты́р''' — праваслаўны жаночы манастыр [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускага экзархата Рускай праваслаўнай царквы]] ў горадзе [[Магілёў|Магілёве]]. На тэрыторыі манастыра знаходзяцца Свята-Мікольскі Сабор і храм прападобнага Ануфрыя Вялікага.

== Гісторыя ==
Будаўніцтва манастыра пачалося ў [[XVII]] ст., калі [[Кіеўская мітраполія Канстанцінопальскага патрыярхату|кіеўскі мітрапаліт]] [[Пётр Магіла|Пётр (Магіла)]], атрымаў згоду [[Каралі польскія|польскага караля]] і [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя літоўскага]] [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава IV]] на будаўніцтва у Магілёве царквы Святога Мікалая. Падчас праўлення [[Магілёўская і Мсціслаўская епархія|магілёўскай епархіяй]] епіскапам [[Сільвестр Косаў|Сільвестрам (Косавым)]] ў [[1637]] г. была пабудавана часовая драўляная Мікольская царква. Будаўніцтва неацепленнага цаглянага храма пачалося ў [[1669]] г., а ў [[1672]] г. ён быў асвечаны біскупам Феадосіем I (Васілевічам).&lt;ref&gt;Свято-Никольский женский монастырь г. Могилёва. Издание Свято-Никольского женского монастыря, 2006. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

У пачатку [[XVIII]] ст. манастыр быў падвергнуты нападу шведаў, а пазней — пасля вызвалення горада расійскімі войскамі — татарскіх і калмыцкіх палкоў. Свята-Мікольскі манастыр быў падпалены і значна пацярпеў падчас пажару. У [[1719]] г. апошнія манашкі манастыра перасяліліся ў [[Баркалабаўскі Свята-Узнясенскі жаночы манастыр|Баркалабаўскі манастыр]]. У гэты ж час пачаў дзейнічаць мужчынскі манастыр, які праіснаваў да [[1754]] г. З [[1754]] г. да 1930-х гадоў [[XX]] ст. манастыр дзейнічаў як звычайны прыход.

У [[1793]] г. пры архіепіскапе [[Георгій (Каніскі)|Георгіі (Каніскім)]] было пачата будаўніцтва зімовага ацепленага храма побач з Мікольскім саборам, які ў [[1798]] г. быў асвечаны архіепіскапам Анастасіям (Раманенка-Братаноўскім), цяпер гэта Ануфрыеўскі храм.
[[File:Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolskaja. Магілёў, Падмікольле, Мікольская (1917).jpg|thumb|злева|Царква Св. Мікалая у пач. XX ст.]]

Не пазбег ганенняў на царкву ў гады савецкай улады і горад [[Магілёў]]. Царкоўная рэчы храмаў манастыра былі канфіскаваны і выкарыстоўваліся не па прызначэнні, [[іканастас]] разбураны. А ў [[1934]] г. са смерцю святара Міхаіла Пляшчынскага Свята-Мікольскі сабор быў зачынены. У [[1937]] г. спыніла існаванне і [[Магілёўская епархія]] (адроджана ў [[1989]] г.).

З [[1937]] г. ў Свята-Мікольскім саборы знаходзілася перасыльная турма. У [[1941]] г. турма была зачынена.
[[Файл:Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolski. Магілёў, Падмікольле, Мікольскі (1944-49).jpg|thumb|Манастыр пасля вайны]]
Комплекс моцна пашкоджаны ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]&lt;ref name=&quot;ЗП&quot;/&gt;. З [[1946]] г. у саборы размяшчалася кніжная база.

З [[1956]] года вяліся, т.зв. рэстаўрацыйныя работы, у ходзе якіх будынак Свята-Мікольскага храма прыйшоў у яшчэ большы заняпад, бо гэтыя работы вяліся не царквой, а свецкаю бязбожнаю камуністычнай ўладаю.

У [[1981]] г. скончаны знешнія работы па аднаўленні і рэканструкцыі комплексу паводле праекта, распрацаванага ў [[Белрэстаўрацыя|Спецыялізаваным навукова-рэстаўрацыйным аб’яднанні «Белрэстаўрацыя»]] [[Міністэрства культуры БССР]] (архіт. [[А. Канаваленка]]). Адноўлены Мікалаеўская, Ануфрыеўская цэрквы, жылы дом, званіца, мураваная агароджа, брама. Вяліся работы па рэстаўрацыі манументальнага жывапісу ў інтэр’еры і экстэреры&lt;ref name=&quot;ЗП&quot;&gt;{{крыніцы/ЗП|Магілёўская|29|Комплекс Мікалаеўскай царквы}}&lt;/ref&gt;.

== Адраджэнне манастыра; сучасная жыццё ==
[[Файл:Sviato-Nikolskij monastir v Mogileve. Vid s ulici Botkina zimoj.jpg|thumb|Свята-Мікольскі манастыр зімой]]
У [[1989]] г. адбылося адраджэнне магілёўскай епархіі. Кіруючым архіерэем адноўленай епархіі быў прызначаны [[Максім (Кроха)|архіепіскап Магілёўскі і Мсціслаўскі Максім (Кроха)]]. Першай настаяцелькай манастыра пасля яго аднаўлення стала ігумення Яўгенія (Валашчук). Шмат у чым дзякуючы [[Максім (Кроха)|Ўладыкі Максіму]] адрадзіўся і ўладкаваўся магілёўскі Свята-Мікольскі жаночы манастыр. [[28 сакавіка]] [[1991]] г. быў асвечаны зімовы Ануфрыеўскі храм Свята-Мікольскага манастыра. [[18 чэрвеня]] [[1991]] г. манастыр наведаў [[Аляксій II (Патрыярх Маскоўскі)|Свяцейшы Патрыярх Аляксій II]]. Свяцейшы Патрыярх прынёс у дар манастыру ліційнае панікадзіла.

[[5 жніўня]] [[1993]] г. ў Свята-Ануфрыеўскам храме прайшло паседжанне Святога Сінода [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускай Праваслаўнай Царквы]] на якім быў прылічыны да ліку мясцовашанаваных святых [[Георгій (Каніскі)|Свяціцель Георгій (Каніскі)]] .

У [[1995]] г. да Свята-Мікольскага храма падвялі ацяпленне. У [[1996]] г. пры манастыры было заснавана сястрыцтва ў імя святых мучаніц Веры, Надзеі, Любові і маці іх Сафіі. У тым жа [[1996]] г. быў пабудаваны двухпавярховы корпус для сясцёр.

У манастыры знаходзяцца спісы Магілёва-Брацкай іконы Божай Маці, Бялыніцкай іконы Божай Маці, а таксама іконы «Дабрадатнае неба».

[[Файл:2007. Stamp of Belarus 23-2007-11-26-701.jpg|міні|Звон на марцы 2007 г.]]
[[6 жніўня]] штогод здзяйсняецца хрэсны ход ад манастыра да дома, дзе жыў і працаваў [[Георгій (Каніскі)|свяціцель Георгій (Каніскі)]]. [[Філарэт (Вахрамееў) |Філарэт (Вахрамееў), Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі, Патрыяршы Экзарх ўсяе Беларусі]] неаднаразова наведваў манастыр са сваім пастырскім візітам. Цяпер у манастыры дзейнічае Нядзельная школа і моладзевы Святочны праваслаўны хор. [[Максім (Кроха)|Архіепіскап Максім]], дзякуючы стараннай працы якога, быў вернуты да жыцця Свята-Мікольскі жаночы манастыр, пакоіцца цяпер на тэрыторыі манастыра каля Мікольскага сабора, там жа пахавана і ігумення манастыра — ігумення Яўгенія (Валашчук).

[[4 снежня]] [[2010]] г. ігуменняй манастыра прызначана ігумення Еўфрасіння.

== Архітэктура ==
[[Файл:Sviato-Nikolskij monastir v Mogileve. Obshij vid.jpg|thumb|злева|Свята-Мікольскі манастыр. Агульны выгляд]]

=== Агароджа з уязной брамай ===
[[Файл:Магілёўскі Свята-Мікольскі манастыр. Брама.JPG|thumb|Брама]]
Узведзены ў 17—18 стагоддзях. Мураваная глухая [[сцяна]], дэкарыраваная [[аркатура|аркатурным]] поясам, абкружае трапецападобную тэрыторыю, мае 2 уваходы з заходняга і паўднёвага бакоў. У заходнім — галоўная ўязная [[брама]]: масіўная сцяна з [[лучковая арка|лучковым праёмам]] у цэнтры, накрыта [[Двухсхільны дах|двухсхільным дахам]]. У паўднёва-ўсходнім баку агароджы ўбудавана невялікая аднаярусная квадратная ў плане [[Шацёр (архітэктура)|шатровая]] [[капліца]]&lt;ref name=&quot;ЗП&quot;/&gt;.

=== Ануфрыеўская царква ===
[[Файл:Магілёў. Ануфрыеўская царква.JPG|thumb|Храм Ануфрыя Вялікага]]
Пабудавана ў [[1798]] годзе ў паўночнай частцы комплексу, нобач з Мікалаеўскай. З’яўляецца [[цёплая царква|«цёплай»]] — зімовай царквой. [[Крыжова-купальны храм]]. У [[аб’ёмная кампазіцыя|аб’ёмнай кампазіцыі]] дамінуе сферычны [[купал]] на [[светлавы барабан|светлавым цыліндрычным барабане]]. Крылы [[трансепт]]а завершаны трохвугольным [[франтон]]ам і дэкарыраваны [[пілястра]]мі&lt;ref name=&quot;ЗП&quot;/&gt;.

=== Жылы дом (шпіталь) ===
Узведзены ў [[17 ст.]] ў паўднёвым баку агароджы. Аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак. Гладкія сцены [[Чляненне (архітэктура)|члянёны]] прамавугольнымі [[аконны праём|аконнымі праёмамі]]. [[Тарэц|Тарцовы]] фасад, што далучаецца да паўднёвай брамы, завершаны [[Шчыт (архітэктура)|шчытом]] фігурнага абрысу, які дэкарыраваны 3 спаранымі арачнымі [[ніша]]мі&lt;ref name=&quot;ЗП&quot;/&gt;.

=== Званіца ===
Узведзена ў 17—18 стагоддзях. У паўднёва-заходнім баку агароджы, каля наўднёвай брамы. Квадратпае ў плане [[Ярус (архітэктура)|двух’яруснае]] збудаванне накрыта невысокім [[Шатровы дах|шатровым дахам]]. Першы ярус глухі, [[Чацвярык (збудаванне)|чацверыковы]], яго вуглы ўмацаваны [[пілястра]]мі, грані дэкарыраваны арачнымі [[ніша]]мі. Другі ярус — [[шасцярык|шасцерыковы]] — мае арачныя праёмы (праз адну на кожнай грані)&lt;ref name=&quot;ЗП&quot;/&gt;.

=== Мікалаеўская царква ===
{{асноўны артыкул|Мікалаеўская царква (Магілёў)}}
[[File:Магілёў. Мікольскі сабор.JPG|thumb|злева|Царква Св. Мікалая]]
[[File:Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве, foto 1.jpg|thumb|Іканастас царквы]]
Пабудавана ў 1669—72 гг. Уяўляе сабой трохапсідную [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальную]] [[базіліка|базіліку]] з васьмігранным [[Светлавы барабан|светлавым барабанам]] і [[Цыбулепадобны купал|цыбулепадобным купалам]] над [[сяродкрыжжа]]м. Да цэнтральнага нефа з захаду далучаны [[прытвор]]. Галоўны фасад падзелены [[карніз]]амі па 3 [[Ярус (архітэктура)|ярусы]] і завершаны 2 [[вежа]]мі з фігурным [[франтон]]ам паміж імі. Першы масіўны [[Ярус (архітэктура)|ярус]] аздоблены 3 плоскімі [[паўцыркульная арка|паўцыркульнымі]] [[ніша]]мі на ўсю вышыню, з’яўляецца [[п'едэстал]]ам для наступных ярусаў. Другі дэкарыраваны «глухой» [[аркатура]]й, [[пілястра|пілястры]] якой пакрыты ляпным [[раслінны арнамент|раслінным арнаментам]], спаранымі нішамі з [[гірка]]мі. У трэцім ярусе аркатурны матыў з [[паўкалона|паўкалонкамі]] прарысаваны больш дэталёва. Бакавыя фасады расчлянёны высокімі [[пілястра]]мі. Крылы [[трансепт]]а завершаны фігурнымі [[Шчыт (архітэктура)|шчытамі]]. Аконныя праёмы паўцыркульныя і [[лучковая арка|лучковыя]]&lt;ref name=&quot;ЗП&quot;/&gt;.

Інтэр’ер царквы ўпрыгожаны [[манументальны жывапіс|манументальным жывапісам]] 17 — пачатку 19 ст. Чатырох’ярусны [[іканастас]] ([[Беларуская рэзь|скразная разьба па дрэве]], [[пазалота]]) зроблены мясцовымі майстрамі да [[1672]] г. Увенчаны скульптурным [[распяцце]]м у абрамленні пышнай разьбы&lt;ref name=&quot;ЗП&quot;/&gt;.

== Святочны хор ==
У [[1996]] г. [[Максім (Кроха)|архіепіскап Максім (Кроха)]] дабраславіў Алену Цярэнцьеву на стварэнне моладзевага царкоўнага хору. Вывучэнне царкоўнага Статута, нястача набажэнскіх кніг і амаль поўная адсутнасць нотнай бібліятэкі для царкоўнага хору, — тыя праблемы з якімі сутыкнуўся малады на той час рэгент. [[7 ліпеня]] [[1996]] на свята Нараджэння Іаана Хрысціцеля па дабраславенні іераманаха Мялеція (Сільчанка) створаны хор праспяваў Боскую Літургію ў [[Свята-Пакроўская царква (Вейна)|Свята-Пакроўскай царкве]] [[Вейна (Магілёўскі раён)|в. Вейна]] [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]]. Гэта было першае набажэнства, з якога і пачалося жыццё новага царкоўнага калектыву.

[[25 снежня]] [[1996]] г. на свята свяціцеля Спірыдона Трыміфунскага, а таксама ў свой дзень нараджэння, [[Максім (Кроха)|Уладыка Максім]] запрасіў А. Цярэнцьеву і яе царкоўны хор праспяваць Боскую Літургію ў [[Царква Трох Свяціцеляў (Магілёў)|Трохсвяціцельскім Кафедральным саборы]]. [[8 сакавіка]] [[1997]] г. рэгент А. Цярэнцьева разам са сваім калектывам пеўчых былі пераведзены ў [[Царква Трох Свяціцеляў (Магілёў)|Трохсвяціцельскі Кафедральны сабор г. Магілёва]] ў якасці Архірэйскага хору. Акрамя спеву на нядзельных і святочных набажэнствах хор стаўся годным суправаджаць [[Максім (Кроха)|архіепіскапа Максіма]] ў падарожжах на прыходы [[Магілёўская і Мсціслаўская епархія|Магілёўскай і Мсціслаўскай епархіі]].

[[4 лістапада]] [[1999]] г. на свята Казанскага абраза Божай Маці ўпершыню хорам была праспявана Боская Літургія ў сценах Свята-Мікольскага жаночага манастыра. Дамінантны духоўна-канцэртны стыль спеву, які першапачаткова выкарыстоўваў хор, не ўпісваўся ў манастырскія службы, і з часам быў заменены на менш звыклы для хора — штодзённы. Змянілася і выява спеву: тэмпы выканання царкоўных спеваў сталі больш стрыманымі, кожнае слова спяваемае хорам, знайшло сваю значнасць і стала ясна прачытвацца пеўчымі.

[[6 жніўня]] [[2002]] г., ў дзень памяці [[Георгій (Каніскі)|архіепіскапа Магілёўскага і Беларускага Георгія (Каніскага)]], за руплівыя труды ў славу Царквы Хрыстовай, [[Філарэт (Вахрамееў)|мітрапаліт Мінскі і Слуцкі Філарэт]], адзначыў харавы калектыў граматай, а рэгента А. Цярэнцьеву — Ордэнам Крыжа прападобнай Еўфрасінні Полацкай.

Традыцыйная сістэма васьмігалосся, што ўжываецца за набажэнствам, набыла больш поўны выгляд у сувязі з укараненнем у спявацкай практыцы хора падобнаў (даўнейшых манастырскіх распеваў). У хора ўстойліва замацаваўся асноўны рэпертуарны стылістычны кірунак — адраджэнне менавіта манастырскіх распеваў праваслаўнай духоўнай музыкі, галоўным чынам — кіеўскага, сцягавага і грэцкага, а таксама распеваў буйных праваслаўных манастыроў — [[Троіца-Сергіева лаўра|Троіца-Сергіевай Лаўры]], [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай Лаўры]], [[Свята-Успенская Пачаеўская Лаўра|Свята-Успенскай Пачаеўскай Лаўры]], Опцінай пустэльні, [[Валаамскі манастыр|Валаамскага]], [[Салавецкі манастыр|Салавецкага]] і інш.

[[27 красавіка]] [[2008]] г., у [[Вялікдзень]], мітрапаліт Філарэт узнагародзіў за заслугі перад Царквой рэгента Кастуся Карманава, [[Ордэн свяціцеля Кірыла Тураўскага|Ордэнам свяціцеля Кірыла Тураўскага]]. У верасні 2012 г. заснавальнік хору А. Цярэнцьева была запрошана для стварэння хору ў новаствораным [[Царква ў гонар святых царственных пакутнікаў і новапакутнікаў і вызнаўцаў ХХ стагоддзя|Храме святых Царскіх Пакутнікаў і ўсіх новапакутнікаў і спаведнікаў XX стагоддзя]], а К. Карманаў стаў на пасаду галоўнага рэгента святочнага хору.

== Цікавыя факты ==
У [[1991]] г. падчас работ па адраджэнні манастыра былі знойдзены шматлікія чалавечыя парэшткі. Верагодней за ўсё гэта ахвяры сталінскіх рэпрэсій ,&lt;ref&gt;[http://www.charter97.org/rus/news/2006/12/13/mogilev У Магілёўскім манастыры знайшлі рэшткі ахвяр сталінскіх репрэссій]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt; бо ў канцы 30-х гадоў на тэрыторыі храма знаходзілася турма.

Са жніўня [[1915]] г. па лістапад [[1917]] г. у Магілёве знаходзілася Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага і імператар Мікалай II са сваёй вялікай сям’ёй падчас знаходжання ў стаўцы наведваў Свята-Мікольскі сабор.&lt;ref&gt;[http://www.tio.by/cgi-bin/newspaper.cgi?t=text&amp;id=2723 Мікалай II у Магілёве]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

Улетку [[2000]] г., падчас кананізацыі [[Імператар усерасійскі|імператара]] [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]] [[Руская праваслаўная царква|Рускай Праваслаўнай Царквой]] у Магілёве цудоўным чынам быў знойдзены партрэт імператара, які цяпер асвечаны як ікона і размешчаны ў левай прыбудоўцы Свята-Мікольскага сабора, названай у гонар Святых царственных мучанікаў. Да іконы прымайстравана 5-рублёвая манета, якую цар-імператар Мікалай II падарыў хлопчыку Сямёну Халімаву падчас наведвання храма.

Штогод 5 і 6 жніўня ў г. Магілёве, здзяйсняюцца ўрачыстыя набажэнствы, прысвечаныя дню ўслаўлення [[Георгій (Каніскі)|Свяціцеля Георгія (Каніскага), архіепіскапа Магілёўскага і Беларускага]]. Гэта падзея адзначаецца ў Цэрквы Хрыстовай з 1993 года. Штогод, на працягу 10 гадоў, гэтыя памятныя ўрачыстасці ўзначальваў мітрапаліт Філарэт, Патрыяршы Экзарх усёй Беларусі. З 2014 года — [[Павел (Панамароў)|мітрапаліт Павел, Патрыяршы Экзарх усёй Беларусі]].

Унікальным з’яўляецца той факт, што на гэтых набажэнствах, што праходзяць у сценах Свята-Мікольскага жаночага манастыра, нароўні з саборам архіпастараў [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускай Праваслаўнай Царквы]], духавенствам, гарадскімі ўладамі і паломнікамі, бяруць удзел чатыры царкоўныя харавыя калектывы. Антыфонны спеў на чатыры хоры, за гэтымі набажэнствамі, загадзя размяркоўваецца манастырскім рэгентам Кастусём Карманавым, а рэпертуар спеваў сцвярджаецца кіруючым архірэем. Па словах Уладыкі Філарэта, такое набажэнства магчымае толькі ў адзіным храме Беларусі — Свята-Мікольскім саборы жаночага манастыра г. Магілёва, дзякуючы ўнікальнай архітэктуры храма (2 кліраса і 2 гаўбца).

У сам дзень святкавання 6 жніўня, па сканчэнню Боскай Літургіі, здзяйсняецца хрэсны ход на Архірэйскі вал, да дому дзе жыў і працаваў Свяціцель Георгій. Радасны набажэнскі спеў зборным хорам і агульная малітва ўсіх сабраных вернікаў годна завяршаюць гэтую праваслаўную ўрачыстасць.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Свято-Никольский женский монастырь г. Могилёва. — Издание Свято-Никольского женского монастыря, 2006.{{ref-ru}}
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.
* Евгения (Волощук), иг. Свято-Никольский женский монастырь г. Могилёва / иг. Евгения (Волощук) // Могилёв: Издание Свято-Никольского женского монастыря, 2006.
* Терентьева, Е. Пойте Богу нашему, пойте, пойте Цареви нашему, пойте / Е. Терентьева // Столп Православия. — 2007. — № 1. — С. 6-7.

== Спасылкі ==
{{ГККРБ|511Г000017}}
{{Commons|Category:Monastery of Saint Nicholas, Mahilyow}}
* [http://www.mycity.by/content/view/951/87 Свято-Никольский монастырь]{{ref-ru}}
* [http://minds.by/stupeny/nomera/25/st25_49.html История Свято-Никольского монастыря]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130924022919/http://minds.by/stupeny/nomera/25/st25_49.html |date=24 верасня 2013 }}{{ref-ru}}
* [http://drevo-info.ru/articles/17419.html ЕВГЕНИЯ (ВОЛОЩУК)]{{ref-ru}}
* [http://www.mycity.by/content/view/951/87 Могилевский городской информационно-справочный портал — Свято-Никольский монастырь]{{ref-ru}}
* [http://minds.by/stupeny/nomera/25/st25_49.html СКРИПТОРИЙ — Обитель чудотворца Николая]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130924022919/http://minds.by/stupeny/nomera/25/st25_49.html |date=24 верасня 2013 }}{{ref-ru}}
* [http://www.ortho-rus.ru/cgi-bin/ps_file.cgi?2_2279 Максим (Кроха)]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130617012353/http://www.ortho-rus.ru/cgi-bin/ps_file.cgi?2_2279 |date=17 чэрвеня 2013 }} На сайте ''Русское Православие''{{ref-ru}}
* [http://www.rv.ru/content.php3?id=7021 Добрый пастырь. Памяти архиепископа Максима Могилёвского и Мстиславского]{{ref-ru}}
* {{Архіварта|svjata-mikolski-manastyr}}

{{Славутасці Магілёва}}

[[Катэгорыя:Манастыры Магілёва]]
[[Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Магілёўская школа дойлідства]]
[[Катэгорыя:Хоры Беларусі]]
[[Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Магілёве]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі]]</text>
      <sha1>tpd5r2melsx65osr9wqq2l5d6t6msce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2015</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66338</id>
    <revision>
      <id>5166003</id>
      <parentid>4992536</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ліпень */</comment>
      <origin>5166003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17371" sha1="6oyyy1027cgzfgbaaszajxoou19ehzk" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}
'''2015 год''' — невысакосны, пачынаецца ў чацвер па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
=== Студзень ===
* [[1 студзеня]]:
** [[Літоўская Рэспубліка]] перайшла на [[еўра]].
** Набыў моц Дагавор аб стварэнні [[Еўразійскі эканамічны саюз|Еўразійскага эканамічнага саюза]], спыніла існаванне [[Еўразійская эканамічная супольнасць]].
* [[7 студзеня]]: [[Стральба ў рэдакцыі газеты «Charlie Hebdo»]] ([[Парыж]]).
* Адноўлена самастойнае [[Выдавецкая справа|выданне]] [[часопіс]]а [[Бярозка (1924)|«Бярозка»]] (з [[2012]] з’яўляўся дадаткам да часопіса [[Маладосць (1953)|«Маладосць»]]).

=== Люты ===
* [[12 лютага]]: Падпісана [[Другое мінскае пагадненне]] з мэтай дээскалацыі [[узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|ўзброенага канфлікту на ўсходзе Украіны]].
* [[22 лютага]]: «Марш Годнасці» ў [[Кіеў|Кіеве]] ў гадавіну «[[Еўрамайдан]]а».
* [[24 лютага]]: Афіцыйнае адкрыццё Пасольства Рэспублікі Беларусь у Аўстраліі.

=== Сакавік ===
[[Файл:Total_solar_eclipse_of_March_20,_2015_by_Damien_Deltenre_(licensed_for_free_use)._(32844461616).jpg|thumb|150px|Сонечнае зацьменне 20&amp;nbsp;сакавіка.]]
* [[14 сакавіка]]: [[ФК БАТЭ]] выйграў [[Суперкубак Беларусі па футболе 2015]].
* [[20 сакавіка]]: Поўнае [[Сонечнае зацьменне 20 сакавіка 2015 года|сонечнае зацьменне]], бачнае на поўначы [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]].

=== Красавік ===
[[Выява:Decret3-page1.jpg|150пкс|міні|Першая старонка дэкрэта А.&amp;nbsp;Лукашэнкі]]
* [[2 красавіка]]: [[Напад на ўніверсітэцкі каледж Гарысы]] ў [[Кенія|Кеніі]].
* [[2 красавіка]]: Прэзідэнт Беларусі [[Аляксандр Лукашэнка]] выдаў [[Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства|Дэкрэт «Аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства»]], куды ўвайшлі нормы аб спагнанні з працаздольных непрацуючых грамадзян збору на фінансаванне дзяржрасходаў.
* [[24 красавіка]]: 100-годдзе [[Генацыд армян|Генацыду армян]].
* [[25 красавіка]]: [[Чэмпіянат свету па футзале AMF 2015]], які прымала [[Беларусь]], скончыўся перамогай зборнай [[Калумбія|Калумбіі]].

=== Май ===
[[Image:Eastern-Partnership-Summit-22-05-2015-2772.jpg|thumb|Саміт [[Усходняе партнёрства|«Усходняга партнёрства»]] ў Рызе, 22&amp;nbsp;мая.]]
* [[1 мая]]: У [[Чэхія|Чэхіі]] стартаваў [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2015]].
* [[8 мая]]: 70-годдзе капітуляцыі Германіі ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне 1939–1945]].
* [[9 мая]]: 70-годдзе перамогі [[СССР]] у [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай Айчыннай вайне 1941–1945]].
* [[14 мая]]: Далучэнне Рэспублікі Беларусь да [[Балонскі працэс|Балонскага працэсу]].
* [[17 мая]]: [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2015]] скончыўся перамогай зборнай [[Канада|Канады]], якая ў фінале перайграла каманду [[Расія|Расіі]].
* [[22 мая]]: Завяршыўся саміт [[Усходняе партнёрства|«Усходняга партнёрства»]] ў [[Рыга|Рызе]].
* [[23 мая]]: Фінал конкурсу песні [[Конкурс песні Еўрабачанне 2015|«Еўрабачанне»]], які праходзіў у Аўстрыі.
* [[24 мая]]:
** У фінальным матчы [[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|Кубка Беларусі па футболе]] на гомельскім стадыёне [[Цэнтральны (стадыён, Гомель)|«Цэнтральны»]] [[ФК БАТЭ|БАТЭ (Барысаў)]] перамог салігорскі [[ФК Шахцёр Салігорск|«Шахцёр»]].
** Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2015|68-ы Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Дыпан]]» рэжысёра [[Жак Адзіяр|Жака Адзіяра]].

=== Чэрвень ===
[[Выява:Gedroyc2015.jpg|thumb|Цырымонія ўзнагароджання прэміяй імя Ежы Гедройца, Мінск, 1&amp;nbsp;чэрвеня.]]
* [[1 чэрвеня]]: Адбылася цырымонія ўзнагароджання [[літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|літаратурнай прэміяй імя Ежы Гедройца]].
* [[3 чэрвеня]]: [[Раймандс Вэёніс]] абраны [[Прэзідэнты Латвіі|Прэзідэнтам Латвійскай Рэспублікі]].
* [[6 чэрвеня]]: [[Фінал Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2015]] на Алімпіёскім стадыёне ў [[Берлін]]е. «[[ФК Барселона|Барселона]]» атрымала перамогу над «[[ФК Ювентус|Ювентусам]]».
* [[25 чэрвеня]]: Адбылося адкрыццё музейнага комплексу «[[Дукорскі маёнтак]]».
* [[28 чэрвеня]]: [[Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод жанчын 2015]] скончыўся перамогай зборнай [[Сербія|Сербіі]].

=== Ліпень ===
[[Файл:Pluto-01 Stern 03 Pluto Color TXT.jpg|150px|thumb|[[Плутон (карлікавая планета)|Плутон]], здымак КА ''[[New Horizons]]''.]]
* [[1 ліпеня]]: [[Планета Зямля|Зямля]], [[Венера (планета)|Венера]] і [[планета Юпітэр|Юпітэр]] — на адной лініі.
* [[14 ліпеня]]: Касмічны апарата ''[[New Horizons]]'' наблізіўся да [[Плутон (карлікавая планета)|Плутона]] і зрабіў дэталёвы здымак карлікавай планеты.
* Пры [[Археалагічныя даследаванні ў Гнесічах і Лаўрышаве|археалагічных раскопках у в. Лаўрышава]] выяўлена сярэдневяковая [[Пячатка з раскопак у Лаўрышава|матрыца пячаткі]].

=== Жнівень ===
* [[12 жніўня]]: [[Выбухі ў Цяньцзіні]] на поўначы Кітая.
* [[22 жніўня]]: [[Аляксандр Лукашэнка]] прыняў рашэнне аб памілаванні і вызваленні з месцаў пазбаўлення волі [[Мікалай Віктаравіч Статкевіч|Мікалая Статкевіча]] і іншых палітвязняў&lt;ref&gt;[http://nn.by/?c=ar&amp;i=155057 Вызвалены ўсе асуджаныя палітвязні]&lt;/ref&gt;.

=== Верасень ===
[[Файл:Kyren Wilson PHC 2015.jpg|thumb| [[Кайрэн Уілсан]] у гульні, Paul Hunter Classic 2015.]]
* [[1 верасня]]: Адкрыты [[Верхнядзвінскі гісторыка-краязнаўчы музей]].
* [[4 верасня]]: [[Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца)]] перанесена на адрас be-tarask.wikipedia.org.
* [[13 верасня]]: Частковае [[сонечнае зацьменне]].
* [[14 верасня]]: Навукоўцамі ўпершыню зарэгістравана [[гравітацыйная хваля]], яна была выклікана зліццём дзвюх [[чорная дзіра|чорных дзірак]] на адлегласці 1,36 мільярдаў [[светлавы год|светлавых гадоў]] ад Зямлі.
* [[20 верасня]]: Англійскі [[снукер]]ыст [[Кайрэн Уілсан]] выйграў турнір [[Шанхай Мастэрс 2015 (снукер)|Шанхай Мастэрс]].
* [[28 верасня]]: Назіралася зацьменне «суперпоўні».

=== Кастрычнік ===
* [[8 кастрычніка]]: [[Святлана Алексіевіч]] стала лаўрэатам [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]].
* [[11 кастрычніка]]: Выбары прэзідэнта [[Беларусь|Беларусі]]. Перамог [[Аляксандр Лукашэнка]] (пасля 21-гадовага праўлення).
* [[16 кастрычніка]]: У [[Казахстан]]е пачаўся саміт кіраўнікоў [[СНД]].
* [[25 кастрычніка]]: Парламенцкія выбары ў [[Польшча|Польшчы]].
* [[31 кастрычніка]]: Над [[Сінайскі паўвостраў|Сінайскім паўвостравам]] у выніку тэракту пацярпеў катастрофу самалёт А321 авіякампаніі Metrojet, які выконваў рэйс з [[Шарм-эль-Шэйх]]а ў [[Санкт-Пецярбург]], усе пасажыры і членны экіпажа загінулі.

=== Лістапад ===
[[Файл:Dozens_of_mourning_people_captured_during_civil_service_in_remembrance_of_November_2015_Paris_attacks_victims._Western_Europe,_France,_Paris,_place_de_la_République,_November_15,_2015.jpg|thumb|Ушанаванне ахвяр тэрарыстычных атак у [[Парыж]]ы, 15 лістапада.]]
* [[8 лістапада]]: Парламенцкія выбары ў [[М'янма|М'янме]], апазіцыйная партыя Нацыянальная ліга за дэмакратыю на чале з [[Аўн Сан Су Чжы]] набрала амаль 90% галасоў.
* [[13 лістапада]]: Серыя тэрарыстычных атак у [[Парыж]]ы.

=== Снежань ===
* [[6 снежня]]: Парламенцкія выбары ў [[Венесуэла|Венесуэле]].
* [[10 снежня]]: У [[Стакгольм]]е прайшла цырымонія ўручэння [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]].
* [[31 снежня]]: Адключэнне аналагавага тэлебачання на [[Філіпіны|Філіпінах]] і пераход на лічбавае вяшчанне.

== Памерлі ==
* [[7 студзеня]]: [[Род Тэйлар]], аўстралійскі і амерыканскі акцёр (нар. 11.1.1930)
* [[20 студзеня]]: [[Анатоль Грыцкевіч]], беларускі гісторык (нар. 31.1.1929)
* [[29 студзеня]]: [[Колін Мак-Калау]], аўстралійская пісьменніца (нар. 1.6.1937)
* [[20 лютага]]: [[Лідзія Арабей]], беларуская пісьменніца і літаратуразнавец (нар. 27.6.1925)
* [[27 лютага]]: [[Леанард Німай]], амерыканскі акцёр (нар. 26.3.1931)
* 27 лютага: [[Барыс Нямцоў]], расійскі палітык, дзяржаўны дзеяч (нар. 9.10.1959)
* [[12 сакавіка]]: [[Тэры Пратчэт]], англійскі фэнтэзі-пісьменнік (нар. 28.4.1948)
* [[23 сакавіка]]: [[Лі Куан Ю]], першы прэм’ер-міністр [[Сінгапур]]а, адзін з бацькоў сінгапурскага эканамічнага цуда (нар. 16.9.1923)
* [[13 красавіка]]: [[Гюнтэр Грас]], нямецкі пісьменнік (нар. [[16.10]].[[1927]])
* [[15 красавіка]]: [[Аляксандр Надсан]], грэка-каталіцкі святар, апостальскі візітатар для беларусаў-каталікоў у замежжы, грамадскі дзеяч  (нар. 8.8.1926)
* 15 красавіка: [[Уладзімір Ільіч Содаль|Уладзімір Содаль]],  беларускі літаратуразнавец, краязнавец (нар. 13.9.1937)
* [[23 красавіка]]: [[Алег Уладзіміравіч Салтук|Алег Салтук]], беларускі паэт, перакладчык
* [[2 мая]]: [[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Мая Плісецкая]], савецкая і расійская артыстка балета, харэограф (нар. 20.11.1925)
* [[23 мая]]: [[Джон Форбс Нэш]], амерыканскі матэматык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы  (нар. 13.6.1928)
* [[2 чэрвеня]]: [[Станіслаў Ляшковіч]], польскі эканаміст, пісьменнік і публіцыст (нар. 1928)
* [[8 чэрвеня]]: [[Юрый Фёдаравіч Выхадцаў|Юрый Выхадцаў]], беларускі мастак-графік, жывапісец, педагог (нар. 1926)
* [[26 чэрвеня]]: [[Яўген Прымакоў]], савецкі і расійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч (нар. 29.11.1929)
* [[18 ліпеня]]: [[Алег Луцэвіч]], беларускі мастак-графік, педагог (нар. 16.4.1924)
* [[23 ліпеня]]: [[Андрэй Міхайлавіч Харкавец|Андрэй Харкавец]], міністр фінансаў Рэспублікі Беларусь
* [[9 жніўня]]: [[Алег Альбертавіч Гардынец|Алег Гардынец]], беларускі артыст оперы
* [[15 ліпеня]]: [[Сяргей Аляксандравіч Друшчыц|Сяргей Друшчыц]]&lt;ref&gt;[http://nn.by/?c=ar&amp;i=154861  Рэстаўратар Сяргей Друшчыц — апошняе інтэрв'ю]&lt;/ref&gt;, беларускі архітэктар, рэстаўратар (нар. 1941)
* [[12 жніўня]]: [[Галіна Гаўрылаўна Азгур|Галіна Азгур]], мастак-жывапісец, жонка [[Заір Азгур|Заіра Азгура]] (нар. 1921)
* [[13 жніўня]]: [[Георгій Сяргеевіч Скрыпнічэнка|Георгій Скрыпнічэнка]], беларускі мастак-[[сюррэалізм|сюррэаліст]], педагог (нар. 1940)
* [[30 жніўня]]: [[Уэс Крэйвен]], амерыканскі кінарэжысёр (нар. 2.8.1939)
* [[5 кастрычніка]]: [[Хенінг Манкель]], шведскі тэатральны рэжысёр, пісьменнік
* [[25 кастрычніка]]: [[Мікалай Аляксандравіч Барысевіч|Мікалай Барысевіч]], беларускі фізік, акадэмік Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі  (нар. 21.9.1923)
* [[31 кастрычніка]]: [[Антс Антсан]], эстонскі канькабежац
* [[10 лістапада]]: [[Андрэ Глюксман]], французскі філосаф (нар. 19.6.[[1937]]) 
* 10 лістапада: [[Гельмут Шміт]], нямецкі палітык, у 1974—82 канцлер Германіі (нар. 23.12.1918)
* [[17 лістапада]]: [[Андрэй Уладзіміравіч Гіро|Андрэй Гіро]], беларускі дыпламат (нар.20.10.1967)
* [[29 лістапада]]: [[Юрый (Рыжы)]], беларускі рэлігійны дзеяч (нар. 5.8.1933)
* [[30 лістапада]]: [[Эльдар Разанаў]], расійскі і савецкі кінарэжысёр (нар. 18.11.1927)

{{зноскі}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:2015| ]]</text>
      <sha1>6oyyy1027cgzfgbaaszajxoou19ehzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166005</id>
      <parentid>5166003</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ліпень */</comment>
      <origin>5166005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17369" sha1="78djg54eqlm6ok2yuwph5aym1keqh61" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}
'''2015 год''' — невысакосны, пачынаецца ў чацвер па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]].

== Падзеі ==
=== Студзень ===
* [[1 студзеня]]:
** [[Літоўская Рэспубліка]] перайшла на [[еўра]].
** Набыў моц Дагавор аб стварэнні [[Еўразійскі эканамічны саюз|Еўразійскага эканамічнага саюза]], спыніла існаванне [[Еўразійская эканамічная супольнасць]].
* [[7 студзеня]]: [[Стральба ў рэдакцыі газеты «Charlie Hebdo»]] ([[Парыж]]).
* Адноўлена самастойнае [[Выдавецкая справа|выданне]] [[часопіс]]а [[Бярозка (1924)|«Бярозка»]] (з [[2012]] з’яўляўся дадаткам да часопіса [[Маладосць (1953)|«Маладосць»]]).

=== Люты ===
* [[12 лютага]]: Падпісана [[Другое мінскае пагадненне]] з мэтай дээскалацыі [[узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|ўзброенага канфлікту на ўсходзе Украіны]].
* [[22 лютага]]: «Марш Годнасці» ў [[Кіеў|Кіеве]] ў гадавіну «[[Еўрамайдан]]а».
* [[24 лютага]]: Афіцыйнае адкрыццё Пасольства Рэспублікі Беларусь у Аўстраліі.

=== Сакавік ===
[[Файл:Total_solar_eclipse_of_March_20,_2015_by_Damien_Deltenre_(licensed_for_free_use)._(32844461616).jpg|thumb|150px|Сонечнае зацьменне 20&amp;nbsp;сакавіка.]]
* [[14 сакавіка]]: [[ФК БАТЭ]] выйграў [[Суперкубак Беларусі па футболе 2015]].
* [[20 сакавіка]]: Поўнае [[Сонечнае зацьменне 20 сакавіка 2015 года|сонечнае зацьменне]], бачнае на поўначы [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]].

=== Красавік ===
[[Выява:Decret3-page1.jpg|150пкс|міні|Першая старонка дэкрэта А.&amp;nbsp;Лукашэнкі]]
* [[2 красавіка]]: [[Напад на ўніверсітэцкі каледж Гарысы]] ў [[Кенія|Кеніі]].
* [[2 красавіка]]: Прэзідэнт Беларусі [[Аляксандр Лукашэнка]] выдаў [[Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства|Дэкрэт «Аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства»]], куды ўвайшлі нормы аб спагнанні з працаздольных непрацуючых грамадзян збору на фінансаванне дзяржрасходаў.
* [[24 красавіка]]: 100-годдзе [[Генацыд армян|Генацыду армян]].
* [[25 красавіка]]: [[Чэмпіянат свету па футзале AMF 2015]], які прымала [[Беларусь]], скончыўся перамогай зборнай [[Калумбія|Калумбіі]].

=== Май ===
[[Image:Eastern-Partnership-Summit-22-05-2015-2772.jpg|thumb|Саміт [[Усходняе партнёрства|«Усходняга партнёрства»]] ў Рызе, 22&amp;nbsp;мая.]]
* [[1 мая]]: У [[Чэхія|Чэхіі]] стартаваў [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2015]].
* [[8 мая]]: 70-годдзе капітуляцыі Германіі ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне 1939–1945]].
* [[9 мая]]: 70-годдзе перамогі [[СССР]] у [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай Айчыннай вайне 1941–1945]].
* [[14 мая]]: Далучэнне Рэспублікі Беларусь да [[Балонскі працэс|Балонскага працэсу]].
* [[17 мая]]: [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2015]] скончыўся перамогай зборнай [[Канада|Канады]], якая ў фінале перайграла каманду [[Расія|Расіі]].
* [[22 мая]]: Завяршыўся саміт [[Усходняе партнёрства|«Усходняга партнёрства»]] ў [[Рыга|Рызе]].
* [[23 мая]]: Фінал конкурсу песні [[Конкурс песні Еўрабачанне 2015|«Еўрабачанне»]], які праходзіў у Аўстрыі.
* [[24 мая]]:
** У фінальным матчы [[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|Кубка Беларусі па футболе]] на гомельскім стадыёне [[Цэнтральны (стадыён, Гомель)|«Цэнтральны»]] [[ФК БАТЭ|БАТЭ (Барысаў)]] перамог салігорскі [[ФК Шахцёр Салігорск|«Шахцёр»]].
** Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2015|68-ы Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Дыпан]]» рэжысёра [[Жак Адзіяр|Жака Адзіяра]].

=== Чэрвень ===
[[Выява:Gedroyc2015.jpg|thumb|Цырымонія ўзнагароджання прэміяй імя Ежы Гедройца, Мінск, 1&amp;nbsp;чэрвеня.]]
* [[1 чэрвеня]]: Адбылася цырымонія ўзнагароджання [[літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|літаратурнай прэміяй імя Ежы Гедройца]].
* [[3 чэрвеня]]: [[Раймандс Вэёніс]] абраны [[Прэзідэнты Латвіі|Прэзідэнтам Латвійскай Рэспублікі]].
* [[6 чэрвеня]]: [[Фінал Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2015]] на Алімпіёскім стадыёне ў [[Берлін]]е. «[[ФК Барселона|Барселона]]» атрымала перамогу над «[[ФК Ювентус|Ювентусам]]».
* [[25 чэрвеня]]: Адбылося адкрыццё музейнага комплексу «[[Дукорскі маёнтак]]».
* [[28 чэрвеня]]: [[Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод жанчын 2015]] скончыўся перамогай зборнай [[Сербія|Сербіі]].

=== Ліпень ===
[[Файл:Pluto-01 Stern 03 Pluto Color TXT.jpg|150px|thumb|[[Плутон (карлікавая планета)|Плутон]], здымак КА ''[[New Horizons]]''.]]
* [[1 ліпеня]]: [[Планета Зямля|Зямля]], [[Венера (планета)|Венера]] і [[планета Юпітэр|Юпітэр]] — на адной лініі.
* [[14 ліпеня]]: Касмічны апарат ''[[New Horizons]]'' наблізіўся да [[Плутон (карлікавая планета)|Плутона]] і зрабіў дэталёвы здымак карлікавай планеты.
* Пры [[Археалагічныя даследаванні ў Гнесічах і Лаўрышаве|археалагічных раскопках у в. Лаўрышава]] выяўлена сярэдневяковая [[Пячатка з раскопак у Лаўрышава|матрыца пячаткі]].

=== Жнівень ===
* [[12 жніўня]]: [[Выбухі ў Цяньцзіні]] на поўначы Кітая.
* [[22 жніўня]]: [[Аляксандр Лукашэнка]] прыняў рашэнне аб памілаванні і вызваленні з месцаў пазбаўлення волі [[Мікалай Віктаравіч Статкевіч|Мікалая Статкевіча]] і іншых палітвязняў&lt;ref&gt;[http://nn.by/?c=ar&amp;i=155057 Вызвалены ўсе асуджаныя палітвязні]&lt;/ref&gt;.

=== Верасень ===
[[Файл:Kyren Wilson PHC 2015.jpg|thumb| [[Кайрэн Уілсан]] у гульні, Paul Hunter Classic 2015.]]
* [[1 верасня]]: Адкрыты [[Верхнядзвінскі гісторыка-краязнаўчы музей]].
* [[4 верасня]]: [[Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца)]] перанесена на адрас be-tarask.wikipedia.org.
* [[13 верасня]]: Частковае [[сонечнае зацьменне]].
* [[14 верасня]]: Навукоўцамі ўпершыню зарэгістравана [[гравітацыйная хваля]], яна была выклікана зліццём дзвюх [[чорная дзіра|чорных дзірак]] на адлегласці 1,36 мільярдаў [[светлавы год|светлавых гадоў]] ад Зямлі.
* [[20 верасня]]: Англійскі [[снукер]]ыст [[Кайрэн Уілсан]] выйграў турнір [[Шанхай Мастэрс 2015 (снукер)|Шанхай Мастэрс]].
* [[28 верасня]]: Назіралася зацьменне «суперпоўні».

=== Кастрычнік ===
* [[8 кастрычніка]]: [[Святлана Алексіевіч]] стала лаўрэатам [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]].
* [[11 кастрычніка]]: Выбары прэзідэнта [[Беларусь|Беларусі]]. Перамог [[Аляксандр Лукашэнка]] (пасля 21-гадовага праўлення).
* [[16 кастрычніка]]: У [[Казахстан]]е пачаўся саміт кіраўнікоў [[СНД]].
* [[25 кастрычніка]]: Парламенцкія выбары ў [[Польшча|Польшчы]].
* [[31 кастрычніка]]: Над [[Сінайскі паўвостраў|Сінайскім паўвостравам]] у выніку тэракту пацярпеў катастрофу самалёт А321 авіякампаніі Metrojet, які выконваў рэйс з [[Шарм-эль-Шэйх]]а ў [[Санкт-Пецярбург]], усе пасажыры і членны экіпажа загінулі.

=== Лістапад ===
[[Файл:Dozens_of_mourning_people_captured_during_civil_service_in_remembrance_of_November_2015_Paris_attacks_victims._Western_Europe,_France,_Paris,_place_de_la_République,_November_15,_2015.jpg|thumb|Ушанаванне ахвяр тэрарыстычных атак у [[Парыж]]ы, 15 лістапада.]]
* [[8 лістапада]]: Парламенцкія выбары ў [[М'янма|М'янме]], апазіцыйная партыя Нацыянальная ліга за дэмакратыю на чале з [[Аўн Сан Су Чжы]] набрала амаль 90% галасоў.
* [[13 лістапада]]: Серыя тэрарыстычных атак у [[Парыж]]ы.

=== Снежань ===
* [[6 снежня]]: Парламенцкія выбары ў [[Венесуэла|Венесуэле]].
* [[10 снежня]]: У [[Стакгольм]]е прайшла цырымонія ўручэння [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]].
* [[31 снежня]]: Адключэнне аналагавага тэлебачання на [[Філіпіны|Філіпінах]] і пераход на лічбавае вяшчанне.

== Памерлі ==
* [[7 студзеня]]: [[Род Тэйлар]], аўстралійскі і амерыканскі акцёр (нар. 11.1.1930)
* [[20 студзеня]]: [[Анатоль Грыцкевіч]], беларускі гісторык (нар. 31.1.1929)
* [[29 студзеня]]: [[Колін Мак-Калау]], аўстралійская пісьменніца (нар. 1.6.1937)
* [[20 лютага]]: [[Лідзія Арабей]], беларуская пісьменніца і літаратуразнавец (нар. 27.6.1925)
* [[27 лютага]]: [[Леанард Німай]], амерыканскі акцёр (нар. 26.3.1931)
* 27 лютага: [[Барыс Нямцоў]], расійскі палітык, дзяржаўны дзеяч (нар. 9.10.1959)
* [[12 сакавіка]]: [[Тэры Пратчэт]], англійскі фэнтэзі-пісьменнік (нар. 28.4.1948)
* [[23 сакавіка]]: [[Лі Куан Ю]], першы прэм’ер-міністр [[Сінгапур]]а, адзін з бацькоў сінгапурскага эканамічнага цуда (нар. 16.9.1923)
* [[13 красавіка]]: [[Гюнтэр Грас]], нямецкі пісьменнік (нар. [[16.10]].[[1927]])
* [[15 красавіка]]: [[Аляксандр Надсан]], грэка-каталіцкі святар, апостальскі візітатар для беларусаў-каталікоў у замежжы, грамадскі дзеяч  (нар. 8.8.1926)
* 15 красавіка: [[Уладзімір Ільіч Содаль|Уладзімір Содаль]],  беларускі літаратуразнавец, краязнавец (нар. 13.9.1937)
* [[23 красавіка]]: [[Алег Уладзіміравіч Салтук|Алег Салтук]], беларускі паэт, перакладчык
* [[2 мая]]: [[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Мая Плісецкая]], савецкая і расійская артыстка балета, харэограф (нар. 20.11.1925)
* [[23 мая]]: [[Джон Форбс Нэш]], амерыканскі матэматык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы  (нар. 13.6.1928)
* [[2 чэрвеня]]: [[Станіслаў Ляшковіч]], польскі эканаміст, пісьменнік і публіцыст (нар. 1928)
* [[8 чэрвеня]]: [[Юрый Фёдаравіч Выхадцаў|Юрый Выхадцаў]], беларускі мастак-графік, жывапісец, педагог (нар. 1926)
* [[26 чэрвеня]]: [[Яўген Прымакоў]], савецкі і расійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч (нар. 29.11.1929)
* [[18 ліпеня]]: [[Алег Луцэвіч]], беларускі мастак-графік, педагог (нар. 16.4.1924)
* [[23 ліпеня]]: [[Андрэй Міхайлавіч Харкавец|Андрэй Харкавец]], міністр фінансаў Рэспублікі Беларусь
* [[9 жніўня]]: [[Алег Альбертавіч Гардынец|Алег Гардынец]], беларускі артыст оперы
* [[15 ліпеня]]: [[Сяргей Аляксандравіч Друшчыц|Сяргей Друшчыц]]&lt;ref&gt;[http://nn.by/?c=ar&amp;i=154861  Рэстаўратар Сяргей Друшчыц — апошняе інтэрв'ю]&lt;/ref&gt;, беларускі архітэктар, рэстаўратар (нар. 1941)
* [[12 жніўня]]: [[Галіна Гаўрылаўна Азгур|Галіна Азгур]], мастак-жывапісец, жонка [[Заір Азгур|Заіра Азгура]] (нар. 1921)
* [[13 жніўня]]: [[Георгій Сяргеевіч Скрыпнічэнка|Георгій Скрыпнічэнка]], беларускі мастак-[[сюррэалізм|сюррэаліст]], педагог (нар. 1940)
* [[30 жніўня]]: [[Уэс Крэйвен]], амерыканскі кінарэжысёр (нар. 2.8.1939)
* [[5 кастрычніка]]: [[Хенінг Манкель]], шведскі тэатральны рэжысёр, пісьменнік
* [[25 кастрычніка]]: [[Мікалай Аляксандравіч Барысевіч|Мікалай Барысевіч]], беларускі фізік, акадэмік Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі  (нар. 21.9.1923)
* [[31 кастрычніка]]: [[Антс Антсан]], эстонскі канькабежац
* [[10 лістапада]]: [[Андрэ Глюксман]], французскі філосаф (нар. 19.6.[[1937]]) 
* 10 лістапада: [[Гельмут Шміт]], нямецкі палітык, у 1974—82 канцлер Германіі (нар. 23.12.1918)
* [[17 лістапада]]: [[Андрэй Уладзіміравіч Гіро|Андрэй Гіро]], беларускі дыпламат (нар.20.10.1967)
* [[29 лістапада]]: [[Юрый (Рыжы)]], беларускі рэлігійны дзеяч (нар. 5.8.1933)
* [[30 лістапада]]: [[Эльдар Разанаў]], расійскі і савецкі кінарэжысёр (нар. 18.11.1927)

{{зноскі}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:2015| ]]</text>
      <sha1>78djg54eqlm6ok2yuwph5aym1keqh61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:На карце/Рэспубліка Конга</title>
    <ns>10</ns>
    <id>67550</id>
    <revision>
      <id>5166039</id>
      <parentid>4338984</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>28560</id>
      </contributor>
      <origin>5166039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="265" sha1="5ogobdrj24l796jkcna11dokcy70dmk" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name    = Рэспубліка Конга
|top     = 3.736
|bottom  = -5.760
|left    = 10.290
|right   = 19.126
|image   = Congo adm location map.svg
|image1  = Congo physical map.svg
}}&lt;noinclude&gt;
{{На карце (шыльда)}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ogobdrj24l796jkcna11dokcy70dmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рыгор Васілевіч Булацкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68240</id>
    <revision>
      <id>5166143</id>
      <parentid>4768830</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне, арфаграфія, вікіфікацыя, стыль</comment>
      <origin>5166143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5754" sha1="704s2hw0aiozeh89d3gh4qv7at8owib" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Булацкі}}
{{Навуковец}}
'''Рыгор Васілевіч Булацкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[гісторык]], [[журналіст]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Булацкий Григорий Васильевич
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 89
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;. [[Доктар гістарычных навук]] (1971), прафесар (1973).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 5 мая 1921 года ў в. Мачулкі [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] (цяпер — Бабруйскі раён Магілёўскай вобласці).

У 1939 годзе паступіў на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], але быў прызваны ў [[Чырвоная Армія|Чырвоную Армію]]. У жніўні 1941 года скончыў Мелітопальскае авіяцыйнае вучылішча, накіраваны на Далёкі Усход. Разам з аднапалчанамі, В. Ульянавым і А. Пятровым, купіў самалёт на якім яны ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt; на тэрыторыі Украіны, Румыніі, Венгрыі, Чэхаславакіі, Югаславіі, Аўстрыі. У 1946 годзе дэмабілізаваны па інваліднасці.

У 1951 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, вучыўся ў аспірантуры&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Працаваў у шматтыражнай газеце БДУ, з 1954 года — старшым выкладчыкам, намеснікам дэкана [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]] і загадчыкам аддзялення журналістыкі, з 1961 года — загадчык кафедры, адначасова з 1963 года — дэкан [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, у 1967—1981 гадах — дэкан [[Інстытут журналістыкі БДУ|факультэта журналістыкі]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Памёр 8 лютага 1999 года ў [[Мінск]]у.

== Навуковая дзейнасць ==
Кірункі навуковай дзейнасці: гісторыя беларускай журналістыкі, публіцыстычная дзейнасць некаторых беларускіх пісьменнікаў, рабселькораўскі рух на Беларусі і інш.

Аўтар больш за 200 навуковых прац, у т. л. больш за 20 манаграфій, падручнікаў і вучэбна-метадычных дапаможнікаў. Пад кіраўніцтвам Р. Булацкага абаронены звыш 40 кандыдацкіх, пры яго ўдзеле — 3 доктарскія дысертацыі.

== Узнагароды ==
Узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, ордэнам Айчыннай вайны I ступені, медалямі, у тыл ліку «За ўзяцце Будапешта». Лаўрэат прэміі Саюза журналістаў СССР (1980) і Саюза журналістаў БССР (1995).

== Выбраная бібліяграфія ==
* Кузьма Чорны — публіцыст. Мн., 1972 (разам з [[І. Сачанка]]м);
* Платон Галавач — публіцыст. Мн., 1973 (разам з [[Э. Карніловіч]]ам);
* Гісторыя беларускай журналістыкі. Мн., 1979 (разам з І. Сачанкам, [[С. Говін]]ым).

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 3. — Мінск, 1996.
* [[Алесь Марціновіч|Мартинович А. А.]] Есть имена, которые не забываются. — Мн.: Белфакс, 2001.
* [[Алесь Марціновіч|Мартинович А. А.]] Григорий Булацкий: Перекрестки судьбы. — Мн.: Белфаксиздатгрупп, 2011. — 264 с.
* Республика Беларусь: энциклопедия. (в 7 т.). Т. 2. — Минск, 2006.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Булацкі Рыгор Васілевіч}}
[[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Дэканы філалагічнага факультэта БДУ]]
[[Катэгорыя:Дэканы факультэта журналістыкі БДУ]]</text>
      <sha1>704s2hw0aiozeh89d3gh4qv7at8owib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166153</id>
      <parentid>5166143</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне, стыль, вікіфікацыя</comment>
      <origin>5166153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8219" sha1="3x473j6jirvhvowqbwo6f8efj75p9yk" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Булацкі}}
{{Навуковец}}
'''Рыгор Васілевіч Булацкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[гісторык]], [[журналіст]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Булацкий Григорий Васильевич
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 89
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;. [[Доктар гістарычных навук]] (1971), прафесар (1973). Першы дэкан [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэта журналістыкі]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (1967—1981).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 5 мая 1921 года ў в. Мачулкі [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] (цяпер — Бабруйскі раён Магілёўскай вобласці).

У 1939 годзе паступіў на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], але быў прызваны ў [[Чырвоная Армія|Чырвоную Армію]]. У жніўні 1941 года скончыў Мелітопальскае авіяцыйнае вучылішча, накіраваны на Далёкі Усход. Разам з аднапалчанамі, В. Ульянавым і А. Пятровым, купіў самалёт на якім яны ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt; на тэрыторыі Украіны, Румыніі, Венгрыі, Чэхаславакіі, Югаславіі, Аўстрыі. У 1946 годзе дэмабілізаваны па інваліднасці.

У 1951 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, вучыўся ў аспірантуры&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Працаваў у шматтыражнай газеце БДУ, з 1954 года — старшым выкладчыкам, намеснікам дэкана [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]] і загадчыкам аддзялення журналістыкі, з 1961 года — загадчык кафедры, адначасова з 1963 года — дэкан [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, у 1967—1981 гадах — дэкан [[Інстытут журналістыкі БДУ|факультэта журналістыкі]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Памёр 8 лютага 1999 года ў [[Мінск]]у.

== Навуковая дзейнасць ==
Кірункі навуковай дзейнасці: гісторыя беларускай журналістыкі, публіцыстычная дзейнасць некаторых беларускіх пісьменнікаў, рабселькораўскі рух на Беларусі і інш.

Аўтар больш за 200 навуковых прац, у тым ліку больш за 20 манаграфій, падручнікаў і вучэбна-метадычных дапаможнікаў. Пад кіраўніцтвам Р. Булацкага абаронены звыш 40 кандыдацкіх, пры яго ўдзеле — 3 доктарскія дысертацыі.

== Узнагароды ==
Узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, [[ордэн Айчыннай вайны|ордэнам Айчыннай вайны]] I ступені, медалямі, у тыл ліку «За ўзяцце Будапешта». Лаўрэат прэміі Саюза журналістаў СССР (1980) і Саюза журналістаў БССР (1995).

== Выбраная бібліяграфія ==
* Кузьма Чорны — публіцыст. Мн., 1972 (разам з [[І. Сачанка]]м);
* Платон Галавач — публіцыст. Мн., 1973 (разам з [[Э. Карніловіч]]ам);
* Гісторыя беларускай журналістыкі. Мн., 1979 (разам з І. Сачанкам, [[С. Говін]]ым).

== Сям’я ==
* Сын — [[Вячаслаў Рыгоравіч Булацкі]] (нар. 1953) — прафесар кафедры тэлебачання і радыёвяшчання БДУ, кандыдат гістарычных навук, дацэнт&lt;ref name=&quot;med&quot;&gt;[https://mediana.by/rubriki/soobshchestvo/1510-grigorij-bulatskij-krjostnyj-otets-belorusskoj-zhurnalistiki.html Григорий Булацкий — «крёстный отец» белорусской журналистики]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://journ.bsu.by/kafedry/televideniya-i-radioveshchaniya.html?id=288 Булацкий Вячеслав Григорьевич]&lt;/ref&gt;;
** Унук — [[Павел Вячаслававіч Булацкі]] (нар. 1976) — галоўны дырэктар галоўнай дырэкцыі тэлеканала «[[Беларусь 5]]»&lt;ref name=&quot;med&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://news.by/company/rukovodstvo/bulatskiy-pavel-vyacheslavovich Булацкий Павел Вячеславович]&lt;/ref&gt;;
* Сын — [[Сяргей Рыгоравіч Булацкі]] — былы намеснік [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністра інфармацыі Рэспублікі Беларусь]], цяпер — генеральны дырэктар тэлеканала «[[НТВ-Беларусь]]»&lt;ref name=&quot;med&quot;/&gt;;
* Дачка — Наталля Рыгораўна Булацкая&lt;ref name=&quot;mn&quot;/&gt;.

== Ушанаванне памяці ==
* Імя Р. В. Булацкага прысвоена сярэдняй школе № 20 г. Мінска, на будынку школы ўсталявана мемарыяльная дошка ў гонар Р. В. Булацкага (адкрыта 26 студзеня 2024 года)&lt;ref name=&quot;mn&quot;&gt;[https://minsknews.by/v-minske-poyavilas-memorialnaya-doska-v-chest-pervogo-dekana-zhurfaka-bgu-grigoriya-bulaczkogo/ В Минске появилась мемориальная доска в честь первого декана журфака БГУ Григория Булацкого]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 3. — Мінск, 1996.
* [[Алесь Марціновіч|Мартинович А. А.]] Есть имена, которые не забываются. — Мн.: Белфакс, 2001.
* [[Алесь Марціновіч|Мартинович А. А.]] Григорий Булацкий: Перекрестки судьбы. — Мн.: Белфаксиздатгрупп, 2011. — 264 с.
* Республика Беларусь: энциклопедия. (в 7 т.). Т. 2. — Минск, 2006.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Булацкі Рыгор Васілевіч}}
[[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Дэканы філалагічнага факультэта БДУ]]
[[Катэгорыя:Дэканы факультэта журналістыкі БДУ]]</text>
      <sha1>3x473j6jirvhvowqbwo6f8efj75p9yk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166154</id>
      <parentid>5166153</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ушанаванне памяці */ дапаўненне</comment>
      <origin>5166154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8514" sha1="57bj7ye54bm300lvkqts593qz9vucp9" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Булацкі}}
{{Навуковец}}
'''Рыгор Васілевіч Булацкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[гісторык]], [[журналіст]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Булацкий Григорий Васильевич
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 89
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;. [[Доктар гістарычных навук]] (1971), прафесар (1973). Першы дэкан [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэта журналістыкі]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (1967—1981).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 5 мая 1921 года ў в. Мачулкі [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] (цяпер — Бабруйскі раён Магілёўскай вобласці).

У 1939 годзе паступіў на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], але быў прызваны ў [[Чырвоная Армія|Чырвоную Армію]]. У жніўні 1941 года скончыў Мелітопальскае авіяцыйнае вучылішча, накіраваны на Далёкі Усход. Разам з аднапалчанамі, В. Ульянавым і А. Пятровым, купіў самалёт на якім яны ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt; на тэрыторыі Украіны, Румыніі, Венгрыі, Чэхаславакіі, Югаславіі, Аўстрыі. У 1946 годзе дэмабілізаваны па інваліднасці.

У 1951 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, вучыўся ў аспірантуры&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Працаваў у шматтыражнай газеце БДУ, з 1954 года — старшым выкладчыкам, намеснікам дэкана [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]] і загадчыкам аддзялення журналістыкі, з 1961 года — загадчык кафедры, адначасова з 1963 года — дэкан [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;, у 1967—1981 гадах — дэкан [[Інстытут журналістыкі БДУ|факультэта журналістыкі]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Памёр 8 лютага 1999 года ў [[Мінск]]у.

== Навуковая дзейнасць ==
Кірункі навуковай дзейнасці: гісторыя беларускай журналістыкі, публіцыстычная дзейнасць некаторых беларускіх пісьменнікаў, рабселькораўскі рух на Беларусі і інш.

Аўтар больш за 200 навуковых прац, у тым ліку больш за 20 манаграфій, падручнікаў і вучэбна-метадычных дапаможнікаў. Пад кіраўніцтвам Р. Булацкага абаронены звыш 40 кандыдацкіх, пры яго ўдзеле — 3 доктарскія дысертацыі.

== Узнагароды ==
Узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, [[ордэн Айчыннай вайны|ордэнам Айчыннай вайны]] I ступені, медалямі, у тыл ліку «За ўзяцце Будапешта». Лаўрэат прэміі Саюза журналістаў СССР (1980) і Саюза журналістаў БССР (1995).

== Выбраная бібліяграфія ==
* Кузьма Чорны — публіцыст. Мн., 1972 (разам з [[І. Сачанка]]м);
* Платон Галавач — публіцыст. Мн., 1973 (разам з [[Э. Карніловіч]]ам);
* Гісторыя беларускай журналістыкі. Мн., 1979 (разам з І. Сачанкам, [[С. Говін]]ым).

== Сям’я ==
* Сын — [[Вячаслаў Рыгоравіч Булацкі]] (нар. 1953) — прафесар кафедры тэлебачання і радыёвяшчання БДУ, кандыдат гістарычных навук, дацэнт&lt;ref name=&quot;med&quot;&gt;[https://mediana.by/rubriki/soobshchestvo/1510-grigorij-bulatskij-krjostnyj-otets-belorusskoj-zhurnalistiki.html Григорий Булацкий — «крёстный отец» белорусской журналистики]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://journ.bsu.by/kafedry/televideniya-i-radioveshchaniya.html?id=288 Булацкий Вячеслав Григорьевич]&lt;/ref&gt;;
** Унук — [[Павел Вячаслававіч Булацкі]] (нар. 1976) — галоўны дырэктар галоўнай дырэкцыі тэлеканала «[[Беларусь 5]]»&lt;ref name=&quot;med&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://news.by/company/rukovodstvo/bulatskiy-pavel-vyacheslavovich Булацкий Павел Вячеславович]&lt;/ref&gt;;
* Сын — [[Сяргей Рыгоравіч Булацкі]] — былы намеснік [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністра інфармацыі Рэспублікі Беларусь]], цяпер — генеральны дырэктар тэлеканала «[[НТВ-Беларусь]]»&lt;ref name=&quot;med&quot;/&gt;;
* Дачка — Наталля Рыгораўна Булацкая&lt;ref name=&quot;mn&quot;/&gt;.

== Ушанаванне памяці ==
* Імя Р. В. Булацкага прысвоена сярэдняй школе № 20 г. Мінска, на будынку школы ўсталявана мемарыяльная дошка ў гонар Р. В. Булацкага (адкрыта 26 студзеня 2024 года)&lt;ref name=&quot;mn&quot;&gt;[https://minsknews.by/v-minske-poyavilas-memorialnaya-doska-v-chest-pervogo-dekana-zhurfaka-bgu-grigoriya-bulaczkogo/ В Минске появилась мемориальная доска в честь первого декана журфака БГУ Григория Булацкого]&lt;/ref&gt;;
* Адна з аўдыторый факультэта журналістыкі БДУ носіць імя Р. В. Булацкага&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/shkola-printsipialnosti-i-spravedlivosti.html Школа принципиальности и справедливости]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 3. — Мінск, 1996.
* [[Алесь Марціновіч|Мартинович А. А.]] Есть имена, которые не забываются. — Мн.: Белфакс, 2001.
* [[Алесь Марціновіч|Мартинович А. А.]] Григорий Булацкий: Перекрестки судьбы. — Мн.: Белфаксиздатгрупп, 2011. — 264 с.
* Республика Беларусь: энциклопедия. (в 7 т.). Т. 2. — Минск, 2006.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Булацкі Рыгор Васілевіч}}
[[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Дэканы філалагічнага факультэта БДУ]]
[[Катэгорыя:Дэканы факультэта журналістыкі БДУ]]</text>
      <sha1>57bj7ye54bm300lvkqts593qz9vucp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>НТБ-Беларусь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69431</id>
    <revision>
      <id>5166155</id>
      <parentid>5132737</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:17:04Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18676" sha1="2nvov4d3kutdttoq8sgah2mcby6wuac" xml:space="preserve">{{Тэлеканал
|назва        = НТБ-Беларусь
|лагатып      = [[Выява:NTV Belarus logo.svg]]
|краіна       = [[Беларусь]]
|зона вяшчання = [[Беларусь]]
|створаны     = {{Дата пачатку|4|7|2006|1}}
|заснавальнік = [[НТБ]] ([[Масква]]; [[Газпрам-Медыя]])
|уладальнік   = [[Белтэлерадыёкампанія]]
|кіраўнікі    = [[Сяргей Рыгоравіч Булацкі]]
|слоган       = 
|сайт         = [https://www.tvr.by/bel/televidenie/ntv-belarus/ tvr.by/bel/televidenie/ntv-belarus]
|фармат=[[16:9]]}}
'''«НТБ-Беларусь»''' ({{lang-ru|НТВ Беларусь}}) — беларускі тэлеканал. Ліцэнзаваная версія канала НТБ. Эфірнае вяшчанне ажыццяўляецца з [[4 ліпеня]] [[2006]] года. Вяшчальнік — [[НДТРК|Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь]]. З красавіка 2009 года — адзіная версія канала [[НТБ]], даступная ў кабельных сетках Беларусі (раней паралельна трансляваўся «НТВ Мир»). Час вяшчання: 6:00 — 0:30.

== Гісторыя ==
У 1990-х гадах тэлеканал НТБ сам аплочваў сваё вяшчанне ў Беларусі. Ён вяшчаў у поўным аб’ёме, без мясцовай рэкламы і ўласных уставак, перапынкаў у вяшчанні. Аднак у 2001 годзе [[Белтэлерадыёкампанія]] пачынае ўстаўку сваёй рэкламы ў эфір&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.trud.ru/article/08-02-2001/19301_chem_vas_obradoval_i_chem_ogorchil_teleekran_na_mi.html|title=ЧЕМ ВАС ОБРАДОВАЛ И ЧЕМ ОГОРЧИЛ ТЕЛЕЭКРАН НА МИНУВШЕЙ НЕДЕЛЕ?|publisher=Труд|date=2001-02-08|language=ru}}&lt;/ref&gt;. Перагаворы ні да чаго не прыводзяць, і НТБ перастае аплочваць вяшчанне. Уласна, вяшчанне пачынае ўразацца, весціся са шматлікімі перапынкамі. З эфіру маглі знікаць некаторыя баевікі і [[Эротыка|эратычныя фільмы]], якія паказвалі на расійскім канале, у сувязі з чым канал у Беларусі мог або адключацца раней па часе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/pora-propalyvat-klubniku.html|title=Пора пропалывать «клубнику»|publisher=[[Беларусь сегодня]]|date=2001-04-28|language=ru}}&lt;/ref&gt;, або запаўняць гэтыя эфірныя прамежкі перадачамі іншага зместу&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.tut.by/society/3690.html|title=Белорусское телевидение не пустило «Робермана» на НТВ|publisher=[[TUT.BY]]|date=2001-02-27|access-date=2018-12-31|archive-date=2016-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160609194934/http://news.tut.by/society/3690.html|url-status=dead|language=ru}}&lt;/ref&gt;. Нават нягледзячы на тое, што ў 2004 годзе НТБ перайшоў на кругласутачнае вяшчанне, Белтэлерадыёкампанія, як і раней, адключала яго на ноч.

Пасля захопу НТБ у 2001 годзе мінская версія тэлеканала пачынае губляць папулярнасць.

4 ліпеня 2006 года на беларускіх частотах НТБ [[Белтэлерадыёкампанія]] запусціла вяшчанне беларускай версіі тэлеканала НТБ пад назвай «НТБ-Беларусь»&lt;ref&gt;{{Cite news|title=В Беларуси перекрывают НТВ|publisher=Комсомольская правда|url=https://www.crimea.kp.ru/daily/23725/141952/|work=[[Камсамольская праўда|Комсомольская правда]]|date=2006-06-20|access-date=2017-10-23|language=ru}}&lt;/ref&gt;. З-за таго, што некаторыя праграмы выразаліся з эфіру, гледачы глядзелі міжнародную версію ({{lang-ru|НТВ Мир}}).

У 2009 годзе канал пачынае ўстаўляць у сетку вяшчання свае праекты, сярод якіх — «Урачэбныя таямніцы» і «Астрапрагноз», якія транслююцца па сённяшні дзень.

11 лютага 2019 года тэлеканал пачаў вяшчанне ў фармаце HD&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cableman.info/channel/news/telekanal-ntv-belarus-pereshel-na-veshchanie-v-formate-hd|title=Телеканал «НТВ-Беларусь» перешёл на вещание в формате HD|publisher=www.cableman.info|lang=ru|access-date=2019-02-12|archive-date=12 лютага 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190212130909/http://www.cableman.info/channel/news/telekanal-ntv-belarus-pereshel-na-veshchanie-v-formate-hd|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Праграмная палітыка ==
Праграмны пакет канала фарміруецца паводле прававых дамоўленасцей з расійскім бокам.

«НТБ-Беларусь» транслюе шматлікія арыгінальныя перадачы НТБ. Выключэнне галоўным чынам складае змест, распаўсюд якога абмежаваны тэрыторыяй Расіі. Як правіла, гэта перадачы чужой вытворчасці — «[[Свая гульня]]», «Quattroruote», фільмы і серыялы, футбольныя матчы, а таксама тэлеперадачы, якія ўтрымліваюць крытыку ў адрас [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Неліцэнзаваны кантэнт замяшчаецца іншымі перадачамі ці фільмамі. Штодзень выходзяць некалькі выпускаў навін: «Сёння», «Сёння. Галоўнае»&lt;ref name=&quot;programma&quot;/&gt;. Валодае добрымі суадносінамі рэйтынгу і кошту рэкламнага часу — адзін з самых запатрабаваных рэкламадаўцамі тэлеканалаў. На «НТБ-Беларусь» больш рэкламы, чым на НТБ, і з-за гэтага, напрыклад, «Сёння ў 23:15» транслюецца ў 23:30&lt;ref name=&quot;programma&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tvr.by/programms/ntv-belarus/|title=Праграма вяшчання тэлеканала НТБ-Беларусь|publisher=[[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|НДТРК РБ]]}}&lt;/ref&gt;.

== Вяшчанне ==
«НТБ-Беларусь» ажыццяўляе вяшчанне ў лічбавым стандарце [[DVB-T]]. Пры гэтым сігнал распаўсюджваецца праз эфірнае (аналагавыя і лічбавыя перадатчыкі) і [[кабельнае тэлебачанне]]. На 1 жніўня 2010 года тэхнічны ахоп аналагавага эфірнага вяшчання складае 64,2 %, лічбавага — 72,42 % насельніцтва Беларусі. Таксама канал прысутнічае ў асноўным пакеце ўсіх кабельных аператараў рэспублікі. Канал вяшчае толькі на тэрыторыі Беларусі. З 4 ліпеня 2006 па 15 мая 2015 года канал трансляваўся ў аналагавым фармаце.

== Праграмы ад НТБ ==
* «Мальцава»
* «Месца сустрэчы»
* «Спецыяльны выпуск»
* «Агляд. Надзвычайнае здарэнне»
* «Сёння»
* «Суд прысяжных»
* «Заснавана на рэальных падзеях»
* «Крутая гісторыя»
* «Паедзем, паядзім!»
* «Сакрэт на мільён»
* «Чакай мяне»
* «Першая перадача»
* «Галоўная дарога»
* «Кватэрнае пытанне»
* «Дачны адказ»
* «Вынікі тыдня»
* «Ежа жывая ці мёртвая»
* «НашПотребНадзор»
* «Хто ў доме гаспадар?»
* «Ты супер!»
* «Ты не паверыш!»
* «Новыя рускія сенсацыі»
* «Следства вялі…»
* «Цэнтральнае тэлебачанне»
* «Цуд тэхнiкi»
* «Кватэрнiк НТБ»

== Уласная вытворчасць ==
* «Астрапрагноз»
* «ЧП. BY»
* «Зразумець і абясшкодзіць»
* «Terra incognita. Беларусь невядомая»
* «Урачэбныя таямніцы плюс»&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.kp.by/daily/26099.3/2996392/|загаловак=Доктор, автор и ведущий программы «Врачебные тайны» Александр Терещенко: «Стыдно знать, как зовут парикмахера, но не знать имени своего врача»|мова=ru|дата публікацыі=27 чэрвеня 2013|дата доступу=30 верасня 2021|выдавец=[[Камсамольская праўда|Комсомольская правда]]|аўтар=Андрианов, С|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Лагатып ==
Тэлеканал змяніў 1 лагатып. Цяперашні — другі па ліку.
* З 4 ліпеня 2006 па 29 жніўня 2010 лагатып быў з цяперашнімі літарамі НТВ і зялёным шарыкам, унізе блакітны прамавугольнік са словам «БЕЛАРУСЬ». Знаходіўся ў левым ніжнім вугле.
* З 30 жніўня 2010 па цяперашні час выкарыстоўваецца той ж лагатып, але ў крыху мадэрнізаванам выглядзе: ён стаў без блакітнага прамавугольніка і паменшаны ў 1,5 разы. Знаходзіцца там жа.

== Цэнзура ==
{{main|Свабода слова ў Беларусі}}
Тэлеканал шмат разоў падвяргаўся крытыцы з-за таго, што з праграмы «[[Сёння (тэлепраграма)|Сёння]]» неаднаразова выразаліся сюжэты пра Беларусь, у прыватнасці, з крытыкай Аляксандра Лукашэнкі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nv-online.info/by/143/printed/26132/Белорусы-не-видят-сюжетов-из-Беларуси-на-российских-телеканалах.htm |title=Беларусы не бачаць сюжэтаў з Беларусі на расійскіх тэлеканалах|author=Вольга Грынявіцкая|date=14 студзеня 2011|access-date=2018-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170826235924/http://www.nv-online.info/by/143/printed/26132/Белорусы-не-видят-сюжетов-из-Беларуси-на-российских-телеканалах.htm|archive-date=2017-08-26|language=ru|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
&lt;blockquote&gt;Тэхнічная хітрасць заключаецца ў тым, што навіны загадзя запісваюцца са спадарожніка, які вяшчае на ўсходнія рэгіёны Расіі. Трансляцыя туды ідзе на некалькі гадзін раней, чым на Маскву. Затым відэазапіс мантуецца ў Мінску. Пры гэтым з яго выразаюць усе сюжэты пра прэзідэнцкія выбары і падмяняюць арыгінальны выпуск навін з Расіі сваім, змантаваным. У выніку, з пункту гледжання радавога гледача, расійскія тэлеканалы пра беларускія выбары нібыта наогул не паведамляюць.&lt;/blockquote&gt;
* Серыял «[[Хросны бацька]]» не з’яўляўся ў эфіры «НТБ-Беларусь» па зразумелых прычынах. Кіраўнік дырэкцыі тэлеканала «НТБ-Беларусь» Сяргей Булацкі, каб пазбегнуць праблем, адказваць на пытанне пра прычыны зняцця з эфіру адмовіўся.
* Праграма «Міжнародная піларама» была забароненая да паказу ў Беларусі ў лістападзе 2016 года, праз два месяцы пасля прэм’еры. У выпуску ад 19 ці 26 лістапада, што патрапіў пад цэнзуру, вядучы [[Тыгран Эдмондавіч Кеасаян]] высмеяў рээкспарт Лукашэнкам ў Расію санкцыйных тавараў, з-за якога расіяне «ядуць яблыкаў у пяць разоў больш, чым іх вырабляюць у Беларусі», распавёў «пра беларускіх гастарбайтараў, што бягуць ад галечы і беспрацоўя на радзіме, „выбары“, перапісванне Канстытуцыі, цалаванне і незвычайную вяртлявасць дыктатара, з-за якой ён аказваецца ў „нязручных позах“ то перад Расіяй, то перад Захадам»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://charter97.org/ru/news/2016/11/28/232594/|title=На НТБ жорстка пажартавалі з Лукашэнкі|publisher=[[Хартыя’97]]|date=28 лістапада 2016|language=ru}}&lt;/ref&gt;.
&lt;blockquote&gt;Толькі ён што заявіць, адразу беларускае малако ў Расіі прызнаюць сапсаваным і забараняюць. На гэтым тыдні ён зрабіў гэта зноў.&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt; Вы мяне прабачце, суграмадзяне, але ці не да храна мы з вамі жарэм яблыкаў? З іншага боку, куды Беларусі дзявацца, акрамя як заваліць нас яблыкамі? У іх жа ўсяго дзве паспяховыя бізнес-мадэлі: бульба і пасада прэзідэнта. Зрэшты, нядаўна з’явілася і трэцяя: брытанскія навукоўцы паведамляюць, што ў гэтым годзе самым прыбытковым бізнесам стаў выраб налепак «Зроблена ў Беларусі».&lt;/blockquote&gt;

Зрэшты, і пасля забароны праграмы да паказу жарты пра Лукашэнку не спыняліся. Частка выпуску ад 13 мая 2017 года была прысвечана гуманітарнай дапамозе жыхарам Украіны ад Беларусі. НТБ заўважыла ў спісе туалетную паперу&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nashaniva.com/190675|title=Расійскае НТВ брудна высмеяла гуманітарную дапамогу Беларусі жыхарам Украіны|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=15 мая 2017}}&lt;/ref&gt;. У далейшым жарты пра прэзідэнта Беларусі прысутнічалі практычна ў кожным выпуску праграмы.&lt;blockquote&gt;Убачыўшы [[Еўрабачанне-2017|ўкраінскае Еўрабачанне]], Беларусь так разжалілася, што адправіла ў/на Украіну туалетную паперу. Давайце, па-першае, павіншуем Беларусь: краіна нарэшце знайшла кагосьці бядней за сябе. Як гаворыцца, чым багатыя, тым і падціраюцца. 8 тысяч рулонаў туалетнай паперы! Нават беларусы зразумелі, што ў/на Украіне жопа. Але пакуль не зразумелі, што 8 тысяч рулонаў для ўкраінскай дупы відавочна недастаткова… Тушонка, алей, макароны і туалетная папера: вырашылі забяспечыць увесь стрававальны працэс пад ключ. Мяркуючы па наборы, у/на Украіне вырашылі правесці фестываль макарон па-флоцку, і арганізатары чуюць, што пройдзе ён не вельмі добра. Я нават не ведаю, што смачней: беларускія макароны ці беларуская туалетная папера. Крыўдна толькі, што бацька зажыліў хахлам знакамітыя беларускія ананасы. Дарагія ўкраінцы, не забывайце: Лукашэнка — пажылы чалавек. Банкі потым вярніце!&lt;/blockquote&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.tvr.by/rus/ntv.asp Афіцыйная старонка]

{{Беларускія тэлеканалы}}
{{Белтэлерадыёкампанія}}

[[Катэгорыя:Тэлеканалы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Тэлеканалы на рускай мове]]
[[Катэгорыя:Белтэлерадыёкампанія]]
[[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]]</text>
      <sha1>2nvov4d3kutdttoq8sgah2mcby6wuac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сапатэкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80960</id>
    <revision>
      <id>5165976</id>
      <parentid>4581379</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:41:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="m5i09witmciz16c9kcs3a3g0hfho1ts" xml:space="preserve">'''Сапатэ́кі'''{{sfn|БелЭн|2002}} — [[індзейцы|індзейскі народ]] у [[Мексіка|Мексіцы]]. Расселены ў штаце [[Аахака (штат)|Аахака]] і ў некаторых раёнах штатаў [[Ч’япас]], [[Герэра]], [[Веракрус (штат)|Веракрус]]. Колькасць — каля 450 тыс. чал. Па рэлігіі фармальна — [[каталіцтва|каталікі]], але захоўваюць традыцыйныя вераванні. Сапатэкі не маюць адзінай этнічнай самасвядомасці, метысаваныя, здаўна мелі кантакты з народамі міхе, соку, хуаве, чанталь, выпрабавалі іх уплыў.

== Мова ==
Мова — сапатэк, адносіцца да сапатэцкай групы ота-мангскай моўнай сям’і. Дыялекты: паўднёвы горны, паўночны горны, раўнінны.

У старажытнасці ў сапатэкаў існавала ўласная сапатэцкая пісьменнасць (не дэшыфраваная). У цяперашні час сапатэкі карыстаюцца лацінкай на аснове іспанскай арфаграфіі.

== Побыт ==
Асноўныя заняткі — паліўное земляробства ([[маіс]], [[бабовыя]], [[гарбузовыя]], [[збожжа]]выя, [[цукровы трыснёг]], [[Гародніна|агародныя культуры]]), [[рыбалоўства]], [[жывёлагадоўля]] (буйная і дробная рагатая жывёла, коні, свінні, птушка), рамёствы (гарбарнае, ткацтва).

Паселішчы ([[пуэбла]]) розныя: густанаселеныя, з густанаселеным цэнтрам і прылеглымі [[хутар]]амі, з раскіданай планіроўкай. [[Жыллё]] — аднакамернае, квадратнае, глінабітнае, драўлянае, [[дах]] — чатырохсхільны, саламяны. [[Кухня (памяшканне)|Кухня]] — па-за домам.

Адзенне — агульнамексіканскага тыпу. Жанчыны павязваюць [[галава|галаву]] хусткай накшталт турбан або шырокім [[шалік]]ам, што спускалецца да плячэй.
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Сапатэкі||166}}

== Спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20121120121858/http://mesoamerica.narod.ru/civhistsm.html Дзяржавы сапатэкаў і міштэкаў]
* [http://www.mesoamerica.ru/indians/oahaka/oahaca_history.html Гісторыя, культура і мастацтва сапатэкаў]

{{Дакалумбавы культуры Месаамерыкі}}
{{Народы Мексікі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Сапатэкі| ]]</text>
      <sha1>m5i09witmciz16c9kcs3a3g0hfho1ts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2012</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82380</id>
    <revision>
      <id>5166068</id>
      <parentid>4913063</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ліпень */</comment>
      <origin>5166068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27160" sha1="gnyf7v7fkftq6oftdmhody10ih8xqxo" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}
{{Год у іншых календарах|2012|КК=23 студзеня|ІК=15 лістапада}}

== Падзеі ==
=== Студзень ===
* [[1 студзеня]]:
** [[Данія]] стала старшынёй [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]
** [[Ірландыя]] стала старшынёй [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|АБСЕ]]
** На тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], [[Казахстан]]а і [[Расія|Расіі]] створана Адзіная эканамічная прастора
** Пачала дзейнічаць новая [[Канстытуцыя Венгрыі]]
* [[13 студзеня]]:
** Круізны лайнер [[Costa Concordia]] наскочыў на каменны рыф каля берагоў [[Італія|Італіі]] – 17 загінуўшых з 4252 пасажыраў і членаў экіпажа
** Адкрыліся [[I Зімовыя юнацкія Алімпійскія гульні]] ([[Інсбрук]], [[Аўстрыя]])
* [[14 студзеня]]: Прэзідэнцкія выбары ў [[Рэспубліка Кітай|Рэспубліцы Кітай]]. Перамогу атрымаў дзейнічаючы прэзідэнт [[Ма Інцзю]]
* [[15 студзеня]]: Датэрміновыя парламенцкія выбары ў [[Казахстан]]е. Перамогу атрымала прапрэзідэнцкая партыя «[[Нур Атан]]»
* [[17 студзеня]]: [[Марцін Шульц]] абраны [[старшыня Еўрапейскага парламента|старшынёй Еўрапейскага парламента]]
* [[18 студзеня]]: У знак пратэсту супраць законапраекта «[[Stop Online Piracy Act]]» (SOPA), які абмяркоўваецца ў [[Кангрэс ЗША|Кангрэсе ЗША]], раздзел [[Вікіпедыя|Вікіпедыі]] на [[англійская мова|англійскай мове]] быў адключаны на 24 гадзіны
* [[21 студзеня]]: Парламенцкія выбары ў Егіпце. Перамогу атрымала ісламісцкая [[Партыя свабоды і справядлівасці]], палітычнае крыло [[Браты-мусульмане|Братоў-мусульман]]
* [[22 студзеня]]: Рэферэндум у [[Харватыя|Харватыі]], на якім большасць прагаласавала за далучэнне да [[Еўрасаюз]]а
* [[23 студзеня]]: [[Еўрапейскі саюз]] уводзіць [[эмбарга]] на [[іран]]скую нафту
* [[24 студзеня]]: У [[Егіпет|Егіпце]] адменена надзвычайнае становішча, якое дзейнічала з 1981 года
* [[25 студзеня]]: [[Сусветны эканамічны форум]] адкрыўся ў [[Давос]]е ([[Швейцарыя]])
* [[28 студзеня]]: [[Вікторыя Азаранка]] перамагла ў фінале Адкрытага чэмпіянату [[Аўстралія|Аўстраліі]] па [[тэніс]]е
* [[29 студзеня]]:
** [[Чэмпіянат свету па хакеі з мячом 2012|Чэмпіянат свету па хакеі з мячом]] пачаўся ў [[Алматы]] ([[Казахстан]])
** Завяршыўся [[Чэмпіянат Еўропы па фігурным катанні 2012|чэмпіянат Еўропы па фігурным катанні]] ([[Шэфілд]], [[Вялікабрытанія]])

=== Люты ===
* [[1 лютага]]: Здарылася [[трагедыя на стадыёне ў Порт-Саідзе]], [[Егіпет]]. 79 чалавек загінула, больш за 1000 параненых, 47 арыштавана.
* [[2 лютага]]: Паром [[MV Rabaul Queen]] затануў каля берагоў [[Папуа — Новая Гвінея|Папуа — Новай Гвінеі]]. Больш за 100 чалавек прапалі без весткі.
* [[7 лютага]]: [[Прэзідэнт Мальдываў]] [[Махамед Нашыд]] падаў у адстаўку з-за паліцэйскіх хваляванняў.
* [[10 лютага]]: У рамках XIX Мінскай кніжнай выстаўкі-кірмашу прайшоў міжнародны «круглы стол» на тэму «Энцыклапедыя — пашпарт краіны. Задачы развіцця агульнай інфармацыйнай прасторы».
* [[12 лютага]]: Прэзідэнцкія выбары ў Туркменістане. Перамогу атрымаў дзейнічаючы прэзідэнт [[Гурбангулы Бердымухамедаў]].
* [[15 лютага]]: Пажар у турме горада [[Камаягуа]], [[Гандурас]]. 359 чалавек загінула.
* [[17 лютага]]: [[Федэральны прэзідэнт Германіі]] [[Крысціян Вульф]] падаў у адстаўку з-за скандалу з ільготным крэдытам і парушэннем свабоды прэсы.
* [[17 лютага|17]] — [[26 лютага]]: Чэмпіянат свету па бабслею і скелетону ([[Лейк-Плэсід]], [[ЗША]]).
* [[18 лютага|18]] — [[19 лютага]]: Чэмпіянат свету па канькабежнаму спорту ([[Масква]], [[Расія]]).
* [[18 лютага]]: На [[Рэферэндум у Латвіі (2012)|рэферэндуме ў Латвіі]] большая частка ўдзельнікаў выказаліся супраць надання [[руская мова|рускай мове]] статусу дзяржаўнай.
* [[20 лютага]]: [[Паўднёвая Карэя]] пачала марскія вучэнні паблізу спрэчнай мяжы з [[Паўночная Карэя|Паўночнай Карэяй]].
* [[21 лютага]]: Датэрміновыя прэзідэнцкія выбары ў [[Емен]]е. Перамогу атрымаў былы віцэ-прэзідэнт [[Абд Рабу Мансур аль-Хадзі]].
* [[22 лютага]]: Чыгуначная катастрофа ў Аргенціне. 49 чалавек загінула, каля 600 паранена.
* [[26 лютага]]: Рэферэндум аб прыняцці новай Канстытуцыі ў Сірыі.
* [[29 лютага]]: [[Грузія]] ўводзіць бязвізавы рэжым для расійскіх грамадзян.

=== Сакавік ===
* [[3 сакавіка]]: Упершыню ўручана [[літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца]]
* [[4 сакавіка]]: [[Уладзімір Пуцін]] атрымаў перамогу на прэзідэнцкіх выбарах у [[Расія|Расіі]]
* [[16 сакавіка]]: [[Нікалае Васільевіч Цімофці|Нікалае Цімофці]] абраны прэзідэнтам [[Малдова|Малдовы]]
* [[20 сакавіка]]: [[Землетрасенне ў Мексіцы (2012)|Землетрасенне ў Мексіцы]] магнітудай 7,4
* [[21 сакавіка]]:
** Міністр адукацыі Беларусі [[Сяргей Маскевіч]] паведаміў пра намер перавесці выкладанне двух школьных прадметаў — гісторыі Беларусі і геаграфіі Беларусі — на беларускую мову
** Выйшаў першы студыйны альбом беларускага гурта «[[Hair Peace Salon]]» [[Gentleman (альбом)|«Gentleman»]].
** [[Малі]]йскія вайскоўцы захапілі прэзідэнцкі палац у [[Бамако]], зрынутагы прэзідэнт [[Амаду Тумані Турэ]], уладу ўзяў нацыянальный камітэт аднаўлення дэмакратыі і адраджэння дзяржавы на чале з [[Амаду Санога]].

=== Красавік ===
* [[6 красавіка]]: [[Туарэгі|Туарэгскія]] сепаратысты абвясцілі аб стварэнні на падкантрольных ім паўночных тэрыторыях [[Малі]] незалежнай дзяржавы [[Азавад]].
* [[11 красавіка]]: [[Землетрасенне ў Інданезіі (2012)|Землетрасенне ў Інданезіі]] ля ўзбярэжжа [[Суматра|Суматры]] магнітудай 8,6
* [[14 красавіка]]:
** Рада Бяспекі [[ААН]] прыняла рэзалюцыю аб размяшчэнні першай групы назіральнікаў у [[Сірыя|Сірыі]], каб сачыць за выкананнем пагаднення аб спыненні агню ў гэтай краіне
** Вызвалены з калоніі беларускі палітык [[Андрэй Саннікаў]]
* [[20 красавіка]]: [[Авіякатастрофа ў Ісламабадзе 20 красавіка 2012 года|Авіякатастрофа ў Ісламабадзе]]

=== Май ===
[[Файл:Pht-Vugar Ibadov eurovision (18).jpg|thumb|[[Ларын]] пасля перамогі на конкурсе песні [[Конкурс песні Еўрабачанне 2012|«Еўрабачанне 2012»]]]]
* [[4 мая]]: У [[Мінск]]у ўпершыню адбыліся [[International Karate Association|міжнародныя майстар класы]], пад кіраўніцтвам [[Сокэ Кубота Такаюкі]].
* [[7 мая]]: [[Уладзімір Пуцін]] у трэці раз заступіў на пасаду Прэзідэнта Расіі
* [[19 мая]]: Пачалося пранясенне [[Алімпійскі агонь|Алімпійскага агню]] па [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]] ў пераддзвер’і [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|Летніх Алімпійскіх гульняў у Лондане]]&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/russian/sport/2012/05/120519_olympic_torch_journey_70days.shtml Алімпійскі агонь пранясуць па ўсёй Брытаніі за 70 дзён.]&lt;/ref&gt;.
* [[20 мая]]: [[Землетрасенне ў Эміліі-Раманьі (2012)|Землетрасенне]] на Поўначы Італіі [[Магнітуда землетрасення|магнітудай]] 6.0. 7 чалавек загінулі і больш 50 пацярпелі&lt;ref&gt;[http://turist.rbc.ru/article/21/05/2012/258345 Землетрасенне ў Італіі: сем загінулых.]&lt;/ref&gt;.
* [[22 мая]]: Касмічная кампанія [[SpaceX]] ажыццявіла старт ракеты-носьбіта [[Falcon-9]] з караблём-капсулай [[КА Дракон|Dragon]] да [[МКС]]. Гэта першы прыватны камерцыйны апарат, які ідзе на стыкоўку са станцыяй&lt;ref&gt;[http://top.rbc.ru/society/22/05/2012/651474.shtml Першы прыватны касмічны карабель Dragon стартаваў да МКС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120525004557/http://top.rbc.ru/society/22/05/2012/651474.shtml |date=25 мая 2012 }}&lt;/ref&gt;.
* [[25 мая]]: Распачаліся ўрачыстасці з нагоды 1150-годдзя [[Полацк]]а. [[Аляксандр Лукашэнка]] раскрытыкаваў намер перавесці выкладанне асобных школьных прадметаў у Беларусі на беларускую мову.
* [[26 мая]]: У фінале конкурса песні [[Конкурс песні Еўрабачанне 2012|«Еўрабачанне 2012»]] ([[Баку]]) перамогу атрымала прадстаўніца [[Швецыя|Швецыі]] [[Ларын]]

=== Чэрвень ===
[[Файл:2012 Venus Transit.gif|thumb|Праходжанне Венеры па дыску Сонца, 6 чэрвеня]]
* [[5 чэрвеня]]: У [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] створаны [[Кітайска-Беларускі індустрыяльны парк]]
* [[6 чэрвеня]]: Праходжанне [[планета Венера|Венеры]] па дыску [[Сонца]]
* [[8 чэрвеня]]: Адкрыццё чэмпіянату Еўропы па футболу ў [[Польшча|Польшчы]] і [[Украіна|Украіне]]
* [[13 чэрвеня]]: Ваенны трыбунал [[Туніс]]а прыгаварыў былога прэзідэнта краіны [[Зін эль-Абідзін Бен Алі|Зіна эль-Абідзіна Бен Алі]] да пажыццёвага турэмнага зняволення за забойства дэманстрантаў у час падаўлення паўстання ў 2011 годзе
* [[17 чэрвеня]]: На [[тэніс]]ным турніры ў [[Лондан]]е [[Максім Мірны]] атрымаў 45-ю перамогу ў кар’еры як прафесійны парны гулец
* [[28 чэрвеня]]: [[Узбекістан]] афіцыйна заявіў аб намеры выйсці з [[АДКБ]]
* [[30 чэрвеня]]: Адлік часу па ўсім свеце быў спынены на 1 [[секунда|секунду]], каб кампенсаваць розніцу паміж паказчыкамі эталонных гадзіннікаў і астранамічным часам

=== Ліпень ===
[[File:2012 Summer Olympics opening ceremony (10).jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|Летніх Алімпійскіх гульняў 2012]] у Лондане]]
* [[1 ліпеня]]:
** Фінальны матч чэмпіянату Еўропы па футболу, чэмпіёнам стала зборная [[Іспанія|Іспаніі]]
** Адзінай крыніцай афіцыйнага апублікавання прававых актаў у Рэспубліцы Беларусь стаў Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал
* [[4 ліпеня]]: Зарэгістраваны ў [[Швецыя|Швецыі]] самалёт &quot;[[Jodel D11]]&quot; з тэрыторыі [[Літва|Літвы]] без дазволу пранік у паветраную прастору Беларусі. У раёне [[Івянец|Івянца]] і [[Мінск]]а з яго борта скідваліся плюшавыя мядзведзікі з прычэпленымі лозунгамі ў падтрымку свабоды
* [[7 ліпеня]]: Упершыню за 40 гадоў у [[Лівія|Лівіі]] прайшлі выбары ва ўстаноўчую Асамблею — [[Усеагульны нацыянальны кангрэс Лівіі|Усеагульны Нацыянальны кангрэс]]
* [[10 ліпеня]]: [[Руская Вікіпедыя]] закрылася на суткі ў знак пратэсту супраць унясення паправак у закон аб інфармацыі РФ
* [[14 ліпеня]]: Шведская спявачка [[Ларын]]&lt;!--, пераможца Еўрабачання 2012,--&gt; пасля свайго выступу на [[Славянскі Базар у Віцебску|«Славянскім базары»]] ў Мінску сустрэлася з жонкай зняволенага [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]] Наталляй Пінчук, праваабаронцамі і журналістамі
* [[20 ліпеня]]: Пасля рэстаўрацыі адкрыўся [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс]]
* [[27 ліпеня]]: Адкрыццё [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|Летніх Алімпійскіх гульняў 2012]] у Лондане
* [[31 ліпеня]]: [[Майкл Фелпс]] пераўзышоў рэкорд [[Ларыса Латыніна|Ларысы Латынінай]] па колькасці алімпійскіх медалёў.

=== Жнівень ===
* [[3 жніўня]]: Беларускі бок абвясціў рашэнне пра непадаўжэнне акрэдытацыі шведскага пасла [[Стэфан Эрыксан|Стэфана Эрыксана]]
* [[12 жніўня]]: Закрыццё [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|Летніх Алімпійскіх гульняў 2012]] у Лондане
* [[22 жніўня]]: Расія ўступае ў [[Сусветная гандлёвая арганізацыя|Сусветную гандлёвую арганізацыю]]
* [[31 жніўня]]: Прэм’ера палітычнага [[трылер]]а рэжысёра [[Бен Афлек|Бена Афлека]] «[[Аперацыя «Арго»|Аперацыя „Арго“]]».

=== Верасень ===
[[Файл:La_Unión_i_el_Fènix_P1160234.JPG|thumb|Дэманстрацыя ў [[Барселона|Барселоне]] з патрабаваннем незалежнасці [[Каталонія|Каталоніі]], 11 верасня]]
* [[11 верасня]]:
** Каля 1,5 млн чалавек прынялі ўдзел у дэманстрацыі ў [[Барселона|Барселоне]] з патрабаваннем незалежнасці [[Каталонія|Каталоніі]] ад [[Іспанія|Іспаніі]]&lt;ref&gt;http://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=79918&lt;/ref&gt;
** Пасол [[ЗША]] ў [[Лівія|Лівіі]] [[Крыстафер Стывенс]] і яшчэ тры супрацоўнікі амерыканскага пасольства забітыя ў выніку ўзброенага нападу на консульства Злучаных Штатаў у горадзе [[Бенгазі]]
* [[14 верасня]]: [[Папа Рымскі]] [[Бенедыкт XVI]] прыбыў з візітам у [[Ліван]] і заклікаў да міру ў [[Сірыя|Сірыі]]
* [[19 верасня]]: [[ФК БАТЭ]] атрымаў першую перамогу ў групавым этапе [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]] (над французскім «Лілем» з лікам 3:1)
* [[23 верасня]]: Пераможцам [[снукер]]нага турніру [[Шанхай Мастэрс 2012 (снукер)|Шанхай Мастэрс]] стаў [[Джон Хігінс]] з [[Шатландыя|Шатландыі]], які адолеў англічаніна [[Джад Трамп|Джада Трампа]] ў фінальным матчы.

=== Кастрычнік ===
* [[1 кастрычніка]]: [[Парламенцкія выбары ў Грузіі (2012)|Парламенцкія выбары ў Грузіі]]
* [[5 кастрычніка]]: Галоўны аэрапорт [[Прага|Прагі]] афіцыйна перайменавалі ў гонар былога прэзідэнта [[Чэхія|Чэхіі]] [[Вацлаў Гавел|Вацлава Гавела]]
* [[12 кастрычніка]]: [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскую прэмію міру]] атрымаў [[Еўрапейскі Саюз]]
* [[28 кастрычніка]]: Парламенцкія выбары ва [[Украіна|Украіне]]

=== Лістапад ===
* [[6 лістапада]]: Выбары прэзідэнта [[ЗША]]. Перамогу атрымаў [[Барак Абама]]
* [[17 лістапада]]: У [[Старыя Дарогі|Старых Дарогах]] усталявалі помнік [[Анатоль Белы|Анатолю Беламу]]
* [[19 лістапада]]: [[Еўрапейскі Саюз]] прызнаў Нацыянальную кааліцыю сірыйскіх рэвалюцыйных і апазіцыйных сіл законным прадстаўніком сірыйскага народа і паабяцаў ёй падтрымку&lt;ref&gt;http://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=83901&lt;/ref&gt;

=== Снежань ===
* [[21 снежня]]: Пачатак новага цыклу па календары мая.
* [[22 снежня]]: «[[Белгазпрамбанк]]» стаў першым беларускім банкам, які прыцягнуў сродкі ў нацыянальнай валюце ад замежнага інвестара.

== Памерлі ==
* [[1 студзеня]]: [[Кіра Глігараў]], першы [[прэзідэнт Македоніі]]
* [[3 студзеня]]: [[Ёзаф Шкворацкі]], [[Чэхія|чэшскі]] пісьменнік
* [[9 студзеня]]: [[Малам Бакай Санья]], прэзідэнт [[Гвінея-Бісау|Гвінеі-Бісау]]
* [[15 студзеня]]: [[Мануэль Фрага Ірыбарнэ]], [[Іспанія|іспанскі]] палітык
* [[16 студзеня]]: [[Уладзімір Жбанаў]], [[Беларусь|беларускі]] скульптар
* [[20 студзеня]]: [[Эта Джэймс]], [[ЗША|амерыканская]] спявачка
* [[20 студзеня]]: [[Іржы Рашка]], [[Чэхія|чэшскі]] спартсмен
* [[24 студзеня]]: [[Тэадорас Ангелопулас]], [[Грэцыя|грэчаскі]] кінарэжысёр
* [[29 студзеня]]: [[Оскар Луіджы Скальфара]], [[прэзідэнт Італіі]]
* [[1 лютага]]: [[Віслава Шымборска]], [[Польшча|польская]] паэтэса, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]]
* [[11 лютага]]: [[Уітні Х'юстан]], [[ЗША|амерыканская]] спявачка
* [[17 сакавіка]]: [[Шэнуда III Александрыйскі]], [[Копцкая праваслаўная царква|копцкі]] патрыярх
* [[6 красавіка]]: [[Анатоль Вікенцьевіч Сабалеўскі|Анатоль Сабалеўскі]], беларускі тэатразнавец, пісьменнік і педагог (нар. [[27.5]].[[1932]])
* [[9 красавіка]]: [[Арына Вячорка]], беларускі грамадскі дзеяч (нар. [[14.4]].[[1961]])
* [[4 мая]]: [[Міхаіл Гапеевіч Булахаў]], беларускі мовазнавец
* [[15 мая]]: [[Карлас Фуэнтэс]], мексіканскі пісьменнік
* [[4 чэрвеня]] [[Эдуард Анатолевіч Хіль|Эдуард Хіль]], эстрадны спявак, народны артыст РСФСР (нар. [[4.9]].[[1934]])
* [[6 чэрвеня]]: [[Рэй Брэдберы]], амерыканскі пісьменнік-фантаст
* [[10 чэрвеня]]: [[Жорж Мацьё]], французскі мастак
* [[12 чэрвеня]]: [[Элінор Острам]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2009)
* [[12 чэрвеня]]: [[Іцхак Шамір]], ізраільскі палітычны дзеяч (нар. [[15.10]].[[1915]])
* [[15 ліпеня]]: [[Вера Вярба]], беларуская паэтэса (нар. [[14.1]].[[1942]])
* [[22 ліпеня]]: [[Багдан Сільвестравіч Ступка|Багдан Ступка]], украінскі акцёр (нар. [[27.8]].[[1941]])
* [[23 ліпеня]]: [[Салі Райд]], астранаўт ЗША
* [[24 ліпеня]]: [[Джон Эванс Ата Мілс]], прэзідэнт Ганы
* [[31 ліпеня]]: [[Гор Відал]], амерыканскі пісьменнік (нар. [[3.10]].[[1925]])
* [[31 ліпеня]]: [[Янка Саламевіч]], беларускі літаратуразнавец, фалькларыст, бібліёграф, перакладчык (нар. [[29.10]].[[1938]])
* [[15 жніўня]]: [[Гары Гарысан]], амерыканскі пісьменнік-фантаст  (нар. [[12.3]].[[1925]])
* [[24 жніўня]]: [[Алесь Петрашкевіч]], беларускі гісторык, драматург і сцэнарыст (нар. 1.5.[[1930]]) 
* [[25 жніўня]]: [[Ніл Армстранг]], амерыканскі астранаўт, першы зямлянін, які ступіў на Месяц  (нар. [[5.8]].[[1930]])
* [[26 жніўня]]: [[Якаў Навуменка]], беларускі спявак (нар. [[28.3]].[[1959]])
* [[23 верасня]]: [[Павел Сяргеевіч Грачоў|Павел Грачоў]], расійскі дзяржаўны і ваенны дзеяч (нар. [[1.1]].[[1948]])
* [[18 кастрычніка]]: [[Сільвія Крыстэль]], нідэрландская мадэль, актрыса, пісьменніца (нар. [[28.9]].[[1952]])
* [[20 кастрычніка]]: [[Эдуард Донал Томас]], амерыканскі ўрач-трансплантолаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1990) (нар. [[15.3]].[[1920]])
* [[26 лістапада]]: [[Джозеф Эдвард Мары]], амерыканскі хірург-трансплантолаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1990) (нар. [[1.4]].[[1919]])
* [[5 снежня]]: [[Оскар Німеер]], бразільскі архітэктар (нар. [[15.12]].[[1907]])
* [[30 снежня]]: [[Рыта Леві-Мантальчыні]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1986) (нар. [[22.4]].[[1909]])

{{зноскі}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:2012| ]]</text>
      <sha1>gnyf7v7fkftq6oftdmhody10ih8xqxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:На карце/Эрытрэя</title>
    <ns>10</ns>
    <id>84321</id>
    <revision>
      <id>5166059</id>
      <parentid>5165818</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>28560</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Eritrea location map.svg]] → [[File:Eritrea adm location map.svg]] better svg</comment>
      <origin>5166059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="rj2uo3luqum7yigvg4hb8lgqer8uclp" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name = Эрытрэя
|top = 18.4
|bottom = 12.0
|left = 36.0
|right = 43.8
|image = Eritrea adm location map.svg
|image1 = Eritrea physical map.svg
}}&lt;noinclude&gt;{{На карце (шыльда)}}

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rj2uo3luqum7yigvg4hb8lgqer8uclp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166142</id>
      <parentid>5166059</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T03:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>28560</id>
      </contributor>
      <origin>5166142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="52ouvl7nkjxk014wm21o1l2pg98ialz" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name = Эрытрэя
|top = 18.4
|bottom = 12.0
|left = 36.0
|right = 43.8
|image = Eritrea adm location map.svg
|image1 = Eritrea relief location map.svg
}}&lt;noinclude&gt;{{На карце (шыльда)}}

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>52ouvl7nkjxk014wm21o1l2pg98ialz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сапфір</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89656</id>
    <revision>
      <id>5165983</id>
      <parentid>4658116</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4914" sha1="4qhm07ot3g3ndtt5opcnkv988275t98" xml:space="preserve">{{Мінерал
 |Назва    =
 |Выява = Saphir.jpg
 |Подпіс     = Неапрацаваны сапфір
 |Формула     = Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
 |Колер        = Сіні і блакітны розных адценняў; бясколерны, ружовы, аранжавы, жоўты, зялёны, фіялетавы, чорны
 |Колер рысы  = Белы
 |Бляск       = Шкляны
 |Празрыстасць= Празрысты да непразрыстага
 |Спайнасць   = Адсутнічае
 |Сінгонія    = [[Трыганальная сінгонія|Трыганальная]]
 |Цвёрдасць   = 9
 |Злом       = Няроўны да ракавістага
 |Прымесь     = Fe&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;, Fe&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;, Ti
 |Шчыльнасць   = 3,95 — 4,00
 |Паказчык пераламлення = 1,766 — 1,774
}}
'''Сапфі́р''' (ад {{lang-grc|σάπφειρος}} (sappheiros)&lt;ref name=pr&gt;{{Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў|2}}. — С. 350.&lt;/ref&gt; — сіні камень, магчыма, ад {{lang-he|ספּיר}} (sapir) або персідскай назвы з тым жа значэннем) — адна з разнавіднасцей [[мінерал]]а [[карунд]], [[каштоўны камень]] розных адценняў, пераважна [[сіні колер|сіняга колеру]]. Хімічная формула Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ([[аксід]] алюмінія).

[[Тэмпература плаўлення]] 2040 [[Градус Цэльсія|°C]]. [[Шчыльнасць]] 3,93{{sfn|ФЭС|1983}} г/см³. [[Малярная маса]] 101,94. Цвёрдасць па [[Шкала Моаса|шкале Моаса]] — 9. Празрысты ў [[Інфрачырвонае выпраменьванне|інфрачырвоным]] дыяпазоне да [[Даўжыня хвалі|даўжыні хвалі]] прыкладна 6,5 [[Мікраметр|мкм]]. Добры [[дыэлектрык]] і праваднік [[гіпергук]]у{{sfn|ФЭС|1983}}.

Сапфіры здабываюць у [[Індыя|Індыі]], [[Шры-Ланка|Шры-Ланцы]], [[Тайланд]]зе, [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Кенія|Кеніі]], [[Калумбія|Калумбіі]], [[ЗША]]&lt;ref name=&quot;krug&quot;&gt;[http://krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geologiya/SAPFIR.html Сапфир] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130621173327/http://krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geologiya/SAPFIR.html |date=21 чэрвеня 2013 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Выкарыстанне ==
Сапфір выкарыстоўваецца пры вырабе прылад [[вакуум]]най тэхнікі, [[святлафільтр]]аў і [[святлавод]]аў. У мікраэлектроніцы ў вытворчасці [[Мікрасхема|мікрасхем]].

=== Штучныя сапфіры ===
Штучныя карунды ўпершыню сінтэзаваны ў [[1904]] годзе французскім фізікам М. Вернейлем. Сучасныя сінтэтычныя карунды цяжка адрозніць ад прыродных (выкарыстоўваюцца аптычныя, рэнтгенаўскія і спектральныя даследаванні)&lt;ref name=&quot;krug&quot; /&gt;.

Штучныя сапфіры выкарыстоўваюцца ў [[лазер]]най тэхніцы, у вытворчасці [[Вымяральны прыбор|вымяральных]] і авіяцыйных прыбораў, у ювелірнай прамысловасці.

== Гл. таксама ==
* [[Рубін]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ФЭС|||279}}
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Сапфір||174}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Sapphire}}
* [http://www.mindat.org/min-3529.html Сапфір на сайце Mindat.org]{{ref-en}}
* [http://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Saphir&amp;lang=en&amp;language=english Сапфір у атласе мінералаў]{{ref-en}}{{ref-de}}{{ref-es}}
* [http://www.royal-magazin.de/russia/saphire-romanov-sapphires.htm Сапфіры імператарскага дому Раманавых]{{ref-de}}
* [http://krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geologiya/SAPFIR.html Сапфир]{{Недаступная спасылка}} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Вокіслы і гідравокіслы (мінералы)]]
[[Катэгорыя:Вокіслы (мінералы)]]
[[Катэгорыя:Каштоўныя камяні]]
[[Катэгорыя:Мінералы алюмінію]]</text>
      <sha1>4qhm07ot3g3ndtt5opcnkv988275t98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сан-Сусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91648</id>
    <revision>
      <id>5165961</id>
      <parentid>5024361</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5132" sha1="3fd2a025b3wg45tjn16kwlliedk7sqd" xml:space="preserve">{{Палац}}
'''Сан-Сусі''' (ад {{lang-fr|sans souci}} — без клопатаў) — адзін з самых вядомых палацаў Гогенцолернаў, размешчаны ва ўсходняй частцы аднайменнага парку ў [[Патсдам]]е. Эскізы для сваёй летняй рэзідэнцыі прускі кароль [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрых II]] стварыў сам, і палац у стылі [[ракако]] быў узведзены ў [[1745]]—[[1747]] гадах па праекце архітэктара [[Георг Венцэслаус фон Кнобельсдорф|Георга Венцэслауса фон Кнобельсдорфа]].

[[Выява:Potsdam - Schloss Sanssouci.jpg|злева|thumb|Палац Сан-Сусі]]
Пры [[Фрыдрых Вільгельм IV|Фрыдрыху Вільгельме IV]] у 1840—1842 гадах палац Сан-Сусі падвергнуўся рэканструкцыі, падчас якой па праекце Людвіга Персіуса былі дабудаваныя два бакавыя флігелі. На месцы кантроль за будаўніцтвам ажыццяўляў Фердынанд фон Арнім.

== Гл. таксама ==
* [[Аранжарэйны палац]]
* [[Кітайскі чайны дамок (Сан-Сусі)|Кітайскі чайны дамок]]

{{зноскі}}

== Бібліяграфія ==
* Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg (Hrsg.): ''Schloss Sanssouci''. Rudolf Otto, Berlin 1996 (18. Aufl.).
* Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg (Hrsg.): ''Der Damenflügel im Schloss Sanssouci''. Potsdam 1994.
* Generaldirektion der Stiftung Schlösser und Gärten Potsdam-Sanssouci (Hrsg.): ''Potsdamer Schlösser und Gärten. Bau- und Gartenkunst vom 17. bis 20. Jahrhundert''. UNZE, Potsdam 1993. ISBN 3-910196-14-4
* Gert Streidt, Klaus Frahm: ''Potsdam''. Könemann, Köln 1996. ISBN 3-89508-238-4
* Gert Streidt, Peter Feierabend (Hrsg.): ''Preußen Kunst und Architektur''. Könemann, Köln 1999. ISBN 3-89508-424-7
* Wolfgang Ribbe, Hansjürgen Rosenbauer (Hrsg.): ''Preußen, Chronik eines Deutschen Staates''. Nicolaische Verlagsbuchhandlung, Berlin 2000. ISBN 3-87584-023-2
* Heinz D. Kittsteiner: ''Das Komma von SANS, SOUCI. Ein Forschungsbericht mit Fußnoten''. Manutius, Heidelberg 2003 (3. Aufl.). ISBN 3-934877-08-7 — [http://hermes.zeit.de/pdf/index.php?doc=/2002/14/Komma-Forschung Komma−Forschung]{{Недаступная спасылка}} — [[Portable Document Format|PDF]]-Version von Die Zeit, Ausgabe 14/2002
* Jörg Wacker: ''Georg Potente (1876—1945). Die Entwicklung vom Gartengestalter zum Gartendenkmalpfleger zwischen 1902 und 1938 in Potsdam-Sanssouci''. Dissertation, Universität Potsdam, 2003 ([http://opus.kobv.de/ubp/volltexte/2005/157/pdf/wacker.pdf Полный текст в PDF] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110812095525/http://opus.kobv.de/ubp/volltexte/2005/157/pdf/wacker.pdf |date=12 жніўня 2011 }})
* Hans-Joachim Giersberg, Hillert Ibbeken: ''Schloss Sanssouci. Die Sommerresidenz Friedrichs des Großen.'' Mit Beiträgen von Thomas Blisniewski, Tilo Eggeling, Jürgen Hamel u.a. Nicolai, Berlin 2005. ISBN 3-89479-140-3
* Autorenkollektiv unter Hans-Joachim Giersberg, ''Sanssouci — Schlösser Gärten Kunstwerke'', Potsdam-Sanssouci 1979 (7. Auflage) — Bildband
* Hans-Joachim Giersberg: ''Friedrich als Bauherr. Studien zur Architektur des 18. Jahrhunderts in Berlin und Potsdam''. Berlin 2001.
* Hans-Joachim Kadatz: ''Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff. Baumeister Friedrichs des Großen''. Leipzig 1998, hier S. 190—214.

== Спасылкі ==
{{Сусветная спадчына|532ter}}
{{Commons|Category:}}
* [http://www.gardener.ru/page_1182.html Палацава-паркавы ансамбль Сан-Сусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111106033251/http://www.gardener.ru/page_1182.html |date=6 лістапада 2011 }}
* {{cite web
 | url = http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012366/1012366a1.htm
 | title = Сан-Сусі
 | accessdate = 05 лістапада 2006
 | lang = ru
 | archive-date = 18 чэрвеня 2012
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120618055523/http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/izobrazitelnoe_iskusstvo/SAN-SUSI.html
 | url-status = dead
 }}
* [http://www.spsg.de/media/de/karte_park_sanssouci.gif План парку Сан-Сусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071012103207/http://www.spsg.de/media/de/karte_park_sanssouci.gif |date=12 кастрычніка 2007 }}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Германіі]]
[[Катэгорыя:Рэзідэнцыі кіраўнікоў]]
[[Катэгорыя:Сан-Сусі|*]]
[[Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Ракако]]</text>
      <sha1>3fd2a025b3wg45tjn16kwlliedk7sqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самаліленд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92488</id>
    <revision>
      <id>5165943</id>
      <parentid>5153377</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8257" sha1="bri7nli6vgjdo5603dbibmvolxaiewc" xml:space="preserve">{{Дзяржава
|Родны склон=Самаліленда
|Дэвіз=([[Арабская мова|араб.]])[[Шахада|لا إله إلا الله محمد رسول الله]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Lā ilāhā illā-llāhu; muhammadun rasūlu-llāhi''&lt;br /&gt;(«Няма Бога, акрамя [[Алах]]а, а [[Мухамад]] — пасланец Алаха») &lt;br /&gt;Таксама дэвізам з'яўляецца фраза «Правасуддзе, Мір, Свабода, Дэмакратыя і Поспех для ўсіх»&lt;/small&gt;
|Назва гімна=Saamo ku waar
|Форма праўлення=[[Рэспубліка]], [[Прадстаўнічая дэмакратыя]]
|Дзяржаўная рэлігія=[[Іслам]] (?)
 |lat_dir =N |lat_deg = 9|lat_min =45 |lat_sec =0 
  |lon_dir =E |lon_deg =45 |lon_min =58 |lon_sec = 0
  |region                 = SO
  |CoordScale             =3000000
|Спрэчны статус=так
|Абвяшчэнне незалежнасці= [[18 мая]] [[1991]] г.
|Незалежнасць ад= [[Самалі]]
|Дыпламатычнае прызнанне=''дэ-факта'' [[Непрызнаныя дзяржавы|частковае]]&lt;br /&gt;(''дэ-юрэ'' няма)
|Найбуйнейшыя гарады=[[Харгейса]], [[Бербера]]
|Пасады кіраўнікоў=[[Прэзідэнт Самаліленда|Прэзідэнт]]
|Кіраўнікі=[[Ахмед Сіланьё]]
|Тэрыторыя=137 600
|Працэнт вады=?
|Месца па насельніцтву=129-136
|Насельніцтва = 3.515.380
|Год перапісу = 2008
|Шчыльнасць насельніцтва= 25
|Дамен= адсутнічае
|Заўвагі=&lt;small&gt;З прычыны непрызнанасці дзяржавы, шматлікія паказчыкі маюць патрэбу ва ўдакладненні ці прыблізныя.&lt;/small&gt;
}}
[[Файл:Somaliland map.png|thumb|250px|right]]
'''Самаліленд''' — часткова прызнаная дзяржава ў паўночнай частцы афрыканскага [[паўвостраў Самалі|паўвострава Самалі]] на тэрыторыі былой калоніі [[Брытанскае Самалі]]. Прызнаецца міжнароднай супольнасцю часткай [[Самалі]]. Сталіца — [[Харгейса|горад Харгейса]].

== Гісторыя ==
Раней тэрыторыя Самаліленд называлася [[Брытанскае Самалі]] (з 1887 года), у 1960 годзе Самалі атрымала незалежнасць, калі аб’ядналіся дзве былыя калоніі — [[Італьянскае Самалі]] і Брытанскае Самалі. Пры гэтым асобнай дзяржавы Самаліленд дэ-факта так і не з’явілася (хоць фармальна Дзяржава Самаліленд існавала з 26 чэрвеня па 1 ліпеня 1960 года незалежна ад іншых краін).

У 1991 годзе Самалі па сутнасці спыняе існаванне як дзяржава. Калі на тэрыторыі былога Італьянскага Самалі ўтварылася мноства «удзельных княстваў» на чале з палявымі камандзірамі, які пастаянна канфліктуюць паміж сабой, то на тэрыторыі Самаліленда абстаноўка была параўнальна мірнай, а ўзровень жыцця — нашмат вышэй.

18 мая 1991 года на фоне грамадзянскай вайны Самаліленд у аднабаковым парадку абвясціў пра аднаўленне свайго суверэнітэту і выхад са складу Самалі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.govsomaliland.org/article/chronology-somaliland|title=Chronology Somaliland|website=Government of Somaliland|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

Сітуацыя ў Самалілендзе адносна стабільная — вайна ў 2006 годзе паміж Саюзам ісламскіх судоў, Эфіопіяй і асноўным Самалі мала закранула Самаліленд. Але, нягледзячы на прыкметы дзяржаўнасці, афіцыйнага прызнання Самаліленд не атрымаў.

Летам-восенню 2011 года Самаліленд у ліку ўсходнеафрыканскіх краін пацярпеў ад засухі і голаду&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://news.un.org/ru/story/2012/02/1196211|title=ООН: голод в Сомали ликвидирован, но необходимы меры по предотвращению новых кризисов|website=Новости ООН|date=2012-02-03|access-date=2026-06-11|archive-date=20 студзеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120103419/https://news.un.org/ru/story/2012/02/1196211|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

26 снежня 2025 года [[Ізраіль]] стаў першай дзяржавай-членам [[ААН]], якая афіцыйна прызнала незалежнасць Самаліленда.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384440|title=Ізраіль першым прызнаў Самаліленд незалежнай дзяржавай|website=Наша Ніва|date=2025-12-26|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;

== Палітычны лад ==
Афармленне дзяржаўнага ладу пачалося з прыняццем на канферэнцыі ў горадзе Бо́рама Нацыянальнай хартыі (1993), а затым часовай Канстытуцыі (у 1997 годзе), канчатковая версія асноўнага закона была адобрана на рэферэндуме ў 2001-м.

Самаліленд — прэзідэнцкая рэспубліка. Выканаўчую ўладу ажыццяўляюць прэзідэнт і віцэ-прэзідэнт, якія абіраюцца на пяць гадоў. Прэзідэнт выконвае функцыі кіраўніка дзяржавы і ўрада, фарміруе кабінет міністраў.

Заканадаўчую ўладу прадстаўляе двухпалатны парламент (па 82 дэпутаты ў кожнай з палат). Ніжняя палата (палата прадстаўнікоў) адказвае за заканатворчы працэс, верхняя (савет старэйшын) займаецца ўрэгуляваннем міжкланавых канфліктаў і падтрыманнем грамадзянскага міру.

Дэ-юрэ ў краіне ўстаноўлена трохпартыйная сістэма — на парламенцкія і прэзідэнцкія выбары дапускаюцца толькі тры партыі, якія набралі 20 % галасоў у чатырох з шасці рэгіёнаў на мясцовых выбарах у муніцыпальныя і акруговыя саветы&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/base/30/12/2025/69538c619a7947250622a168|title=Республика Сомалиленд: независимость без международного признания|website=РБК|access-date=2026-06-11}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{commonscat-inline|Somaliland}}
* [http://www.flickr.com/photos/aleshru/sets/72157623158802052/ Фатаграфіі Самаліленда] на flickr

{{rq|sources}}
{{Дзяржавы Самалі}}
{{Афрыка}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Самаліленд| ]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя ўтварэнні на тэрыторыі Самалі]]
[[Катэгорыя:Непрызнаныя дзяржавы]]</text>
      <sha1>bri7nli6vgjdo5603dbibmvolxaiewc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сабор Святога Віта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100323</id>
    <revision>
      <id>5165875</id>
      <parentid>5089311</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92461" sha1="rlqp6ardupa8lpewddvfsatupi9807v" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма               = Хрысціянскі сабор
|Беларуская назва        = Сабор Святога Віта
|Арыгінальная назва   = {{lang-cz|Katedrála svatého Víta}}
|Выява             = Praha, Katedrála, JV 01.jpg
|Подпіс выявы     = Сучасны выгляд
|Шырыня выявы      = 
|Сучасны статус      =
|Краіна                  = Чэхія
|Назва месцазнаходжання = горад
|Месцазнаходжанне          = [[Прага]]
 |lat_dir = N|lat_deg = 50 |lat_min = 5|lat_sec = 27
 |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 24|lon_sec = 3
 |region     = 
 |CoordScale = 
|Канфесія = [[Каталіцтва]]
|Епархія = Пражская епархія
|Тып будынка = [[Сабор (храм)|Сабор]]
|Архітэктурны стыль = [[гатычная архітэктура|готыка]], [[неаготыка]]
|Аўтар праекта = Маціяс з Араса, Петэр Парлер, Ёзэф Кранер, Ёзэф Мокер, Каміл Гілберт.
|Будаўнік = Маціяс з Араса; Петэр, Вензел і Ёханс Парлеры; Майстар Петрылк і інш.
|Заснавальнік = архібіскуп Эрнэст з Пардубіцэ і [[Карл IV Люксембургскі|Карл IV]]
|Першае згадванне =
|Заснаванне = 925
|Асноўныя даты =
|Скасаваны =
|Пачатак будаўніцтва = 1344
|Заканчэнне будаўніцтва = 1929
|Прыбудоўкі =
|Рэліквіі =
|Стан = Дзеючы сабор
|Сайт = http://www.katedralapraha.cz/
|Commons = St. Vitus Cathedral
}}
'''Сабо́р [[святы Віт|Свято́га Ві́та]]''' ({{lang-cs|Katedrála svatého Víta}}, поўная назва: кафедральны сабор [[святы Віт|св. Віта]], [[святы Вацлаў|Вацлава]] і [[святы Войцех|Войцеха]],'' Víta, Václava a Vojtěcha'') — [[готыка|гатычны]] [[каталіцызм|каталіцкі]] [[Сабор (храм)|сабор]] у [[Пражскі Град|Пражскім Градзе]], кафедра архібіскупа Пражскага.

Сабор лічыцца адной з жамчужын еўрапейскай [[готыка|готыкі]], як па тэхнічных характарыстыках, так і па мастацкаму ўзроўню&lt;ref name=&quot;Станькова, Пехар&quot;&gt;Станькова Я., Пехар И., Тысячелетнее развитие архитектуры., М.: Стройиздат, 1987, стор. 104 {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, з’яўляецца мастацкай і нацыянальна-гістарычнай святыняй [[Чэхія|Чэхіі]]. Сабор Святога Віта істотна паўплываў на развіццё позняга [[Готыка|гатычнага стылю]], уласцівага для [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропы]]. Мясцовыя гатычныя стылі [[Славенія|Славеніі]], паўночнай [[Харватыя|Харватыі]], [[Аўстрыя|Аўстрыі]], [[Чэхія|Чэхіі]], [[Польшча|Польшчы]] і паўднёвай [[Германія|Германіі]] маюць на сабе відавочны ўплыў праекта [[Петэр Парлер|Петэра Парлера]]&lt;ref name=&quot;czincoming&quot;&gt;[http://www.czincoming.ru/sobor-svyatogo-vita.html Собор Святого Вита]{{Недаступная спасылка}} Рэсурс пра Чэхію {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

У [[прыдзел]]ах сабора пахаваны [[чэхія|чэшскія]] [[кароль|каралі]] і [[архібіскуп]]ы [[Прага|Прагі]], там жа захоўваюцца [[Рэгалія#Знакі вярхоўнай улады|каранацыйныя рэгаліі]] сярэдневяковай [[Чэхія|Чэхіі]].

Сабор знаходзіцца ў [[Пражскі Град|Пражскім Градзе]], і з’яўляецца яго неад’емнай часткай. На працягу многіх гадоў храм з вежай-[[званіца]]й заставаўся самым высокім збудаваннем Прагі&lt;ref name=&quot;vitta&quot;/&gt;.

== Архітэктура ==

=== Характарыстыка архітэктурнага стылю ===
[[File:Plan Sv Víta.jpg|thumb|left|180px|План сабора]]

Пражскі сабор святога Віта будавалі з сярэдзіны [[XIII стагоддзе|XIII стагоддзя]] на працягу амаль 6-ці стагоддзяў, такім чынам, па [[архітэктурны стыль|архітэктурнаму стылю]] ён з’яўляецца адначасова і [[Готыка|гатычным]], і [[Неаготыка|неагатычным]].

=== Агульныя асаблівасці ===
[[File:Saint Vitus Cathedral in Prague, Czech Republic.jpg|thumb|180px|Заходні фасад]]

Сабор Святога Віта з’яўляецца трох[[неф]]най [[базіліка]]й. Даўжыня галоўнага [[неф]]а сабора складае 124 метры, а вышыня — 34 метры, вышыня ж Вялікай (паўднёвай) вежы — 96,5 метраў. На заходнім баку ўзвышаліся дзве 82-метровыя неагатычныя каменныя вежы з 10-метровым круглым акном у выглядзе [[разета|разеты]] паміж імі&lt;ref name=&quot;vitta&quot;&gt;{{Cite web |url=http://kompasturista.ru/content/praga-sobor-svyatogo-vitta |title=ПРАГА. СОБОР СВЯТОГО ВИТТА |access-date=1 студзеня 2012 |archive-date=12 верасня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190912001719/http://kompasturista.ru/content/praga-sobor-svyatogo-vitta |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Тры [[партал]]а кафедральнага сабора багата аздоблены [[скульптура]]мі, каменнымі і [[бронза]]вымі [[барэльеф]]амі.

Сабор грандыёзны. Звонку ён упрыгожаны гатычнымі [[Вежа|вежкамі]] і [[арнамент]]ам. Над бакавым уваходам — адзіная ў Чэхіі [[мазаіка]], якая паказвае [[Страшны Суд]], — апошні суд [[Хрыстос|Хрыста]] над душамі памерлых. Як вобразна выказаўся [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|В. Э. Мандэльштам]], [[шпіль]] сабора раніць вострай іголкай тугія грудзі неба. Верніка ўнутры сабора адразу ж ахоплівае асаблівае святло. Гэта дасягаецца не толькі за кошт [[вітраж]]оў — каляровага шкла з карцінамі [[Біблія|біблейскіх]] сюжэтаў. Галоўная канструктыўная асаблівасць, якая стварае адчуванне чагосьці незямнога, — велізарная вышыня памяшкання і размешчаныя на ўзроўні другога яруса вялікія вокны. Дзякуючы гэтаму сабор прасякнуты верхнім святлом, яго велізарная ўнутраная прастора здаецца адзінай і лёгкай. Гатычныя аркі дадаткова падкрэсліваюць накіраванасць увысь. Алтар не з’яўляецца крайнім усходнім памяшканнем сабора. Яго ўпрыгожваюць маленькія адгароджаныя дзвюма сценамі адзін ад аднаго памяшканні для індывідуальнай малітвы — капэлы. У іх стаяць надмагіллі некаторых чэшскіх кіраўнікоў. Капэлы ўпрыгожаны фрэскамі. Збоку, за цяжкімі дубовымі дзвярамі, знаходзіцца капэла [[святы Вацлаў|святога Вацлава]], аб якой распавядалася раней. Асаблівая пышнасць яе афармлення заклікана падкрэсліць значэнне нябеснага заступніка Чэхіі. Статуя Св. Вацлава, якая знаходзіцца ў капэле, адна з найлепшых у чэшскай скульптуры.

Яе стваральнік [[Петэр Парлер]] адлюстраваў святога ў выглядзе маладога рыцара з [[дзіда]]й і [[шчыт]]ом, на якім змешчаны чэшскі герб — арліца. Скульптура адрозніваецца простым, завершаным сілуэтам і высакароднасцю фігуры, што перададзена лёгкім нахілам галавы. Уражваючы кантраст буйных плоскасцей і дэталей, прапрацаваных вельмі тонка, складае асаблівасць мастацкай манеры школы Парлера. Тып рыцара-абаронцы ў гэтай скульптуры некалькі прыручаны і адначасова апаэтызаваны. Гэтыя якасці пасля стануць асабліва характэрнымі для чэшскага выяўленчага мастацтва. Парлер стварыў незвычайную архітэктуру капэлы. Квадратная ў плане, яна перакрыта зоркападобным скляпеннем. Унутры сабора кубічная форма капэлы звяртае на сябе ўвагу вялікімі плоскасцямі сцен. Масіўныя дзверы даюць зразумець, што за імі схаваны каштоўныя духоўныя і матэрыяльныя скарбы сабора. У аснове архітэктурнай ідэі капэлы Св. Вацлава ляжыць уяўленне аб ідэальным хрысціянскім горадзе-новым [[Іерусалім]]е. Ён квадратны ў плане, абнесены крапаснымі сценамі з варотамі, пакрытымі каштоўнымі камянямі, ён увесь ззяе. Каляровыя камяні на сценах капэлы таксама ствараюць ззянне, надаючы інтэр’еру з магілай святога містычнае і ў той жа час цёплае адценне.

Парлер і яго майстэрня ўдзельнічалі ў будаўніцтве многіх храмаў у [[Прага|Празе]] і ў правінцыі. Ён стварыў і найбуйнейшыя свецкія пабудовы Прагі, у прыватнасці [[Карлаў мост|каменны мост]] цераз раку [[Влтава]], які сваім тэхнічным рашэннем, незвычайным маштабам і мастацкім афармленнем здзівіў усю [[Еўропа|Еўропу]]. Шаснаццаццю паўкруглымі аркамі злучае ён дзве часткі горада. Адна з веж упрыгожана складанай скульптурнай кампазіцыяй, якая адлюстроўвае манархаў [[Карл IV Люксембургскі|Карла IV]] і яго сына [[Вацлаў IV|Вацлава IV]] на троне.

=== Фасады ===
Ясна адрозніваюцца дзве часткі сабора — старая ўсходняя ([[XIV]]—[[XV]]), і новая заходняя частка сабора (другая палова [[XIX]] — пачатак [[XX]])&lt;ref name=&quot;Dudak&quot;/&gt;.

* '''Галоўны фасад (заходні)'''
Заходні фасад у [[Неаготыка|неагатычным]] стылі з дзвюма 82 мятровымі вежамі ўпрыгожваюць 14 статуй святых і бюсты сучасных будаўнікоў сабора пад створанай у [[1921]] годзе [[Францішак Кісела|Францішкам Кіселам]] велізарнай каменнай [[разета]]й «Стварэнне свету»&lt;ref name=&quot;oprage&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.oprage.com/sobor-svyatogo-vita-v-prage.html |title=Собор Святого Вита в Праге |access-date=1 студзеня 2012 |archive-date=23 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023111906/http://www.oprage.com/sobor-svyatogo-vita-v-prage.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. [[Партал]] упрыгожаны бронзавымі дзвярамі, якія ілюструюць гісторыю будаўніцтва сабора&lt;ref name=&quot;walking&quot;/&gt;.

&lt;gallery mode=packed heights= &quot;200px&quot; widths= &quot;180px&quot; &gt;
Выява:PragueCathedral05.jpg|Разета на заходнім фасадзе
Выява:Praha, Katedrála, Hlavní vchod 01.jpg|Галоўны ўваход
Выява:St.Vitus kathedraal.jpg|Дэталь партала
&lt;/gallery&gt;
* '''Паўночны фасад'''
* '''Паўднёвы фасад'''
Паўднёвы фасад сабора, дабудаваны ў 1929 годзе, з яго Вялікай вежай і Залатой брамай звернуты ў трэці двор [[Пражскі Град|Пражскага Града]]&lt;ref name=&quot;Глобил&quot;/&gt;.

=== Залатая брама ===
[[File:Veitsdom Gewölbe Goldene Pforte.jpg|thumb|180px|Скляпенне Залатой брамы]]
[[File:10 of 10 - Vitus Wenceslas Cathedral, Prague - CZECH REP..jpg|thumb|left|180px|Залатая брама]]
[[File:Goldene Pforte - Mosaik Kreuzigung.jpg|thumb|180px|Мазаіка «Укрыжаванне»]]
[[File:2011-06-11-praha-by-RalfR-037.jpg|thumb|left|180px|Дэкаратыўныя элеметы рашоткі]]

Залатая брама ({{lang-cs|Zlatá brána}}), якая вядзе ў папярочны [[неф]], размешчана паміж капэлай Святога Вацлава і званіцай. Брама з’яўляюцца парадным уваходам у сабор&lt;ref name=&quot;vitta&quot;/&gt;. Брама ўяўляе сабой элегантную трайную [[арка|арку]] ў гатычным стылі, спраектаваную [[Петэр Парлер|Петэрам Парлерам]] у [[1368]] годзе&lt;ref name=&quot;zolotye&quot;&gt;[http://www.praga-praha.ru/zolotye-vorota-i-mozajka-s-scenami-strashnogo-suda-v-prage/ Золотые ворота и мозайка с сценами Страшного Суда в Праге]&lt;/ref&gt;. Скляпенні яе [[цвінтар]]а незвычайна складаныя, выкарыстаны свабодныя [[нервюры]], спушчаныя да сярэдняга слупа партала&lt;ref name=&quot;Глобил&quot;&gt;
{{кніга
|аўтар        = 
|частка       = 
|загаловак    = КАФЕДРАЛЬНЫЙ СОБОР СВ. ВИТА В ПРАГЕ
|арыгінал     = 
|спасылка     = 
|выданне      = 
|месца        = Прага
|выдавецтва = Иво Глобил
|год          = 2006
|том          = 
|старонкі     = 
|старонак     = 64
|isbn         =0-9535546-5-1
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bashni&quot;/&gt;.

За мазаікай знаходзіцца скарбніца каранацыйных рэгалій (Каронная камера), якую асвятляюць два маленькія акны над бакавымі скляпеннямі аркады&lt;ref name=&quot;walking&quot;&gt;[http://www.free-prague-guide.com/prague-walking-tours/prague-castle/st-vitus-cathedral St. Vitus Cathedral] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131221062336/http://www.free-prague-guide.com/prague-walking-tours/prague-castle/st-vitus-cathedral |date=21 снежня 2013 }}&lt;/ref&gt;.

У [[табінакль|табінаклі]] сярэдняй калоны брамы раней стаяла статуя [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]], з [[Карл IV Люксембургскі|Карлам IV]] і [[Елізавета Памеранская|Елізаветай Памеранскай]], якія моляцца, па баках, а таксама суправаджальнымі фігурамі&lt;ref name=&quot;Глобил&quot;/&gt;.

Сцены ўнутры брамы ўпрыгожаны мазаікамі «Адам і Ева» ([[1939]])&lt;ref&gt;[http://www.atlasceska.cz/praha/adam-a-eva/ Adam a Eva] atlasceska.cz&lt;/ref&gt; і «Укрыжаванне» ([[1945]]), створанымі M. Foesterová{{факт?}} па эскізах {{нп3|Карэл Сволінскі|Карэла Сволінскага|ru|Сволинский, Карел}}&lt;ref&gt;[http://katolicka-kultura.sweb.cz/katedrala/katedrala.htm Katedrála — metropolitní chrám sv. Víta v Praze] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211206075541/http://katolicka-kultura.sweb.cz/katedrala/katedrala.htm |date=6 снежня 2021 }}&lt;/ref&gt;. Захаваліся таксама выявы [[Фенікс (міфалогія)|фенікса]] і [[пелікан]]а — сімвалаў Хрыста&lt;ref name=&quot;Глобил&quot;/&gt;.

Брама зачыняецца [[бронза]]вай рашоткай з [[Алегорыя|алегарычнымі]] кампазіцыямі на [[задыяк]]альныя тэмы&lt;ref name=&quot;belila&quot;&gt;[http://belila.narod.ru/photos/prague/prague/katedrala_sv_Vita.htm СОБОР СВЯТОГО ВИТА (katedrála sv. Víta)]&lt;/ref&gt;.

==== Мазаіка «Страшны суд» ====
[[File:St. Vitus Cathedral, Jesus Christ mosaic 1.jpg|thumb|180px|[[Ісус Хрыстос]] у [[мандорла|мандорле]] на мазаіцы]]

Вонкавую пярэднюю сцяну Залатой брамы ўпрыгожвае [[мазаіка]] «Страшны суд», створаная ў [[1371]]—[[1372]] гадах італьянскімі майстрамі па загаду [[Карл IV Люксембургскі|Карла IV]], па вяртанні таго з [[Рым]]а пасля каранацыі чацвёртай жонкі [[Елізавета Памеранская|Елізаветы Памеранскай]]&lt;ref name=&quot;Глобил&quot;/&gt;. Падчас працы выкарысталі каля мільёна шкляных фрагментаў больш чым 33 адценняў. Кампазіцыйна мазаіка аддалена нагадвае «Страшны суд» [[Джота]] ў [[капэла Скравеньі|капэле Скравеньі]] ў [[Падуя|Падуі]], але ў ёй ярка прадстаўлены элементы выяўленчай традыцыі Чэхіі&lt;ref name=&quot;Глобил&quot;/&gt;.

З левага боку на мазаіцы адлюстраваны [[праведнік]]і, якіх [[анёл]]ы ўзносяць на нябёсы, з правага — [[грэшнік]]і, якіх [[дэман]]ы сцягваюць у [[пекла]]. Па цэнтры выяўлена [[мандорла]] з [[Хрыстос|Хрыстом]], якую нясуць ангелы з прыладамі пакутніцкай смерці — {{нп3|Arma Christi|Arma Christi|en|Arma Christi}}, і шэсць чэшскіх святых, якія моляцца за [[Каралеўства Чэхія|каралеўства]] — [[Пракоп Сазаўскі|Св. Пракоп]], [[Святы Зігмунд|Св. Зігмунд]], [[Святы Віт|Св. Віт]], [[Святы Вацлаў|Св. Вацлаў]], [[Святая Людміла|Св. Людміла]] і [[Адальберт Пражскі|Св. Адальберт]]. Па баках постаці [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]] і [[Ян Хрысціцель|Яна Хрысціцеля]]. Хрыстос Суддзя, акружаны на мазаіцы прамянямі святла на фоне [[вясёлка|вясёлкі]] — сімвала надзеі і прымірэння, паказвае на свае раны на руках, ступнях і правым боку&lt;ref name=&quot;Глобил&quot;/&gt;. Ніжэй за ўсіх на мазаіцы адлюстрованы ўкленчаныя [[Карл IV Люксембургскі|Карл IV]] са сваёй чацвёртай жонкай [[Елізавета Памеранская|Елізаветай Памеранскай]]. Фон зроблены з пазалочаных кубікаў шкла, фігуры — з рознакаляровых каменьчыкаў. Усе каменьчыкі былі адмыслова вывастраны ў [[Венецыя|Венецыі]]. Мазаіка лічыцца самай вялікай і самай старой вонкавай мазаікай на поўнач ад [[Альпы|Альпаў]] і самай старой захаванай мазаікай увогуле ў Чэхіі&lt;ref name=&quot;zolotye&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bashni&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cetki&quot;&gt;[http://cetki.com/2011/03/09/sobor_svjatogo_vita_v_prage.html Собор Святого Вита в Праге] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121226225227/http://cetki.com/2011/03/09/sobor_svjatogo_vita_v_prage.html |date=26 снежня 2012 }}&lt;/ref&gt;.

Пасярэдзіне ўверсе арыгінальна далучаны дадатак мазаікі — [[Спас Нерукатворны]]. Ён адсылае да адбітка твару змучанага Хрыста на полазе, які яму на шляху на [[Галгофа|Галгофу]] падала [[Св. Вераніка]]&lt;ref name=&quot;Глобил&quot;/&gt;.

Адзін з найбуйнейшых даследчыкаў і знаўцаў венецыянскага [[жывапіс]]у [[Радольфа Палукіні]] прыпісаў аўтарства мазаікі італьянскаму мастаку {{нп3|Нікола Семітэкола|Нікола Семітэкола|ru|Семитеколо, Никколо}}. Ён лічыў, што Нікола з’яўляецца аўтарам эскізаў мазаікі, выкананай італьянскімі майстрамі па заказу Карла IV. Цікава, што чэшская легенда звязвае з гэтымі мазаікамі паходжанне знакамітага багемскага шкла; паводле легенды, [[багемскае шкло]] з’явілася як працяг развіцця тэхналогіі вытворчасці мазаічнай [[смальта|смальты]], завезенай у гэтыя краі [[Італія|італьянскімі]] майстрамі, бо хімічныя інгрэдыенты для вырабу шкла супадаюць з тымі, якія выкарыстоўвалі венецыянскія мазаічысты&lt;ref&gt;[[:ru:Семитеколо, Никколо]]&lt;/ref&gt;.

У выніку ўздзеяння навакольнага асяроддзя і пагодных умоў, на паверхні мазаікі сталі праступаць алкалоідныя солі, фарбы пацямнелі — выява неўзабаве стала практычна нераспазнавальнай. Ужо ў [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]], а потым яшчэ некалькі разоў на працягу [[XVIII]] і [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзяў]], мазаіку прыходзілася чысціць і рэстаўраваць. Апошняя рэстаўрацыя адбылась у [[2005]] годзе, яна часткова вырашыла праблему і вярнула першапачатковы бляск&lt;ref name=&quot;bashni&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;postroen&quot;&gt;[http://www.radio.cz/ru/rubrika/iskusstvo/glavnyj-sobor-pragi-byl-postroen-cheshskim-narodom Главный собор Праги был построен чешским народом]&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery mode=packed heights= &quot;175px&quot; widths= &quot;170px&quot; &gt;
Выява:Katedrala sv Vita Praha mozaika Karel.jpg|[[Карл IV]]
Выява:Goldene Pforte - Mosaik Jüngstes Gericht 2.jpg|Праведнікі
Выява:Cathedrale Saint-Guy Prague facade sud mosaique Jugement dernier.jpg|Агульны выгляд
Выява:Goldene Pforte - Mosaik Jüngstes Gericht 3.jpg|Грэшнікі
Выява:Katedrala sv Vita Praha mozaika Alzbeta.jpg|Елізавета Памеранская
&lt;/gallery&gt;

=== Вялікая вежа ===
[[File:Veitsdom Südturm.jpg|thumb|left|180px|Паўднёвая вежа і залатая брама]]
Дамінантнай паўднёвага фасада з’яўляецца Вялікая паўднёвая вежа ({{lang-cs|Velká jižní věž}}). Асноўная частка вежы (да 58 метраў) створана ў гатычным стылі, завяршаецца рэнесанснай пляцоўкай і барочным купалам у выглядзе цыбуліны. [[Петэр Парлер]] пачаў будаўніцтва вежы ў [[1396]] годзе, і працягваў будаўніцтва аж да сваёй смерці ў [[1406]] годзе&lt;ref name=&quot;kolokolne&quot;&gt;[http://www.praga-ru.com/dostoprimechatelnosti/faktyi-i-legendyi-o-kolokolne-sobora-sv-vita.html Факты и Легенды о Колокольне собора Св. Вита] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220326061943/http://www.praga-ru.com/dostoprimechatelnosti/faktyi-i-legendyi-o-kolokolne-sobora-sv-vita.html |date=26 сакавіка 2022 }}&lt;/ref&gt;. Яго сыны [[Ян Парлер|Ян]] і [[Вацлаў Парлер|Вацлаў]] прадоўжылі яго справу&lt;ref name=&quot;bashni&quot;/&gt;.

Па загаду [[Уладзіслаў Ягелон|Уладзіслава Ягелона]] ў вежы была збудавана ў стылі позняй готыкі каралеўская [[малельня]], аздабленне якой было завершана ў [[1480-я|1480-х]] гадах&lt;ref name=&quot;Dudak&quot;/&gt;.

Вось вежы тройчы заламана ў розных кірунках, а ўся канструкцыя стварае ўражанне незвычайнай лёгкасці, дзякуючы рабрыстай сетцы — тэхнічнаму цуду свайго часу. У Вялікую вежу змешчаны таксама [[рэнесанс]]ныя [[гадзіннік]]і, якія адносяцца да канца XVI стагоддзя, пад манаграмай [[Рудольф II|Рудольфа II]] знаходзіцца акно&lt;ref name=&quot;walking&quot;/&gt;, ўпрыгожанае падоранай ім пазалочанай аконнай рашоткай работы [[Георг Шмітгамер|Георга Шмітгамера]] (1568—1573)&lt;ref name=&quot;Глобил&quot;/&gt;, за якой хаваецца найбуйнейшы звон у [[Чэхія|Чэхіі]] «Зікмунд». Пад акном пасярэдзіне размешчаны старажытны герб [[Пржэмысловічы|Пржэмысловічаў]] — арліца, справа — чэшскі леў, злева — герб [[Пражскае архібіскупства|Пражскага архібіскупства]]&lt;ref name=&quot;Глобил&quot;/&gt;.
[[File:2011-06-11-praha-by-RalfR-028.jpg|thumb|180px|Барочны дах вежы]]

У [[1564]] годзе [[Баніфацый Вольмут]], найбуйнейшы архітэктар таго перыяду, пабудаваў галерэю вежы і купал у стылі [[рэнесанс]]у&lt;ref name=&quot;vitta&quot;/&gt;.

[[File:Antonin Slavicek - Dom sv Vita (1909).jpg|thumb|left|180px|[[Антанін Славічак]]. Сабор Св. Віта. [[1909]]]]
[[File:2011-06-11-praha-by-RalfR-017.jpg|thumb|left|180px|Большы гадзіннік]]
[[File:2011-06-11-praha-by-RalfR-018.jpg|thumb|180px|Меншы гадзіннік і манаграма [[Рудольф II|Рудольфа II]]]]

Канчатковы выгляд, пасля ўсіх пажараў і ваенных разбурэнняў, вежа набыла ў [[1770]] годзе, калі [[Вена|венскі]] прыдворны архітэктар [[Нікалаус фон Пакасі]] ўвянчаў яе [[Барока|барочным]] [[купал]]ам. На вяршыні якога стаіць трохмятровы пазалочаны [[флюгер]] — Чэшскі леў&lt;ref name=&quot;vitta&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;vez2&quot;&gt;[http://prahafx.ru/stavba/vez/vez2.htm Башня храма Св. Вита]&lt;/ref&gt;.

Адна з легенд пра Вялікую вежу кажа, што адзін [[прарок]] прадрок чэшскаму каралю [[Вацлаў IV|Вацлаву IV]] смерць перад званіцай. Кароль так баяўся, што загадаў разбурыць яе. Аднак як толькі знеслі першы паверх, у Празе ўспыхнуў рух [[гусіты|гусітаў]]. Раззлаваны кароль неўзабаве памёр ад сардэчнага прыступу&lt;ref name=&quot;kolokolne&quot;/&gt;.

Наведвальнікаў пускаюць у вежу толькі ў добрае надвор’е&lt;ref name=&quot;kolokolne&quot;/&gt;. Вышыня назіральнай пляцоўкі — каля 60 метраў, да яе вядзе каменная [[лесвіца]] з 287 прыступкамі&lt;ref&gt;[http://www.utro.cz/2010/07/14/648/ Южную башню собора Святого Вита открыли для посещений] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111211140836/http://utro.cz/2010/07/14/648/ |date=11 снежня 2011 }}&lt;/ref&gt;. Раней на ёй служыў вяшчальнік, у абавязкі якога ў мірны час уваходзіла сачыць за пажарнай бяспекай. Калі ён заўважаў полымя ў горадзе, то падымаў чырвоны сцяг ці распальваў чырвоны [[ліхтар]] у кірунку, дзе гарэла, колькасць удараў Зікмунда ўдакладняла размяшчэнне падпаленага [[квартал]]а, а вяшчальнік спускаў з вежы пісьмовае паведамленне ў бляшаным банцы&lt;ref name=&quot;vez2&quot;/&gt;.

==== Гадзіннікі ====
На трэцім паверсе вежы размешчаны гадзіннікавы механізм. Цяперашні механізм і [[цыферблат]]ы існуюць пасля рэстаўрацыі ў [[1730]] годзе. На кожным боку вежы па два цыферблата, большы з якіх, дыяметрам больш за 4 метры, паказвае [[гадзіна|гадзіны]], меншы — чвэрці. Надпіс AD MDXCI CR нагадвае, што гадзіннікі з’явіліся Anno Domini [[1591]], калі кіраваў [[Рудольф II|Caesar Rudolfus]]&lt;ref name=&quot;vez2&quot;/&gt;.

==== Зікмунд ====
[[File:Zikmund bell.jpg|thumb|left|180px|Звон «Зікмунд»]]
[[File:Cathedrale Saint-Guy Prague facade sud fenetre grille or.jpg|thumb|180px|Пазалочаная аконная рашотка]]
{{нп3|Звон «Зікмунд»|Звон «Зікмунд»|cs|Zvon Zikmund}}, які важыць 16,5 т., мае ў вышыню 203 см, а найбольшы дыяметр складае 256 см&lt;ref name=&quot;ivana&quot;&gt;[http://users.livejournal.com/ivana_/15174.html Пражские САМЫЕ] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, з’яўляецца найбуйнейшым у [[Чэхія|Чэхіі]]. Першы звон з такім імем расплавіўся і абрынуўся падчас пажару на Градзе ў [[1541]] годзе. Цяперашні Зікмунд быў адліты ў [[1549]] годзе з матэрыялу першага збройнікам і звонавым майстрам {{нп3|Томаш Яраш|Томашам Ярашам|cs|Tomáš Jaroš}}, які жыў і працаваў у {{нп3|Мігулка|Парахавой Вежы Мігулка|cs|Mihulka}} ({{lang-cs|Mihulka}})&lt;ref name=&quot;bashni&quot;&gt;[http://pragagid.ru/bashni-sobora-sv-vita-569 Башни собора Св. Вита] Путеводитель по Праге от Михаила Шварца {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vez2&quot;/&gt;.
[[File:ZvonZikmund.JPG|thumb|180px|Рэльеф з укленчанымі [[Фердынанд I Габсбург|Фердынандам I]] і [[Ганна Багемская і Венгерская|Ганнай Ягелонкай]]]]

Звон багата ўпрыгожаны [[рэльеф]]амі па эскізах [[Дзюрэр]]а на тэмы [[Найсвяцейшая Тройца|Найсвяцейшай Тройцы]] і [[Дабравешчанне|Дабравешчання]] [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]]. [[Томаш Яраш]] быў вымушаны максімальна спрасціць эскізы, каб адліць іх у звонавай бронзе. Майстар акцэнтаваў цэнтральныя фігуры: прыбраў шэраг найбліжэйшых фігур у Найсвяцейшай Тройцы, звярнуўшы ўвагу на [[Бог-Айцец|Бога-Айца]], які трымае на руках цела [[Хрыстос|Хрыста]]. Трэці рэльеф — гэта [[Распяцце]] з укленчанымі імператарам [[Фердынанд I Габсбург|Фердынандам I]] і яго жонкай [[Ганна Багемская і Венгерская|Ганнай Ягелонкай]]. Надпіс на паверхні звана абвяшчае, што але быў адліты ''«у гонар і ў славу Бога ўсемагутнага і найдабрэйшага, Дзевы Марыі, якая нарадзіла Бога, і святых Віта, Вацлава, Войцеха, Зікмунда, Пракопа і Людмілы, заступнікаў касцёла пражскага»''. Але фігуры чэшскіх заступнікаў, у гонар якіх асвечаны звон, выкананы даволі проста. На [[Фрыз (архітэктура)|фрызе]] звана адліта [[забойства немаўлят]], а паверхня ўпрыгожана адбіткамі 25 медалёў. Багатае скульптурнае ўпрыгожванне адмоўна паўплывала на чысціню гуку&lt;ref name=&quot;vez2&quot;/&gt;.

Звон размешчаны на першым паверсе вежы, да якого вядуць 94 прыступкі&lt;ref name=&quot;vez2&quot;/&gt;.

Існуе легенда, што ніхто не мог падняць велічэзны звон на вежу — самыя тоўстыя ланцугі і ліны рваліся ад яго вагі. Але аднойчы старэйшая дачка караля спытала дазволу падняць звон. Кароль здзівіўся, але дазволіў. Прынцэса тут жа прыступіла да пабудовы нейкага складанага механізма, канструкцыю якога не змог зразумець ні адзін вучоны. Пасля гэтага прынцэса саткала шаўковую ліну (па іншай версіі з уласных валасоў&lt;ref name=&quot;kolokolne&quot;/&gt;), з дапамогай якога яна збіралася падняць цяжкі груз. Калі падрыхтоўка была завершана, прынцэса падышла да сваёй прылады і пачала рухаць [[рычаг]]і. [[Ліна]] нацягнулася, і звон стаў павольна паднімацца ўгару. Хутка велічэзны звон убачылі ў лясах на вежы, дзе яго асцярожна размясцілі рабочыя. Уся [[Прага]] багаслаўляла прынцэсу, калі над горадам раздаліся велічныя гукі звана-цуда. Прынцэса загадала механізм разабраць і сваімі рукамі яго знішчыла, каб пра яго больш не ўспаміналі&lt;ref name=&quot;kolokolne&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.prahafx.ru/legend/zvon.htm Огромный колокол Зикмунд] Легенды Старой Праги&lt;/ref&gt;.

Паводле іншай легенды, калі ў «Зікмунда» адрываецца «язык» — з краінай здарыцца вялікая бяда. За ўвесь час язык адрываўся некалькі разоў, у апошні раз гэта здарылася ў жніўні 2002 года, як раз за некалькі тыдняў да [[Паводка ў Еўропе (2002)|катастрафічный паводкі]] ў [[Чэхія|Чэхіі]]&lt;ref name=&quot;kolokolne&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;report&quot;&gt;[http://foto-report.net/archives/633 О чем звонят колокола…]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Язык звана, які меў даўжыню 2,5 метра, зламаўся а 18 гадзіне вечара падчас урачыстага набажэнства, прабіў пол, і спыніўся паверхам ніжэй. Спецыялісты выявілі загану, якая ўзнікла яшчэ падчас вырабу языка.

==== Іншыя званы ====
[[File:Chrám svatého Víta 7927.jpg|thumb|left|180px|звон «Вацлаў»]]
Акрамя Зікмунда на Паўднёвай вежы размешчаны яшчэ 3 званы: Вацлаў, Ян Хрысціцель і Ёзэф —
усе яны істотна меншыя за Зікмунда&lt;ref&gt;[http://rupraga.ru/dostoprimechatelnosti-pragi/17-kafedralnyj-sobor-svyatogo-vita-vaclava-i-vojtexa.html Кафедральный Собор святого Вита, Вацлава и Войтеха] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150116010532/http://www.rupraga.ru/dostoprimechatelnosti-pragi/17-kafedralnyj-sobor-svyatogo-vita-vaclava-i-vojtexa.html |date=16 студзеня 2015 }} Ру. Прага&lt;/ref&gt;. Другі па велічыні звон сабора {{нп3|звон «Вацлаў»|«Вацлаў»|cs|Zvon Václav}} у дыяметры складае 1,77 метра, і мае вышыню 1,3 метра. Асабліва цікавы звон «[[Ян Хрысціцель]]», адліты ў [[1546]] годзе, 1,58 м у дыяметры, 1,28 м вышынёй. Гэты цудоўны ў музычных, мастацкіх і [[акустыка|акустычных]] адносінах звон завуць таксама «Рэквіял», ён упрыгожаны выявамі [[Святы Зікмунд|Св. Зікмунда]] і [[Святы Войцех|Св. Войцеха]]. Рэквіял раней званіў аб смерці [[каралі чэшскія|чэшскага караля]]&lt;ref name=&quot;vez2&quot;/&gt;.

Астатнія званы: «Марыя», «Ісус» і найбуйнейшы з іх — «Дамінік», — былі страчаны падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Паводле слоў [[Пражская архідыяцэзія|архібіскупа пражскага]] [[Дамінік Дука|Дамініка Дукі]], аднаўленне {{нп3|звон «Дамінік»|«Дамініка»|cs|Zvon Dominik}} абыйдзецца ў суму каля 1,06 млн, {{нп3|звон «Марыя»|«Марыі»|cs|Zvon Marie}} — 262 тысячы, а {{нп3|звон «Ісус»|«Ісуса»|cs|Zvon Ježíš}} да 178 тысяч [[Чэшская крона|чэшскіх крон]]. Расходы па вырабу званоў будуць пакрыты [[Прага|горадам]], кіраваннем [[Пражскі град|Пражскага града]] і ўніверсітэтам [[ČVUT]]. Устаноўку, кошт якой ацэньваецца ў 96 тысяч чэшскіх крон, відаць аплаціць архібіскупства&lt;ref&gt;[http://prazsky.denik.cz/zpravy_region/ze-svateho-vita-zazni-zvon20110421.html Ze svatého Víta zazní zvony odvlečené za I. světové války]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.andygo.ru/novosti-chehii-ot-andygo/1425.html Храм святого Вита оживает!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150920225624/http://www.andygo.ru/novosti-chehii-ot-andygo/1425.html |date=20 верасня 2015 }}&lt;/ref&gt;.

Легенды сцвяржаюць, што, калі памёр [[Імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператар]] [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] [[Карл IV Люксембургскі|Карл IV]], пачалі званіць усе званы на вежы, а затым да іх далучыліся ўсе астатнія званы Прагі&lt;ref name=&quot;kolokolne&quot;/&gt;.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style = &quot;text-align: center&quot;
 |+ Параўнальная табліца званоў&lt;ref&gt;[http://www.katedralasvatehovita.cz/cs/kulturni-zivot/zvony Katedrální zvony] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110605084552/http://www.katedralasvatehovita.cz/cs/kulturni-zivot/zvony |date=5 чэрвеня 2011 }} Katedrála svatého Víta, Václava a Vojtěcha - oficiální web&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.farnost-buchlovice.ic.cz/?menu=zvony Zvon Umíráček]&lt;/ref&gt;
|-
! Назва !! Звонавы майстар !! Адліты ў !! Вага,&lt;br /&gt; кг !! Найбольшы дыяметр,&lt;br /&gt; см !! Галоўны тон
|-
| Ян Хрысціцель || Станіслаў || 1546 || 3500 || 157 || dis&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|-
| Ёзэф || Марцін Хілігер || 1602 || 350 || 81 || C²
|-
| Вацлаў || Ондржай Пражскі || 1542 || 4500 || 177 || C&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|-
| Зікмунд || Томаш Яраш || 1549 || 13500 || 256 || g&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;
|-
| Рэквіял || Станіслаў || 1737 || 58 || 48 ||
|}

== Унутранае ўбранне ==
[[Выява:Interior of St. Vitus Cathedral Prague 01.jpg|thumb|right|160px|Унутры храма — від на скляпенні галоўнага нефа]]

Унутры сабор святога Віта ўражвае велічнай панарамай: неагатычны архітэктурны стыль у цэнтральным нефе з рабрыстым сеткаватым [[скляпенне]]м вышынёй 33,5 метра амаль незаўважна пераходзіць у раёне [[Хор (архітэктура)|хораў]] у [[Сярэднявечча|сярэдневяковую]] частку, прасякнутую цёплым святлом [[вітраж]]ных спічастых [[аканіца|аканіц]].

Вакол хораў і за [[алтар]]ом ёсць авальны праход з радам [[капэла|капэл]] ([[прытвор]]аў). Усяго ў храме (яго асноўнай прасторы) 19 прытвораў — [[святая Людміла|святой Людмілы]], [[Труна Гасподняя|Труны Гасподняй]], Святога Крыжа, Святавацлаўская капэла, [[Ян Непамуцкі|Яна Непамуцкага]], [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]], [[святая Ганна|святой Ганны]], [[Марыя Магдалена|Марыі Магдалены]] і іншыя.

Трохнефная прастора сабора з 28 велічнымі калонамі ўмоўна падзяляе па вертыкалі на дзве сферы, зямную і нябесную, ''[[трыфорыум]]'' ([[галерэя]]-[[балкон]]), якая праходзіць праз увесь храмавы перыметр — на ім размешчаны [[Бюст (скульптура)|бюсты]] заснавальнікаў і першых будаўнікоў сабора: чэшскіх каралёў і каралеў, пражскіх архібіскупаў і архітэктараў.

=== Капэлы ===
[[Выява:Praha, Katedrála, půdorys kaple.svg|thumb|upright=1.4|Схема размяшчэння капэл з пазначэннем лічбамі]]
Пералік ідзе ад капэлы Св. Людмілы справа ад галоўнага ўваходу, далей уздоўж паўднёвай сцяны, вянка капэл у алтарнай частцы, і, нарэшце, уздоўж паўночнай&lt;ref name=&quot;Dudak&quot;&gt;{{кніга
|аўтар        = Vladislav Dudák, Jiří Podrazil
|частка       = Уводзіны
|загаловак    = Пражскі Град: Градчаны З усіх бакоў
|арыгінал     = Pražský hrad: Hradčany Ze všech stran
|спасылка     = 
|выданне      =
|месца        =
|выдавецтва = Baset 
|год          = 1998
|том          = 
|старонкі     = 
|старонак     = 239
|isbn         = 809018913X, 9788090189133
}}&lt;/ref&gt;:

1. '''капэла Св. Людмілы''' (Хрышчэння)

2. '''капэла [[Труна Гасподняя|Труны Гасподняй]]'''

3. '''капэла Тунаўская'''

4. '''капэла {{Не перакладзена 3|Газмбурк|Газмбурская|cs|Hazmburk}}''' (уваход у Вялікую вежу)

5. '''капэла Св. Вацлава'''

[[Выява:Wenzeslaus by Peter Parler.JPG|thumb|left|180px|Статуя Св. Вацлава]]
[[Выява:Praha, Katedrála, Svatováclavská kaple 03.jpg|thumb|upright=1.4|Капэла Св. Вацлава]]
[[Выява:Svvit2a.jpg|thumb|left|180px|Археалагічныя напластаванні пад капэлай Св. Вацлава]]

Капэла мае квадратную форму і адрозніваецца ад іншых сваёй велічынёй. Яна некалькі адхіляецца ад вызначанай паслядоўнасці, у якой выбудоўваліся іншыя капэлы ў [[Хор (архітэктура)|хоры]] храма, як бы «рассоўвае» [[фасад]] і ўкліньваецца ў [[трансепт]]&lt;ref name=&quot;мастерство&quot;/&gt;. Капэла пабудавана на тым месцы, дзе калісьці знаходзілася [[Святы Вацлаў|вацлаўская]] капэла старой ратонды Св. Віта&lt;ref name=&quot;Dudak&quot;/&gt;.

У капэлу з поўначы вядуць масіўныя дзверы, ручка якіх мае форму львінай галавы. Па легендзе, менавіта за гэту дзвярную ручку ў храме ў {{нп3|Стара-Боляслаў|Стара-Боляславе|cs|Stará Boleslav}}&lt;ref name=&quot;ruslo&quot;&gt;[http://www.ruslo.cz/articles/480/ Святой Вацлав — покровитель Чехии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150915053440/http://www.ruslo.cz/articles/480/ |date=15 верасня 2015 }}&lt;/ref&gt; ўхапіўся [[святы Вацлаў]], калі быў забіты сваім братам у [[935]] годзе. На самай справе сучасная ручка толькі копія старой, створаная ў [[Раманскі стыль|раманскім стылі]] ў [[1373]] годзе&lt;ref name=&quot;Глобил&quot;/&gt;. Ніжнюю частку сцяны пад магутным [[карніз]]ам упрыгожваюць 1345 паўкаштоўных камянёў: ліловыя [[аметыст]]ы, чырвоныя [[яспіс]]ы і зялёныя [[халцэдон]]ы&lt;ref name=&quot;Dudak&quot;/&gt;.

Сама грабніца Св. Вацлава знаходзіцца ў паўднёвай апсідзе храма з часу перанясення мошчаў святога з горада {{нп3|Стара-Боляслаў|Стара-Боляслаў|cs|Stará Boleslav}} братазабойцам [[Баляслаў I Грозны|Баляславам I]], які раскайваўся ў сваім учынку&lt;ref name=&quot;Глобил&quot;/&gt;.

Уздоўж задняй сцяны лесвіца вядзе ў храмавую скарбніцу{{Пераход|#Скарбніца|yellow}}&lt;ref name=&quot;izbumagi&quot;&gt;[http://izbumagi.ru/211-sobor-svjatogo-vita-vaclava-i-vojjtekha-praga.html СОБОР СВЯТОГО ВИТА, ВАЦЛАВА И ВОЙТЕХА, ПРАГА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111204200620/http://izbumagi.ru/211-sobor-svjatogo-vita-vaclava-i-vojjtekha-praga.html |date=4 снежня 2011 }}&lt;/ref&gt;.

6. '''капэла Св. Ондржая''' (Марцініцкая, першапачаткова Св. Антаніна і Св. Сільвестра)

7. '''капэла Св. Крыжа''' (Св. Сымона і Юды)

[[Выява:Chrám svatého Víta 7947.jpg|thumb|right|180px|Міланскі крыж у капэле Св. Крыжа]]

Левую ўсходнюю сцяну капэлы ўзвёў [[Маціяс з Араса]], іншыя сцены і скляпенні стварыў [[Петэр Парлер]]. Планіроўкі абодвух майстроў прыкметна адрозніваюцца, так, напрыклад, Маціяс з Араса першапачаткова заклаў капэлу як многавугольную, але Петэрам Парлерам яна была дабудавана прамавугольнай&lt;ref name=&quot;Dudak&quot;/&gt;.

На сцяне захаваліся рэшткі [[роспіс]]у канца [[XIV стагоддзе|XIV стагоддзя]]. Над [[алтар]]ом, створаным у пачатку [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]], вісіць т. зв. Міланскі крыж з [[кедр]]авага дрэва — твор [[Італія|італьянскіх]] майстроў [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]]&lt;ref name=&quot;Dudak&quot;/&gt;.

[[Мармур]]овая дошка ў поле пад паўднёвай сцяной нагадвае пра магілу чэшскага караля [[Рудольф I Габсбург|Рудольфа I]]. У [[1870]] годзе ў яго магіле былі знойдзены пахавальныя рэгаліі з пазалочанага серабра. Зараз Рудольф I пахаваны ў каралеўскім магільным [[склеп]]е ў падзямеллі, уваход у якое знаходзіцца менавіта ў гэтай капэле&lt;ref name=&quot;Dudak&quot;/&gt;.

У памяшканні капэлы, куды адначасова можа патрапіць толькі 45 наведвальнікаў, з [[1961]] па [[1990]] гады захоўваўся самы вялікі храмавы [[Скарб, рэчавы|скарб]] Чэхіі{{Пераход|#Скарбніца|yellow}}. З меркаванняў бяспекі скарб быў зноў перамешчаны на захаванне ў [[скарбніца|скарбніцу]], створаную архітэктарам [[Каміл Гілберт|Камілам Гілбертам]] у пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]]. У канцы [[2011]] года частку скарба ізноў пачалі экспанаваць у капэле Св. Крыжа&lt;ref name=&quot;клад&quot;&gt;[http://www.radio.cz/ru/rubrika/bogema/svyashchennyj-klad-cheshskix-korolej Священный клад чешских королей]&lt;/ref&gt;.

8. '''капэла Св. Марыі Магдалены''' (Найсвяцейшага сэрца Гасподняга, ці Вальдштэйнская)

9. '''капэла Св. Яна Немапуцкага, Эрхарда і Атыліі''' (Влашымская, Св. Войцеха)

10. '''капэла Св. Мошчаў''' (Саксонская, Штэрнбергская) з магілай Пржэмысла Отакара II

11. '''капэла Найсвяцейшай Тройцы і Дзевы Марыі''' (Імператарская, Крыжовая, Св. Людмілы, Беркаў з Дубы), магіла Спытыгнева II і Бржэціслава I.

12. '''капэла Св. Яна Хрысціцеля''' (Арнашта з Пардубіц, ці Св. Антаніна Пустэльніка)

13. '''капэла архібіскупская''' (Пернштэйнская, Св. Агаты)

14. '''капэла Св. Ганны''' (Носціцкая)

15. '''капэла Св. Міхаіла''' (старая рызніца)

16. '''капэла Св. Зігмунда''' (Чэрнінская)

17. '''капэла Харавая'''

18. '''новая рызніца'''

19. '''новая архібіскупская капэла'''

20. '''капэла Шварцэнбергская'''

21. '''капэла Св. Анежкі Чэшскай'''

=== Скарбніца ===

==== Храмавы скарб ====
Храмавы скарб складае толькі частку начыння і ўбрання сабора. У [[XIX]] і пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] біскуп [[Антоній Подлага]] склаў вопіс прадметаў і сабраў разам самыя каштоўныя рэліквіі, якія былі перанесены ў скарбніцу Гілберта&lt;ref name=&quot;клад&quot;/&gt;.

Большая частка экспанатаў адносіцца да эпохі кіравання [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і [[каралі Чэхіі|чэшскага караля]] [[Карл IV Люксембургскі|Карла IV]]. З [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] аж да [[1950]] года храмавы скарб выстаўляўся непасрэдна ў храме ў Гілбертавай скарбніцы. У [[1961]] годзе калекцыю перанеслі ў капэлу Святога Крыжа. У скарбніцу рэліквіі вярнуліся на захоўванне ў [[1990]] годзе з меркаванняў бяспекі&lt;ref name=&quot;клад&quot;/&gt;.

Некаторыя прадметы калекцыі знаходзяцца ў экспазіцыях [[Нацыянальная галерэя Чэхіі|Нацыянальнай галерэі]], [[Пражскі Град|Пражскага Граду]] (напрыклад, даспехі Святога Вацлава), манастыра Святой Агнэсы&lt;ref name=&quot;клад&quot;/&gt;.

Храмавы скарб сабора святога Віта з’яўляецца найстарэйшым і найбуйнейшым у Чэхіі. Гісторыя яго звязана са з’яўленнем першай святыні, дзе ў каштоўнай пазалочанай скрыначцы, якая сваёй формай нагадвае чалавечую руку і ўпрыгожана [[камея]]мі, была выстаўлена нятленная лапатка Св. Віта, падораная князю Вацлаву нямецкім каралём [[Генрых I Птушкалоў|Генрыхам I Птушкаловам]]&lt;ref name=&quot;клад&quot;/&gt;.

У [[939]] годзе ў ратондзе Св. Віта былі пахаваны рэшткі Св. Вацлава, забітага ў [[935]] годзе ў Стара-Болеславе. Сюды былі змешчаны таксама прадметы, якія нагадваюць пра заснавальніка ратонды — меч, дзіда, шлем і латы Вацлава&lt;ref name=&quot;клад&quot;/&gt;.

Найстаражытнейшы захаваны інвентарны спіс [[1069]] года сведчыць, што частку рэліквій, святых мошчаў, атрыманых у дар ад [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]] [[Ян XIII|Яна XIII]], у [[971]] годзе прывезла з Рыма Млада, сястра [[Баляслаў II Набожны|Баляслава II]]. У [[973]] годзе і пазней, калі было створана пражскае біскупства, храмавы скарб папоўніўся падарункамі і храмавым начыннем. У [[1039]] годзе князь [[Бржэціслаў I]] ахвяраваў святыні частку сваіх ваенных трафеяў, прывезеных з польскага паходу, у прыватнасці мошчы Св. Войцеха&lt;ref name=&quot;клад&quot;/&gt;.

=== Скульптуры ===
Скульптурнае афармленне ў саборы ўзнікла ў канцы [[1360-я|60-х]] гадоў [[XIV стагоддзе|XIV стагоддзя]]. Яно з’яўляецца тварэннем разьбяроў цэха Парлера, самога майстра, які ўдзельнічаў у стварэнні найбольш значных твораў, і яго сваякоў, як, напрыклад, пляменніка Індржыха з Гмюнда, Германа, Міхала Савойскага, Вацлава і Яна Парлераў&lt;ref name=&quot;Глобил&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;мастерство&quot;/&gt;.

Размяшчэнне фігурных скульптурных твораў адпавядае трохпавярховай сімволіцы сабора. Так у цёмнай ніжняй частцы сабора знаходзяцца [[саркафаг]]і князёў і каралёў з роду [[Пржэмысловічы|Пржэмысловічаў]], у асветленым [[трыфорыум]]е — бюсты Карла IV і яго чатырох жонак, яго бацькоў Яна і Элішкі, двух братоў, сына Вацлава з жонкай, першых пражскіх архібіскупаў, канонікаў, якія кіравалі будаўніцтвам храма і абодвух дойлідаў — усяго 21 партрэт&lt;ref name=&quot;мастерство&quot;/&gt;. Звонку сабора на калонах каля вялікіх акон галоўнага хору выявы [[Хрыстос|Хрыста]], [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]] і заступнікаў Чэхіі&lt;ref name=&quot;Глобил&quot;/&gt;.

Вонкавая апорная сістэма сабора і крыша пакрыта багатымі арнаментальнымі і фігурнымі ўпрыгожаннямі — выявамі сярэдневяковых дэманічных фігур&lt;ref name=&quot;мастерство&quot;/&gt;. З канца [[XIV стагоддзе|XIV стагоддзя]] іх, выкананых з дзіўным майстэрствам пры [[Ян Парлер|Яне Парлеры]], таксама размяшчалі на Вялікай вежы&lt;ref name=&quot;Глобил&quot;/&gt;.

{|class=&quot;graytable&quot;
|+
| width=&quot;10%&quot;|[[Выява:Honzik vit.jpg|center|110x200px]]
| width=&quot;10%&quot;|[[Выява:Peter parler.jpg|center|170px]]
| width=&quot;10%&quot;|[[Выява:Matyas z Arrasu.jpg|center|180px]]
| width=&quot;10%&quot;|[[Выява:Eliska Premyslovna.jpg|center|130px]]
| width=&quot;10%&quot;|[[Выява:Anna von Schweidnitz.jpg|center|96px]]
|-
| align=&quot;center&quot;|Іаган Люксембургскі
| align=&quot;center&quot;|Пітэр Парлер
| align=&quot;center&quot;|Маціяс з Араса
| align=&quot;center&quot;|Элішка Пржэмыслаўна
| align=&quot;center&quot;|Ганна Свідніцкая
|}

=== Пахаванні ===
[[File:PrOT1.jpg|thumb|Надмагілле Пржэмысла Отакара I]]
[[File:PO2 Vit.jpg|thumb|Надмагілле Пржэмысла Отакара II]]
# [[Пржэмысл Отакар I|Пржэмысл Отакар I, кароль Чэхіі]] ([[1155]] — [[15 снежня]] [[1230]])
# [[Пржэмысл Отакар II|Пржэмысл Отакар II, кароль Чэхіі]] ([[1232]] — [[26 жніўня]] [[1278]])
# [[Рудольф II Швабскі|Рудольф II, герцаг Аўстрыі]] ([[1271]] — [[10 мая]] [[1290]])
# [[Гута Габсбург|Гута Габсбург, каралева Чэхіі]] ([[13 сакавіка]] [[1271]] — [[18 чэрвеня]] [[1296]]) — жонка [[Вацлаў II|Вацлава II]]
# [[Рудольф I (кароль Чэхіі)|Рудольф I, кароль Чэхіі]] ([[1282]] — [[4 ліпеня]] [[1307]])
# [[Бланка Валуа|Бланка Валуа, каралева Чэхіі]] ([[1317]] — [[1 жніўня]] [[1348]]) — жонка [[Карл IV Люксембургскі|імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Карла IV]]
# [[Ганна Вітэльсбах|Ганна Вітэльсбах, каралева Чэхіі]] ([[26 верасня]] [[1329]] — [[2 лютага]] [[1353]]) — другая жонка [[Карл IV Люксембургскі|імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Карла IV]]
# [[Ганна Свідніцкая|Ганна Свідніцкая, каралева Чэхіі]] ([[1339]] — [[11 ліпеня]] [[1362]]) — трэцяя жонка [[Карл IV Люксембургскі|імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Карла IV]]
# [[Карл IV Люксембургскі|Карл IV, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі]] ([[14 мая]] [[1316]] — [[29 лістапада]] [[1378]])
# [[Елізавета Памеранская|Елізавета Памеранская, каралева Чэхіі]] ([[1347]] — [[14 лютага]] [[1393]]) — чацвёртая і апошняя жонка [[Карл IV Люксембургскі|імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Карла IV]]
# [[Вацлаў IV|Вацлаў IV, кароль Чэхіі і імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі]] ([[26 лютага]] [[1361]] — [[16 жніўня]] [[1419]])
# [[Барбара Цылі|Барбара Цылі, каралева Чэхіі]] ([[1392]] — [[11 ліпеня]] [[1451]]) — жонка [[Жыгімонт I Люксембургскі|імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Жыгімонта I]]
# [[Іржы з Падэбрад|Іржы з Падэбрад, кароль Чэхіі]] ([[6 красавіка]] [[1420]] — [[22 сакавіка]] [[1471]])
# [[Ладзіслаў Постум|Ладзіслаў Постум, кароль Чэхіі]] ([[22 лютага]] [[1440]] — [[23 лістапада]] [[1457]])
# [[Ганна Багемская і Венгерская|Ганна Ягелонка]] ([[23 ліпеня]] [[1503]] — [[27 студзеня]] [[1547]]) — жонка [[Фердынанд I Габсбург|іператара Фердынанда I]]
# [[Фердынанд I Габсбург|Фердынанд I, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі і кароль Чэхіі]] ([[10 сакавіка]] [[1503]] — [[25 ліпеня]] [[1564]])
# [[Максіміліян II Габсбург|Максіміліян II, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі і кароль Чэхіі]] ([[31 ліпеня]] [[1527]] — [[12 лістапада]] [[1576]])
# эрцгерцагіня Элеанора ([[4 лістапада]] [[1568]] — [[12 сакавіка]] [[1580]]) — дачка [[Максіміліян II Габсбург|імператара Максіміліяна II]]
# [[Рудольф II|Рудольф II, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі і кароль Чэхіі]] ([[18 ліпеня]] [[1552]] — [[20 студзеня]] [[1612]])
# [[Марыя Амалія Аўстрыйская|Марыя Амалія Марыя Амалія Аўстрыйская, герцагіня Пармская]] ([[26 лютага]] [[1746]] — [[18 чэрвеня]] [[1804]]) — жонка герцага [[Фердынанд I, герцаг Пармскі|Фердынанда Пармскага]]

== Гісторыя ==
Цяперашні будынак сабора будавалася ў некалькі этапаў: [[1344]]—[[1419]], [[1490]]—[[1510]], [[1556]]—[[1593]] і [[1873]]—[[1929]] (заходняя частка). Канчаткова будаўніцтва сабора было завершана толькі ў пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]].

=== Ратонда і базіліка Св. Віта ===
[[Выява:Rekonstrukce rotonda.jpg|thumb|180px|left|Рэканструкцыя этапаў будаўніцтва ратонды]]
[[Выява:Rotunda sv. Víta z doby knížete Václava (před r. 935) I.jpg|thumb|180px|left|План ратонды]]
Першы храм-[[ратонда|ратонду]] на гэтым месцы, як лічыцца, пабудаваў яшчэ [[святы Вацлаў]] у [[925]] годзе; царква была прысвечана святому Віту, чыю правіцу Вацлаву падарыў усходнефранкскі (германскі) кароль [[Генрых I Птушкалоў|Генрых I]]. Ратонда Св. Віта ўяўляла сабою будынак крыжападобнай у плане формы, з цыліндрычнай прасторай у цэнтры дыяметрам 11 метраў і чатырма падковападобнымі [[апсіда]]мі, прылеглымі да яго. З іх лепш за ўсё захавалася паўднёвая. У сярэдзіне [[XI стагоддзе|XI стагоддзя]] да заходняй часткі ратонды была прыбудавана вежка, верагодна, замест апсіды, куды былі пакладзены рэшткі [[Святы Войцех|Св. Войцеха]]. Хутчэй за ўсё, ратонду будавалі замежныя майстры з [[Далмацыя|Далмацыі]]. Невялікі ўчастак мура паўночнай апсіды ратонды можна пабачыць у падзямеллях сабора&lt;ref name=&quot;ilovecz&quot;/&gt;.

[[Выява:Базилика св. Вита.gif|thumb|План базілікі Св. Віта]]
У [[XI]] стагоддзі на месцы [[раманскі стыль|раманскай]] ратонды была збудавана трох[[неф]]ная [[базіліка]], якая павінна была служыць [[Пржэмысловічы|Пржэмысловічам]] у якасці каранацыйнага [[касцёл]]а і месца пахавання. Пачатак яе будаўніцтва адносіцца да кіравання князя [[Спытыгнеў II|Спытыгнева II]] (1060). Рэшткі базілікі былі знойдзены ў падзямеллі пры дабудове сабора [[Ёзэф Мокер|Ёзэфам Мокерам]] і [[Каміл Гілберт|Камілам Гілбертам]]&lt;ref name=&quot;ilovecz&quot;&gt;[http://www.ilovecz.ru/index.php?idoflevel=1246 Ротонда Св. Вита и базилика Св. Вита, Вацлава и Войтеха — предшественники Кафедрального собора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211016131231/http://www.ilovecz.ru/index.php?idoflevel=1246 |date=16 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;.

=== Пачатак будаўніцтва ===
[[File:Románská rotunda svatého Víta.jpg|thumb|Чорны — ратонда, чырвоны — базіліка, сіні — план сучаснага сабора]]
З росквітам Чэхіі пры [[Карл IV Люксембургскі|Карле IV]], ён дамогся ад [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]] [[Клімент VI|Клімента VI]] стварэння пражскага [[архібіскупства]], раманскую базіліку знеслі, а на яе месцы [[21 лістапада]] [[1344]] пачалі будаўніцтва новага, значна больш маштабнага храма. Заступнікамі сабора былі архібіскуп Эрнэст з [[Пардубіцы|Пардубіцаў]] і сам [[кароль Чэхіі]] [[Карл IV Люксембургскі|Карл IV]]. Сабор павінен быў стаць месцам для каранацыі, фамільным склепам, скарбніцай.

==== Маціяс з Араса ====
З узвядзенне трохнефнай базілікі з гранёнымі хорамі, [[дэамбулаторый|дэамбулаторыем]] і вянком капэл узяўся [[Францыя|французскі]] архітэктар [[Маціяс з Араса]]&lt;ref&gt;''Вечерський В. В.'' Курс історії архітектури країн Східної Європи., К.: АртЕк, 2007, стор. 232&lt;/ref&gt;, спецыяльна запрошаны ў Прагу з [[Папскі палац (Авіньён)|папскага палаца ў Авіньёне]]. Маціяс склаў агульны план будынка ў стылі [[Архітэктура Францыі#готыка|французскай готыкі]] (пераходная базіліка, [[аркбутан]]ы, кароткі трансепт). Аднак ён дажыў толькі да заканчэння будаўніцтва [[Аркада (архітэктура)|аркад]] і галерэі, якія будаваліся з мясцовага матэрыялу — камянёў, [[пясчанік]]у.

==== Петэр Парлер ====
[[Выява:Katedrala sv Vita Praha mozaika Poslední soud.jpg|thumb|240px|Мазаіка ''«Апошні суд»'' на Залатой браме]]
[[Выява:План Парлеж.gif|thumb|240px|План недабудаванага сабора]]

Пасля Маціяса, які памёр у [[1352]] годзе, будаўніцтва працягнуў [[Петэр Парлер]], малады 23-гадовы архітэктар з германскага гарадка [[Швебіш Гмюнд]] ({{lang-de|Schwäbisch Gmünd}}), сын тамтэйшага майстра Генрыха Парлера з [[Кёльн]]а. Петэр Парлер кіраваў будаўніцтвам 44 гады. Нягледзячы на маладосць, ён прайшоў добрую школу на будаўніцтве [[Кёльнскі сабор|Кёльнскага сабора]] і пасля стаў цэнтральнай фігурай чэшскай готыкі эпохі яе найвышэйшага росквіту&lt;ref&gt;''Вечерський В. В.'' Курс історії архітектури країн Східної Європи., К.: АртЕк, 2007, стор. 233&lt;/ref&gt;. Спачатку ён працаваў у адпаведнасці з планам Маціяса — [[рызніца]] на паўночным боку ([[1360]]), пахавальная [[капэла]] Святога Вацлава на паўднёвым. Але калі ён скончыў усё, што не паспеў Маціяс, ён пачаў дадаваць уласныя ідэі. Яго смеласць і новыя ідэі прыўнеслі непаўторныя элементы. Добры прыклад — сканструяванае ім сеткавае [[скляпенне]], якое перакрыла высокія, працятыя святлом хоры. Скляпенне ўяўляе сабой падвойныя дыяганальныя [[бэлька|бэлькі]]. Разам яны стваралі непаўторны арнамент. Яму таксама належаць паўднёвая вежа (96,65 м) і паўднёвы парадны ўваход у сабор з боку каралеўскага палаца — так званая Залатая брама ([[1367]]), упрыгожаная [[венецыя]]нскай [[мазаіка]]й «[[Апошні суд]]» ([[1371]]—[[1372|72]]) на залатым фоне.

Традыцыйная схема сабора таксама зведала некаторыя змены. Храм узводзіўся ўжо як галоўная святыня краіны, літургічныя элементы якой перапляталіся з элементамі аблічча&lt;ref name=&quot;мастерство&quot;&gt;[http://www.ilovecz.ru/index.php?idoflevel=1282 Собор Св. Вита или мастерство готических творцов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211016120924/http://www.ilovecz.ru/index.php?idoflevel=1282 |date=16 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;. У той час як [[Маціяс з Араса|Маціяс]] па складу розуму быў матэматыкам і яго канструкцыі былі поўныя чыстага разліку, [[Петэр Парлер|Парлер]] быў скульптарам, і адносіўся да архітэктуры як да скульптуры. Гэта відаць у выкарыстанні шматлікіх карнізаў, бюстаў (якія адлюстроўвалі прадстаўнікоў каралеўскай дынастыі, біскупаў і архітэктараў, якія будавалі сабор — Маціяса і Парлера).

Для асвячэння хору ў [[1385]] годзе ўзнікла патрэба ў збудаванні часовай сцяны-[[правізорыум]]а, якой папярок сабора быў перакрыты хор&lt;ref name=&quot;мастерство&quot;/&gt;.

Працуючы над саборам, [[Петэр Парлер|Петэр]] таксама працаваў над [[Карлаў мост|Карлавым Мостам]] і мноствам цэркваў, і калі ён памёр у [[1397]] годзе, былі скончаны толькі [[Хор (архітэктура)|хор]] і частка трансепта.

Пасля смерці Петэра Парлера будаўніцтва сабора ад [[1397]] да [[1404]] ажыццяўлялі яго сыны [[Вацлаў Парлера|Вацлаў]] і [[Ян Парлера|Ян]], намаганнямі якіх у цэлым была ўзведзена ўсходняя частка храма.

=== Гусіцкія войны ===
[[Гусіцкія войны]], якія распачаліся ў [[1419]] годзе, прыпынілі будаўніцтва кафедральнага сабора. К таму часу хоры і падмурак Вялікай вежы былі закончаны. Многія карціны, абразы і скульптуры моцна пацярпелі ў гэты перыяд.

З [[XV стагоддзе|XV]] па [[XVIII стагоддзе]] будаўніцтва вялося эпізадычна, але ў саборы ўжо праводзіліся набажэнствы і дзяржаўныя цырымоніі.

=== Аднаўленне сабора пры Уладзіславе Ягелоне ===
На працягу наступнага стагоддзя будаўніцтва было завершана толькі напалову. У другой палове [[XV]] стагоддзя кароль [[Уласла II|Уладзіслаў Ягелон]] ({{lang-cs|Vladislav Jagellonský}}) даручыў скончыць будаўніцтва вялікаму архітэктару [[Бенедыкт Рэйт|Бенедыкту Рэйту]], але працэс амаль адразу спыніўся з-за недахопу сродкаў. У такім недабудаваным стане сабор заставаўся на працягу доўгіх стагоддзяў&lt;ref name=&quot;Станькова, Пехар&quot;/&gt;.

=== Габсбургская манархія ===
У [[1564]] годзе [[Баніфацый Вольмут]], найбуйнейшым архітэктар таго перыяду, пабудаваў галерэю Вялікай вежы і купал у стылі [[рэнесанс]]у, які пазней быў заменены на купал цыбульнай формы архітэктарам Пакасі&lt;ref name=&quot;vitta&quot;/&gt;.

=== Трыўмфальнае барока ===
Пазнейшыя спробы дабудаваць сабор прыўнеслі ў агульны ансамбль элементы [[барока]].

=== Дабудаванне сабора ===
[[Выява:Eduard Gurk 001.jpg|thumb|left|240px|Каранацыі караля [[Фердынанд I (імператар Аўстрыі)|Фердынанда V]] у [[1836]] годзе ў саборы Святога Віта]]
[[Выява:Praha katedrála sv Víta 1887.jpg|thumb|200px|Сабор Св. Віта дабудоўваюць, [[1887]]]]

У [[1844]] годзе [[Ворцлаў Песіна]] і архітэктар [[Ёзэф Кранер]] прадставілі праграму завяршэння будаўніцтва вялікага сабора. Ёзэф узначальваў рамонтныя работы з [[1861]] па [[1866]] год, пазбавіўся ад элементаў барока і аднавіў інтэр’ер. У [[1873]] годзе, пасля смерці Кранера, архітэктар [[Ёзэф Мокер]] закончыў рэканструкцыю. Ён сканструяваў заходні бок у класічным гатычным стылі.

Пасля яго смерці трэцім і апошнім архітэктарам стаў [[Каміл Гілберт]]. Ім былі зроблены буйныя [[Археалогія|археалагічныя]] і [[Антрапалогія|антрапалагічныя]] адкрыцці, якія аказалі значны ўплыў на ўяўленні пра раннюю гісторыю Чэхіі. Падчас раскопак былі выяўлены старажытныя збудаванні — ратонда Вацлава і базіліка Св. Віта, манастыр канонікаў, княжацкія, каралеўскія і біскупскія пахаванні&lt;ref name=&quot;над&quot;&gt;[http://www.ilovecz.ru/index.php?idoflevel=1681 Дом над городом] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211016125119/http://www.ilovecz.ru/index.php?idoflevel=1681 |date=16 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;.

У [[1920]] годзе скульптар [[Войцек Сушарда]] і галоўны мастак-мадэрніст таго часу, [[Альфонс Марыя Муха|Альфонс Муха]], дэкаравалі новыя [[вітраж]]ы ў паўночнай частцы нефа. [[Ружа (архітэктура)|Акно-ружу]] ўпрыгожваў [[Францішак Кісела]], у [[1925]]—[[1927]] гадах. На ёй былі адлюстраваны розныя біблейскія гісторыі. Вітраж «[[Страшны суд]]» быў створаны [[Макс Швабінскі|Максам Швабінскім]].

Такім чынам, у [[1929]] годзе да тысячагоддзя з дня смерці [[святы Вацлаў|святога Вацлава]], апекуна [[Чэхі|чэшскага народа]], храм быў урачыста асвечаны, што і лічыцца датай завяршэння Сабора святога Віта пасля 600 гадоў будаўніцтва.

У далейшым праходзілі работы па рэканструкцыі і дэкаратыўна-пластычнаму ўбранню інтэр’ера галоўнага сабора краіны з прыцягненнем вядучых мастакоў ад [[сецэсія|сецэсіі]] да [[неакласіцызм]]у&lt;ref name=&quot;над&quot;/&gt;.
{|class=&quot;graytable&quot;
|+
| width=&quot;30%&quot;|[[Выява:Prager Domkirche.jpg|center|300px]]
| width=&quot;30%&quot;|[[Выява:Katedrála sv. Víta od jihozápadu.jpg|center|294px]]
| width=&quot;30%&quot;|[[Выява:Praha ChramSvVita1864.png|center|176px]]
|-
| align=&quot;center&quot;|Від на недабудаваны сабор з захаду, [[Эдуард Гурк]], 1836
| align=&quot;center&quot;|Від на недабудаваны сабор з поўдня, [[Эдуард Гурк]], 1836
| align=&quot;center&quot;|Від на сабор з усходу, [[Эдуард Геральд]], 1864
|}

=== Найноўшая гісторыя сабора ===
Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў [[1950]] годзе Сабор Святога Віта быў канфіскаваны [[Чэхаславакія|чэхаславацкім]] камуністычным рэжымам на карысць дзяржавы.

Пасля дэмакратызацыі жыцця [[Каталіцкая царква Чэхіі]], пачынаючы з [[1992]] года, у розных судах дамагалася вяртання найвялікшага чэшскага сабора ў сваю ўласнасць. У [[2008]] годзе нават [[Папа Рымскі]] [[Бенедыкт XVI]], прымаючы новага пасла Чэхіі, прызнаючы поспехі чэшскіх улад у адносінах да [[Каталіцкая царква|Царквы]], выказаў пажаданне, каб Сабор Святога Віта вярнулі каталіцкай абшчыне. Аднак, большасць прадстаўнікоў свецкай улады, у прыватнасці чэшскі ўрад і [[Прэзідэнт Чэхіі|Прэзідэнт]] [[Вацлаў Клаўс]], адкрыта выступалі супраць вяртання храма ва ўласнасць рэлігійнай арганізацыі; думкі ж грамадскасці падзяліліся. Канец шматгадовай судовай цяжбе паклаў [[Вярхоўны суд Чэхіі]] на сваім пасяджэнні ў [[Брно]], прыняўшы [[5 сакавіка]] [[2009]] года канчатковае рашэнне, па якім Кафедральны Сабор Святога Віта з’яўляецца ўласнасцю дзяржавы&lt;ref&gt;''Шиманський Олександр'' [http://www.umoloda.kiev.ua/number/1364/186/48090/ ''Було церковне, стало народне''. Празький собор святого Віта залишиться у власності держави] // «[[Україна Молода]]» № 043 за [[7 сакавіка]] [[2009]] року&lt;/ref&gt;.

У [[1997]] годзе Царква ўхваліла рашэнне аб сучасным афіцыйным найменні сабора: ''Кафедральны сабор Святога Віта, Вацлава і Войцеха '' ({{lang-cs|Katedrála svatého Víta, Václava a Vojtěcha}}).
У цяперашні час ([[2000-я]]) Кафедральны сабор Святога Віта, Вацлава і Войцеха з’яўляецца галоўнай святыняй Чэхіі, здабыткам яе народа, гэта характэрны культавы і гісторыка-культурны помнік сусветнага значэння, адна з галоўных славутасцей чэшскай сталіцы, якую штогод наведваюць мільёны [[Турызм|турыстаў]]. За храмам пастаянна сочаць, і ў выпадку неабходнасці адразу ж праводзяць неабходныя рэстаўрацыйныя і рамонтныя работы.

== Галерэя ==
&lt;gallery&gt;
Image:Prague Charles Bridge View-02.jpg
Image:Praha Veitsdom 2005.jpg
Image:Veitsdom-sideview.jpg
Image:Praga sklepienie kruchta.jpg
Image:SaintVitusCathedralFrontPrague.jpg
Image:Veitsdom 00 2003-12-24.jpg
Image:Veitsdom 01 2003-12-24.jpg
Image:St_Vitus.jpg
Image:StVitusPragueInteriorFromDistanceatSunset.jpg
Image:Nepomucky tumb.JPG
Image:Saint Vitus Cathedral inside.jpg
Image:Detail Stavitelů_KSV.jpg|Скульптуры архітэктараў Мокера і Гільберта
Image:Mucha window in St Vitus.JPG|Вітраж [[Альфонс Муха|А. Мухі]]
Image:Czech crown jewels.jpg|[[Чэшскія каранацыйныя рэгаліі]] (копія)
Image:Jan Nepomucky tumb3.JPG|[[Саркафаг Святога Яна Непамуцкага]]
&lt;/gallery&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Базіліка Святога Георгія]]

== Зноскі ==
{{reflist|2}}

== Літаратура ==
* Podlaha Antonín; Šittler Eduard. Chrámový poklad u sv. Víta v Praze: Jeho dějiny a popis., Praha: Dědictví sv. Prokopa, 1903 крыніца даступна ў сетцы → [http://kramerius.mlp.cz/kramerius/MShowMonograph.do?id=856 гл. тут]{{Недаступная спасылка}} {{ref-cs}}
* Podlaha Antonín; Hilbert Kamil. Soupis památek historických a uměleckých: Metropolitní chrám svatého Víta., Praha: Česká akademie císaře Františka Josefa I. pro vědy, slovesnost a umění, 1906 крыніца даступна ў сетцы → [http://kramerius.mlp.cz/kramerius/MShowMonograph.do?id=723 гл. тут] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170223042541/http://kramerius.mlp.cz/kramerius/MShowMonograph.do?id=723 |date=23 лютага 2017 }} {{ref-cs}}
* Jiří Burian: ''Der Veitsdom auf der Prager Burg.'' Gondrom, Bayreuth 1979, ISBN 3-8112-0115-8
* Jakub Pavel: ''Der Veitsdom zu Prag.'' Union-Verl., Berlin 1962 (Das christliche Jahrhundert; Bd. 39-40)
* Станькова Я., Пехар И., Тысячелетнее развитие архитектуры., М.: Стройиздат, 1987, стор. 104 {{ref-ru}}
* J. Staňková, J. Štursa, S. Voděra, Pražská architektura. Významné stavby jedenácti století, Praha 1991.
* K. Benešovská, P. Chotebor, T. Durdík, M. Placek, D. Prix, V. Razim. «Architecture of the Gothic», vol. 2 of «Ten centuries of architecture» series, Prague Castle Administration &amp; DaDa, a.s., Prague 2001, ISBN 80-86161-41-2 (English version)
* Marc C. Schurr: ''Die Baukunst Peter Parlers. Der Prager Veitsdom, das Heiliggeistmünster in Schwäbisch Gmünd und die Bartholomäuskirche zu Kolin im Spannungsfeld von Kunst und Geschichte.'' Thorbecke, Stuttgart 2003, ISBN 3-7995-0127-4
* Stephen Brook, [[2003]], ''Przewodnik National Geographic Praga i Czechy'', National Geographic, ISBN 83-89019-50-7.
* Fučíková, Eliška, Martin Halata, Klára Halmanová, Pvel Scheufler. «Prague Castle in Photographs /1956-1900». Prague: Správa Pražského hradu a Nakladatelství KANT, 2005. ISBN 80-86217-94-9
* Hlobil, Ivo: ''Der Prager Veitsdom. Geschichte in Bildern, Krönungskleinodien, Domschatz, Farbige Glasfenster.'' Aus d. Tschechischen v. Sonja Schürmann. London, Opus Publishing 2006, ISBN 978-3-7845-5350-4
* Вечерський В. В. Курс історії архітектури країн Східної Європи., К.: АртЕк, 2007, стор. 232—233

'''Званы:'''
* Kybalová, Ludmila. ''Pražské zvony.'' Praha: Nakladatelství československých výtvarných umělců, 1958.

== Спасылкі ==
* {{commonscat-inline|St. Vitus Cathedral|Сабор Святога Віта}}
* {{commonscat-inline|Golden Gate (St. Vitus Cathedral)|Залатая брама Сабора Св. Віта}}
* {{commonscat-inline|Bells of St. Vitus Cathedral|Званы Сабора Св. Віта}}
* {{commonscat-inline|Last Judgment Mosaic (St. Vitus Cathedral)|Мазаіка «Страшны суд»}}
* [http://www.katedralapraha.cz/ Сайт сабора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120709121007/http://www.katedralapraha.cz/ |date=9 ліпеня 2012 }}
* [http://www.pis.cz/cz/praha/pamatky/sv_vit_vaclav_a_vojtech_katedrala/previewPhotoId=0 Сабор Святога Віта (Прага)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100328224006/http://www.pis.cz/cz/praha/pamatky/sv_vit_vaclav_a_vojtech_katedrala/previewPhotoId=0 |date=28 сакавіка 2010 }} на [http://www.pis.cz/cz/index.php афіцыйнай вэб-старонцы Пражскай інфармацыйнай службы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100412163942/http://www.pis.cz/cz/index.php |date=12 красавіка 2010 }} {{ref-cs}}
* [http://old.hrad.cz/castle/svvit_uk.html St. Vitus’s Cathedral] {{ref-en}}

'''Пахаванні''':
* [http://www.celemvzad.cz/clanek/hrobka-ceskych-kralu/?cislo=11 Hrobka českých králů] {{ref-cs}}

'''Ратонда''':
* [http://pleione.asu.cas.cz/~slechta/HISTORIE/sv-vit/rotunda.html Otazníky kolem svatovítské rotundy] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070309022239/http://pleione.asu.cas.cz/~slechta/HISTORIE/sv-vit/rotunda.html |date=9 сакавіка 2007 }} {{ref-cs}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{Добры артыкул|Мастацтва|Архітэктура}}

[[Катэгорыя:Пражскі Град]]
[[Катэгорыя:Саборы Чэхіі]]
[[Катэгорыя:Пахавальні]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]]
[[Катэгорыя:X стагоддзе ў Празе]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1929 годзе]]
[[Катэгорыя:1929 год у Празе]]</text>
      <sha1>rlqp6ardupa8lpewddvfsatupi9807v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Філалагічны факультэт БДУ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106414</id>
    <revision>
      <id>5166256</id>
      <parentid>5152619</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZolaSukhar</username>
        <id>169411</id>
      </contributor>
      <comment>Дададзены выпускнік</comment>
      <origin>5166256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43757" sha1="6mx5uajde4o1beg7557x6g3j6140195" xml:space="preserve">{{rq|neutral|renew}}
{{Картка факультэта
| name        = Філалагічны факультэт
| university  = [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]
| image       = 
| latin_name  = Faculty of philology
| motto       = 
| established = 1939
| head        = Важнік Сяргей Аляксандравіч
| city        = {{BLR}}, [[Мінск]], [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|вул. К. Маркса]], 31
| homepage    = http://www.philology.bsu.by
}}
'''Філалагічны факультэт БДУ''' — структурнае падраздзяленне [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], галоўны факультэт краіны па падрыхтоўцы філолагаў.

* Глыбокія веды ў галіне літаратуры, мовазнаўства і культуры, тэорыі і практыкі перакладаў, камп’ютарных моўных тэхналогій, лінгвістычнай крыміналістыкі і інш;
* Найбуйнейшы цэнтр падрыхтоўкі русістаў для замежных студэнтаў;
* Рэспубліканскія цэнтры славістыкі і кітайскай філалогіі;
* Навуковыя семінары па актуальных праблемах сучаснага мовазнаўства, літаратуразнаўства, лінгвадыдактыкі;
* Навучальныя лабараторыі, камп’ютарныя, лінгафонныя і спецыялізаваныя кабінеты для інавацыйнага навучання будучых філолагаў;
* Перападрыхтоўка па спецыяльнасці «Руская мова як замежная» з атрыманнем дыплома дзяржаўнага ўзору;
* Магістратура для беларускіх і замежных грамадзян па літаратуразнаўстве і мовазнаўстве; аспірантура і дактарантура па розных профілях мовазнаўства і літаратуразнаўства;
* Народныя паэты і пісьменнікі Беларусі, вядомыя крытыкі, гісторыкі і тэарэтыкі літаратуры з’яўляюцца выпускнікамі філалагічнага факультэта;
* Аматарскія тэатры, дыскусійныя клубы, літаратурныя аб’яднанні, фальклорныя калектывы і кінаклубы; вечары жывой музыкі, балі, турзлёты і нават уласная прэс-служба.

== Гісторыя ==
Падрыхтоўка [[Філалогія|філолагаў]] вядзецца ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] з 1921 г. — ад першых дзён заснавання ўніверсітэта&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;. Аднак да 1939 г. асобнага філалагічнага факультэта не існавала. Да 1931 г. спецыялістаў па мове і літаратуры рыхтавалі на этнолага-лінгвістычным аддзяленні (пазней перайменавана ў літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне) педагагічнага факультэта.

З 1931 г. падрыхтоўка філолагаў у БДУ на восем гадоў была спынена. У 1939 г. роля ўніверсітэта ў навукова-педагагічным жыцці краіны была перагледжана. Адраджэнне філалагічнай адукацыі адбывалася на якасна новым узроўні: у газеце «[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]]» ад 21 ліпеня 1939 г. было апублікавана паведамленне аб стварэнні самастойнага філалагічнага факультэта з двума аддзяленнямі: беларускай мовы і літаратуры, а таксама рускай мовы і літаратуры. Дэканам філалагічнага факультэта быў прызначаны вядомы вучоны-лінгвіст прафесар [[Цімафей Пятровіч Ломцеў|Ц. П. Ломцеў]], які адначасова з’яўляўся першым загадчыкам кафедры рускай мовы і літаратуры.

З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] дзейнасць універсітэта часова прыпынілася. Толькі 15 мая 1943 г. [[Савет Народных Камісараў СССР]] прыняў пастанову аб аднаўленні работы ўніверсітэта на станцыі Сходня Хімкінскага раёна Маскоўскай вобласці.

Пасля вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў БДУ вярнуўся ў Мінск. Два наступныя дзесяцігоддзі адзначаліся колькасным і якасным развіццём факультэта: адкрываліся новыя аддзяленні, рэарганізоўваліся кафедры. У канцы 1940-х гг. на факультэце былі два аддзяленні: 1) [[Логіка|логікі]], псіхалогіі і рускай мовы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lektsii.net/3-19166.html|title=Создание отделения логики, психологии и русского языка на филфаке БГУ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150523134406/https://lektsii.net/3-19166.html|archivedate=2015-05-23|lang=ru}}&lt;/ref&gt;; 2) журналістыкі (факультэт журналістыкі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; быў створаны ў БДУ ў 1944 г., а з 1946 па 1967 г. ён функцыянаваў як аддзяленне філалагічнага факультэта).

У 1951 г. пасля чарговай рэарганізацыі ў склад факультэта ўваходзілі чатыры аддзяленні: 1) беларускай мовы і літаратуры; 2) рускай мовы і літаратуры; 3) журналістыкі; 4) логікі і [[Псіхалогія|псіхалогіі]]. З 1957 года размяшчаўся ў [[Дом № 1 БДУ|доме № 1 БДУ]]&lt;ref name=&quot;Тамковіч&quot;&gt;{{Артыкул|ref=Тамковіч|аўтар=Тамковіч Ю. В.|загаловак=[https://www.academia.edu/68277451/%D0%A1%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B0_%D1%80%D1%8D%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D1%8B%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%B4% Спроба рэканструкцыі карты Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1921-1941 гг.]|год=2021|выданне=[[Беларускі гістарычны часопіс]]|нумар=10 (267), кастрычнік|старонкі=18-27}}&lt;/ref&gt;.

У чэрвені 1967 г. [[Факультэт журналістыкі БДУ|аддзяленне журналістыкі]] было рэарганізавана ў самастойны факультэт. На філалагічным факультэце засталіся два аддзяленні: 1) беларускай мовы і літаратуры; 2) рускай мовы і літаратуры.

Філалагічны факультэт быў самым вялікім ва ўніверсітэце. Так, у 1968/69 нав. г. тут навучаліся 2652 студэнты. Гэта колькасць заставалася амаль нязменнай на працягу наступных сарака гадоў. У канцы 1960-х і ў 1970-я гг. пачынаюць інтэнсіўна развівацца сувязі факультэта з універсітэтамі іншых савецкіх рэспублік, актывізуецца міжнародная дзейнасць.

З 1985 г. на факультэце адбываюцца структурныя змены. Для ўдасканалення навукова-даследчай работы былі створаны дзве навукова-даследчыя лабараторыі (НДЛ): 12 лістапада 1985 г. распачала сваю дзейнасць НДЛ беларускага фальклору і дыялекталогіі (навуковы кіраўнік прафесар [[Алег Антонавіч Лойка|А. А. Лойка]], якога пазней змяніў вядомы збіральнік, даследчык і папулярызатар беларускай народнай культуры [[Васіль Ліцьвінка|В. Дз. Ліцьвінка]]); 1 красавіка 1987 г. — НДЛ тэарэтычнай і прыкладной лінгвістыкі (загадчык прафесар У. А. Карпаў)&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;.

24 чэрвеня 1988 г. ад кафедры рускай мовы адгалінаваліся дзве новыя: рускай мовы як замежнай і методыкі выкладання беларускай і рускай мовы і літаратуры. Загадчыкам першай быў абраны доктар філалагічных навук, прафесар У. В. Макараў, а другой — доктар педагагічных навук, прафесар [[Л. А. Мурына]].

Новая старонка ў гісторыі факультэта пачынаецца з 1991 г. На першым этапе адбылася даволі істотная рэарганізацыя структуры факультэта:
* на пачатку 1993/94 нав. г. была ўтворана кафедра [[Славістыка|славістыкі]], кафедра беларускай літаратуры падзелена на кафедры тэорыі і гісторыі літаратуры і беларускай літаратуры ХХ ст.;
* у 1993 г. адбыўся падзел кафедры беларускай мовы на кафедры сучаснай беларускай мовы і гісторыі беларускай мовы;
* на пачатку 1994/95 нав. г. кафедра гісторыі і тэорыі літаратуры падзелена на кафедры тэорыі літаратуры і гісторыі беларускай літаратуры;
* на пачатку 1995/96 нав. г. створана кафедра класічнай філалогіі.

У 1992 годзе факультэт пераехаў у [[будынак былой Мінскай партыйнай школы]] па [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|вуліцы Карла Маркса]].

У 1993 г. на факультэце пачалася падрыхтоўка славістаў. На дадзены момант{{калі?}} прадстаўлены наступныя напрамкі: [[Польская мова|паланістыка]], [[Украінская мова|украіністыка]], [[Балгарская мова|балгарыстыка]], [[Чэшская мова|багемістыка]], [[Славацкая мова|славакістыка]] і [[Сербская мова|сербістыка]].

У 1994 г. упершыню ва ўніверсітэце быў праведзены набор студэнтаў дзённай формы навучання на спецыяльнасць «Класічныя мовы і літаратуры», у 1995 г. — «Беларуская і нямецкая мовы», «Беларуская і французская мовы», «Беларуская і англійская мовы». Аддзяленні беларускай мовы і літаратуры, рускай мовы і літаратуры пачалі сумесную падрыхтоўку па спецыяльнасці «Беларуская і руская мовы і літаратуры».

У 1996 г. дэканам факультэта стала доктар педагагічных навук, прафесар [[Л. А. Мурына]]. Пад яе кіраўніцтвам факультэт працягваў актыўна развівацца. Былі створаны новыя і відазмененыя існуючыя спецыяльнасці.

Улічваючы актывізацыю рознабаковых адносін паміж [[Беларусь|Беларуссю]] і [[Кітай|Кітаем]], з 2001 г. на філалагічным факультэце пачалася падрыхтоўка [[Сіналогія|кітаістаў]].

У 2002 г. дэканам факультэта быў абраны доктар філалагічных навук, прафесар [[Іван Сямёнавіч Роўда|І. С. Роўда]]. У гэтыя гады істотна актывізавалася міжнародная дзейнасць, пачалося матэрыяльна-тэхнічнае пераабсталяванне факультэта. Умацаваліся сувязі з пасольствамі тых дзяржаў, мовы якіх вывучаюцца на факультэце. Пры матэрыяльнай падтрымцы гэтых краін быў адкрыты цэлы шэраг спецыялізаваных кабінетаў: польскай філалогіі (2003); аўдыявізуальных сродкаў (2003); кітайскай філалогіі (2003); беларускай філалогіі (2004); украінскай філалогіі (2004); італьянскай філалогіі (2005); рускай філалогіі (2007); нямецкай філалогіі (2009); чэшскай філалогіі (2011); славацкай філалогіі (2011); сербскай філалогіі (2014).

З 2006 г. на факультэце функцыянуе кабінет-музей беларускай народнай культуры&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://earchives.bsu.by/handle/link/963 |title=Выставка кукол в музее белорусской народной культуры на филологическом факультете БГУ |access-date=6 жніўня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190806091028/http://earchives.bsu.by/handle/link/963 |archivedate=6 жніўня 2019 |url-status=dead |lang=ru}}&lt;/ref&gt;.&lt;!-- і Цэнтр турэцкай культуры&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://earchives.bsu.by/handle/link/3340 |title=Открытие Центра турецкого языка и культуры |access-date=6 жніўня 2019 |archive-date=5 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190805082110/http://earchives.bsu.by/handle/link/3340 |url-status=dead |lang=ru}}&lt;/ref&gt; --&gt;&lt;!-- іншы факультэт --&gt;

З улікам патрэб вучэбнага працэсу лабараторыя беларускага фальклору была рэарганізавана з навуковай у вучэбна-навуковую, створаны Цэнтр інфармацыйных тэхналогій.

За апошнія гады тэхнічная база факультэта значна абнавілася: створаны камп’ютарныя класы, лекцыйныя аўдыторыі абсталяваны мультымедыйнымі праектарамі.

=== Навукоўцы-філолагі ===
Падрыхтоўка спецыялістаў-філолагаў ва ўніверсітэце пачалася з першага года яго заснавання на этнолага-лінгвістычным аддзяленні факультэта грамадскіх навук БДУ. Пасля працягвалася на літаратурна-лінгвістычным аддзяленні педагагічнага факультэта. На ім працавалі такія вядомыя навукоўцы-філолагі, як акадэмік АН БССР [[Іван Іванавіч Замоцін|І. І. Замоцін]], прафесары [[Яўген Іванавіч Барычэўскі|Я. І. Барычэўскі]], [[Аляксандр Мікалаевіч Вазнясенскі|А. М. Вазнясенскі]], [[Міхаіл Мікалаевіч Піятуховіч|М. М. Піятуховіч]], [[Пётр Апанасавіч Бузук|П. А. Бузук]]. З восені [[1923]] года лекцыі па [[Беларуская мова|беларускай мове]] і методыцы яе выкладання пачаў чытаць выдатны педагог, класік беларускай літаратуры [[Якуб Колас]].

Годам нараджэння самастойнага філалагічнага факультэта стаў [[1939]] год. Першым дэканам быў прызначаны выдатны навуковец-лінгвіст прафесар [[Цімафей Пятровіч Ломцеў]]. Працяглы час дэканам факультэта з’яўляўся доктар філалагічных навук, прафесар [[Міхась Рыгоравіч Ларчанка]] (1943—1945, 1955—1963).

У кастрычніку 1968 студэнты-філолагі [[БДУ]], сярод лідараў якіх былі [[Алесь Разанаў]], [[Віктар Ярац]] і [[Леў Барташ]], звярнуліся ў [[ЦК КПБ]] з лістом на імя [[П. М. Машэраў|П. М. Машэрава]] (ліст падпісала некалькі соцень чалавек), дзе патрабавалі вяртання выкладання на беларускай мове. У выніку арганізатары падпісання ліста атрымалі ярлыкі «буржуазных [[Беларускі нацыяналізм|нацыяналістаў]]».

Асновай філалагічнага факультэта да сярэдзіны 1990-х гадоў былі два аддзяленні беларускай мовы і літаратуры і рускай мовы і літаратуры (з восені 1947 па восень 1967 года ў склад факультэта ўваходзіла яшчэ і аддзяленне журналістыкі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=История факультета журналистики БГУ |url=https://journ.bsu.by/ob-institute/istoriya.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181106075258/http://www.journ.bsu.by/ob-institute/istoriya.html |archivedate=2018-11-06 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;). У свой час студэнтамі факультэта, а некаторыя пазней і выкладчыкамі, былі народныя пісьменнікі Беларусі [[Кандрат Крапіва]], [[Іван Мележ]], [[Ніл Гілевіч]], [[Іван Навуменка]], [[Рыгор Барадулін]], акадэмік АН Беларусі [[Аляксандр Падлужны]], член-карэспандэнты АН Беларусі [[Аляксандр Мікалаевіч Булыка|Аляксандр Булыка]], [[Міхась Мушынскі]] і іншыя.

=== Троху лічбаў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.school7.goroo-orsha.by/index.php/filfak-bgu-zhdet-vas.html|title=Филфак БГУ ждет Вас!|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190806082356/http://www.school7.goroo-orsha.by/index.php/filfak-bgu-zhdet-vas.html |archivedate=6 жніўня 2019 |lang=ru}}&lt;/ref&gt; ===
На філалагічным факультэце навучаецца больш за дзве тысячы студэнтаў, магістрантаў, аспірантаў з Беларусі, а таксама краін блізкага і далёкага замежжа. Навучальны працэс забяспечваюць 17 кафедраў, вучэбна-навуковая лабараторыя беларускага фальклору, лабараторыя тэхнічных сродкаў навучання, 10 спецыялізаваных кабінетаў. Акрамя таго, на базе факультэта функцыянуе цэнтр філалагічнай падрыхтоўкі, які арганізуе заняткі па беларускай, рускай і замежнай мовах, літаратурах, а таксама праводзіць набор на курсы па вывучэнні замежных моў для студэнтаў універсітэта. На факультэце працуе больш за 30 прафесараў, дактароў навук і звыш 120 дацэнтаў, кандыдатаў навук.

За гады вучобы ва ўніверсітэце студэнты-філолагі атрымліваюць глыбокія веды па гісторыі нацыянальнай і сусветнай літаратуры, культуры, вывучаюць працэсы гістарычнага развіцця моў, даследуюць іх сучасны стан, а таксама спасцігаюць сакрэты літаратурна-мастацкай дзейнасці, метадаў аўтаматычнай апрацоўкі тэкстаў, тэорыі і практыкі перакладу, камп’ютарных тэхналогій выкладання мовы. Студэнты славянскай, рамана-германскай, усходняй філалогіі праходзяць моўную практыку ў краінах вывучаемай мовы: [[Польшча|Польшчы]], [[Чэхія|Чэхіі]], [[Германія|Германіі]], [[Кітай|Кітая]] і інш. Для студэнтаў і магістрантаў арганізавана каля 80 навуковых спецсемінараў па актуальных праблемах сучаснага [[літаратуразнаўства]] і [[Мовазнаўства|лінгвістыкі]], створаны ўмовы для свабоднага карыстання ў навучальных мэтах рэсурсамі Internet — абсталяваны 3 камп’ютарныя класы на факультэце і 3 міжфакультэцкія медыятэкі. Па жаданні студэнты вывучаюць дадаткова адну са славянскіх ці заходнееўрапейскіх моў на вячэрніх курсах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://philology.bsu.by/by/facultyinfo/vuchjebny-cjentr-flalagchnaj-padryhtouk|title=Вучэбныя курсы філалагічнага факультэта|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240308104249/https://philology.bsu.by/by/facultyinfo/vuchjebny-cjentr-flalagchnaj-padryhtouk|archivedate=2024-03-08}}&lt;/ref&gt;, пасля заканчэння якіх атрымліваюць адпаведнае пасведчанне. Акрамя таго, студэнтам прадстаўляецца магчымасць паралельнага навучання на любым факультэце БДУ для атрымання другой спецыяльнасці.

Пасля 3, 4 курсаў, а таксама выпускнікі любога факультэта (спецыяльнасці) ВНУ Рэспублікі Беларусь могуць дадаткова прайсці перападрыхтоўку па спецыяльнасці «Руская мова як замежная» з атрыманнем дыплома дзяржаўнага ўзору.

== Міжнароднае супрацоўніцтва ==
Факультэт мае дагаворы аб супрацоўніцтве з 22 замежнымі ўніверсітэтамі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://philology.bsu.by/by/facultyinfo/mzhnarodnae-supracounctva/229-perechen-dogovorov-o-nauchnom-sotrudnichestve-s-zarubezhnymi-organizatsiyami|title=Перечень договоров о научном сотрудничестве с зарубежными организациями|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221130105707/https://philology.bsu.by/by/facultyinfo/mzhnarodnae-supracounctva/229-perechen-dogovorov-o-nauchnom-sotrudnichestve-s-zarubezhnymi-organizatsiyami|archivedate=2022-11-30|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. На факультэце вядзецца падрыхтоўка каля 200 спецыялістаў з замежных краін&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://philology.bsu.by/by/facultyinfo/mzhnarodnae-supracounctva/47-padrykhto-ka-spetsyyalista-z-zamezhnykh-krain|title=Падрыхтоўка спецыялістаў з замежных краін|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221130101837/https://philology.bsu.by/by/facultyinfo/mzhnarodnae-supracounctva/47-padrykhto-ka-spetsyyalista-z-zamezhnykh-krain|archivedate=2022-11-30}}&lt;/ref&gt;. Ёсць магчымасць праходжання моўнай практыкі ў краінах вывучаемай мовы.

Супрацоўнікі факультэта з’яўляюцца членамі міжнародных таварыстваў і асацыяцый&lt;ref&gt;[http://philology.bsu.by/by/facultyinfo/mzhnarodnae-supracounctva/231-uchastie-v-mezhdunarodnykh-organizatsiyakh-vuzov Участие в международных организациях вузов] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, прымаюць удзел у міжнародных практах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://philology.bsu.by/by/facultyinfo/mzhnarodnae-supracounctva/232-uchastie-v-realizuemykh-i-novykh-mezhdunarodnykh-proektakh|title=Международный научно-исследовательский проект «Русский язык за пределами России»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240302210255/https://philology.bsu.by/by/facultyinfo/mzhnarodnae-supracounctva/232-uchastie-v-realizuemykh-i-novykh-mezhdunarodnykh-proektakh|archivedate=2024-03-02|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Газета «Слова» ==
Газета «Слова» была створана па ініцыятыве Прэс-службы філалагічнага факультэта БДУ як газета для студэнтаў і пра студэнтаў. Першы выпуск газеты быў прысвечаны 94-годдзю [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], якое адзначалася [[30 кастрычніка]] 2015 года.

На старонках газеты можна пазнаёміцца з творчасцю маладых паэтаў і празаікаў філфака, тут расказваецца пра студэнцкае жыццё і цікавыя падзеі, творчасць і дасягненні, таленты і знакамітыя імёны, размешчана шмат фотаздымкаў з мерапрыемстваў.

== Часопіс «Філалогія» ==
«Часопіс Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Філалогія» заснаваны Беларускім дзяржаўным універсітэтам у 1969 годзе. Часопіс арыентаваны на прафесараў, выкладчыкаў, навуковых супрацоўнікаў, аспірантаў, магістрантаў і студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі, якія працуюць у галіне лінгвістыкі, літаратуразнаўства, методыкі выкладання моў і літаратур. Перыядычнасць — 3 разы на год (люты, чэрвень, красавік). Публікацыя бясплатная. Рабочыя мовы — беларуская, руская, англійская. Усе навуковыя артыкулы праходзяць падвойнае сляпое рэцэнзаванне.

Да 2017 года выходзіў пад назвай «Веснік БДУ. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка». На працягу ўсіх гадоў выданне захоўвае пазіцыі вядучага ў Рэспубліцы Беларусь акадэмічнага часопіса па фундаментальных тэарэтычных і прыкладных праблемах лінгвістыкі і літаратуразнаўства. Публікуе арыгінальныя навуковыя артыкулы, агляды ў галіне мовазнаўства, літаратуразнаўства, методыкі выкладання моў і літаратур; хранікальныя матэрыялы, рэцэнзіі на манаграфіі, падручнікі і вучэбныя дапаможнікі, а таксама юбілейныя артыкулы. Матэрыялы выдання прысвечаны актуальным праблемам тэорыі літаратуры, беларускай літаратуры, рускай літаратуры, замежнай літаратуры, славянскіх літаратур, класічнай філалогіі, беларускай і іншых славянскіх моў, германскіх, раманскіх, усходніх моў, тэарэтычнага мовазнаўства, прыкладной лінгвістыкі, рыторыкі і методыкі выкладання моў і літаратур, а таксама сумежных дысцыплін.

Галоўны рэдактар часопіса — Сяргей Мікалаевіч Запрудскі, кандыдат філалагічных навук, дацэнт, дацэнт кафедры гісторыі беларускай мовы філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Часопіс уключаны ў Пералік навуковых выданняў Рэспублікі Беларусь, рэкамендаваных Вышэйшай атэстацыйнай камісіяй Рэспублікі Беларусь для апублікавання вынікаў дысертацыйных даследаванняў, публікацыі часопіса індэксуюцца ў базах даных Расійскага індэкса навуковага цытавання (РІНЦ).

== Структура ==

=== Кафедры ===
* Англійскага мовазнаўства;
* Гісторыі беларускай мовы;
* Беларускай літаратуры і культуры;
* Гісторыі беларускай літаратуры;
* Замежнай літаратуры;
* Класічнай філалогіі;
* Нямецкага мовазнаўства;
* Прыкладной лінгвістыкі;
* Раманскага мовазнаўства;
* Рускай літаратуры;
* Рускай мовы;
* Рыторыкі і методыкі выкладання мовы і літаратуры;
* Славянскіх літаратур;
* Сучаснай беларускай мовы;
* Тэарэтычнага і славянскага мовазнаўства;
* Тэорыі літаратуры;
* Кітайскай філалогіі.

=== Спецыялізацыі ===
* Беларуская філалогія;
* Руская філалогія;
* Класічная філалогія;
* Славянская філалогія (польская, балгарская, чэшская, сербская, украінская);
* Рамана-германская філалогія (англійская, нямецкая, французская, італьянская);
* Усходняя філалогія (кітайская).

== Дэканы ==
* [[Цімафей Пятровіч Ломцеў]] (1939—1941);
* [[Міхась Рыгоравіч Ларчанка]] (1943—1945);
* [[Міхаіл Іванавіч Жыркевіч]] (1945—1947);
* [[Лука Васільевіч Шашкоў]] (1947—1951);
* [[Марыя Андрэеўна Жыдовіч]] (1951—1952);
* [[Юрый Аляксандравіч Васільеў]] (1952—1955);
* [[Міхась Рыгоравіч Ларчанка]] (1955—1963);
* [[Рыгор Булацкі|Рыгор Васільевіч Булацкі]] (1963—1967);
* [[Аляксей Арсенцьевіч Волк]] (1967—1990);
* [[Алег Лойка|Алег Антонавіч Лойка]] (1991—1996);
* [[Ларыса Аляксандраўна Мурына]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/13970/1/103.pdf |title=Лариса Александровна Мурина |archive-date=6 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806093308/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/13970/1/103.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (1996—2002);
* [[Іван Сямёнавіч Роўда]] (2002—2021);
* Сяргей Аляксандравіч Важнік (з 2021 года)&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{Cite web|url=https://philology.bsu.by/by/facultyinfo/z-gstory|title=З гісторыі|publisher=Філалагічны факультэт БДУ}}&lt;/ref&gt;.

== Выпускнікі ==
{{кал|2}}
* [[Аксана Аляксееўна Данільчык]] — беларуская [[паэтэса]], [[перакладчыца]], [[Літаратуразнавец|літаратуразнаўца]];
* [[Уладзімір Аляксандравіч Навумовіч]] — беларускі [[літаратуразнавец]], [[крытык]];
* [[Алесь Адамовіч]] — беларускі [[пісьменнік]] і грамадскі дзеяч;
* [[Славамір Генрыхавіч Адамовіч|Славамір Адамовіч]] — беларускі паэт, грамадскі дзеяч, адзін з заснавальнікаў [[Таварыства Тутэйшыя|Таварыства маладых літаратараў «Тутэйшыя»]], лідар арганізацыі «Правы рэванш», сябра «Таварыства вольных літаратараў», актывіст Руху салідарнасці «Разам»;
* [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Сцяпан Аляксандравіч]] — беларускі пісьменнік, [[літаратуразнаўца]], крытык, [[краязнаўца]];
* [[Алена Мікалаеўна Анісім|Алена Анісім]] — беларуская мовазнаўца і палітычная дзеячка;
* [[Алесь Бадак]] — беларускі пісьменнік, паэт-песеннік, [[публіцыст]], крытык;
* [[Аляксандр Мікалаевіч Булыка|Аляксандр Булыка]] — беларускі мовазнавец, доктар філалагічных навук, прафесар, член-карэспандэнт [[АН Беларусі]];
* [[Генадзь Мікалаевіч Бураўкін|Генадзь Бураўкін]] — беларускі паэт, перакладчык, дзяржаўны і грамадскі дзеяч;
* [[Анатоль Іванавіч Бутэвіч|Анатоль Бутэвіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, [[дыпламат]], пісьменнік, перакладчык, публіцыст, крытык;
* [[Валянцін Рыгоравіч Вячорка|Вінцук Вячорка]] — філолаг, выкладчык, журналіст, палітвязень Беларусі;
* [[Ніл Сымонавіч Гілевіч|Ніл Гілевіч]] — беларускі паэт, перакладчык, празаік, драматург, літаратуразнавец, [[фалькларыст]] і грамадскі дзеяч;
* [[Сцяпан Мітрафанавіч Грабчыкаў|Сцяпан Грабчыкаў]] — беларускі і савецкі мовазнаўца, кандыдат філалагічных навук;
* [[Генрых Вацлававіч Далідовіч|Генрых Далідовіч]] — беларускі пісьменнік;
* [[Таццяна Мікалаеўна Дасаева|Таццяна Дасаева]] — беларускі літаратуразнавец, крытык;
* [[Уладзімір Максімавіч Дамашэвіч|Уладзімір Дамашэвіч]] — беларускі [[празаік]], нарысіст;
* [[Аркадзь Іосіфавіч Жураўскі|Аркадзь Жураўскі]] — беларускі мовазнавец;
* [[Сяргей Іванавіч Законнікаў|Сяргей Законнікаў]] — беларускі паэт, публіцыст, журналіст, грамадскі дзеяч;
* [[Васіль Васілевіч Зуёнак|Васіль Зуёнак]] — беларускі паэт;
* [[Вольга Міхайлаўна Іпатава|Вольга Іпатава]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца, грамадскі дзеяч;
* [[Іна Каліта|Іна У. Каліта]] — беларуская і чэшская лінгвістка, [[славіст]]ка;
* [[Генадзь Кляўко]] — беларускі паэт, перакладчык, дзіцячы празаік, журналіст;
* [[Арсень Ліс]] — беларускі фалькларыст, літаратуразнавец, літаратар;
* [[Яўгенія Лязо]] — беларуская літаратарка.
* [[Хрысціна Аляксееўна Лялько|Хрысціна Лялько]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца і [[журналістка]];
* [[Марыя Аляксандраўна Мартысевіч|Марыя Мартысевіч]] — беларуская перакладчыца, паэтэса, [[эсэіст]]ка, літаратуразнавец;
* [[Іван Якаўлевіч Навуменка|Іван Навуменка]] — беларускі пісьменнік і літаратуразнавец;
* [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Зміцер Падбярэзскі]] — беларускі музычны журналіст і крытык, пісьменнік і тэлевядучы;
* [[Алесь Пашкевіч]] — беларускі паэт, празаік, літаратуразнаўца, публіцыст;
* [[Мікалай Рыгоравіч Прыгодзіч|Мікалай Прыгодзіч]] — беларускі мовазнавец, доктар філалагічных навук, прафесар, загадчык кафедры гісторыі беларускай мовы філалагічнага факультэта БДУ;
* [[Іван Сямёнавіч Роўда|Іван Роўда]] — беларускі мовазнавец, доктар філалагічных навук, прафесар, дэкан філалагічнага факультэта БДУ;
* [[Алена Мікалаеўна Рудэнка|Алена Рудэнка]] — беларускі [[філолаг]], мовазнаўца, выкладчык рускай мовы і літаратуры;
* [[Мікалай Віктаравіч Рудкоўскі|Мікалай Рудкоўскі]] — беларускі драматург, [[сцэнарыст]], рэжысёр, радыёвядучы;
* [[Васіль Якаўлевіч Сахарчук|Васіль Сахарчук]] — беларускі паэт, перакладчык;
* [[Давід Рыгоравіч Сімановіч|Давід Сімановіч]] — беларускі паэт, перакладчык;
* [[Людміла Дзмітрыеўна Сінькова|Людміла Сінькова]] — літаратуразнаўца, доктар філалагічных навук, [[прафесар]];
* [[Франц Іванавіч Сіўко|Франц Сіўко]] — беларускі пісьменнік;
* [[Васіль Дзянісавіч Старычонак|Васіль Старычонак]] — савецкі і беларускі філолаг;
* [[Галіна Паўлаўна Тварановіч|Галіна Тварановіч]] — беларускі літаратуразнавец, паэтэса;
* [[Мікалай Валянцінавіч Трус|Мікола Трус]] — літаратуразнавец, славіст, перакладчык, публіцыст, спецыяліст музейнай справы;
* [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]] — беларускі паэт, перакладчык, філолаг;
* [[Кім Хадзееў]] — філосаф, [[культуролаг]], пісьменнік;
* [[Іван Аляксеевіч Чарота|Іван Чарота]] — перакладчык, літаратуразнавец, літаратурны крытык, славіст, [[гісторык культуры]], грамадскі дзеяч, выкладчык універсітэта.
* [[Іван Фёдаравіч Штэйнер|Іван Штэйнер]] — беларускі літаратуразнавец, доктар філалагічных навук, прафесар.
* [[Юры Аляксандравіч Нагорны]] — настаўнік, грамадскі дзеяч, абаронца беларускай мовы і культуры.
* [[Вольга Станіславаўна Рацэвіч]] — галоўны рэдактар часопіса «[[Маладосць]]»{{кал-канец}}

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [http://www.philology.bsu.by/ Сайт філалагічнага факультэта БДУ]

{{Факультэты БДУ}}

[[Катэгорыя:1939 год у Мінску]]
[[Катэгорыя:Філалагічны факультэт БДУ| ]]</text>
      <sha1>6mx5uajde4o1beg7557x6g3j6140195</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самвыдат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115396</id>
    <revision>
      <id>5165949</id>
      <parentid>5071231</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29055" sha1="fz3fg8opztn0o7alyjbtlvxy9fhisv8" xml:space="preserve">'''Самвыдат''' — спосаб неафіцыйнага і непадцэнзурнага выдання мастацкай, публіцыстычнай, рэлігійнай і навуковай літаратуры, некаторых перыядычных выданняў, парнаграфіі, аўдыёзапісаў і г.д. Неафіцыйны перазапіс творчасці некаторых спевакоў таксама называўся «магнітвыдатам». Тэрмін з’явіўся ў [[СССР]], але можа выкарыстоўвацца для апісання неафіцыйнага і непадцэнзурнага выдання ў дарэвалюцыйнай Расіі і на постсавецкай прасторы, а таксама ў іншых краінах свету. Есць думка, што тэрмін «самвыдат» з’явіўся дзякуючы паэту М. І. Глазкову, які друкаваў на сваіх зборах вершаў фразу «самсябевыдат»&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Самсебяиздат |url=http://www.novayagazeta.ru/data/2009/080/11.html |accessdate=18 мая 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101114065836/http://www.novayagazeta.ru/data/2009/080/11.html |archivedate=14 лістапада 2010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Слова «самвыдат» было свайго рода пародыяй на шматлікія савецкія скарачэнні, накшалт «дзяржвыдат», «ваенвыдат» і т.п. і ў той жа час было антонімам тэрміну «тамвыдат», якім у савецкім лексіконе характарызавалі публікацыі, выдадзеныя за мяжой і не прайшоўшыя савецкую цэнзуру.

Тэрміны '''самвыдат''' і '''тамвыдат''' з рускай мовы перайшлі ў многія іншыя еўрапейскія мовы, напрыклад, англійскую, і сталі такім чынам інтарнацыялізмамі&lt;ref&gt;[http://www.litencyc.com/php/stopics.php?rec=true&amp;UID=1590 N.Cornwell, Soviet Literature — Samisdat, Tamisdat and Gosizdat publishing (1917—1991), The Literaty encyclopedia]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.radio.cz/en/article/83350 By Linda Mastalir. From Samizdat to Tamizdat: a Vienna meeting Радио Прага, 19-09-2006]&lt;/ref&gt;.

Можна сказаць, што самвыдат як з’ява існаваў усю пісьменную гісторыю чалавецтва, калі адны людзі пісалі і распаўсюджвалі што-небудзь, што забаранялася другімі людзьмі. Аднак няма адзінай думкі даследчыкаў гэтага феномену ў тым, якія прыклады падпольнага выдавецтва лічыць самвыдатам, а якія не.

== Самвыдат у дарэвалюцыйнай Расіі ==

У дарэвалюцыйнай Расіі самвыдат як з’ява існаваў пад назвай «хаджэнне ў спісках», бо ўсе копіі забароненай літаратуры звычайна перапісвалі ад рукі. У 18-м стагоддзі ў «спісках» «хадзілі» «Вандроўка з Пецярбурга ў Маскву» Радзішчава, сатыры Сумарокава і некаторыя рэлігійныя выданні, забароненыя праваслаўнай царквой. У 19-м ст. ў «спіскі» таксама «пайшлі» палітычныя і мастацкія і публіцыстычныя творы [[дэкабрысты|дэкабрыстаў]], [[філаматы|філаматаў]], [[філарэты|філарэтаў]], [[народнікі|народнікаў]] і членаў іншых тайных арганізацый і такія мастацкія творы як, «На смерць паэта» М. Ю. Лермантава, «Гора ад розуму», А. С. Грыбаедава, беларускія ананімныя паэмы «Энеіда навыварат» і «Тарас на Парнасе» і інш. У канцы 19-га -пачатку 20-га ст. «асартымент» самвыдата папоўніўся творамі падпольных палітычных друкарняў, у тым ліку газет і кніг. Пачалося і абмежаванае выкарыстоўванне пішучых машынак для тыражыравання творчасці самвыдата.

== Самвыдат у СССР ==

=== Гісторыя ===

Савецкі самвыдат пачаў свае існаванне яшчэ ў раннія гады савецкай улады. Па краіне распаўсюджваліся машынапісныя, рукапісныя і часткова друкаваныя мастацкія творы, публіцыстыка, рэлігійная і палітычная літаратура. Цікавы прыклад самвыдата знаходзіцца ў творы [[Барыс Пастэрнак|Б. Пастэрнака]] «Доктар Жывага», дзе галоўны герой даваў свайму знаёмаму вучню друкарні набіраць тэксты яго філасофскіх эсэ і вершаў у якасці вучэбнай практыкі, а пасля прадаваў гатовыя кнігі ў кнігарні.

Самвыдат знаходзіўся ў заняпадзе ў перыяд масавых сталінскіх рэпрэсій 1930-х-40-х гг. і пачаў адраджацца ў перыяд хрушчоўскай «адлігі» і брэжняўскага «застою». Пік папулярнасці самвыдата прыйшоўся на 1970-я- пачатак 1980-х гг., калі забарона самвыдата не суправаджалася масавымі рэпрэсіямі (у асноўным пакаранне зводзілася да звальнення з работы ці выключэння з вну).
Пасля аб’яўлення палітыкі Галоснасці ў СССР самвыдат часткова «легалізаваўся» і «камерцыялізаваўся», і фактычна перайшоў у новыя формы і змест. Пасля распаду Савецкага саюза самвыдат актыўна перайшоў у Інтарнэт, а друкаваныя выданні страцілі сваю прывабнасць.

=== Формы і змест ===

Самвыдат у СССР «ішоў у ногу» з тэхнічным прагрэсам: акрамя рукапісаў шырокае распаўсюджанне мелі машынапісныя кнігі, брашуры, часопісы і лістоўкі, якія нярэдка рабіліся пад капірку; кнігі і іншыя публікацыі, зробленныя з дапамогай мімеёграфаў; магнітафонныя запісы; публікацыі, падрыхтаваныя з дапамогай камп’ютараў і капіравальнай тэхнікі, а ў канцы існавання СССР — электронныя версіі дакументаў на дыскетах. Пішучыя машынкі звычайна былі ўласнасцю прыватных асоб, мемеёграфамі ў асноўным карысталіся падпольныя групы рэлігійных меншасцей альбо дысідэнтаў, а камп’ютары і аргтэхніка, як правіла былі уласнасцю буйных навуковых устаноў. Быў выпадак, калі супрацоўнік друкарні ў Маскве на працягу 9 гадоў зарабляў дадатковыя грошы выконваючы замовы рэлігійных меншасцей на выдавецтва іх літаратуры невялікімі тыражамі&lt;ref&gt;Jehovah’s Witnesses Yearbook 2008, p. 149—152&lt;/ref&gt;.

Самыя вядомыя і самыя пераследуемыя КДБ СССР напрамкі самвыдата — гэта палітычныя публікацыі і мастацкія творы, якія крытыкавалі савецкую ўладу, савецкі лад жыцця, ці выкрывалі іншыя сур’езныя праблемы ў краіне. Трэба зазначыць, што афіцыйная ідэялогія дазваляла некаторую абмежаваную крытыку недахопаў жыцця ў Савецкім саюзе: маленькія зарплаты інжынераў і настаўнікаў, невялікую жылплошчу кватэр, бюракратыю і фармалізм у рабоце, прымус супрацоўнікаў арганізацый і іншых аб’яднанняў да набыцця латэрэйных білетаў, хамства ў сферы абслугоўвання — пры ўмове, што гэта разглядалася як мясцовы недахоп, несвядомасць асобных савецкіх грамадзян, а не праблема, якую парадзіў сам сацыялістычны лад. Такая крытыка знаходзіла свае месца ў газетных фельетонах і карыкатурах і ў класічных творах савецкага кіно: «Карнавальная ноч», «[[Аперацыя «Ы» і іншыя прыгоды Шурыка]]», «Іронія лесу альбо з лёгкім парам», «Іван Васільевіч мяняе прафесію» і г.д. Пры гэтым ніколі не дазвалялася пісаць і гаварыць пра абмежаванне палітычных і грамадзянскіх свабод у СССР, сталінскія рэпрэсіі (за выключэннем кароткага перыяду хрушчоўскай адлігі), рэпрэсіі пасля смерці Сталіна, адсутнасць свабоды веравызнання, нізкі ўзровень жыцця насельніцтва Савецкага саюза.

Такія праблемы знайшлі свае адлюстраванне ў мастацкай літаратуры: «Доктар Жывага» Барыса Пастэрнака, «Архіпелаг ГУЛАГ» і «Ракавы корпус» А. Салжаніцына, «Жыцце і незвычайныя прыгоды салдата Івана Чонкіна» А. Зіноўева. Такія творы маглі пабачыць свет толькі праз самвыдат і набылі пэўную папулярнасць як свайго роду «забароненая праўда».

Акрамя гэтага выдавецкай дзейнасцю займаліся таксама і падпольныя палітычныя групы і [[Праваабарончы рух у СССР|праваабарончыя аб’яднанні СССР]] у тым ліку групы садзеянню выканання Хельсінкскіх пагадненняў, напрыклад [[Маскоўская Хельсінкская група]]. Палітычныя групы распаўсюджвалі лістоўкі з палітычнымі лозунгамі і праграмы палітычных і эканамічных пераўтварэнняў у СССР. Праваабарончыя групы рыхтавалі паведамленні аб парушэннях правоў чалавека ў Савецкім саюзе, распаўсюджвалі іх у СССР і адпраўлялі ў праваабарончыя інстытуты краін Захаду. У 1970 г. старшыня КДБ СССР [[Юрый Андропаў|Ю. Андропаў]] прызнаў, што за 5 год арганізаваны дысідэнцкі рух падрыхтаваў не менш 400 грунтоўных даследванняў па гісторыі, эканоміцы, правам чалавека ў Савецкім саюзе з праграмнымі прапановамі па пераўтварэнню дзяржаўнага ладу&lt;ref&gt;[http://www.yale.edu/annals/sakharov/documents_frames/Sakharov_019.htm Доклад Андропова о самиздате в ЦК КПСС, Протокол от 21 декабря 1970 г.]&lt;/ref&gt;. Безумоўна, гэты від самвыдата лічыўся найбольш небяспечным, караўся турэмным зняволеннем альбо прымусовым лячэннем у псіхіятрычных клініках. Самвыдатам распаўсюджваліся і засакрэчаныя афіцыйныя дакументы савецкай улады, напрыклад даклад Хрушчова аб кульце асобы Сталіна на 20-м з’ездзе КПСС (1956 г.)&lt;ref name=&quot;эпо&quot;&gt;Хорошевский А. Ю. 100 знаменитых символов советской эпохи. Харьков: ФОЛИО, 2006. С.412-418&lt;/ref&gt;.

Антысавецкай дзейнасцю лічылася таксама падпольная вытворчасць і распаўсюджванне рэлігійнай літаратуры. Да сярэдзіны 1960-х гг. за наяўнасць забароненых рэлігійных кніг брашур і часопісаў можна было атрымаць некалькі год турэмнага зняволення. У 1963 г. ва Украіне Іван Дзябка, адзін з Сведкаў Іеговы, які займаўся тыражыраваннем рэлігійнай літаратуры ў спецыяльна зробленым і замаскіраваным сховішчы быў расстраляны супрацоўнікамі КДБ ў бліжэйшым лесе&lt;ref&gt;Jehovah’s Witnesses Yearbook 2002, p. 217&lt;/ref&gt;.
Да рэлігійнага самвыдата можна аднесці перепісаныя ў сшытках тэксты Новага Запавету, якія і сёння час ад часу трапляюцца ў беларускіх хатах сялян праваслаўнага і каталіцкага веравызнання.

У многіх людзей самвыдат мае асацыяцыю толькі з дысідэнцкім рухам у СССР ці нейкай іншай формай нязгоды з савецкай уладай. Але на самой справе гэта толькі вяршыня айсберга. Блізкім па сутнасці да дысідэнцкага самвыдата з’яўлялася і распаўсюджанне мастацкіх твораў, альбо неафіцыйна забароненых у краіне Саветаў, альбо проста маючых абмежаванае распаўсюджанне. Сярод такіх твораў песні Высоцкага аб лагерах альбо штрафных батальёнах, вершы М. Цвятаевай, А. Галіча і А. Ахматавай. Звычайна тыражыраванне такой творчасці было звязана не з пратэстам супраць савецкай улады, а з цікаўнасцю да літаратуры і мастацтва, жаданнем пашырыць свой кругагляд і захаваць айчынную літаратурную спадчыну. Да гэтай катэгорыі можна далучыць і пераклады замежнай літаратуры, нярэдка зусім не звязаныя з крытыкай савецкай улады (напрыклад, фантастычнай), а таксама творы «ў стол» малавядомых празаікаў і паэтаў, якія звычайна чыталіся сярод іх сяброў і сваякоў. «Мірным» самвыдатам таксама можна лічыць перазапіс заходняеўрапейскай поп і рок-музыкі на бабінных і касетных магнітафонах.

Праз самвыдат распаўсюджваліся кулінарныя рэцэпты, тапаграфічныя карты, парнаграфічныя выявы, пераклады навуковых распрацовак і модных часопісаў. У машынапісным самвыдаце выходзілі наступныя часопісы: «Гадзіннік», «Веча», «Паўночная пошта», «Роксі» (часопіс пра навіны рок-музыкі) і інш.

Самвыдат заўжды быў таксама формай крадзяжу інтэлектуальнай уласнасці, паколькі ніхто не мог яго кантраляваць. Так знакамітая кніга «Ледакол» [[Віктар Сувораў|Віктара Суворава]] нярэдка з’яўлялася ў самвыдаце СССР як твор іншага аўтара&lt;ref name=&quot;zsite.narod.ru&quot;&gt;{{Cite web |url=http://zsite.narod.ru/read/suvorov/aqua_mog.htm |title=Виктор Суворов. Мог ли я купить любовь? |access-date=25 снежня 2012 |archive-date=27 студзеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130127220358/http://zsite.narod.ru/read/suvorov/aqua_mog.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
Аднак у Савецкім саюзе амаль ніхто не ведаў пра інтэлектуальную ўласнасць, таму не дзіва, што знаходзіліся людзі, якія пры тыражыраванні таго ці іншага літаратурнага тэксту ўносілі ў яго свае праўкі, альбо прыпісвалі аўтарства сабе. Да таго ж як маглі савецкія фанаты заходняеўрапейскай рок-зоркі папрасіць пісьмовы дазвол на перезапіс яго песень на ўласныя касеты, калі яны жылі ва ўмовах ізаляцыі ад капіталістычнага свету і нават іншых сацыялістычных краін?

== Самвыдат на постсавецкай прасторы ==

Пасля распаду СССР машынапісны, міміяграфічны і рукапісны самвыдат прыйшоў у стан заняпаду. Практычна ўсе краіны былога Савецкага саюза правялі палітычныя рэформы, якія дазволілі больш свабоды слова, перакананняў і веравызнання. Таму палітычны і рэлігійны самвыдат у асноўным «легалізаваўся» альбо знік.

Яшчэ адну істотную змену ўнесла з’яўленне ў пачатку 1990-х гг. пашуковых праграм Інтэрнэта, якія дазволілі знаходзіць інфармацыю ў сусветнай сетцы па ключавым словам. Пасля гэтага Інтэрнэт напоўніўся мільёнамі сайтаў, як прафесійных, так і аматарскіх. Напрыклад, на хосцінгах рунэта ucoz і narod многія карыстальнікі Інтарнэта лёгка ствараюць сабе сайты з дапамогай праграмы канструктара сайтаў. У гэты жа час развіццё камп’ютараў і аргтэхнікі дазволіла любому пісьменніку альбо спеваку ствараць свае кнігі ці музычныя альбомы без прафесійнай дапамогі на высокім тэхнічным узроўні. У 2000-х гг. развіццё блогасферы прывяла да з’яўлення блогавай журналістыкі, якая дазваляе пэўную камунікацыю чытачоў самвыдата, палеміку з аўтарамі ў Інтарнэт-прасторы. Гэта радыкальна змяніла твар самвыдата.

У апошнія гады постсавецкі самвыдат уключае ў сябе пераважна Інтарнэт-рэсурсы, на якіх размяшчаюцца песні і кліпы спевакоў, кнігі пачынаючых аўтараў&lt;ref&gt;Напрыклад беларускі апазіцыйны палітдзеяч Францішак Вячорка апублікаваў свае апавяданне «Але сексу паміж намі больш не было» у глабальнай сетцы&lt;/ref&gt;, аматарскія фільмы ўсіх жанраў, палітычныя і філасофскія артыкулы, парнагрфічныя выявы і зборы анекдотаў, а таксама інфармацыя «па інтарэсам» рознага кшалту (камп’ютарныя праграмы, астрафізіка, рыбалка, кулінарыя і г.д.). Палітычны самвыдат краін постсавецкай прасторы па большай частцы прадстаўлены тымі напрамкамі палітычнай апазіцыі, якія не маюць падтрымкі шырокіх пластоў грамадства альбо раздроблены на шматлікія групоўкі з членствам ад некалькіх асоб да каля сотні чалавек. Гэта звязана з тым, што буйныя палітычныя партыі і групы маюць сродкі на выданне літаратуры з высокаякаснай паліграфіяй і прафесійна зробленых сайтаў. Рэлігійны самвыдат таксама выражаны асобнымі членамі і невялікімі групамі прадстаўнікоў розных рэлігій, якія жадаюць штосьці змяніць у сваёй царкве ці апавядаць пра яе альбо пра свае рэлігійныя погляды праз самвыдат па прычыне таго, што кіраўніцтва іх рэлігійных арганізацый не садзейнічае альбо нават супрацьдзейнічае іх актыўнасці. Навуковы самвыдат прадстаўлены распрацоўкамі вучоных, выкладзенымі ў Інтэрнэт ці ў брашурах, надрукаваных на прынтары. Постсавецкія навукоўцы карыстаюцца самвыдатам, калі не маюць шырокай падтрымкі сваіх ідэй і распрацовак, а таксама калі не маюць сродкаў на выданне сваіх публікацый у камерцыйных друкарнях. Такім жа чынам некаторыя выкладчыкі ўстаноў адукацыі публікуюць вучэбныя дапаможнікі.

Найбольш пераследуемай формай постсавецкага самвыдата з’яўляецца крадзеж інтэлектуальнай уласнасці («пірацтва»). У строгім сэнсе слова незаконнае тыражыраванне апублікаваных кніг і іншых відаў творчасці, абароненых правам інтэлектуальнай уласнасці, не з’яўляецца самвыдатам пры ўмове даступнасці ліцензійнай прадукцыі. Але нярэдка пірацкі самвыдат прадстаўляе сабой мадыфікацыю арыгінальнага прадукту ці пераклад твора інтэлектуальнай уласнасці на іншую мову без дазволу аўтара. Да такога самвыдата можна аднесці кампакт-дыскі з базамі тэлефонных нумароў аператараў сотавай сувязі, інфармацыя на якіх атрымана ў выніку крадзежу канфідэнцыяльнай інфармацыі.

== Самвыдат у іншых краінах свету ==

Самвыдат за межамі Расіі, СССР і постсавецкай прасторы праходзіў тыя ж этапы тэхнічнага прагрэсу ад рукапісаў да камп’ютарных тэхналогій і таксама быў доляй палітычнай апазіцыі ў краінах дыктатарскага тыпу, забароненых ў шэрагу краін рэлігійных меншасцей, малавядомых і пачынаючых пісьменнікаў і спевакоў, а таксама сродкам распаўсюджання інфармацыі «па інтарэсам» ад анекдотаў да парадаў па вядзенню сельскай гаспадаркі. Таксама распаўсюджвалася і перакладная забароненая літаратура, напрыклад, «Акварыўм» В. Суворава ў перакладзе на польскую Тадеўша Маркавіча&lt;ref name=&quot;zsite.narod.ru&quot;/&gt;.
Найбольшае развіццё самвыдат атрымаў пры левых і правых аўтарытарных рэжымах у краінах Еўропы і Азіі. Літаратура самвыдата выходзіла на абгортачнай паперы з дапамогай прымітыўных друкарных станкоў, на фотапаперы і г.д. У найбольш цяжкім становішчы знаходзіліся самвыдатчыкі [[Албанія|Албаніі]] часоў камуністычнай дыктатуры, бо там да немагчымасці выехаць за мяжу далучалася немагчымасць мець пішучую машыну, паколькі на валоданне такім прыборам патрабаваўся афіцыйны дазвол устаноў дзяржаўнага кантролю.

Сення друкаваны самвыдат распаўсюджаны пераважна ў тых краінах свету, дзе забаронена карыстанне Інтарнэтам (КНДР, [[Туркменістан]] да 2007 г.) альбо дзе існуе жорсткая цэнзура кантэнту глабальнай сеткі (КНР) ці дзе толькі нямногія маюць магчымасць карыстацца сусветнай павуцінай. Звычайна ў такіх краінах і тэрыторыяй самвыдат друкуецца на прынтары ці распаўсюджваецца з дапамогай флэшак. Прычым змест такога самвыдата самы разнастайны: ад хронікі парушэння правоў чалавека ў краіне да парнаграфічных фільмаў.

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Самвыдат| ]]
[[Катэгорыя:Дысідэнты]]
[[Катэгорыя:Праваабаронцы]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Расіі]]
[[Катэгорыя:Цэнзура ў СССР]]
[[Катэгорыя:Саветызмы]]
[[Катэгорыя:Цэнзура ў Расійскай імперыі]]</text>
      <sha1>fz3fg8opztn0o7alyjbtlvxy9fhisv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сабадэль</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116594</id>
    <revision>
      <id>5165873</id>
      <parentid>5127750</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5007" sha1="poojow682ny1zz5bsl48jp2uebl8c2r" xml:space="preserve">{{НП
|статус                = Горад
|беларуская назва      = Сабадэль
|арыгінальная назва    = Sabadell
|падначаленне          = 
|краіна                = Іспанія
|герб                  = Escut de Sabadell.svg
|сцяг                  = Flag_of_Sabadell.svg
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
|lat =
|long =
 |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 32|lat_sec = 54
 |lon_dir = E|lon_deg = 2|lon_min = 6|lon_sec = 27
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|від рэгіёна           = 
|рэгіён                = 
|від раёна             = 
|раён                  = 
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 37,89
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 190
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = +1
|DST                   = ёсць
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 08200 a 08208, 08805 y 08805
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = Sabadell
|сайт                  = http://www.sabadell.es/homeesp/
|мова сайта            = es
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
}}
'''Сабадэль''' ({{lang-ca|Sabadell}}) — горад і муніцыпалітэт у [[Іспанія|Іспаніі]], уваходзіць у правінцыю Барселона ў складзе аўтаномнай супольнасці [[Каталонія]]. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Вальес-Аксідэнталь. Займае плошчу 37,89 км². Насельніцтва 207338 чалавек (на 2010 год). Адлегласць да адміністрацыйнага цэнтра правінцыі — 22 км.

== Гісторыя ==
У рымскія часы быў маленькай вёскай. У [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] Сабадэль пашырыўся і стаў мястэчкам. У [[19 стагоддзе|XIX стагоддзі]] ў Сабадэлі спачатку адчынілі чыгуначную станцыю ў [[1856]] годзе, а ў [[1877]] годзе мястэчка атрымала статус горада. Згодна з перапісам насельніцтва [[1897]] года ў горадзе налічвалася 23 044 жыхароў.

Сабадэль падчас прамысловай рэвалюцыі ў Каталоніі меў значную колькасць тэкстыльных фабрык, разам са сваім галоўным канкурэнтам на рынку воўны [[Тэраса (Іспанія)|Тэрасай]].

== Геаграфія ==
Месціцца ў 20 кіламетрах ад [[Барселона|Барселоны]].

== Спорт ==
Падчас [[Летнія Алімпійскія гульні 1992 года|Алімпійскіх гульняў 1992 года]] ў Барселоне, Сабадэль быў адным з гарадоў, дзе праходзілі футбольныя спаборніцтвы.

== Вядомыя асобы ==
* [[Мікель Крусафонт і Пайро]] (1910—1983) — каталонскі палеантолаг.
{{зноскі}}
== Літаратура ==
{{Крыніцы/БелЭн|14}}

== Спасылкі ==
* [http://www.sabadell.cat/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121015214437/http://sabadell.cat/ |date=15 кастрычніка 2012 }}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Гарады Каталоніі]]
[[Катэгорыя:Муніцыпалітэты правінцыі Барселона]]</text>
      <sha1>poojow682ny1zz5bsl48jp2uebl8c2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Назарыцянкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117797</id>
    <revision>
      <id>5165890</id>
      <parentid>3800638</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:39:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ihar Baranouski</username>
        <id>4013</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */ арфаграфія</comment>
      <origin>5165890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3488" sha1="a1qblu8w1senlqstih9po22fzl4fiig" xml:space="preserve">'''Назарэтанкі''' ({{lang-la|Gongregatio Sororum Sacrae Familiae de Nazareth, С.S.F.N.}} - ''Сёстры Св. Сям'і з Назарэту'') — [[Каталіцтва|каталіцкая]] жаночая манаская [[кангрэгацыя]], заснаваная ў [[Рым]]е ў [[1875]] годзе польскай манахіняй блаславёнай Францішкай Седліскай.
[[Выява:Назарэцянкі.PNG|thumb|справа|180px|Герб кангрэгацыі назарэтанак]]
Першапачаткова кангрэгацыя стваралася як чыста сузіральная, але з [[1880]] назарэтанкі пачалі весці актыўную дабрачынную і катэхетычную дзейнасць. З [[1881]] цэнтрам кангрэгацыі стаў [[Кракаў]], у [[1884]] была прынята канстытуцыя назарэтанак. [[1 верасня]] [[1896]] [[Папы рымскія|рымскі папа]] [[Леў XIII]] зацвердзіў канстытуцыю, а канчаткова стварэнне кангрэгацыі было пацверджана Папам [[Бенедыкт XII|Бенедыктам XII]] у [[1923]].

З самага пачатку манашкі-назарэтанкі пачалі актыўную дзейнасць у розных краінах свету. Першапачаткова гэта былі краіны са шматлікай польскай дыяспарай — [[ЗША]], [[Вялікабрытанія]] і інш., затым геаграфія дзейнасці назарэтанак пашырылася яшчэ больш. У [[1918]] годзе ў ЗША былі ўтвораны тры правінцыі назарэтанак, колькасць кляштараў у гэтай краіне перавысіла лічбу 30.

У [[Беларусь|Беларусі]] вядомы манашкі-назарэтанкі, якія былі расстраляныя гітлераўцамі [[1 жніўня]] [[1943]] каля Навагрудка замест закладнікаў з ліку мясцовага насельніцтва. У [[2000]] Папа [[Ян Павел II]] здзейсніў беатыфікацыю 11 манашак, якія ў жніўні 1943 года загінулі ад рук нацыстаў.

Паводле дадзеных на [[2005]] год кангрэгацыя налічвала 1490 законніц у 13 краінах: у [[Італія|Італіі]], [[Польшча|Польшчы]], Беларусі, [[Францыя|Францыі]], [[Англія|Англіі]], [[Ізраіль|Ізраілі]], ЗША, [[Філіпіны|Філіпінах]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Пуэрта-Рыка]] і [[Расія|Расіі]].

Асноўная дзейнасць назарэтанак — галоўным чынам парафіяльная праца: катэхізацыя, праца ў прытулках для сірот, бальніцах, школах і дзіцячых садках. Дэвіз кангрэгацыі — «Хай будзе воля Твая» ({{lang-la|}} Fiat Voluntas Tua).

{{Каталіцкія ордэны}}

[[Катэгорыя:Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі]]
[[Катэгорыя:Каталіцтва]]</text>
      <sha1>a1qblu8w1senlqstih9po22fzl4fiig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166192</id>
      <parentid>5165890</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5166192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3398" sha1="9ryqz3b6t9a6ueu9fhipy6brgj79tmb" xml:space="preserve">{{НК}}
'''Назарэтанкі''' ({{lang-la|Gongregatio Sororum Sacrae Familiae de Nazareth, С.S.F.N.}} — ''Сёстры Св. Сям’і з Назарэту'') — [[Каталіцтва|каталіцкая]] жаночая манаская [[кангрэгацыя]], заснаваная ў [[Рым]]е ў 1875 годзе польскай манахіняй блаславёнай Францішкай Седліскай.
[[Файл:Назарэцянкі.PNG|thumb|справа|180px|Герб кангрэгацыі назарэтанак]]
Першапачаткова кангрэгацыя стваралася як чыста сузіральная, але з 1880 года назарэтанкі пачалі весці актыўную дабрачынную і катэхетычную дзейнасць. З 1881 года цэнтрам кангрэгацыі стаў [[Кракаў]], у 1884 годзе прынята канстытуцыя назарэтанак. 1 верасня 1896 года Папа [[Леў XIII]] зацвердзіў канстытуцыю, а канчаткова стварэнне кангрэгацыі было пацверджана Папам [[Бенедыкт XII|Бенедыктам XII]] у 1923 годзе.

З самага пачатку манашкі-назарэтанкі пачалі актыўную дзейнасць у розных краінах свету. Першапачаткова гэта былі краіны са шматлікай польскай дыяспарай — [[ЗША]], [[Вялікабрытанія]] і інш., затым геаграфія дзейнасці назарэтанак пашырылася яшчэ больш. У 1918 годзе ў ЗША былі ўтвораны тры правінцыі назарэтанак, колькасць кляштараў у гэтай краіне перавысіла 30.

У [[Беларусь|Беларусі]] вядомы манашкі-назарэтанкі, якія былі расстраляныя гітлераўцамі 1 жніўня 1943 каля Навагрудка замест закладнікаў з мясцовага насельніцтва. У 2000 годзе Папа [[Ян Павел II]] беатыфікаваў 11 манашак, якія загінулі ад рук нацыстаў у 1943 годзе.

Станам на 2005 год, кангрэгацыя налічвала 1490 законніц у 13 краінах: у [[Італія|Італіі]], [[Польшча|Польшчы]], Беларусі, [[Францыя|Францыі]], [[Англія|Англіі]], [[Ізраіль|Ізраілі]], ЗША, [[Філіпіны|Філіпінах]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Пуэрта-Рыка]] і [[Расія|Расіі]].

Асноўная дзейнасць назарэтанак — галоўным чынам парафіяльная праца: катэхізацыя, праца ў прытулках для сірот, бальніцах, школах і дзіцячых садках. Дэвіз кангрэгацыі — «Хай будзе воля Твая» ({{lang-la|}} Fiat Voluntas Tua).

{{Каталіцкія ордэны}}

[[Катэгорыя:Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі]]
[[Катэгорыя:Каталіцтва]]</text>
      <sha1>9ryqz3b6t9a6ueu9fhipy6brgj79tmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166193</id>
      <parentid>5166192</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:23:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3435" sha1="5qjtdbdqumdd6qp2mxi4adg49o30nwl" xml:space="preserve">{{НК}}
'''Назарэтанкі''' ({{lang-la|Gongregatio Sororum Sacrae Familiae de Nazareth, С.S.F.N.}} — ''Сёстры Св. Сям’і з Назарэту'') — [[Каталіцтва|каталіцкая]] жаночая манаская [[кангрэгацыя]], заснаваная ў [[Рым]]е ў 1875 годзе польскай манахіняй блаславёнай Францішкай Седліскай.
[[Файл:Назарэцянкі.PNG|thumb|справа|180px|Герб кангрэгацыі назарэтанак]]
Першапачаткова кангрэгацыя стваралася як чыста сузіральная, але з 1880 года назарэтанкі пачалі весці актыўную дабрачынную і катэхетычную дзейнасць. З 1881 года цэнтрам кангрэгацыі стаў [[Кракаў]], у 1884 годзе прынята канстытуцыя назарэтанак. 1 верасня 1896 года Папа [[Леў XIII]] зацвердзіў канстытуцыю, а канчаткова стварэнне кангрэгацыі было пацверджана Папам [[Бенедыкт XII|Бенедыктам XII]] у 1923 годзе.

З самага пачатку манашкі-назарэтанкі пачалі актыўную дзейнасць у розных краінах свету. Першапачаткова гэта былі краіны са шматлікай польскай дыяспарай — [[ЗША]], [[Вялікабрытанія]] і інш., затым геаграфія дзейнасці назарэтанак пашырылася яшчэ больш. У 1918 годзе ў ЗША былі ўтвораны тры правінцыі назарэтанак, колькасць кляштараў у гэтай краіне перавысіла 30.

У [[Беларусь|Беларусі]] вядомы манашкі-назарэтанкі, якія былі расстраляныя гітлераўцамі 1 жніўня 1943 каля Навагрудка замест закладнікаў з мясцовага насельніцтва. У 2000 годзе Папа [[Ян Павел II]] беатыфікаваў 11 манашак, якія загінулі ад рук нацыстаў у 1943 годзе.

Станам на 2005 год, кангрэгацыя налічвала 1490 законніц у 13 краінах: у [[Італія|Італіі]], [[Польшча|Польшчы]], Беларусі, [[Францыя|Францыі]], [[Англія|Англіі]], [[Ізраіль|Ізраілі]], ЗША, [[Філіпіны|Філіпінах]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Пуэрта-Рыка]] і [[Расія|Расіі]].

Асноўная дзейнасць назарэтанак — галоўным чынам парафіяльная праца: катэхізацыя, праца ў прытулках для сірот, бальніцах, школах і дзіцячых садках. Дэвіз кангрэгацыі — «Хай будзе воля Твая» ({{lang-la|}} Fiat Voluntas Tua).

{{Каталіцкія ордэны}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі]]
[[Катэгорыя:Каталіцтва]]</text>
      <sha1>5qjtdbdqumdd6qp2mxi4adg49o30nwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прэзідэнт Балівіі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119342</id>
    <revision>
      <id>5166180</id>
      <parentid>4311379</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5166180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2581" sha1="awl8te0t39uy9v9ijoah5kw6sb3ur9j" xml:space="preserve">{{Дзяржаўная пасада
|пасада             = Прэзідэнт Балівіі
|арыгінальная назва = Presidente del Estado Plurinacional de Bolivia
|краіна                = [[Балівія]]
|эмблема               = Coat of arms of Bolivia.svg
|шырыня эмблемы        = 200px
|подпіс эмблемы        = Герб Балівіі
|цяперашні             = [[Радрыга Пас Перэйра]]
|прызначаны            = [[8 лістапада]] [[2020]]
|партрэт               = Luis Alberto Arce Catacora (Official Portrait, 2020) Cropped II.png
|шырыня партрэта       = 200px
|подпіс партрэта      = 
|форма звароту       = 
|рэзідэнцыя            = 
|намінуецца          = 
|прызначаецца           = абіраецца ўсеагульнымі выбарамі
|тэрмін паўнамоцтваў       = 5 гадоў
|з'явілася             = [[11 жніўня]] [[1825]]
|першы                = [[Сімон Балівар]]
|сайт                  = http://www.presidencia.gob.bo/
}}
'''Прэзідэнт Балівіі''' — глава дзяржавы і ўрады [[Балівія|Балівіі]]. Паводле дзеючай Канстытуцыі прэзідэнт выбіраецца на ўсеагульных выбарах на 5-гадовы тэрмін. Выбраным лічыцца кандыдат, які набраў большасць галасоў (больш 50 % галасоў). Калі пераможца не вызначаны, парламент на сумесным паседжанні абедзвюх палат выбірае прэзідэнта з двух кандыдатаў, якія атрымалі простую большасць галасоў.

Дзеючы прэзідэнт Балівіі [[Луіс Арсэ]] уступіў на сваю пасаду [[8 лістапада]] [[2020]] года. 

== Спасылкі ==
* [http://www.presidencia.gov.bo/Presidentes_Bolivia/pr_Bolivia.htm Галерэя прэзідэнтаў Балівіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080904173426/http://www.presidencia.gov.bo/Presidentes_Bolivia/pr_Bolivia.htm |date=4 верасня 2008 }}

{{Паўднёвая Амерыка паводле тэм|Прэзідэнт|Прэзідэнты}}

[[Катэгорыя:Прэзідэнты Балівіі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Балівіі]]</text>
      <sha1>awl8te0t39uy9v9ijoah5kw6sb3ur9j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166181</id>
      <parentid>5166180</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5166181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2540" sha1="pi7k6saj9oc7o76kyyokp0oc3pr8wxq" xml:space="preserve">{{Дзяржаўная пасада
|пасада             = Прэзідэнт Балівіі
|арыгінальная назва = Presidente del Estado Plurinacional de Bolivia
|краіна                = [[Балівія]]
|эмблема               = Coat of arms of Bolivia.svg
|шырыня эмблемы        = 200px
|подпіс эмблемы        = Герб Балівіі
|цяперашні             = [[Радрыга Пас Перэйра]]
|прызначаны            = [[8 лістапада]] [[2020]]
|партрэт               = Rodrigo Paz enero 2026.jpg
|шырыня партрэта       = 200px
|подпіс партрэта      = 
|форма звароту       = 
|рэзідэнцыя            = 
|намінуецца          = 
|прызначаецца           = абіраецца ўсеагульнымі выбарамі
|тэрмін паўнамоцтваў       = 5 гадоў
|з'явілася             = [[11 жніўня]] [[1825]]
|першы                = [[Сімон Балівар]]
|сайт                  = http://www.presidencia.gob.bo/
}}
'''Прэзідэнт Балівіі''' — глава дзяржавы і ўрады [[Балівія|Балівіі]]. Паводле дзеючай Канстытуцыі прэзідэнт выбіраецца на ўсеагульных выбарах на 5-гадовы тэрмін. Выбраным лічыцца кандыдат, які набраў большасць галасоў (больш 50 % галасоў). Калі пераможца не вызначаны, парламент на сумесным паседжанні абедзвюх палат выбірае прэзідэнта з двух кандыдатаў, якія атрымалі простую большасць галасоў.

Дзеючы прэзідэнт Балівіі [[Луіс Арсэ]] уступіў на сваю пасаду [[8 лістапада]] [[2020]] года. 

== Спасылкі ==
* [http://www.presidencia.gov.bo/Presidentes_Bolivia/pr_Bolivia.htm Галерэя прэзідэнтаў Балівіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080904173426/http://www.presidencia.gov.bo/Presidentes_Bolivia/pr_Bolivia.htm |date=4 верасня 2008 }}

{{Паўднёвая Амерыка паводле тэм|Прэзідэнт|Прэзідэнты}}

[[Катэгорыя:Прэзідэнты Балівіі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Балівіі]]</text>
      <sha1>pi7k6saj9oc7o76kyyokp0oc3pr8wxq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166183</id>
      <parentid>5166181</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5166183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2560" sha1="8jdf75m0axnjcgncvbgjdn7f6memz59" xml:space="preserve">{{Дзяржаўная пасада
|пасада             = Прэзідэнт Балівіі
|арыгінальная назва = Presidente del Estado Plurinacional de Bolivia
|краіна                = [[Балівія]]
|эмблема               = Coat of arms of Bolivia.svg
|шырыня эмблемы        = 200px
|подпіс эмблемы        = Герб Балівіі
|цяперашні             = [[Радрыга Пас Перэйра]]
|прызначаны            = [[8 лістапада]] [[2025]]

|партрэт               = Rodrigo Paz enero 2026.jpg
|шырыня партрэта       = 200px
|подпіс партрэта      = 
|форма звароту       = 
|рэзідэнцыя            = 
|намінуецца          = 
|прызначаецца           = абіраецца ўсеагульнымі выбарамі
|тэрмін паўнамоцтваў       = 5 гадоў
|з'явілася             = [[11 жніўня]] [[1825]]
|першы                = [[Сімон Балівар]]
|сайт                  = http://www.presidencia.gob.bo/
}}
'''Прэзідэнт Балівіі''' — глава дзяржавы і ўрады [[Балівія|Балівіі]]. Паводле дзеючай Канстытуцыі прэзідэнт выбіраецца на ўсеагульных выбарах на 5-гадовы тэрмін. Выбраным лічыцца кандыдат, які набраў большасць галасоў (больш 50 % галасоў). Калі пераможца не вызначаны, парламент на сумесным паседжанні абедзвюх палат выбірае прэзідэнта з двух кандыдатаў, якія атрымалі простую большасць галасоў.

Дзеючы прэзідэнт Балівіі [[Радрыга Пас Перэйра]] уступіў на сваю пасаду [[8 лістапада]] [[2025]] года. 

== Спасылкі ==
* [http://www.presidencia.gov.bo/Presidentes_Bolivia/pr_Bolivia.htm Галерэя прэзідэнтаў Балівіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080904173426/http://www.presidencia.gov.bo/Presidentes_Bolivia/pr_Bolivia.htm |date=4 верасня 2008 }}

{{Паўднёвая Амерыка паводле тэм|Прэзідэнт|Прэзідэнты}}

[[Катэгорыя:Прэзідэнты Балівіі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Балівіі]]</text>
      <sha1>8jdf75m0axnjcgncvbgjdn7f6memz59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Святлана Уладзіміраўна Сілава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120355</id>
    <revision>
      <id>5166141</id>
      <parentid>4516309</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T03:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4497" sha1="0fqkppmiqin0um29lt24e7i5c0zm7cp" xml:space="preserve">{{навуковец}}
{{цёзкі2|Сілава}}
'''Святлана Уладзіміраўна Сілава''' — беларускі [[гісторык]], [[кандыдат гістарычных навук]] (2000), дацэнт (2006).

== Біяграфія ==
Нарадзілася ў [[Гродна|Гродне]] ў 1970 г. У 1992 скончыла [[гістарычны факультэт ГрДУ|гістарычны факультэт]] [[ГрДУ|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]]. У гэтым жа годзе паступіла ў завочную аспірантуру пры кафедры гісторыі Беларусі [[ГрДУ|ГрДУ імя Янкі Купалы]]. У 2000 абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Православная церковь в Белоруссии в годы Великой Отечественной войны (1941—1945 гг.)». З 2000 працуе на кафедры гісторыі Беларусі ГрДУ, намеснік загадчыка кафедры па вучэбнай працы. Навуковыя інтарэсы — гісторыя [[Беларуская Праваслаўная Царква|Праваслаўнай царквы]] на Беларусі ў XVIII—XX стагоддзях.

== Бібліяграфія ==
* [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=6244 Православная церковь в Белоруссии в годы Великой Отечественной (1941—1945). Гродно. 2003]{{Недаступная спасылка}}
* [http://militera.lib.ru/research/silova_sv01/index.html Крестный путь: Белорусская православная церковь в период немецкой оккупации 1941—1944 гг. Минск: Белорусский Экзархат, 2005.]
* Силова С. В. Гродненская Православная епархия в 1921—1939 гг. Источники и историография // Религиозные традиции Европы и современность: изучение и преподавание в российских и зарубежных университетах. Сборник научных и научно-методических статей. Иваново. 2011.
* Сілава Святлана. Праваслаўная царква ў БССР падчас хрушчоўскай «адлігі» // Arche. 2011. № 10.
* [http://www.lib.grsu.by/library/data/resources/catalog/162583-357235.pdf Сілава С. У. Гродзенская праваслаўная епархія ў 1921—1939 гг. // Polacy i bialorusini. Nasza wspolna historia. Dwudziestolecie miedzywojenne: materialy z miedzynarodowej konferencji naukowej. Grodno. 2011.]{{Недаступная спасылка}}
* Силова С. В. Православная Церковь в конце XIX — начале XX вв. (к историографии вопроса) // Веснік ГрДУ імя Я. Купалы. 2009. № 3.
* [http://pawet.net/library/history/bel_history/marozava/82/03/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_2.html#_Toc251763420 Сілава С. У. Візантыйскі ўплыў на працэс хрысціянізацыі Беларусі (X—XV ст.) // Хрысціянства у гістарычным лёсе беларускага народа: зборнік навуковых артыкулаў. Частка 1. Гродна. 2009]
* [http://pawet.net/library/history/bel_history/marozava/81/03/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_2.html#_Toc201897222 Силова С. В. Влияние византийской южнославянской православной культурной традиции и историографии на процесс формирования исторического сознания белорусского общества в XIV—XV вв. // Хрысціянства ў гістарычным лёсе беларускага народа: зборнік навуковых артыкулаў. Гродна. 2008.]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сілава Святлана Уладзіміраўна}}
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]]</text>
      <sha1>0fqkppmiqin0um29lt24e7i5c0zm7cp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>121975</id>
    <revision>
      <id>5165934</id>
      <parentid>5165477</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+17 новых</comment>
      <origin>5165934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2070" sha1="5c8sd38yfvbhtzygm89jdlsx5l852w6" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Актаў Крэмазі|2026-07-14T13:05:15Z|Ueschar}}
{{Новы артыкул|Віліс Олаўс|2026-07-14T11:48:05Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Браты Мангальф’е|2026-07-14T11:40:21Z|Ueschar}}
{{Новы артыкул|Дэзірэ Арто|2026-07-14T10:43:02Z|Ueschar}}
{{Новы артыкул|She Said She Said|2026-07-14T07:03:34Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|She Said, She Said|2026-07-14T06:59:31Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Андрыс Кулбэргс|2026-07-14T06:38:14Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Віктар Іванавіч Суслаў|2026-07-14T06:37:05Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Улдыс Аўгуліс|2026-07-14T06:28:33Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Арвілс Ашэрадэнс|2026-07-14T06:23:45Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Анатолс Імэрманіс|2026-07-14T05:55:29Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Луцыя Замайча|2026-07-14T05:42:28Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч|2026-07-14T05:09:18Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Фрыдрых Крысціян Дыц|2026-07-13T21:49:57Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Вільгельм Меер-Любке|2026-07-13T21:27:46Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову (Віцебск, вуліца Чэхава)|2026-07-13T19:33:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Антон Данатавіч Дрозд|2026-07-13T18:51:14Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Уільям Джэймс Сайдзіс|2026-07-13T12:46:58Z|Culamar}}
{{Новы артыкул|Yellow Submarine (песня)|2026-07-13T10:12:33Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Here, There and Everywhere|2026-07-13T08:52:11Z|Цімур}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5c8sd38yfvbhtzygm89jdlsx5l852w6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Савецкая вуліца (Мінск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122326</id>
    <revision>
      <id>5165891</id>
      <parentid>4111637</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:41:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4836" sha1="m19derlyon8gilt26p2052kuo7dhkib" xml:space="preserve">{{Значэнні|Вуліца Савецкая}}
{{Вуліца Мінска
|назва = Савецкая вуліца
|арыгінальная назва=
|sort     =
|на карце =
|фота     =Savieckaja, 19 building.jpg
|памер   =  300px
|подпіс  = [[Дом Уніхоўскага|Савецкая №19]], арх. [[Генрых Гай]]
|раён1= Маскоўскі
|раён2   = &lt;!-- прыналежнасць другому раёну --&gt;
|раён3   = &lt;!-- прыналежнасць третему раёну --&gt;
|гістарычны раён = 
|ранейшыя назвы   = &lt;!-- гістарычныя назвы вуліцы --&gt;
|працягласць      = ~700 м
|шырыня   = &lt;!-- шырыня вуліцы --&gt;
|метро    = &lt;!-- станцыі метро вуліцы --&gt;
|індэкс   = 220010
|тэлефоны = &lt;!-- тэлефонныя нумары вуліцы --&gt;
|на карце яндэкс = 
|на карце гугл   = 
|Commons  = 
}}
'''Савецкая вуліца''' — часткова пешаходная вуліца ў [[Мінск]]у.

== Гісторыя ==
[[Файл:Miensk, Zacharaŭskaja-Ihumienskaja. Менск, Захараўская-Ігуменская (1933-36).jpg|міні|злева|Вуліца ў 1930-х гадах. Удалечыні бычныя [[Чыгуначная царква (Мінск)|Чыгуначная царква]] і дом Сямёна Сушы]]
Цяперашняя Савецкая раней была часткай [[Захар'еўская вуліца (Мінск)|Захар’еўскай вуліцы]]. Правы бок вуліцы забудаваны ў [[1875]]—[[1908]] гг. Левы — няцотны — аформіўся ў [[1976]] г.

== Размяшчэнне ==
Бярэ свой пачатак ад скрыжавання з [[вуліца Бабруйская (Мінск)|вуліцай Бабруйскай]] і ідзе да скрыжавання з [[вуліца Свярдлова (Мінск)|вуліцай Свярдлова]], упіраючыся ў будынак [[гасцініца «Мінск»|гасцініцы «Мінск»]]. Частка вуліцы ідзе па [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Незалежнасці]].

== Аб’екты на вуліцы ==
[[Файл:Мінск. Плошча Мяснікова. Забудова вул. Савецкай (01).jpg|thumb|Забудова вуліцы Савецкай на [[плошча Мяснікова (Мінск)|плошчы Мяснікова]]]]
На Савецкай размешчаны: [[Дом урада (Мінск)|Дом урада]], [[Чырвоны касцёл]], [[Дом Уніхоўскага|дамы Уніхоўскага]] і [[Дом Абрампольскага|Абрампольскага]] ў стылі мадэрн, [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка]]. На Савецкай, 6, знаходзіцца [[Беларуская транспартная пракуратура]], на Савецкай, 9 — [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па падатках і зборах]].

[[Плошча Мяснікова]], пачатак вуліцы Савецкай, дамы № 2, 4, 6, 8.

* № 9 — на гэтым месцы размяшчаўся 2-павярховы дом мешчаніна Сямёна Сушы (адрас у [[1910]] — Захар’еўская, д. 7, пасля [[1914]] — д. 9). Знесены ў пасляваенны час&lt;ref name=&quot;&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.marakou.by/by/davedniki/minsk-main-street/slova-autara.html |title=Галоўная вуліца Мінска. 1880—1940 / Кніга 1 |access-date=30 чэрвеня 2019 |archive-date=30 чэрвеня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630060118/http://www.marakou.by/by/davedniki/minsk-main-street/slova-autara.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* № 14 — трохпавярховы [[дом Яніцкага]] (1903). У будынку размяшчаецца [[Інстытут перападрыхтоўкі і павышэння кваліфікацыі суддзяў, работнікаў пракуратуры, судоў і ўстаноў юстыцыі БДУ]] — {{ГККРБ 4|712Г000228}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Saveckaja street, Minsk}}
{{Вуліцы Мінска:Маскоўскі}}
[[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]]
[[Катэгорыя:Пешаходныя вуліцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Савецкая вуліца (Мінск)| ]]</text>
      <sha1>m19derlyon8gilt26p2052kuo7dhkib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сара Менезес</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124673</id>
    <revision>
      <id>5165987</id>
      <parentid>4581131</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3527" sha1="243a25g2q2m0vfp6m6ysf2by3n82mm7" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Менезес}}
{{Медалі
| медалі = {{АГ-спорт|[[Дзюдо]] (жанчыны)}}

{{турнір|[[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскія гульні]]}}
{{АГ-медаль|Золата|летнія|2012|[[Дзюдо на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 — да 48 кг (жанчыны)|Да 48 кг]]}}
{{турнір|[[Чэмпіянат свету па дзюдо|Чэмпіянаты свету]]}}
{{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па дзюдо 2010|Токіа 2010]]|да 48 кг}}
{{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па дзюдо 2011|Парыж 2011]]|да 48 кг}}
}}

'''Сара Менезес''' ({{lang-pt|Sarah Menezes}}; {{ДН|26|3|1990}}, [[Тэрэзіна]]) — [[Бразілія|бразільская]] [[дзюдо|дзюдаістка]], член нацыянальнай зборнай Бразіліі. Чэмпіёнка [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|Алімпійскіх гульняў 2012 года ў Лондане]]&lt;ref&gt;{{citeweb |url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/olympics/18910054|title=Olympic judo: Sarah Menezes wins women's -48kg gold|accessdate=2012-07-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globoesporte.globo.com/olimpiadas/noticia/2012/07/historico-sarah-menezes-conquista-primeiro-ouro-do-judo-feminino.html|title= Histórico: Sarah Menezes conquista primeiro ouro do judô feminino|publisher=Globo Esporte|date=28 July 2012|accessdate=28 July 2012|language=Portuguese}}&lt;/ref&gt;, брала ўдзел у гульнях 2008 года&lt;ref&gt;http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/me/sarah-menezes-1.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110917235427/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/me/sarah-menezes-1.html |date=17 верасня 2011 }}&lt;/ref&gt;. Сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 2012 года, двойчы бронзавы прызёр чэмпіянатаў (2010 і 2011 гады). Пераможца панамерыканскага чэмпіянату 2010 года.

Выступае ў найлягчэйшай вагавай катэгорыі да 48 кг.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{SportsReference|me/sarah-menezes-1|NAME=Сара Менезес}}
* [http://pan.uol.com.br/2011/atletas-brasileiros/sarah-menezes/ Прафайл на сайце Панамерыканскіх гульняў 2011 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120511105032/http://pan.uol.com.br/2011/atletas-brasileiros/sarah-menezes/ |date=11 мая 2012 }} {{ref-pt}}
* [https://web.archive.org/web/20121030114454/http://www.london2012.com/athlete/menezes-sarah-1074076/ Прафайл на сайце Алімпійскіх гульняў 2012 года] {{ref-en}}

[[Катэгорыя:Дзюдаісты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Дзюдаісты Бразіліі]]
[[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Бразіліі]]
[[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па дзюдо]]
[[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года]]
[[Катэгорыя:Дзюдаісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года]]
[[Катэгорыя:Дзюдаісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года]]</text>
      <sha1>243a25g2q2m0vfp6m6ysf2by3n82mm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Да перайменавання</title>
    <ns>4</ns>
    <id>131069</id>
    <revision>
      <id>5165945</id>
      <parentid>5165525</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjjsjskekj</username>
        <id>171137</id>
      </contributor>
      <origin>5165945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76098" sha1="k64fhu3b9o0dgddk2o92q25mhbp4y50" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДП}}
{{/Шапка}}

= Бягучыя абмеркаванні =
{{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&amp;action=edit&amp;section=1|class=mw-ui-progressive}}


''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў''

== [[Конкурс песні Еўрабачанне]] → [[Еўрабачанне]] ==

== Прапанова аб уніфікацыі назваў артыкулаў пра «Еўрабачанне» ==

Прапаную ўніфікаваць назвы артыкулаў, звязаных з конкурсам «Еўрабачанне», зрабіўшы іх больш кароткімі, зразумелымі і паслядоўнымі. Доўгія назвы з паўтарэннем словазлучэння «конкурс песні» можна замяніць на кароткія формы, паколькі назва «Еўрабачанне» ўжо добра вядомая і адназначна асацыюецца з конкурсам.

Прапаную наступныя перайменаванні:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Цяперашняя назва
! Прапанаваная назва
|-
| Конкурс песні Еўрабачанне

Еўрабачанне
Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне
Дзіцячае Еўрабачанне
-
Конкурс песні Еўрабачанне ''год''
Еўрабачанне-''год''
-
Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне ''год''
Дзіцячае Еўрабачанне-''год''
-
Краіна на конкурсе песні Еўрабачанне
Краіна на «Еўрабачанні»
-
Краіна на дзіцячым конкурсе песні Еўрабачанне
Краіна на «Дзіцячым Еўрабачанні»
-
Краіна на конкурсе песні Еўрабачанне ''год''
Краіна на «Еўрабачанні-''год''»
-
Краіна на дзіцячым конкурсе песні Еўрабачанне ''год''
Краіна на «Дзіцячым Еўрабачанні-''год''»
}

Асноўная мэта прапановы — зрабіць назвы артыкулаў карацейшымі, больш аднастайнымі і зручнымі для пошуку, а таксама прывесці іх да адзінага стылю. [[Удзельнік:Sjjsjskekj|Sjjsjskekj]] ([[Размовы з удзельнікам:Sjjsjskekj|размовы]]) 19:34, 14 ліпеня 2026 (+03)

== [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне]] → [[Беларускі нацыянальны рух]] ==
У гістарычных крыніцах бачу выключна варыянт «беларускі нацыянальны рух». Нашае «беларускае нацыянальнае адраджэнне» вядома на якіх прыкладах узнікла, але ёсць адчуванне, што нацыянальнае адраджэнне гэта канкрэтны перыяд, які мае пачатак і канец, аднак са зместу вынікае, што дагэтуль не «адрадзілі». Так што больш карэктным выглядае слова «рух». --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:58, 6 ліпеня 2026 (+03)

:Падтрымліваю. Хвалі адраджэння гэта хутчэй перыяды. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:37, 7 ліпеня 2026 (+03)

== [[Ліянель Жаспен]] → [[Ліянэль Жаспэн]] ==
[https://nashaniva.com/391027 Тут], [https://www.svaboda.org/a/24871287.html тут] і [https://nashaniva.com/96339 тут]  выкарыстоўваецца форма Ліянэль Жаспэн. Бягучую форму ў крыніцах мне знайсці не ўдалося. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:47, 6 ліпеня 2026 (+03)

== [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс]] → [[Нясвіжскі замак]] ==
Пачварная канструкцыя пры існаванне больш лаканічнай і агульна прынятай назвы. Усе гэтыя сядзібна-паркавыя/замкава-паркавыя комплексы/ансамблі трэба выкарчоўваць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:24, 5 ліпеня 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, згодна з [[Вікіпедыя:Найменне артыкулаў|ВП:НА]] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:06, 6 ліпеня 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, але без кампанейшчыны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:55, 6 ліпеня 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} можна, аднак пра паркі вакол замка [[Нясвіжскі_палацава-паркавы_комплекс#Паркавы комплекс|дастаткова напісана]], каб нават вынесці ў асобны артыкул. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 13:34, 12 ліпеня 2026 (+03)

== [[Аляксандр Карнаўх]] → [[Аляксандр Карнавух]] ==
У яго такая хрэнь можа і ў пашпарце, але націск у прозвішчу тут і на «у», бо гэта славянскае прозвішча, дзе другая частка ад «вуха», а не нейкае нямецкае з націскам на апошняе «а». Так што не можа быць пад націскам у нескладовага: або Карнаву́х, або Карнау́х. У Бірылы [https://www.google.lt/books/edition/Belaruskai%CD%A1a_antrapanimii%CD%A1a_2/Xxg-AAAAIAAJ?hl=be&amp;gbpv=1&amp;bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&amp;dq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&amp;printsec=frontcover ёсць] гэтае прозвішча. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 00:34, 4 ліпеня 2026 (+03)

::{{Не пераймяноўваць}}Мы ўжо будзем самі прозьвішча людзей перапісваць на свой лад? :) Тады можа лепш адразу Карнавуха? Бо пайшло ад вуха. Паўсюль [https://bellit.store/%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%96-%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%85/ напісана] Карнаўх, на кнігах напісана Карнаўх ня ведаю, як можна мяняць у такім разе і ці знойдзе чытач, які шукае аўтара кнігі па зьмененаму прозьвішчу. [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 14:12, 4 ліпеня 2026 (+03)
:::Ну калі Домрачава запісвае сябе як Домрач'''Э'''ва, а яшчэ адна адораная патрабуе пісаць сябе выключна як Мар'''і'''я - то так, будзем выпраўляць, бо гэта не адпавядае беларускай мове. Прозвішча гэтага чалавека Карнавух і не належыць прыватна яму, гэта ён сам перапісвае беларускае прозвішча на свой лад. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:18, 5 ліпеня 2026 (+03)

== [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] ==
Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую  я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. 

Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03)
:{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў &lt;u&gt;па анлайн-перакладчыку&lt;/u&gt;, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''',  а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03)

== [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] ==
#У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]).
#Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03)
#:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03)
#:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03)
#:{{Перайменаваць}}, памылка назвы, відаць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:37, 3 ліпеня 2026 (+03)

== [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] ==
Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.]  [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03)

:Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03)
::{{Нейтральны}}. Прозвішча [[:en:Rutherford (name)|Rutherford (name)]] мае два [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і два націскі адпаведна. «О» тут знаходзіцца пад націскам – [https://gramota.ru/meta/rezerford Рэ́зерфо́рд]. Незразумела навошта мяняць «О» на «А». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 22:03, 5 ліпеня 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] ==

Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03)

:{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] ==
[[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03)

:І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03)
:А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03)
::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія.
::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03)
:::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] ==
Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03)

:Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання &quot;Хэгіс&quot;, апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03)

== [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] ==
У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна  [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03)

:{{Нейтральны}}. Звярніце ўвагу, што прозвішча [[:en:Burroughs (surname)|Burroughs (surname)]] не англійскае, а французскае. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:28, 5 ліпеня 2026 (+03)

{{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03)

== [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03)

:{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03)
: Не знайшоў АК за &quot;УАЛЛ-І&quot; акрамя Кінакіпы. Тым часам за &quot;ВАЛЛ-І&quot; можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03)
::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03)
:::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)
::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03)
:{{Нейтральны}}. WALL-E – гэта абрэвіятура ад Waste Allocation Load Lifter Earth-Class. Засталося разабрацца як правільна транслітэруюцца гэтыя словы на беларускую мову – W праз «В» ці «У», А праз «А» ці «О» і г.д. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:17, 5 ліпеня 2026 (+03)

== Сысуны і млекакормячыя ==
У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах.
Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя.
На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць:

==== Катэгорыі ====
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны неагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]],
[[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]],
[[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], 
[[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], 
[[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]],
[[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]],

==== Шаблоны ====
[[:Шаблон:Сысуны]]

Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць:

[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]],
[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]],
[[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]].

==== Артыкулы ====
[[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]]

--[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03)

: падпішыцеся калі ласка праз &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03)

:Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]])

:{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] ==
Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз &quot;е&quot; досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова &quot;сьнег&quot; праз &quot;ь&quot; — думаю, назву б узялі, а &quot;ь&quot; прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз &quot;е&quot;: [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз &quot;э&quot;. Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна.
:::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо 
:::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу 
:::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу
:::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж.
:::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03)
У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «э» і «е»'''&lt;br&gt;

Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў:
літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных;
літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.'''

У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03)
::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''&lt;br&gt;

У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю:
«і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных,
«ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.&lt;br&gt;

У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова.
&lt;br&gt;

«-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»&lt;br&gt;

Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача гука [h]'''
&lt;br&gt;
Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».&lt;br&gt;

Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.&lt;br&gt;

'''Перадача галоснага [ɛ]&lt;br&gt;'''
У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э».
Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].&lt;br&gt;

'''Перадача гуку [ð]&lt;br&gt;'''
Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд).
Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».&lt;br&gt;

'''Перадача спалучэння -er&lt;br&gt;'''
У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»:
* у пачатку слова,
* пасля галосных,
* пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»).
У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.&lt;br&gt;

Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]»
[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)

:у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як &quot;д&quot;, з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] ==
На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)
: падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03)
: {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03)
::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03)
::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. 
::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. У англійскім артыкуле выкарыстоўваецца «a ghost-catching business» і «to capture and contain ghosts», слова «hunters» я не знайшоў. Я больш згодны на перайменаванне. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:58, 5 ліпеня 2026 (+03)

== Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан ==
Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя:

* [[Сьюзен Хэйвард]]
* [[С’юзан Сарандан]]
* [[Сьюзен Пэвэнсі]]
* [[Сьюзан Вулдрыдж]]
* [[Сьюзан Полгар]]
* [[Сьюзан Дэнфард]]
* [[С’юзан Франсія]]

Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03)

:Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен.
:Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03)
:Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта'''  [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Цёрнер]] → Тэрнер ==
Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: &quot;Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03)

:перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі 
:§12 Зычныя д, т і дз,
:4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03)
::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03)
:::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03)
::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі:
::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах.
::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. &quot;Т&quot; захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца &quot;адваротная сумяшчальнасць&quot;, вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03)
:::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03)
:'''Перадача спалучэнняў -er і -ur'''
:У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»:
:* у пачатку слова,
:* пасля галосных,
:* пасля беларускіх цвёрдых зычных.
:Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''.
:У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] ==
Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03)

:калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна &quot;Сінавіяльны сустаў&quot;, бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн &quot;сустаў&quot; падаецца як галоўная назва артыкула, разам з &quot;сінавіяльнае злучэнне&quot;, &quot;сучляненне&quot;, &quot;дыартроз&quot;. Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Згаджаюся [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:27, 5 ліпеня 2026 (+03)

== [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] ==
Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03)
: Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03)
:У БелЭн замацавана форма &quot;[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]&quot;, таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03)
:: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03)
:::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай:
::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік],  часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] 
::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток]
::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,]
:::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР]
:::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03)
:::: Ну пакуль за варыянт &quot;Бельск-Падляскі&quot; крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] ==
Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) 

:слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03)

== [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] ==
Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03)

:варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03)

== [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] ==
''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03)

:заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Згодны з прыведзенымі абгрунтаваннямі. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:11, 5 ліпеня 2026 (+03)

== [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] ==
Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03)
: Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03)
::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта &quot;інтэрнэт-карпарацыя&quot; - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя.
::ChatGPT прапанаваў варыянт &quot;Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце&quot; і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03)
:::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Таксама падтрымаю варыянт &quot;ICANN&quot; [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? ==
Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу &quot;пісьменнік на нейкай мове&quot; немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова &quot;ідыш&quot; скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03)

:[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03)
::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03)
:Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&amp;search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. «Пісьменнікі на ідышы» будзе лепш. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:15, 5 ліпеня 2026 (+03)

{{/Падвал}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>k64fhu3b9o0dgddk2o92q25mhbp4y50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165947</id>
      <parentid>5165945</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjjsjskekj</username>
        <id>171137</id>
      </contributor>
      <origin>5165947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76003" sha1="bpzng6nxgwpnpc0kwk9650jb4bo9hnp" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДП}}
{{/Шапка}}

= Бягучыя абмеркаванні =
{{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&amp;action=edit&amp;section=1|class=mw-ui-progressive}}


''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў''

== [[Конкурс песні Еўрабачанне]] → [[Еўрабачанне]] ==

Прапаную ўніфікаваць назвы артыкулаў, звязаных з конкурсам «Еўрабачанне», зрабіўшы іх больш кароткімі, зразумелымі і паслядоўнымі. Доўгія назвы з паўтарэннем словазлучэння «конкурс песні» можна замяніць на кароткія формы, паколькі назва «Еўрабачанне» ўжо добра вядомая і адназначна асацыюецца з конкурсам.

Прапаную наступныя перайменаванні:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Цяперашняя назва
! Прапанаваная назва
|-
|Конкурс песні Еўрабачанне
|Еўрабачанне
|-
|Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне
|Дзіцячае Еўрабачанне
|-
|Конкурс песні Еўрабачанне ''год''
|Еўрабачанне-''год''
|-
|Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне ''год''
|Дзіцячае Еўрабачанне-''год''
|-
|Краіна на конкурсе песні Еўрабачанне
|Краіна на «Еўрабачанні»
|-
|Краіна на дзіцячым конкурсе песні Еўрабачанне
|Краіна на «Дзіцячым Еўрабачанні»
|-
|Краіна на конкурсе песні Еўрабачанне ''год''
|Краіна на «Еўрабачанні-''год''»
|-
|Краіна на дзіцячым конкурсе песні Еўрабачанне ''год''
|Краіна на «Дзіцячым Еўрабачанні-''год''»
|}

Асноўная мэта прапановы — зрабіць назвы артыкулаў карацейшымі, больш аднастайнымі і зручнымі для пошуку, а таксама прывесці іх да адзінага стылю. [[Удзельнік:Sjjsjskekj|Sjjsjskekj]] ([[Размовы з удзельнікам:Sjjsjskekj|размовы]]) 19:34, 14 ліпеня 2026 (+03)

== [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне]] → [[Беларускі нацыянальны рух]] ==
У гістарычных крыніцах бачу выключна варыянт «беларускі нацыянальны рух». Нашае «беларускае нацыянальнае адраджэнне» вядома на якіх прыкладах узнікла, але ёсць адчуванне, што нацыянальнае адраджэнне гэта канкрэтны перыяд, які мае пачатак і канец, аднак са зместу вынікае, што дагэтуль не «адрадзілі». Так што больш карэктным выглядае слова «рух». --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:58, 6 ліпеня 2026 (+03)

:Падтрымліваю. Хвалі адраджэння гэта хутчэй перыяды. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:37, 7 ліпеня 2026 (+03)

== [[Ліянель Жаспен]] → [[Ліянэль Жаспэн]] ==
[https://nashaniva.com/391027 Тут], [https://www.svaboda.org/a/24871287.html тут] і [https://nashaniva.com/96339 тут]  выкарыстоўваецца форма Ліянэль Жаспэн. Бягучую форму ў крыніцах мне знайсці не ўдалося. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:47, 6 ліпеня 2026 (+03)

== [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс]] → [[Нясвіжскі замак]] ==
Пачварная канструкцыя пры існаванне больш лаканічнай і агульна прынятай назвы. Усе гэтыя сядзібна-паркавыя/замкава-паркавыя комплексы/ансамблі трэба выкарчоўваць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:24, 5 ліпеня 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, згодна з [[Вікіпедыя:Найменне артыкулаў|ВП:НА]] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:06, 6 ліпеня 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, але без кампанейшчыны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:55, 6 ліпеня 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} можна, аднак пра паркі вакол замка [[Нясвіжскі_палацава-паркавы_комплекс#Паркавы комплекс|дастаткова напісана]], каб нават вынесці ў асобны артыкул. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 13:34, 12 ліпеня 2026 (+03)

== [[Аляксандр Карнаўх]] → [[Аляксандр Карнавух]] ==
У яго такая хрэнь можа і ў пашпарце, але націск у прозвішчу тут і на «у», бо гэта славянскае прозвішча, дзе другая частка ад «вуха», а не нейкае нямецкае з націскам на апошняе «а». Так што не можа быць пад націскам у нескладовага: або Карнаву́х, або Карнау́х. У Бірылы [https://www.google.lt/books/edition/Belaruskai%CD%A1a_antrapanimii%CD%A1a_2/Xxg-AAAAIAAJ?hl=be&amp;gbpv=1&amp;bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&amp;dq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&amp;printsec=frontcover ёсць] гэтае прозвішча. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 00:34, 4 ліпеня 2026 (+03)

::{{Не пераймяноўваць}}Мы ўжо будзем самі прозьвішча людзей перапісваць на свой лад? :) Тады можа лепш адразу Карнавуха? Бо пайшло ад вуха. Паўсюль [https://bellit.store/%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%96-%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%85/ напісана] Карнаўх, на кнігах напісана Карнаўх ня ведаю, як можна мяняць у такім разе і ці знойдзе чытач, які шукае аўтара кнігі па зьмененаму прозьвішчу. [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 14:12, 4 ліпеня 2026 (+03)
:::Ну калі Домрачава запісвае сябе як Домрач'''Э'''ва, а яшчэ адна адораная патрабуе пісаць сябе выключна як Мар'''і'''я - то так, будзем выпраўляць, бо гэта не адпавядае беларускай мове. Прозвішча гэтага чалавека Карнавух і не належыць прыватна яму, гэта ён сам перапісвае беларускае прозвішча на свой лад. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:18, 5 ліпеня 2026 (+03)

== [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] ==
Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую  я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. 

Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03)

:{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03)
:{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў &lt;u&gt;па анлайн-перакладчыку&lt;/u&gt;, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''',  а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03)

== [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] ==
#У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]).
#Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03)
#:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03)
#:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03)
#:{{Перайменаваць}}, памылка назвы, відаць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:37, 3 ліпеня 2026 (+03)

== [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] ==
Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.]  [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03)

:Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03)
::{{Нейтральны}}. Прозвішча [[:en:Rutherford (name)|Rutherford (name)]] мае два [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і два націскі адпаведна. «О» тут знаходзіцца пад націскам – [https://gramota.ru/meta/rezerford Рэ́зерфо́рд]. Незразумела навошта мяняць «О» на «А». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 22:03, 5 ліпеня 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] ==

Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03)

:{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] ==
[[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03)

:І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03)
:А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03)
::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія.
::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03)
:::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] ==
Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03)

:Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання &quot;Хэгіс&quot;, апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03)

== [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] ==
У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна  [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03)

:{{Нейтральны}}. Звярніце ўвагу, што прозвішча [[:en:Burroughs (surname)|Burroughs (surname)]] не англійскае, а французскае. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:28, 5 ліпеня 2026 (+03)

{{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03)

== [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03)

:{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03)
: Не знайшоў АК за &quot;УАЛЛ-І&quot; акрамя Кінакіпы. Тым часам за &quot;ВАЛЛ-І&quot; можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03)
::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03)
:::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)
::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03)
:{{Нейтральны}}. WALL-E – гэта абрэвіятура ад Waste Allocation Load Lifter Earth-Class. Засталося разабрацца як правільна транслітэруюцца гэтыя словы на беларускую мову – W праз «В» ці «У», А праз «А» ці «О» і г.д. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:17, 5 ліпеня 2026 (+03)

== Сысуны і млекакормячыя ==
У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах.
Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя.
На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць:

==== Катэгорыі ====
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны неагену]],
[[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]],
[[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]],
[[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]],
[[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], 
[[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], 
[[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]],
[[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]],

==== Шаблоны ====
[[:Шаблон:Сысуны]]

Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць:

[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]],
[[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]],
[[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]].

==== Артыкулы ====
[[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]]

--[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03)

: падпішыцеся калі ласка праз &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03)

:Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03)

{{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]])

:{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] ==
Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз &quot;е&quot; досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03)
:: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова &quot;сьнег&quot; праз &quot;ь&quot; — думаю, назву б узялі, а &quot;ь&quot; прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз &quot;е&quot;: [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз &quot;э&quot;. Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03)
:::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна.
:::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо 
:::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу 
:::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу
:::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03)
:::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж.
:::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03)
У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03)

== [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «э» і «е»'''&lt;br&gt;

Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў:
літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных;
літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.'''

У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03)
::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''&lt;br&gt;

У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю:
«і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных,
«ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.&lt;br&gt;

У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова.
&lt;br&gt;

«-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»&lt;br&gt;

Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03)

:Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] ==
Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.&lt;br&gt;

'''Перадача гука [h]'''
&lt;br&gt;
Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».&lt;br&gt;

Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.&lt;br&gt;

'''Перадача галоснага [ɛ]&lt;br&gt;'''
У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э».
Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].&lt;br&gt;

'''Перадача гуку [ð]&lt;br&gt;'''
Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд).
Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».&lt;br&gt;

'''Перадача спалучэння -er&lt;br&gt;'''
У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»:
* у пачатку слова,
* пасля галосных,
* пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»).
У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.&lt;br&gt;

Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]»
[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)

:у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як &quot;д&quot;, з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03)

== [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] ==
На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03)
: падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03)
:{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03)
: {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03)
::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03)
::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. 
::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. У англійскім артыкуле выкарыстоўваецца «a ghost-catching business» і «to capture and contain ghosts», слова «hunters» я не знайшоў. Я больш згодны на перайменаванне. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:58, 5 ліпеня 2026 (+03)

== Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан ==
Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя:

* [[Сьюзен Хэйвард]]
* [[С’юзан Сарандан]]
* [[Сьюзен Пэвэнсі]]
* [[Сьюзан Вулдрыдж]]
* [[Сьюзан Полгар]]
* [[Сьюзан Дэнфард]]
* [[С’юзан Франсія]]

Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03)

:Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен.
:Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03)
:Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта'''  [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Цёрнер]] → Тэрнер ==
Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: &quot;Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр&quot;. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03)

:перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі 
:§12 Зычныя д, т і дз,
:4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03)
::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03)
:::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03)
::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі:
::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах.
::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. &quot;Т&quot; захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца &quot;адваротная сумяшчальнасць&quot;, вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03)
:::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03)
:'''Перадача спалучэнняў -er і -ur'''
:У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»:
:* у пачатку слова,
:* пасля галосных,
:* пасля беларускіх цвёрдых зычных.
:Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''.
:У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] ==
Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03)

:калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна &quot;Сінавіяльны сустаў&quot;, бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн &quot;сустаў&quot; падаецца як галоўная назва артыкула, разам з &quot;сінавіяльнае злучэнне&quot;, &quot;сучляненне&quot;, &quot;дыартроз&quot;. Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Згаджаюся [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:27, 5 ліпеня 2026 (+03)

== [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] ==
Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03)
: Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03)
:У БелЭн замацавана форма &quot;[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]&quot;, таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03)
:: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03)
:::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай:
::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік],  часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] 
::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток]
::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,]
:::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР]
:::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03)
:::: Ну пакуль за варыянт &quot;Бельск-Падляскі&quot; крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] ==
Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) 

:слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03)
::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03)
:Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03)

== [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] ==
Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03)

:варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03)

== [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] ==
''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03)

:заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Згодны з прыведзенымі абгрунтаваннямі. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:11, 5 ліпеня 2026 (+03)

== [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] ==
Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03)
: Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03)
::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта &quot;інтэрнэт-карпарацыя&quot; - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя.
::ChatGPT прапанаваў варыянт &quot;Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце&quot; і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03)
:::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Таксама падтрымаю варыянт &quot;ICANN&quot; [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? ==
Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу &quot;пісьменнік на нейкай мове&quot; немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова &quot;ідыш&quot; скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03)

:[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03)
::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03)
:Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&amp;search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03)
:{{Перайменаваць}}. «Пісьменнікі на ідышы» будзе лепш. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:15, 5 ліпеня 2026 (+03)

{{/Падвал}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]]</text>
      <sha1>bpzng6nxgwpnpc0kwk9650jb4bo9hnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казяны (Браслаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140626</id>
    <revision>
      <id>5166199</id>
      <parentid>5165784</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вядомыя асобы */</comment>
      <origin>5166199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13234" sha1="srsf1aq2ttms37x11fp89w62hghlmst" xml:space="preserve">{{значэнні|Казяны}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Казяны
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 17|lat_sec = 52
 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 51|lon_sec = 36
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Браслаўскі
|сельсавет             = Відзаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243007264
}}
'''Казя́ны'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Казья́ны'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kaziany}}, {{lang-ru|Козяны}}) — [[аграгарадок]] у [[Браслаўскі раён|Браслаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Відзаўскі сельсавет|Відзаўскага сельсавета]].

Вёска знаходзіцца за 62 км на паўднёвы захад ад [[Браслаў|Браслава]], за 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Паставы]]; на аўтамабільнай дарозе [[Браслаў]] — [[Паставы]], у сутоках рэчак [[Дрысвяціца]] і [[Дзісна (рака)|Дзісна]]. Насельніцтва 1288 чал. ([[1995]]). Раней з'яўлялася цэнтрам [[Казянскі сельсавет|сельсавета]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]]

== Гісторыя ==
У гістарычных крыніцах паселішча згадваецца пад назвамі ''Козян'', ''Козьяны''. Першы пісьмовы ўспамін пра ''зямлю казянскую'' датуецца [[1504]]. У [[1514]] мясцовасць знаходзілася ва ўладанні [[Зяновічы|Зяновічаў]] і ўваходзіла ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскі павет]].

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) Казяны ўвайшлі ў склад [[Браслаўскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Браслаўскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] паселішчам валодалі [[Пацы]]. У [[1686]] падкаморы Ф. Я. Пац перадаў частку ўладанняў віленскім бенедыкцінкам, якія збудавалі ў Казянах грэка-каталіцкую царкву. Паводле рэестру падымнага за [[1690]], Пацы ў Казянах «зь вёскамі» валодалі 45 дымамі, бенедыкцінкам належала 38 дымоў.

3 канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Казяны знаходзіліся ва ўладанні графаў Манузі. За падтрымку апошнімі [[Таргавіцкая канфедэрацыя|Таргавіцкай канфедэрацыі]] ([[1792]]) і расійскіх войскаў маёнтак канфіскавалі [[Паўстанне 1794 года|паўстанцы Т. Касцюшкі]], аднак па здушэнні выступлення ([[1794]]) яго вярнулі былым уладальнікам.

У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1795]]) Казяны апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Дзісенскім павеце [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У [[1800]] мястэчкам валодаў М. Манузі, тут было 90 двароў, драўляная грэка-каталіцкая царква Святога Духа. Побач знаходзілася аднайменная вёска (56 двароў). У [[Вайна 1812 года|Вайну 1812 года]] [[1 ліпеня]] праз Казяны на [[Дрыса|Дрысу]] адступаў 3-і расійскі кавалерыйскі корпус Палена. Пад мястэчкам адбылася сутычка паміж ар’ергардам корпусу і французскім конным аддзелам (28 эскадронаў, 6 конных гармат). 3 [[1823]] паселішчам валодалі [[Плятэры]].

[[Выява:Kaziany, Duchaŭskaja. Казяны, Духаўская (1900).jpg|thumb|150px|Царква, фота пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]]

У часы [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|вызваленчага паўстання]] [[19 мая]] [[1831]] у ходзе рэйду праз Казяны прайшлі асноўныя сілы (каля 2 тыс. чал.) паўстанцаў Дзісенскага павета. У маі [[1863]] тут прыпыняўся паўстанцкі аддзел Я. Ельскага-Ёдкі. Станам на [[1866]] у мястэчку было 35 двароў. У канцы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] граф Ф. Плятэр заснаваў каля Казянаў кардонны, лесапільны і гонтавы заводы, каля якіх узнікла невялікае паселішча Плятэрова. На [[1903]] у мястэчку (сяле) існавала мураваная царква, земскі паштовы пункт, кожную сераду праводзіўся кірмаш. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў верасні [[1915]] Казяны занялі нямецкія войскі. З восені [[1915]] да лютага [[1918]] мястэчка знаходзілася на расійскім баку ў прыфрантавой зоне, у гэты час яго перайменавалі ў Раманава-Нікольскае.

Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] ([[1921]]) Казяны апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Богінскай гміне Браслаўскага павета [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. Станам на [[1931]] у мястэчку было 106 двароў, у вёсцы — 153 двары.

У [[1939]] Казяны ўвайшлі ў [[БССР]], дзе ў [[1940]] сталі цэнтрам сельсавета Відзаўскага раёна (з [[1960]] у Браслаўскім раёне). Статус паселішча панізілі да вёскі. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з ліпеня [[1941]] да [[8 ліпеня]] [[1944]] Казяны знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй. Станам на [[1995]] у вёсцы было 590 двароў.

У [[2004]] годзе [[Казянскі сельсавет]] скасаваны, Казяны ўвайшлі ў склад [[Відзаўскі сельсавет|Відзаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&amp;oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* '''[[XVIII стагоддзе]]''': [[1800]] — 223 чал. у ''мястэчку Казяны'' і 298 чал. у ''вёсцы Казяны''
* '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1866]] — 480 чал.&lt;ref&gt;Koziany // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/542 542].&lt;/ref&gt;; [[1869]] — 369 чал.&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 380.&lt;/ref&gt;
* '''[[XX стагоддзе]]''': [[1903]] — 750 чал. у ''мястэчку Казяны'' і 677 чал. у ''вёсцы Казяны''; [[1931]] — 692 чал. у ''мястэчку Казяны'' і 828 чал. у ''вёсцы Казяны''; [[1995]] — 1288 чал.&lt;ref&gt;[[Кастусь Шыдлоўскі]]. Казяны // {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} С. 14.&lt;/ref&gt;

=== Інфраструктура ===
У Казянах працуюць сярэдняя і музычная школы, амбулаторыя, бібліятэка імя П. Сергіевіча, пошта.

== Славутасці ==
* [[Свята-Духаўская царква (Казяны)|Свята-Духаўская царква]] (2-я пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]])
* Млын
* Шэраговая забудова

&lt;gallery mode=packed perrow =&quot;4&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Казяны. Местачковая забудова (03).jpg|Шэраговая забудова
Казяны. Местачковая забудова (01).jpg|Шэраговая забудова
Казяны. Млын (02).jpg|Млын 
&lt;/gallery&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Антон Данатавіч Дрозд]] (1892 — не раней за 1936) — савецкі астраном, дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]].
* [[Сямён Сцяпанавіч Лебедзь]] (нар. 1934) — [[вучоны]] ў галіне машынабудавання, [[доктар тэхнічных навук]]&lt;ref name=&quot;БЭ9&quot;&gt;{{крыніцы/БелЭн|9}} — С. 175.&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|4}}
* {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}}
* Koziany // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/542 542].

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Kaziany}}
* {{ГБ|http://globustut.by/kozyany/index.htm}}
{{Відзаўскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Відзаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Казяны (Браслаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]]</text>
      <sha1>srsf1aq2ttms37x11fp89w62hghlmst</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166220</id>
      <parentid>5166199</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12989" sha1="ltpjh6gs4ol2syb2smw8hcsngrdc3wa" xml:space="preserve">{{значэнні|Казяны}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Казяны
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 17|lat_sec = 52
 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 51|lon_sec = 36
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Браслаўскі
|сельсавет             = Відзаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243007264
}}
'''Казя́ны'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Казья́ны'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kaziany}}, {{lang-ru|Козяны}}) — [[аграгарадок]] у [[Браслаўскі раён|Браслаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Відзаўскі сельсавет|Відзаўскага сельсавета]].

За 62 км на паўднёвы захад ад [[Браслаў|Браслава]], за 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Паставы]]; на аўтамабільнай дарозе [[Браслаў]] — [[Паставы]], у сутоках рэчак [[Дрысвяціца]] і [[Дзісна (рака)|Дзісна]]. Насельніцтва 1288 чал. (1995). Раней была цэнтрам [[Казянскі сельсавет|сельсавета]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]]

== Гісторыя ==
У гістарычных крыніцах паселішча згадваецца пад назвамі ''Козян'', ''Козьяны''. Першы пісьмовы ўспамін пра ''зямлю казянскую'' датуецца 1504 годам. У 1514 годзе мясцовасць ва ўладанні [[Зяновічы|Зяновічаў]] і ўваходзіла ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскі павет]].

Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (1565—1566) Казяны ўвайшлі ў склад [[Браслаўскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Браслаўскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У XVII ст. паселішчам валодалі [[Пацы]]. У 1686 годзе падкаморы Ф. Я. Пац перадаў частку ўладанняў віленскім бенедыкцінкам, якія збудавалі ў Казянах грэка-каталіцкую царкву. Паводле рэестру падымнага за 1690 год, Пацы ў Казянах «з вёскамі» валодалі 45 дымамі, бенедыкцінкам належала 38 дымоў.

3 канца XVIII ст. Казяны ва ўладанні графаў Манузі. За падтрымку апошнімі [[Таргавіцкая канфедэрацыя|Таргавіцкай канфедэрацыі]] (1792) і расійскіх войскаў маёнтак канфіскавалі [[Паўстанне 1794 года|паўстанцы Т. Касцюшкі]], аднак па задушэнні выступлення (1794) яго вярнулі ўладальнікам.

У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Казяны апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Дзісенскім павеце [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У 1800 годзе мястэчкам валодаў М. Манузі, тут было 90 двароў, драўляная грэка-каталіцкая царква Святога Духа. Побач знаходзілася аднайменная вёска (56 двароў). У [[Вайна 1812 года|Вайну 1812 года]] 1 ліпеня праз Казяны на [[Дрыса|Дрысу]] адступаў 3-і расійскі кавалерыйскі корпус Палена. Пад мястэчкам адбылася сутычка паміж ар’ергардам корпусу і французскім конным атрадам (28 эскадронаў, 6 конных гармат). 3 1823 года паселішчам валодалі [[Плятэры]].

[[Выява:Kaziany, Duchaŭskaja. Казяны, Духаўская (1900).jpg|thumb|150px|Царква, фота пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]]

У часы [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|вызваленчага паўстання]] 19 мая 1831 года ў ходзе рэйду праз Казяны прайшлі асноўныя сілы (каля 2 тыс. чал.) паўстанцаў Дзісенскага павета. У маі 1863 года тут спыняўся паўстанцкі атрад Я. Ельскага-Ёдкі. Станам на 1866 год у мястэчку было 35 двароў. У канцы XIX ст. граф Ф. Плятэр заснаваў каля Казянаў кардонны, лесапільны і гонтавы заводы, каля якіх узнікла невялікае паселішча Плятэрова. На 1903 год у мястэчку (сяле) існавала мураваная царква, земскі паштовы пункт, кожную сераду праводзіўся кірмаш. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў верасні 1915 года Казяны занялі нямецкія войскі. З восені 1915 да лютага 1918 года мястэчка знаходзілася на расійскім баку ў прыфрантавой зоне, у гэты час яго перайменавалі ў Раманава-Нікольскае.

Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Казяны апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Богінскай гміне Браслаўскага павета [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. Станам на 1931 год у мястэчку было 106 двароў, у вёсцы — 153 двары.

У 1939 годзе Казяны ўвайшлі ў [[БССР]], дзе ў 1940 годзе сталі цэнтрам сельсавета Відзаўскага раёна (з 1960 у Браслаўскім раёне). Статус паселішча панізілі да вёскі. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з ліпеня 1941 да 8 ліпеня 1944 года Казяны знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй. Станам на 1995 год у вёсцы было 590 двароў.

У 2004 годзе [[Казянскі сельсавет]] скасаваны, Казяны ўвайшлі ў склад [[Відзаўскі сельсавет|Відзаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&amp;oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* '''XVIII стагоддзе''': 1800 — 223 чал. у ''мястэчку Казяны'' і 298 чал. у ''вёсцы Казяны''
* '''XIX стагоддзе''': 1866 — 480 чал.&lt;ref&gt;Koziany // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/542 542].&lt;/ref&gt;; 1869 — 369 чал.&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 380.&lt;/ref&gt;
* '''XX стагоддзе''': 1903 — 750 чал. у ''мястэчку Казяны'' і 677 чал. у ''вёсцы Казяны''; 1931 — 692 чал. у ''мястэчку Казяны'' і 828 чал. у ''вёсцы Казяны''; 1995 — 1288 чал.&lt;ref&gt;[[Кастусь Шыдлоўскі]]. Казяны // {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} С. 14.&lt;/ref&gt;

=== Інфраструктура ===
У Казянах працуюць сярэдняя і музычная школы, амбулаторыя, бібліятэка імя П. Сергіевіча, пошта.

== Славутасці ==
* [[Свята-Духаўская царква (Казяны)|Свята-Духаўская царква]] (2-я пал. XIX ст.)
* Млын
* Шэраговая забудова

&lt;gallery mode=packed perrow =&quot;4&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Казяны. Местачковая забудова (03).jpg|Шэраговая забудова
Казяны. Местачковая забудова (01).jpg|Шэраговая забудова
Казяны. Млын (02).jpg|Млын 
&lt;/gallery&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Антон Данатавіч Дрозд]] (1892 — не раней за 1936) — савецкі астраном, дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]].
* [[Сямён Сцяпанавіч Лебедзь]] (нар. 1934) — вучоны ў галіне машынабудавання, доктар тэхнічных навук&lt;ref name=&quot;БЭ9&quot;&gt;{{крыніцы/БелЭн|9}} — С. 175.&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|4}}
* {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}}
* Koziany // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/542 542].

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Kaziany}}
* {{ГБ|http://globustut.by/kozyany/index.htm}}
{{Відзаўскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Відзаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Казяны (Браслаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]]</text>
      <sha1>ltpjh6gs4ol2syb2smw8hcsngrdc3wa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Георгіеўская царква (Бабруйск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146828</id>
    <revision>
      <id>5166118</id>
      <parentid>4768926</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8423" sha1="k2etofbq4oadvubpmz0zriokzyx5h5v" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма                = Праваслаўны храм
|Беларуская назва         =Свята-Георгіеўская царква
|Арыгінальная назва    = 
|Выява              = St.George church (Babrujsk).JPG
|Подпіс выявы      =Свята-Георгіеўская царква
|Шырыня выявы       = 
|Сучасны статус       = 
|Краіна                   = Беларусь
|Назва месцазнаходжання  = Горад
|Месцазнаходжанне           = Бабруйск
  |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 8|lat_sec = 39
 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 14|lon_sec = 11
 |region        = BY
 |CoordScale    = 1000
|На карце                = Беларусь Магілёўская вобласць
|Канфесія                = Руская праваслаўная царква
|Епархія                  = Бабруйская і Быхаўская
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка               = 
|Архітэктурны стыль      = [[псеўдарускі стыль]]
|Аўтар праекта            =[[Аляксандр Ягоравіч Штаўберт|А. Я. Штаўберт]]&lt;ref&gt;[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&amp;tq=v0&amp;name_view=va_all&amp;a001=BY-NLB-ar2875208&amp;strq=l_siz=20 Царква ў імя Святога велікамучаніка Георгія Перамоганосца (Бабруйск, горад; Магілёўская вобласць)]&lt;/ref&gt;
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік               = 
|Першае згадванне        = 
|Падстава                = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны =
|Пачатак будаўніцтва =1905
|Заканчэнне будаўніцтва =1907
|Прыбудоўкі = 
|Рэліквіі =
|Стан = дзейнічае 
|Сайт =
|Commons =
}}
{{Значэнні|Свята-Георгіеўская царква}}
'''Свята-Георгіеўская царква''' (у народнай традыцыі — '''Белая Царква''') — [[праваслаўная царква]] ў [[Бабруйск]]у. Размешаная па адрасе Карбышава, 4.

== Гісторыя ==
Царква пабудавана ў [[1905]]—[[1907]] па праекце [[Аляксандр Ягоравіч Штаўберт|А. Штаўберта]] як гарнізонны храм для воінскіх частак, размешчаных у [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]]. У пачатку [[20 стагоддзе|ХХ ст.]], у сувязі са стратай фартыфікацыйнага значэння Бабруйскай крэпасцю была дазволена забудова эспланады — прасторы вакол сценаў, забароненага для будаўніцтва з прычыны абарончых мэт. Адпаведна, новы гарнізонны храм быў пабудаваны ў непасрэднай блізкасці ад галоўнага ўваходу ў крэпасць, на Мінскам фарштаце. У [[1907]] [[Мінская епархія|епіскап Мінскі і Тураўскі]] [[Міхаіл (Цемнарусаў)]] асвяціў храм. Верагодна, што храм наведваў падчас свайго візіту ў Бабруйск у [[1916]] цар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]].

У [[1928]] з храма скідаюцца купалы, руйнуецца званіца, а ў будынку размяшчаецца швейная майстэрня. У гады вайны ў храме размяшчаліся нямецкія аўтарамонтныя майстэрні, а па яе канчатку — сталовая і бібліятэка імя Леніна. У [[1990]] храмавы будынак вернуты вернікам.

План рэстаўрацыі быў складзены такім чынам, каб адноўлены храмавы будынак паўтараў разбураны нават у дробных дэталях. У [[1992]] распачатае будаўніцтва званіцы, у верасні [[1992]] набываюцца званы. [[19 снежня]] [[1992]] [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэт]], Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі, служыць у Свята-Георгіеўскім храме і благаслаўляе працы па яго ўзнаўленні. У сакавіку [[1993]] на званіцу ўздымаецца ўвянчаны пазалочаным крыжам шатровы дах з купалам. У [[1994]] усталяваны шацёр з купалам і крыжам над алтарнай часткай, у асяроддзі чатырох малых купалаў з крыжамі. [[1995]] храм цалкам абтынкаваны, усталяваныя дзверы і вокны. У гэтым жа годзе ў храме ўсталяваны разьбяны іканастас з абразамі працы майстроў маскоўскае іканапіснае школы.

У маі [[1996]]—[[1 лістапада]] [[1998]] будуецца двухпавярховы Духоўна-асветніцкі цэнтр з памяшканнем для правядзення таемства вадохрышча. Цяпер цэнтр аб'ядноўвае не толькі адукацыйную, але і выдавецкую, дабрачынную, місіянерскую, вучэбна-метадычную дзейнасць. Пры цэнтры працуюць нядзельная школа, маладзёжны цэнтр святога [[Іаан Багаслоў|Іаана Багаслова]], сятрыцтва святой [[Юліянія Лазараўская|Юліяніі Лазараўскай]], метадычны кабінет, царкоўная бібліятэка. Цэнтр каардынуе супрацоўніцтва з органамі выканаўчай улады, адукацыі і аховы здароўя, дзіцячымі дашкольнымі ўстановамі, выпраўленчымі ўстановамі, воінскімі часткамі, праводзіць семінары і канферэнцыі.

Падчас стварэння ў [[2004]] [[Бабруйская і Быхаўская епархія|Бабруйскай праваслаўнай епархіі]], царква была абвешчана кафедральным саборам, але разам з аднаўленнем [[Свята-Мікалаеўская царква (Бабруйск)|Свята-Мікольскай царквы]] кафедра была перанесена туды.

Храм з'яўляецца адным з сімвалаў Бабруйска, яго малюнак можна бачыць на паштоўках, буклетах, фотаальбомах, прысвечаных гораду Бабруйску.

== Клірыкі ==
* парах протаіерэй Генадзь Вейга,
* іерэй Васіль Макарчыкаў,
* іерэй Сяргей Яроміч,
* іерэй Мікалай Калола,
* дыякан Дзмітрый Сівакоў

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://bobruisk.hram.by/temples/gregory.html Інфармацыя на сайце епархіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141218013524/http://bobruisk.hram.by/temples/gregory.html |date=18 снежня 2014 }}
* {{ГБ|http://globustut.by/bobrujsk/index3.htm#belaya_church}}
* {{radzima|2526}}
* {{Архіварта|}}

[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Бабруйска]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі]]
[[Катэгорыя:Храмы Бабруйскай епархіі]]
[[Катэгорыя:1907 год у Бабруйску]]</text>
      <sha1>k2etofbq4oadvubpmz0zriokzyx5h5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Мікалаеўская царква (Бабруйск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146830</id>
    <revision>
      <id>5166121</id>
      <parentid>4582086</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:31:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6755" sha1="0idhkvfu5grn2nlkueb4nixnd3a332p" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма                = Праваслаўны храм
|Беларуская назва         = Свята-Мікалаеўская царква
|Арыгінальная назва    = 
|Выява              = Babrujskcathedral.jpg
|Подпіс выявы      = Свята-Мікалаеўская царква
|Шырыня выявы       = 
|Сучасны статус       = 
|Краіна                   = Беларусь
|Назва месцазнаходжання  = Горад
|Месцазнаходжанне           = Бабруйск
  |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 8|lat_sec = 19.41
 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 13|lon_sec = 31.67
 |region        = BY
 |CoordScale    = 1000
|На карце                =Беларусь Магілёўская вобласць
|Канфесія                = Руская праваслаўная царква
|Епархія                  = Бабруйская і Быхаўская
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка               = 
|Архітэктурны стыль      = [[псеўдарускі стыль]]
|Аўтар праекта            =
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік               = 
|Першае згадванне        = 
|Падстава                = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны =
|Пачатак будаўніцтва =1892
|Заканчэнне будаўніцтва =1894
|Прыбудоўкі = 
|Рэліквіі =
|Стан = дзейнічае 
|Сайт =
|Commons =Church of Saint Nicholas (Babruysk)
}}
{{Значэнні|Свята-Мікалаеўская царква}}
'''Свята-Мікалаеўскі сабор''' — праваслаўная царква ў [[Бабруйск]]у, кафедральны сабор [[Бабруйская і Быхаўская епархія|Бабруйскай і Быхаўскай епархіі]].

== Гісторыя ==
Першыя ўзгадкі пра царкву тычацца [[16 стагоддзе|XVI ст]]. Неўзабаве пасля падпісання ў [[1596]] [[Берасцейская унія|Берасцейскай уніі]] царква стала [[уніяцтва|ўніяцкай]], якой заставалася да [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]], калі ў [[1795]] [[Расійская імперыя|расійскімі ўладамі]] яна была зноў перароблена пад праваслаўную.

Да [[1812]] царква знаходзілася каля ракі [[Бярэзіна]]. Але ў сувязі з будаўніцтвам [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] царква была перанесена на Парыцкі фарштат, адкуль у [[1829]] яе перанеслі на Мінскі фарштат. У [[1835]] быў узведзены новы драўляны будынак царквы. На месцы ж першапачатковага знаходжання царквы была пабудавана Рагачоўская [[брама]] крэпасці.

У 1879 да прыходу царквы належалі жыхары Бабруйска з фарштатамі і хутарамі, вёскі [[Арновічы]], [[Пісчакі]], [[Канчаны (Бабруйскі раён)|Канчаны]], [[Думаноўшчына]], [[Ясны Лес]], [[Вялічкава (Бабруйскі раён)|Вялічкава]], [[Даманава]]. Агульная колькасць прыхаджан была 2069 мужчын і 2055 жанчын. Протаіерэем царквы быў [[Фёдар Смоліч]], дапаможным святаром быў [[Іосіф Яхімовіч]]. Пры царкве была прыходскае вучылішча з жаночай зменай.

У [[1892]]—[[1894]] быў пабудаваны новы каменны будынак царквы. Да царквы належалі: [[Свята-Георгіеўская царква, Думаноўшчына]], [[Свята-Мікалаеўская царква, хутар Лукі]], збудаваная ў [[1826]]; Сафійская царква, Свята-Духаўская царква ([[1901]]), [[капліца|капліцы]] ў вёсцы Ясны Лес.

За савецкім часам царква была зачынена, але аднавіла сваю дзейнасць падчас [[ВАВ]]. На прылеглай да цэрквы тэрыторыі былі зроблены нямецкія могілкі. У [[1964]] царква была закрыта, а яе будынак быў перароблены пад басейн. [[1 жніўня]] [[2003]] увесь будынак царквы перадалі вернікам. Адначасова пачалося яе аднаўленне.

== Сучасны стан ==
У царкве два прастолы: першы асвячоны іерэйскім чынам у [[2001]], 2-і ў [[2007]] архірэйскім чынам. Пры царкве маюцца нядзельная школа, сястрыцтва, казацтва, бібліятэка. Клірыкі — плябан протаіерэй Аляксандр Палуянаў, іерэй Міхаіл Пракоф’еў, іерэй Аляксей Болатаў, іерэй Віктар Смычнік, іераманах Сяргей Брыч, іерэй Максім Кірэяў, дыякан Максім Ульяшын.

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Church of Saint Nicholas (Babruysk)}}
* [http://bobruisk.hram.by/temples/st_nicholas.html Інфармацыя на сайце епархіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131105214313/http://bobruisk.hram.by/temples/st_nicholas.html |date=5 лістапада 2013 }}
* [http://www.snsobor.by/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130721102714/http://snsobor.by/ |date=21 ліпеня 2013 }}
* {{ГБ|http://globustut.by/bobrujsk/index3.htm#ch_bassejn}}
* {{radzima|2527}}
* {{hram.by|283}}
* {{Архіварта|}}

[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Бабруйска]]
[[Катэгорыя:Храмы Святога Мікалая]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі]]
[[Катэгорыя:Храмы Бабруйскай епархіі]]
[[Катэгорыя:1894 год у Бабруйску]]</text>
      <sha1>0idhkvfu5grn2nlkueb4nixnd3a332p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезар Мільштэйн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149643</id>
    <revision>
      <id>5166166</id>
      <parentid>5140220</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8550" sha1="tla05i53yj09w2di6wnbibx9c1klenc" xml:space="preserve">{{Вучоны
| Імя                  = Сезар Мільштэйн
| Арыгінал імя       = {{lang-en|César Milstein}}
| Фота                 = Milstein lnp.jpg
| Шырыня               = 150px
| Подпіс              = 
| Месца нараджэння       = 
| Месца смерці         = 
| Навуковая сфера        =
| Месца працы         =  
| Альма-матэр          =
| Навуковы кіраўнік = Прафесар Стапані (''Stoppani'')&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1984/milstein-autobio.html |title=César Milstein Autobiography |publisher=The Nobel Foundation |accessdate= 19 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| Знакамітыя вучні   = 
| Вядомы як         = 
| Узнагароды і прэміі     = 
| Сайт                 = 
}}
'''Сезар Мільштэйн''', [[Лонданскае каралеўскае таварыства|FRS]]&lt;ref&gt;[http://rsbm.royalsocietypublishing.org/content/51/267 Neuberger, M. S.; Askonas, B. A. (2005). «Cesar Milstein CH. 8 October 1927 — 24 March 2002: Elected F.R.S. 1974». Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 51: 267.]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; ({{lang-en|César Milstein}}, {{ДН|8|10|1927}}, [[Баія-Бланка]], [[Аргенціна]] — {{ДС|24|3|2002}}, [[Кембрыдж]], [[Вялікабрытанія]]) — [[Аргенціна|аргенцінскі]] [[біяхімік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] ў [[1984]] годзе разам з [[Нільс Кай Ернэ|Н. К. Ернэ]] і [[Георг Кёлер|Г.Кёлерам]] «за тэорыі адносна спецыфічнасці ў развіцці і кантролі [[імунная сістэма|імуннай сістэмы]] і адкрыццё прынцыпу прадукцыі [[Монакланальныя антыцелы|монакланальных антыцел]]».&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Raju|first=T N|authorlink=|date=January 2000|title=The Nobel chronicles. 1984: Niels Kai Jerne, (1911-94); César Milstein (b 1926); and Georges Jean Franz Köhler (1946-95)|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2000-01-01_355_9197/page/74|journal=The Lancet|volume=355|issue=9197|pages=75|pmid=10615922|doi=10.1016/S0140-6736(05)72025-0|issn=0140-6736 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Bolhuis|first=R L|authorlink=|author2=Haaijman J J|date=December 1984|title=[Nobel Prizes for immunology 1984 (Niels K. Jerne, Cesar Milstein, George Köhler)]|journal=Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde|volume=100|issue=52|pages=2433–5|pmid=6395024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kaartinen, M. (1984). «The 1984 Nobel Prize in medicine (Cesar Milstein, George Köhler, Niels Jerne)». Duodecim; laaketieteellinen aikakauskirja 100 (23-24): 1573—1578. PMID 6394268&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Onneby, M. (1984). «Immunology in theory and practice. Nils K Jerne shares the Nobel prize in medicine with Georges JF Köhler and Cesar Milstein». Nordisk medicin 99 (11): 300, 304. PMID 6393048&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Сезар Мільштэйн нарадзіўся [[8 кастрычніка]] [[1927]] года ў [[Аргенціна|Аргенціне]], у мястэчку [[Баія-Бланка]], недалёка ад [[Буэнас-Айрэс]]а, у сям’і выхадцаў з мястэчка Шышкаўцы Падольскай губерні Лазара Мільштэйна і Максімы Вапнярскай.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bioportal0.tripod.com/milstein.htm |title=UNA FAMILIA DE INMIGRANTES EN EL SUR DE BUENOS AIRES |access-date=30 студзеня 2013 |archive-date=10 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910213459/http://bioportal0.tripod.com/milstein.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.taringa.net/posts/ciencia-educacion/11001746/Cesar-Milstein-ultimo-premio-nobel-argentino.html César Milstein último premio nobel argentino] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140402220833/http://www.taringa.net/posts/ciencia-educacion/11001746/Cesar-Milstein-ultimo-premio-nobel-argentino.html |date=2 красавіка 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.katesharpleylibrary.net/wm38zc Cesar Milstein aka El Pulpo]&lt;/ref&gt;

Скончыў [[Універсітэт Буэнас-Айрэса]] ў [[1952]] годзе і атрымаў ступень кандыдата навук пад кіраўніцтвам [[прафесар]]а Стапані(''Stoppani'')&lt;ref&gt;Stoppani, A. O.; Milstein, C. (1957). «Essential role of thiol groups in aldehyde dehydrogenases». The Biochemical journal 67 (3): 406—416. PMC 1200171. PMID 13479397&lt;/ref&gt; ([[прафесар]] [[біяхімія|біяхіміі]]) у Медыцынскай школе. У [[1958]]—[[1961]] гадах і з [[1963]] года ў [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскім універсітэце]].

Аўтар навуковых прац па [[імунахімія|імунахіміі]]. Распрацаваў методыку вырабу [[Монакланальныя антыцелы|монакланальных антыцел]] разам з [[Георг Кёлер|Г. Кёлерам]].

Член [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]], Амерыканскай акадэміі навук і мастацтва.

Незалежна ад сваіх дасягненняў, Мільштэйн выступаў у якасці кіраўніка і натхнення для многіх у вобласці антыцел, а таксама заўсёды дапамагаў [[навука|навуцы]] і [[вучоны]]м у менш развітых краінах. Варта таксама згадаць, што, хоць [[Нобелеўская прэмія]] зрабіла б яго багатым чалавекам, Мільштэйн не запатэнтаваў сваё велізарнае адкрыццё, паколькі ён лічыў, што гэта — інтэлектуальная ўласнасць чалавецтва. Паводле яго перакананняў, яго праца не мела ніякага эканамічнага інтарэсу, толькі навуковы.

Мільштэйн памёр [[24 сакавіка]] [[2002]] года ў [[Кембрыдж]]ы, [[Англія]] ва ўзросце 74 гадоў у выніку захворвання сэрца, на якое ён пакутаваў на працягу многіх гадоў.

== Узнагароды ==
* Абраны членам [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Лонданскага каралеўскага таварыства]] (1975)
* [[Прэмія Вольфа па медыцыне]] (1980)
* [[Прэмія Луізы Грос-Хорвіц]] (1980)
* [[Міжнародная прэмія Гайрднера]] (1981)
* [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне]] (1984)
* [[Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні]] (1984)
* [[Медаль Коплі]] (1989)
* [[:en:Order of the Companions of Honour]] (1995)

== Гл. таксама ==
* [[Монакланальныя антыцелы]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|10|||474}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|César Milstein}}
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1984/milstein-autobio.html Аўтабіяграфія Сезара Мільштэйна на Нобелеўскім сайце]

{{Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне Лаўрэаты 1976-2000}}
{{Лаўрэаты прэміі Вольфа па медыцыне}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Мільштэйн Сезар}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Аргенціны]]
[[Катэгорыя:Імунолагі Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта]]</text>
      <sha1>tla05i53yj09w2di6wnbibx9c1klenc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Музей бітвы за Днепр (Лоеў)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159240</id>
    <revision>
      <id>5166208</id>
      <parentid>4959570</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siliyiw</username>
        <id>169172</id>
      </contributor>
      <origin>5166208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8815" sha1="iihwgq0azue3n2e638ii6nb2kf0ciuu" xml:space="preserve">{{Музей|назва=Музей бітвы за Днепр|месцазнаходжанне=247095, [[Рэспубліка Беларусь]], [[Гомельская вобласць]], г. п. [[Лоеў]], вул. Савецкая, 3|сайт=https://loyev.museum.by|дата адкрыцця=[[9 мая]] [[1985]]}}

'''Музей бітвы за Днепр''' — [[музей]], створаны ў [[1984]] годзе ў гарадскім пасёлку [[Лоеў]] паводле рашэння ЦК КПБ. Для наведвальнікаў адкрыты [[9 мая]] [[1985]] года. Да 1990 года з’яўляўся філіялам Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Музеем кіравалі І. Р. Ермакоў, В. І. Краўцова, А. М. Сініла, Р. Г. Стаднікава. З 2019 года дырэктарка К. У. Сямашка.

Фонды музея (2008) налічваюць 3293 адзінкі захоўвання, з якіх 1656 адзінак — экспанаты асноўнага фонду. Агульная плошчы экспазіцыі 170 м².

== Фонды ==
Фонды прадстаўлены калекцыямі дакументаў (пасведчанні да ўзнагарод, партызанскія лістоўкі, франтавыя лісты землякоў і ўдзельнікаў бітвы за Днепр, граматы і т.п.), фотадакументаў, друкаваных выданняў, прадметаў фалерыстыкі, баявой тэхнікі і сродкаў пераправы. Найбольшую цікавасць выклікаюць прадметы экіпіроўкі і адзення ўдзельнікаў бітвы за Днепр, падручныя сродкі пераправы першых дэсантных атрадаў, а таксама ўзбраенне і баявая тэхніка часоў Вялікай Айчыннай вайны — кулямёты, мінамёты, супрацьтанкавае ружжо, узоры стралковай зброі.

== Экспазіцыя ==
Экспазіцыя музея размешчана ў 2 залах. Першая прысвечана пачатку фарсіравання Дняпра на Гомельшчыне войскамі Цэнтральнага фронту пад камандаваннем К. К. Ракасоўскага. Пасля разгрому гітлераўцаў на Курскай дузе Чырвоная Армія восенню 1943 г. ажыццявіла адну з самых буйнамаштабных аперацый Вялікай Айчыннай вайны, якая ўвайшла ў гісторыю як бітва за Днепр. З абодвух бакоў у ёй прынялі ўдзел каля 4 млн салдат і афіцэраў. Раздзелы экспазіцыі расказваюць аб падрыхтоўцы да фарсіравання Дняпра, раскрываюць подзвігі воінаў 13-й арміі, якая першая ўступіла на беларускую зямлю, байцоў 61-й арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта П. А. Бялова, якая пачала ў верасні 1943 г. вызваленне Лоеўскага раёна.

Экспазіцыя другой залы прысвечана баявым дзеянням 65-й арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта П. І. Батава ў час фарсіравання Дняпра і вызвалення г.п. Лоеў і раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Фотадакументы музея адлюстроўваюць ход аперацыі, поспех якой у многім быў вызначаны зладжаным узаемадзеяннем розных родаў войскаў. У экспазіцыі прадстаўлены фотаздымкі лётчыкаў 16-й паветранай арміі, танкістаў 9-га і 1-га гвардзейскага танкавых карпусоў, якія прымалі ўдзел у баях на Лоеўскім плацдарме. Тут дэманструюцца дакументы і асабістыя рэчы двойчы Героя Савецкага Саюза П. І. Батава. У 2005 г. на мемарыяльнай пляцоўцы музея ўстаноўлены яго бюст.

== Літаратура ==

* [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – [[Мінск]], 1997. – Т. 4. – С. 390.
* [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – [[Мінск]], 1999. – Т. 9. – С. 338.
* Памяць : [[Лоеўскі раён]] : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнікі: В. П. Крупейчанка, Л. В. Календа ; рэдкалегія: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] (галоўны рэдактар) і інш. ; мастак Э. Э. Жакевіч]. – [[Мінск]], 2000. – С. 575–576.
* [[Спіс музеяў Беларусі|Музеі Беларусі]] = Museums of Belarus : інфармацыя аб музеях сістэмы [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] / [складальнікі: Сташкевіч А. Б. і інш.]. – [[:ru:Минск|Мінск]], 2001. – С. 160.
* [[Беларусь|Республика Беларусь]] : энциклопедия : [в 7 т.]. – [[Мінск|Минск]], 2007. – Т. 4. – С. 536.
* 65 лет освобождения Лоевского района от немецко-фашистских захватчиков / [Отдел культуры Лоевского райисполкома, Музей «Битвы за Днепр»]. – [[Гомель]] : Полеспечать, [2008?]. – 19 с.
* Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / [рэдакцыйны савет: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін]. – [[Мінск]], 2008. – С. 353–357.
* Ваенная энцыклапедыя Беларусі = Военная энциклопедия Беларуси. – [[Мінск]], 2010. – С. 589–590.
* Беларускі гістарычны часопіс. – 2013. – № 10. – С. 28–36.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. – [[Мінск|Минск]], 2013. – Т. 3, кн. 2 : [[Гомельская вобласць|Гомельская область]]. – С. 92.
* [[Культура Беларусі]] : энцыклапедыя : [у 6 т.]. – [[Мінск]], 2014. – Т. 5. – С. 135.
* Музеи Беларуси = Музеі Беларусі = Museums of Belarus. – [[Мінск|Минск]], 2018. – С. 228–229.

== Спасылкі ==

* [https://loyev.museum.by Афіцыйны сайт музея] 
* [https://www.facebook.com/lojeumuseum/ Старонка ў Facebook]
* [https://www.instagram.com/lojeu_museum/ Старонка ў Instagram]
* [https://bis.nlb.by/ru/documents/147624 Музей бітвы за Дняпро].
* [https://mezhdurechje.greencross.by/?page_id=518 Музей битвы за Днепр]. Днепро-Сожское междуречье.
* [https://www.sb.by/articles/memorialnyy-kompleks-bitva-za-dnepr-mesto-pochitaniya-besprimernogo-muzhestva-i-geroizma.html Мемориальный комплекс «Битва за Днепр»]. ''[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь Сегодня]]''.
* [https://gp.by/proekty-gp/puteshestvuem-vmeste/muzey-bitvy-za-dnepr-simvol-isklyuchitelnogo-muzhestva-otvagi-i-geroizma-voinov-pri-forsirovanii-dne-1641831/ Музей битвы за Днепр – символ исключительного мужества, отваги и героизма воинов при форсировании Днепра и визитная карточка Лоева]. ''[[Гомельская праўда]]''.

[[Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Славутасці Лоева]]
[[Катэгорыя:Культура Лоева]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1985 годзе]]
[[Катэгорыя:1985 год у Беларусі]]</text>
      <sha1>iihwgq0azue3n2e638ii6nb2kf0ciuu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166209</id>
      <parentid>5166208</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siliyiw</username>
        <id>169172</id>
      </contributor>
      <origin>5166209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8971" sha1="iysqko6qutizj8duh0emi397uiyw95i" xml:space="preserve">{{Музей|назва=Музей бітвы за Днепр|месцазнаходжанне=247095, [[Рэспубліка Беларусь]], [[Гомельская вобласць]], г. п. [[Лоеў]], вул. Савецкая, 3|сайт=https://loyev.museum.by|дата адкрыцця=[[9 мая]] [[1985]]}}

'''Музей бітвы за Днепр''' — [[музей]], створаны ў [[1984]] годзе ў гарадскім пасёлку [[Лоеў]] паводле рашэння ЦК КПБ. Для наведвальнікаў адкрыты [[9 мая]] [[1985]] года. Да 1990 года з’яўляўся філіялам Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Музеем кіравалі І. Р. Ермакоў, В. І. Краўцова, А. М. Сініла, Р. Г. Стаднікава. З 2019 года дырэктарка К. У. Сямашка&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://loyev.museum.by/node/48003|title=О музее|archive-date=|access-date=|archive-url=|url-status=}}&lt;/ref&gt;.

Фонды музея (2008) налічваюць 3293 адзінкі захоўвання, з якіх 1656 адзінак — экспанаты асноўнага фонду. Агульная плошчы экспазіцыі 170 м².

== Фонды ==
Фонды прадстаўлены калекцыямі дакументаў (пасведчанні да ўзнагарод, партызанскія лістоўкі, франтавыя лісты землякоў і ўдзельнікаў бітвы за Днепр, граматы і т.п.), фотадакументаў, друкаваных выданняў, прадметаў фалерыстыкі, баявой тэхнікі і сродкаў пераправы. Найбольшую цікавасць выклікаюць прадметы экіпіроўкі і адзення ўдзельнікаў бітвы за Днепр, падручныя сродкі пераправы першых дэсантных атрадаў, а таксама ўзбраенне і баявая тэхніка часоў Вялікай Айчыннай вайны — кулямёты, мінамёты, супрацьтанкавае ружжо, узоры стралковай зброі.

== Экспазіцыя ==
Экспазіцыя музея размешчана ў 2 залах. Першая прысвечана пачатку фарсіравання Дняпра на Гомельшчыне войскамі Цэнтральнага фронту пад камандаваннем К. К. Ракасоўскага. Пасля разгрому гітлераўцаў на Курскай дузе Чырвоная Армія восенню 1943 г. ажыццявіла адну з самых буйнамаштабных аперацый Вялікай Айчыннай вайны, якая ўвайшла ў гісторыю як бітва за Днепр. З абодвух бакоў у ёй прынялі ўдзел каля 4 млн салдат і афіцэраў. Раздзелы экспазіцыі расказваюць аб падрыхтоўцы да фарсіравання Дняпра, раскрываюць подзвігі воінаў 13-й арміі, якая першая ўступіла на беларускую зямлю, байцоў 61-й арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта П. А. Бялова, якая пачала ў верасні 1943 г. вызваленне Лоеўскага раёна.

Экспазіцыя другой залы прысвечана баявым дзеянням 65-й арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта П. І. Батава ў час фарсіравання Дняпра і вызвалення г.п. Лоеў і раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Фотадакументы музея адлюстроўваюць ход аперацыі, поспех якой у многім быў вызначаны зладжаным узаемадзеяннем розных родаў войскаў. У экспазіцыі прадстаўлены фотаздымкі лётчыкаў 16-й паветранай арміі, танкістаў 9-га і 1-га гвардзейскага танкавых карпусоў, якія прымалі ўдзел у баях на Лоеўскім плацдарме. Тут дэманструюцца дакументы і асабістыя рэчы двойчы Героя Савецкага Саюза П. І. Батава. У 2005 г. на мемарыяльнай пляцоўцы музея ўстаноўлены яго бюст.

== Крыніцы ==

== Літаратура ==

* [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – [[Мінск]], 1997. – Т. 4. – С. 390.
* [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – [[Мінск]], 1999. – Т. 9. – С. 338.
* Памяць : [[Лоеўскі раён]] : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнікі: В. П. Крупейчанка, Л. В. Календа ; рэдкалегія: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] (галоўны рэдактар) і інш. ; мастак Э. Э. Жакевіч]. – [[Мінск]], 2000. – С. 575–576.
* [[Спіс музеяў Беларусі|Музеі Беларусі]] = Museums of Belarus : інфармацыя аб музеях сістэмы [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] / [складальнікі: Сташкевіч А. Б. і інш.]. – [[:ru:Минск|Мінск]], 2001. – С. 160.
* [[Беларусь|Республика Беларусь]] : энциклопедия : [в 7 т.]. – [[Мінск|Минск]], 2007. – Т. 4. – С. 536.
* 65 лет освобождения Лоевского района от немецко-фашистских захватчиков / [Отдел культуры Лоевского райисполкома, Музей «Битвы за Днепр»]. – [[Гомель]] : Полеспечать, [2008?]. – 19 с.
* Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / [рэдакцыйны савет: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін]. – [[Мінск]], 2008. – С. 353–357.
* Ваенная энцыклапедыя Беларусі = Военная энциклопедия Беларуси. – [[Мінск]], 2010. – С. 589–590.
* Беларускі гістарычны часопіс. – 2013. – № 10. – С. 28–36.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. – [[Мінск|Минск]], 2013. – Т. 3, кн. 2 : [[Гомельская вобласць|Гомельская область]]. – С. 92.
* [[Культура Беларусі]] : энцыклапедыя : [у 6 т.]. – [[Мінск]], 2014. – Т. 5. – С. 135.
* Музеи Беларуси = Музеі Беларусі = Museums of Belarus. – [[Мінск|Минск]], 2018. – С. 228–229.

== Спасылкі ==

* [https://loyev.museum.by Афіцыйны сайт музея] 
* [https://www.facebook.com/lojeumuseum/ Старонка ў Facebook]
* [https://www.instagram.com/lojeu_museum/ Старонка ў Instagram]
* [https://bis.nlb.by/ru/documents/147624 Музей бітвы за Дняпро].
* [https://mezhdurechje.greencross.by/?page_id=518 Музей битвы за Днепр]. Днепро-Сожское междуречье.
* [https://www.sb.by/articles/memorialnyy-kompleks-bitva-za-dnepr-mesto-pochitaniya-besprimernogo-muzhestva-i-geroizma.html Мемориальный комплекс «Битва за Днепр»]. ''[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь Сегодня]]''.
* [https://gp.by/proekty-gp/puteshestvuem-vmeste/muzey-bitvy-za-dnepr-simvol-isklyuchitelnogo-muzhestva-otvagi-i-geroizma-voinov-pri-forsirovanii-dne-1641831/ Музей битвы за Днепр – символ исключительного мужества, отваги и героизма воинов при форсировании Днепра и визитная карточка Лоева]. ''[[Гомельская праўда]]''.

[[Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Славутасці Лоева]]
[[Катэгорыя:Культура Лоева]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1985 годзе]]
[[Катэгорыя:1985 год у Беларусі]]</text>
      <sha1>iysqko6qutizj8duh0emi397uiyw95i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166210</id>
      <parentid>5166209</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siliyiw</username>
        <id>169172</id>
      </contributor>
      <origin>5166210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9381" sha1="fhqcy1hmue3h9vuk0jzawajpwdsilol" xml:space="preserve">{{Музей|назва=Музей бітвы за Днепр|месцазнаходжанне=247095, [[Рэспубліка Беларусь]], [[Гомельская вобласць]], г. п. [[Лоеў]], вул. Савецкая, 3|сайт=https://loyev.museum.by|дата адкрыцця=[[9 мая]] [[1985]]}}

'''Музей бітвы за Днепр''' — [[музей]], створаны ў [[1984]] годзе ў гарадскім пасёлку [[Лоеў]] паводле рашэння ЦК КПБ. Для наведвальнікаў адкрыты [[9 мая]] [[1985]] года. Да 1990 года з’яўляўся філіялам [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]. Музеем кіравалі І. Р. Ермакоў, В. І. Краўцова, А. М. Сініла, Р. Г. Стаднікава. З 2019 года дырэктарка К. У. Сямашка&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://loyev.museum.by/node/48003|title=О музее|archive-date=|access-date=|archive-url=|url-status=}}&lt;/ref&gt;.

Фонды музея (2008) налічваюць 3293 адзінкі захоўвання, з якіх 1656 адзінак — экспанаты асноўнага фонду. Агульная плошчы экспазіцыі 170 м².

== Фонды ==
Фонды прадстаўлены калекцыямі дакументаў (пасведчанні да ўзнагарод, партызанскія лістоўкі, франтавыя лісты землякоў і ўдзельнікаў [[Бітва за Дняпро|бітвы за Днепр]], граматы і т.п.), фотадакументаў, друкаваных выданняў, прадметаў фалерыстыкі, баявой тэхнікі і сродкаў пераправы. Найбольшую цікавасць выклікаюць прадметы экіпіроўкі і адзення ўдзельнікаў бітвы за Днепр, падручныя сродкі пераправы першых дэсантных атрадаў, а таксама ўзбраенне і баявая тэхніка часоў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — кулямёты, мінамёты, супрацьтанкавае ружжо, узоры стралковай зброі.

== Экспазіцыя ==
Экспазіцыя музея размешчана ў 2 залах. Першая прысвечана пачатку [[Бітва за Дняпро|фарсіравання Дняпра]] на [[Гомельская вобласць|Гомельшчыне]] войскамі Цэнтральнага фронту пад камандаваннем [[Канстанцін Ксавер’евіч Ракасоўскі|К. К. Ракасоўскага]]. Пасля разгрому гітлераўцаў на Курскай дузе Чырвоная Армія восенню 1943 г. ажыццявіла адну з самых буйнамаштабных аперацый Вялікай Айчыннай вайны, якая ўвайшла ў гісторыю як бітва за Днепр. З абодвух бакоў у ёй прынялі ўдзел каля 4 млн салдат і афіцэраў. Раздзелы экспазіцыі расказваюць аб падрыхтоўцы да фарсіравання Дняпра, раскрываюць подзвігі воінаў 13-й арміі, якая першая ўступіла на беларускую зямлю, байцоў 61-й арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта П. А. Бялова, якая пачала ў верасні 1943 г. вызваленне Лоеўскага раёна.

Экспазіцыя другой залы прысвечана баявым дзеянням 65-й арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта П. І. Батава ў час фарсіравання Дняпра і вызвалення г.п. Лоеў і раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Фотадакументы музея адлюстроўваюць ход аперацыі, поспех якой у многім быў вызначаны зладжаным узаемадзеяннем розных родаў войскаў. У экспазіцыі прадстаўлены фотаздымкі лётчыкаў 16-й паветранай арміі, танкістаў 9-га і 1-га гвардзейскага танкавых карпусоў, якія прымалі ўдзел у баях на Лоеўскім плацдарме. Тут дэманструюцца дакументы і асабістыя рэчы двойчы Героя Савецкага Саюза [[Павел Іванавіч Батаў|П. І. Батава]]. У 2005 г. на мемарыяльнай пляцоўцы музея ўстаноўлены яго бюст.

== Крыніцы ==

[[Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Славутасці Лоева]]
[[Катэгорыя:Культура Лоева]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1985 годзе]]
[[Катэгорыя:1985 год у Беларусі]]
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

== Літаратура ==

* [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – [[Мінск]], 1997. – Т. 4. – С. 390.
* [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – [[Мінск]], 1999. – Т. 9. – С. 338.
* Памяць : [[Лоеўскі раён]] : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнікі: В. П. Крупейчанка, Л. В. Календа ; рэдкалегія: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] (галоўны рэдактар) і інш. ; мастак Э. Э. Жакевіч]. – [[Мінск]], 2000. – С. 575–576.
* [[Спіс музеяў Беларусі|Музеі Беларусі]] = Museums of Belarus : інфармацыя аб музеях сістэмы [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] / [складальнікі: Сташкевіч А. Б. і інш.]. – [[:ru:Минск|Мінск]], 2001. – С. 160.
* [[Беларусь|Республика Беларусь]] : энциклопедия : [в 7 т.]. – [[Мінск|Минск]], 2007. – Т. 4. – С. 536.
* 65 лет освобождения Лоевского района от немецко-фашистских захватчиков / [Отдел культуры Лоевского райисполкома, Музей «Битвы за Днепр»]. – [[Гомель]] : Полеспечать, [2008?]. – 19 с.
* Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / [рэдакцыйны савет: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін]. – [[Мінск]], 2008. – С. 353–357.
* Ваенная энцыклапедыя Беларусі = Военная энциклопедия Беларуси. – [[Мінск]], 2010. – С. 589–590.
* Беларускі гістарычны часопіс. – 2013. – № 10. – С. 28–36.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. – [[Мінск|Минск]], 2013. – Т. 3, кн. 2 : [[Гомельская вобласць|Гомельская область]]. – С. 92.
* [[Культура Беларусі]] : энцыклапедыя : [у 6 т.]. – [[Мінск]], 2014. – Т. 5. – С. 135.
* Музеи Беларуси = Музеі Беларусі = Museums of Belarus. – [[Мінск|Минск]], 2018. – С. 228–229.

== Спасылкі ==

* [https://loyev.museum.by Афіцыйны сайт музея] 
* [https://www.facebook.com/lojeumuseum/ Старонка ў Facebook]
* [https://www.instagram.com/lojeu_museum/ Старонка ў Instagram]
* [https://bis.nlb.by/ru/documents/147624 Музей бітвы за Дняпро].
* [https://mezhdurechje.greencross.by/?page_id=518 Музей битвы за Днепр]. Днепро-Сожское междуречье.
* [https://www.sb.by/articles/memorialnyy-kompleks-bitva-za-dnepr-mesto-pochitaniya-besprimernogo-muzhestva-i-geroizma.html Мемориальный комплекс «Битва за Днепр»]. ''[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь Сегодня]]''.
* [https://gp.by/proekty-gp/puteshestvuem-vmeste/muzey-bitvy-za-dnepr-simvol-isklyuchitelnogo-muzhestva-otvagi-i-geroizma-voinov-pri-forsirovanii-dne-1641831/ Музей битвы за Днепр – символ исключительного мужества, отваги и героизма воинов при форсировании Днепра и визитная карточка Лоева]. ''[[Гомельская праўда]]''.</text>
      <sha1>fhqcy1hmue3h9vuk0jzawajpwdsilol</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166211</id>
      <parentid>5166210</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siliyiw</username>
        <id>169172</id>
      </contributor>
      <origin>5166211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9402" sha1="4zo6qse5wbxg322y297gq011ariyhl0" xml:space="preserve">{{Музей|назва=Музей бітвы за Днепр|месцазнаходжанне=247095, [[Рэспубліка Беларусь]], [[Гомельская вобласць]], г. п. [[Лоеў]], вул. Савецкая, 3|сайт=https://loyev.museum.by|дата адкрыцця=[[9 мая]] [[1985]]}}

'''Музей бітвы за Днепр''' — [[музей]], створаны ў [[1984]] годзе ў гарадскім пасёлку [[Лоеў]] паводле рашэння ЦК КПБ. Для наведвальнікаў адкрыты [[9 мая]] [[1985]] года. Да 1990 года з’яўляўся філіялам [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]. Музеем кіравалі І. Р. Ермакоў, В. І. Краўцова, А. М. Сініла, Р. Г. Стаднікава. З 2019 года дырэктарка К. У. Сямашка&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://loyev.museum.by/node/48003|title=О музее|archive-date=|access-date=|archive-url=|url-status=}}&lt;/ref&gt;.

Фонды музея (2008) налічваюць 3293 адзінкі захоўвання, з якіх 1656 адзінак — экспанаты асноўнага фонду. Агульная плошчы экспазіцыі 170 м².

== Фонды ==
Фонды прадстаўлены калекцыямі дакументаў (пасведчанні да ўзнагарод, партызанскія лістоўкі, франтавыя лісты землякоў і ўдзельнікаў [[Бітва за Дняпро|бітвы за Днепр]], граматы і т.п.), фотадакументаў, друкаваных выданняў, прадметаў фалерыстыкі, баявой тэхнікі і сродкаў пераправы. Найбольшую цікавасць выклікаюць прадметы экіпіроўкі і адзення ўдзельнікаў бітвы за Днепр, падручныя сродкі пераправы першых дэсантных атрадаў, а таксама ўзбраенне і баявая тэхніка часоў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — кулямёты, мінамёты, супрацьтанкавае ружжо, узоры стралковай зброі.

== Экспазіцыя ==
Экспазіцыя музея размешчана ў 2 залах. Першая прысвечана пачатку [[Бітва за Дняпро|фарсіравання Дняпра]] на [[Гомельская вобласць|Гомельшчыне]] войскамі Цэнтральнага фронту пад камандаваннем [[Канстанцін Ксавер’евіч Ракасоўскі|К. К. Ракасоўскага]]. Пасля разгрому гітлераўцаў на Курскай дузе Чырвоная Армія восенню 1943 г. ажыццявіла адну з самых буйнамаштабных аперацый Вялікай Айчыннай вайны, якая ўвайшла ў гісторыю як бітва за Днепр. З абодвух бакоў у ёй прынялі ўдзел каля 4 млн салдат і афіцэраў. Раздзелы экспазіцыі расказваюць аб падрыхтоўцы да фарсіравання Дняпра, раскрываюць подзвігі воінаў 13-й арміі, якая першая ўступіла на беларускую зямлю, байцоў 61-й арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта П. А. Бялова, якая пачала ў верасні 1943 г. вызваленне Лоеўскага раёна.

Экспазіцыя другой залы прысвечана баявым дзеянням 65-й арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта П. І. Батава ў час фарсіравання Дняпра і вызвалення г.п. Лоеў і раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Фотадакументы музея адлюстроўваюць ход аперацыі, поспех якой у многім быў вызначаны зладжаным узаемадзеяннем розных родаў войскаў. У экспазіцыі прадстаўлены фотаздымкі лётчыкаў 16-й паветранай арміі, танкістаў 9-га і 1-га гвардзейскага танкавых карпусоў, якія прымалі ўдзел у баях на Лоеўскім плацдарме. Тут дэманструюцца дакументы і асабістыя рэчы двойчы Героя Савецкага Саюза [[Павел Іванавіч Батаў|П. І. Батава]]. У 2005 г. на мемарыяльнай пляцоўцы музея ўстаноўлены яго бюст.

== Крыніцы ==

[[Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Славутасці Лоева]]
[[Катэгорыя:Культура Лоева]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1985 годзе]]
[[Катэгорыя:1985 год у Беларусі]]
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

== Літаратура ==

* [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – [[Мінск]], 1997. – Т. 4. – С. 390.
* [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – [[Мінск]], 1999. – Т. 9. – С. 338.
* Памяць : [[Лоеўскі раён]] : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнікі: В. П. Крупейчанка, Л. В. Календа ; рэдкалегія: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] (галоўны рэдактар) і інш. ; мастак Э. Э. Жакевіч]. – [[Мінск]], 2000. – С. 575–576.
* [[Спіс музеяў Беларусі|Музеі Беларусі]] = Museums of Belarus : інфармацыя аб музеях сістэмы [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] / [складальнікі: Сташкевіч А. Б. і інш.]. – [[:ru:Минск|Мінск]], 2001. – С. 160.
* [[Беларусь|Республика Беларусь]] : энциклопедия : [в 7 т.]. – [[Мінск|Минск]], 2007. – Т. 4. – С. 536.
* 65 лет освобождения Лоевского района от немецко-фашистских захватчиков / [Отдел культуры Лоевского райисполкома, Музей «Битвы за Днепр»]. – [[Гомель]] : Полеспечать, [2008?]. – 19 с.
* Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / [рэдакцыйны савет: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]], Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін]. – [[Мінск]], 2008. – С. 353–357.
* Ваенная энцыклапедыя Беларусі = Военная энциклопедия Беларуси. – [[Мінск]], 2010. – С. 589–590.
* Беларускі гістарычны часопіс. – 2013. – № 10. – С. 28–36.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. – [[Мінск|Минск]], 2013. – Т. 3, кн. 2 : [[Гомельская вобласць|Гомельская область]]. – С. 92.
* [[Культура Беларусі]] : энцыклапедыя : [у 6 т.]. – [[Мінск]], 2014. – Т. 5. – С. 135.
* Музеи Беларуси = Музеі Беларусі = Museums of Belarus. – [[Мінск|Минск]], 2018. – С. 228–229.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [https://loyev.museum.by Афіцыйны сайт музея] 
* [https://www.facebook.com/lojeumuseum/ Старонка ў Facebook]
* [https://www.instagram.com/lojeu_museum/ Старонка ў Instagram]
* [https://bis.nlb.by/ru/documents/147624 Музей бітвы за Дняпро].
* [https://mezhdurechje.greencross.by/?page_id=518 Музей битвы за Днепр]. Днепро-Сожское междуречье.
* [https://www.sb.by/articles/memorialnyy-kompleks-bitva-za-dnepr-mesto-pochitaniya-besprimernogo-muzhestva-i-geroizma.html Мемориальный комплекс «Битва за Днепр»]. ''[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь Сегодня]]''.
* [https://gp.by/proekty-gp/puteshestvuem-vmeste/muzey-bitvy-za-dnepr-simvol-isklyuchitelnogo-muzhestva-otvagi-i-geroizma-voinov-pri-forsirovanii-dne-1641831/ Музей битвы за Днепр – символ исключительного мужества, отваги и героизма воинов при форсировании Днепра и визитная карточка Лоева]. ''[[Гомельская праўда]]''.</text>
      <sha1>4zo6qse5wbxg322y297gq011ariyhl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сальвадор Манкада</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161179</id>
    <revision>
      <id>5165929</id>
      <parentid>4850990</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9028" sha1="142erngmdj9z9tyz7w7ukgm3e6o053h" xml:space="preserve">{{Вучоны 
| Імя                  = Сальвадор Манкада
| Арыгінал імя       = {{lang-es|Salvador Enrique Moncada }}
| Фота =
| Шырыня = 
| Подпіс = 
| Грамадзянства =  
| Навуковая сфера = [[фармакалогія]]
| Месца працы = 
| Альма-матэр =  
| Навуковы кіраўнік =
| Знакамітыя вучні =
| Вядомы як = 
| Узнагароды і прэміі = 
| Сайт =
| Роспіс = 
}}

'''Сальвадор Манкада''' ({{lang-es|Salvador Moncada}}, нар. {{ДН|3|12|1944}}, [[Тэгусігальпа]], [[Гандурас]]) - гандураскі [[Вялікабрытанія|брытанскі]] [[урач|ўрач]] і [[фармаколаг]].

== Біяграфія ==
Манкада нарадзіўся ў Тэгусігальпе, Гандурасе [[3 снежня]] [[1944]] годзе, але пераехаў у [[Сальвадор]] ў [[1948]] годзе. Вывучаў медыцыну ва ўніверсітэце Сальвадора ў [[1962]]—[[1970]] гадах. У 1971 годзе ён адправіўся ў [[Лондан]], дзе пад кіраўніцтвам [[Джон Роберт Вейн|Джона Вейна]] атрымаў ступень доктара філасофіі ў Інстытуце фундаментальных медыцынскіх навук, Каралеўскага каледжа хірургаў. Пасля кароткага перыяду даследаванняў ва ўніверсітэце Гандураса пераехаў у ''Wellcome Research Laboratories'' (Бэкенхэм, графства Кент) у [[1975]] годзе, дзе ён займаўся даследаваннямі [[простагландзіны|простагландзінаў]]. З [[1995]] года дырэктар Вольфсанскага інстытута біямедыцынскіх даследаванняў пры [[Універсітэцкі каледж Лондана|Лонданскім універсітэцкім каледжы]].

Адкрыў, што эндатэліяльны фактар рэлаксацыі, выяўлены [[Роберт Ферчгат|Робертам Ферчгатам]], - гэта аксід азоту NO. Аднак, Манкада не трапіў у лік трох навукоўцаў, якія атрымалі [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне]] ў [[1998]] за гэта адкрыццё, што выклікала крытыку шматлікімі навукоўцамі і таварыствамі Нобелеўскага камітэта&lt;ref&gt;[http://www.nature.com/nm/journal/v8/n2/pdf/nm0202-98.pdf#search='Salvador%20Moncada' Артыкул у Nature]&lt;/ref&gt;. Ферчгат ў сваёй лекцыі пры атрыманні Нобелеўскай прэміі адзначыў, што ў дадзеным выпадку камітэт мог бы зрабіць выключэнне і ўручыць прэмію чацвёртаму лаўрэату.

Сальвадор Манкада жанаты з бельгійскай прынцэсай Марыяй-Эсмеральдай ({{lang-en|Princess Marie-Esméralda of Belgium}}), мае дваіх дзяцей.

Член [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|Нацыянальнай АН ЗША]] ([[1994]]), [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Лонданскага каралеўскага таварыства]] ([[1988]])&lt;ref&gt;[http://royalsociety.org/about-us/fellowship/fellows/ Члены] [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Лонданскага каралеўскага таварыства]]&lt;/ref&gt;, [[Еўрапейская акадэмія|Еўрапейскай Акадэміі]] ([[1992]]).&lt;ref&gt;[http://www.ae-info.org/ae/User/Moncada_Salvador Salvador Moncada]&lt;/ref&gt;

== Узнагароды ==
* [[2013]] — Залаты медаль прэміі Эрнста Юнга&lt;ref&gt;[http://www.jung-stiftung.de/de/ausgezeichnete-medizin/die-ernst-jung-medaille-fuer-medizin-in-gold/preistraeger-2013 Ernst-Jung-Medaille für Medizin in Gold, Preisträger 2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130310081733/http://www.jung-stiftung.de/de/ausgezeichnete-medizin/die-ernst-jung-medaille-fuer-medizin-in-gold/preistraeger-2013 |date=10 сакавіка 2013 }}&lt;/ref&gt;
* [[2010]] — [[Рыцар-бакалаўр]]&lt;ref&gt;[http://www.london-gazette.co.uk/issues/59282/supplements/1 New Year Honours—United Kingdom] (PDF)&lt;/ref&gt;
* [[1994]] — [[Каралеўскі медаль]]&lt;ref&gt;[http://royalsociety.org/Content.aspx?id=3298 Royal recent winners] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140101170747/http://royalsociety.org/Content.aspx?id=3298 |date=1 студзеня 2014 }}&lt;/ref&gt;
* [[1992]] — Прэмія Хайнекена па медыцыне&lt;ref&gt;[http://www.knaw.nl/cfdata/heineken/laureates_detail.cfm?winnaar__id=34 Salvador Moncada] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101226080850/http://www.knaw.nl/cfdata/heineken/laureates_detail.cfm?winnaar__id=34 |date=26 снежня 2010 }}&lt;/ref&gt;
* [[1990]] — [[Прэмія прынца Аструрыйскага]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fpa.es/en/awards/1990/santiago-grisolia-y-salvador-moncada-1/text/ |title=Prince of Asturia Awards. Technical &amp; Scientific Research 1990 |access-date=7 мая 2013 |archive-date=16 лістапада 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101116023841/http://www.fpa.es/en/awards/1990/santiago-grisolia-y-salvador-moncada-1/text/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Выбраныя публікацыі ==
* Ferreira, S.H., Moncada, S. and Vane, J.R. (1971).[http://www.nature.com/nature-newbio/journal/v231/n25/abs/newbio231237a0.html Indomethacin and aspirin abolish prostaglandin release from the spleen.] Nature New Biol., 231: 237-239.
* Needleman, P., Moncada, S., Bunting, S., Vane, J.R., Hamberg, M. and Samuelsson, B. (1976). [http://www.nature.com/nature/journal/v261/n5561/abs/261558a0.html Identification of an enzyme in platelet microsomes which generates thromboxane A2 from prostaglandin endoperoxides.] Nature, 261: 558-560.
* Moncada, S., Gryglewski, R., Bunting, S. and Vane, J.R. (1976). [http://www.nature.com/nature/journal/v263/n5579/abs/263663a0.html An enzyme isolated from arteries transforms prostaglandin endoperoxides to an unstable substance that inhibits platelet aggregation.] Nature, 263: 663-665.
* Moncada, S. (1982). [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1476-5381.1982.tb09186.x/pdf Biological importance of prostacyclin.] VIII Gaddum Memorial Lecture.  Br. J. Pharm. 76, 3 31.
* Palmer, R.M.J., Ferrige, A.G. and Moncada, S. (1987). [http://www.nature.com/nature/journal/v327/n6122/abs/327524a0.html Nitric oxide release accounts for the biological activity of endothelium-derived relaxing factor.] Nature, 327: 524-526.
* Palmer, R.M.J., Ashton, D.S. and Moncada, S. (1988). [http://www.nature.com/nature/journal/v333/n6174/abs/333664a0.html Vascular endothelial cells synthesize nitric oxide from L-arginine.] Nature, 333: 664-666.
* Rees, D.D., Palmer, R.M.J. &amp; Moncada, S. (1989). [http://www.pnas.org/content/86/9/3375.full.pdf Role of endothelium-derived nitric oxide in the regulation of blood pressure.]{{Недаступная спасылка}} Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 86: 3375-3378.
* Moncada, S. (2006). [http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/361/1469/735.full.pdf+html Adventures in vascular biology: a tale of two mediators.]{{Недаступная спасылка}} Phil. Trans. Roy. Soc. B., 361, 735-759.
* Almeida, A., Bolaños, J.P. and Moncada, S. (2010). [http://www.pnas.org/content/107/2/738.full.pdf+html E3 ubiquitin ligase APC/C-Cdh1 accounts for the Warburg effect by linking glycolysis to cell proliferation.] Proc. Natl. Acad. Sci., 107: 738-741.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.ucl.ac.uk/histmed/audio/neuroscience/moncada Professor Salvador Moncada] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121106175422/http://www.ucl.ac.uk/histmed/audio/neuroscience/moncada |date=6 лістапада 2012 }} {{ref-en}}
* [http://www.ucl.ac.uk/wibr/research/mito/sm/ The Wolfson Institute for Biomedical Research] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140424074650/http://www.ucl.ac.uk/wibr/research/mito/sm/ |date=24 красавіка 2014 }} {{ref-en}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Манкада, Сальвадор}}
[[Катэгорыя:Фармаколагі Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]]</text>
      <sha1>142erngmdj9z9tyz7w7ukgm3e6o053h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фёдараў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161241</id>
    <revision>
      <id>5166162</id>
      <parentid>5010411</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5166162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3465" sha1="qkcb91xbivr4rxjemuldx2q9x0bywv3" xml:space="preserve">'''Фёдараў''' — прозвішча, утворанае ад імя [[Фёдар]].

== Вядомыя носьбіты ==
* [[Аляксей Фёдаравіч Фёдараў]] (1901—1989) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на [[Украіна|Украіне]] падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Двойчы [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Андрэй Андрэевіч Фёдараў]] (нар. 1949) — беларускі палітолаг.
* [[Васіль Фёдаравіч Фёдараў]] (1892—1971) — рэжысёр, Народны артыст БССР (1955). Заслужаны дзеяч мастацтва Туркменістана (1939).
* [[Іван Фёдараў]] — пачынальнік друкарскай справы ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]].
* '''Іван Міхайлавіч Фёдараў''' — сапраўднае прозвішча '''[[Янка Маўр|Янкі Маўра]]'''.
* [[Ілья Мікітавіч Фёдараў]] — архітэктар, мастак.
* [[Мікалай Ільіч Фёдараў]] (1925—2009) — вучоны ў галіне лясной [[Фітапаталогія|фітапаталогіі]] і [[Мікалогія|мікалогіі]].
* [[Мікалай Пятровіч Фёдараў]] (1915—1944) — удзельнік партызанскага руху ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Герой Савецкага Саюза.
* [[Мікалай Фёдаравіч Фёдараў]] (1829—1903) — рускі філосаф, адзін з заснавальнікаў [[Рускі касмізм|рускага касмізму]].
* [[Oxxxymiron|Мірон Янавіч Фёдараў]] (нар. 1985) — расійскі рэп-выканаўца.
* [[Міхаіл Альбертавіч Фёдараў]] (нар. 1991) -
* [[Святаслаў Мікалаевіч Фёдараў]] — савецкі і расійскі ўрач-афтальмолаг.
* [[Уладзімір Паўлавіч Фёдараў]] (1912 — ?) — беларускі і расійскі архітэктар.
* [[Уладзімір Рыгоравіч Фёдараў]] (1874—1966) — расійскі і савецкі канструктар зброі.
* [[Фёдар Іванавіч Фёдараў]] (1911—1994) — [[фізік]]-тэарэтык, [[Герой Сацыялістычнай працы]].
* [[Яўген Аляксандравіч Фёдараў]] (1897—1961) — пісьменнік.
* [[Яўген Канстанцінавіч Фёдараў]] (1910—1981) — геафізік. Акадэмік АН СССР. Герой Савецкага Саюза (1938).
* [[Яўген Пятровіч Фёдараў]] (1911—1993) — ваенны лётчык, двойчы Герой Савецкага Саюза.
* [[Яўграф Сцяпанавіч Фёдараў]] (1853—1919) — расійскі геолаг, мінеролаг, петрограф. Адзін з заснавальнікаў структурнай крышталяграфіі.

== Гл. таксама ==

* [[Фёдарава]]

{{неадназначнасць}}

[[Катэгорыя:Рускія прозвішчы]]</text>
      <sha1>qkcb91xbivr4rxjemuldx2q9x0bywv3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166165</id>
      <parentid>5166162</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5166165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3513" sha1="oct28k8dkxc8ngj61dximux8hqofi8p" xml:space="preserve">'''Фёдараў''' — прозвішча, утворанае ад імя [[Фёдар]].

== Вядомыя носьбіты ==
* [[Аляксей Фёдаравіч Фёдараў]] (1901—1989) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на [[Украіна|Украіне]] падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Двойчы [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Андрэй Андрэевіч Фёдараў]] (нар. 1949) — беларускі палітолаг.
* [[Васіль Фёдаравіч Фёдараў]] (1892—1971) — рэжысёр, Народны артыст БССР (1955). Заслужаны дзеяч мастацтва Туркменістана (1939).
* [[Іван Фёдараў]] — пачынальнік друкарскай справы ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]].
* '''Іван Міхайлавіч Фёдараў''' — сапраўднае прозвішча '''[[Янка Маўр|Янкі Маўра]]'''.
* [[Ілья Мікітавіч Фёдараў]] — архітэктар, мастак.
* [[Мікалай Ільіч Фёдараў]] (1925—2009) — вучоны ў галіне лясной [[Фітапаталогія|фітапаталогіі]] і [[Мікалогія|мікалогіі]].
* [[Мікалай Пятровіч Фёдараў]] (1915—1944) — удзельнік партызанскага руху ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Герой Савецкага Саюза.
* [[Мікалай Фёдаравіч Фёдараў]] (1829—1903) — рускі філосаф, адзін з заснавальнікаў [[Рускі касмізм|рускага касмізму]].
* [[Oxxxymiron|Мірон Янавіч Фёдараў]] (нар. 1985) — расійскі рэп-выканаўца.
* [[Міхаіл Альбертавіч Фёдараў]] (нар. 1991) — міністр абароны Украіны
* [[Святаслаў Мікалаевіч Фёдараў]] — савецкі і расійскі ўрач-афтальмолаг.
* [[Уладзімір Паўлавіч Фёдараў]] (1912 — ?) — беларускі і расійскі архітэктар.
* [[Уладзімір Рыгоравіч Фёдараў]] (1874—1966) — расійскі і савецкі канструктар зброі.
* [[Фёдар Іванавіч Фёдараў]] (1911—1994) — [[фізік]]-тэарэтык, [[Герой Сацыялістычнай працы]].
* [[Яўген Аляксандравіч Фёдараў]] (1897—1961) — пісьменнік.
* [[Яўген Канстанцінавіч Фёдараў]] (1910—1981) — геафізік. Акадэмік АН СССР. Герой Савецкага Саюза (1938).
* [[Яўген Пятровіч Фёдараў]] (1911—1993) — ваенны лётчык, двойчы Герой Савецкага Саюза.
* [[Яўграф Сцяпанавіч Фёдараў]] (1853—1919) — расійскі геолаг, мінеролаг, петрограф. Адзін з заснавальнікаў структурнай крышталяграфіі.

== Гл. таксама ==

* [[Фёдарава]]

{{неадназначнасць}}

[[Катэгорыя:Рускія прозвішчы]]</text>
      <sha1>oct28k8dkxc8ngj61dximux8hqofi8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сальера</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161458</id>
    <revision>
      <id>5165931</id>
      <parentid>5004737</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5783" sha1="q1unqqx8eus31s0gnjkauwnt05cdy3i" xml:space="preserve">{{твор мастацтва
|тып              = скульптура
|выява            = Saliera von Benvenuto Cellini (Back).JPG
|памер            = 300px
|назва            = Сальера
|арыгінал         = Saliera
|аўтар            = [[Бенвенута Чэліні]]
|год              = 1543
|матэрыял         = Золата, эмаль
|тэхніка          = 
|вышыня           = 26
|шырыня           = 33,5
|месцазнаходжанне = Вена
|музей            = [[Музей гісторыі мастацтваў]]
}}
'''«Сальера»''' ({{lang-it|Saliera}} — «[[сальніца]]») — часткова пакрытая [[эмаль]]ю залатая настольная статуэтка, якая была выканана ў [[1543]] годзе [[Фларэнцыя|фларэнційскім]] залатых спраў майстрам [[Бенвенута Чэліні]] для французскага караля [[Францыск I|Францыска I]] і ўяўляла сабой вяршыню дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва эпохі [[маньерызм]]у. Вышыня скульптуры — 26 см, шырыня заснавання са слановай косці — 33,5 см.

Першапачатковым замоўцам сальніцы выступаў кардынал [[Іпаліта II д’Эстэ|Іпаліта д’Эстэ]]. Тады ў Чэліні нарадзілася задума выканаць сальніцу як [[алегорыя|алегорыю]] саюза зямлі (фігура [[Цэрэра (міфалогія)|Цэрэры]]) і мора (фігура [[Нептун (міфалогія)|Нептуна]]), дзякуючы якому і нараджаецца [[соль]]. Гэту задуму, згаданую Чэліні ў аўтабіяграфіі, атрымалася ажыццявіць толькі напачатку [[1540-я|1540-х]] у сувязі з паступленнем замовы французскага манарха.

Сальера неацэнная ўжо таму, што гэта адзіная ювелірная праца Чэліні, атрыбуцыя якой не выклікае ніякіх сумневаў. Кароль [[Карл IX Валуа|Карл IX]] паднёс яе [[Фердынанд II, эрцгерцаг Аўстрыйскі|Фердынанду Цірольскаму]], пасля чаго да [[XIX]] стагоддзя «Сальера» заставалася жамчужынай [[інсбрук]]скага замка [[Амбрас]]. Толькі з заснаваннем [[Вена|венскага]] [[Музей гісторыі мастацтваў|Музея гісторыі мастацтваў]] сальніца была перамешчана ў сталіцу Аўстрыі.

[[11 мая]] [[2003]] года Сальера была выкрадзена з Музея гісторыі мастацтваў, які ў той час знаходзіўся на рамонце. Хоць кошт скульптуры ацэньваўся не менш чым ў 50 млн еўра&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/world/2003/may/16/arttheft.arts The world’s dearest pinch of salt taken in 54 seconds | World news | The Guardian&lt;!-- Загаловак дададзены ботам --&gt;]&lt;/ref&gt;, аўстрыйскі ўрад прапанаваў за вяртанне сальніцы параўнальна сціплую ўзнагароду ў 70&amp;nbsp;000 еўра.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_pwwi/is_200305/ai_mark03053664 |title=Statement of Vienna’s Museum of Art History Regarding Theft of Cellini’s saliera {{!}} Market Wire {{!}} Find Articles at BNET&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=10 ліпеня 2012 |archive-date=16 жніўня 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050816154353/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_pwwi/is_200305/ai_mark03053664 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Тлумачылася гэта тым, што збыць твор такога ўзроўню папросту немагчыма. Пры гэтым застрахавана Сальера была толькі на палову рыначнага кошту, з прычыны таго, што магчымасць выкрадання такога шэдэўра проста не разглядалася сур'ёзна&lt;ref&gt;[http://www.podrobnosti.ua/culture/painting/2003/05/17/59683.html Украденная скульптура «Сальера» была застрахована только на половину стоимости | Новости. Новости дня на сайте Подробности&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080419083820/http://www.podrobnosti.ua/culture/painting/2003/05/17/59683.html |date=19 красавіка 2008 }}&lt;/ref&gt;.

Разлік адміністрацыі музея апраўдаўся: [[21 студзеня]] [[2006]] года паліцыя выявіла Сальеру закапанай у свінцовай скрынцы ў лесе ля горада [[Цветль]].

{{зноскі}}

{{Ізаляваны артыкул}}

[[Катэгорыя:Творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]]
[[Катэгорыя:Выкрадзеныя каштоўнасці]]
[[Катэгорыя:Маньерызм]]
[[Катэгорыя:Каштоўнасці]]
[[Катэгорыя:Музей гісторыі мастацтваў]]</text>
      <sha1>q1unqqx8eus31s0gnjkauwnt05cdy3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Інга-Ліна Ліндквіст</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161636</id>
    <revision>
      <id>5166288</id>
      <parentid>5165166</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13284" sha1="83tub5azpac812g7d53jv07j16yl3ih" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Кузьменка}}
{{Цёзкі2|Ліндквіст}}
{{Пісьменнік}}

'''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}.

Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 года, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}.

Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста у [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}.

Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей.

== Творчасць ==

=== Паэзія ===
Пісьменніца працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}.

Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымаў паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}.

У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}

У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспамінаў пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}

У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}}

=== Проза, публіцыстыка і крытыка ===
Такім чынам аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}

У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»). У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак.{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}} Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Карл Свенсан і каханне», 2004){{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}.

Аўтарка п’есы пра Карын Бое.

Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і іншых культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''.

Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt''). У 1997 годзе была вядоўцай папулярнай штогадовай радыёпраграмы «Лета» (''Sommar'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}}

== Узнагароды ==
* Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}.
* Прэмія [[Шведская Акадэмія|Шведскай Акадэміі]] (1997).
* Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'')
* Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'')

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}}
* {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}}
* {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}}
* {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}}
* {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}}
* {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos &amp; Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}}
* {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}}

== Спасылкі ==
* {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink =  |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location =  |page =  |language = sv |trans-title =  |format =  |doi =  |archive-url =  |archive-date =  |access-date = 2026-05-07 |url-status =  |quote =  }}}}
* {{h|Wahlström &amp; Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström &amp; Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first =  |last =  |authorlink =  |date = 2008 |work = Wahlström &amp; Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page =  |language = sv |trans-title =  |format =  |doi =  |archive-url =  |archive-date =  |access-date = 2026-05-07 |url-status =  |quote =  }}}}
* {{h|Sveriges släktforskareförbund|2000|{{cite web|ref=Sveriges släktforskareförbund|title=Sveriges befolkning 2000|publisher=Sveriges släktforskareförbund|language=sv}}}}
* {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}}
* {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}}
* {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&amp;sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}}
[[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]]</text>
      <sha1>83tub5azpac812g7d53jv07j16yl3ih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166291</id>
      <parentid>5166288</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5166291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13105" sha1="noxfntk5jmtbvg3iyc5p1ib1kkx9wuy" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Кузьменка}}
{{Цёзкі2|Ліндквіст}}
{{Пісьменнік}}

'''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}.

Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 года, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}.

Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста у [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}.

Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей.

== Творчасць ==

=== Паэзія ===
Пісьменніца працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}.

Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымаў паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}.

У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}

У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспамінаў пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}

У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}}

=== Проза, публіцыстыка і крытыка ===
Такім чынам аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}

У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»). У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак.{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}} Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Карл Свенсан і каханне», 2004){{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}.

Аўтарка п’есы пра Карын Бое.

Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і іншых культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''.

Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt''). У 1997 годзе была вядоўцай папулярнай штогадовай радыёпраграмы «Лета» (''Sommar'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}}

== Узнагароды ==
* Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}.
* Прэмія [[Шведская Акадэмія|Шведскай Акадэміі]] (1997).
* Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'')
* Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'')

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}}
* {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}}
* {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}}
* {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}}
* {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}}
* {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos &amp; Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}}
* {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}}

== Спасылкі ==
* {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink =  |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location =  |page =  |language = sv |trans-title =  |format =  |doi =  |archive-url =  |archive-date =  |access-date = 2026-05-07 |url-status =  |quote =  }}}}
* {{h|Wahlström &amp; Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström &amp; Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first =  |last =  |authorlink =  |date = 2008 |work = Wahlström &amp; Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page =  |language = sv |trans-title =  |format =  |doi =  |archive-url =  |archive-date =  |access-date = 2026-05-07 |url-status =  |quote =  }}}}
* {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}}
* {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}}
* {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&amp;sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}}
[[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]]</text>
      <sha1>noxfntk5jmtbvg3iyc5p1ib1kkx9wuy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166295</id>
      <parentid>5166291</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Проза, публіцыстыка і крытыка */</comment>
      <origin>5166295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13106" sha1="3ygbg70gfocjmc0w5fc80c1voc8usoy" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Кузьменка}}
{{Цёзкі2|Ліндквіст}}
{{Пісьменнік}}

'''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}.

Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 года, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}.

Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста у [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}.

Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей.

== Творчасць ==

=== Паэзія ===
Пісьменніца працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}.

Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымаў паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}.

У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}

У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспамінаў пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}

У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}}

=== Проза, публіцыстыка і крытыка ===
Такім чынам аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}

У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»). У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак.{{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}} Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Карл Свенсан і каханне», 2004){{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}}.

Аўтарка п’есы пра Карын Бое.

Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і іншых культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''.

У 1997 годзе была вядоўцай папулярнай штогадовай радыёпраграмы «Лета» (''Sommar'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt''). 

== Узнагароды ==
* Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström &amp; Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}.
* Прэмія [[Шведская Акадэмія|Шведскай Акадэміі]] (1997).
* Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'')
* Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'')

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}}
* {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}}
* {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}}
* {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}}
* {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}}
* {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos &amp; Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}}
* {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}}

== Спасылкі ==
* {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink =  |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location =  |page =  |language = sv |trans-title =  |format =  |doi =  |archive-url =  |archive-date =  |access-date = 2026-05-07 |url-status =  |quote =  }}}}
* {{h|Wahlström &amp; Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström &amp; Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first =  |last =  |authorlink =  |date = 2008 |work = Wahlström &amp; Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page =  |language = sv |trans-title =  |format =  |doi =  |archive-url =  |archive-date =  |access-date = 2026-05-07 |url-status =  |quote =  }}}}
* {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}}
* {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}}
* {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&amp;sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}}
[[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]]</text>
      <sha1>3ygbg70gfocjmc0w5fc80c1voc8usoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Руская мова (значэнні)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165135</id>
    <revision>
      <id>5165926</id>
      <parentid>3679129</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rechnyk.peremohy</username>
        <id>171053</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5165926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4140" sha1="ky93kya2e2yt1tok0h5zn2kq3somc1h" xml:space="preserve">[[Image:Biblia Ruska.jpg|right|thumb|«''Бивлия руска''», выдадзеная [[Скарына|Ф. Скарынам]]|160px]]
* '''[[Руская мова|Расейская мова]]''' (па-руску: ''русский язык'') — найменне мовы [[Рускія|расейскага народа]], дзяржаўнай мовы ў [[Расія|Расіі]] і [[Беларусь|Беларусі]].
* '''Рус(ь)кая мова, ''' '''рус(ь)ка мова, ''' — гістарычная назва для такога сучаснага паняцця, як '''[[старабеларуская мова|старабеларуская]]''' ([[стараўкраінская мова|стараўкраінская]]) мова&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=|артыкул=Беларуская мова|аўтар=[[Уладзімір Свяжынскі|Свяжынскі У.]]}} [http://orda.of.by/.lib/vkl/t1/300 С. 300].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=C&gt;Ж. Некрашевич-Короткая. [http://www.philol.msu.ru/~slavphil/books/21_10_2003.pdf Лингвонимы восточнославянского культурного региона (историчесикий обзор)] // Исследование славянских языков и литератур в высшей школе: достижения и перспективы: Информационные материалы и тезисы докладов международной научной конференции / Под ред. В. П. Гудкова, А. Г. Машковой, С. С. Скорвида. — М., 2003. — С. 150—317 с.&lt;/ref&gt;. У дачыненні да беларускага варыянту рускай мовы часам ужывалася паняцце '''[[літоўская мова]]'''.&lt;ref&gt;А. И. Журавский. Деловая письменность в системе старобелорусского литературного языка // Восточнославянское и общее языкознание. — М., 1978. — С. 185—191&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vn&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=206—208|артыкул=Літвіны|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}}&lt;/ref&gt;
* '''Руская мова''', паводле некаторых лінгвістаў адно з найменняў [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]]&lt;ref name=C /&gt;. Вядомы праваслаўны дзеяч [[Лаўрэнцій Зізаній]] у прадмове да складзенага ім Катэхіза пісаў, што гэтая кніга «''глаголемая [[грэцкая мова|по-гречески]] катехизис, [[старабеларуская мова|по-литовски]] оглашение, [[царкоўнаславянская мова|русским]] же языком нарицается беседословие''».&lt;ref name=&quot;vn&quot;/&gt;
* '''Руская мова''' ({{lang-pl|Język ruski}}) — у паэтычнай творчасці [[філаматы|філаматаў]] і [[філарэт]]аў — адна з назваў сучаснай [[беларуская мова|беларускай мовы]]&lt;ref&gt;''[[Леў Мікалаевіч Цвяткоў|Цвяткоў, Л.]]'' Таварыства філаматаў (Некаторыя цікавыя рысы аб'яднання маладых пісьменнікаў у Вільні, больш чым за стагоддзе перад нашай эпохай) // Маладняк. — 1927. — № 1. — С. 62—63&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Старабеларуская мова]]
* [[Царкоўнаславянская мова]]

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [[Зміцер Саўка]], Вольга Іскрык''.[http://www.youtube.com/watch?v=mOh4egCUEmw «Расейцы» і «рускія»: ці гэта сінонімы?].

{{Неадназначнасць}}</text>
      <sha1>ky93kya2e2yt1tok0h5zn2kq3somc1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165980</id>
      <parentid>5165926</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Rechnyk.peremohy|Rechnyk.peremohy]]) і адноўлена версія 3679129, зробленая Artsiom91</comment>
      <origin>5165980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4153" sha1="gfm3607i03nymyf0rqd1bx2ne36zcb3" xml:space="preserve">[[Image:Biblia Ruska.jpg|right|thumb|«''Бивлия руска''», выдадзеная [[Скарына|Ф. Скарынам]]|160px]]
* '''[[Руская мова]]''' ({{lang-be-x-old|расейская мова}}, па-руску: ''русский язык'') — найменне мовы [[Рускія|рускага народа]], дзяржаўнай мовы ў [[Расія|Расіі]] і [[Беларусь|Беларусі]].
* '''Рус(ь)кая мова, ''' '''рус(ь)ка мова, ''' — гістарычная назва для такога сучаснага паняцця, як '''[[старабеларуская мова|старабеларуская]]''' ([[стараўкраінская мова|стараўкраінская]]) мова&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=|артыкул=Беларуская мова|аўтар=[[Уладзімір Свяжынскі|Свяжынскі У.]]}} [http://orda.of.by/.lib/vkl/t1/300 С. 300].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=C&gt;Ж. Некрашевич-Короткая. [http://www.philol.msu.ru/~slavphil/books/21_10_2003.pdf Лингвонимы восточнославянского культурного региона (историчесикий обзор)] // Исследование славянских языков и литератур в высшей школе: достижения и перспективы: Информационные материалы и тезисы докладов международной научной конференции / Под ред. В. П. Гудкова, А. Г. Машковой, С. С. Скорвида. — М., 2003. — С. 150—317 с.&lt;/ref&gt;. У дачыненні да беларускага варыянту рускай мовы часам ужывалася паняцце '''[[літоўская мова]]'''.&lt;ref&gt;А. И. Журавский. Деловая письменность в системе старобелорусского литературного языка // Восточнославянское и общее языкознание. — М., 1978. — С. 185—191&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vn&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=206—208|артыкул=Літвіны|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}}&lt;/ref&gt;
* '''Руская мова''', паводле некаторых лінгвістаў адно з найменняў [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]]&lt;ref name=C /&gt;. Вядомы праваслаўны дзеяч [[Лаўрэнцій Зізаній]] у прадмове да складзенага ім Катэхіза пісаў, што гэтая кніга «''глаголемая [[грэцкая мова|по-гречески]] катехизис, [[старабеларуская мова|по-литовски]] оглашение, [[царкоўнаславянская мова|русским]] же языком нарицается беседословие''».&lt;ref name=&quot;vn&quot;/&gt;
* '''Руская мова''' ({{lang-pl|Język ruski}}) — у паэтычнай творчасці [[філаматы|філаматаў]] і [[філарэт]]аў — адна з назваў сучаснай [[беларуская мова|беларускай мовы]]&lt;ref&gt;''[[Леў Мікалаевіч Цвяткоў|Цвяткоў, Л.]]'' Таварыства філаматаў (Некаторыя цікавыя рысы аб'яднання маладых пісьменнікаў у Вільні, больш чым за стагоддзе перад нашай эпохай) // Маладняк. — 1927. — № 1. — С. 62—63&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Старабеларуская мова]]
* [[Царкоўнаславянская мова]]

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [[Зміцер Саўка]], Вольга Іскрык''.[http://www.youtube.com/watch?v=mOh4egCUEmw «Расейцы» і «рускія»: ці гэта сінонімы?].

{{Неадназначнасць}}</text>
      <sha1>gfm3607i03nymyf0rqd1bx2ne36zcb3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165999</id>
      <parentid>5165980</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5165999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4138" sha1="e7e41ig8ln8hr4d7wtj8tu2yo137nx8" xml:space="preserve">[[Image:Biblia Ruska.jpg|right|thumb|«''Бивлия руска''», выдадзеная [[Ф. Скарына]]м|180px]]
* '''[[Руская мова]]''' ({{lang-be-x-old|расейская мова}}, па-руску: ''русский язык'') — найменне мовы [[Рускія|рускага народа]], дзяржаўнай мовы ў [[Расія|Расіі]] і [[Беларусь|Беларусі]].
* '''Рус(ь)кая мова, ''' '''рус(ь)ка мова, ''' — гістарычная назва для такога сучаснага паняцця, як '''[[старабеларуская мова|старабеларуская]]''' ([[стараўкраінская мова|стараўкраінская]]) мова&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=|артыкул=Беларуская мова|аўтар=[[Уладзімір Свяжынскі|Свяжынскі У.]]}} [http://orda.of.by/.lib/vkl/t1/300 С. 300].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=C&gt;Ж. Некрашевич-Короткая. [http://www.philol.msu.ru/~slavphil/books/21_10_2003.pdf Лингвонимы восточнославянского культурного региона (историчесикий обзор)] // Исследование славянских языков и литератур в высшей школе: достижения и перспективы: Информационные материалы и тезисы докладов международной научной конференции / Под ред. В. П. Гудкова, А. Г. Машковой, С. С. Скорвида. — М., 2003. — С. 150—317 с.&lt;/ref&gt;. У дачыненні да беларускага варыянту рускай мовы часам ужывалася паняцце '''[[літоўская мова]]'''.&lt;ref&gt;А. И. Журавский. Деловая письменность в системе старобелорусского литературного языка // Восточнославянское и общее языкознание. — М., 1978. — С. 185—191&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vn&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=206—208|артыкул=Літвіны|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}}&lt;/ref&gt;
* '''Руская мова''', паводле некаторых лінгвістаў адно з найменняў [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]]&lt;ref name=C /&gt;. Вядомы праваслаўны дзеяч [[Лаўрэнцій Зізаній]] у прадмове да складзенага ім Катэхіза пісаў, што гэтая кніга «''глаголемая [[грэцкая мова|по-гречески]] катехизис, [[старабеларуская мова|по-литовски]] оглашение, [[царкоўнаславянская мова|русским]] же языком нарицается беседословие''».&lt;ref name=&quot;vn&quot;/&gt;
* '''Руская мова''' ({{lang-pl|Język ruski}}) — у паэтычнай творчасці [[філаматы|філаматаў]] і [[філарэт]]аў — адна з назваў сучаснай [[беларуская мова|беларускай мовы]]&lt;ref&gt;''[[Леў Мікалаевіч Цвяткоў|Цвяткоў, Л.]]'' Таварыства філаматаў (Некаторыя цікавыя рысы аб'яднання маладых пісьменнікаў у Вільні, больш чым за стагоддзе перад нашай эпохай) // Маладняк. — 1927. — № 1. — С. 62—63&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Старабеларуская мова]]
* [[Царкоўнаславянская мова]]

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [[Зміцер Саўка]], Вольга Іскрык''.[http://www.youtube.com/watch?v=mOh4egCUEmw «Расейцы» і «рускія»: ці гэта сінонімы?].

{{Неадназначнасць}}</text>
      <sha1>e7e41ig8ln8hr4d7wtj8tu2yo137nx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санта-Марыя-ды-Белен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165908</id>
    <revision>
      <id>5165973</id>
      <parentid>4450991</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1971" sha1="62ytiy99xcz703dle0b9end3wgastj3" xml:space="preserve">{{Значэнні|Белен (значэнні)}}
[[Выява:JeronimosView.jpg|thumb|200px|[[Кляштар еранімітаў]]]]
[[Выява:Torre de Belem 1.JPG|thumb|200px|[[Беленская вежа]]]]
'''Санта-Марыя-ды-Беле́н''' ({{lang-pt|Santa Maria de Belém}}) — раён (фрэгезія) у [[Партугалія|Партугаліі]], уваходзіць у акругу [[Лісабон (акруга)|Лісабон]]. З’яўляецца складовай часткай муніцыпалітэта [[Лісабон]]. Знаходзіцца ў складзе [[Буйныя гарадскія агламерацыі Партугаліі|буйной гарадской агламерацыі]] [[Вялікі Лісабон]]. Паводле старога адміністрацыйнага падзелу ўваходзіў у правінцыю [[Эштрэмадура]]. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны субрэгіён [[Вялікі Лісабон]], які ўваходзіць у [[Лісабонскі рэгіён]]. Насельніцтва складае 9752 чалавека на [[2001]] год. Займае плошчу 3,39 км².

Славутасці:
* [[Беленская вежа]] — помнік [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]]
* [[Беленскі палац]]
* [[Манастыр еранімітаў]] — помнік Сусветнай спадчыны
* [[Музей электрычнасці, Лісабон|Музей электрычнасці]]
* [[Помнік першаадкрывальнікам, Лісабон|Помнік першаадкрывальнікам]]

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.mosteirobatalha.pt/ Афіцыйная старонка]{{Недаступная спасылка}}

[[Катэгорыя:Раёны акругі Лісабон]]</text>
      <sha1>62ytiy99xcz703dle0b9end3wgastj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самуіл Залманавіч Галкін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167132</id>
    <revision>
      <id>5165957</id>
      <parentid>3685939</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3882" sha1="jint1qa8syfn5gbwrg1rx1mlal1fj25" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Галкін}}
{{Пісьменнік
 |Імя                  = Самуіл Галкін
 |Арыгінал імя       = {{lang-yi2|שמואל האַלקין}}
 |Выява          = 
 |Шырыня               = 80px
 |Апісанне выявы = 
 |Імя пры нараджэнні     = Шмуэл Галкін
 |Дата нараджэння        = 
 |Месца нараджэння       = 
 |Дата смерці          = 
 |Месца смерці         = 
 |Грамадзянства          = {{USSR}}
 |Род дзейнасці     = паэт, драматург, перакладчык
 |Гады актыўнасці      = 
 |Кірунак          = 
 |Жанр                 = Лірыка, філасофская паэзія, драма
 |Мова твораў    = 
 |Вікісховішча            = 
 |Вікікрыніца             = 
}}
'''Самуіл Залманавіч Галкін''' (23.11(5.12).1897, {{МН|Рагачоў||}} — {{ДС|21|9|1960}}, {{МС|Масква||}}) — [[яўрэі|яўрэйскі]] [[паэт]], [[перакладчык]] і [[драматург]].

== Біяграфія ==
Першыя творы Галкін пісаў на [[іўрыт|іўрыце]]. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі некаторы час жыў у Екацярынаславе. У 1922 годзе ён пераехаў у Маскву.

У далейшым Галкін звяртаецца да актуальнай савецкай тэматыцы, дэкларуе веру ў перамогу камуністычных ідэй і інтэрнацыянальнага гуманізму. У зборнік «Эрдышэ вэгн» («Зямныя шляхі», 1945) увайшлі патрыятычныя вершы аб Вялікай Айчыннай вайне. Значнай часткай творчасці Галкіна становіцца [[Інтымная лірыка|інтымная]] і філасофская лірыка («Кантакт», 1935), у якой фіксацыя найтонкіх рухаў душы набывае асаблівую рэльефнасць дзякуючы афарыстычным вершам, багаццю і гнуткасці мовы. Асноўны настрой гэтай лірыкі — любоў да жыцця, захапленне перад разнастайнасцю яе праяў. Свежасць успрымання арганічна зліваецца з глыбокім асэнсаваннем навакольнага свету.

Драматычныя творы «Бар-Кохба» (1939), «Суламіф» (1940), «Душа, якая спявае» ішлі на сцэнах яўрэйскіх тэатраў. Трагедыя «Паўстанне ў гета» («За жыццё», 1947) паказвае гераічнае паўстанне ў варшаўскім гета супраць нацысцкіх акупантаў.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{ЭЯЭ|11032|Галкин Шмуэль}}
* [http://www.languages-study.com/yiddish/halkin.html Біяграфія і вершы]
* [http://www.detskiysad.ru/raznlit/avtobiografia_galkin.html Аўтабіяграфія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304094647/http://www.detskiysad.ru/raznlit/avtobiografia_galkin.html |date=4 сакавіка 2016 }}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Галкін}}
[[Катэгорыя:Паэты на ідыш]]
[[Катэгорыя:Паэты Расіі]]
[[Катэгорыя:Яўрэйскі антыфашысцкі камітэт]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]</text>
      <sha1>jint1qa8syfn5gbwrg1rx1mlal1fj25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р1</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171727</id>
    <revision>
      <id>5166081</id>
      <parentid>4422932</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5166081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3867" sha1="9p4t0n8cd6nhvq8cboyrgdcylqgt5d0" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|1}}
| назва = [[Мінск]] - [[Дзяржынск]]
| назва2 =
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён = [[Выява:Flag_of_Minsk_Voblast.svg|24px|border]] [[Мінская вобласць]]
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 25
| пачатак = [[Мінск]]
| праз = 
| канец = [[Дзяржынск]]
| пакрыццё = [[асфальт]]
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога''' {{таблічка-by|Р|1}} — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння ў [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Мінск]] і [[Дзяржынск]]. Працягласць — 25 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Мінскі раён|Мінскага]], [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага]] раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]].
== Маршрут ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Адлегласць&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(прыкладна)&lt;/small&gt;
!
! Назва
! Іншыя дарогі 
|-
| —
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Мінск]]
| 
|-
| —
| [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]]
| [[Мінск]]
| {{Таблічка-by|М|9}}
|-
| 2 км
| [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]]
| [[Шчомысліца]]
| {{Таблічка-by|Н|9057}}
|-
| 3 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Шчомысліца]]
| 
|-
| 3,5 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост праз чыгуначны вузел
| 
|-
| 4,7 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Прылукі (Мінскі раён)|Прылукі]]
| {{Таблічка-by|Н|9071}}
|-
| 6 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Воўкавічы]]
| —
|-
| 6 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Слабодка]]
| {{Таблічка-by|Н|8395}}
|-
| 11 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Васілеўшчына]]
| 
|-
| 12 км
| [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]]
| [[Фаніпаль]]
| {{Таблічка-by|Н|8364}}
|-
| 13 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Чаркасы (пасёлак)|пас. Чаркасы]]&lt;br/&gt;[[Фаніпаль]]
| 
|-
| 14 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Чэчына|в. Чэчына]]&lt;br/&gt;[[Фаніпаль]]
| 
|-
| 16 км
| [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]]
| [[Вязань|в. Вязань]]&lt;br/&gt;[[Фаніпаль]]
| {{Таблічка-by|Н|8361}}
|-
| 18 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Вёска Чырвоная Горка|в. Чырвоная Горка]]
| 
|-
| 20 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| 
| {{Таблічка-by|Н|8387}}
|-
| 23 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| 
| {{Таблічка-by|Р|65}}
|-
| 24 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост праз раку [[Рака Вуса|р. Вуса]]
| 
|-
| 26 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост праз чыгуначны вузел
| 
|-
| 27 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| 
| {{Таблічка-by|М|1}} {{Таблічка-eu|30}}
|}

==Гл. таксама==
*[[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]]
== Спасылкі ==
* [http://www.belavtodor.belhost.by Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР]

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р001}}
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>9p4t0n8cd6nhvq8cboyrgdcylqgt5d0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171728</id>
    <revision>
      <id>5166084</id>
      <parentid>2691575</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT, афармленне</comment>
      <origin>5166084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4346" sha1="1m89pe267a7npg3lvhrej7x3bn406nd" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|2}} {{Еўрапейскі маршрут|85}}
| назва = [[Стоўбцы]] - [[Івацэвічы]] - [[Кобрын]]
| назва2 =
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён = [[Выява:Flag_of_Minsk_Voblast.svg|24px|border]] [[Мінская вобласць]], [[Выява:Flag of Brest Voblast, Belarus.svg|24px|border]] [[Брэсцкая вобласць]]
| частка = {{таблічка-eu|85}}
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 227
| пачатак = [[Стоўбцы]] 
| праз = [[Івацэвічы]] (140 км), [[Бяроза]] (171 км)
| канец = [[Кобрын]]
| пакрыццё = [[асфальт]]
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога {{таблічка-by|Р|2}}''' — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння у [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Стоўбцы]] і [[Кобрын]]. Працягласць — 227 [[км]].

Праходзіць па тэрыторыі [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага]] і [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага]] раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкага]], [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага]], [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага]], [[Кобрынскі раён|Кобрынскага]] раёнаў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]].

==Маршрут==
* '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Стаўбцоўскі раён]]'''
** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{таблічка-by|М|1}}, {{таблічка-eu|30}}
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Стоўбцы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|54}}
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|64}}
*  '''[[Нясвіжскі раён]]'''
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|11}}
* '''[[Брэсцкая вобласць]]''', '''[[Баранавіцкі раён]]'''
** [[Чэрніхава]]
** [[Дуброўна]]
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|5}}
** [[Зорная]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|108}}
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|99}}
** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{таблічка-by|М|1}}, {{таблічка-eu|30}}
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|99}}
*  '''[[Івацэвіцкі раён]]'''
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|43}}
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|М|11}}, {{таблічка-eu|85}}
** [[Любішчыцы]]
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Івацэвічы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|6}}, {{таблічка-by|Р|44}}
** [[Няхачава]]
*  '''[[Бярозаўскі раён]]'''
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|136}}
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Бяроза]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|84}}, {{таблічка-by|Р|101}}
** [[Голіцы]]
** [[Мінкі]]
*  '''[[Кобрынскі раён]]'''
** [[Запруды]]
** [[Жухаўцы]]
** [[Астромічы]]
** [[Луцэвічы]]
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|М|1}}, {{таблічка-eu|30}},  {{таблічка-by|М|10}}
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Кобрын]]

== Гл. таксама ==
* [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]]

== Спасылкі ==
* [http://www.belavtodor.belhost.by Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР]

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р002}}
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>1m89pe267a7npg3lvhrej7x3bn406nd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р3</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171729</id>
    <revision>
      <id>5166100</id>
      <parentid>4796100</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5166100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4328" sha1="d35mqvrehm0whphrmmo8tuldfkc1so1" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|3}}
| назва = [[Лагойск]] - [[Зембін]] - мяжа з [[Латвія|Латвіяй]]
| назва2 =
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён = [[Выява:Flag_of_Minsk_Voblast.svg|24px|border]] [[Мінская вобласць]], [[Выява:Flag of Vitsebsk region.svg|24px|border]] [[Віцебская вобласць]] 
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 223
| пачатак = [[Лагойск]]
| праз = [[Зембін]] (33 км) &lt;br&gt; [[Бягомль]] (80 км) &lt;br&gt; [[Докшыцы]] (107 км) &lt;br&gt; [[Глыбокае]] (140 км)&lt;br&gt;  [[Шаркаўшчына]] (172 км) &lt;br&gt;[[Браслаў]] (214 км)
| канец = мяжа з [[Латвія|Латвіяй]]
| пакрыццё = асфальтабетон
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога {{таблічка-by|Р|3}}''' — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння у [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Лагойск]] і мяжу з [[Латвія]]й. Працягласць — 223 [[км]].

Праходзіць па тэрыторыі [[Лагойскі раён|Лагойскага]] і [[Барысаўскі раён|Барысаўскага]] раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], [[Докшыцкі раён|Докшыцкага]], [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага]], [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскага]] і [[Браслаўскі раён|Браслаўскага]] раёнаў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]].

== Маршрут ==
* '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Лагойскі раён]]'''
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Лагойск]] {{таблічка-by|Р|3}}
** [[Юркавічы]]
** [[Ганявіч]]ы
** [[Кісялёўка]]
* '''[[Барысаўскі раён]]'''
** [[Зембін]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by | Р | 63}}
** [[Іканы]] {{таблічка-by|Р|3}}
** [[Мсціж]]
** [[Ніўкі]]
* '''[[Віцебская вобласць]]''', '''[[Докшыцкі раён]]'''
** [[Ваўча]]
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Бягомль]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|М|3}}
** [[Пруднікі]]
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Докшыцы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|29}}, {{таблічка-by|Р|86}}
** [[Барсукі]]
** [[Маславічі]]
** [[Порплішча]]
* '''[[Глыбоцкі раён]]'''
** [[Прыпернае]]
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|45}}
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Глыбокае]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|110}}
** [[Мярэцкія]] {{таблічка-by|Р|3}}
* '''[[Шаркаўшчынскі раён]]'''
** [[Радзюкі]]
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Шаркаўшчына]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|18}}
** [[Буяўшчына]]
** [[Ёды]]
* '''[[Браслаўскі раён]]'''
** [[Закорье]]
** [[Ахрэмаўцы]]
** [[Азёраўцы]]
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|14}}
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Браслаў]]
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|27}}
** [[Урбаны]]
** [[Файл:BAB-Grenze.svg|16px]] мяжа [[Латвія|Латвійскай Рэспублікі]] ([[Урбаны]])

== Гл. таксама ==
* [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]]

== Спасылкі ==
* [http://www.belavtodor.belhost.by Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР]

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р003}}
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>d35mqvrehm0whphrmmo8tuldfkc1so1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р16</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171856</id>
    <revision>
      <id>5166106</id>
      <parentid>4422935</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5166106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2328" sha1="nbdpbm9mknt56a0n5pcro3bmrdhnqy4" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|16}}
| назва = [[Цюхінічы]] - [[Высокае]] - мяжа [[Рэспубліка Польшча|Рэспублікі Польшча]] ([[Пясчатка]])
| назва2 =
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён = [[Выява:Flag of Brest Voblast, Belarus.svg|20px|border]] [[Брэсцкая вобласць]]
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 47
| пачатак = [[Цюхінічы]]
| праз = [[Высокае|Горад Высокае]] (35 км)
| канец = дзяржаўная мяжа з [[Рэспубліка Польшча|Рэспублікай Польшча]]
| пакрыццё = [[асфальт]]
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога {{таблічка-by|Р|16}}''' — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння у [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Цюхінічы|вёску Цюхінічы]] і мяжу [[Рэспубліка Польшча|Рэспублікі Польшча]]. Працягласць — 47 [[км]].

== Маршрут ==
* '''[[Брэсцкі раён]]'''
** [[Цюхінічы|Цюхтнічы]] {{таблічка-by|Р|16}}
** [[Малыя Матыкалы]]
** [[Вялікія Матыкалы]]
* '''[[Камянецкі раён]]'''
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Высокае]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|85}}
** [[Абяроўшчына]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|102}}
** [[Воўкавічы]]
** [[Памежная]]
** [[Файл:BAB-Grenze.svg|16px]] мяжа [[Рэспубліка Польшча|Рэспублікі Польшча]]

== Гл. таксама ==
* [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]]

== Спасылкі ==
* [http://www.belavtodor.belhost.by Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР]

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р016}}
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>nbdpbm9mknt56a0n5pcro3bmrdhnqy4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саюз аўтанамістаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177757</id>
    <revision>
      <id>5166027</id>
      <parentid>5151672</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20130" sha1="mtehyxywhupw3yva41kszd878o8g6df" xml:space="preserve">'''Саюз аўтанамістаў''' ({{lang-ru|Группа автономистов, Союз автономистов}}) — вялікая парламенцкая кааліцыя дэпутатаў у I Дзяржаўнай Думе Расійскай імперыі, якая налічвала да 115—120 чалавек. Кааліцыя ставіла супольнай мэтай работы ў Дзяржаўнай Думе ўвядзенне дэцэнтралізацыі кіравання нацыянальнымі рэгіёнамі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і ўлічванне інтарэсаў нярускага насельніцтва дзяржавы. Лідарам Саюза аўтанамістаў стаў [[Аляксандр Робертавіч Лядніцкі]] (1866—1934). Галоўны ўплыў у Саюзе аўтанамістаў мелі дэпутаты ад [[Заходні край|заходніх губерняў]] — прыхільнікі [[Краёўцы|«краёвасці»]]. Само існаванне і дзейнасць Саюза аўтанамістаў поўнасцю адпавядала інтарэсам [[краёўцы|краёўцаў-кансерватараў]], на чале якіх стаяў старшыня [[Польскага кола ў Дзяржаўным Савеце Расійскай імперыі|«Польскага кола»]] у [[Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)|Дзяржаўным Савеце Расійскай імперыі]] [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] (1847—1928).
== Гісторыя ==
[[File:Lednitski A R.tif|thumb|[[Аляксандр Робертавіч Лядніцкі]] (1866—1934), фота 1906 г.]]
Пасля першых думскіх выбараў дэпутаты з ліку мясцовых (каталіцкіх і польскамоўных) дваран (г.зв. «палякаў») [[Заходні край|Заходняга края]] стварылі ў I Дзяржаўнай Думе групоўку (20 чалавек — у тым ліку [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раман Скірмунт]]) пад назвай [[Краёвае кола Літвы і Русі|«Краёвае кола Літвы і Русі»]] (ці «Дэпутацкае кола Літвы і Русі»), лідары якога надрукавалі 13 (26) чэрвеня 1906 г. на старонках газеты [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski»]] (№130, 1906 г.) сваю праграму («Дэпутацкае кола Літвы і Русі. Праграма прынцыпаў»)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[[Раман Юркоўскі|''Jurkowski, R.'']] Sukcesy i porażki... С. 466.&lt;/ref&gt;. Яны ўказвалі, што да складу групоўкі «маглі б увайсці дэпутаты-непалякі з [[Заходні край|Літвы і Русі]]», калі прымаюць прынцыпы гэтага дакумента. Прынцыпы ў вялікай меры супадалі з прынцыпамі, якія былі выпрацаваны ў [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскім таварыстве сельскай гаспадаркі]] і ўпісваліся ў рэчышча ліберальных рэформ, што праводзіліся ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] пад напорам ліберальна-дэмакратычнага грамадскага руха.

У праграме сцвярджалася, што развіццё дзяржавы залежыць ад функцыянавання ў ім канстытуцыйна-парламентарнага ладу, які абапіраецца на ліберальныя прынцыпы свабоды слова, друку, веравызнання, сходаў і арганізацый, недатыкальнасці асобы і месца жыхарства. Выказвалася за раўнапраўе ўсіх грамадзян (без размежавання па веравызнанні і нацыянальнасці) і ліквідацыю саслоўных адрозненняў; за забеспячэнне праў нацыянальных меншасцяў; прапаноўвалася ўвядзенне рэгіянальнага самакіравання з максімальна шырокімі кампетэнцыямі, што было б першым крокам да стварэння ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] «аўтаномнага ўладкавання, які б, аднак, не парушаў цэласці дзяржавы». Граніцы рэгіянальнай аўтаноміі павінна было акрэсліць само насельніцтва. Выказваліся за праўнату праў для мясцовых [[мова|моў]] і ўжывання іх нароўні з [[руская мова|рускай мовай]] у дзяржаўных установах (адміністрацыйных, судовых, адукацыйных і культурных). У тым плане пастулявалася бясплатнае пачатковае навучанне на прынцыпах раўнапраўя мясцовых моў. Патрабавалася неўмяшальніцтва ўлад у справы каталіцкага касцёла. Найбольш супярэчлівымі былі погляды на аграрнае пытанне: дапускаліся два варыянты вырашэння праблемы, якія адпавядалі поглядам двух фракцый, паўсталых у Коле: побач са шляхам паляпшэння, урэгулявання і павелічэння зямельнай уласнасці прапаноўваўся радыкальны метад пераходу дзяржаўнай і кляштарнай зямлі і прымусовы пераход часткі прыватнай зямлі за кампенсацыю па рынкавым кошце. Выкананне аграрнай праграмы прапаноўвалася даручыць органам рэгіянальнага самакіравання&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[[Дарыуш Шпопер|''Szpoper, D.'']] Sukcesorzy Wielkiego Księstwa... С. 62—76&lt;/ref&gt;.

[[File:Roman Skirmunt.jpg|left|thumb|[[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раман Скірмунт]] (1868—1939)]]
Дэпутаты [[Краёвае кола Літвы і Русі|«Краёвага кола Літвы і Русі» (ці «Дэпутацкага кола Літвы і Русі»)]] аб'ядналіся з дэпутатамі ад польскіх губерняў (т.зв. «Польскім колам з Каралеўства Польскага») і склалі ядро парламенцкай групы «Саюза аўтанамістаў», у якую яшчэ ўвайшлі ўсе нацыянальныя групы дэпутатаў (63 дэпутата — украінцы, татары, грузіны, эстонцы, прадстаўнікі казачых абласцей і інш.)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Западные окраины Российской империи / Л.А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — Москва, 2006. — С. 359.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Циунчук, Р.А.'' Автономистов группа... С. 10.&lt;/ref&gt;. Цалкам гэтая вялікая парламенцкая кааліцыя («Саюз аўтанамістаў») налічвала ў I Дзяржаўнай Думе да 115—120 чалавек і была моцным аб'яднаннем сіл для дасягнення дэцэнтралізацыі кіравання нацыянальнымі рэгіёнамі Расійскай імперыі&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;&lt;ref&gt;''Циунчук, Р.А.'' Автономистов группа... С. 10.&lt;/ref&gt;. Актыўным дзеячом Саюзу аўтанамістаў быў і дэпутат ад Калужскай губерні [[Віктар Пятровіч Абнінскі]] (1867—1916), які звязваў барацьбу за пашырэнне праў органаў мясцовага самакіравання разам з вырашэннем нацыянальнага пытання&lt;ref&gt;''Циунчук, Р.А.'' Автономистов группа... С. 10.&lt;/ref&gt;.

«Саюз аўтанамістаў» узначаліў дэпутат [[Аляксандр Робертавіч Лядніцкі|Аляксандр Лядніцкі]] (1866—1934), выбраны ад [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] па пратэкцыі [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]] (1847—1928), старшыні [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]]&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;.

Калі «Польскае кола з Каралеўства Польскага» мела строгую ўнутрыфракцыйную дысцыпліну, абавязковую пры галасаваннях, і выступала супраць уваходжання сваіх членаў у іншыя парламенцкія групы, то іншыя нацыянальныя групы дэпутатаў «Саюза аўтанамістаў» не былі прынцыпова супраць двайнога членства.

У саслоўных адносінах толькі «Дэпутацкае кола Літвы і Русі» і «Польскае кола з Каралеўства Польскага» складаліся ў асноўным з [[дваране|дваран]], хоць прыкметны працэнт сярод дэпутатаў складалі асобы свабодных прафесій — адвакаты, журналісты, інжынеры і лекары. Лідары «Саюза аўтанамістаў» разлічвалі на супрацоўніцтва ў Думе з агульнарасійскімі апазіцыйнымі сіламі для дасягнення нацыянальнага раўнапраўя і мясцовага самакіравання. Лідар «аўтанамістаў» [[Аляксандр Робертавіч Лядніцкі|Аляксандр Лядніцкі]] даказваў мажлівасць і неабходнасць такіх пераўтварэнняў у інтарэсах новай дэмакратычнай Расіі&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;.

У I Дзяржаўнай Думе дэпутаты ад [[Заходні край|«заходніх губерняў»]] цвёрда выказваліся за захаванне права прыватнай уласнасці на зямлю. [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] з асаблівым задавальненнем адзначыў у мемуарах, што прадметныя і ясныя прамовы графа [[Юзаф Мікалай Патоцкі|Юзафа Патоцкага]] (з [[Валынская губерня|Валынскай губерні]]) і маладога [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Рамана Скірмунта]] (з [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]) у абарону прыватнай уласнасці сталі шырока вядомымі ў Расійскай імперыі&lt;ref&gt;''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia… С. 151; [[Іпаліт Корвін-Мілеўскі|''Korwin-Milewski, H.'']] Siedemdziesiąt… С. 241.&lt;/ref&gt;.

Аднак першая Дума праіснавала толькі 72 дні. 8 (21) ліпеня 1906 г. [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] выдаў маніфест, паводле якога распускаў I Дзяржаўную Думу, што было выклікана радакалізацыяй настрояў яе дэпутатаў (асабліва [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя, Расійская імперыя|«кадэтаў»]], меўшых тады самы вялікі ўплыў у Думе), патрабаваўшых увядзення адказнасці ўрада перад Думай, ліквідацыі Дзяржаўнага Савета і правядзення радыкальнай аграрнай рэформы. Роспуск Думы суправаджаўся заменай Івана Гарамыкіна [[Пётр Аркадзевіч Сталыпін|Пятром Сталыпіным]] на пасадзе міністра ўнутраных спраў&lt;ref&gt;История России. XX век. — Т. I. — С. 191—192.&lt;/ref&gt;.

[[Краёвае кола Літвы і Русі|Групоўка дэпутатаў заходніх губерняў «Краёвае кола Літвы і Русі»]] ў сваёй адозве, надрукаванай 16 (29) ліпеня 1906 г. у газеце [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski»]] (№158, 1906 г.), выказвалася супраць палітыкі Гарамыкіна, які не толькі не сцішыў рэвалюцыйныя настроі ў імперыі, але і не вылучаўся зычлівасцю адносна жыхароў [[Заходні край|Заходняга края]], не ліквідаваўшы выключныя законы і прававыя абмежаванні адносна «асоб польскага паходжання», што былі ўведзены, галоўным чынам, пасля [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. У адозве заяўлялася, што «толькі згодная, цвярозая і разважлівая праца прывядзе да росквіту культуры і да дабрабыту любімага ўсімі намі края», і заклікалася прыняць удзел у выбарах новай Дзяржаўнай Думы&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;.

У II Дзяржаўнай Думе Расійскай імперыі дэпутаты ад [[Заходні край|заходніх губерняў]] ([[Краёвае кола Літвы і Русі|Кола польскіх дэпутатаў-канстытуцыяналістаў Літвы і Русі]]) рабілі палітычныя планы і арганізацыйныя захады, каб аб'яднаць у Думе прыхільнікаў аўтанамізма. Зноў у арганізацыйнае бюро Саюзу аўтанамістаў прадстаўнікі ад Заходняга края, польскіх губерняў, а таксама літоўскія, украінскія, казачыя і іншыя дэпутаты&lt;ref&gt;''Циунчук, Р.А.'' Автономистов группа... С. 11.&lt;/ref&gt;. У бюро абмяркоўвалі магчымыя папраўкі ў заканапраекты па аграным пытанні, мясцовым судзе і мясцовым самакіраванні, выказвалі намеры зрабіць уласны законапраект аб выкарыстанні мяцовых моў у пачатковай школе і судзе&lt;ref&gt;''Циунчук, Р.А.'' Автономистов группа... С. 11.&lt;/ref&gt;. Але намеры Саюзу аўтанмістаў не паспелі рэалізавацца, бо II Дзяржаўная Дума была хутка распушчана&lt;ref&gt;''Циунчук, Р.А.'' Автономистов группа... С. 11.&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Западные окраины Российской империи / Л.А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — Москва: Новое литературное обозрение, 2006. — 608 с.
* История России. XX век: в 2-х т. / отв.ред. А.Б. Зубов. — Москва : АСТ, 2009. — Т. I. 1894—1939 гг. — 1024 с.
* [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|''Смалянчук, А. Ф.'']] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с.
* ''Циунчук, Р.А.'' Автономистов группа / Р.А. Циунчук // Государственная Дума России: Энциклопедия: в 2-х т. - Москва : РОССПЭН, 2006. — Т.1. Государственная Дума Российской империи (1906—1917 гг.). — С. 10—11.
* Dzieje Kresów / L. Korczak [i in.]; wstęp.: A. Nowak. — Kraków: Kluszczyński, 2006. — 352 s.
* [[Раман Юркоўскі|''Jurkowski, R''.]] [http://dlibra.bg.uwm.edu.pl/Content/54/EchaPrzeszlosciVIII.pdf Listy Edwarda Woyniłłowicza do Mariana Zdziechowskiego z lat 1905—1928, Cz. I.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110928/http://dlibra.bg.uwm.edu.pl/Content/54/EchaPrzeszlosciVIII.pdf |date=4 сакавіка 2016 }} / R. Jurkowski // Echa Przeszłości. — Olsztyn: Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, 2007. — nr VIII. — S. 209—220. — ISSN 1509-9873.
* [[Раман Юркоўскі|''Jurkowski, R.'']] Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo polskie Ziem Zabranych w wyborach do Dumy Państwowej i Rady Państwa 1906—1913 / R. Jurkowski. — Olsztyn: WUWM Olsztyn, 2009. — 550 s.
* [[Іпаліт Корвін-Мілеўскі|''Korwin-Milewski, H.'']] Siedemdziesiąt lat wspomnień (1855—1925) / H. Korwin-Milewski. — Poznań : 1930, Jan Jachowski. — 600 s.
* [[Дарыуш Шпопер|''Szpoper, D.'']] Gente Lithuana, Natione Lithuana. Myśl polityczna i działalność Konstancji Skirmuntt (1851—1934) / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 2009. — 487 s.
* [[Дарыуш Шпопер|''Szpoper, D.'']] Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s.
* [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|''Woyniłłowicz, E.'']] Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno : Józef Zawadzki, 1931. — cz. 1. — 368 s.

== Спасылкі ==
* [http://www.illuminats.ru/component/content/article/28--xvii-xx/1587-from-union-autonomist-federalist-november-1905 От Союза автономистов-федералистов (ноябрь 1905)]
* [http://krugosvet.ru/enc/istoriya/GOSUDARSTVENNAYA_DUMA_ROSSISKO_IMPERII.html?page=0,2 ГОСУДАРСТВЕННАЯ ДУМА РОССИЙСКОЙ ИМПЕРИИ]{{Недаступная спасылка}}

[[Катэгорыя:Дзяржаўная дума Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі краёўцаў]]</text>
      <sha1>mtehyxywhupw3yva41kszd878o8g6df</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Міністры абароны Украіны</title>
    <ns>10</ns>
    <id>183710</id>
    <revision>
      <id>5166146</id>
      <parentid>5081066</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5166146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2881" sha1="dkpc6i3gb9n891443e8gv01er1ti3xq" xml:space="preserve">{{навігацыйная паласа
|загаловак     = [[Спіс міністраў абароны Украіны|Міністры абароны Украіны]]
|колер         = 
|выява  = [[Выява:Штандарт Міністра оборони України.svg|60px|Штандар Мінабароны Украіны]]
|выява2 = [[Выява:Emblem of the Ministry of Defence of Ukraine.svg|60px|Штандар Мінабароны Украіны]]
|утрыманне   =
{{nobr|[[Канстанцін Пятровіч Марозаў|Канстанцін Марозаў]] •}}
{{nobr|[[Іван Васільевіч Біжан|Іван Біжан]] (в.&amp;nbsp;а.) •}}
{{nobr|[[Віталь Рыгоравіч Радзецкі|Віталь Радзецкі]] •}}
{{nobr|[[Валерый Мікалаевіч Шмароў|Валерый Шмароў]] •}}
{{nobr|[[Аляксандр Іванавіч Кузьмук|Аляксандр Кузьмук]] •}}
{{nobr|[[Уладзімір Пятровіч Шкідчанка|Уладзімір Шкідчанка]] •}}
{{nobr|[[Яўген Кірылавіч Марчук|Яўген Марчук]] •}}
{{nobr|[[Аляксандр Іванавіч Кузьмук|Аляксандр Кузьмук]] •}}
{{nobr|[[Анатоль Сцяпанавіч Грыцэнка|Анатоль Грыцэнка]] •}}
{{nobr|[[Юрый Іванавіч Еханураў|Юрый Еханураў]] •}}
{{nobr|[[Валерый Уладзіміравіч Івашчанка|Валерый Івашчанка]] (в.&amp;nbsp;а.) •}}
{{nobr|[[Міхаіл Браніслававіч Ежаль|Міхаіл Ежаль]] •}}
{{nobr|[[Дзмітрый Альбертавіч Саламацін|Дзмітрый Саламацін]] •}}
{{nobr|[[Павел Валянцінавіч Лебядзеў|Павел Лебядзеў]] •}}
{{nobr|[[Валерый Віктаравіч Геляцей|Валерый Геляцей]] •}}
{{nobr|[[Сцяпан Цімафеевіч Палтарак|Сцяпан Палтарак]] •}}
{{nobr|[[Андрэй Паўлавіч Загараднюк|Андрэй Загараднюк]] •}}
{{nobr|[[Андрэй Васільевіч Таран|Андрэй Таран]] •}}
{{nobr|[[Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў|Аляксей Рэзнікаў]] •}}
{{nobr|[[Рустэм Энверавіч Умераў|Рустэм Умераў]] •}}
{{nobr|[[Дзяніс Анатольевіч Шмыгаль|Дзяніс Шмыгаль]] •}}
{{nobr|[[Міхаіл Альбертавіч Фёдараў|Міхаіл Фёдараў]]
}}
}}
&lt;includeonly&gt;[[Катэгорыя:Міністры абароны Украіны]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Міністры Украіны|Абароны]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dkpc6i3gb9n891443e8gv01er1ti3xq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Юр’еў манастыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189837</id>
    <revision>
      <id>5166130</id>
      <parentid>4452599</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3422" sha1="ck9mljahha3a2clqy4v4awdvwv49xxa" xml:space="preserve">{{Манастыр
|Беларуская назва        = Свята-Юр’еў манастыр
|Арыгінальная назва   = Свято-Юрьев монастырь
|Выява             = Novgorod - View on Yuriev Monastery from Volkhov 02.jpg
|Шырыня выявы      = 300px
|Подпіс выявы     = Від на манастыр з Волхава
|Краіна                  = Расія
|Назва месцазнаходжання = 
|Месцазнаходжанне          =
 |lat_dir = N|lat_deg = 58|lat_min = 29|lat_sec = 11
 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 17|lon_sec = 05
 |region        = RU
 |CoordScale    = 5000
|Канфесія = Праваслаўе
|Епархія= Наўгародская і Стараруская
|Тып манастыра = 
|Першае згадванне = 1119
|Заснаванне = 1030
|Асноўныя даты =
|Скасаваны =
|Будынкі = {{Славутасць/Будынкі|}}
|Вядомыя насельнікі =
|Рэліквіі =
|Настаяцель = Архібіскуп Наўгародскі і Старарускі Леў
|В. а. намесніка = іераманах Арсень (Перавалаў)
|Сучасны статус =
|Стан = дзейнічае
}}
{{Культурная спадчына РФ-ЮНЕСКА
|шырыня блока     =318
|Код-помніка    =5310045000
|Спасылка           =604
|Год уключэння     =1992
|Крытэрыі         =ii, iv, vi
}}
'''Свята-Юр’еў манастыр''' — адзін з самых старажытных манастыроў [[Расія|Расіі]]. У мінулым — духоўны цэнтр Наўгародскай рэспублікі, цяпер — дзеючы мужчынскі манастыр [[РПЦ|Рускай Праваслаўнай Царквы]]. Знаходзіцца ў 5 км ад [[Вялікі Ноўгарад|Вялікага Ноўгарада]] на беразе [[Волхаў|ракі Волхаў]] паблізу [[Ільмень|возера Ільмень]]. Закладзены пры Яраславе Мудрым. Да канца 15 ст. — найбагацейшы духоўны цэнтр. Пасля далучэння Ноўгарада да Масквы вялікая частка уладанняў Юр’еўскага манастыра была канфіскавана. Георгіеўскі сабор (пачаты ў 1119 годзе, майстар Пётр) — 6- слупны, выцягнутых прапорцый, з трохгаловым завяршэннем, унутры — фрагменты фрэсак 12 ст. Іншыя пабудовы Юр’ева манастыра адносяцца да 19 ст.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Yuriev Monastery}}
* [http://www.deol.ru/users/smiitt/ Юр’еў манастыр (фотагалерэя)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170109012552/http://www.deol.ru/users/smiitt/ |date=9 студзеня 2017 }}

{{Найстаражытныя манастыры Расіі}}

[[Катэгорыя:Манастыры Расіі]]
[[Катэгорыя:Храмы Вялікага Ноўгарада]]
[[Катэгорыя:Храмы Святога Георгія]]
[[Катэгорыя:Наўгародская зямля]]</text>
      <sha1>ck9mljahha3a2clqy4v4awdvwv49xxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Назарэтанкі ў Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191230</id>
    <revision>
      <id>5165900</id>
      <parentid>4998655</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ihar Baranouski</username>
        <id>4013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */ арфаграфія, вычытка</comment>
      <origin>5165900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7393" sha1="taqcb3jj1ok5vmztw7iwfbpgw4nnqv6" xml:space="preserve">'''Назарэтанкі ў Беларусі''' — адгалінаванне (з [[2008]] правінцыя) ордэна [[назарэтанкі|назарэтанак]] у [[Беларусь|Беларусі]].

== Гісторыя ==
[[Файл:Horadnia, Aziorskaja-Brygickaja. Горадня, Азёрская-Брыгіцкая (1910) (2).jpg|180px|міні|злева|[[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак, Гродна|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў Гродне]]
Увосень [[1908]] года 3 сястры Ордэна Святой Сям'і з Назарэта прыехалі ў [[Гродна]] на месца сясцёр [[брыгіткі|брыгітак]]. Першай абатысай кляштару стала [[Марыя Гажыч|Паўла Марыя Гажыч]], якая памерла ў [[1935]]. Пры сваім кляштары сёстры-законніцы мелі [[навіцыят]]. Агулам, [[Інтэрбелум|перад вайной]] там жыло і працавала каля 100 сясцёр, якія займаліся ў асноўным навучаннем дзяцей.

У [[Навагрудак]] першыя сёстры прыехалі на запрашэнне [[біскуп]]а [[Зыгмунт Лазінскі|Зыгмунта Лазінскага]] ў верасні [[1929]].
[[File:Bl nowogrodek EugeniaMackiewicz.jpg|thumb|Марыя Канізія (Эўгенія Мацкевіч) — арганізатарка польскага падпольнага навучання ў час нямецкай акупацыі]]

Падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі 1941-1944|нямецкай акупацыі]] сястра [[Марыя Канізія]] (Эўгенія Мацкевіч) арганізавала ў Навагрудку па просьбе бацькоў польскіх дзяцей акрамя катэхізацыі таемнае навучанне [[польская мова|польскай мове]] і [[гісторыя Польшчы|гісторыі]]. Заняткі адбываліся ў прыватных дамах, а колькасць вучняў не перавышала 50. Вясной [[1943]] дзеці былі падрыхтаваны да прыняцця [[Першая Камунія|Першай Камуніі]]. На дзейнасьць таемнай школы склалі данос афіцэру жандармерыі Панькову. Ён аднак прыхільна ставіўся да [[Палякі|палякаў]] і данос праігнараваў. Хутка новы данос быў накіраваны ў [[гестапа]]. Заняткі працягваліся аж да часу арышту манашак. [[31 ліпеня]] сястра Марыя Канізія і 10 іншых манашак былі арыштаваныя на загад Гебетскамісара, а пазней, [[1 жніўня]] [[1943]] года, каля 4-й гадзіны, расстраляныя ў лесе за 5 км ад Навагрудка&lt;ref&gt;{{кніга|частка = Tajne nauczanie polskie w czasie okupacji niemieckiej 1941–1944|загаловак = Oświata..|старонкі = 67}}&lt;/ref&gt; Падчас вайны у назарэтанак быў забраны будынак кляштару, які пазней прыстасавалі пад шпіталь для псіхічна хворых. Сёстры былі вымушаныя жыць у адным пакоі ў семінарыі, які быў падзелены на дзве часткі: сталовую і спальню.

У [[1958]] у Гродне засталіся толькі 4 сястры. У [[1990-я]] кляштар у Навагрудку быў вернуты назарэтанкам. У [[2000]] г. папа [[Ян Павел II|Ян Павел]] беатыфікаваў мучаніц з Наваградка – бласлаўлёную [[Адэля Мардасевіч|Марыю Стэлу Мардасевіч]] і дзесяць яе паплечніц.

Сёння назарэтанкі ў Беларусі працуюць у парафіях пры касцёлах, у біскупскіх курыях, займаюцца катэхізацыяй. У Гродне сёстры працуюць таксама ў сямейнай кансультацыі і апякуюцца бясплатнай сталовай для людзей без месца жыхарства. Дамы Ордэна існуюць у Гродне, [[Будслаў|Будславе]], [[Івянец|Івянцы]], [[Ліда|Лідзе]], [[Мінск]]у, [[Маладзечна|Маладзечне]], Навагрудку, [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Касцяневічы|Касцяневічах]].

[[13 верасня]] [[2008]] у [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|Касцёле Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне]] ў прысутнасці мітрапаліта [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]], біскупаў [[Антоній Дзям’янка|Антонія Дзям'янкі]] і [[Аляксандр Кашкевіч|Аляксандра Кашкевіча]], а таксама Генеральнай маці назарэтанак [[Джэніс Фульмер]] было ўрачыста абвешчана пра заснаванне Беларускай правінцыі Ордэна на чале з сястрой [[Нерэвуша Падзяльніцкая|Нерэвушай Падзяльніцкай]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* ''Юлія Шэдзько''. Дарога да Бога і людзей. // Ave Maria. № 10, 2008
* ''Данута Бічэль''. Сто гадоў дзейнасці сясцёр назарэтанак у Гродне. // Ave Maria. № 10, 2008
* ''Стажиньская М''. Одиннадцать мучениц. — Пер. с польского Л.Михайлик. — Гродно, Гродненю Рим.-Катол. Епархия, 1999. — 74 с.
* {{кніга|аўтар = Агнешка Грэндзік-Радзяк|загаловак = Oświata i szkolnictwo polskie na ziemiach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej i współczesnej Białorusi 1939–2001|месца = [[Торунь]]|выдавецтва = Europejskie Centrum Edukacyjne|год = 2007|старонак = 441|isbn = 978-83-60738-09-2}} {{ref-pl}}

== Спасылкі ==
* [http://www.polskieradio.pl/zagranica/news/artykul91328.html 100-годдзе сясцёр назарэтанак у Беларусі]{{Недаступная спасылка}}
* [http://slowo.grodnensis.by/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=508&amp;Itemid=1 Няхай будзе Твая воля]{{Недаступная спасылка}}

[[Катэгорыя:Назарэтанкі]]
[[Катэгорыя:Каталіцтва ў Беларусі]]</text>
      <sha1>taqcb3jj1ok5vmztw7iwfbpgw4nnqv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165915</id>
      <parentid>5165900</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ihar Baranouski</username>
        <id>4013</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */ Дапоўнена</comment>
      <origin>5165915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8338" sha1="k56vphkwzvox7h2jc8gqpkzd13i31xv" xml:space="preserve">'''Назарэтанкі ў Беларусі''' — адгалінаванне (з [[2008]] правінцыя) ордэна [[назарэтанкі|назарэтанак]] у [[Беларусь|Беларусі]].

== Гісторыя ==
[[Файл:Horadnia, Aziorskaja-Brygickaja. Горадня, Азёрская-Брыгіцкая (1910) (2).jpg|180px|міні|злева|[[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак, Гродна|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў Гродне]]
Увосень [[1908]] года 3 сястры Ордэна Святой Сям'і з Назарэта прыехалі ў [[Гродна]] на месца сясцёр [[брыгіткі|брыгітак]]. Першай абатысай кляштару стала [[Марыя Гажыч|Паўла Марыя Гажыч]], якая памерла ў [[1935]]. Пры сваім кляштары сёстры-законніцы мелі [[навіцыят]]. Агулам, [[Інтэрбелум|перад вайной]] там жыло і працавала каля 100 сясцёр, якія займаліся ў асноўным навучаннем дзяцей.

У [[Навагрудак]] першыя сёстры прыехалі на запрашэнне [[біскуп]]а [[Зыгмунт Лазінскі|Зыгмунта Лазінскага]] ў верасні [[1929]].
[[File:Bl nowogrodek EugeniaMackiewicz.jpg|thumb|Марыя Канізія (Эўгенія Мацкевіч) — арганізатарка польскага падпольнага навучання ў час нямецкай акупацыі]]

Падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі 1941-1944|нямецкай акупацыі]] сястра [[Марыя Канізія]] (Эўгенія Мацкевіч) арганізавала ў Навагрудку на просьбу бацькоў польскіх дзяцей акрамя катэхізацыі таемнае навучанне [[польская мова|польскай мове]] і [[гісторыя Польшчы|гісторыі]]. Заняткі адбываліся ў прыватных дамах, а колькасць вучняў не перавышала 50. Вясной [[1943]] дзеці былі падрыхтаваныя да прыняцця [[Першая Камунія|Першай Камуніі]]. На дзейнасьць таемнай школы склалі данос афіцэру жандармерыі Панькову. Ён аднак прыхільна ставіўся да [[Палякі|палякаў]] і данос праігнараваў. Хутка новы данос быў накіраваны ў [[гестапа]]. Заняткі працягваліся аж да часу арышту манашак.

У ліпені 1943 году ў Навагрудку былі арыштаваныя 120 закладнікаў. Сёстры-назарэтанкі, жадаючы ўратаваць людзей, звярнуліся ў гестапа, выказаўшы гатоўнасць ахвяраваць сваё жыццё наўзамен усіх арыштаваных і прызначаных да расстрэлу. Кару смерці для ўсіх 120 арыштаваных замянілі на працы ў Нямеччыне. Іх вывезлі 24 ліпеня, а некаторых нават вызвалілі. Усе яны перажылі вайну.

31 ліпеня сястра Марыя Канізія і 10 іншых назарэтанак на чале з іх зверхніцай Марыяй Стэлай Мардасевіч былі арыштаваныя на загад Гебетскамісара. Толькі адна манахіня засталася на волі, бо не была на той момант у кляштары. [[1 жніўня]] [[1943]] года, каля 4-й гадзіны, манахіні былі расстраляныя ў лесе за 5 км ад Навагрудка.&lt;ref&gt;{{кніга|частка = Tajne nauczanie polskie w czasie okupacji niemieckiej 1941–1944|загаловак = Oświata..|старонкі = 67}}&lt;/ref&gt;

Падчас вайны у назарэтанак у Навагрудку быў забраны будынак кляштару, які пазней прыстасавалі пад шпіталь для псіхічна хворых. Сёстры былі вымушаныя жыць у адным пакоі ў семінарыі, які быў падзелены на дзве часткі: сталовую і спальню.

У [[1958]] у Гродне засталіся толькі 4 сястры. У [[1990-я]] кляштар у Навагрудку быў вернуты назарэтанкам. У [[2000]] г. папа [[Ян Павел II|Ян Павел]] беатыфікаваў мучаніц з Навагрудка – бласлаўлёную [[Адэля Мардасевіч|Марыю Стэлу Мардасевіч]] і дзесяць яе паплечніц.

Сёння назарэтанкі ў Беларусі працуюць у парафіях пры касцёлах, у біскупскіх курыях, займаюцца катэхізацыяй. У Гродне сёстры працуюць таксама ў сямейнай кансультацыі і апякуюцца бясплатнай сталовай для людзей без месца жыхарства. Дамы Ордэна існуюць у Гродне, [[Будслаў|Будславе]], [[Івянец|Івянцы]], [[Ліда|Лідзе]], [[Мінск]]у, [[Маладзечна|Маладзечне]], Навагрудку, [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Касцяневічы|Касцяневічах]].

[[13 верасня]] [[2008]] у [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|Касцёле Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне]] ў прысутнасці мітрапаліта [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]], біскупаў [[Антоній Дзям’янка|Антонія Дзям'янкі]] і [[Аляксандр Кашкевіч|Аляксандра Кашкевіча]], а таксама Генеральнай маці назарэтанак [[Джэніс Фульмер]] было ўрачыста абвешчана пра заснаванне Беларускай правінцыі Ордэна на чале з сястрой [[Нерэвуша Падзяльніцкая|Нерэвушай Падзяльніцкай]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* ''Юлія Шэдзько''. Дарога да Бога і людзей. // Ave Maria. № 10, 2008
* ''Данута Бічэль''. Сто гадоў дзейнасці сясцёр назарэтанак у Гродне. // Ave Maria. № 10, 2008
* ''Стажиньская М''. Одиннадцать мучениц. — Пер. с польского Л.Михайлик. — Гродно, Гродненю Рим.-Катол. Епархия, 1999. — 74 с.
* {{кніга|аўтар = Агнешка Грэндзік-Радзяк|загаловак = Oświata i szkolnictwo polskie na ziemiach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej i współczesnej Białorusi 1939–2001|месца = [[Торунь]]|выдавецтва = Europejskie Centrum Edukacyjne|год = 2007|старонак = 441|isbn = 978-83-60738-09-2}} {{ref-pl}}

== Спасылкі ==
* [http://www.polskieradio.pl/zagranica/news/artykul91328.html 100-годдзе сясцёр назарэтанак у Беларусі]{{Недаступная спасылка}}
* [http://slowo.grodnensis.by/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=508&amp;Itemid=1 Няхай будзе Твая воля]{{Недаступная спасылка}}

[[Катэгорыя:Назарэтанкі]]
[[Катэгорыя:Каталіцтва ў Беларусі]]</text>
      <sha1>k56vphkwzvox7h2jc8gqpkzd13i31xv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166187</id>
      <parentid>5165915</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8377" sha1="6e26nx00oeaykjwzpt2j1mwqomsx8xk" xml:space="preserve">'''Назарэтанкі ў Беларусі''' — адгалінаванне (з 2008 правінцыя) ордэна [[назарэтанкі|назарэтанак]] у [[Беларусь|Беларусі]].

== Гісторыя ==
[[Файл:Horadnia, Aziorskaja-Brygickaja. Горадня, Азёрская-Брыгіцкая (1910) (2).jpg|180px|міні|злева|[[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак, Гродна|Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў Гродне]]
Восенню 1908 года тры сястры Ордэна Святой Сям’і з Назарэта прыехалі ў [[Гродна]] на месца сясцёр [[брыгіткі|брыгітак]]. Першай абатысай кляштару стала [[Марыя Гажыч|Паўла Марыя Гажыч]], якая памерла ў 1935 годзе. Пры сваім кляштары сёстры-законніцы мелі [[навіцыят]]. Агулам, [[Інтэрбелум|перад вайной]] там жыло і працавала каля 100 сясцёр, якія займаліся ў асноўным навучаннем дзяцей.

У [[Навагрудак]] першыя сёстры прыехалі на запрашэнне [[біскуп]]а [[Зыгмунт Лазінскі|Зыгмунта Лазінскага]] ў верасні 1929 года.

[[Файл:Bl nowogrodek EugeniaMackiewicz.jpg|thumb|Марыя Канізія (Эўгенія Мацкевіч) — арганізатарка польскага падпольнага навучання ў час нямецкай акупацыі]]

Падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі 1941-1944|нямецкай акупацыі]] сястра [[Марыя Канізія]] (Эўгенія Мацкевіч) арганізавала ў Навагрудку на просьбу бацькоў польскіх дзяцей акрамя катэхізацыі таемнае навучанне [[польская мова|польскай мове]] і [[гісторыя Польшчы|гісторыі]]. Заняткі адбываліся ў прыватных дамах, вучняў было не болей за 50. Вясной 1943 годзе дзеці былі падрыхтаваныя да прыняцця [[Першая Камунія|Першай Камуніі]]. На дзейнасьць таемнай школы склалі данос афіцэру жандармерыі Панькову. Ён аднак прыхільна ставіўся да [[Палякі|палякаў]] і данос праігнараваў. Неўзабаве данос накіравалі і ў [[гестапа]]. Заняткі працягваліся аж да часу арышту манашак.

У ліпені 1943 года ў Навагрудку арыштаваны 120 закладнікаў. Сёстры-назарэтанкі, жадаючы ўратаваць людзей, звярнуліся ў гестапа, выказалі гатоўнасць ахвяраваць сваё жыццё наўзамен усіх арыштаваных і прызначаных да расстрэлу. Кару смерці для ўсіх 120 арыштаваных замянілі на працы ў Нямеччыне. Іх вывезлі 24 ліпеня, а некаторых нават вызвалілі. Усе яны перажылі вайну.

31 ліпеня сястра Марыя Канізія і 10 іншых назарэтанак на чале з іх зверхніцай Марыяй Стэлай Мардасевіч былі арыштаваныя на загад Гебетскамісара. Толькі адна манахіня засталася на волі, бо не была на той момант у кляштары. 1 жніўня 1943 года, каля 4-й гадзіны, манахінь расстралялі ў лесе за 5 км ад Навагрудка.&lt;ref&gt;{{кніга|частка = Tajne nauczanie polskie w czasie okupacji niemieckiej 1941–1944|загаловак = Oświata..|старонкі = 67}}&lt;/ref&gt;

Падчас вайны у назарэтанак у Навагрудку быў забраны будынак кляштару, які пазней прыстасавалі пад шпіталь для псіхічна хворых. Сёстры былі вымушаны жыць у адным пакоі ў семінарыі, які быў падзелены на дзве часткі: сталовую і спальню.

У 1958 годзе ў Гродне засталіся толькі 4 сястры. У 1990-я гады кляштар у Навагрудку вернуты назарэтанкам. У 2000 годзе Папа [[Ян Павел II|Ян Павел]] беатыфікаваў мучаніц з Навагрудка — бласлаўлёную [[Адэля Мардасевіч|Марыю Стэлу Мардасевіч]] і дзесяць яе паплечніц.

Сёння назарэтанкі ў Беларусі працуюць у парафіях пры касцёлах, у біскупскіх курыях, займаюцца катэхізацыяй. У Гродне сёстры працуюць таксама ў сямейнай кансультацыі і апякуюцца бясплатнай сталовай для людзей без месца жыхарства. Дамы Ордэна існуюць у Гродне, [[Будслаў|Будславе]], [[Івянец|Івянцы]], [[Ліда|Лідзе]], [[Мінск]]у, [[Маладзечна|Маладзечне]], Навагрудку, [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Касцяневічы|Касцяневічах]].

13 верасня 2008 года ў [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|Касцёле Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Гродне]] ў прысутнасці мітрапаліта [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]], біскупаў [[Антоній Дзям’янка|Антонія Дзям’янкі]] і [[Аляксандр Кашкевіч|Аляксандра Кашкевіча]], а таксама Генеральнай маці назарэтанак [[Джэніс Фульмер]] было ўрачыста абвешчана пра заснаванне Беларускай правінцыі Ордэна на чале з сястрой [[Нерэвуша Падзяльніцкая|Нерэвушай Падзяльніцкай]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''Юлія Шэдзько''. Дарога да Бога і людзей. // Ave Maria. № 10, 2008
* ''Данута Бічэль''. Сто гадоў дзейнасці сясцёр назарэтанак у Гродне. // Ave Maria. № 10, 2008
* ''Стажиньская М''. Одиннадцать мучениц. — Пер. с польского Л.Михайлик. — Гродно, Гродненю Рим.-Катол. Епархия, 1999. — 74 с.
* {{кніга|аўтар = Агнешка Грэндзік-Радзяк|загаловак = Oświata i szkolnictwo polskie na ziemiach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej i współczesnej Białorusi 1939–2001|месца = [[Торунь]]|выдавецтва = Europejskie Centrum Edukacyjne|год = 2007|старонак = 441|isbn = 978-83-60738-09-2}} {{ref-pl}}

== Спасылкі ==
* [http://www.polskieradio.pl/zagranica/news/artykul91328.html 100-годдзе сясцёр назарэтанак у Беларусі]{{Недаступная спасылка}}
* [http://slowo.grodnensis.by/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=508&amp;Itemid=1 Няхай будзе Твая воля]{{Недаступная спасылка}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Назарэтанкі]]
[[Катэгорыя:Каталіцтва ў Беларусі]]</text>
      <sha1>6e26nx00oeaykjwzpt2j1mwqomsx8xk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Архітэктура/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>193441</id>
    <revision>
      <id>5165932</id>
      <parentid>5165056</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+4 новых</comment>
      <origin>5165932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2456" sha1="1qtu3j7pgzem8gpvzp41qwcb5hwm6qx" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|2-і завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T15:08:36Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|1-ы завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T14:43:47Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову (Віцебск, вуліца Шмырова)|2026-07-13T19:46:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову (Віцебск, вуліца Чэхава)|2026-07-13T19:33:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Вуліца Несцерава (Мінск)|2026-07-12T12:56:50Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|XVIII Рэспубліканскі конкурс на найлепшы архітэктурны твор|2026-07-11T10:41:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Венсан Кальбо|2026-07-11T10:10:17Z|Siarhei V}}
{{Новы артыкул|Жак Ружэры|2026-07-11T09:59:28Z|Siarhei V}}
{{Новы артыкул|Тадэвуш Фурдына|2026-07-11T08:13:42Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Могілкі Маціса|2026-07-10T11:22:50Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Могілкі Райніса|2026-07-09T12:18:05Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Айварс Гулбіс|2026-07-09T11:49:56Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Лясныя могілкі (Рыга)|2026-07-09T11:39:48Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Канстанцінс Пэкшэнс|2026-07-09T11:26:06Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Энергетычны праезд (Мінск)|2026-07-09T10:41:19Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Карал Пуркіне|2026-07-09T08:33:38Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Ян Эвангеліста Пуркіне|2026-07-09T08:18:39Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Яніс Алксніс|2026-07-09T06:57:07Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|3-і Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:35:12Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|2-і Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:17:34Z|Андрэй 2403 Б}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1qtu3j7pgzem8gpvzp41qwcb5hwm6qx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стрэлка Васільеўскага вострава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194578</id>
    <revision>
      <id>5166277</id>
      <parentid>4627598</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Matsievsky</username>
        <id>45436</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гл. таксама */</comment>
      <origin>5166277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11364" sha1="9uiviostdteg9d4tboqugm68qnuucmn" xml:space="preserve">{{coord|display=title|59|56|39|N|30|18|24|E|region:RU_type:landmark}}
[[Файл:Spb 06-2017 img01 Spit of Vasilievsky Island.jpg|right|thumb|Стрэлка [[Васільеўскі востраў|Васільеўскага вострава]] з вышыні птушынага палёту]]
'''Стрэлка Васільеўскага вострава''' — усходні ўскраек [[Васільеўскі востраў|Васільеўскага вострава]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у; адзін з самых прыгожых [[Архітэктурны ансамбль|архітэктурных ансамбляў]] горада; прыклад гармоніі архітэктуры горада з пейзажам берагоў [[Нява|Нявы]].

== Гісторыя ==
[[Выява:Neva spit.jpg|thumb|right|Стрэлка Васільеўскага вострава]]
[[Выява:Spb 06-2017 img05 Spit of Vasilievsky Island.jpg|right|thumb|Стрэлка Васільеўскага вострава днём]]
[[Выява:Strelka 2006.jpg|right|thumb|Стрэлка Васільеўскага вострава ўначы]]
Васільеўскі востраў пачаў забудоўвацца яшчэ ў пятроўскія часы. У [[1716]] годзе быў зацверджаны праект архітэктара [[Даменіка Трэзіні]], паводле якога тут павінна была з'явіцца замкнёная трапецападобная плошча, акружаная па перыметры жылымі дамамі. Аднак неўзабаве [[Пётр I Вялікі|Пётр I]] вырашыў зрабіць стрэлку культурным і дзелавым цэнтрам горада. Пад гэтыя мэты Трэзіні ў [[1719]] — [[1721]] гады стварыў новы праект, які прадугледжвае будаўніцтва ўрадавых устаноў — [[будынак Дванаццаці калегій|будынка дванаццаці калегій]], а таксама [[будынак Біржы|біржы]], гасцінага двара і сабора.

Напачатку [[1720-е|1720-х]] уздоўж [[Вялікая Нява|Вялікай Нявы]] заклалі падмуркі пад [[Кунсткамера|Кунсткамеру]] і палац царыцы [[Праскоўя Фёдараўна Салтыкова|Праскоўі Фёдараўны]], які з [[1727]] года быў аддадзены [[Пецярбургская акадэмія навук|Акадэміі навук]]. Але паўночны бераг заставаўся партовым раёнам, меней добраўпарадкаваным. Тут уздоўж [[Малая Нява|Малой Нявы]] па праекце Трэзіні ўзвялі Гасціны двор (1722-35, захаваўся фрагмент), а таксама дамы [[Апраксіны]]х, [[Дземідавы]]х, [[Нарышкіны]]х, [[Лапухіны]]х. У [[1730-я]] сюды быў пераведзены порт і ў гэтых будынках размясціліся біржа, мытня, склады тавараў. Паміж акадэмічным і гандлёвымі комплексамі размяшчалася шырокая нядобраўпарадкаваная тэрыторыя.

=== Увасабленне праекта, які захаваўся дагэтуль ===
У [[1750-я]] пасярэдзіне плошчы па праекце І. Я. Шумахера быў пастаўлены спецыяльны павільён для Готарпскага глобуса. Паводле плана [[1767]] года, зацверджанаму [[Камісія па каменным будаўніцтве Санкт-Пецярбурга і Масквы|Камісіяй па каменным будаўніцтве Санкт-Пецярбурга і Масквы]], пустуючую тэрыторыю вынікала аформіць у падковападобную плошчу. За шэсць гадоў з [[1783]] па [[1789]] гады па праекце [[Джакама Кварэнгі]] на беразе Вялікай Нявы быў пабудаваны галоўны будынак Акадэміі навук, а таксама ўвагнутая частка паўночнага пакгаўза ([[1795]]—[[1797]]).

У [[1805]]—[[1810]] гадах архітэктар [[Жан Франсуа Тама-дэ-Тамон|Тама-дэ-Тамон]] пабудаваў на пустой плошчы паміж гэтымі раёнамі [[Будынак Біржы|будынак новай Біржы]], які адказваў патрэбнасцям растучай эканомікі [[Расія|Расіі]]. Велічны будынак выкананы ў стылі [[Архітэктура Старажытнай Грэцыі#Старажытнагрэчаскія храмы|антычных храмаў]]. Перад будынкам архітэктар усталяваў дзве [[Растральныя калоны (Санкт-Пецярбург)|Растральныя калоны]] з алегарычнымі фігурамі каля падножжа, якія ўвасабляюць вялікія рускія рэкі: [[Волга|Волгу]], [[Дняпро|Днепр]], [[Нява|Няву]] і [[Волхаў]]&lt;ref name=&quot;Наука и жизнь, N5, 2007&quot;&gt;[http://www.nkj.ru/archive/articles/6707/ Ростральные колонны — символ морских побед | № 2, 2000 год | Журнал «Наука и жизнь»&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;.
Ансамбль завяршаюць разбежныя крыламі ад Біржы будынка паўднёвага і паўночнага пакгаўзаў і мытні, пабудаваныя ў [[1826]]—[[1832]] гадах архітэктарам [[Іван Францавіч Лукіні|І. Ф. Лукіні]].

== Змена панарамы Стрэлкі Васільеўскага вострава ў 2008 годзе ==
[[Выява:Spit of the Vasilievsky Island - damaged Panorama 2008 3.jpg|thumb|250px|left|Від на Стрэлку Васільеўскага вострава з [[Ліцейны мост|Ліцейнага моста]] (2008)]]
У 2008 годзе гістарычнае аблічча Стрэлкі Васільеўскага вострава было, паводле меркавання спецыялістаў, непапраўна скажона&lt;ref name=&quot;fontanka&quot;&gt;[http://www.fontanka.ru/2008/05/30/071/ Фотофакт: убили панораму Стрелки]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mr&quot;&gt;[http://www.mr-spb.ru/story/opinion/2008/05/29/story_4138.html Від на Стрэлку стаў іншым] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080604042123/http://www.mr-spb.ru/story/opinion/2008/05/29/story_4138.html |date=4 чэрвеня 2008 }}&lt;/ref&gt; будаўніцтвам вышынных будынкаў у раёне ДК імя Кірава. Калі ў маі 2008 г. гэта вылілася скандал&lt;ref name=&quot;fontanka&quot;/&gt;, і гарадская грамадскасць назвала гэту будоўлю «горадабудаўнічым злачынствам», урад Санкт-Пецярбурга прапанаваў забудоўшчыку, якому раней быў выдадзены дазвол на будаўніцтва, паменшыць паверхавасць будынка&lt;ref name=&quot;fontanka1&quot;&gt;[http://www.fontanka.ru/2008/06/06/061/ Дом, які сапсаваў від на біржу, Смольны зробіць ніжэй]&lt;/ref&gt;. Забудоўшчык адмовіўся гэта зрабіць і заявіў, што інакш звернецца ў суд&lt;ref name=&quot;fontanka3&quot;&gt;[http://www.fontanka.ru/2008/06/06/062/ Уладальнік будынка новай біржы будзе змагацца за яе вышыню]&lt;/ref&gt;.

Апроч гэтага будаўніцтва, існуе таксама праект [[Марскі Фасад|«Марскі Фасад»]], які можа прывесці да яшчэ горшых наступстваў для гармоніі архітэктурнага ансамбля Стрэлкі Васільеўскага вострава.
{{Панарама|St petersburg 4.jpg|990px|&lt;center&gt;Панарама Стрэлкі Васільеўскага вострава &lt;br /&gt;(від з боку сценкі набярэжнай Нявы ў Біржавога сквера)&lt;/center&gt;}}

== Гл. таксама ==
[[Выява:The Soviet Union 1991 CPA 6341 stamp (Airships. Norge) 1200dpi.jpg|right|thumb|[[Паштовая марка|Марка]] з выявай [[Палярнік|палярнага]] [[Дырыжабль|дырыжабля]] ''[[Норгэ]]'' над ''Стрэлкай [[Васільеўскі востраў|Васільеўскага вострава]]'']]
* [[Фантан на Няве]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* А. Н. Петров, Е. А. Борисова, А. П. Науменко и др.; Гл. ред. Г. Н. Булдаков  4-е изд. / Памятники архитектуры Ленинграда. — Л.: Стройиздат, Ленинградское отделение, 1976. — С. 96—113. — 574 с.
* Горбачевич К. С., Хабло Е. П. Почему так названы? О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Ленинграда. — 3-е изд., испр. и доп. — Л.: Лениздат, 1985. — С. 317. — 511 с.
* Горбачевич К. С., Хабло Е. П. Почему так названы? О происхождении названий улиц, площадей, островов, рек и мостов Санкт-Петербурга. — 4-е изд., перераб. — СПб.: Норинт, 1996. — С. 32—33. — 359 с. — ISBN 5-7711-0002-1

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Spit of the Vasilievsky Island}}
* [http://encspb.ru/object/2804004224 Энцыклапедыя Санкт-Пецярбурга] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200126224559/http://encspb.ru/object/2804004224 |date=26 студзеня 2020 }}
* [http://www.nkj.ru/archive/articles/6707/ Наука и жизнь, N5, 2007]
* [http://flatagent.spb.ru/places/arrow Стрэлка Васільеўскага вострава (матэрыял з кнігі У.Несцерава «Знаешь ли ты свой город?»)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110509053925/http://flatagent.spb.ru/places/arrow |date=9 мая 2011 }}

{{Славутасці Санкт-Пецярбурга}}

[[Катэгорыя:Архітэктура Санкт-Пецярбурга]]
[[Катэгорыя:Набярэжныя Санкт-Пецярбурга]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя раёны Санкт-Пецярбурга]]</text>
      <sha1>9uiviostdteg9d4tboqugm68qnuucmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р5</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196300</id>
    <revision>
      <id>5166101</id>
      <parentid>4796105</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5166101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3338" sha1="0rnmxcmaz1hyk1vow4u14qsx6dvtyjo" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = [[выява:P5-BY.svg|60px|Р5]]
| назва = [[Баранавічы|Баранавічы]] - [[Іўе]]
| назва2 =
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён = [[Выява:Flag of Brest Voblast, Belarus.svg|20px|border]] [[Брэсцкая вобласць]]&lt;br&gt;[[File:Flag of Hrodna Voblasts.svg|20px|border]] [[Гродзенская вобласць]]
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 30
| пачатак = [[Баранавічы|Баранавічы]]
| праз = [[Навагрудак]] (37 км)
| канец = [[Іўе]]
| пакрыццё = [[асфальт]]
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
Дарога {{таблічка-by|Р|5}} — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння ў [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае гарады [[Баранавічы]] і [[Іўе]]. Працягласць — 94 км.

Праходзіць па тэрыторыі [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкага]] раёна [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], [[Навагрудскі раён|Навагрудскага]] і [[Іўеўскі раён|Іўеўскага]] раёнаў [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]].

== Населеныя пункты ==
* [[Брэсцкая вобласць]], [[Баранавіцкі раён]]
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Баранавічы]] {{таблічка-by|Р|5}}
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|2}}
** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{таблічка-by|М|1}} {{таблічка-eu|30}}
** [[Кастрычніцкі]]
** [[Сталовічы]]
** [[Арабоўшчына]]
** [[Калдычава]]
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] [[Гарадзішча]]
** [[Вялікае Сяло]]
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] [[Гарадзішча]]
** [[Канюшоўчына]]
** [[Зялёная]]
** [[Мікулічы]]
* [[Гродзенская вобласць]], [[Навагрудскі раён]]
** [[Валеўка]]
** [[Нёўда]]
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|10}}, {{таблічка-by|Р|11}}
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Навагрудак]], [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|105}}
* [[Іўеўскі раён]]
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|М|6}} {{таблічка-eu|28}}
** [[Дзяндзелішкі]]
** [[Ганчары]]
** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|135}}
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Іўе]]

== Гл. таксама ==
* [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]]

== Спасылкі ==
* [http://www.belavtodor.belhost.by Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР]

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р005}}
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>0rnmxcmaz1hyk1vow4u14qsx6dvtyjo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сан (народ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197787</id>
    <revision>
      <id>5165962</id>
      <parentid>4623189</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18439" sha1="s1a91l6udsci3mpjglpks8ugzy2en7l" xml:space="preserve">{{Этнічная група|
   group     = Сан &lt;br /&gt; (''Saan, San'')
 | image     = [[Выява:BushmenSan.jpg|300px]]
 | caption   = &lt;div style=&quot;background-color:#fee8ab&quot;&gt;&lt;small&gt; 
 | poptime   = 96400 (2014 г.)  
 | popplace  = [[Паўднёвая Афрыка]]  
 | langs     = [[кайсанскія мовы]]
 | rels      =  [[шаманізм]], [[татэмізм]], [[хрысціянства]]
 | related   = [[гатэнтоты]], [[нама]], [[грыква]], магчыма [[сандавэ]] і [[хадза]]
}}

'''Сан''' (саманазва ''San'' або ''Saan''), вядомыя таксама як '''бушмены''' ({{lang-en|Bushmen}}, {{lang-af|Boesman}}) — частка [[кайсанскія народы|кайсанскіх этнасаў]] на поўдні [[Афрыка|Афрыкі]], аб'яднаных падабенствамі [[культура|культуры]] і самавызначэннем. Жывуць невялікімі групамі па некалькі тысяч або сотняў чалавек у розных раёнах [[ПАР|Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі]], [[Батсвана|Батсваны]], [[Намібія|Намібіі]], [[Замбія|Замбіі]], [[Зімбабве]], [[Ангола|Анголы]]. Агульная колькасць (2014 г.) - 96 400 чалавек&lt;ref&gt;[http://joshuaproject.net/clusters/203 People Cluster: Khoisan]&lt;/ref&gt;. 

== Гісторыя ==
Згодна даследаванням групы [[генетыка|генетыкаў]], якія праводзіліся ў [[Афрыка|Афрыцы]] на працягу [[1999]] - [[2009]] гг., сан, што жывуць на мяжы [[Намібія|Намібіі]] і [[ПАР]], з'яўляюцца найстаражытнейшай групай [[Чалавек разумны|людзей сучаснага тыпу]], паколькі паходзяць напроста ад ранніх продкаў чалавека і маюць найбольшую [[ген]]етычную разнастайнасць&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-1176140/Meet-ancestors-DNA-study-pinpoints-Namibia-home-worlds-ancient-race.html Meet the ancestors: DNA study pinpoints Namibia as home to the world's most ancient race]&lt;/ref&gt;. Большасць [[культурная антрапалогія|антраполагаў]] лічаць, што ў мінулым сан займалі значна большую тэрыторыю Афрыкі, у тым ліку на поўнач ад [[экватар]]а. Гэта часткова падцвярджаецца [[археалогія|археалагічнымі]] знаходкамі. Генетыкі выявілі, што блізкімі па паходжанню да сан з'яўляюцца некалькі груп афрыканскага насельніцтва ў раёне [[Чырвонае мора|Чырвонага мора]] і [[Заходняя Афрыка|Заходняй Афрыкі]]&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/news/science/worlds-most-ancient-race-traced-in-dna-study-1677113.html World's most ancient race traced in DNA study]&lt;/ref&gt;.

Археолагі сведчаць, што 20 - 10 тысяч гадоў таму сан мігрыравалі ў [[Паўднёвая Афрыка|Паўднёвую Афрыку]], дзе вялі лад жыцця [[паляванне|паляўнічых]] і [[збіральніцтва|збіральнікаў]]. Захаваліся рэшткі іх прысутнасці ў гэтым рэгіёне ў старажытнасці, у тым ліку наскальныя малюнкі ў [[Драконавыя горы|Драконавых гарах]]&lt;ref&gt;[http://www.nieu-bethesda.com/en/history/san-a-khoi.html Khoi &amp; San people] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140504032654/http://www.nieu-bethesda.com/en/history/san-a-khoi.html |date=4 мая 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://doktorgee.worldzonepro.com/BlogFiles/NewPerspectives2007_2_41.pdf Victor A Grauer, New perspectives on the Kalahari debate: a tale of two ‘genomes’]&lt;/ref&gt;. У першыя стагоддзі нашай эры на поўдзень Афрыкі пачалася міграцыя [[банту]]. Яны паступова выціснулі сан у раён [[Пустыня Калахары|Калахары]]. Але яшчэ некалькі стагоддзяў таму тэрыторыя, населеная сан была значна шырэйшай, чым у нашы дні&lt;ref&gt;[http://www.ezakwantu.com/Tribes%20-%20Southern%20African%20Tribal%20Migrations.htm Southern African Tribal Migrations]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/1165252/Bushmen_arrows_and_their_recent_history_Crossed_outlooks_of_historical_ethnological_and_archaeological_sources Bruno BOSC-ZANARDO, François BON &amp; François-Xavier FAUVELLE-AYMAR, BUSHMEN ARROWS AND THEIR RECENT HISTORY]&lt;/ref&gt;. Прыход еўрапейцаў у Паўднёвую Афрыку выклікаў новую хвалю міграцый афрыканскіх народаў. Хаця еўрапейскія пасяленцы доўгі час не сутыкаліся непасрэдна з сан, іх прысутнасць вымушала іншых пасяленцаў поўдню Афрыкі рухацца на поўнач і займаць паляўнічыя тэрыторыі сан. У [[19 стагоддзе|XIX]] ст. сан моцна пацярпелі ад перасяленцаў [[грыква]] і [[буры|бураў]]. 

У выніку выжылыя групы бушменаў былі выціснуты на поўнач або апынуліся ў ізаляцыі адна ад адной. Да сярэдзіны [[20 стагоддзе|XX]] ст. захавалася больш за дзясятак вандроўных груп, кожная з якіх мела сваю саманазву і размаўляла на асобнай [[мова|мове]] або [[дыялект|дыялекце]]. У еўрапейскай [[літаратура|літаратуры]] ў адносінах да іх выкарыстоўваліся розныя назвы, але пераважала супольная назва ''бушмены''. У [[20 стагоддзе|XX]] ст. [[хрысціянства|хрысціянскія]] місіянерскія арганізацыі, улады [[ПАР]] і [[Батсвана|Батсваны]] пачалі прадпрымаць захады для прыцягвання сан да цывілізаванага грамадства. Характэрна, што разбурэнне іх традыцыйнага ладу жыцця не ставілася на мэту. Для сан будавалі спецыяльныя станцыі, дзе яны маглі атрымаць [[вада|ваду]], ежу, [[медыцына|медыцынскую]] дапамогу, школьную адукацыю. Асабліва плённым быў вопыт Батсваны, дзе дзяржаўныя ўстановы шчыльна супрацоўнічалі з міжнароднымі арганізацыямі. 

З 1970-ых гг. прадпрымаліся захады для наладжвання кантактаў паміж рознымі групамі. Пры гэтым першапачаткова ў навуковай літаратуры, а потым і сярод саміх паляўнічых і збіральнікаў пачала пашырацца супольная назва ''сан''. Меркавалася, што іншыя назвы былі дадзены звонку і мелі прыніжальны характар. Але, як высветлілася пазней, назва ''сан'' таксама была вонкавай і прыйшла з мовы іншага [[кайсанскія народы|кайсанскага]] народа [[нама]].

== Культура ==
[[File:Bosjesmannendorp.JPG|thumb|Група сан]]
Асноўныя традыцыйныя заняткі сан — вандроўнае [[паляванне]] і [[збіральніцтва]]. Аб'яднанні сан прыкладна па 20 чалавек&lt;ref&gt;[http://traditionscustoms.com/people/san-people traditionscustoms.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150317094506/http://traditionscustoms.com/people/san-people |date=17 сакавіка 2015 }}&lt;/ref&gt; самастойна перамяшчаюцца па пэўнай тэрыторыі і спыняюцца на часовыя стаянкі ў месцах, дзе найлепей могуць забяспечыць сябе здабычай і вадой. Часцяком шлях міграцыі сан звязаны з міграцыяй дзікай жывёлы. 

Паляванне лічыцца выключна мужчынскім заняткам, збіральніцтвам і зборам вады займаюцца пераважна жанчыны&lt;ref&gt;[http://www.dvl.co.za/news/102009/index.html A little more about the San people] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140518045648/http://www.dvl.co.za/news/102009/index.html |date=18 мая 2014 }}&lt;/ref&gt;. Паляўнічыя карыстаюцца [[лук]]ам і [[дзіда]]мі. Навершы дзід і стрэл змазваюць расліннай і змяінай [[атрута]]й. Загоннае паляванне амаль не практыкуецца. Сан набліжаюцца да жывёлы як мага бліжэй і раняць яе. Калі рана не смяротная, і жывёла працягвае рухацца, паляўнічыя арганізуюць пераслед, пакуль яна не памрэ. Пераслед параненай жывёлы можа цягнуцца некалькі дзён, і паляўнічыя перамяшчаюцца ўслед за здабычай на многія кіламетры. Такі спосаб палявання лічыцца адным з найстаражытнейшых. Найчасцей сан выбіраюць у якасці ахвяры ўжо параненых або хворых жывёл. Канфлікты паміж сан і суседнімі народамі-жывёлагадоўцамі ў мінулым часткова тлумачыліся выпадкамі нападаў сан на свойскую жывёлу. Паляўнічыя сан — выдатныя следапыты, умеюць арыентавацца ў незнаёмай [[пустыня|пустыннай]] мясцовасці. Кожны паляўнічы мае скураны мех, які чапляецца за плячыма і ўтрымоўвае неабходны запас ежы і лекаў. 

Збіральніцтва забяспечвае сан асноўным харчам (каля 80%)&lt;ref&gt;[http://goafrica.about.com/library/bl.san.htm The San (also known as Bushmen or Basarwa)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120428203334/http://goafrica.about.com/library/bl.san.htm |date=28 красавіка 2012 }}&lt;/ref&gt;. Сан ужываюць у ежу практычна ўсе віды дзікіх жывёл і ядомых раслін. У [[балота|балоцістых]] або [[рака|рачных]] мясцовасцях ловяць на водмелях рыбу, збіраюць [[казуркі|казурак]] і [[вусень|вусеняў]]. Гатуюць ўсе часткі забітай жывёлы, у тым ліку раздробненыя [[косць|косткі]]. Ваду ў засушлівы сезон захоўваюць у [[страус]]іных [[яйка]]х, якія закопваюць у пясок.

На месцах стаянак сан будуюць часовыя хаціны з галля і лісця ў выглядзе [[будан]]оў, шырока распаўсюджаны простыя заслоны з галін, што ахоўваюць ад ветру ў халодны перыяд. Жытлы ўзводзяць мужчыны, яны таксама нясуць адказнасць за вогнішча. 

У мінулым сан карысталіся простай [[вопратка]]й у выглядзе накідак або насцегнавых павязак. Іх рабілі з раслін або скуры і выкарыстоўвалі пераважна ўзімку. 

Аб'яднанні вандроўнікаў звычайна фарміруюцца па сваяцкай прыкмеце, але не абавязкова. Часам да групы далучаюцца прышлыя сем'і. У аб'яднанняў няма выразнага лідара&lt;ref&gt;[http://www.encounter.co.za/article/49.html The Remarkable Khoi and San people of the Past ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130727115014/http://www.encounter.co.za/article/49.html |date=27 ліпеня 2013 }}&lt;/ref&gt;. У выпадку канфліктаў аб'яднанні могуць распадацца, асобныя сем'і пакідаць сваякоў. На працягу года аб'яднанні сустракаюцца некалькі разоў з суседзямі, абменьваюцца падарункамі, навінамі, часам заключаюць сумесныя [[шлюб]]ы. 

Пераважаюць малыя нуклеарныя сем'і, дазволены [[палігінія]] і [[паліандрыя]], а таксама шлюбы з блізкімі сваякамі&lt;ref&gt;[http://bushmen5.tripod.com/id3.html The Bushmen of South Africa. Religion of the Bushmen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140728112813/http://bushmen5.tripod.com/id3.html |date=28 ліпеня 2014 }}&lt;/ref&gt;. Першы шлюб звычайна адбываецца па дамоўленасці бацькоў. Жаніх павінен забіць жывёлу і прынесці яе да сваякоў нявесты, каб давесці ім, што ён здольны забяспечыць будучую сям'ю. Пасля арганізацыі належных шлюбных рытуалаў жаніх перахозіць жыць у сям'ю нявесты і абавязваецца некаторы час падпарадкоўвацца ёй&lt;ref&gt;[https://www.sahistory.org.za/article/san-hunter-gatherer-society-later-stone-age San hunter-gatherer society in the Later Stone Age] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220211191550/https://www.sahistory.org.za/article/san-hunter-gatherer-society-later-stone-age |date=11 лютага 2022 }}&lt;/ref&gt;. Малыя дзеці не прыцягваюцца да штодзённай працы, але разам з гэтым не заўсёды атрымоўваюць належны догляд.

Сан вядомы сваім наскальным [[жывапіс]]ам, рытуальнымі [[песня|спевамі]] і [[танец|танцамі]].

== Мовы ==
Сан размаўляюць на больш чым 10 розных [[мова]]х, якія адносяцца да [[кайсанскія мовы|кайсанскай сям'і моў]]. Толькі некаторыя з іх у наш час з'яўляюцца [[пісьмо]]вымі.

== Рэлігія ==
Сан падзяляюць [[сусвет]] на навакольны матэрыяльны і духоўны. Уваходжанне ў духоўны сусвет магчыма ў выніку рытуалаў ініцыяцыі, якія рушаць за выніковым паляваннем на некалькі асаблівых на думку сан жывёл і ўжываннем іх [[мяса]]. Рытуалы суправаджаюцца [[танец|танцамі]] і [[песня|спевамі]], падчас якіх удзельнік адчувае транс. У некаторых групах прысутнічаюць [[шаманізм|шаманы]], што займаюцца арганізацыяй рытуалаў, захоўваюць вусныя паданні групы, дапамагаюць хворым. Найвышэйшай істотай лічыцца 'Kaggen (літаральна &quot;[[Багамолы|багамол]]&quot;)&lt;ref&gt;[http://thesanbushmen.blogspot.com/2011/11/san-religion.html San Religion]&lt;/ref&gt;. У [[міф]]ах сан ён выступае ў якасці продка або стваральніка матэрыяльнага сусвета, у залежнасці ад сітуацыі можа прымаць аблічча людзей і жывёл.   

У наш час сярод сан таксама распаўсюджана [[хрысціянства]].

== Зноскі ==
{{reflist|2}}

== Спасылкі ==
* {{Commons|Category:San people}}
* [http://www.survivalinternational.org/tribes/bushmen The Bushmen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140418180801/http://www.survivalinternational.org/tribes/bushmen |date=18 красавіка 2014 }}
* [http://www.africaguide.com/culture/tribes/bushmen.htm African People &amp; Culture: BUSHMEN/SAN]
* [http://www.bradshawfoundation.com/bushman/ THE SAN BUSHMEN OF THE DRAKENSBERG MOUNTAINS]
* [http://www.namibian.org/travel/namibia/population/busman.htm The Bushman / San People: an overview of Namibia’s population] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140513010103/http://www.namibian.org/travel/namibia/population/busman.htm |date=13 мая 2014 }}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Народы Афрыкі]]
[[Катэгорыя:Кайсанскія народы]]
[[Катэгорыя:Народы Паўднёвай Афрыкі]]
[[Катэгорыя:Народы Намібіі]]
[[Катэгорыя:Народы ПАР]]
[[Катэгорыя:Народы Батсваны]]</text>
      <sha1>s1a91l6udsci3mpjglpks8ugzy2en7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сангірцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207091</id>
    <revision>
      <id>5165965</id>
      <parentid>4640257</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13251" sha1="kpbzlox8hly1n3nqk6x68owgkgjpp24" xml:space="preserve">{{Этнічная група|
   group     = Сангірцы &lt;br /&gt; (''Sangir, Sangihe, Sangu'')
 | image     = [[Выява:COLLECTIE TROPENMUSEUM Vissersfamilie op het strand in de weer met net Poelau Sangihe TMnr 10029483.jpg|300px]]
 | caption   = &lt;div style=&quot;background-color:#fee8ab&quot;&gt;Фота 1948 г.&lt;/div&gt;
 | poptime   = 378 тыс. (2014 г.)
 | popplace  = {{Сцягафікацыя|Інданезія}} — 265 тыс. &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Філіпіны}} — 113 тыс.
 | langs     = сангірская мова
 | rels      = [[хрысціянства]], [[іслам]], [[культ продкаў]], [[анімізм]], [[шаманізм]]
 | related   = [[Гарантала (народ)|гарантала]], [[вісая]], [[мангандоу]], [[мінахасы]], [[баджа]]
}}
'''Сангірцы''' (саманазвы ''Sangir, Sangihe, Sangu'') — карэннае насельніцтва [[востраў|астравоў]] усходняй часткі [[мора Сулавесі]], у тым ліку [[астравы Санг'ё|астравоў Санг’ё]], а таксама поўначы [[востраў Сулавесі|вострава Сулавесі]], захаду [[востраў Мінданао|вострава Мінданао]]. Жывуць пераважна ў [[Інданезія|Інданезіі]] і [[Філіпіны|Філіпінах]]. Агульная колькасць ([[2014]] г.) — 378 тысяч чалавек&lt;ref&gt;[http://joshuaproject.net/people_groups/14725 Sangirese]&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Першасным месцам рассялення сангірцаў з’яўляюцца [[астравы Санг'ё]]. Археолагі вызначылі, што першыя людзі трапілі на іх у 3 тысячагоддзі да н. э. і, верагодна, з’яўляліся [[негрытосы|негрытосамі]]. У 1 тысячагоддзі да н. э. праз тэрыторыю паўднёвых [[Філіпіны|Філіпін]] сюды прыйшлі мігранты-[[аўстранезійцы]]. Яны асімілявалі тубыльцаў, пачалі развіваць [[сельская гаспадарка|сельскую гаспадарку]], вырабляць [[тканіна|тканіны]] і [[кераміка|кераміку]]. Сучасныя сангірцы — прамыя нашчадкі таго насельніцтва, што склалася на астравах Санг’ё да пачатку [[Наша эра|нашай эры]].

Самі сангірцы лічаць, што паходзяць непасрэдна з [[востраў Сангір|вострава Сангір]], і іх першапродкам з’яўляецца Гумасалангі, культурны герой, які жыў прыкладна ў [[14 стагоддзе|XIV]] — [[15 стагоддзе|XV]] стст. У гэты перыяд на астравах Санг’ё склалася [[дзяржава]], што знаходзілася ў падпарадкаванні [[мусульмане|мусульманскіх]] валадароў [[Малукскія астравы|Малукскіх астравоў]]. У [[XVI]] ст. астравы былі адкрыты [[Партугалія|партугальцамі]]. У [[17 стагоддзе|XVII]] ст. першапачаткова фармальна далучаны да [[калонія|каланіяльных]] валоданняў [[Іспанія|Іспаніі]], а потым — [[Нідэрланды|Нідэрландаў]]. Малукскія султаны таксама працягвалі лічыць Санг’ё сваёй тэрыторыяй.

Да [[19 стагоддзе|XIX]] ст. уплыў еўрапейцаў абмяжоўваўся [[гандаль|гандлем]]. Паколькі астравы Санг’ё знаходзіліся паміж галандскімі і іспанскімі валоданнямі, мясцовыя насельнікі паспяхова выступалі ў ролі гандлёвых пасрэднікаў і [[кантрабанда|кантрабандыстаў]]. Гэта абумовіла з’яўленне паселішчаў сангірцаў на [[востраў Сулавесі|Сулавесі]] і поўдні [[Філіпіны|Філіпін]]. Перасяленню сангірцаў у іншыя раёны ўсходу [[мора Сулавесі]] садзейнічала катастрафічнае вывяржэнне вулкана Аву на востраве Сангір [[2 сакавіка]] [[1856]] г. У XIX ст. на астравах з’явілася [[пратэстантызм|пратэстанцкая]] місія, узмацнілася роля каланіяльных чыноўнікаў.

У [[1950]] г. Сулавесі і астравы Санг’ё ўвайшлі ў склад [[Інданезія|Інданезіі]]. Першае дзесяцігоддзе кіравання інданезійскай адміністрацыі адзначылася барацьбой супраць кантрабанды, якой займаліся многія сангірцы, а таксама ўдзелам некаторых сангірцаў у антыўрадавым руху. У канцы 1950-х — пачатку 1960-х гг. сангірцы, незадаволеныя дзеяннямі інданезійцаў, узнавілі міграцыю на тэрыторыю Філіпін. Міграцыя сангірскага насельніцтва паміж дзвюма краінамі адбываецца і ў нашы дні.

== Асаблівасці культуры ==
Асноўнымі заняткамі сангірцаў здаўна былі [[земляробства]], [[рыбалоўства]], [[паляванне]] і марскі транзітны [[гандаль]] паміж [[Востраў Сулавесі|Сулавесі]], [[Малукскія астравы|Малукскімі астравамі]] і [[Філіпіны|Філіпінамі]]. Вырошчваюць [[батат]], [[бананы]], [[кукуруза|кукурузу]], [[какосавая пальма|какосавую пальму]]. Земляробства лічыцца пераважна жаночай справай. Адлік сваяцтва і перадача зямельнай спадчыны раней адбываліся па жаночай лініі. Галоўнымі заняткамі мужчын былі будаўніцтва [[судна]]ў, мараплаўства, гандаль.

Жытлы будавалі на па́лях. Сем’і, якія жылі ў адной [[вёска|вёсцы]], складалі абшчыну ''соа''. Пры перасяленні з [[астравы Санг'ё|астравоў Санг’ё]] сангірцы імкнуліся і надалей падтрымліваць сваяцкія сувязі са сваёй ''соа'', што садзейнічала захаванню іх самавызначэння ў асяроддзі блізкіх па [[мова|мове]] і [[культура|культуры]] народаў.

[[Фальклор]] сангірцаў знакаміты сваім [[танец|танцавальным]] [[мастацтва]]м. Мясцовыя танцы ''гундэ'', ''алабадзіры'', ''сала'', ''упасі'' і інш. першапачаткова мелі [[рытуал]]ьнае прызначэнне, але ў нашы дні таксама суправаджаюць звычайныя [[свята|святы]]. Сангірскія танцы ўяўляюць сабою пэўны набор плаўных рухаў цела аднаго танцора, аднак танцы арганізуюцца для вялікай колькасці людзей, суправаджаюцца [[музыка|музычным]] акампанементам і жаночым [[рыфма]]ваным [[песня|спевам]].

== Рэлігія ==
Старажытная [[рэлігія]] сангірцаў мела [[політэізм|політэістычны]] характар, уключала веру ў шматлікіх духаў [[прырода|прыроды]] і [[культ продкаў|продкаў]], шанаванне рытуальных [[рэлігійны фетышызм|фетышоў]] і [[магія|магію]]. Сярод сангірцаў вылучаўся пласт шаманаў, якія выступалі ў якасці пасярэднікаў паміж светам людзей і духаў, аберагалі хворых і дзяцей. Нягледзячы на распаўсюджанне [[іслам]]у і [[хрысціянства]], многія старажытныя [[абрад]]ы практыкуюцца і ў нашы дні.

Іслам пачаў распаўсюджвацца ў [[15 стагоддзе|XV]] — [[16 стагоддзе|XVI]] стст. з [[Малукскія астравы|Малукскіх астравоў]] і поўначы [[востраў Сулавесі|Сулавесі]], але да прыходу еўрапейцаў меў вельмі абмежаваны ўплыў. У [[17 стагоддзе|XVII]] ст. група [[мусульмане|мусульман]]-сангірцаў перасялілася ў раён [[Манада]], дзе склала асобную рэлігійна-этнічную групу ''сангіл''. У [[19 стагоддзе|XIX]] — пачатку [[20 стагоддзе|XX]] ст. сярод сангірцаў дзейнічалі мусульманскія прапаведнікі з іншых [[азія]]цкіх калоній [[Нідэрланды|Нідэрландаў]].

Першымі хрысціянскімі місіянерамі былі [[Іспанія|іспанскія]] манахі-[[каталіцызм|каталікі]] (XVII ст.). Але іх дзейнасць не мела доўгатэрміновага характару. З [[1857]] г. на астравах Санг’ё адчыняліся [[пратэстантызм|пратэстанцкія]] місіі.

У нашы дні каля 98 % вернікаў спавядае хрысціянства, прычым большасць — пратэстантызм. Астатнія вернікі — мусульмане.

== Мова ==
Сангірская [[мова]] блізкая да мовы [[мінахасы|мінахасаў]]. Падзяляецца на 8 лакальных [[дыялект]]аў. Пісьмовасць на аснове [[лацінскі алфавіт|лацінкі]]. На ёй існуе [[рэлігія|рэлігійная]] [[літаратура]], аднак у школьнай адукацыі і [[сродкі масавай інфармацыі|сродках масавай інфармацыі]] амаль не ўжываецца. Сангірскія мужчыны таксама шырока карыстаюцца вуснай гаворкай ''сасахара'', распрацаванай у першай палове [[20 стагоддзе|XX]] ст. сангірскімі [[пірацтва|піратамі]] і [[кантрабанда|кантрабандыстамі]]. Яна ўключае вялікую колькасць запазычаных або скажоных словаў.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.ethnicgroupsphilippines.com/people/ethnic-groups-in-the-philippines/sangir/ Ethnic Groups of the Philippines — Sangir] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150110174729/http://www.ethnicgroupsphilippines.com/people/ethnic-groups-in-the-philippines/sangir/ |date=10 студзеня 2015 }}
* [http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/e-books/e-book.php?id=80&amp;t=2 SANGIL (SANGIR/MARORE)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140727062649/http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/e-books/e-book.php?id=80&amp;t=2 |date=27 ліпеня 2014 }}
* [http://www.everyculture.com/East-Southeast-Asia/Sangir.html Sangir — Countries and Their Cultures]
* [http://sangihepirua.blogspot.com/2011/10/history-and-culture-sangihe-north.html SEJARAH DAN KEBUDAYAAN SANGIHE]
* [http://www.rappler.com/world/specials/southeast-asia/52543-indonesian-sangirs-mindanao The Indonesian Sangirs in Mindanao]
* [http://www.ramatours.com/info-sulawesi.shtml North Sulawesi] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304141026/http://www.ramatours.com/info-sulawesi.shtml |date=4 сакавіка 2016 }}

[[Катэгорыя:Народы Азіі]]
[[Катэгорыя:Народы Інданезіі]]
[[Катэгорыя:Народы Філіпінаў]]
[[Катэгорыя:Аўстранезійцы]]</text>
      <sha1>kpbzlox8hly1n3nqk6x68owgkgjpp24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Салагубы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211816</id>
    <revision>
      <id>5166020</id>
      <parentid>5155009</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5166020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10272" sha1="a086pv06ajq21k4qsbudhm5knpljwcy" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''' ({{lang-ru|Соллогубы}}) або '''Давойна-Салагубы''' — шляхецкі род герба «[[Праўдзіц]]». З XVII ст. ужывалі прыдомак ''Давойна'', з XVIII ст. карысталіся графскім тытулам.

Паводле падання вядомага з 18 ст., род выводзіў сябе ад [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і [[Давойны|Давойнаў]], магчыма, нехта з іх продкаў прыняў на [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] герб «Праўдзіц»&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Szamowski D., Pożegnanie bez rozstania odchodzącey z ziemię do nieba Matki Boskiey w oktawę przy solenney w niebowzięcia uroczystości konkluzyi, w Archipresbiteralnym in circulo stołecznego Miasta Krakowskiego Kościele z Kaznodzieyskiey ambony w roku 1718 ogłoszone. Iasnie Wielmoznemv IMci Panu Janowi Sołłohubowi Deputatowi Jaśnie Oświeconego Trybunału Koronnego, Cześnikowi Xięstwa Zmudzkiego, Pułkownikowi Wosk J.K.M. y W. Xięstwa Litewskiego przy życzliwym powitaniu przez Xiędza Daniela od S. Stanisława Scholarum Piarum na ten czas Krakowskiego, a teraz Prześwietney Kolegiaty Łowickiey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://bc.radom.pl/dlibra/publication/45533/edition/44162/content|загаловак=Niesiecki K., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. Powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych T. 8, Lipsk: Nakładem i drukiem Breitkopfa i Haertla, 1841, s. 455–456}}&lt;/ref&gt;.

Першы пэўна вядомы прастаўнік роду, ад якога паходзілі іншыя — Андрэй, жыў у 2-й палове XV ст.{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Спачатку ён і яго сыны мелі маёнткі ў Менскім ваяводстве ў ваколіцах [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;. Юрый Андрэевіч, зрабіў добрую кар’еру і стаў смаленскім ваяводай, але не здолеў абараніць і здаў Смаленск у 1514 годзе, за што быў пакараны смерццю. У Юрыя Андрэевіча засталося тры сыны ў шлюбу з княжной Людмілай Свірскай, таксама былі дзеці ў братоў Юрыя. Паводле Попісу 1528 года род быў заможны, выстаўляў у паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым, аднак, відаць з-за шатлікасці, доўгі час іх нашчадкі былі шляхтай сярэдняй заможнасці.

Першую вялікую кар’еру ў 18 ст. здолеў зрабіць [[Ян Міхал Салагуб]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Яго сыны сталі магнатамі і пачалі ўжываць графскі тытул, а ўнук [[Ян  Салагуб]] узмацніў пазіцыі, дзякуючы супрацоўніцтву з расійскімі імператарамі. Ен нават пераехаў ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і ажаніўся з мясцовай арыстакораткай - Наталляй Нарышкінай. Дзякуючы родавай палітыцы на інфільтрацыю ў пецярбургскую эліту, нашчадкі Яна мелі моцныя пазіцыі пры Расійскім імператарскім двары. 27 лютага 1861 годзе яны атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу.

Акрамя графскай лініі, у пачатку 20 ст. было вядома яшчэ тры галіны таго ж роду Салагубаў у Мінскай&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003710315/|загаловак=Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания. — Минск: Губернская Типография, 1903. — С. 105. — 162 с.}}&lt;/ref&gt;, Магілёўскай, Віленскай, Ковенскай, Падольскай і Маскоўскай губерніях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=рус|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%83%D0%B1,_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%BE%D0%B4|title=Соллогуб, древний литовский род}}&lt;/ref&gt;:

* Нашчадкі Мартына Давойна-Салагуба, якому ў 1633 годзе быў падараваны маёнтак у Рослаўльскім павеце Смаленскага ваяводства (пазней шляхта Магілёўскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/44344|загаловак=Алфавитный список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Могилевской губернии: составлен в 1908 году. — Могилев: Типо-лит. Я.Н. Подземского, 1908. — С. 13. — 25 с.}}&lt;/ref&gt;.
* Нашчадкі Антона Салагуба, двараніна Оўруцкага павета ў 1699 годзе (шляхцічы Падольскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Список дворян, внесенных в родословную книгу Подольской губернии. — Каменец-Подольский: Изд. Подольского Дворянского Депутатского Собрания, 1897. — С. 310. — 377 с.}}&lt;/ref&gt;.
* Нашчадкі Яна Салагуба, землеўладальніка Упіцкага павета ў 1718 годзе, у яго шлюбе з Фёдарорай Карвоўскай (шляхцічы Ковенскай губерні).

Маскоўскі баярскі род Салагубавых, нашчадкі расійскага генерал-маёра А. С. Салагуба ва Украіне і паэт [[Фёдар Кузьміч Салагуб|Фёдар Салагуб]] (гэта псеўданім) — не належаць да роду Салагубаў.

== Найбольш вядомыя ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб]] (1885—1939) — брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}
* Салогубы // ''В. К. Лукомский'', '' Б. Л. Модзалевский''. Малороссийский гербовник. — Минск: Энциклопедикс. 2011. — ISBN 978-985-6958-24-6 — С. 160
* Соллогуб, древний литовский род // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>a086pv06ajq21k4qsbudhm5knpljwcy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166170</id>
      <parentid>5166020</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне, арфаграфія</comment>
      <origin>5166170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10243" sha1="09wj4jrduar0ahgujxt76dcu03bm4tr" xml:space="preserve">{{Шляхецкі род
| Прозвішча = Салагубы
| Герб = Herb Prawdzic.svg
| Подпіс гербу = [[Герб «Праўдзіч»]]
| Дэвіз = 
| Краіна паходжання = [[Вялікае Княства Літоўскае]]
| Тытул = 
| Прызнаныя ў = 
| Першы з роду = 
| Апошні з роду =
| Адгалінаванне роду =
| Адгалінаванні ад роду =
}}
'''Салагубы''' ({{lang-ru|Соллогубы}}) або '''Давойна-Салагубы''' — шляхецкі род герба «[[Праўдзіц]]». З XVII ст. ужывалі прыдомак ''Давойна'', з XVIII ст. карысталіся графскім тытулам.

Паводле падання вядомага з 18 ст., род выводзіў сябе ад [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і [[Давойны|Давойнаў]], магчыма, нехта з іх продкаў прыняў на [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] герб «Праўдзіц»&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Szamowski D., Pożegnanie bez rozstania odchodzącey z ziemię do nieba Matki Boskiey w oktawę przy solenney w niebowzięcia uroczystości konkluzyi, w Archipresbiteralnym in circulo stołecznego Miasta Krakowskiego Kościele z Kaznodzieyskiey ambony w roku 1718 ogłoszone. Iasnie Wielmoznemv IMci Panu Janowi Sołłohubowi Deputatowi Jaśnie Oświeconego Trybunału Koronnego, Cześnikowi Xięstwa Zmudzkiego, Pułkownikowi Wosk J.K.M. y W. Xięstwa Litewskiego przy życzliwym powitaniu przez Xiędza Daniela od S. Stanisława Scholarum Piarum na ten czas Krakowskiego, a teraz Prześwietney Kolegiaty Łowickiey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://bc.radom.pl/dlibra/publication/45533/edition/44162/content|загаловак=Niesiecki K., Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. Powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych T. 8, Lipsk: Nakładem i drukiem Breitkopfa i Haertla, 1841, s. 455–456}}&lt;/ref&gt;.

Першы пэўна вядомы прастаўнік роду, ад якога паходзілі астатнія — Андрэй, жыў у 2-й палове XV ст.{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}} Спачатку ён і яго сыны мелі маёнткі ў Менскім ваяводстве ў ваколіцах [[Івянец|Івянца]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=M. Wilamowski, Sołłohub Jerzy (Jurij) z Iwieńca) w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 318–319.}}&lt;/ref&gt;. Юрый Андрэевіч, зрабіў добрую кар’еру і стаў смаленскім ваяводай, але не здолеў абараніць і здаў Смаленск у 1514 годзе, за што быў пакараны смерццю. У Юрыя Андрэевіча засталося тры сыны з шлюбу з княжной Людмілай Свірскай, былі дзеці і ў братоў Юрыя. Паводле Попісу 1528 года род быў заможны, выстаўляў на паспалітае рушанне 41 вершніка&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Boniecki A., Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku [online], polona.pl, s. 326 [доступ 2026-06-08].}}&lt;/ref&gt;. Потым, відаць, з прычыны шатлікасці, былі шляхтай сярэдняй заможнасці.

Першую вялікую кар’еру ў XVIII ст. зрабіў [[Ян Міхал Салагуб]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Przemysław P. Romaniuk, Jan Michał Sołłohub w: Polski Słownik Biograficzny, t. XL, s. 314}}&lt;/ref&gt;. Яго сыны сталі магнатамі і пачалі ўжываць графскі тытул, а ўнук -- [[Ян Салагуб]], узмацніў пазіцыі, дзякуючы супрацоўніцтву з расійскімі імператарамі. Ён пераехаў ў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] і ажаніўся з рускай арыстакраткай -- Наталляй Нарышкінай. Праз родавую палітыку на інфільтрацыю ў пецярбургскую эліту, нашчадкі Яна мелі моцныя пазіцыі пры расійскім імператарскім двары. 27 лютага 1861 годзе яны атрымалі афіцыйнае пацверджанне графскага тытулу.

Апроч графскай лініі, на пачатку XX ст. было вядома яшчэ тры галіны таго ж роду Салагубаў у Мінскай&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003710315/|загаловак=Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания. — Минск: Губернская Типография, 1903. — С. 105. — 162 с.}}&lt;/ref&gt;, Магілёўскай, Віленскай, Ковенскай, Падольскай і Маскоўскай губерніях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=рус|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%83%D0%B1,_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%BE%D0%B4|title=Соллогуб, древний литовский род}}&lt;/ref&gt;:

* Нашчадкі Марціна Давойны-Салагуба, якому ў 1633 годзе нададзены маёнтак у Рослаўльскім павеце Смаленскага ваяводства (пазней шляхта Магілёўскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://elib.shpl.ru/ru/nodes/44344|загаловак=Алфавитный список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Могилевской губернии: составлен в 1908 году. — Могилев: Типо-лит. Я.Н. Подземского, 1908. — С. 13. — 25 с.}}&lt;/ref&gt;.
* Нашчадкі Антона Салагуба, шляхціча Оўруцкага павета ў 1699 годзе (шляхцічы Падольскай губерні)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Список дворян, внесенных в родословную книгу Подольской губернии. — Каменец-Подольский: Изд. Подольского Дворянского Депутатского Собрания, 1897. — С. 310. — 377 с.}}&lt;/ref&gt;.
* Нашчадкі Яна Салагуба, землеўладальніка Упіцкага павета ў 1718 годзе, з яго шлюбу з Фёдарорай Карвоўскай (шляхцічы Ковенскай губерні).

Маскоўскі баярскі род Салагубавых, нашчадкі расійскага генерал-маёра А. С. Салагуба ва Украіне і паэт [[Фёдар Кузьміч Салагуб|Фёдар Салагуб]] (гэта псеўданім) — не належаць да роду Салагубаў.

== Найбольш вядомыя ==
* [[Юрый Андрэевіч Салагуб]] (?—1514) — [[намеснік смаленскі]]
* [[Ян Міхал Салагуб]] (каля 1697—1748) — [[ваявода берасцейскі]]
* [[Юзаф Антоні Салагуб]] (1709—1781) — [[ваявода віцебскі]]
* [[Антоні Юзаф Салагуб]] (па 1710—1759) — [[генерал літоўскай артылерыі]]
* [[Ян Салагуб]] (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]
* [[Уладзімір Аляксандравіч Салагуб|Уладзімір Салагуб]] (1813—1882) — расійскі пісьменнік
* [[Станіслаў Давойна-Салагуб]] (1885—1939) — брыгадны генерал польскай арміі

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Іканаграфія роду Салагубаў&quot;&gt;
Выява:Jan Michał Sałahub. Ян Міхал Салагуб (1740).jpg|[[Ян Міхал Салагуб]]
Выява:Alena Sałahub (Szamowska). Алена Салагуб (Шамоўская) (XVIII).jpg|Алена Салагуб (з Шамоўскіх)
Выява:Juzef Antoni Sałahub. Юзэф Антоні Салагуб (XVIII).jpg|[[Юзаф Антоні Салагуб]]
Выява:Juzefa Tyškievič (Sałahub). Юзэфа Тышкевіч (Салагуб) (XVIII).jpg|[[Юзэфа Салагуб]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=537|артыкул=Салагубы|аўтар=[[Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта|Вяроўкін-Шэлюта У.]]}}
* Салогубы // ''В. К. Лукомский'', '' Б. Л. Модзалевский''. Малороссийский гербовник. — Минск: Энциклопедикс. 2011. — ISBN 978-985-6958-24-6 — С. 160
* Соллогуб, древний литовский род // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Салагубы| ]]</text>
      <sha1>09wj4jrduar0ahgujxt76dcu03bm4tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дняпроўскія балты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212724</id>
    <revision>
      <id>5165893</id>
      <parentid>4423996</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dware</username>
        <id>76901</id>
      </contributor>
      <origin>5165893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7837" sha1="6je5603rtnsg8ie33obsp8kflz1wo53" xml:space="preserve">[[Файл:East europe 3-4cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры III—IV стст. і арэал балтыйскіх гідронімаў.]]
[[Выява:East europe 5-6cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры ў V—VI стст.]]
'''Дняпроўскія балты''' — [[балты|балтыйскія]] плямёны, якія насялялі басейн [[Днепр|Дняпр]]а паміж басейнамі [[Вісла|Віслы]] і [[Волга|Волгі]] ў эпоху жалезнага веку (I тыс. да н.э. — I тыс. н.э.). 

Пра прысутнасць балтаў у басейне Дняпра сведчаць шматлікія [[гідронім]]ы і археалагічныя знаходкі. Пісьмовых помнікаў гэтыя плямёны не пакінулі. У 1962 годзе расійскія мовазнаўцы У. Тапароў і А. Трубачоў у даследаванні «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя» паведамілі, што сярод гідронімаў басейна Дняпра выявілі каля 800 назваў балцкага паходжання, якія сведчаць пра ранейшы балцкі этнічны характар гэтай тэрыторыі.

Мяркуючы па розных археалагічных помніках, а таксама па распаўсюджанні гідронімаў балцкага паходжання, у канцы неаліту (III–II тыс. да н. э.) у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе існавала некалькі блізкароднасных, прынамсі гіпатэтычна балцкіх, культур: [[Паморская культура|Паморская]], (позняя) [[Нарвенская культура|Нарвенская]] і (позняя) [[Нёманская культура|Нёманская]]. Найстаражытнейшая з іх —Паморская культура — займала толькі вузкую паласу паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа Балтыйскага мора.

У [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавым]] і [[Жалезны век на Беларусі|жалезным]] вяках (II–I тыс. да н. э. — I тыс. н. э.) на тэрыторыі на ўсход і поўдзень ад сучасных Літвы і Латвіі існавалі ўжо несумненна балцкія культуры: позняя Нарвенская і сфарміраваная на яе аснове [[культура штрыхаванай керамікі]] (іх арэалы ахоплівалі таксама ўсходнія часткі сучасных Літвы і Латвіі), Дняпроўска-Дзвінская (таксама вядомая як «Смаленская культура гарадзішчаў»), [[Мілаградская культура|Мілаградская]], [[Юхнаўская культура|Юхнаўская]] і позняя [[Дзякоўская культура|Дзякoўская]] культуры (каля пачатку нашай эры ва ўсходняй частцы басейна верхняй Акі яе стварылі нашчадкі мясцовага насельніцтва Дняпроўска-Дзвінскай культуры і перасяленцаў-юхнаўцаў). У III–V стагоддзях гэтыя балцкія культуры басейнаў Дняпра, Дзвіны і Акі пад моцным уплывам заходніх балтаў (носьбітаў зарубінецкай культуры), якія яшчэ ў II–I стст. да н. э. праніклі з тэрыторыі сучаснай Польшчы далёка ў басейн Дняпра, трансфармаваліся ў [[Калочынская культура|Калочынскую]], [[Банцараўская культура|Банцараўска-Тушамлянскую]] і Мошчынскую культуры, што існавалі да VIII–X стагоддзяў. Мошчынскую культуру лічаць культурай продкаў усходніх [[Галінды|галіндаў]] ([[голядзь|голядзі]]&lt;ref&gt;[http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm Балтаславяне і “вялікае перасяленне народаў”] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140112170746/http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm |date=12 студзеня 2014 }}&lt;/ref&gt;), якія жылі ў Падмаскоўі, у басейне ракі Протвы, да канца Сярэднявечча.

Паводле меркавання некаторых даследчыкаў, язычніцкая рэлігія дняпроўскіх балтаў уключала шанаванне слупоў з [[Мядзведзь|мядзведжымі]] галовамі&lt;ref&gt;Траццякоў П.М. [http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm Славяне і балты ў Верхнім Падняпроўі ў сярэдзіне і трэцяй чвэрці I тыс. н.э.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141214103544/http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm |date=14 снежня 2014 }}&lt;/ref&gt;, якое можа быць звязана з [[балта-славянскія мовы|балта-славянскім]] культам [[Вялес]]а-[[Вяльняс]]а&lt;ref&gt;[http://slovisha.chat.ru/volos.htm Волос]&lt;/ref&gt;.

Прыкладна ў пачатку VI – канцы VII стст. на тэрыторыю дняпроўскіх балтаў пачалі пранікаць [[славяне]], якія да таго часу жылі толькі на тэрыторыі сучаснай правабярэжнай Украіны, але паступова прасунуліся ва ўсходнюю частку басейна Дняпра.

У IX–X стст. рухаючыся на поўнач уздоўж Дняпра. славянскія перасяленцы аддзялілі большую частку дняпроўскіх балтаў ад іншых, больш заходніх балтаў

У XI–XII стст. амаль усе дняпроўскія балты (за выключэннем усходніх галіндаў) былі асіміляваныя ўсходнімі славянамі. Працэс іх культурнай і моўнай славянізацыі, які пачаўся яшчэ на мяжы VII–VIII стагоддзяў, значна паскорыўся пасля прыняцця праваслаўнага хрысціянства рознамоўнымі плямёнамі Кіеўскай Русі. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што пасля афіцыйнага хрышчэння Русі ў 988 годзе частка дняпроўскіх балтаў перасялілася на захад і з цягам часу ўвайшла ў склад этнасаў літоўцаў і латгалаў.

{{зноскі}}

{{Балтыйскія плямёны}}

[[Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы]]
[[Катэгорыя:Усходнія балты]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Дагістарычная Расія]]</text>
      <sha1>6je5603rtnsg8ie33obsp8kflz1wo53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165897</id>
      <parentid>5165893</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dware</username>
        <id>76901</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдаліў спасылку на заходніх галіндаў, бо размова пра усходніх</comment>
      <origin>5165897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7818" sha1="5kprk4sro41ba1c8mybvdfceve3oqu9" xml:space="preserve">[[Файл:East europe 3-4cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры III—IV стст. і арэал балтыйскіх гідронімаў.]]
[[Выява:East europe 5-6cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры ў V—VI стст.]]
'''Дняпроўскія балты''' — [[балты|балтыйскія]] плямёны, якія насялялі басейн [[Днепр|Дняпр]]а паміж басейнамі [[Вісла|Віслы]] і [[Волга|Волгі]] ў эпоху жалезнага веку (I тыс. да н.э. — I тыс. н.э.). 

Пра прысутнасць балтаў у басейне Дняпра сведчаць шматлікія [[гідронім]]ы і археалагічныя знаходкі. Пісьмовых помнікаў гэтыя плямёны не пакінулі. У 1962 годзе расійскія мовазнаўцы У. Тапароў і А. Трубачоў у даследаванні «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя» паведамілі, што сярод гідронімаў басейна Дняпра выявілі каля 800 назваў балцкага паходжання, якія сведчаць пра ранейшы балцкі этнічны характар гэтай тэрыторыі.

Мяркуючы па розных археалагічных помніках, а таксама па распаўсюджанні гідронімаў балцкага паходжання, у канцы неаліту (III–II тыс. да н. э.) у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе існавала некалькі блізкароднасных, прынамсі гіпатэтычна балцкіх, культур: [[Паморская культура|Паморская]], (позняя) [[Нарвенская культура|Нарвенская]] і (позняя) [[Нёманская культура|Нёманская]]. Найстаражытнейшая з іх —Паморская культура — займала толькі вузкую паласу паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа Балтыйскага мора.

У [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавым]] і [[Жалезны век на Беларусі|жалезным]] вяках (II–I тыс. да н. э. — I тыс. н. э.) на тэрыторыі на ўсход і поўдзень ад сучасных Літвы і Латвіі існавалі ўжо несумненна балцкія культуры: позняя Нарвенская і сфарміраваная на яе аснове [[культура штрыхаванай керамікі]] (іх арэалы ахоплівалі таксама ўсходнія часткі сучасных Літвы і Латвіі), Дняпроўска-Дзвінская (таксама вядомая як «Смаленская культура гарадзішчаў»), [[Мілаградская культура|Мілаградская]], [[Юхнаўская культура|Юхнаўская]] і позняя [[Дзякоўская культура|Дзякoўская]] культуры (каля пачатку нашай эры ва ўсходняй частцы басейна верхняй Акі яе стварылі нашчадкі мясцовага насельніцтва Дняпроўска-Дзвінскай культуры і перасяленцаў-юхнаўцаў). У III–V стагоддзях гэтыя балцкія культуры басейнаў Дняпра, Дзвіны і Акі пад моцным уплывам заходніх балтаў (носьбітаў зарубінецкай культуры), якія яшчэ ў II–I стст. да н. э. праніклі з тэрыторыі сучаснай Польшчы далёка ў басейн Дняпра, трансфармаваліся ў [[Калочынская культура|Калочынскую]], [[Банцараўская культура|Банцараўска-Тушамлянскую]] і Мошчынскую культуры, што існавалі да VIII–X стагоддзяў. Мошчынскую культуру лічаць культурай продкаў усходніх галіндаў ([[голядзь|голядзі]]&lt;ref&gt;[http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm Балтаславяне і “вялікае перасяленне народаў”] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140112170746/http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm |date=12 студзеня 2014 }}&lt;/ref&gt;), якія жылі ў Падмаскоўі, у басейне ракі Протвы, да канца Сярэднявечча.

Паводле меркавання некаторых даследчыкаў, язычніцкая рэлігія дняпроўскіх балтаў уключала шанаванне слупоў з [[Мядзведзь|мядзведжымі]] галовамі&lt;ref&gt;Траццякоў П.М. [http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm Славяне і балты ў Верхнім Падняпроўі ў сярэдзіне і трэцяй чвэрці I тыс. н.э.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141214103544/http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm |date=14 снежня 2014 }}&lt;/ref&gt;, якое можа быць звязана з [[балта-славянскія мовы|балта-славянскім]] культам [[Вялес]]а-[[Вяльняс]]а&lt;ref&gt;[http://slovisha.chat.ru/volos.htm Волос]&lt;/ref&gt;.

Прыкладна ў пачатку VI – канцы VII стст. на тэрыторыю дняпроўскіх балтаў пачалі пранікаць [[славяне]], якія да таго часу жылі толькі на тэрыторыі сучаснай правабярэжнай Украіны, але паступова прасунуліся ва ўсходнюю частку басейна Дняпра.

У IX–X стст. рухаючыся на поўнач уздоўж Дняпра. славянскія перасяленцы аддзялілі большую частку дняпроўскіх балтаў ад іншых, больш заходніх балтаў

У XI–XII стст. амаль усе дняпроўскія балты (за выключэннем усходніх галіндаў) былі асіміляваныя ўсходнімі славянамі. Працэс іх культурнай і моўнай славянізацыі, які пачаўся яшчэ на мяжы VII–VIII стагоддзяў, значна паскорыўся пасля прыняцця праваслаўнага хрысціянства рознамоўнымі плямёнамі Кіеўскай Русі. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што пасля афіцыйнага хрышчэння Русі ў 988 годзе частка дняпроўскіх балтаў перасялілася на захад і з цягам часу ўвайшла ў склад этнасаў літоўцаў і латгалаў.

{{зноскі}}

{{Балтыйскія плямёны}}

[[Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы]]
[[Катэгорыя:Усходнія балты]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Дагістарычная Расія]]</text>
      <sha1>5kprk4sro41ba1c8mybvdfceve3oqu9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165898</id>
      <parentid>5165897</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dware</username>
        <id>76901</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Перанёс адзін параграф у канец</comment>
      <origin>5165898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7818" sha1="30jlnz0869jcx8yhzw4q2ybg4rcd5so" xml:space="preserve">[[Файл:East europe 3-4cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры III—IV стст. і арэал балтыйскіх гідронімаў.]]
[[Выява:East europe 5-6cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры ў V—VI стст.]]
'''Дняпроўскія балты''' — [[балты|балтыйскія]] плямёны, якія насялялі басейн [[Днепр|Дняпр]]а паміж басейнамі [[Вісла|Віслы]] і [[Волга|Волгі]] ў эпоху жалезнага веку (I тыс. да н.э. — I тыс. н.э.). 

Пра прысутнасць балтаў у басейне Дняпра сведчаць шматлікія [[гідронім]]ы і археалагічныя знаходкі. Пісьмовых помнікаў гэтыя плямёны не пакінулі. У 1962 годзе расійскія мовазнаўцы У. Тапароў і А. Трубачоў у даследаванні «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя» паведамілі, што сярод гідронімаў басейна Дняпра выявілі каля 800 назваў балцкага паходжання, якія сведчаць пра ранейшы балцкі этнічны характар гэтай тэрыторыі.

Мяркуючы па розных археалагічных помніках, а таксама па распаўсюджанні гідронімаў балцкага паходжання, у канцы неаліту (III–II тыс. да н. э.) у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе існавала некалькі блізкароднасных, прынамсі гіпатэтычна балцкіх, культур: [[Паморская культура|Паморская]], (позняя) [[Нарвенская культура|Нарвенская]] і (позняя) [[Нёманская культура|Нёманская]]. Найстаражытнейшая з іх —Паморская культура — займала толькі вузкую паласу паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа Балтыйскага мора.

У [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавым]] і [[Жалезны век на Беларусі|жалезным]] вяках (II–I тыс. да н. э. — I тыс. н. э.) на тэрыторыі на ўсход і поўдзень ад сучасных Літвы і Латвіі існавалі ўжо несумненна балцкія культуры: позняя Нарвенская і сфарміраваная на яе аснове [[культура штрыхаванай керамікі]] (іх арэалы ахоплівалі таксама ўсходнія часткі сучасных Літвы і Латвіі), Дняпроўска-Дзвінская (таксама вядомая як «Смаленская культура гарадзішчаў»), [[Мілаградская культура|Мілаградская]], [[Юхнаўская культура|Юхнаўская]] і позняя [[Дзякоўская культура|Дзякoўская]] культуры (каля пачатку нашай эры ва ўсходняй частцы басейна верхняй Акі яе стварылі нашчадкі мясцовага насельніцтва Дняпроўска-Дзвінскай культуры і перасяленцаў-юхнаўцаў). У III–V стагоддзях гэтыя балцкія культуры басейнаў Дняпра, Дзвіны і Акі пад моцным уплывам заходніх балтаў (носьбітаў зарубінецкай культуры), якія яшчэ ў II–I стст. да н. э. праніклі з тэрыторыі сучаснай Польшчы далёка ў басейн Дняпра, трансфармаваліся ў [[Калочынская культура|Калочынскую]], [[Банцараўская культура|Банцараўска-Тушамлянскую]] і Мошчынскую культуры, што існавалі да VIII–X стагоддзяў. Мошчынскую культуру лічаць культурай продкаў усходніх галіндаў ([[голядзь|голядзі]]&lt;ref&gt;[http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm Балтаславяне і “вялікае перасяленне народаў”] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140112170746/http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm |date=12 студзеня 2014 }}&lt;/ref&gt;), якія жылі ў Падмаскоўі, у басейне ракі Протвы, да канца Сярэднявечча.

Прыкладна ў пачатку VI – канцы VII стст. на тэрыторыю дняпроўскіх балтаў пачалі пранікаць [[славяне]], якія да таго часу жылі толькі на тэрыторыі сучаснай правабярэжнай Украіны, але паступова прасунуліся ва ўсходнюю частку басейна Дняпра.

У IX–X стст. рухаючыся на поўнач уздоўж Дняпра. славянскія перасяленцы аддзялілі большую частку дняпроўскіх балтаў ад іншых, больш заходніх балтаў

У XI–XII стст. амаль усе дняпроўскія балты (за выключэннем усходніх галіндаў) былі асіміляваныя ўсходнімі славянамі. Працэс іх культурнай і моўнай славянізацыі, які пачаўся яшчэ на мяжы VII–VIII стагоддзяў, значна паскорыўся пасля прыняцця праваслаўнага хрысціянства рознамоўнымі плямёнамі Кіеўскай Русі. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што пасля афіцыйнага хрышчэння Русі ў 988 годзе частка дняпроўскіх балтаў перасялілася на захад і з цягам часу ўвайшла ў склад этнасаў літоўцаў і латгалаў.

Паводле меркавання некаторых даследчыкаў, язычніцкая рэлігія дняпроўскіх балтаў уключала шанаванне слупоў з [[Мядзведзь|мядзведжымі]] галовамі&lt;ref&gt;Траццякоў П.М. [http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm Славяне і балты ў Верхнім Падняпроўі ў сярэдзіне і трэцяй чвэрці I тыс. н.э.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141214103544/http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm |date=14 снежня 2014 }}&lt;/ref&gt;, якое можа быць звязана з [[балта-славянскія мовы|балта-славянскім]] культам [[Вялес]]а-[[Вяльняс]]а&lt;ref&gt;[http://slovisha.chat.ru/volos.htm Волос]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

{{Балтыйскія плямёны}}

[[Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы]]
[[Катэгорыя:Усходнія балты]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Дагістарычная Расія]]</text>
      <sha1>30jlnz0869jcx8yhzw4q2ybg4rcd5so</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165899</id>
      <parentid>5165898</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dware</username>
        <id>76901</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Падзяліў вялікі параграф на два</comment>
      <origin>5165899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7820" sha1="g8ueilx26df1z8m7q94wrn5q78r6f5d" xml:space="preserve">[[Файл:East europe 3-4cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры III—IV стст. і арэал балтыйскіх гідронімаў.]]
[[Выява:East europe 5-6cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры ў V—VI стст.]]
'''Дняпроўскія балты''' — [[балты|балтыйскія]] плямёны, якія насялялі басейн [[Днепр|Дняпр]]а паміж басейнамі [[Вісла|Віслы]] і [[Волга|Волгі]] ў эпоху жалезнага веку (I тыс. да н.э. — I тыс. н.э.). 

Пра прысутнасць балтаў у басейне Дняпра сведчаць шматлікія [[гідронім]]ы і археалагічныя знаходкі. Пісьмовых помнікаў гэтыя плямёны не пакінулі. У 1962 годзе расійскія мовазнаўцы У. Тапароў і А. Трубачоў у даследаванні «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя» паведамілі, што сярод гідронімаў басейна Дняпра выявілі каля 800 назваў балцкага паходжання, якія сведчаць пра ранейшы балцкі этнічны характар гэтай тэрыторыі.

Мяркуючы па розных археалагічных помніках, а таксама па распаўсюджанні гідронімаў балцкага паходжання, у канцы неаліту (III–II тыс. да н. э.) у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе існавала некалькі блізкароднасных, прынамсі гіпатэтычна балцкіх, культур: [[Паморская культура|Паморская]], (позняя) [[Нарвенская культура|Нарвенская]] і (позняя) [[Нёманская культура|Нёманская]]. Найстаражытнейшая з іх —Паморская культура — займала толькі вузкую паласу паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа Балтыйскага мора.

У [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавым]] і [[Жалезны век на Беларусі|жалезным]] вяках (II–I тыс. да н. э. — I тыс. н. э.) на тэрыторыі на ўсход і поўдзень ад сучасных Літвы і Латвіі існавалі ўжо несумненна балцкія культуры: позняя Нарвенская і сфарміраваная на яе аснове [[культура штрыхаванай керамікі]] (іх арэалы ахоплівалі таксама ўсходнія часткі сучасных Літвы і Латвіі), Дняпроўска-Дзвінская (таксама вядомая як «Смаленская культура гарадзішчаў»), [[Мілаградская культура|Мілаградская]], [[Юхнаўская культура|Юхнаўская]] і позняя [[Дзякоўская культура|Дзякoўская]] культуры (каля пачатку нашай эры ва ўсходняй частцы басейна верхняй Акі яе стварылі нашчадкі мясцовага насельніцтва Дняпроўска-Дзвінскай культуры і перасяленцаў-юхнаўцаў). 

У III–V стагоддзях гэтыя балцкія культуры басейнаў Дняпра, Дзвіны і Акі пад моцным уплывам заходніх балтаў (носьбітаў зарубінецкай культуры), якія яшчэ ў II–I стст. да н. э. праніклі з тэрыторыі сучаснай Польшчы далёка ў басейн Дняпра, трансфармаваліся ў [[Калочынская культура|Калочынскую]], [[Банцараўская культура|Банцараўска-Тушамлянскую]] і Мошчынскую культуры, што існавалі да VIII–X стагоддзяў. Мошчынскую культуру лічаць культурай продкаў усходніх галіндаў ([[голядзь|голядзі]]&lt;ref&gt;[http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm Балтаславяне і “вялікае перасяленне народаў”] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140112170746/http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm |date=12 студзеня 2014 }}&lt;/ref&gt;), якія жылі ў Падмаскоўі, у басейне ракі Протвы, да канца Сярэднявечча.

Прыкладна ў пачатку VI – канцы VII стст. на тэрыторыю дняпроўскіх балтаў пачалі пранікаць [[славяне]], якія да таго часу жылі толькі на тэрыторыі сучаснай правабярэжнай Украіны, але паступова прасунуліся ва ўсходнюю частку басейна Дняпра.

У IX–X стст. рухаючыся на поўнач уздоўж Дняпра. славянскія перасяленцы аддзялілі большую частку дняпроўскіх балтаў ад іншых, больш заходніх балтаў

У XI–XII стст. амаль усе дняпроўскія балты (за выключэннем усходніх галіндаў) былі асіміляваныя ўсходнімі славянамі. Працэс іх культурнай і моўнай славянізацыі, які пачаўся яшчэ на мяжы VII–VIII стагоддзяў, значна паскорыўся пасля прыняцця праваслаўнага хрысціянства рознамоўнымі плямёнамі Кіеўскай Русі. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што пасля афіцыйнага хрышчэння Русі ў 988 годзе частка дняпроўскіх балтаў перасялілася на захад і з цягам часу ўвайшла ў склад этнасаў літоўцаў і латгалаў.

Паводле меркавання некаторых даследчыкаў, язычніцкая рэлігія дняпроўскіх балтаў уключала шанаванне слупоў з [[Мядзведзь|мядзведжымі]] галовамі&lt;ref&gt;Траццякоў П.М. [http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm Славяне і балты ў Верхнім Падняпроўі ў сярэдзіне і трэцяй чвэрці I тыс. н.э.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141214103544/http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm |date=14 снежня 2014 }}&lt;/ref&gt;, якое можа быць звязана з [[балта-славянскія мовы|балта-славянскім]] культам [[Вялес]]а-[[Вяльняс]]а&lt;ref&gt;[http://slovisha.chat.ru/volos.htm Волос]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

{{Балтыйскія плямёны}}

[[Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы]]
[[Катэгорыя:Усходнія балты]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Дагістарычная Расія]]</text>
      <sha1>g8ueilx26df1z8m7q94wrn5q78r6f5d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166188</id>
      <parentid>5165899</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:18:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5166188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7910" sha1="ixtdc2mobt172mjkdlq21hx04x437xy" xml:space="preserve">{{Няма крыніц}}
[[Файл:East europe 3-4cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры III—IV стст. і арэал балтыйскіх гідронімаў.]]
[[Файл:East europe 5-6cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры ў V—VI стст.]]

'''Дняпроўскія балты''' — [[балты|балтыйскія]] плямёны, якія насялялі басейн [[Днепр|Дняпра]] паміж басейнамі [[Вісла|Віслы]] і [[Волга|Волгі]] ў эпоху жалезнага веку (I тыс. да н.э. — I тыс. н.э.).

Пра прысутнасць балтаў у басейне Дняпра сведчаць шматлікія [[гідронім]]ы і археалагічныя знаходкі. Пісьмовых помнікаў гэтыя плямёны не пакінулі. У 1962 годзе расійскія мовазнаўцы У. Тапароў і А. Трубачоў у даследаванні «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя» паведамілі, што сярод гідронімаў басейна Дняпра выявілі каля 800 назваў балцкага паходжання, якія сведчаць пра ранейшы балцкі этнічны характар гэтай тэрыторыі.

Мяркуючы па розных археалагічных помніках, а таксама па распаўсюджанні гідронімаў балцкага паходжання, у канцы неаліту (III—II тыс. да н. э.) у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе існавала некалькі блізкароднасных, прынамсі гіпатэтычна балцкіх, культур: [[Паморская культура|Паморская]], (позняя) [[Нарвенская культура|Нарвенская]] і (позняя) [[Нёманская культура|Нёманская]]. Найстаражытнейшая з іх —Паморская культура — займала толькі вузкую паласу паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа Балтыйскага мора.

У [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавым]] і [[Жалезны век на Беларусі|жалезным]] вяках (II—I тыс. да н. э. — I тыс. н. э.) на тэрыторыі на ўсход і поўдзень ад сучасных Літвы і Латвіі існавалі ўжо несумненна балцкія культуры: позняя Нарвенская і сфарміраваная на яе аснове [[культура штрыхаванай керамікі]] (іх арэалы ахоплівалі таксама ўсходнія часткі сучасных Літвы і Латвіі), Дняпроўска-Дзвінская (таксама вядомая як «Смаленская культура гарадзішчаў»), [[Мілаградская культура|Мілаградская]], [[Юхнаўская культура|Юхнаўская]] і позняя [[Дзякоўская культура|Дзякoўская]] культуры (каля пачатку нашай эры ва ўсходняй частцы басейна верхняй Акі яе стварылі нашчадкі мясцовага насельніцтва Дняпроўска-Дзвінскай культуры і перасяленцаў-юхнаўцаў).

У III—V стагоддзях гэтыя балцкія культуры басейнаў Дняпра, Дзвіны і Акі пад моцным уплывам заходніх балтаў (носьбітаў зарубінецкай культуры), якія яшчэ ў II—I стст. да н. э. праніклі з тэрыторыі сучаснай Польшчы далёка ў басейн Дняпра, трансфармаваліся ў [[Калочынская культура|Калочынскую]], [[Банцараўская культура|Банцараўска-Тушамлянскую]] і Мошчынскую культуры, што існавалі да VIII—X стагоддзяў. Мошчынскую культуру лічаць культурай продкаў усходніх галіндаў ([[голядзь|голядзі]]&lt;ref&gt;[http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm Балтаславяне і «вялікае перасяленне народаў»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140112170746/http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm |date=12 студзеня 2014 }}&lt;/ref&gt;), якія жылі ў Падмаскоўі, у басейне ракі Протвы, да канца Сярэднявечча.

Прыкладна ў пачатку VI — канцы VII стст. на тэрыторыю дняпроўскіх балтаў пачалі пранікаць [[славяне]], якія да таго часу жылі толькі на тэрыторыі сучаснай правабярэжнай Украіны, але паступова прасунуліся ва ўсходнюю частку басейна Дняпра.

У IX—X стст. рухаючыся на поўнач уздоўж Дняпра. славянскія перасяленцы аддзялілі большую частку дняпроўскіх балтаў ад іншых, больш заходніх балтаў

У XI—XII стст. амаль усе дняпроўскія балты (за выключэннем усходніх галіндаў) былі асіміляваныя ўсходнімі славянамі. Працэс іх культурнай і моўнай славянізацыі, які пачаўся яшчэ на мяжы VII—VIII стагоддзяў, значна паскорыўся пасля прыняцця праваслаўнага хрысціянства рознамоўнымі плямёнамі Кіеўскай Русі. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што пасля афіцыйнага хрышчэння Русі ў 988 годзе частка дняпроўскіх балтаў перасялілася на захад і з цягам часу ўвайшла ў склад этнасаў літоўцаў і латгалаў.

Паводле меркавання некаторых даследчыкаў, язычніцкая рэлігія дняпроўскіх балтаў уключала шанаванне слупоў з [[Мядзведзь|мядзведжымі]] галовамі&lt;ref&gt;Траццякоў П. М. [http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm Славяне і балты ў Верхнім Падняпроўі ў сярэдзіне і трэцяй чвэрці I тыс. н.э.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141214103544/http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm |date=14 снежня 2014 }}&lt;/ref&gt;, якое можа быць звязана з [[балта-славянскія мовы|балта-славянскім]] культам [[Вялес]]а-[[Вяльняс]]а&lt;ref&gt;[http://slovisha.chat.ru/volos.htm Волос]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Балтыйскія плямёны}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы]]
[[Катэгорыя:Усходнія балты]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Дагістарычная Расія]]</text>
      <sha1>ixtdc2mobt172mjkdlq21hx04x437xy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санта-Марыя (Азорскія астравы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217350</id>
    <revision>
      <id>5165974</id>
      <parentid>5139650</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7415" sha1="lf9ks7ffk8ypz9xpis1xgkzzz21f3hv" xml:space="preserve">{{значэнні2|Санта-Марыя}}
{{Востраў
 |Назва                  = Санта-Марыя
  |Нацыянальная назва    = pt/Santa Maria
 |Карта                     = Map Santa Maria be.svg
 |Архіпелаг                 = Азорскія астравы
 |Акваторыя                 = Атлантычны акіян
 |Краіна                    = Партугалія
  |Рэгіён           =
  |Раён = 
  |UTC                      = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 36 |lat_min = 58 |lat_sec = 14
  |lon_dir = W |lon_deg = 25 |lon_min = 6 |lon_sec = 18
  |CoordScale               = 
 |Пазіцыйная карта         = Атлантычны акіян
 |Плошча                   = 96.89
 |Вышыня                    = 586.64
 |Насельніцтва                 = 5552
  |Год                      = 2011
 |Выява               = SMA VPO Vila do Porto.JPG
  |Подпіс выявы      = Від на Віла-ду-Порту
|Катэгорыя на Вікісховішчы = Island of Santa Maria (Azores)
}}

'''Санта-Марыя''' ({{lang-pt|Santa Maria}}) — [[востраў]] ва ўсходняй групе [[Азорскія астравы|Азорскіх астравоў]] у [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіяне]]. Плошча — 96,89 км². Насельніцтва (2011 г.) — 5 552 чал.

== Геаграфія ==
Востраў Санта-Марыя — самы паўднёвы з усіх буйных [[Азорскія астравы|Азорскіх астравоў]]. Знаходзіцца за 80,54 км на поўдзень ад [[Востраў Сан-Мігел|вострава Сан-Мігел]], за 1410 км на паўднёвы захад ад [[Лісабон]]а, сталіцы [[Партугалія|Партугаліі]]. Даўжыня з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход — 16,58 км. Найбольшая шырыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 9,17 км.

Мае [[вулкан]]ічнае паходжанне. З’яўляецца самым старым з Азорскіх астравоў. Узнік у выніку [[вывяржэнне вулкана|вывяржэння]] каля 7 млн гадоў таму. Знойдзены пароды, якія датуюцца 130—117 млн гадоў. На працягу сваёй доўгай [[геалогія|геалагічнай]] гісторыі некалькі разоў апускаўся пад ваду. Востраў Санта-Марыя адрозніваецца значна меншай [[сейсмалогія|сейсмічнай]] актыўнасцю за астатнія Азоры. Маюцца радовішчы [[вапна|вапны]] арганічнага паходжання. Найвышэйшы пункт — [[гара]] Піку-Альту (587 м).

[[Клімат]] міжземнаморскі ўмераны, пераходны да субтрапічнага. Найбольш цёплы месяц — жнівень, калі сярэдняя тэмпература трымаецца каля +22 °C. У найбольш прахалодным месяцы лютым яна паніжаецца да +14 °C, але ніколі не падала ніжэй за +6 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 760 мм.

== Гісторыя ==
Адкрыты ў [[1427]] г. [[Партугалія|партугальскімі]] мараплаўцамі. Згодна паданню, сучасная назва была дадзена ў гонар [[Багародзіца|Св. Марыі]] першапасяленцамі з поўдня Партугаліі, якія прыбылі ў [[1432]] г. У [[1493]] г. Санта-Марыю наведаў [[Хрыстафор Калумб|Х. Калумб]] падчас свайго зваротнага плавання пасля адкрыцця [[Новы Свет|Новага Света]].

У [[16 стагоддзе|XVI]] - [[17 стагоддзе|XVII]] стст. на паселішчы астравіцян некалькі разоў рабілі напады [[Францыя|французскія]], [[Англія|англійскія]] і [[Асманская імперыя|асманскія]] [[карсары]]. Для абароны ўзбярэжжа было ўзведзена некалькі [[крэпасць|крэпасцяў]], у тым ліку Сан-Браз і Сан-Жуан-Баптыста. Крэпасць Сан-Браз у Віла-ду-Порту існуе і ў нашы дні. У [[19 стагоддзе|XIX]] ст. выхадцы з Санта-Марыі прымалі ўдзел у грамадзянскай вайне ў Партугаліі.

У [[1944]] г. амерыканцамі быў пабудаваны і адкрыты [[аэрапорт]], які доўгі час выкарыстоўваўся для трансатлантычных пералётаў ваеннай авіяцыі. З канца [[20 стагоддзе|XX]] ст. на востраве працуе станцыя [[Еўрапейскае касмічнае агенцтва|ЕКА]].

== Інфраструктура ==
Традыцыйна жыхары вострава займаліся вырошчваннем [[пшаніца|пшаніцы]], рубкай і экспартам [[лес]]у. У нашы дні лясы Санта-Марыі ахоўваюцца законам. Галоўныя галіны [[эканоміка|эканомікі]] — абслугоўванне паветранага і марскога [[транспарт]]у і [[турызм]].

На востраве існуе некалькі [[вёска|вёсак]]. Ролю адміністрацыйнага цэнтра выконвае вёска Віла-ду-Порту на паўднёвым усходзе. Тут працуе марскі [[порт]], наладжана сталая паромная сувязь з [[востраў Сан-Мігел|востравам Сан-Мігел]]. Важнае эканамічнае значэнне мае [[аэрапорт]] на ўсходзе Санта-Марыі. Ён дае працу значнай частцы мясцовых жыхароў.

== Спасылкі ==
* [http://www.azores.com/santa-maria Santa Maria - Azores]
* [http://portugaltraveladvisor.com/2012/09/santa-maria-island-azores/ Santa Maria Island – Azores]
* [http://www.ewpnet.com/azores/geology.htm Geology of the Azores] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100115191517/http://ewpnet.com/azores/geology.htm |date=15 студзеня 2010 }}
* [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=51580&amp;cityname=Santa-Maria-Portugal weatherbase.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150906122018/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=51580&amp;cityname=Santa-Maria-Portugal |date=6 верасня 2015 }}

{{ізаляваны артыкул|date=2023-07-19}}

[[Катэгорыя:Астравы Партугаліі]]
[[Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна]]</text>
      <sha1>lf9ks7ffk8ypz9xpis1xgkzzz21f3hv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сапяжанка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>224797</id>
    <revision>
      <id>5165984</id>
      <parentid>5024368</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32431" sha1="sz98atjsfrpoyp6i8zrdzlegt98wrd0" xml:space="preserve">{{Не блытаць|Бергамот|бергамотам|гібрыдным відам раслін сямейства Рутавых}}
{{Значэнні2|Сапегі}}
{{Сорт
 |назва                    = Сапяжанка
 |image                    = Сапежанка.gif
 |image_width              = 
 |подпіс                   = Грушы сорту '''Сапяжанка''', выява ў кнізе «Атлас плодов» пад рэдакцыяй [[Адам Грабніцкі|Адама Грабніцкага]].
 |род                      = [[Груша]]
 |від                      = Pyrus communis
 |група_назва              = 
 |група                    = 
 |група_2_назва            = 
 |група_2                  = 
 |сартавы_тып              = 
 |сорт                     = 'Сапяжанка'
 |рэгістрацыйная_назва     = 
 |сінонімы                 = Pyrus domestica
 |бацькі_назва             = 
 |бацькі                   = 
 |паходжанне               = 
 |аўтар                    = 
 |селекцыянер              = 
 |арыгінатар               = 
 |рэгістратар              = 
 |патэнты                  = 
 |узнагароды               = 
 |commons                  = 
}}
'''Сапяжанка''', або '''Бергамот польскі''' — летні [[сорт]] [[Груша|грушы]], папулярны ў Рэчы Паспалітай у XVIII ст.&lt;ref name=&quot;РылСтер&quot;/&gt;, а цяпер у Беларусі і Літве. Разам з [[Берэ слуцкая|Берэ слуцкай]] і [[Вінёўка]]й лічыцца мясцовым беларускім сортам.

== Паходжанне назвы ==

{{нп3|Бергамот, сарты грушы|Бер­га­мо­та­мі|ru|Бергамот (сорта груши)}} на­зы­ва­юць гру­пу сартоў гру­шы з пладамі пляскатай фор­мы, падобнай да пладоў [[бергамот]]у — гібрыднага віду раслін сямейства [[Рутавыя|Рутавых]]. Сло­ва ''bergamotta'' італьянскага паходжання — ад горада [[Бергама]], у ваколіцах якога вывелі і пачалі вырошчваць бергамот. Таксама ёсць версія турэцкага паходжання ад слова ''bеgarmudu'' ({{lang-tr|bеg}} — князь; {{lang-tr|аrmud}} — груша)&lt;ref name=&quot;КВ&quot;&gt;''Кухмістр Верашчака'' [http://zviazda.by/2014/06/42776.html Сапяжанка — арыстакратка сярод груш] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140709170200/http://zviazda.by/2014/06/42776.html |date=9 ліпеня 2014 }} / Ігуменскі тракт № 19 (77) // Звязда № 106 (27716) за 10.06.2014.&lt;/ref&gt; або ''beyarmudu'' ({{lang-tr|bey}} — пан).

Назва ''Сапяжанка'' звязана з магнацкім родам [[Сапегі|Сапегаў]], які прычыніўся развядзенню сорту ў Вялікім Княстве Літоўскім, на тэрыторыях якога яшчэ на пачатку XX ст. захаваліся дрэвы, пасаджаныя ў XVIII ст.&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

[[Адам Станіслававіч Грабніцкі-Дактаровіч|Адам Грабніцкі-Дактаровіч]] адзначаў, што месцамі ў [[Курляндыя|Курляндыі]] Сапяжанку называлі ''Курляндскім Бергамотам'' (''Kurländische Bergamotte'')&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;. У [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] і ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] была вядома таксама пад назвай ''Жыдоўкі'' або ''Жыдоўскай грушы'', напэўна, бо прадавалі яе на рынках яўрэі. У Мінску лепшую яе разнавіднасць, адметную вялікімі смачнымі пладамі, называлі ''Галавянкай''&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

== Гісторыя ==

{{Біяфота|Kazimierz_Jan_Paweł_Sapieha.PNG|right|ш=250|[[Казімір Ян Сапега]]|color=lightgreen}}
З’яў­лен­не сорту ў Рэ­чы Па­спа­лі­тай звяз­ва­юць з імем найуплы­во­вейша­га вялікалітоўскага маг­на­та свайго часу — [[Казімір Ян Сапега|Казіміра Яна Сапегі]] (1637—1720). Па­вод­ле ад­ной вер­сіі, мес­цам адкуль Са­пя­жан­кі распаўсюдзіліся па Рэ­чы Па­спа­лі­тай быў сад пры [[Палац Сапегаў (Мінск)|па­лацы Са­пе­гаў у Мінску]], дзе высадзілі [[флянс]]ы вывезеныя з Фран­цыі дочкамі Казімі­ра Яна Са­пе­гі, кашталяна менскага. Паводле другой, паведамленай [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|Паўлам Шпілеўскім]], гру­шы пры­вёз з Венг­рыі сам Ка­зі­мір Ян Са­пе­га і пачаў разводзіць у сва­ёй рэ­зі­дэн­цыі ў [[Беразіно|Беразіне]]. Паводле трэцяй, прывезеныя з замежжа флянсы высадзілі ў [[Быхаўскі замак|Быхаўскім замку]]&lt;ref name=&quot;КВ&quot;/&gt;.

Не ўсё ў версіях адпавядае фактам, генеалогам вядома толькі адна дачка Казіміра Яна — Ка­ця­ры­на-Сха­лас­ты­ка, не быў ён і менскім кашталянам, ёсць пытанні да перыяду валодання ім Беразіном і Быхавам. Трэба аднак разумець асаблівыя заканамернасці развіцця паданняў, часцей яны захоўваюць ключовую інфармацыю змяняючы пры гэтым дэталі.

== Батанічнае паходжанне сорта ==
{{Біяфота|Deutsche Pomologie - Birnen - 002.jpg|left|ш=250|Выява грушы сорта '''Bergamotte rouge''' у кнізе {{нп3|Вільгельм Лаўхэ|В. Лаўхэ||Wilhelm Lauche}} «Deutsche Pomologie»|color=lightgreen}}
{{Біяфота|Die lange Sommer-Bergamotte.jpg|right|ш=250|Выява грушы сорта '''Bergamote d'été''' у кнізе {{нп3|Вільгельм Лаўхэ|В. Лаўхэ||Wilhelm Lauche}} «Deutsche Pomologie»|color=lightgreen}}

{{нп3|Эдмунд Янкоўскі|Э. Янкоўскі|pl|Edmund Jankowski (biotechnolog)}} лічыў Сапяжанку ідэнтычнай французскаму сорту ''Bergamote ronde d'été'' або ''Runde Sommer-Bergamotte''&lt;ref&gt;Паводле [[Андрэ Леруа|A. Leroy]], D., 1867, p. 237, № 114, ''Bergamote D'été'', p. 239, у немцаў ''Bergamote ronde d'été'', паводле {{нп3|Юлій фон Флотаў|v. Flotow|ru|Флотов, Юлий фон}}, III. Н., № 270, ''Runde Sommer-Bergamotte''&lt;/ref&gt;, але [[Адам Станіслававіч Грабніцкі-Дактаровіч|А. Грабніцкі]] лічыў&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;, што гэта розныя сарты і дапускаў, што хутчэй, Сапяжанка — уласна літоўскі сорт, бо апісанні і выявы, пададзеныя Флотавым і Леруа, на яго думку, не адпавядаюць Сапяжанцы&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;. З’яўленне сорту прыпадае на канец XVI — пачатак XVII ст., напэўна, Сапега ўвёз яго неўзабаве пасля з’яўлення. Аднак ''Bergamote ronde d'été'' хоць і тоесны з Сапяжанкай, і мае такі самы моцны рост, але дрэвы не дасягаюць велізарных памераў, а маладыя парасткі нават у Германіі цярпяць ад маразоў, тады як Сапяжанка была дастаткова вынослівай у літоўскіх і польскіх губернях. Яшчэ меней падстаў каб лічыць Сапяжанку сортам, які паходзіць ад ''Bergamotte rouge'', дае іх адрозная форма, смак мякаці і час паспяванне пладоў&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

== Батанічнае апісанне ==

=== Дрэвы ===

У садзе дрэва дасягае буйных памераў і глыбокай старасці&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = [[Адам Станіслававіч Грабніцкі-Дактаровіч|А. Гребницкий]]
|частка         = Сапежанка
|загаловак      = Атлас плодов
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = под редакцией [[Адам Станіслававіч Грабніцкі-Дактаровіч|Адама Гребницкого]]
|выданне        = 
|месца          = 
|выдавецтва     = 
|год            = 1906
|том            = 
|старонкі       = 518
|старонак       = 
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;. Рост дрэва троху мацнейшы за {{нп3|Груша 'Бессемянка'|Бессямянку|ru|Груша 'Бессемянка'}}&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Крона сярэдняй гушчыні, шырокапірамідальная, з разлапістымі, крывымі галінамі. Маладыя парасткі тонкія, светла-бурыя, з рэдкімі чачавічкамі. Двухгадовыя галіны шэра-бурыя, з круглымі чачавічкамі&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;. Парасткі простыя, злёгку каленчатыя, сярэдняй таўшчыні. Міжвузеллі значнай даўжыні, бо пупышкі сядзяць рэдка&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;. Кара на парастках даволі светла-аліўкава-бураватая, гладкая, паўматавая. Чачавічкі вельмі дробныя, пераважна доўгія, востра скончаныя, малалікія, вохрыстага колеру&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Пладовыя галіны сярэдняй даўжыні і кароткія, слаба разгалінаваныя, не тоўстыя&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;. Пладовыя маткі кароткія (10-12 мм), голыя, арэхава-зеленаватага колеру, шурпатыя ад густых скапленняў дробных чачавічак, ссечана-канічнай формы, сярэдняй таўшчыні, з 2-3 пупышкамі, нясуць ва ўраджайны год па 1-3 плады кожная&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Ліставыя пупышкі дробныя, шырока канічныя, слаба аттапыраныя ад парастка, з кончыкам, нахіленым да парастка, гладкія, чорнабурыя ці нават зусім чорныя, сядзяць на нямоцных падушачках з вузкім серпападобным рубцом&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Лісце невялікае, авальнае, завостранае&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;, цёмна-зялёнага колеру, з моцным бляскам з верхняга боку і матавае ярка-зялёнае знізу, зусім голае з абодвух бакоў&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;. Ліставыя жылкі далікатныя, сеткавыя, больш светла-зялёныя за саму паверхню, моцна выдаюцца&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;. Край ліста даволі слаба зазубраны ля лістоў на роставых парастках і цэльна-крайні, часам злёгку пухнаты па краі&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Чарашок ліста вельмі доўгі, якра светла-белавата-зялёны, тонкі, голы, амаль просты, злучаны з пласцінкай пад тупым вуглом. Прылісткі шылападобныя, хутка ападаюць&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Пупышкі пладовыя таксама голыя, цёмнакарычнева-бурыя, сярэдняй велічыні, яйкападобнай формы&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

=== Плады ===

Вялічыня ніжэйшая за сярэднюю ці сярэдняя, вышыня 55-60, шырыня 62-70&lt;ref name=&quot;РылСтер&quot;&gt;''[[Генадзь Пятровіч Рылаў|Рылов Г. П.]]'', ''[[Іосіф Веньямінавіч Сцеркін|Стеркин И. В.]]'' [http://hhobbi.narod.ru/index/0-5 Путешествие за сортом]. — М.: Агропромиздат, 1987.&lt;br /&gt;''«Летний сорт Сапежанка (Бергамот польский), получивший в XVIII веке широкое распространение в Литве, а затем в Белоруссии. Дерево сильнорослое. Плоды ниже средней или средней величины, плоскоокруглой формы. Кожица вначале зеленовато-желтая, при созревании светло-желтая с размытым румянцем малинового цвета на солнечной стороне. Мякоть сочная, сладкая, приятного освежающего вкуса».''&lt;/ref&gt;. Вага пладоў каля 60 г&lt;ref name=&quot;РылСтер&quot;/&gt;.

Форма ў верхняй частцы плоская, з шырокай тупой верхавінкай, да ножкі круглява-канічная, са слабым канічным завастрэннем, якое бывае больш сільным толькі ў нетыповых пладоў, якія маюць востра-канічнае аснаванне. Ніжняя частка звычайна нераўнабокая. Паверхня роўная, без рабрыстых выступаў і барознаў&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Чашачка не развітая, адкрытая, з малымі, кароткімі чорнымі чашалісцікамі. Паглыбленне чашачкі (верхняя ямка) шырокае, даволі паглыбленае, правільнае, з дробнымі баразёнкамі ці без іх&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Ножка крыху выгнутая, доўгая, роўная ўсёй вышыне плода, ці ад {{дроб|1|2}} да {{дроб|3|4}} яе. Ніжняя ямка дробная, полая, з невялікім аднабаковым мясістым вырастам (часта колцападобным), што некалькі адхіляе ножку ўбок&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Скура тоўстая, плотная, гладкая ці некалькі шурпатая ад іржавых кропах, слаба глянцавая ці тусклая, у паўспелых пладоў зелянява-жоўтая, у спелых светла-жоўтая, часам васкова-белая, на сонечным баку ці на большай частцы плода з разлітым мутным малінавым румянцам, які часам вельмі прыгожы ў спелых пладоў&lt;ref name=&quot;РылСтер&quot;/&gt;. Падскурныя кропкі дробныя, частыя, шэрыя ці бурыя, акружаныя ружовым абадком, ад чаго яны здаюцца ружовымі, пры гэтым яны рэзка вылучаюцца на светла-жоўтай афарбоўцы. Ад ніжняй часткі ямкі часта ідуць прамяні і пятны тонкага, шэра-жоўтага, іржавага налёту, які рассеяны па ўсяму плоду і прыдаюць яму ў спеласці шэраваты колер&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Водар фенхельны&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Насеннае гняздо невялікае, з вузкім восевым каналам, акружана мякаццю рыхлай грануляцыі, больш камяністай ля чашачкі&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Падчашачкавая трубка варонкападобная ці канічная. Насенне тоўстае, кароткае, чорнабурае, падобна на яблычнае&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Мякаць белая, дробназярністая, каля гнёздаў мала камяністая і рыхлая, спачатку плотная і цяжкая, потым мягкая, паўталая, дастаткова сакавітая, саладкаватая, у паўспелага плода некалькі кіславатая, з даўкім смакам, без астраты&lt;ref name=&quot;РылСтер&quot;/&gt;. У параўнанні з {{нп3|Груша 'Бессемянка'|Бессямянкай|ru|Груша 'Бессемянка'}}, мякаць грубаватая, менш сакавітая і не далікатная, але больш сладкаватая. На думку В. Пашкевіча Сапяжанка далікатней і высакародней за Бессямянку, апошнюю ён лічыць грубейшай&lt;ref name=&quot;АППАШ&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = [[Васіль Васілевіч Пашкевіч|В. Пашкевич]]
|частка         = Сапежанка
|загаловак      = Атлас плодов
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = под редакцией [[Адам Станіслававіч Грабніцкі-Дактаровіч|Адама Гребницкого]]
|выданне        = 
|месца          = 
|выдавецтва     = 
|год            = 1906
|том            = 
|старонкі       = 518
|старонак       = 
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

Масляністай мякаці, уласцівай сапраўдным {{нп3|Бергамот, сартатып грушы|бергамотам|ru|Бергамот (сорта груши)}}, Сапяжанка не мае, нават у рэгіёнах, дзе дасягае высокіх якасцяў&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

== Арэал ==

Сорт культывуюць, галоўным чынам, у [[Беларусь|Беларусі]] і [[Літва|Літве]], сустракаецца таксама ў заходніх абласцях [[Украіна|Украіны]], у [[Варонежская вобласць|Варонежскай]], [[Курская вобласць|Курскай]], [[Арлоўская вобласць|Арлоўскай]] абласцях [[Расія|Расіі]]&lt;ref name=&quot;ГС&quot;&gt;[http://pearsite.ru/pear73/ Сапежанка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160907042814/http://pearsite.ru/pear73/ |date=7 верасня 2016 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Экалогія ==
{{Біяфота|Birnenschorf.jpg|right|ш=250|Плод іншага сорта, пашкоджаны грыбком {{bt-bellat|вентурыя грушавая|Venturia pyrina}}|color=lightgreen}}
Дрэвы Сапяжанкі (Бергамота польскага) моцнарослыя, вызначаюцца адноснай вынослівасцю да ўмоў росту, але ў суровыя зімы падмярзаюць.

Дрэва любіць добрую, пажыўную глебу, і на дрэнных глебах плады яго застаюцца мала смачнымі і дробнымі&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Плоданашэнне пачынаецца позна, ва ўзросце 7—9 гадоў. Плады размешчаны на 3-4-, радзей і на 5-гадовай драўніне, так што яны сабраны больш на верхняй частцы сукоў, нанізаўшыся на іх даволі густа, як бы гронкамі, ад чаго яны слаба звешваюцца дугападобна ўніз&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;. Трымаюцца плады на дрэве дастаткова крэпка, так што асаблівай аховы ад ветру не патрабуюць.

Завязваюцца плады шматліка, пераважна на верхняй палове і на самай верхавіне кроны&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;. Ураджайнасць добрая.

Паводле паспявання пладоў Сапяжанку хутчэй можна лічыць познім летнім, чым асеннім сортам. Плады яе паспяваюць у Літве і Беларусі да 15-20 жніўня і могуць захоўвацца да сярэдзіны верасня&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;. Пасля чаго яны мучнеюць і мякчэюць унутры. Толькі пры добрых умовах захоўвання могуць заставацца ў добрым стане да канца верасня, калі сарваны былі няспелымі&lt;ref name=&quot;ГС&quot;/&gt;. У «Атласе пладоў» прыводзяцца звесткі пра тое, што ў Тамбоўскай губерні Сапяжанка паспявае ў пачатку верасня і нібыта можа захоўвацца ў падвале два месяцы, але сам А. Грабніцкі лічыць іх сумнеўнымі&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Плады блага пераносяць перавозку, таму сорт мае толькі мясцовае значэнне.

Паўсюль плады лічацца дэсертнымі і цэняцца вышэй іншых груш сярэдняй паласы Расіі&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

У сырое і прахалоднае лета плады пакутуюць ад паражэння грыбком {{bt-bellat|вентурыя грушавая|Venturia pyrina}}, робяцца калянымі і нясмачнымі&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Сорт выключаны са стандарту Рэспублікі Беларусь з-за моцнай паражальнасці дрэваў і пладоў {{нп5|Парша, фітапаталогія|паршой|ru|Парша (фитопатология)}}. Плады схільныя да паршы ў вялікай ступені, так што часта на ўсім дрэве грушы дробныя, плямістыя, нераўнабокія і пакрытыя чорнымі расколінамі&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;. Аднак, багатае ўгнаенне падглебы і правільнае апрыскванне {{нп3|Бардоская вадкасць|бардоскай вадкасцю|ru|Бордоская жидкость}} дапамагаюць перамагчы хваробу&lt;ref name=&quot;ГС&quot;/&gt;. Пры такім доглядзе груша плоданасіць вялікай колькасцю пладоў выдатнага выгляду, дасканала гладкіх, сакавітых, даволі салодкіх, хоць яны і не бываюць дасканала масляністымі, а толькі паўмасляністымі, з дастаткова крохкай, крыху даўкай мякаццю&lt;ref name=&quot;АПГРАБ&quot;/&gt;.

Сорт практычна самобесплодны. Лепшы апыляльнік — [[Груша 'Бессемянка'|Бессямянка]]&lt;ref&gt;[http://asprus.ru/blog/sovremennyj-sortiment-grushi/ Сапежанка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180720175442/http://asprus.ru/blog/sovremennyj-sortiment-grushi/ |date=20 ліпеня 2018 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Вытворныя сарты ==

Іван Мічурын удала прышчапіў гэты сорт у [[Мічурынск|Казлове]] [[Тамбоўская губерня|Тамбоўскай губерні]]&lt;ref&gt;[http://imichurin.narod.ru/Itogi60/part_2_02_gru.htm Аврора] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Бергамот}}&lt;/ref&gt;.

З удзелам Сапяжанкі створаны сорт [[Груша 'Кудесница'|груш 'Кудзесніца']]: (Сапяжанка х [[Груша 'Дружба'|Дружба]]) х [[Груша 'Лагодная'|Лагодная]]&lt;ref name=&quot;Куд&quot;&gt;[http://www.belsad.by/site/ru/catalog.html?func=detail&amp;id=63 КУДЕСНИЦА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170408124638/http://www.belsad.by/site/ru/catalog.html?func=detail&amp;id=63 |date=8 красавіка 2017 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Гэты сорт уключаны ў Дзяржаўны рэестр сартоў і дрэўна-кустовых парод Рэспублікі Беларусь у 2011 годзе&lt;ref name=&quot;Куд&quot;/&gt;.

З гібрыднай сям’і Сапяжанка х Дуля остзейская атрымана груша [[Груша 'Бергамотная'|Бергамотная]], а з сям’і Вінёўка х Сапяжанка — [[Груша 'Белоруска'|Беларуска]]&lt;ref&gt;[https://books.google.by/books?id=n2saBAAAQBAJ&amp;pg=PA526&amp;lpg=PA526&amp;dq=%D0%B3%D1%80%D1%83%D1%88%D0%B0+%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0&amp;source=bl&amp;ots=dIbuJX5yc-&amp;sig=WpRGqk4kI6X-iW7VKJQN1nCkqUA&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi_ip6o-LrKAhXIBywKHep4Cn44ChDoAQgtMAQ#v=onepage&amp;q=%D0%B3%D1%80%D1%83%D1%88%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0&amp;f=false Частная генетика растений / Редактор(ы): А. Кильчевский,Л. Хотылева]&lt;/ref&gt;.

== У літаратуры ==

У аповесці «Над Нёмнам» [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшкі]]: «Стагадовая, мабыць, сапяжанка, сваё галлё, ужо бясплоднае, але густа пакрытае лісцем, паклала на вокны і сцены дому, чые пабеленыя аканіцы і нарожнікі весела з-за яе выглядалі». Не раз сапяжанку настальгічна згадваў у сваіх творах нобелеўскі лаўрэат [[Чэслаў Мілаш]]. [[Якуб Колас]] стварыў аўтабіяграфічнае вершаванае апавяданне «Грушы-сапяжанкі», у якім апісваецца, як хлапчукі, нарваўшы груш, змаглі ўцячы ад гаспадара сада&lt;ref&gt;[http://archives.gov.by/index.php?id=852646 Паэмы «Прапаў чалавек»]&lt;/ref&gt;. Сапяжанкам таксама прысвяціў верш [[Аляксей Зарыцкі]]&lt;ref name=&quot;КВ&quot;/&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* ''Кухмістр Верашчака'' [http://zviazda.by/2014/06/42776.html Сапяжанка — арыстакратка сярод груш] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140709170200/http://zviazda.by/2014/06/42776.html |date=9 ліпеня 2014 }} / Ігуменскі тракт № 19 (77) // Звязда № 106 (27716) за 10.06.2014.
* ''[[Генадзь Пятровіч Рылаў|Рылов Г. П.]]'', ''[[Іосіф Веньямінавіч Сцеркін|Стеркин И. В.]]'' [http://hhobbi.narod.ru/index/0-5 Путешествие за сортом]. — М.: Агропромиздат, 1987.
* ''[[Юзаф Струміла|J. Strumiłło]]''. Ogrody Północne, VII изд., Вильна, 1880 г., стар. 167 (пад назвай ''Sapieżanka'' ('''rothe Bergamotte'''))
* ''{{нп3|Эдмунд Янкоўскі|E. Jankowski|pl|Edmund Jankowski (biotechnolog)}}''. Sad i ogród owocowy, 1882, стар. 327, 41 (пад назвай '''Sapieżanka''' ('''Bergamote ronde d'été''', '''Runde Sommer-Bergamotte''') і 1893, с. 327, 52, таксама
* ''[[Мікалай Іванавіч Кічуноў|Н. Кичуновъ]]''. Вѣстн. С., 1889 г., с 63, 65 (пад назвай '''Сапѣжанка''' ці '''бергамотъ польскій''') — першае падрабязнае памалагічнае апісанне сорту з хромалітаграфіяй не тыповага плоду, з моцным канічным завастрэннем да ножкі і не характэрнай жоўтай афарбоўкай
* ''{{нп3|Георг Фрыдрых Куфальт|G. Kuphaldt|ru|Куфальдт, Георг Фридрих}}''. Der Rationelle Obstbau in den nordwestlichen Provinzen des russischen Reiches : ein Handbuch der Obstkultur für Gärtner und Gartenfreunde, Riga, 1896, s. 160 (пад назвай '''Bergamotte Sapieganka''').
* ''{{нп3|Мікалай Гашэ|Гоше|ru|Гоше, Николай}}''. Руководство к плодоводству для практиков по Гоше&quot; под общей редакцией проф. А. Ф. Рудзкого, изд. II, 1899 г., с. 79. (пад назвай '''Сапѣжанка''') — з малюнкам разрэзу плода, якаснае апісанне, з пазначэннем, між іншым, што мяжа развядзення гэтага сорта праходзіць некалькі далей на поўдзень, чым мяжа сорта {{нп3|Груша 'Бессемянка'|Бессямянка|ru|Груша 'Бессемянка'}}, у [[Арол (горад)|Арле]] дрэва ўжо не стойкае да марозаў, але ў [[Варонеж]]ы толькі ў выключна суворыя зімы некалікі пашкоджваецца.
* ''{{нп3|Сяло Асламіў|Осламовская|uk|Осламів}} опытная помологическая станція'', 1899 г., с. 55, № 55 (пад назвай ''Сапежанка'') — з пазначэннем, што ў Асламаве ([[Падольская губерня|Падольскай губерні]]) яна ў два-тры разы буйнейшая, чым на сваёй радзіме, у Літве, але саступае амаль усім астатнім грушам. Дрэва здаровае, вялікае і вельмі ўраджайнае.
* ''[[Леў Платонавіч Сімірэнка|Л. Симиренко]]''. Иллюстр. опис., 1901 г., с. 90, 89 (пад назвай '''Bergamotte Sapiejanka''', '''Sapieżanka''', '''Бергамотъ польскій''', '''Сапѣжанка''')

== Спасылкі ==

* [https://www.svaboda.org/a/cym-spakusic-jevu/27997021.html Сапяжанка, альбо Арыстакратка сярод ігруш]

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Сапегі]]
[[Катэгорыя:Груша]]
[[Катэгорыя:Сарты раслін]]</text>
      <sha1>sz98atjsfrpoyp6i8zrdzlegt98wrd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р115</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227092</id>
    <revision>
      <id>5166110</id>
      <parentid>4557179</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5166110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6124" sha1="l748s0yoz3rzu6ikcobzzixoe6q1u0w" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|115}}
| назва = [[Віцебск]] — [[Гарадок]]
| назва2 = [[Віцебск]] — [[Магістраль М8]]
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён = [[Выява:Flag of Vitsebsk region.svg|24px|border]] [[Віцебская вобласць]]
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 37,685
| пачатак = [[Віцебск]]
| праз = [[Гарадок]]
| канец = [[Магістраль М8]]
| пакрыццё = [[асфальт]]
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога {{таблічка-by|Р|115}}''' — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння ў [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Віцебск]] і [[Гарадок]]. Працягласць — 37,685 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Віцебскі раён|Віцебскага]] і [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкага]] раёнаў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]].

== Маршрут ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Адлегласць&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(прыкладна)&lt;/small&gt;
!
! Назва
! Іншыя дарогі
|-
| —
| [[Файл:5.24.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Віцебск]]
|
|-
| 400 м
|[[Файл:RU road sign 1.3.1.svg|24px]]
| чыгуначны пераезд
|
|-
| 1,1 км
| [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]]
| [[Станцыя Лужасна]]
| {{Таблічка-by|Н|2301}}
|-
| 3,2 км
| [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]]
| [[Хайсы]]
| {{Таблічка-by|Н|2313}}
|-
| 5,4 км
| [[Файл:7.7 Russian road sign.svg|24px]]
| Месца адпачынку
|
|-
| 7,4 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост праз ручэй
|
|-
| 7,7 км
| [[Файл:2.3.3 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот налева
|
|-
| 7,9 км
| [[Файл:2.3.2 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот на [[Бараўляны (Віцебскі раён)|в. Бараўляны]]
|
|-
| 8,7 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост праз р. Шэсцянка
|
|-
| 9,5 км
| [[Файл:2.3.2 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот на [[Буяны (Віцебскі раён)|в. Буяны]]
|
|-
| 9,9 км
| [[Файл:5.23.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Вугалок]]
|
|-
| 9,5 км
| [[Файл:2.3.2 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот на [[Буяны (Віцебскі раён)|в. Буяны]]
|
|-
| 10,5 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост праз чыгуначны вузел
|
|-
| 11 км
| [[Файл:2.3.3 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот на [[Саўчонкі (Віцебскі раён)|в. Саўчонкі]] і чыгуначную станцыю Лосвіда
|
|-
| 12 км
| [[Файл:RU road sign 6.4 A.svg|24px]] [[Файл:7.7 Russian road sign.svg|24px]]
| Кафэ «У Ганны»
|
|-
| 12 км
| [[Файл:5.23.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Доўжа (Віцебскі раён)|в. Доўжа]]
|
|-
| 12,8 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост праз ручай
|
|-
| 13,1 км
| [[Файл:2.3.1 Russian road sign.svg|24px]]
|
|
|-
| 13,7 км
| [[Файл:2.3.3 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот на [[Герасімава|в. Герасімава]]
|
|-
| 13,8 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост праз ручай
|
|-
| 13,9 км
| [[Файл:2.3.2 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот направа
|
|-
| 14,1 км
| [[Файл:2.3.3 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот на [[Герасімава|в. Герасімава]]
|
|-
| 16 км
|
| Мяжа Віцебскага і Гарадоцкага раёнаў
|
|-
| 16,7 км
| [[Файл:2.3.1 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Баталі|в. Баталі]] і [[Каменка (Гарадоцкі раён)|в. Каменка]]
|
|-
| 18,7 км
| [[Файл:2.3.2 Russian road sign.svg|24px]] [[Файл:6.15.2 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот на [[Хартова|в. Хартова]] і {{Таблічка-by|М|8}}
|
|-
| 19 км
| [[Файл:5.23.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Залучча (Верхнядзвінскі раён)|в. Залучча]]
|
|-
| 19,3 км
| [[Файл:2.3.3 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот на [[Марыямпаль (Гарадоцкі раён)|в. Марыямпаль]]
|
|-
| 21.1 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост праз ручай
|
|-
| 22,8 км
| [[Файл:2.3.3 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот на [[Пруднікі (Гарадоцкі раён)|в. Пруднікі]]
|
|-
| 25 км
| [[Файл:5.23.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Гарадок]]
|
|-
| 28,7 км
| [[Файл:2.3.3 Russian road sign.svg|24px]]
| Скрыжаванне Невельскай шашы і вул. Гагарына
| {{Таблічка-by|Р|114}}
|-
| 29,7 км
| [[Файл:5.23.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Верамеева|в. Верамеева]]
|
|-
| 32 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост праз чыгуначны вузел
|
|-
| 32,2 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост праз раку [[Усыса|р. Усыса]]
|
|-
| 34,5 км
| [[Файл:5.23.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Верамеева|в. Верамеева]]
|
|-
| 36 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
|
| {{Таблічка-by|М|8}} {{Таблічка-eu|95}}
|}

== Гл. таксама ==
* [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]]

== Спасылкі ==
* [http://www.belavtodor.belhost.by Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР]

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р115}}
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>l748s0yoz3rzu6ikcobzzixoe6q1u0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р151</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227118</id>
    <revision>
      <id>5166111</id>
      <parentid>4796102</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5166111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5089" sha1="t2qn8jvwnyv9l1x3k3ztlgog578ejrd" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|151}}
| назва = [[Віцебск]] - [[Полацк]] (стары напрамак)
| назва2 = [[Дымаўшчына|в. Дымаўшчына]] - [[Старое Сяло (Віцебскі раён)|в. Старое Сяло]]
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён = [[Выява:Flag of Vitsebsk region.svg|24px|border]] [[Віцебская вобласць]]
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 15,68
| пачатак = {{Дарога Беларусі|Р|20}} у раёне [[Дымаўшчына|в. Дымаўшчына]]
| праз = 
| канец = {{Дарога Беларусі|Р|20}} у раёне [[Старое Сяло (Віцебскі раён)|в. Старое Сяло]]
| пакрыццё = [[асфальт]]
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога {{таблічка-by|Р|151}}''' — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння у [[Беларусь|Беларусі]], якая з’яўляецца старым напрамкам на [[Полацк]]. Працягласць — 15,68 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]].

== Маршрут ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Адлегласць&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(прыкладна)&lt;/small&gt;
!
! Назва
! Іншыя дарогі
|-
| —
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Дымаўшчына|в. Дымаўшчына]]
| {{Таблічка-by|Р|20}}
|-
| 0,9 км
| [[Файл:5.23.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Зайцава (Віцебскі раён)|в. Зайцава]]
|
|-
| 1,2 км
| [[Файл:2.3.3 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот на [[Хоцінічы|в. Хоцінічы]]
|
|-
| 1,9 км
| [[Файл:2.3.2 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот на {{Таблічка-by|Р|20}}
|
|-
| 2,6 км
| [[Файл:5.24.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Зайцава (Віцебскі раён)|в. Зайцава]]
|
|-
| 4,2 км
| [[Файл:2.3.1 Russian road sign.svg|24px]]
| налева [[Княжыца|в. Княжыца]] і направа [[Падлазнікі|в. Падлазнікі]]
|
|-
| 6,5 км
| [[Файл:2.3.3 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот на [[Малыя Трубачы|в. Малыя Трубачы]]
|
|-
| 6,8 км
| [[Файл:5.23.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Вялікія Лётцы|в. Вялікія Лётцы]]
|
|-
| 7,3 км
| [[Файл:2.3.3 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот да чыгуначнай станцыі Лётцы
|
|-
| 8 км
| [[Файл:5.24.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Вялікія Лётцы|в. Вялікія Лётцы]]
|
|-
| 8,7 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост праз [[Рака Вужніца, Віцебскі раён|р. Вужніца]]
|
|-
| 10 км
|[[Файл:RU road sign 1.3.1.svg|24px]]
| чыгуначны пераезд
|
|-
| 10 км
| [[Файл:5.23.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Малыя Лётцы|в. Малыя Лётцы]]
|
|-
| 10 км
| [[Файл:2.3.3 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот да чыгуначнай станцыі Лётцы
|
|-
| 10,7 км
| [[Файл:2.3.1 Russian road sign.svg|24px]]
| направа [[Новікі|в. Новікі]]
|
|-
| 11 км
| [[Файл:5.24.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Малыя Лётцы|в. Малыя Лётцы]]
|
|-
| 11,9 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост праз [[Шэвінка|р. Заронаўка]]
|
|-
| 12,1 км
| [[Файл:2.3.3 Russian road sign.svg|24px]]
| паварот налева
|
|-
| 12,5 км
| [[Файл:5.23.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Старое Сяло (Віцебскі раён)|в. Старое Сяло]]
|
|-
| 13,7 км
| [[Файл:2.3.1 Russian road sign.svg|24px]]
| направа на {{Таблічка-by|Р|20}}
|
|-
| 13,7 км
| [[Файл:2.3.1 Russian road sign.svg|24px]]
| налева на [[Запруддзе (Віцебскі раён)|в. Запруддзе]], направа на чыгуначную станцыю Старое Сяло
|
|-
| 14,9 км
| [[Файл:5.24.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Старое Сяло (Віцебскі раён)|в. Старое Сяло]]
|
|-
| 15,3 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
|
| {{Таблічка-by|Р|20}}
|}

== Гл. таксама ==
* [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]]

== Спасылкі ==
* [http://www.belavtodor.belhost.by Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР]

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р151}}
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>t2qn8jvwnyv9l1x3k3ztlgog578ejrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саламон Маркавіч Трайнін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229357</id>
    <revision>
      <id>5165918</id>
      <parentid>4292993</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2144" sha1="8d6d3wqjohpgk65sbkstx7jummtfake" xml:space="preserve">{{навуковец}}
{{Цёзкі2|Трайнін}}
'''Саламон Маркавіч Трайнін''' ({{lang-ru|Трайнин Соломон Маркович}}; {{ДН|20|1|1902}}, {{МН|Дрыбін|у Дрыбіне|}} — {{ДС|||1969}}, {{МС|Магадан|у Магадане|}}) — савецкі вучоны ў галіне дэрматавенералогіі.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям'і зубнога лекара. Пасля заканчэння 1-га МДУ (1925) загадчык аддзела Башкірскага абласнога скурна-венералагічнага дыспансэра, з 1930 дырэктар Башкірскага Навукова-даследчага скурна-венералагічнага інстытута, у 1932-37 дырэктар БДМІ (Башкірскага Дзяржаўнага медыцынскага інстытута). З 1946 жыў і працаваў у Магаданскай вобласці. Адзін з арганізатараў і 1-ы дырэктар Медыцынскага універсітэта.
&lt;br /&gt;Навуковая дзейнасць прысвечана лячэнню скурных хвароб, у тым ліку з ужываннем рэнтгенатэрапіі. У 1937 рэпрэсаваны, ў 1955 рэабілітаваны.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.wiki02.ru/encyclopedia/Traynin_Solomon_Markovich/t/14182]
* [http://www.jecs.ru/view/305.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304223144/http://www.jecs.ru/view/305.html |date=4 сакавіка 2016 }}
* [http://medfaka.net/kafedra/index.php?act=bashgmu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305090207/http://medfaka.net/kafedra/index.php?act=bashgmu |date=5 сакавіка 2016 }}
{{DEFAULTSORT:Трайнін Саламон Маркавіч}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дрыбінскім раёне]]
[[Катэгорыя:Медыкі СССР]]
[[Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук]]</text>
      <sha1>8d6d3wqjohpgk65sbkstx7jummtfake</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сакольнікі (Акцябрскі сельсавет)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234781</id>
    <revision>
      <id>5165909</id>
      <parentid>5142554</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4289" sha1="9fc3px9nukfz7jjql7zpx04cy6m5uc6" xml:space="preserve">{{Значэнні2|тып=тапонім|Сакольнікі}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Сакольнікі
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Віцебскі
|сельсавет2            = Акцябрскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}

'''Сако́льнікі'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Sakoĺniki}}, {{lang-ru|Сокольники}}) — [[вёска]] ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Віцебскі раён)|Акцябрскага сельсавета]].

У 2011 годзе частка тэрыторыі вёскі Сакольнікі ўключана ў склад [[Віцебск]]а&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p31100018&amp;q_id=11200899|title=Указ Президента Республики Беларусь от 14 января 2011 года № 18 «О некоторых вопросах административно-территориального устройства г. Витебска и Витебского района»|archive-date=14 чэрвеня 2024|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20240614212659/https://etalonline.by/document/?regnum=p31100018&amp;q_id=11200899|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
* [[Сакольнікі (археалагічны помнік)|Курганны могільнік]] (IX—XIII стст.).

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Акцябрскі сельсавет (Віцебскі раён)}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Віцебскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сакольнікі (Акцябрскі сельсавет)| ]]</text>
      <sha1>9fc3px9nukfz7jjql7zpx04cy6m5uc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санта-Круз (востраў)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245475</id>
    <revision>
      <id>5165969</id>
      <parentid>4564232</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5626" sha1="aa05vtaopit1br2mpgk27cp6d4m5kvl" xml:space="preserve">{{значэнні2|Санта-Круз}}
{{Востраў
 |Назва                  = Санта-Круз
  |Нацыянальная назва    = en/Santa Cruz
 |Карта                     = Channel Ca be.png
 |Архіпелаг                 = Чанэл
 |Акваторыя                 = Ціхі акіян
 |Краіна                    = ЗША
  |Рэгіён           =
  |Раён = 
  |UTC                      = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 34 |lat_min = 00 |lat_sec = 13
  |lon_dir = W |lon_deg = 119 |lon_min = 43 |lon_sec = 35
  |CoordScale               = 
 |Плошча                   = 250
 |Вышыня                    = 740
 |Насельніцтва                 = 
  |Год                      = 
 |Выява               = SantaCruz-Island-EO.jpg
  |Подпіс выявы      = Выгляд з космасу
|Катэгорыя на Вікісховішчы = Santa Cruz Island
}}
'''Санта-Круз''' ({{lang-en|Santa Cruz}}) — найбуйнейшы [[востраў]] у групе астравоў [[Чанэл]]. Адміністрацыйна належыць да [[ЗША|амерыканскага]] [[Каліфорнія|штата Каліфорнія]]. Плошча - 250 км². Сталага насельніцтва няма.

== Геаграфія і прырода ==
Востраў Санта-Круз знаходзіцца за 20 км ад паўднёвага ўзбярэжжа [[Каліфорнія|Каліфорніі]], амываецца водамі [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. Даўжыня з захаду на ўсход — 38,63 км. Найбольшая шырыня — 10,92 км. Уздоўж паўднёвай і паўночнай частак вострава цягнуцца [[горны хрыбет|горныя хрыбты]]. Найвышэйшы пункт — пік Дэвілс, які ўзвышаецца на 740 м над ўзроўнем акіяна. Цэнтральную частку займае [[даліна]] з глыбокімі рашчылінамі. [[Бераг]]і пераважна [[скала|скалістыя]], аднак сустракаюцца [[пляж]]ы. Каля вострава знойдзена некалькі падводных [[пячора|пячор]].

На востраве Санта-Круз выяўлена 600 відаў [[флора|раслін]], якія размеркаваны па 10 розных [[экалогія|экалагічных]] зонах. Сустракаюцца [[лес|лясныя]] гаі і [[балота|забалочаныя]] мясціны. Наземная [[фаўна]] прадстаўлена 140 відамі [[птушкі|птушак]], 11 відамі [[сысуны|сысуноў]], 5 відамі [[паўзуны|паўзуноў]], 3 відамі [[амфібіі|амфібій]]. На берагах спыняюцца [[ластаногія]].

== Гісторыя ==
Востраў Санта-Круз быў населены каля 9000 гадоў таму. Да прыходу еўрапейцаў тут жылі [[індзейцы]]-[[чумашы]]. Востраў быў пазначаны на [[Іспанія|іспанскіх]] [[Геаграфічная карта|картах]] толькі ў [[1602]] г. Да [[1822]] г. чумашы пакінулі Санта-Круз і перасяліліся на мацерыковую частку [[Каліфорнія|Каліфорніі]]. Пасля [[1821]] г. [[мексіка]]нскі ўрад выкарыстоўваў востраў для высылкі крымінальных злачынцаў. У [[1839]] г. ён быў перададзены ў маёмасць сям'і Кастыльера, якая здолела захаваць свае правы нават пасля далучэння Каліфорніі да [[ЗША]]. Санта-Круз выкарыстоўваўся як [[жывёлагадоўля|жывёлагадоўчая]] ферма. З [[1857]] г. востраў некалькі разоў мяняў уладальнікаў, пакуль у [[1936]] г. не быў набыты штатам Каліфорнія.

== Ахова ==
Востраў Санта-Круз уключаны ў ахоўваемыя зоны нацыянальнага парка і марскога нацыянальнага запаведніка [[Чанел]]. Востраў наведваюць [[турызм|турысты]]. Для іх адкрыты невялікі [[аэрапорт]], [[порт]] і гасцінная зона.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Santa Cruz Island}}
* [http://www.nps.gov/chis/planyourvisit/santa-cruz-island.htm Santa Cruz Island — Channel Islands National Park]
* [http://www.nature.org/ourinitiatives/regions/northamerica/unitedstates/california/placesweprotect/santa-cruz-island-california.xml Santa Cruz Island The Nature Conservancy] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150630145937/http://www.nature.org/ourinitiatives/regions/northamerica/unitedstates/california/placesweprotect/santa-cruz-island-california.xml |date=30 чэрвеня 2015 }}
* [http://santacruz.nrs.ucsb.edu/ Santa Cruz Island Reserve]
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Геаграфія Каліфорніі]]
[[Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна]]
[[Катэгорыя:Астравы ЗША]]
[[Катэгорыя:Незаселеныя астравы]]</text>
      <sha1>aa05vtaopit1br2mpgk27cp6d4m5kvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Савецкая школа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>260999</id>
    <revision>
      <id>5165892</id>
      <parentid>4450334</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:45:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4683" sha1="qmhb10rh4qrw93ssjbn6mskunhykcme" xml:space="preserve">{{Часопіс
|назва             =
|арыгінал назвы    = 
|лагатып           = 
|выява             = 
|шырыня            = 
|подпіс            = 
|спецыялізацыя     =
|перыядычнасць     =
|скарачэнне        = 
|мова              = 
|адрас рэдакцыі    = 
|галоўны рэдактар  = 
|заснавальнікі     = 
|выдавец           = 
|краіна            = 
|гісторыя          = 
|заснаванне        = 
|апошні выпуск     = 
|аб'ём             = 
|камплектацыя      = 
|тыраж             = {{num|}}
|ISSN              = 
|eISSN             = 
|доступ            = 
|узнагароды        = 
|вэб-сайт          = 
|вікікрыніцы       = 
|вікісховішча      =  
}} 
'''«Савецкая школа»''' — педагагічны [[часопіс]], заснаваны ў 1940 годзе.

Выдаваўся да 1960 года (з перапынкам 1945—1948 гады). Адзін з папярэднікаў часопіса «[[Народная асвета (часопіс)|Народная асвета]]» (1924)

Адказным рэдактарам быў прызначаны вядомы вучоны-педагог, будучы намеснік наркама асветы БССР С. А. Умрэйка.

З трэцяга нумара часопіса з 1952 па 1959 год новым адказным рэдактарам стаў А. Ц. Васілеўскі.

Асноўнымі рубрыкамі часопіса былі: «З вопыту работы», «Кансультацыя», «Крытыка і бібліяграфія», «Кніжныя навіны», «Хроніка», «У дапамогу настаўніку», «Аб мерах павышэння паспяховасці вучняў», «Нам пішуць», «Аб падрыхтоўцы вучняў да практычнай дзейнасці», «Адказы чытачам». Гісторыя «Савецкай школы» — гэта гісторыя народнай асветы [[БССР]] ў 1948—1959 гадах.

Многія матэрыялы часопіса яшчэ і сёння не страцілі сваёй актуальнасці і каштоўнасці, метадычнай і навуковай значнасці. Гэтай высокай ацэнкі заслугоўваюць артыкулы М. Лявіцкага «Барацьба з фармалізмам — задача настаўніка савецкай школы», Д. Садоўскага «Аб эстэтычным выхаванні школьнікаў», выкладчыка фізікі СШ № 42 г. Мінска Я. Мельцэрзона, вучань якога Жарэс Алфёраў стаў лаурэатам Нобелеўскай прэміі, «Аб дэманстрацыях пры вывучэнні ўласцівасцей газаў», М. Дарафеенкі «Матэматычная культура вучняў сямігадовай школы», М. Гурскага «Культура мовы і выразнае чытанне ў школе», Ф. Кітуновіча «Сувязь тэорыі з практыкай пры вывучэнні фізікі ў сямігадовай школе», кандыдата педагагічных навук Н. Барысавай «Аб некаторых пытаннях актывізацыі навучання», А. Рымарава «Значэнне асабістых якасцей педагога ў справе навучання і выхавання вучняў», Я. Мараша «Аб навучанні перакладу з замежнай мовы», О. Вадэйкі «Змест і арганізацыя работы педсавета школы», І. Рыданавай «Аб індывідуальным падыходзе да вучняў пры апытанні», кандыдата педагагічных навук Т. Кароткінай «Работа класнага кіраўніка над павышэннем ведаў вучняў»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://n-asveta.by/history.htm |title=«Народная асвета», 2004 г., № 6 |access-date=29 ліпеня 2015 |archive-date=17 ліпеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150717063132/http://www.n-asveta.by/history.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Часопісы Беларусі]]</text>
      <sha1>qmhb10rh4qrw93ssjbn6mskunhykcme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Альхоўскі сельсавет</title>
    <ns>10</ns>
    <id>266795</id>
    <revision>
      <id>5166013</id>
      <parentid>2861133</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>D.L.M.I. Bel</username>
        <id>33064</id>
      </contributor>
      <comment>- вёска Крывое Сяло (скасавана https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D926b0147086)</comment>
      <origin>5166013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1135" sha1="38xvhxl6n0yzxifvvgdk6yb34o4h9c4" xml:space="preserve">{{Навігацыя па сельсавеце
|Назва шаблону    = Альхоўскі сельсавет
|Назва            = [[Альхоўскі сельсавет]]
|Краіна           = Беларусь
|Вобласць         = Брэсцкая
|Раён             = Ляхавіцкі
|Герб             =
|Цэнтр            = [[Альхоўцы (Ляхавіцкі раён)|Альхоўцы]]
|Пасёлкі          = 
|Аграгарадкі      = [[Малое Гарадзішча]]
|Вёскі            = [[Вадзяціна]]{{*}} [[Волька (Ляхавіцкі раён)|Волька]]{{*}} [[Вялікае Гарадзішча]]{{*}} [[Гасцілавічы (Ляхавіцкі раён)|Гасцілавічы]]{{*}} [[Гукова]]{{*}} [[Завінне]]{{*}} [[Задвор’е (Ляхавіцкі раён)|Задвор’е]]{{*}} [[Літоўка (Ляхавіцкі раён)|Літоўка]]{{*}} [[Марынова]]{{*}} [[Пад’язаўле]]{{*}} [[Петухоўшчына (Ляхавіцкі раён)|Петухоўшчына]]
|Хутары           = 
}}</text>
      <sha1>38xvhxl6n0yzxifvvgdk6yb34o4h9c4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свечкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280997</id>
    <revision>
      <id>5166087</id>
      <parentid>4839545</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6433" sha1="f5pptmz92cr3pgj2ndnkkdsdlqdaibk" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Свечкі
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Маладзечанскі
|сельсавет2            = Красненскі
}}
'''Све́чкі'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Sviečki}}, {{lang-ru|Свечки}}) — [[вёска]] ў [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Красненскі сельсавет (Маладзечанскі раён)|Красненскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 27 км на паўднёвы ўсход ад [[Маладзечна]], за 51 км ад Мінска.

== Гісторыя ==
У XIX стагоддзі вёска — цэнтр аднайменнага маёнтка ў [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]] Віленскай губерні [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], уласнасць памешчыкаў Куроўскіх. У другой палове XIX стагоддзя вёска ў Краснасельскай воласці Вілейскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У 1857 годзе ў маёнтку 22 сялянскія душы. Пасля [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|адмены прыгоннага права]] (1861) вёска ва Уланаўшчынскай сельскай грамадзе. У пачатку XX стагоддзя 130 дзесяцін зямлі. Побач размяшчаўся аднайменны маёнтак памешчыка Куроўскага.

Савецкая ўлада абвешчана ў лістападзе 1917 года. З лютага да снежня 1918 года вёска акупіравана войскамі Германіі. 25 сакавіка 1918 года тэрыторыя абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З снежня 1918 года адноўлена савецкая ўлада, з 1 студзеня 1919 года тэрыторыя ў складзе [[ССРБ|БССР]], з 27 лютага 1919 года — у [[ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] з ліпеня 1919 года да ліпеня 1920 года і з кастрычніка 1920 года занята польскімі войскамі.

З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], належала да [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]], [[Вілейскі павет (1921—1940)|Вілейскага павета]], [[Краснае (гміна)|гміны Краснае]]&lt;ref&gt;Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 58.&lt;/ref&gt;. З 1927 года ў [[Маладзечанскі павет|Маладзечанскім павеце]].

З 1939 года ў [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года ва [[Уланаўшчынскі сельсавет|Уланаўшчынскім сельсавеце]] [[Радашковіцкі раён|Радашковіцкага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі, якія загубілі 2 жыхароў, 8 вывезлі ў Германію на прымусовыя работы; 4 вяскоўцы загінулі на фронце. З 20 верасня 1944 года ў [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. З 16 ліпеня 1954 года ў Красненскім сельсавеце, з 20 студзеня 1960 года ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. У 1965 годзе на магіле ахвяр фашызму, што загінулі ў Вялікую Айчынную вайну, пастаўлены абеліск.

== Насельніцтва ==
* 1800 год — 52 жыхары, 10 двароў.
* 1866 год — 36 жыхароў, 5 двароў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/ |title=Архіўная копія |access-date=9 чэрвеня 2023 |archive-date=11 красавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411053642/http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* 1904 год — 71 жыхар.
* 1921 год — 93 жыхары, 15 двароў&lt;ref name=&quot;skorowidz2&quot;&gt;Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 84.&lt;/ref&gt;.
* 1931 год — 105 жыхароў, 17 двароў&lt;ref&gt;Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 28&lt;/ref&gt;.
* 1969 год — 115 жыхароў, 41 двор.
* 2001 год — 24 жыхары, 16 гаспадарак.
* 2010 год — 10 жыхароў, 7 гаспадарак.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{SgKP|XI|667|Świeczki, wieś, powiat wilejski, gmina Krasnesioło}}
* {{Крыніцы/ГВБ|8-3}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Красненскі сельсавет (Маладзечанскі раён)}}

[[Катэгорыя:Красненскі сельсавет (Маладзечанскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Маладзечанскага раёна]]</text>
      <sha1>f5pptmz92cr3pgj2ndnkkdsdlqdaibk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таліца (Слуцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283446</id>
    <revision>
      <id>5166224</id>
      <parentid>5080623</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T09:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */ Дабаўлена інфармацыя аб гербе Газдава рода Рэўт да адпавядаючых асоб</comment>
      <origin>5166224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11021" sha1="l4o9140m1zjkg6v6n9uiukuxr3566wr" xml:space="preserve">{{Арфаграфія}}
{{значэнні|Спасылка=Таліца}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Таліца
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Слуцкі
|сельсавет             = Вясейскі
}}
'''Та́ліца'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Talica}}, {{lang-ru|Талица}}) — [[вёска]] ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Вясейскі сельсавет|Вясейскага сельсавета]].

За 16 км на Усход ад Слуцка, за 100.4 км на Поўдзень ад Мінска ([[Нулявы кіламетр Беларусі|нулявога кiламетра]]).

У вёсцы адна Г-падобная вуліца — Таліцкая.

Рэльеф роўны. Таліца знаходзіцца ў кутку лесу.

== Гісторыя ==
У 1852 годзе Таліца згадваецца як [[хутар]] у казённым маёнтку Выбранецкае Слуцкага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі.&lt;ref&gt;кнiга: {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|артыкул=[https://knihi.com/none/Harady_i_vioski_Bielarusi_djvu.zip.html#HVB.Minskaja.4.pdf_406 Таліца]|том=8-4|старонкі=405}}&lt;/ref&gt;

У 1854 годзе спадчынны дваранін Міхаіл Фёдаравіч Рэўт (13.01.1814-12.03.1878/1893), дваранін герба [[Газдава (герб)|Газдава]], з засценка Меляшкевічы, купіў зямлю ў казённым хутары Таліца і пабудаваў там дом, дзе пасяліўся з жонкай (Марыя Рыгораўна, па нараджэнні Баркоўская) і дзецьмі (Іван, Андрэй, Параска).&lt;ref&gt;[https://niab.by Национальный Исторический Архив Республики Беларусь]&lt;/ref&gt;

У 1854—1856 гадах дваюрадны брат Міхаіла Фёдаравіча — Фёдар Данілавіч Рэўт — купіў зямлю побач і таксама пабудаваў дом. Яго дом знаходзіўся бліжэй да Г-падобнага павароту ў цэнтры хутара Таліца.

З 1854 года Таліца пазначаецца як [[урочышча]].

У 1856 годзе ў Таліцы жылі дваране і мяшчане, і яна пачала звацца [[засценак]].

У 1856 годзе ў засценку Таліца было 6 двароў:
# Іван Міхайлавіч Рэўт (01.02.1848-1893~)&lt;ref&gt;кніга: [http://yasynvash.by/ru/books/11/ «Я — сын Ваш: Корсакі гербаў „Корсак“ i „Ліс“, Рэўты герба „Газдава“ …» Летапic Беларускай шляхты — Мінск, 2017. — 576 страниц. Анатолий Статкевич-Чебоганов. ISBN 978985-7107-04-9. Старонка 321, пункт 396/229.]&lt;/ref&gt; ад Міхаіла (13.01.1814-12.03.1878~1893) ад Фёдара (1773-16.02.1834) ад Якава Фёдарава (1747—1812) — дваране герба [[Газдава (герб)|Газдава]].
# Сямён Рэўт (17.04.1835-?) і яго брат Іван (22.10.1830-?) ад Фёдара (1807-?) ад Данііла (1781-11.02.1828) ад Якава Фёдарава (1747—1812) — дваране герба [[Газдава (герб)|Газдава]].
# Рыгор Балвановіч — дваранін са шляхты.
# Мацей Рыгоравіч Балвановіч — дваранін са шляхты.
# Лонгін Іванавіч Забродскі з засценка Меляшкевічы&lt;ref&gt;кнiга: «Гербоўнік Беларускай Шляхты». Том 7. — Мінск: Беларусь, 2020. — 799 страниц. Е.Глинский, А.Рахуба. ISBN 978985-01-1347-4. страница 69, пункт 207/124.&lt;/ref&gt; — мешчанін.
# Якаў Іванавіч Забродскі ўнук ад Фёдара Якаўлевіча Рэўта сын ад Еўдакіі Фёдараўны Рэўт і Івана Іванавіча Заброцкага з засценка Меляшкевічы&lt;ref&gt;книга: «Гербоўнік Беларускай Шляхты». Том 7. — Мінск: Беларусь, 2020. — 799 страниц. Е. Глинский, А. Рахуба. ISBN 978985-01-1347-4. старонка 71, пункт 267/184.&lt;/ref&gt; — мешчанін.

У 1893 годзе і пазней амаль да 1919 года Таліца згадваецца як засценак у Слуцкай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі.

З 1919 года Таліца ў складзе Слуцкага раёна Мінскай вобласці [[БССР]].

У вёсцы Таліца была дагаворная школа. 19.11.1928 жыхары вёсцы Таліца напісалі заяву на адкрыццё дагаворнай школы ў адной з хат вёскі. Заява была задаволена. Школа ўтрымлівалася сродкамі жыхароў вёскі. У школе працаваў настаўнік, якому жыхары прапанавалі хату і грошы ў суме 55 рублёў. У школе навучалася 13-15 дзяцей.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narb.by/ |title=Национальный Архив Республики Беларусь |access-date=8 ліпеня 2025 |archive-date=14 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614130548/http://www.narb.by/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

З 20.09.1944 да 08.01.1954 — вёска Таліца ў складзе Слуцкага раёна Бабруйскай вобласці БССР.

У Таліцы была кузня з кавалём.

Таксама ў вёсцы Таліца быў клуб, які пазней выкарыстоўваўся як магазін, стаяў злева ад дарогі пры самым ўездзе ў Таліцу, калі ехаць па дарозе з [[Боркі (Вясейскі сельсавет)|Борак]].

Некалькі гадоў запар (прыкладна каля 1975 года) у вёску Таліца са Слуцка хадзіў рэйсавы аўтобус. Аўтобусная прыпынак знаходзілася ў цэнтры вёскі, каля павароту.

== Помнікі гісторыі і культуры ==
* У канцы вёсцы, за апошняй хатай, знаходзяцца [[Таліцкія могілкі]].
* За 1,7 км ад Таліцы ў кірунку на сяло [[Сорагі]], у лесе знаходзіцца [[Помнік невядомаму лётчыку (Таліца)|помнік невядомаму лётчыку]], усталяваны на месцы падзення падбітага 26.06.1941 года савецкага самалёта.&lt;ref&gt;артыкул пра помнік невядомаму лётчыку каля Таліцы [https://nasledie-sluck.by/ru/Poisk/6093/ 03.08.2016 «Экіпаж адлятае ў вечнасць…» — Лариса КАРАСИНА] &lt;/ref&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Алег Васілевіч Румо]] (нар. 1941) — беларускі [[урач|ўрач]] і палітык.

== Насельніцтва ==
* 1999 год — 9 чалавек
* 2010 год — 1 чалавек

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* кніга: {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|артыкул=[https://knihi.com/none/Harady_i_vioski_Bielarusi_djvu.zip.html#HVB.Minskaja.4.pdf_406 Таліца]|том=8-4|старонкі=405}}
* кніга: [https://familio.org/api/v1/images/catalogs/minsk1909/198.jpg Города Минской Губернии. — 1909. — С.198]
* газета: [https://nasledie-sluck.by/ru/sluchina/toponim/2981/ «Слуцкі край», 06.11.2003, артыкул Таліца ''Тычына М.'' (фота А. Жоглы)]
* кніга: [https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/media/priestdb/materialattachment/attachment/bb/6e/bb6ed5a9-5487-4595-9302-9aa80fbd9f37.pdf#16 Минские епархиальные ведомости № 11, 1876. — С. 479, пункт 4.]
* газета горада Слуцка: «Інфа-Кур’ер» за 20.05.2020, артыкул «Танцавалі на Выгане» — Людміла Марозава з Гомеля. «Як жыла вёска Таліца пад Слуцкам больш за 60 год таму (фотаздымкі мясцовага жыхара)». — дзе гіперспасылка?
* артыкул пра помнік невядомаму лётчыку каля Таліцы [https://nasledie-sluck.by/ru/Poisk/6093/ 03.08.2016 «Экіпаж адлятае ў вечнасць…» — Лариса КАРАСИНА]
* кніга: [http://yasynvash.by/ru/books/11/ «Я — сын Ваш: Корсакі гербаў „Корсак“ i „Ліс“, Рэўты герба „Газдава“ …» Летапic Беларускай шляхты — Мінск, 2017. — 576 страниц. Анатолий Статкевич-Чебоганов. ISBN 978985-7107-04-9. Старонка 321, пункт 396/229.]
* кніга: «Гербоўнік Беларускай Шляхты». Том 7. — Мінск: Беларусь, 2020. — 799 страниц. Е.Глинский, А.Рахуба. ISBN 978985-01-1347-4. Старонка 69, пункт 207/124.
* кніга: [https://archive.org/details/bel-enc-pamiac/MIN.Slucki_2.2001 Памяць: Слуцкі раён. Слуцк. Гiсторыка-дакументальныя хронiкi гарадоў i раёнаў Беларусi. Кнiга 2. – Мiнск: БЕЛТА, 2001. – 567 странiц. М.З.Башлакоў, З.I.Дзямешка, Г.К. Кiсялёў, Я.I.Бараноўскi. ISBN 978985-6302-31-5. Старонка 565]

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Вясейскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Вясейскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёна]]</text>
      <sha1>l4o9140m1zjkg6v6n9uiukuxr3566wr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166229</id>
      <parentid>5166224</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5166229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11197" sha1="kk2zi49mczrheobptofwttsbq0r4gap" xml:space="preserve">{{Арфаграфія}}
{{значэнні|Спасылка=Таліца}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Таліца
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Слуцкі
|сельсавет             = Вясейскі
}}
'''Та́ліца'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Talica}}, {{lang-ru|Талица}}) — [[вёска]] ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Вясейскі сельсавет|Вясейскага сельсавета]].

За 16 км на Усход ад Слуцка, за 100.4 км на Поўдзень ад Мінска ([[Нулявы кіламетр Беларусі|нулявога кiламетра]]).

У вёсцы адна Г-падобная вуліца — Таліцкая.

Рэльеф роўны. Таліца знаходзіцца ў кутку лесу.

== Гісторыя ==
У 1852 годзе Таліца згадваецца як [[хутар]] у казённым маёнтку Выбранецкае Слуцкага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі.&lt;ref&gt;кнiга: {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|артыкул=[https://knihi.com/none/Harady_i_vioski_Bielarusi_djvu.zip.html#HVB.Minskaja.4.pdf_406 Таліца]|том=8-4|старонкі=405}}&lt;/ref&gt;

У 1854 годзе спадчынны дваранін Міхаіл Фёдаравіч Рэўт (13.01.1814-12.03.1878/1893), дваранін герба [[Газдава (герб)|Газдава]], з засценка Меляшкевічы, купіў зямлю ў казённым хутары Таліца і пабудаваў там дом, дзе пасяліўся з жонкай (Марыя Рыгораўна, па нараджэнні Баркоўская) і дзецьмі (Іван, Андрэй, Параска).&lt;ref&gt;[https://niab.by Национальный Исторический Архив Республики Беларусь]&lt;/ref&gt;

У 1854—1856 гадах дваюрадны брат Міхаіла Фёдаравіча — Фёдар Данілавіч Рэўт — купіў зямлю побач і таксама пабудаваў дом. Яго дом знаходзіўся бліжэй да Г-падобнага павароту ў цэнтры хутара Таліца.

З 1854 года Таліца пазначаецца як [[урочышча]].

У 1856 годзе ў Таліцы жылі дваране і мяшчане, і яна пачала звацца [[засценак]].

У 1856 годзе ў засценку Таліца было 6 двароў:
# Іван Міхайлавіч Рэўт (01.02.1848-1893~)&lt;ref&gt;кніга: [http://yasynvash.by/ru/books/11/ «Я — сын Ваш: Корсакі гербаў „Корсак“ i „Ліс“, Рэўты герба „Газдава“ …» Летапic Беларускай шляхты — Мінск, 2017. — 576 страниц. Анатолий Статкевич-Чебоганов. ISBN 978985-7107-04-9. Старонка 321, пункт 396/229.]&lt;/ref&gt; ад Міхаіла (13.01.1814-12.03.1878~1893) ад Фёдара (1773-16.02.1834) ад Якава Фёдарава (1747—1812) — дваране герба [[Газдава (герб)|Газдава]].
# Сямён Рэўт (17.04.1835-?) і яго брат Іван (22.10.1830-?) ад Фёдара (1807-?) ад Данііла (1781-11.02.1828) ад Якава Фёдарава (1747—1812) — дваране герба [[Газдава (герб)|Газдава]].
# Рыгор Балвановіч — дваранін са шляхты герба [https://ru.wikipedia.org/wiki/Правдзиц_(герб) Праўдзіц].
# Мацей Рыгоравіч Балвановіч — дваранін са шляхты герба [https://ru.wikipedia.org/wiki/Правдзиц_(герб) Праўдзіц].
# Лонгін Іванавіч Забродскі з засценка Меляшкевічы&lt;ref&gt;кнiга: «Гербоўнік Беларускай Шляхты». Том 7. — Мінск: Беларусь, 2020. — 799 страниц. Е.Глинский, А.Рахуба. ISBN 978985-01-1347-4. страница 69, пункт 207/124.&lt;/ref&gt; — мешчанін.
# Якаў Іванавіч Забродскі ўнук ад Фёдара Якаўлевіча Рэўта сын ад Еўдакіі Фёдараўны Рэўт і Івана Іванавіча Заброцкага з засценка Меляшкевічы&lt;ref&gt;книга: «Гербоўнік Беларускай Шляхты». Том 7. — Мінск: Беларусь, 2020. — 799 страниц. Е. Глинский, А. Рахуба. ISBN 978985-01-1347-4. старонка 71, пункт 267/184.&lt;/ref&gt; — мешчанін.

У 1893 годзе і пазней амаль да 1919 года Таліца згадваецца як засценак у Слуцкай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі.

З 1919 года Таліца ў складзе Слуцкага раёна Мінскай вобласці [[БССР]].

У вёсцы Таліца была дагаворная школа. 19.11.1928 жыхары вёсцы Таліца напісалі заяву на адкрыццё дагаворнай школы ў адной з хат вёскі. Заява была задаволена. Школа ўтрымлівалася сродкамі жыхароў вёскі. У школе працаваў настаўнік, якому жыхары прапанавалі хату і грошы ў суме 55 рублёў. У школе навучалася 13-15 дзяцей.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narb.by/ |title=Национальный Архив Республики Беларусь |access-date=8 ліпеня 2025 |archive-date=14 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614130548/http://www.narb.by/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

З 20.09.1944 да 08.01.1954 — вёска Таліца ў складзе Слуцкага раёна Бабруйскай вобласці БССР.

У Таліцы была кузня з кавалём.

Таксама ў вёсцы Таліца быў клуб, які пазней выкарыстоўваўся як магазін, стаяў злева ад дарогі пры самым ўездзе ў Таліцу, калі ехаць па дарозе з [[Боркі (Вясейскі сельсавет)|Борак]].

Некалькі гадоў запар (прыкладна каля 1975 года) у вёску Таліца са Слуцка хадзіў рэйсавы аўтобус. Аўтобусная прыпынак знаходзілася ў цэнтры вёскі, каля павароту.

== Помнікі гісторыі і культуры ==
* У канцы вёсцы, за апошняй хатай, знаходзяцца [[Таліцкія могілкі]].
* За 1,7 км ад Таліцы ў кірунку на сяло [[Сорагі]], у лесе знаходзіцца [[Помнік невядомаму лётчыку (Таліца)|помнік невядомаму лётчыку]], усталяваны на месцы падзення падбітага 26.06.1941 года савецкага самалёта.&lt;ref&gt;артыкул пра помнік невядомаму лётчыку каля Таліцы [https://nasledie-sluck.by/ru/Poisk/6093/ 03.08.2016 «Экіпаж адлятае ў вечнасць…» — Лариса КАРАСИНА] &lt;/ref&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Алег Васілевіч Румо]] (нар. 1941) — беларускі [[урач|ўрач]] і палітык.

== Насельніцтва ==
* 1999 год — 9 чалавек
* 2010 год — 1 чалавек

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* кніга: {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|артыкул=[https://knihi.com/none/Harady_i_vioski_Bielarusi_djvu.zip.html#HVB.Minskaja.4.pdf_406 Таліца]|том=8-4|старонкі=405}}
* кніга: [https://familio.org/api/v1/images/catalogs/minsk1909/198.jpg Города Минской Губернии. — 1909. — С.198]
* газета: [https://nasledie-sluck.by/ru/sluchina/toponim/2981/ «Слуцкі край», 06.11.2003, артыкул Таліца ''Тычына М.'' (фота А. Жоглы)]
* кніга: [https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/media/priestdb/materialattachment/attachment/bb/6e/bb6ed5a9-5487-4595-9302-9aa80fbd9f37.pdf#16 Минские епархиальные ведомости № 11, 1876. — С. 479, пункт 4.]
* газета горада Слуцка: «Інфа-Кур’ер» за 20.05.2020, артыкул «Танцавалі на Выгане» — Людміла Марозава з Гомеля. «Як жыла вёска Таліца пад Слуцкам больш за 60 год таму (фотаздымкі мясцовага жыхара)». — дзе гіперспасылка?
* артыкул пра помнік невядомаму лётчыку каля Таліцы [https://nasledie-sluck.by/ru/Poisk/6093/ 03.08.2016 «Экіпаж адлятае ў вечнасць…» — Лариса КАРАСИНА]
* кніга: [http://yasynvash.by/ru/books/11/ «Я — сын Ваш: Корсакі гербаў „Корсак“ i „Ліс“, Рэўты герба „Газдава“ …» Летапic Беларускай шляхты — Мінск, 2017. — 576 страниц. Анатолий Статкевич-Чебоганов. ISBN 978985-7107-04-9. Старонка 321, пункт 396/229.]
* кніга: «Гербоўнік Беларускай Шляхты». Том 7. — Мінск: Беларусь, 2020. — 799 страниц. Е.Глинский, А.Рахуба. ISBN 978985-01-1347-4. Старонка 69, пункт 207/124.
* кніга: [https://archive.org/details/bel-enc-pamiac/MIN.Slucki_2.2001 Памяць: Слуцкі раён. Слуцк. Гiсторыка-дакументальныя хронiкi гарадоў i раёнаў Беларусi. Кнiга 2. – Мiнск: БЕЛТА, 2001. – 567 странiц. М.З.Башлакоў, З.I.Дзямешка, Г.К. Кiсялёў, Я.I.Бараноўскi. ISBN 978985-6302-31-5. Старонка 565]

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Вясейскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Вясейскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёна]]</text>
      <sha1>kk2zi49mczrheobptofwttsbq0r4gap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166230</id>
      <parentid>5166229</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */ Дабаўлена інфармацыя аб гербе Прус-2 рода Заброцкі да адпавядаючых асоб</comment>
      <origin>5166230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11337" sha1="tidv6m1gugtizrnzukfafi9rdl496bh" xml:space="preserve">{{Арфаграфія}}
{{значэнні|Спасылка=Таліца}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Таліца
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Слуцкі
|сельсавет             = Вясейскі
}}
'''Та́ліца'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Talica}}, {{lang-ru|Талица}}) — [[вёска]] ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Вясейскі сельсавет|Вясейскага сельсавета]].

За 16 км на Усход ад Слуцка, за 100.4 км на Поўдзень ад Мінска ([[Нулявы кіламетр Беларусі|нулявога кiламетра]]).

У вёсцы адна Г-падобная вуліца — Таліцкая.

Рэльеф роўны. Таліца знаходзіцца ў кутку лесу.

== Гісторыя ==
У 1852 годзе Таліца згадваецца як [[хутар]] у казённым маёнтку Выбранецкае Слуцкага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі.&lt;ref&gt;кнiга: {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|артыкул=[https://knihi.com/none/Harady_i_vioski_Bielarusi_djvu.zip.html#HVB.Minskaja.4.pdf_406 Таліца]|том=8-4|старонкі=405}}&lt;/ref&gt;

У 1854 годзе спадчынны дваранін Міхаіл Фёдаравіч Рэўт (13.01.1814-12.03.1878/1893), дваранін герба [[Газдава (герб)|Газдава]], з засценка Меляшкевічы, купіў зямлю ў казённым хутары Таліца і пабудаваў там дом, дзе пасяліўся з жонкай (Марыя Рыгораўна, па нараджэнні Баркоўская) і дзецьмі (Іван, Андрэй, Параска).&lt;ref&gt;[https://niab.by Национальный Исторический Архив Республики Беларусь]&lt;/ref&gt;

У 1854—1856 гадах дваюрадны брат Міхаіла Фёдаравіча — Фёдар Данілавіч Рэўт — купіў зямлю побач і таксама пабудаваў дом. Яго дом знаходзіўся бліжэй да Г-падобнага павароту ў цэнтры хутара Таліца.

З 1854 года Таліца пазначаецца як [[урочышча]].

У 1856 годзе ў Таліцы жылі дваране і мяшчане, і яна пачала звацца [[засценак]].

У 1856 годзе ў засценку Таліца было 6 двароў:
# Іван Міхайлавіч Рэўт (01.02.1848-1893~)&lt;ref&gt;кніга: [http://yasynvash.by/ru/books/11/ «Я — сын Ваш: Корсакі гербаў „Корсак“ i „Ліс“, Рэўты герба „Газдава“ …» Летапic Беларускай шляхты — Мінск, 2017. — 576 страниц. Анатолий Статкевич-Чебоганов. ISBN 978985-7107-04-9. Старонка 321, пункт 396/229.]&lt;/ref&gt; ад Міхаіла (13.01.1814-12.03.1878~1893) ад Фёдара (1773-16.02.1834) ад Якава Фёдарава (1747—1812) — дваране герба [[Газдава (герб)|Газдава]].
# Сямён Рэўт (17.04.1835-?) і яго брат Іван (22.10.1830-?) ад Фёдара (1807-?) ад Данііла (1781-11.02.1828) ад Якава Фёдарава (1747—1812) — дваране герба [[Газдава (герб)|Газдава]].
# Рыгор Балвановіч — дваранін са шляхты герба [https://ru.wikipedia.org/wiki/Правдзиц_(герб) Праўдзіц].
# Мацей Рыгоравіч Балвановіч — дваранін са шляхты герба [https://ru.wikipedia.org/wiki/Правдзиц_(герб) Праўдзіц].
# Лонгін Іванавіч Забродскі з засценка Меляшкевічы&lt;ref&gt;кнiга: «Гербоўнік Беларускай Шляхты». Том 7. — Мінск: Беларусь, 2020. — 799 страниц. Е.Глинский, А.Рахуба. ISBN 978985-01-1347-4. страница 69, пункт 207/124.&lt;/ref&gt; — мешчанін са шляхты герба [[Герб Прус ІІ|Прус ІІ]].
# Якаў Іванавіч Забродскі ўнук ад Фёдара Якаўлевіча Рэўта сын ад Еўдакіі Фёдараўны Рэўт і Івана Іванавіча Заброцкага з засценка Меляшкевічы&lt;ref&gt;книга: «Гербоўнік Беларускай Шляхты». Том 7. — Мінск: Беларусь, 2020. — 799 страниц. Е. Глинский, А. Рахуба. ISBN 978985-01-1347-4. старонка 71, пункт 267/184.&lt;/ref&gt; — мешчанін са шляхты герба [[Герб Прус ІІ|Прус ІІ]].

У 1893 годзе і пазней амаль да 1919 года Таліца згадваецца як засценак у Слуцкай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі.

З 1919 года Таліца ў складзе Слуцкага раёна Мінскай вобласці [[БССР]].

У вёсцы Таліца была дагаворная школа. 19.11.1928 жыхары вёсцы Таліца напісалі заяву на адкрыццё дагаворнай школы ў адной з хат вёскі. Заява была задаволена. Школа ўтрымлівалася сродкамі жыхароў вёскі. У школе працаваў настаўнік, якому жыхары прапанавалі хату і грошы ў суме 55 рублёў. У школе навучалася 13-15 дзяцей.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narb.by/ |title=Национальный Архив Республики Беларусь |access-date=8 ліпеня 2025 |archive-date=14 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614130548/http://www.narb.by/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

З 20.09.1944 да 08.01.1954 — вёска Таліца ў складзе Слуцкага раёна Бабруйскай вобласці БССР.

У Таліцы была кузня з кавалём.

Таксама ў вёсцы Таліца быў клуб, які пазней выкарыстоўваўся як магазін, стаяў злева ад дарогі пры самым ўездзе ў Таліцу, калі ехаць па дарозе з [[Боркі (Вясейскі сельсавет)|Борак]].

Некалькі гадоў запар (прыкладна каля 1975 года) у вёску Таліца са Слуцка хадзіў рэйсавы аўтобус. Аўтобусная прыпынак знаходзілася ў цэнтры вёскі, каля павароту.

== Помнікі гісторыі і культуры ==
* У канцы вёсцы, за апошняй хатай, знаходзяцца [[Таліцкія могілкі]].
* За 1,7 км ад Таліцы ў кірунку на сяло [[Сорагі]], у лесе знаходзіцца [[Помнік невядомаму лётчыку (Таліца)|помнік невядомаму лётчыку]], усталяваны на месцы падзення падбітага 26.06.1941 года савецкага самалёта.&lt;ref&gt;артыкул пра помнік невядомаму лётчыку каля Таліцы [https://nasledie-sluck.by/ru/Poisk/6093/ 03.08.2016 «Экіпаж адлятае ў вечнасць…» — Лариса КАРАСИНА] &lt;/ref&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Алег Васілевіч Румо]] (нар. 1941) — беларускі [[урач|ўрач]] і палітык.

== Насельніцтва ==
* 1999 год — 9 чалавек
* 2010 год — 1 чалавек

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* кніга: {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|артыкул=[https://knihi.com/none/Harady_i_vioski_Bielarusi_djvu.zip.html#HVB.Minskaja.4.pdf_406 Таліца]|том=8-4|старонкі=405}}
* кніга: [https://familio.org/api/v1/images/catalogs/minsk1909/198.jpg Города Минской Губернии. — 1909. — С.198]
* газета: [https://nasledie-sluck.by/ru/sluchina/toponim/2981/ «Слуцкі край», 06.11.2003, артыкул Таліца ''Тычына М.'' (фота А. Жоглы)]
* кніга: [https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/media/priestdb/materialattachment/attachment/bb/6e/bb6ed5a9-5487-4595-9302-9aa80fbd9f37.pdf#16 Минские епархиальные ведомости № 11, 1876. — С. 479, пункт 4.]
* газета горада Слуцка: «Інфа-Кур’ер» за 20.05.2020, артыкул «Танцавалі на Выгане» — Людміла Марозава з Гомеля. «Як жыла вёска Таліца пад Слуцкам больш за 60 год таму (фотаздымкі мясцовага жыхара)». — дзе гіперспасылка?
* артыкул пра помнік невядомаму лётчыку каля Таліцы [https://nasledie-sluck.by/ru/Poisk/6093/ 03.08.2016 «Экіпаж адлятае ў вечнасць…» — Лариса КАРАСИНА]
* кніга: [http://yasynvash.by/ru/books/11/ «Я — сын Ваш: Корсакі гербаў „Корсак“ i „Ліс“, Рэўты герба „Газдава“ …» Летапic Беларускай шляхты — Мінск, 2017. — 576 страниц. Анатолий Статкевич-Чебоганов. ISBN 978985-7107-04-9. Старонка 321, пункт 396/229.]
* кніга: «Гербоўнік Беларускай Шляхты». Том 7. — Мінск: Беларусь, 2020. — 799 страниц. Е.Глинский, А.Рахуба. ISBN 978985-01-1347-4. Старонка 69, пункт 207/124.
* кніга: [https://archive.org/details/bel-enc-pamiac/MIN.Slucki_2.2001 Памяць: Слуцкі раён. Слуцк. Гiсторыка-дакументальныя хронiкi гарадоў i раёнаў Беларусi. Кнiга 2. – Мiнск: БЕЛТА, 2001. – 567 странiц. М.З.Башлакоў, З.I.Дзямешка, Г.К. Кiсялёў, Я.I.Бараноўскi. ISBN 978985-6302-31-5. Старонка 565]

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Вясейскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Вясейскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёна]]</text>
      <sha1>tidv6m1gugtizrnzukfafi9rdl496bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Ушэсцеўская царква (Вялікая Мядзвядка)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294079</id>
    <revision>
      <id>5166129</id>
      <parentid>4952717</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9703" sha1="q580j8ynrq1k6kkzbepisnuju69iriv" xml:space="preserve">{{храм
|Тып                      = Праваслаўны храм
|Беларуская назва         = Свята-Ушэсцеўская царква
|Арыгінальная назва       = 
 |Выява                   = Вялікая Мядзвядка. Царква (01).jpg
 |Подпіс выявы            =
 |Шырыня выявы            =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Вёска
|Месцазнаходжанне         = Вялікая Мядзвядка
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 22|lat_sec =24.08
 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 42.31
 |region     =   
 |CoordScale =
|Канфесія                = Беларуская праваслаўная царква
|Епархія                 = 
|Добрапрыстойнасць       =  
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып кляштара            = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = [[Народнае дойлідства Беларусі|народнае дойлідства]]
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = 
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне              = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны               = 
|Пачатак будаўніцтва     = XIX ст.
|Заканчэнне будаўніцтва  = XIX ст.
|Будынкі                 = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
|Вядомыя жыхары          = 
|Рэліквіі                = 
|Настаяцель              = 
|Стан                    = 
|Сайт                    = 
|Commons                 = Church of the Ascension of Christ in Vialikaja Miadzviadka
}}
'''Свята-Ушэсцеўская царква''' — праваслаўны [[храм]] у вёсцы [[Вялікая Мядзвядка]] [[Карэліцкі раён|Карэліцкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Помнік [[Народнае дойлідства Беларусі|народнага дойлідства]]. Размешчана на могілках.

== Гісторыя ==
Пабудавана паміж 1776 і 1784 гадамі фундацыяй пана Францішка Яблонскага, з 1778 года суддзі гродскага наваградскага.

З візітацыі 1784 года:
&lt;blockquote&gt;Капліца Узнясення Гасподняга і пратэкцыі найяснейшай Дзевы Марыі ў в. Мядзвядка ў каляцыі вяльможнага Францішка Яблонскага, суддзі гродскага наваградскага. Добра збудаваная, брусаваная, гонтай крытая, з двума вялікімі жалезнымі купаламі і крыжамі. Бабінец з 2-ма дзвярыма: на металічных завесах з унутраным замком, другія з драўляным засовам. Падлога і столь з тарчыц, вокнаў з дрэва зробленых шэсць. Хары і парэнчы перад алтаром упрыгожаны тачонымі балясінамі. Да царквы прымыкаюць дзве рызніцы на жалезных завесах. Вялікі алтар і два бакавыя сталярскай работы, таксама памаляваныя. У вялікім алтары ў Дзевы Марыі срэбная карона ды пара фіранак кітайчаных белых, менса маляваная, сталярскай работы, драўляны маляваны антыпендыум, тувальня з цыборыўмам сталярскай работы ў срэбнай скрыні пазалочанай, тры пары маляваных драўляных ліхтароў, шэсць пар лавак сталярскай работы. П. Фр. Яблонскі трымае капелана. Могілкі вакол царквы даволі значныя, неагароджаныя, з брусаванай званіцай, у якой два званы.{{sfn|Яцкевіч|2002|с=73-78}}&lt;/blockquote&gt;

Пры царкве ў 1793 годзе існавала брацтва. У 1802 годзе ў царкве ахрышчаны [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]] (1802—1889).

== Архітэктура ==
Працяглы прамавугольны ў плане зруб, накрыты [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]]. Франтон даху на галоўным фасадзе прарэзаны 1-яруснай [[Чацвярык (збудаванне)|чацверыковай]] [[званіца]]й, чатырохсхільнае пакрыццё якой завершана макаўкай. Такой жа макаўкай завершаны [[вільчык]] [[вальмавы дах|вальмы]] над [[алтар]]най часткай. Плоскасныя бакавыя фасады сіметрычна расчлянёны [[арка|арачнымі]] аконнымі праёмамі і брускамі-сцяжкамі ў [[прасценак|прасценках]]. Плоскасць галоўнага фасада поясам-адлівам расчлянёна на 2 ярусы, 1-ы з якіх прарэзаны шырокім прамавугольным уваходным праёмам, 2-і — паўкруглай [[люкарна]]й.

У 2023—2024 гадах зроблены «сучасны» рамонт, які пагоршыў гістарычнае аблічча царквы.

=== Інтэр’ер ===
У малітоўнай зале перагародкай вылучаны вузкі [[прытвор]], бакавая [[лесвіца]] якога вядзе на [[хоры]].

=== Галерэя ===
&lt;gallery&gt;
Файл:Вялікая Мядзвядка. Царква на могілках (01).jpg|Вялікая Мядзвядка. Царква на могілках
Файл:Вялікая Мядзвядка. Царква на могілках (04).jpg|Вялікая Мядзвядка. Царква на могілках
Файл:Вялікая Мядзвядка. Царква (01).jpg|Вялікая Мядзвядка. Царква
Файл:Вялікая Мядзвядка. Царква (02).jpg|Свята-Ушэсцеўская царква
Файл:Church of the Ascension of Christ in Vialikaja Miadzviadka.jpg|Свята-Ушэсцеўская царква, 2024
Файл:Church of the Ascension of Christ in Vialikaja Miadzviadka 2.jpg|Свята-Ушэсцеўская царква, 2024
Файл:Вялікая Мядзвядка. Могілкі (03).jpg|Вялікая Мядзвядка. Могілкі
Файл:Вялікая Мядзвядка. Могілкі (02).jpg|Вялікая Мядзвядка. Могілкі
Файл:Вялікая Мядзвядка. Могілкі (01).jpg|Вялікая Мядзвядка. Могілкі
Файл:Вялікая Мядзвядка. Царква на могілках (03).jpg|Вялікая Мядзвядка. Могілкі
Файл:Вялікая Мядзвядка. Царква на могілках (02).jpg|Вялікая Мядзвядка. Могілкі
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. — ISBN 978-985-11-0389-4
* {{Кніга|ref=Яцкевіч|спасылка=https://kamunikat.org/ignat-dameyka-svetach-susvetnay-tsyvilizatsyi|аўтар=[[Зміцер Яцкевіч]]|загаловак=Ігнат Дамейка – светач сусветнай цывілізацыі: Матэрыялы VI Карэліцкіх чытанняў. Мір, верасень 2002 г.|год=2002|частка=Дакументы XVII-XVIII стст. па гісторыі радзімы І. Дамейкі Мядзвядкі ў НГАБ|адказны=Рэдкал.: Л. Уладыкоўская-Канаплянік (гал. рэд.) і інш|месца=Мінск|выдавецтва=Энцыклапедыкс|старонкі=73-78|старонак=136|isbn=985-6599-64-4|archive-date=20 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250420201819/https://kamunikat.org/ignat-dameyka-svetach-susvetnay-tsyvilizatsyi}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{hram.by|335}}
* {{radzima|1588}}
* {{ГБ|http://globustut.by/bol_medvya/index.htm#church}}
* {{Архіварта|}}

[[Катэгорыя:Вялікая Мядзвядка]]
[[Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства]]
[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Карэліцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Храмы Навагрудскай епархіі]]</text>
      <sha1>q580j8ynrq1k6kkzbepisnuju69iriv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Крывое Сяло (Ляхавіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294669</id>
    <revision>
      <id>5166010</id>
      <parentid>5164512</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>D.L.M.I. Bel</username>
        <id>33064</id>
      </contributor>
      <origin>5166010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3658" sha1="lz18y3g6sk5bxyq98h6aykwxtsi01cu" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Крывое Сяло}}
{{НП-Беларусь
|скасаваны             = так
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Крывое Сяло
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 57|lat_sec = 42
 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 05|lon_sec = 48
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Брэсцкая
|раён                  = Ляхавіцкі
|сельсавет             = Альхоўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 242994455
}}

'''Крыво́е Сяло́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kryvoje Sialo}}, {{lang-ru|Кривое Село}}) — былая&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D926b0147086|title=Решение Ляховичского районного Совета депутатов от 25 июня 2026 года № 132 «Об упразднении сельского населенного пункта Ляховичского района Брестской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}&lt;/ref&gt; [[вёска]] ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Альхоўскі сельсавет|Альхоўскага сельсавета]].

12 ліпеня 2026 года вёска скасавана&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Заліўка НП-Беларусь}}</text>
      <sha1>lz18y3g6sk5bxyq98h6aykwxtsi01cu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Крывое Сяло</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295624</id>
    <revision>
      <id>5166012</id>
      <parentid>4431533</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>D.L.M.I. Bel</username>
        <id>33064</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Беларусь */</comment>
      <origin>5166012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1598" sha1="j4ine2jx1it54ohvlmedd1q2o522yg3" xml:space="preserve">Назву '''Крыво́е Сяло́''' маюць:

== Населеныя пункты ==
=== [[Беларусь]] ===
* [[Брэсцкая вобласць]]
** [[Крывое Сяло (Баранавіцкі раён)|Крывое Сяло]] — былая вёска ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]]
** [[Крывое Сяло (Ляхавіцкі раён)|Крывое Сяло]] — былая вёска ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]]
** [[Крывое Сяло (Пінскі раён)|Крывое Сяло]] — вёска ў [[Пінскі раён|Пінскім раёне]]
* [[Віцебская вобласць]]
** [[Крывое Сяло (Бешанковіцкі раён)|Крывое Сяло]] — вёска ў [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]]
** [[Крывое Сяло (Шумілінскі раён)|Крывое Сяло]] — вёска ў [[Шумілінскі раён|Шумілінскім раёне]]
* [[Мінская вобласць]]
** [[Крывое Сяло (Вілейскі раён)|Крывое Сяло]] — вёска ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]]
** [[Крывое Сяло (Капыльскі раён)|Крывое Сяло]] — вёска ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]]
** [[Крывое Сяло (Мінскі раён)|Крывое Сяло]] — вёска ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]]

{{Неадназначнасць}}</text>
      <sha1>j4ine2jx1it54ohvlmedd1q2o522yg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свіцязянкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304656</id>
    <revision>
      <id>5166156</id>
      <parentid>5151766</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13535" sha1="4yxpu3378htmo6idzkyitotjz3opcy6" xml:space="preserve">{{значэнні}}
[[Файл:Kazimierz Alchimowicz Water nymph.jpg|міні|''[[Свіцязянка (карціна Казіміра Альхімовіча)|Свіцязянка]]'', [[Казімір Альхімовіч]], 1898—1900 гады.]]
'''Свіцязя́нкі''' — міфічныя істоты возера [[Свіцязь (возера, Навагрудскі раён)|Свіцязь]] у [[Карэліцкі раён|Карэліцкім раёне]], адмена [[Русалка|русалак]]&lt;ref&gt;Легенды і паданні. Мн., 1983. С. 391—393&lt;/ref&gt;. Паданні пра свіцязянак, у якіх ператварыліся зямныя жанчыны або дзяўчаты праз пэўныя трагічныя падзеі, былі шырока распаўсюджаны на Свіцязі і ў ваколіцах за 20-30 км ад возера, а на мяжы 1810—1820-х гадоў прыцягнулі ўвагу маладых паэтаў-рамантыкаў з ліку [[Таварыства філаматаў|філаматаў]], асабліва [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], які прысвяціў Свіцязі і свіцязянкам тры балады ў сваім першым паэтычным зборнік (1822), які зрабіў яго славутым.

Паводле першай з іх, «{{Не перакладзена 5|Свіцязь (балада)|Свіцязь|pl|Świteź (ballada)}}», у свіцязянак ператварыліся жанчыны горада Свіцязі, затопленага багамі на іх просьбу, каб унікнуць ганьбавання варожым рускім войскам, што тым часам перамагло вялікага князя літоўскага [[Міндоўг]]а і яго саюзніка князя Мірскага або Тугая, уладара горада Свіцязі. Сцвярджалі, што часта можна было чуць у возеры іх стогны. Уяўлялі іх як белатварых дзяўчат з даўгімі распушчанымі валасамі. Злоўленая ў невад свіцязянка апавядала сумную гісторыю свайго горада. На яго месцы з’явілася незвычайна прыгожае возера, а на яго чыстай паверхні расцвілі незвычайныя кветкі (у якія ператварыліся былыя жыхары Свіцязі). Калі трыумфуючыя захопнікі пачалі зрываць кветкі («цары», паводле балады Міцкевіча «Свіцязь»), яны аказаліся атрутнымі, і ўсе яны загінулі. Пад атрутнай кветкай Міцкевіч меў на ўвазе [[Лабелія Дортмана|лабелію Дортмана]] (Свіцязь — адно з нямногіх азёр Беларусі, дзе яна расце).

Другая балада, «[[Свіцязянка]]» (напісаная ў жніўні 1821 года з нагоды імянін каханай Міцкевіча [[Марыля Верашчака|Марылі Верашчакі]]), расказвае пра выпрабаванне, якому свіцязянка, якая спачатку выдае сябе за звычайную дзяўчыну, паддае закаханага ў яе юнака-стральца. Закаханы хлопец пры развітанні з дзяўчынаю клянецца, што ніколі не падмане яе і не здрадзіць ёй. Але праз нейкі час на беразе возера хлопец бачыць прыгажуню-свіцязянку, што ўсплывае з хваль. Зачараваны прывабнасцю прыгажуні, спакушаны хлопец пачынае мілавацца з ёй, забыўшыся пра сваю нядаўнюю клятву. У гэты момант апынулася, што дзяўчына і Свіцязянка — адна асоба. Аднак здрада была здзейснена, і душа маладога чалавек, які гіне, пакараная вечным бадзяннем у наваколлі. Магчыма, прытулкам ёй служыць [[лістоўніца]], якая расце на беразе возера і служыць сведкам як ілжывай клятвы, так і пакарання; паводле германскіх і заходнеславянскіх міфаў, лістоўніца часта прытуляла душы людзей, якія загінулі гвалтоўнай або звышнатуральнай смерцю. (У беларускім перакладзе балады заміж лістоўніцы фігуруе [[ясакар]], ад чаго містычны намёк аўтара губляецца). У адрозненні ад першай балады, тут свіцязянка выступае як унікальная істота, а не прадстаўніца цэлай шматлікай групы свіцязянак. У 1843 годзе «Свіцязянка» пакладзеная на музыку славутым кампазітарам [[Станіслаў Манюшка|Станіславам Манюшкам]], а яшчэ раней цешчай Міцкевіча [[Марыя Шыманоўская|Марыяй Шыманоўскай]]. Польскі кампазітар Эўгеніюш Мараўскі ў 1922 годзе напісаў балет «Свіцязянка». Паэтэса [[Алена Цэпрынская]] ў 1909 годзе ў баладзе «Свіслачанка» творча перапрацавала сюжэт паэмы «Свіцязянка», перанёсшы яго дзеянне на берагі Свіслачы.

[[Файл:Ludwik Kurella - Rybka 1869.jpg|міні|''Rybka'' (паводле балады Адама Міцкевіча), [[Людвік Курэла]], 1869 год.]]
Трэцяя балада, {{Не перакладзена 5|Рыбка (балада)|&quot;Рыбка&quot;|pl|Rybka (ballada)}}[[:pl:Rybka (ballada)|,]] апавядае пра нешчаслівы лёс беднай дзяўчыны Крысі (Крыстыны). Яна ў роспачы, бо мужчына, якога яна кахае, выбірае іншую жанчыну для шлюбу. Праз нейкі час Крыся нараджае дзіця, і ад роспачы кідаецца ў ваду, але не гіне, а ператвараецца ў чароўную рыбку. Штодня пэўны добры чалавек прыносіць да вады немаўля і кліча маці дзіцяці, каб тая яго пакарміла. З вады выскоквае рыбка і ператвараецца ў напалову жанчыну, напалову рыбу — свіцязянку. Кармленне паўтараецца кожную раніцу і вечар, і часам Крыся скардзіцца на сваю горкую долю «сёстрам-свіцязянкам». Аднойчы ўвечары слугу, які прынёс дзіця на кармленне, давялося схавацца, бо здраднік з маладой жонкай прыйшлі да возера. Калі яны доўга не вярталіся, слуга знайшоў іх ператворанымі ў [[валун]]ы. З гэтага моманту рыбка-свіцязянка ўжо больш не з’яўлялася.

Вялізарная папулярнасць балад Міцкевіча, якія паслужылі сімвалічным пачаткам польскага [[рамантызм]]у, зрабіла свіцязянак свайго роду [[мем]]ам, адным з паэтычных сімвалаў гістарычнай Літвы. Яны паслужылі натхненнем для некалькіх наступных пакаленняў літаратараў, мастакоў і кампазітараў. Блізкі сябар Міцкевіча [[Ян Чачот]] адразу ж па выхадзе зборніка «Паэзія» перапісаў сваю баладу «[[Свіцязь (Ян Чачот)|Свіцязь]]», дадаўшы да яе ўступ, у якім выказаў захапленне творамі свайго сябра, чыя фантазія здолела «звіць» для свіцязянак ажно «тры вянкі» (балады «Свіцязь», «Свіцязянка» і «Рыбка»):

&lt;blockquote&gt;
&lt;poem&gt;
Так, добра, што сёння жывая
Фантазія барда з-пад Нёмна
Забегла туды, дзе гайдае
Шыр водную Свіцязь няўтомна,
I там свіцязянак сустрэла,
І звіць тры вянкі ім здалела.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://karotkizmest.by/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D1%8F%D0%BD-%D1%87%D0%B0%D1%87%D0%BE%D1%82/%D1%8F%D0%BD-%D1%87%D0%B0%D1%87%D0%BE%D1%82-%D1%81%D0%B2%D1%96%D1%86%D1%8F%D0%B7%D1%8C.html|title=Ян Чачот - Свіцязь|website=karotkizmest.by|access-date=2025-12-13}}&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

аднак, разам з тым Чачот не ўтрымаўся папракнуць Адама Міцкевіча, што ў сваіх баладах той занядбаў фальклор, народныя паданні і занадта многа прыдумляў&lt;ref&gt;''Чачот Я.'' Наваградскі замак: Творы / Уклад., пер. польскамоўн. твораў, прадм. і камент. К. Цвіркі. — Мінск: [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]], 1989. — С. 297.&lt;/ref&gt;.

Пазней сам Міцкевіч яшчэ раз згадаў свіцязянак у славутай эпічнай паэме «[[Пан Тадэвуш]]»:

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
Святло ў канаве ў стужкі дробненькія рвецца,
А плынь, іх падхапіўшы, знесці ўдаль імкнецца,
А зверху жменямі бляск месяца кладзецца,
Як быццам Свіцязянка, сеўшы на раўніне,
Адной рукой ваду лье з шклянага начыння,
Другою з фартушка кідае ў хвалі тыя
Зачараваных скарбаў пліткі залатыя.&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

Свіцязянак згадвалі ў творах польскія літаратары [[Юльюш Славацкі]], [[Люцыян Сяменскі]], {{нп5|Антоні Ланге||pl|Antoni Lange}} і іншыя&lt;ref&gt;Świtezianka // Bartłomiej Grzegorz Sala. Wśród polskich syren, rusałek, meluzyn, świtezianek i innych wodnych panien. Olszanica: Bosz, 2020. S. 142—174.&lt;/ref&gt;. Свіцязянак малявалі [[Казімір Альхімовіч]], [[Людвік Курэла]] і іншыя; некаторыя з карцін — сімвалічных пейзажаў Свіцязі (напрыклад, аўтарства [[Юльян Фалат|Юліяна Фалата]]), змяшчаюць выяву лістоўніцы, што таксама адсылае да сюжэту балады «Свіцязянка».

У 2007 годзе на возеры Свіцязь (у вадзе паблізу берага) ўсталявана скульптурная кампазіцыя «Свіцязянка» аўтарства [[Уладзімір Васільевіч Церабун|Уладзіміра Церабуна]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=by-BY|url=https://smorgon.gov.by/by/pochetnye-grajdane-by/|title=Ганаровыя грамадзяне|website=Смаргонскі раённы выканаўчы камітэт|date=2016-12-16|access-date=2025-12-13|archive-date=5 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251205002508/https://smorgon.gov.by/by/pochetnye-grajdane-by|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
Antoni Piotrowski Świtezianka.jpg|Свіцязянка, вобраз [[Антоні Адам Пятроўскага|Антонія Пятроўскага]].
Świtezianka1.jpg|Помнік Свіцязанцы на возеры [[Свіцязь (возера, Навагрудскі раён)|Свіцязь]].
&lt;/gallery&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Азярніцы]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Беларуская міфалогія. Энцыклапедычны слоўнік — Мінск: Беларусь, 2004.

{{Беларуская міфалогія}}

[[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]]
[[Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія]]
[[Катэгорыя:Артыкулы праекта Літвінскі лексікон]]</text>
      <sha1>4yxpu3378htmo6idzkyitotjz3opcy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Булацкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>316982</id>
    <revision>
      <id>5166152</id>
      <parentid>2283889</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>перенакіраванне перароблена ў артыкул</comment>
      <origin>5166152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1179" sha1="ntjtvqnzuq7f46s9r4dvnzotlhhff8c" xml:space="preserve">'''Булацкі '''— беларускае прозвішча.

== Вядомыя носьбіты ==
* [[Вячаслаў Рыгоравіч Булацкі]] (нар. 1953) — прафесар кафедры тэлебачання і радыёвяшчання БДУ, кандыдат гістарычных навук, дацэнт.
* [[Павел Вячаслававіч Булацкі]] (нар. 1976) — галоўны дырэктар галоўнай дырэкцыі тэлеканала «[[Беларусь 5]]».
* [[Рыгор Васілевіч Булацкі]] (1921—1999) — беларускі гісторык, журналіст, доктар гістарычных навук (1971), прафесар (1973).
* [[Сяргей Рыгоравіч Булацкі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы намеснік [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністра інфармацыі Рэспублікі Беларусь]], генеральны дырэктар тэлеканала «[[НТВ-Беларусь]]».

{{спіс цёзак2|беларускія}}</text>
      <sha1>ntjtvqnzuq7f46s9r4dvnzotlhhff8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Еўрапейскі маршрут E271</title>
    <ns>0</ns>
    <id>318110</id>
    <revision>
      <id>5166080</id>
      <parentid>4745519</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5166080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1487" sha1="o4xu4lh60hharys01vq4j7n86mv5i2z" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар = {{Еўрапейскі маршрут | 271}}
| назва = Еўрапейскі маршрут E271
| назва2 = European route E271
| выява = Map_of_Automobile_Roads_in_Belarus_M5_v2.png
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён =
| частка =
| статус =
| уладальнік =
| кіраванне =
| даўжыня = ± 318
| пачатак = [[Мінск]]
| праз =
| канец = [[Гомель]]
| пакрыццё =
| дата =
| Вікісховішча = Category: E271
| тэкст для спасылкі = E271
}}
'''Еўрапейскі маршрут E271''' — еўрапейскі аўтамабільны маршрут катэгорыі Б, які праходзіць па тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] і злучае гарады [[Мінск]] і [[Гомель]].

== Маршрут ==
Увесь шлях праходзіць праз наступныя гарады:
* {{BLR}}:
** [[Еўрапейскі маршрут E30|E30]], [[Мінск]]
** [[Еўрапейскі маршрут E95|E95]], [[Гомель]]

== Гл. таксама ==
* [[Магістраль М5]]

{{Еўрапейскія аўтамабільныя маршруты}}
{{Міжнародныя магістралі ў Беларусі}}
{{DEFAULTSORT:E271}}

[[Катэгорыя: Еўрапейскія маршруты]]
[[Катэгорыя: Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>o4xu4lh60hharys01vq4j7n86mv5i2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Успенская царква (Лаўрышава)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>326133</id>
    <revision>
      <id>5166128</id>
      <parentid>5024433</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36054" sha1="k6hs38t5ba24oqfx1kfaq7r2e3qqg1c" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма                = [[Выява:OrthodoxCross.svg|10 px|Праваслаўны крыж]] [[Праваслаўе|Праваслаўны]] [[храм]]
|Беларуская назва         = Лаўрышаўская царква Успення Прасвятой Багародзіцы
|Арыгінальная назва       = 
 |Выява                   = Свята-Успенская царква, Лаўрышава.JPG
 |Подпіс выявы            = Свята-Успенская царква в. Лаўрышава ў [[2013]] [[Год|г.]]
 |Шырыня выявы            =
|Сучасны статус           = храм [[манастыр]]а 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = [[вёска]] 
|Месцазнаходжанне         =  
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |region     =   
 |CoordScale = 
|Канфесія                = [[Праваслаўная царква|праваслаўе]]
|Епархія                 = Навагрудская і Лідская
|Добрапрыстойнасць       =  
|Тып будынка             = [[прыход]]ская царква
|Архітэктурны стыль      = [[Народнае дойлідства Беларусі|народнае дойлідства]]
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = [[Свята-Елісееўскі Лаўрышаўскі мужчынскі манастыр|Лаўрышаўскі манастыр]]
|Першае згадванне        = 1517
|Заснаванне              = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты|1596|грэка-каталіцкая|1775|адбудавана наноў|1836|прызначана прыходскай|1839|праваслаўная|2010|перададзена манастыру}}
|Пачатак будаўніцтва     = 1770-я
|Заканчэнне будаўніцтва  = 1775
|Рэліквіі                = 
|Сучасны стан            = дзеючая
|Сайт                    = https://lavra.by/vozrozhdenie-obiteli/monastyr-seychas/hramy-i-svyatyni/hramy/svyato-uspenskiy-hram-d-lavrishevo {{ref-ru}}
|Commons                 = Church of the Dormition of Our Lady in Laŭryšava
}}

{{ГККРБ|413Г000748}}
'''Свята-Успенская Ла́ўрышаўская царква''', ''Ла́ўрышаўская царква Успення Прасвятой Багародзіцы'' — [[Беларуская праваслаўная царква|праваслаўны храм]] у [[Вёска|в.]] Лаўрышава (Шчорсаўскі [[сельсавет]], [[Навагрудскі раён]], [[Гродзенская вобласць]]), помнік драўлянага [[дойлідства]] канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Належыць Свята-Елісееўскаму Лаўрышаўскаму мужчынскаму манастыру, аднаму з найбольш старадаўніх у [[Беларусь|Беларусі]] (заснаваны ў [[XIII стагоддзе|XIII ст.]]). Упершыню згадваецца ў 1517 г. як царква манастыра, наноў пабудавана ў 1775 г. (магчыма, на месцы ранейшага храма), і за сваю [[Гісторыя|гісторыю]] ніколі не зачынялася. Знаходзіцца на першапачатковым месцы размяшчэння манастыра, у [[Сучаснасць|цяперашні час]] з’яўляецца самым старадаўнім яго [[Будынак|будынкам]].

== Асноўныя звесткі ==
Размешчана ў [[Поўдзень|паўднёвай]] частцы вёскі, па правы бок ад [[Рака|р.]] [[Валоўка]], пры ўездзе ў Лаўрышава па [[шлях]]у з в. [[Шчорсы]] (сам маныстыр цяпер знаходзіцца ля суседняй в. [[Гнесічы]]). [[Набажэнства|Службы]] праводзяцца ([[2016]]): [[субота]], 18.00 [[Гадзіна|гадзін]] — Усяночнае трыванне; [[нядзеля]], 8.30 — малебен з [[акафіст]]ам Успенню [[Божая Маці|Божай Маці]], 8.45 — [[споведзь]], 9.30 — Бажэственная [[літургія]]. Прастольнае [[свята]] — Успенне [[Багародзіца|Прасвятой Багародзіцы]] 15 ([[28 жніўня|28]] па [[Грыгарыянскі каляндар|сучаснаму стылю]]) [[Жнівень|жніўня]].

== [[Гісторыя Беларусі|Гісторыя]] ==

=== Храмы манастыра да [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]] ===

[[Файл:Войшалк засноўвае манастыр.jpg|thumb|150пкс|Войшалк засноўвае манастыр. &lt;small&gt;[[Мініяцюра]] з Астэрманаўскага І-га тому Ліцэвога летапіснага збору, [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] [[Бібліятэка]] [[Расійская акадэмія навук|Расійскай акадэміі навук]], [[Горад|г.]] [[Санкт-Пецярбург]].&lt;/small&gt;]]

Паводле [[Галіцка-Валынскі летапіс|Галіцка-Валынскага летапісу]], каля [[1260]] года [[сын]] [[Вялікі князь|вялікага князя]] [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]] [[Міндоўг]]а — [[Войшалк]] ([[вялікі князь літоўскі]] ў [[1264]]—[[1267]]) — заснаваў [[манастыр]] ''«на [[Рака|рацэ]] на [[Нёман]]е, паміж [[Літва (зямля)|Літвой]] і [[Навагрудак|Наваградкам]], і там жыў»''&lt;ref&gt;Пераклад са [[Старажытнаруская мова|старажытнарускай мовы]] паводле артыкула: ''[[Аляксандр Краўцэвіч|Краўцэвіч, А. К.]]'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/kraucewicz/29/%D0%92%D0%BE%D0%B9%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%BA_%281264_-_1267_%D0%B3.%29._%D0%86%D0%BD%D1%82%D1%8D%D0%BB%D1%96%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%BD%D0%B0_%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B5.html Войшалк (1264—1267 г.). Інтэлігент на троне] // pawet.net [Электронны рэсурс] — [[2008]]. — [[27 чэрвеня]]. — Дата доступу: [[13 лістапада|13.11.]]2015.&lt;/ref&gt;. Згодна [[Беларуская праваслаўная царква|царкоўнаму]] паданню, манастыр быў заснаваны ў сярэдзіне [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] [[Святы|прападобным]] [[ігумен]]ам [[Елісей Лаўрышаўскі|Елісеем]]. Відавочна, што першы храм быў пабудаваны пры заснаванні манастыра, але [[Пісьмовасць|пісьмовых]] звестак пра яго не захавалася.

[[Файл:Вокладка Лаўрышаўскага Евангелля.jpeg|thumb||150пкс|left|Лаўрышаўскае евангелле. &lt;small&gt;Вокладка [[XVI стагоддзе|XVI]]—[[XVII стагоддзе|XVII]] [[Стагоддзе|ст.]] Бібліятэка Чартарыйскіх, [[Кракаў]], [[Польшча]].&lt;/small&gt;]]

Лаўрышаўскі манастыр з’яўляўся адным з важнейшых духоўных цэнтраў беларускіх зямель з часу [[Утварэнне Вялікага Княства Літоўскага|ўтварэння ВКЛ]]. Не пазней [[1329]] года для манастыра было перапісана [[Лаўрышаўскае евангелле]] — выдатны прыклад [[Ілюстрацыя|ілюстраванай]] [[рукапіс]]най [[Кніга|кнігі]] ў Беларусі [[XIV стагоддзе|XIV ст.]] Лаўрышаўскае евангелле — напрастольнае, яно выкарыстоўвалася ў храме манастыра.

Ва ўкладной грамаце манастыру за [[1488]] г. ад імя Дашкі Яцкавіча [[Храптовічы|Храптовіча]] згадваецца [[Царква (збудаванне)|царква]] святой [[Божая Маці|Прачыстай Божай Маці]]:
''«за | писую къ [[Царква (збудаванне)|ц[е]ркви]] с[вя]тое [[Божая Маці|пр[е]ч[ис]тое б[о]гом[а]т[е]ре]] къ [[Свята-Елісееўскі Лаўрышаўскі мужчынскі манастыр|лаврашову манастырю]] [[Чалавек|ч[е]л[ове]ка]] [[Даніна|данника]] [с]вое[го] отчино | го в [[Шчорсы|щерсехъ]] на [[імя|имя]] маронка михалковича съ его братаничом иванцомъ»''&lt;ref name=Кац.&gt;''Котельников, А.'' [http://www.bogoslov.ru/text/2973415.html Вклады в Лавришевский монастырь от основания (ок. 1250 г.) до принятия унии в 1596 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305144842/http://www.bogoslov.ru/text/2973415.html |date=5 сакавіка 2016 }} // bogoslov.ru. — [[2012]]. — [[23 лістапада|23 ноября]]. — Дата доступа: [[14 верасня|14.09.]][[2016]]. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; ([[Старабеларуская мова|старабелар.]]).

=== Успенская царква [[XVI стагоддзе|XVI]] — [[XVIII стагоддзе|XVIII]] стагоддзяў ===

[[Файл:Vojshalk.png|міні|left|150пкс|Выява XVI—[[17 стагоддзе|XVII]] ст. на [[абклад]]зе Лаўрышаўскага [[Евангелле|евангелля]]. &lt;small&gt;[[Срэбра]], чаканка.&lt;/small&gt;]]

[[Файл:Alaksandar Chadkievič. Аляксандар Хадкевіч (XVI).jpg|thumb|150пкс|А. І. Хадкевіч. &lt;small&gt;[[Фатаграфія|Фота]] са старадаўняга [[партрэт]]у, фотакалекцыя [[Супрасльскі Дабравешчанскі манастыр|Супрасльскага манастыра]], [[Горад|г.]] [[Супрасль]], [[Беластоцкі павет]], [[Падляшскае ваяводства (1513—1795)|Падляшскае ваяводства]], [[Польшча]].&lt;/small&gt;]]

У даравальнай грамаце манастыру за [[1517]] г. ад імя [[Аляксандр Іванавіч Хадкевіч|А. І. Хадкевіча]] — [[Маршалак дворны літоўскі|маршалка дворнага]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — ёсць згадка пра Успенскі храм. Перадаючы манастыру свой [[маёнтак]] у в. [[Казённыя Лычыцы|Лычыцы]], А. І. [[Хадкевічы|Хадкевіч]] адрасуе яго такім чынам: ''«[[манастыр|монастыру]] [[Багародзіца|пречистое Божое Матери]] храму честнаго Ея Успения во обшеру [[Лаўра|Лавры]] [[Прападобны|преподобнаго]] [[ігумен|отца]] [[Елісей Лаўрышаўскі|Елисея]]»'' ([[Старабеларуская мова|старабелар.]])&lt;ref name=Кац. /&gt;. З граматы вынікае, што манастыр у той час называўся Багародзіцкім, прычым у [[Дакумент|дакуменце]] ён двойчы названы [[лаўра]]й. (Гэта грамата з’яўляецца таксама найбольш раннім дакументам, у якім згадваецца [[Елісей Лаўрышаўскі]].)

[[Файл:Lavrish.png|thumb||150пкс|Інвентарны вопіс манастыра, [[1601]]. &lt;small&gt;Фрагмент тытульнага аркуша. [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі]].&lt;/small&gt;]]

У выніку [[Берасцейская царкоўная унія|Берасцейскай царкоўнай уніі]] 1596 г. манастыр стаў [[Грэка-каталіцкая царква|грэка-каталіцкім]]. У інвентарным вопісу манастыра [[1601]] г. адзначана [[Драўніна|драўляная]] царква, ''«[[Будаўніцтва|збудованая]] пре з ихъ м[и]л[о]стей [[Пан (зварот)|пановъ]] [[Вайніловічы|Войныловичовъ]] и Беликовичовъ без [[Прытвор|притвору]] к[[гонта]]ми [[Дах|критая]], [[Крыж|крестовъ]] на ней [[Жалеза|железных]] [[Золата|позолотистых]] [[Лік 3|три]], на [[Званіца|дзвонныци]] д[[звон]]овъ пятъ''»&lt;ref name=Кац. /&gt; ([[Старабеларуская мова|старабелар.]]). З [[1615]] г. манастыр належаў [[Ордэн Базыльян|Ордэну базыльян святога Іасафата]].

У 2-ой палове [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] манастыр збяднеў і заняпаў ў сувязі са скасаваннем лаўрышаўскай архімандрыі, абмежаваннем правоў на свецкія ахвяраванні і падпарадкаваннем з [[1628]] г. навагрудскаму манастыру. У [[1650]] г. [[гісторык]] [[Альберт Віюк-Каяловіч|А. Каяловіч]] у сваёй [[Кніга|кнізе]] «Розныя звесткі, якія маюць дачыненне да царквы ў Вялікім Княстве Літоўскім» (на [[Лацінская мова|лацінскай мове]]) піша, што ад манастыра засталася пры [[Вёска|в.]] Лаўрышава ''«толькі царква [[Лік 1|адна]], якая падпарадкаваная манастыру [[Уніяты|ўніятаў]] у [[Навагрудак|Навагрудку]]»''&lt;ref name=Кац.2&gt;''Котельников, А.'' [http://minds.by/news/k-voprosu-o-lokalizatsii-lavrishevskogo-monasty-rya#.V91LcMX1Xk4 К вопросу о локализации Лавришевского монастыря] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160827120225/http://minds.by/news/k-voprosu-o-lokalizatsii-lavrishevskogo-monasty-rya#.V91LcMX1Xk4 |date=27 жніўня 2016 }} // minds.by — Дата доступа: [[17 верасня|17.09.]]2016. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, і ў той царкве знаходзілася пахаванне ([[Лацінская мова|лац.]] «sepulc(h)rum») прападобнага Елісея, якое здаўна славілася тым, што пры пабожным яго наведванні можна было прагнаць з просьбітаў злых духаў&lt;ref name=Мяц.&gt;''[[Андрэй Анатолевіч Мяцельскі|Метельский, А.]]'' [[Свята-Елісееўскі Лаўрышаўскі мужчынскі манастыр|Лавришевский монастырь]] и его основатели: [[міф|мифы]], [[Агіяграфія|агиографические]] предания, [[гісторыя|историческая]] [[Рэальнасць|реальность]], [[Гіпотэза|гипотезы]] // [http://history.by/wp-content/uploads/2015/10/%D0%93%D0%90%D0%97-30.pdf Гісторыка-археалагічны зборнік / рэдкал.: А. А. Каваленя (гал. рэд.), В. В. Даніловіч (нам. гал. рэд.) і інш.; Інстытут гісторыі НАН Беларусі. — Мінск: Беларуская навука, 2015. — Вып. 30.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160617045902/http://history.by/wp-content/uploads/2015/10/%D0%93%D0%90%D0%97-30.pdf |date=17 чэрвеня 2016 }} — С. 38—46. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. (У [[1864]] г. у кнізе «Гісторыка-[[Статыстыка|статыстычнае]] апісанне [[Мінская епархія|Мінскай епархі]], якое складзена рэктарам [[Мінская духоўная семінарыя|Мінскай духоўнай семінарыі]] [[архімандрыт]]ам Мікалаем», верагодна, з-за недакладнага [[пераклад]]у звестак А. Каяловіча было напісана, што ў храме ў XVII ст. знаходзілася не пахаванне, а [[труна]] прападобнага Елісея, ў далейшым гэта паўтаралі і іншыя [[аўтар]]ы&lt;ref name=Мяц. /&gt;.)

Успенская царква згадваецца ў [[1719]] г. у завяшчанні Яна Бужынскага, які прасіў «ксяндзоў-[[Ордэн Базыльян|базыльян]] лаўрышаўскіх» пахаваць яго ў царкве Успення Маці Божай «парадкамі [[Грэка-каталіцкая царква|каталіцкімі]]»&lt;ref name=Кац.2 /&gt;.

=== Успенскі храм 1775 г. ===

У [[1770-я|1770-х]] гг. Лаўрышаўскі манастыр базыльян был адбудаваны наноў. У ходзе гэтага [[будаўніцтва]] быў узведзены і новы манастырскі храм — таксама Ўспенскі&lt;ref name=Кац.2 /&gt;. Можна меркаваць, што будаўнічыя працы ажыццяўляліся на аснове ўжо існаваўшай манастырскай планіроўкі&lt;ref name=Кац. /&gt;.

У аддзеле [[рукапіс]]аў [[Бібліятэка|бібліятэкі]] [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] захоўваюцца інвентарны вопіс манастыра [[1824]] г. і яго копія [[1829]] г. Паводле вопісу, манастырская царква пабудавана ў 1775 г. з брусавай драўніны, на [[Цэгла|цагляным]] [[Падмурак|падмурку]], крыжовай формы. [[Дах]] быў пакрыты [[гонта]]й (дранкай). [[Вышыня]] будынка — 12, [[даўжыня]] разам з прысенкамі — 38, шырыня — 15, а разам з [[Капліца|каплічкамі]] ([[прыдзел]]амі) — 26 [[Вялікае Княства Літоўскае|літоўскіх]] [[Локаць (адзінка даўжыні)|локцяў]]. [[Купал]] быў заснаваны на [[Чацвярык (збудаванне)|чацвярыку]], пакрыты [[бляха]]й, на ім быў крыж жалезны. Падобны [[купал]]ок і над [[алтар]]ом, на ім быў крыж жалезны, унутры быў падвешаны [[звон]] [[Вага|вагой]] каля 16 фунтаў. Пры краях дахаў над прыдзеламі знаходзіліся 2 жалезныя крыжы.

Згодна інвентарнаму вопісу, царква мае 3 [[дзверы]] і 8 [[Акно|акон]]; у [[прытвор]]ы — [[лесвіца]] на [[хоры]]. У вопісу адзначана, што ў царкве ёсць 3 [[склеп]]ы, адзін з іх — для [[Пахаванне|пахаванняў]], да яго дзверы з прыступкамі ўнутры царквы.

З абодвух бакоў алтара прыбудаваны 2 [[Рызніца|рызніцы]] з часанай драўніны, якія былі пакрытыя дранкай і абабітыя дошкамі, абедзве аднолькавага памеру (8 у даўжыню, 4 у шырыню, 5 у вышыню локцяў). Першая з рызніц называлася пераходная і служыла [[свяшчэннік]]ам для [[Аблачэнне Праваслаўнага і Грэка-Каталіцкага (Уніяцкага) духавенства|аблачэння]] і падрыхтоўкі да [[Богаслужэнне|службы]]. Яна знаходзіцца з левага боку храма і вяла раней да манастырскіх [[Будынак|пабудоў]]. У ёй 2 дзверы, адна — уваход з двара, другая, наадварот, у асноўнае [[памяшканне]] царквы.

[[Агароджа]] царквы была агульная з манастыром. ''«Ад царквы тутэйшай ступаючы, ідучы трохі налева да [[Дарога|дарогі]], якая ідзе міма манастыра, на адлегласці крокаў 25»'' была [[званіца]] [[Драўніна|драўляная]] на каменным падмурку. Яна складалася з двух паверхаў. Першы быў утвораны 12 [[слуп]]амі з бруса, другі — 6-цю. На ёй былі ўсталяваны жалезны крыж і размешчаныя 4 званы вагой 10, 7, каля 5 [[пуд]]оў і каля 25 фунтаў адпаведна. Пад званіцай знаходзілася ўязная [[брама]] з драўлянымі засовамі&lt;ref name=Кац.2 /&gt;.

[[Файл:Łaŭryšava. Лаўрышава (1915-18).jpg|міні|Фота пачатку [[XX стагоддзе|XX ст.]] (да [[1919]] г.)]]

У 1836 г. манастыр быў зачынены, а храм прызначаны прыходскім. У 1839 г. пераведзены ў [[Праваслаўе ў Беларусі|праваслаўе]]. У канцы [[XIX стагоддзе|ХIX ст.]] перабудаваны пад праваслаўны.

У [[1939]] г. у [[Заходняя Беларусь|Заходнюю Беларусь]] [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|прыйшла савецкая ўлада]]. Храмы ў іншых вёсках вакол Лаўрышава былі зачынены, аднак старадаўнюю манастырскую царкву [[бальшавікі]] не кранулі. Зараз тут бачаць у гэтым нябеснае заступніцтва [[Прападобны|прп.]] Елісея Лаўрышаўскага. У 2007 г. быў узноўлены Лаўрышаўскі манастыр, а ў [[люты]]м 2010 г. лаўрышаўскі храм увайшоў у склад манастыра.

Пастановай [[Савет міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета міністраў Рэспублікі Беларусь]] ад [[2 жніўня|02.08.]][[2016]] № 607 царкве нададзены [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|статус гісторыка-культурнай каштоўнасці]] катэгорыі 3 ([[Вобласць (адміністрацыйная адзінка)|рэгіянальнага]] значэння)&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/upload/docs/op/C21600607_1471035600.pdf Пастанова Савета міністраў Рэспублікі Беларусь 02.08.2016 № 607.]// pravo.by.&lt;/ref&gt;.

== [[Архітэктура]] ==

Царква — помнік [[Народнае дойлідства Беларусі|народнага дойлідства]]. Выражана [[Прамавугольнік|прамавугольным]] [[зруб]]ам і працяглай пяціграннай [[апсіда]]й, над якой [[двухсхільны дах]] пры дапамозе [[Трохвугольнік|трохвугольных]] застрэшкаў пераходзіць у гранёнае [[вальмавы дах|вальмавае]] пакрыццё з [[Купал-цыбуліна|купалам-цыбулінай]] на [[Барабан (архітэктура)|барабане]] ў завяршэнні. Дах над галоўным фасадам мае двух’ярусную ([[васьмярык]] на [[Чацвярык (збудаванне)|чацверыку]]) званіцу, шацёр якой завершаны купалам-цыбулінай.

Да асноўнага [[аб'ём]]у па баках далучаны [[квадрат]]ныя ў плане прыдзелы, аб’яднаныя з апсідай больш нізкімі бакавымі рызніцамі. Уваход праз невысокі прамавугольны прытвор пад двухсхільным дахам. Гарызантальна ашаляваныя [[фасад]]ы прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, расчлянёныя брусамі-сцяжкамі ў [[прасценак|прасценках]].

== [[Інтэр’ер]] ==
У [[Малітва|малітоўную]] залу выступаюць [[хоры]], падтрыманыя 2 гранёнымі слупамі і [[агароджа]]ныя [[балюстрада|балюстрадным]] [[парапет]]ам. Асабліва шануецца [[абраз]] «Прападобны Елісей Лаўрышаўскі».

== Двор ==
У двары храма знаходзяцца некалькі пахаванняў 2-ой паловы [[XIX стагоддзе|XIX]] — пачатку [[XX стагоддзе|XX]] стст.
У [[1996]] г. у двары ўсталяваны [[помнік]] Елісею Лаўрышаўскаму, у выглядзе пліты з [[рэльеф]]най выявай святога ў поўны рост, стылізаваным надпісам «Прападобнаму Елісею [[ігумен]]у лаўрышаўскаму» і тэкстам трапара (кароткага песнапення) у яго [[гонар]] ([[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаслав.]])

== Археалагічныя даследаванні ==
У [[1990]] г. [[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|А. К. Краўцэвіч]] абследаваў 6 м² каля царквы. Культурны пласт на краі пагорка каля 1,5 м, утрымліваў шматлікія фрагменты кафлі [[XVII]] ст. (развал печы), керамічнага посуду (самыя раннія з іх [[XIV]]—[[XV]] стст.), шкляных квартаў. Сабрана больш за 500 фрагментаў зялёнапаліванай кафлі, большасць з іх мае выявы дзяржаўных гербаў [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]], [[Карона Каралеўства Польскага|Польскага каралеўства]] і нявызначанага геральдычнага знака, які нагадвае дзядоўнік&lt;ref name=&quot;АБЭ&quot;&gt;Краўцэвіч, А. К. Лаўрышаўскі манастыр / А. К. Краўцэвіч // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 10. — ISBN 978-985-11-0354-2.&lt;/ref&gt;. З 2011 г. даследаванні вялі [[Лаўрышаўскія археалагічныя экспедыцыі]].

== Свяшчэннаслужыцелі (XVI — пачатак XX ст.) ==
* Герман, «священникъ лаврашовский», і Антоней, «дияконъ лаврашовский» ([[Старабеларуская мова|старабелар.]]) — згадваюцца ва ўкладной грамаце Івашкі Сухака Ходзькава сына Беліковіча ў Лаўрашаў манастыр, 1-ая палова XVI ст.&lt;ref name=Кац. /&gt;
* Мікалай Мачульскі. Скончыў [[Мінская духоўная семінарыя|Мінскую духоўную семінарыю]], на службе з [[1873]], рукапаложаны ў [[іерэй|іерэя]] [[14 лістапада|14.11.]][[1879]]. Прызначаны настаяцелем Мікалаеўскай царквы в. [[Алексічы (Хойніцкі раён)|Алексічы]] [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] (цяпер [[Хойніцкі раён]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]). [[1 кастрычніка|1.10.]][[1881]] пераведзены ва Успенскі храм в. Лаўрышава. Адначасова выкладаў Закон Божы ў Лаўрышаўскім народным вучылішчы. Узнагароджаны [[набедранік]]ам ([[1884]])&lt;ref&gt;[http://www.marakou.by/by/davedniki/sviashchenniki_tom2/tom-ii?id=25877 Мачульскі (Мачульский) Сергій] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190820092550/http://www.marakou.by/by/davedniki/sviashchenniki_tom2/tom-ii?id=25877 |date=20 жніўня 2019 }} // marakou.by [Электронны рэсурс] — Дата доступу: [[29 верасня|29.09.]]2016.&lt;/ref&gt;.
* Сергій Радакоўскі, [[свяшчэннамучанік]] ([[1882]]—[[1933]]). [[Нараджэнне|Нарадзіўся]] ў [[Мястэчка|мяст.]] [[Жыткавічы]] [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага пав.]] [[Мінск]]ай [[Губерня|губ.]] (цяпер [[Гомель]]скай [[Вобласць|вобл.]]). Скончыў Мінскую духоўную семінарыю, рукапаложаны ў іерэя ў [[1904]], з [[1905]] служыў у [[Свята-Пакроўская царква (Паручын)|Пакроўскай царкве Паручына-Ясенецкага прыхода]] [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага пав.]] Мінскай губ. (цяпер [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкі р-н]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобл.]]). З [[1908]] настаяцель Успенскага храма в. Лаўрышава. У час [[Першая сусветная вайна|1-й сусветнай вайны]] [[святар]] санітарнага [[цягнік]]а, у [[1916]]—[[1917]] [[Полк|палкавы]] святар. У канцы 1917 прызначаны настаяцелем Свята-Троіцкай царквы в. [[Таль (Любанскі раён)|Таль]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага пав.]] Мінскай губ. (цяпер [[Любанскі раён|Любанскі р-н]] Мінскай вобл.). [[Протаіерэй]]. Арыштаваны савецкай уладай і накіраваны на прымусовыя работы ([[1930]]); зноў арыштаваны [[22 лютага|22.2.]][[1933]]. Асуджаны [[21 красавіка|21.4.]]1933 з псаломшчыкам царквы Андрэем Лутовічам і старастам Аляксеем Муравейкам за «антысавецкую агітацыю»; расстраляны. Рэабілітаваны пракуратурай Мінскай вобл. [[23 лістапада|23.11.]][[1989]]. У [[1999]] [[Сінод Беларускай праваслаўнай царквы|Сінодам Беларускай праваслаўнай царквы]] далучаны да ліку святых новапакутнікаў&lt;ref&gt;[http://www.marakou.by/by/davedniki/sviashchenniki_tom2/tom-ii?id=26204 Сергій Радакоўскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241221185342/http://www.marakou.by/by/davedniki/sviashchenniki_tom2/tom-ii?id=26204 |date=21 снежня 2024 }} // marakou.by [Электронны рэсурс] — Дата доступу: 29.09.2016.&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== [[Літаратура]] ==
* Беларускі праваслаўны [[каляндар]]. [[1997]]. — [[Мінск]], [[1996]]. — С. 109.
* Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении / под общ. ред. П. П. Семенова. — СПб. : [Тип.] М. О. Вольф, 1881—1901. Т. 3. Ч. 1: Литовское полесье; Ч. 2: Белорусское полесье. — СПб. М., 1882. — 490, VI с. : ил., 23 л. ил.; [[Мінск|Минск]], [[1994]]. — С. 374. {{ref-ru}}
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, [[2007]]. — 653 с. — ISBN 978-985-11-0389-4.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{hram.by|315}}
* [http://www.panoramas.lt/index.php?page_id=299&amp;pan_type=240&amp;cat=247&amp;subcat=152&amp;type=21 Царква Успення прасв. Багародзіцы ў Лаўрышаве] // panoramas.lt. — 2008. — Дата доступу: 13.09.2016.
* {{Архіварта|svjata-uspenskaja-carkva-lauryshava}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Свята-Елісееўскі Лаўрышаўскі мужчынскі манастыр]]
[[Катэгорыя:Лаўрышава]]
[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства]]
[[Катэгорыя:Храмы Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Гродзенскай вобласці]]
[[Катэгорыя:1775 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Храмы Навагрудскай епархіі]]</text>
      <sha1>k6hs38t5ba24oqfx1kfaq7r2e3qqg1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларусь 5</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327347</id>
    <revision>
      <id>5166150</id>
      <parentid>4740495</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя, удакладненне</comment>
      <origin>5166150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7555" sha1="7mxe4f5ibsf5khe6a12566nbgo3h082" xml:space="preserve">{{Тэлеканал
| назва        = «Беларусь 5»
| лагатып      = Belarus 5 logo.svg
| краіна       = [[Беларусь]]
| зона вяшчання = Беларусь
| створаны     = {{Дата пачатку|21|10|2013|1}}
| заснавальнік = [[Белтэлерадыёкампанія]]
| уладальнік   = Белтэлерадыёкампанія
| кіраўнікі    = [[Павел Вячаслававіч Булацкі]]
| слоган       = 
| сайт         = [http://www.belarus5.by www.belarus5.by]
}} 
'''«Беларусь 5»''' — рускамоўны спартыўны [[тэлеканал]] Белтэлерадыёкампаніі, заснаваны ў 2013 годзе. Вядзе паказ беларускіх, замежных і міжнародных першынстваў у 9 відах [[гульня]]ў і [[спорт]]у: [[баскетбол]], [[біятлон]], [[бокс]], [[гандбол]], [[лёгкая атлетыка]], [[мастацкая гімнастыка]], [[тэніс]], [[футбол]] і [[хакей]]&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Беларусь 5|спасылка=http://www.tvr.by/bel/belarus5.asp|выдавец=Белтэлерадыёкампанія|дата доступу=30 сакавіка 2014}}&lt;/ref&gt;. Сярод футбольных трансляцый — [[Прэм’ер-Ліга]] Англіі&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://blr.belta.by/printv/sport/view/anglijskaja-futbolnaja-premer-liga-vjartaetstsa-na-belarus-5-60835-2017/|загаловак=Англійская футбольная прэм’ер-ліга вяртаецца на &quot;Беларусь 5&quot;|выдавец=БелТА|дата публікацыі=10 жніўня 2017}}&lt;/ref&gt;. У 2019 годзе таксама быў паказаны Чэмпіянат Еўропы па [[Фігурнае катанне|фігурным катанні]]&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.tvr.by/bel/news/sport/chempionat_evropy_po_figurnomu_kataniyu_v_polnom_obeme_pokazhet_telekanal_belarus_5/|загаловак=Чэмпіянат Еўропы па фігурным катанні ў поўным аб’ёме пакажа тэлеканал «Беларусь 5»|выдавец=	Белтэлерадыёкампанія|дата публікацыі=22 студзеня 2019}}&lt;/ref&gt;. Падчас буйных спартыўных мерапрыемстваў (Алімпійскіх&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.tvr.by/bel/news/sport/na_vremya_olimpiady_kanal_belarus_5_stal_kruglosutochnym/|загаловак=На час Алімпіяды канал «Беларусь 5» стаў кругласутачным|выдавец=	Белтэлерадыёкампанія|дата публікацыі=6 жніўня 2016}}&lt;/ref&gt; і [[Еўрапейскія гульні 2019|Еўрапейскіх гульняў]]) канал працуе 24 гадзіны штодня.

== Гісторыя тэлеканала ==
Першапачаткова трансляцыя вялася толькі ў Мінску&lt;ref name=&quot;nn&quot;&gt;{{Спасылка|url=https://nn.by/?c=ar&amp;i=117850|загаловак=«Беларусь-­5»: Тэлеканал ёсць, але ніхто яго не бачыць|дата публікацыі=17 лістапада 2013 }}&lt;/ref&gt;. Потым канал стаў адным з агульнанацыянальных&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.belarus.by/by/about-belarus/mass-media-in-belarus|загаловак=СМІ ў Беларусі|выдавец=Belarus.by|дата=2 жніўня 2019|title=Архіўная копія|access-date=6 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006064039/https://www.belarus.by/by/about-belarus/mass-media-in-belarus|archive-date=6 кастрычніка 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 1 снежня 2013 года канал быў дададзены да аналагавага пакета вяшчання МТІС&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://euroradio.fm/telekanal-belarus-5-pachne-vyashchanne-u-analagavym-pakece-mtis-z-1-snezhnya|загаловак=Тэлеканал «Беларусь-5» пачне вяшчанне ў аналагавым пакеце МТІС з 1 снежня | выдавец = Еўрарадыё|дата публікацыі=22 лістапада 2013}}&lt;/ref&gt;. Спартыўныя каментатары: [[Аляксей Пятровіч Пынцікаў|Аляксей Пынцікаў]] (баскетбол), Яўген Табула, [[Аляксандр Цвячкоўскі]] (футбол, хакей, гандбол, валейбол), Уладзіслаў Татур, Улада Сарокіна (мастацкая і спартыўная гімнастыкі, водныя віды спорту), [[Уладзімір Мікалаевіч Навіцкі|Уладзімір Навіцкі]] (футбол, хакей, біятлон); Сяргей Мацкевіч (футбол, валейбол, тэніс, лёгкая атлетыка), Ганна Любенкова, Дарына Запольская, Дзмітрый Герчыкаў (баскетбол) і [[Павел Баранаў]] (футбол, бокс)&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.tvr.by/bel/televidenie/belarus-5/sportivnye-kommentatory/|загаловак=Беларусь 5 &gt; Спартыўныя каментатары|выдавец=	Белтэлерадыёкампанія|дата=2 жніўня 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nn&quot;/&gt;. У 2017 годзе прэзідэнт Беларусі выступіў з крытыкай якасці канала&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://blr.belta.by/printv/president/view/lukashenka-raskrytykavau-spartyuny-telekanal-belarus-5-58730-2017/|title=Лукашэнка раскрытыкаваў спартыўны тэлеканал «Беларусь 5» | выдавец=БелТА|дата публікацыі=30 мая 2017}}&lt;/ref&gt;. 1 кастрычніка 2018 года распачалася трансляцыя асобнага канала «Беларусь 5. Інтэрнэт»&lt;ref&gt;{{Спасылка|url=https://www.tvr.by/bel/news/sport/sportivnyy_kanal_belarus_5_internet_segodnya_nachal_rabotu/|загаловак=Спартыўны канал «Беларусь 5. Інтэрнэт» пачаў працу|выдавец=Белтэлерадыёкампанія|дата публікацыі=1 кастрычніка 2018}}&lt;/ref&gt;.

== Перадачы ==
* Авертайм (аўтар [[Леанід Лекарэвіч]]);
* Фактар сілы (аўтар і вядучы [[Павел Баранаў]]);
* Час футболу (аўтар і вядучы [[Мікалай Хадасевіч]]).

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Навіна|загаловак=Беларусь 5|спасылка=http://www.zala.by/by/node/3989|выдавец=[[Белтэлекам]]|дата доступу=30 сакавіка 2014}}

{{Беларускія тэлеканалы}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Тэлеканалы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Спорт у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Спартыўныя тэлеканалы]]
[[Катэгорыя:Тэлеканалы на рускай мове]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2013 годзе]]
[[Катэгорыя:2013 год у Беларусі]]</text>
      <sha1>7mxe4f5ibsf5khe6a12566nbgo3h082</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Садкавіцы (гміна)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332403</id>
    <revision>
      <id>5165904</id>
      <parentid>3268408</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2550" sha1="lzg7ek8qaijps8pbypegfbwv889l3cz" xml:space="preserve">{{Гміна Польшчы
 |Беларуская назва       = Садкавіцы
 |Арыгінальная назва     = {{lang-pl|Sadkowice}}
 |Герб                   = POL gmina Sadkowice COA.svg
 |Сцяг                   = 
 |Статус                 = [[вясковая гміна]]
 |Павет                  = Раўскі
 |Салецтвы               = 30
 |Цэнтр                  = [[Садкавіцы, Лодзьскае ваяводства|Садкавіцы]]
 |Заснавана              = 
 |Глава                  = Караліна Кавальска
 |Від главы              = [[Войт]]
 |Мовы                   =
 |Насельніцтва           = 6040
 |Год                    = 2006
 |Шчыльнасць             = 49,9
 |Плошча                 = 121,08
 |Карта                  = 
 |Памер карты            = 
 |Карта гміны            = 
 |Памер карты гміны      =
 |TERYT                  = 1013062
 |Тэлефонны код          = 46
 |Паштовы код            = 
 |Аўтамабільны код       = ERW
 |Сайт                   = http://www.gminasadkowice.pl
 |Заўвагі                =
}}
'''Садкаві́цы'''&lt;ref&gt;{{ТКП-Польшча}}&lt;/ref&gt; ({{lang-pl|Sadkowice}}) — [[вясковая гміна]] ў [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Раўскі павет|Раўскага павета]] [[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскага ваяводства]]. Сядзіба размешчана ў [[Садкавіцы, Лодзьскае ваяводства|Садкавіцах]]. Плошча гміны складае 121,08 км². Станам на [[2006]] год у гміне Садкавіцы пражывалі 6040 чалавек, шчыльнасць — 49,9 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 30 [[салецтва]]ў.

== Населеныя пункты ==
На тэрыторыі гміны размешчаны 34 населеныя пункты.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.gminasadkowice.pl Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160608131816/http://www.gminasadkowice.pl/ |date=8 чэрвеня 2016 }}
{{Раўскі павет}}
{{Заліўка гмін Польшчы}}

[[Катэгорыя:Гміны Раўскага павета]]</text>
      <sha1>lzg7ek8qaijps8pbypegfbwv889l3cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сацумон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>335488</id>
    <revision>
      <id>5166019</id>
      <parentid>4578677</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3663" sha1="9ohwgsf9c6p5sa4d94i4upby26nmufx" xml:space="preserve">{{Археалагічная культура
| Эпоха = [[жалезны век]]
| Назва = Сацумон
| Культура-папярэдніца = [[дзёмон]], [[кафун]], [[ахоцкая археалагічная культура]]
| Культура-наступніца = 
| Геаграфічны рэгіён = [[Японскія астравы]]
| Ілюстраванне = [[Выява:Emishi from an Emakimono circa 1324.png|250 px]]
| Подпіс да ілюстрацыі = Сутычка японцаў з ''эмісі'' — магчымымі носьбітамі Сацумон ([[XI стагоддзе|XI]] ст.)
| У складзе =
| Датаванне культуры = [[VII стагоддзе]] — [[XII стагоддзе]] 
| Тэрыторыя распаўсюджвання = [[Хонсю]], [[Хакайда]]
| Этнічная прыналежнасць = [[айны]] або [[японцы]]
| Тып гаспадаркі = [[сельская гаспадарка]]
| Асноўныя даследчыкі = 
| Карта рэгіёна = 
| Катэгорыя на Вікіскладзе = 
}}
'''Сацумон''' ({{lang-jp|擦文時代}}) — [[археалагічная культура]] [[Японскія астравы|Японіі]] ў [[VII]]—[[XII]] стагоддзях. Была распаўсюджана на поўначы [[Хонсю]] і [[Хакайда]]. Лічыцца працягам або складанай часткай культуры [[дзёмон]].

Для сацумон характэрны ямныя квадратныя жытлы з агменямі ўздоўж вусцяў [[рака|рэк]], апрацоўка [[жалеза]], выраб глінянай [[кераміка|керамікі]] і [[фаянс]]а, блізкіх да дзёмон, [[курган]]ныя пахаванні. Прадстаўнікі сацумон займаліся рачным [[рыбалоўства]]м, [[паляванне]]м і [[збіральніцтва]]м, вырошчвалі [[пшаніца|пшаніцу]], [[ячмень]] і [[проса]], мелі [[гандаль|гандлёвыя]] кантакты з асноўнай часткай вострава Хонсю.

Большасць даследчыкаў атаясняюць культуру сацумон з ''эмісі'', якія ўзгадваюцца ў японскіх пісьмовых помніках як карэнныя насельнікі поўначы Хонсю, што пад ціскам [[японцы|японцаў]] перабраліся на Хакайда. Традыцыйна ''эмісі'' адносяць да [[айны|айнаў]], але таксама існуе думка, што яны маглі быць змяшаным насельніцтвам або японцамі, якія не падпарадкоўваліся цэнтральным уладам.

== Спасылкі ==
* [http://www.utm.utoronto.ca/~crawfor7/Research/Satsumon.html Satsumon in Hokkaido] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170705040846/http://www.utm.utoronto.ca/~crawfor7/Research/Satsumon.html |date=5 ліпеня 2017 }}
* [http://www.akarenga-h.jp/en/hokkaido/jomon/j-05/ Encounter between Cultures from the North and the South — Okhotsk Culture and Satsumon Culture]

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Жалезны век|Сацумон]]
[[Катэгорыя:Археалогія ў Японіі|Сацумон]]
[[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Азіі|Сацумон]]</text>
      <sha1>9ohwgsf9c6p5sa4d94i4upby26nmufx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р6</title>
    <ns>0</ns>
    <id>343314</id>
    <revision>
      <id>5166102</id>
      <parentid>4508751</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5166102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15465" sha1="fg5se6rufi5sue6djrsselr1v9x7obx" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|6}}
| назва = [[Івацэвічы]] - [[Пінск]] - [[Столін]]
| назва2 =
| выява = Belarus_road_R6_near_Koziki.jpg
| подпіс = Дарога Р6 каля вёскі Козікі
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён = [[Выява:Flag of Brest Voblast, Belarus.svg|24px|border]] [[Брэсцкая вобласць]]
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 157
| пачатак = [[Івацэвічы]]
| праз = 
| канец = [[Столін]]
| пакрыццё = [[асфальт]]
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога {{таблічка-by|Р|6}}''' — рэспубліканская аўтамабільная дарога агульнага карыстання ў [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Івацэвічы]], [[Пінск]] і [[Столін]], а таксама магістраль {{таблічка-by|М|1}} з магістралью {{таблічка-by|М|10}}. Працягласць — 157 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага]], [[Пінскі раён|Пінскага]] раёнаў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]].

Р-6 з’яўляецца найважнейшым міжнародным транзітным і турыстычным шляхам, які сумесна з дарогамі {{таблічка-by|Р|42}}, {{таблічка-by|Р|44}} (Гродзенская вобласць), і {{таблічка-by|Р|88}} (Брэсцкая вобласць) злучае міжнародныя аўтадарожныя пункты пропуску «[[Прывалкі]]» (беларуска-літоўская мяжа) і «[[Верхні Церабяжоў]]» (беларуска-ўкраінская мяжа), а таксама сумесна з дарогай {{таблічка-by|Р|147}} міждзяржаўны беларуска-ўкраінскі аўтадарожны пункт пропуску «[[Невель (Пінскі раён)|Невель]]».

Ужо некалькі гадоў запар, [[Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь]] (Мінтранс Беларусі), сваімі пастановамі ўводзяць часовыя абмежаванні нагрузак на восі транспартных сродкаў і самаходных машын у дачыненні да рэспубліканскіх аўтамабільных дарог агульнага карыстання, у т.л. і да дарогі Р-6, з даволі размытай ў фармуляванні і спрэчнай мэтай захавання дарог і дарожных збудаванняў, а таксама забеспячэння бяспекі руху. У 2016 г. Мінтранс Беларусі пастановай № 6 ад [[5 сакавіка]] увёў абмежаванні ў вясновы (з [[21 сакавіка]] да [[22 красавіка]]) і летні (з [[23 мая]] да [[31 жніўня]]) перыяды. У вясновы перыяд быў забаронены рух транспартных сродкаў і самаходных машын з абмежаваннем нагрузкі на вось 8 т. па дарозе Р-6 з 1,5 км—86 і 95—157,09. У летні перыяд быў забаронены рух транспартных сродкаў і самаходных машын з максімальна дапушчальнай нагрузкай на адзіночную вось не больш за 6 т. з 11 гадзін 00 хвілін да 20 гадзін
00 хвілін уключна пры дзённай тэмпературы паветра вышэй за 25 °С&lt;ref&gt;[http://beldor.centr.by/wp-content/uploads/2016/03/ord-mtk-6_05.03.2016.pdf Пастанова Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь ад 5 сакавіка 2016 г. № 6 Аб увядзеннi ў 2016 годзе часовых абмежаванняў нагрузак на восі транспартных сродкаў, самаходных машын адносна рэспубліканскіх аўтамабільных дарог агульнага карыстання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160701092102/http://beldor.centr.by/wp-content/uploads/2016/03/ord-mtk-6_05.03.2016.pdf |date=1 ліпеня 2016 }}&lt;/ref&gt;.

== Маршрут ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Адлегласць&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(прыкладна)&lt;/small&gt;
!
! Назва
! Іншыя дарогі
|-
| 0 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Івацэвічы]] (вул. Віктара Клютко)
|
|-
| 1,5
| [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]]
| [[Івацэвічы]]
| {{Таблічка-by|М|1}} {{таблічка-eu|30}}
|-
| 4 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Яглевічы|в. Яглевічы]]
|
|-
| 5 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Ёлкі|в. Ёлкі]]
|
|-
| 6,5 км
| [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]]
| [[Ёлкі|в. Ёлкі]]—[[Гічыцы|в. Гічыцы]]
|
|-
| 9,5 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Уласаўцы (Івацэвіцкі раён)|в. Уласаўцы]], [[Хадакі (Івацэвіцкі раён)|аграгар. Хадакі]]
|
|-
| 16 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Вулька Аброўская|аграгар. Вулька Аброўская]]
|
|-
| 19 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Козікі (Івацэвіцкі раён)|в. Козікі]]
|
|-
| 28 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Аброва (Івацэвіцкі раён)|аграгар. Аброва]], [[Моталь|аграгар. Моталь]]
|
|-
| 29 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Вялікая Гаць|в. Вялікая Гаць]]
|
|-
| 31/32 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Святая Воля|аграгар. Святая Воля]], пад’езд да [[Турная (Івацэвіцкі раён)|в. Турная]], [[Амяльная|аграгар. Амяльная]]
|
|-
| 35 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Доўгая (Івацэвіцкі раён)|в. Доўгая]]
|
|-
| 41 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Целяханы|г.п. Целяханы]] (пад’езд да вул. Савецкая)
| {{Таблічка-by|Н|222}}
|-
| 44 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Целяханы|г.п. Целяханы]] (пад’езд да вул. Набяражная)
|
|-
| 35 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Краглевічы|в. Краглевічы]], пад’езд да [[Коланск|в. Коланск]], [[Амяльная|аграгар. Амяльная]]
|
|-
| 54 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| пад’езд да [[Азарычы (Пінскі раён)|в. Азарычы]], [[Сакалоўка (Пінскі раён)|в. Сакалоўка]], [[Клятная|в. Клятная]]
|
|-
| 59 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| пад’езд да [[Валішча|аграгар. Валішча]], [[Хваросна|в. Хваросна]], [[Вулька Лаўская|в. Вулька Лаўская]]
|
|-
| 62 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Трасцянка (Пінскі раён)|в. Трасцянка]]
|
|-
| 65 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Лагішын|г.п. Лагішын]]
|
|-
| 67 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Лагішын|г.п. Лагішын]], пад’езд да [[Валішча|аграгар. Валішча]], [[Хваросна|в. Хваросна]], [[Вулька Лаўская|в. Вулька Лаўская]]
| {{Таблічка-by|Р|105}}
|-
| 69 км
| [[Файл:BY road sign 6.3.3.svg|25px]] [[Файл:PL road sign D-18.svg|25px]] [[Файл:BY road sign 6.13.svg|25px]]
| [[Лагішын]] (АЗС «Беларуснафта» № 71)
|
|-
| 72 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| пад’езд да [[Іванісаўка|в. Іванісаўка]]
|
|-
| 76 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост цераз [[Ясельда|р. Ясельда]]
|
|-
| 77 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| пад’езд да [[Мерчыцы|в. Мерчыцы]], [[Моталь|аграгар. Моталь]]/[[Сінін (Пінскі раён)|в. Сінін]]
| {{Таблічка-by|Н|213}}/{{Таблічка-by|Н|221}}
|-
| 78 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Падбалоцце (Пінскі раён)|в. Падбалоцце]]
|
|-
| 80 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Крыўчыцы|в. Крыўчыцы]]
|
|-
| 83 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| пад’езд да [[Наваселле (Пінскі раён)|в. Наваселле]], [[Чэнчыцы|в. Чэнчыцы]]
|
|-
| 84 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Ставок (Пінскі раён)|в. Ставок]], пад’езд да [[Красіева|в. Красіева]]
|
|-
| 84 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| пад’езд да [[Чэнчыцы|в. Чэнчыцы]], [[Наваселле (Пінскі раён)|в. Наваселле]]
|
|-
| 86
| [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]]
|
| {{Таблічка-by|М|10}}
|-
| 87 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]]
| [[Пасянічы|в. Пасянічы]], пад’езд да [[Аснежыцы|аграгар. Аснежыцы]]
|
|-
| 88 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Галева|в. Галева]]
|
|-
| 90 км
| [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]]
| [[Заполле (Пінскі раён)|в. Заполле]] (вул. Паркавая)—[[Галева|в. Галева]] (вул. Леніна)
|
|-
| 91 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Пінск]]
|
|-
| 92 км
| [[Файл:PL road sign C-12.svg|25px]]
| Вул. Цэнтральная — вул. Першамайская
|
|-
| 93 км
| [[Файл:RU road sign 1.1.svg|30px]]&lt;br /&gt;[[Файл:RU road sign 1.3.2.svg|30px]]
| Вул. Цэнтральная
|
|-
| 94 км
| [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]]
| Вул. Завальная
| {{Таблічка-by|Р|8}}
|-
| 95 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост цераз [[Піна|р. Піна]]
|
|-
| 96 км
| [[Файл:5.24.2 Russian road sign.svg|24px]]
| [[Пінск]]
|
|-
| 100 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Стытычава|в. Стытычава]]
| {{Таблічка-by|Р|147}}
|-
| 101 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост цераз [[Прыпяць|р. Прыпяць]]
|
|-
| 102 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| Да вёсак [[Кнубава|в. Кнубава]], [[Вяляцічы (Пінскі раён)|в. Вяляцічы]]
| {{Таблічка-by|Н|208}}
|-
| 103 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Плешчыцы (Пінскі раён)|аграгар. Плешчыцы]]
|
|-
| 104 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| пад’езд да [[Горнава (Пінскі раён)|в. Горнава]] (аграсядзіба «Салнечнік»)
|
|-
| 107 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| пад’езд да [[Лосічы|в. Лосічы]]
|
|-
| 108 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| пад’езд да [[Сернічкі|в. Сернічкі]]
|
|-
| 103 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Марозавічы (Пінскі раён)|в. Марозавічы]]
|
|-
| 112 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Хлябы|в. Хлябы]], да [[Лемяшэвічы|в. Лемяшэвічы]]
| {{Таблічка-by|Н|226}}
|-
| 114 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| пад’езд да [[Каўбы|в. Каўбы]]
|
|-
| 115 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Лапаціна (Пінскі раён)|аграгар. Лапаціна]]
|
|-
| 116 км
| [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]]
| Мост цераз [[Стыр|р. Стыр]]
|
|-
| 125 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Фядоры|аграгар. Фядоры]], да [[Ласіцк|в. Ласіцк]]
| {{Таблічка-by|Н|224}}
|-
| 130 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Калоднае|в. Калоднае]]
|
|-
| 134 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Радчыцк|в. Радчыцк]]
|
|-
| 138 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| [[Вялікі Лес (Столінскі раён)|в. Вялікі Лес]]
|
|-
| 144 км
| [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]]
| пад’езд да [[Глінка (Столінскі раён)|аграгар. Глінка]] — [[Зубкова (Столінскі раён)|В. Зубкова]], [[Гарадная (Столінскі раён)|Гарадная]]
| {{Таблічка-by|Н|592}}
|-
| 151 км
| [[Файл:RU road sign 1.1.svg|30px]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]&lt;br /&gt;[[Файл:RU road sign 1.3.2.svg|30px]]
| пад’езд да [[Рэчыца (Столінскі раён)|р.п. Рэчыца]]
|
|-
| 155 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| да [[Відзібор|в. Відзібор]], [[Першамайск (Столінскі раён)|в. Першамайск]]
| {{Таблічка-by|Н|595}}
|-
| 156 км
| [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]]
| [[Столін]]
|
|-
| 157 км
|  [[Файл:BY road sign 6.3.3.svg|25px]] [[Файл:PL road sign D-18.svg|25px]] [[Файл:BY road sign 6.13.svg|25px]]
| [[Столін]] (АЗС «Беларуснафта» № 78)
|
|-
| 157 км
| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]]
| Скрыжыванне Пінскай вуліцы і Камсамольскай плошчы г. Столін
| {{Таблічка-by|Р|88}}
|}

== Гл. таксама ==
* [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.belavtodor.belhost.by Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР]

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р006}}
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>fg5se6rufi5sue6djrsselr1v9x7obx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс людзей на паштовых марках Азербайджана</title>
    <ns>0</ns>
    <id>345849</id>
    <revision>
      <id>5166017</id>
      <parentid>5165812</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія, афармленне, вікіфікацыя</comment>
      <origin>5166017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100924" sha1="5mq6wkobxp0h2sqpohvg34nyhlp7t4m" xml:space="preserve">[[Выява:Stamp of Azerbaijan 813.jpg|thumb|250px|{{small|[[Генерал-лейтэнант]] [[Керым Керымаў]], старшыня Дзяржкамісіі [[СССР]] па касмічных палётаў (2007 г.)}}]]
&lt;!--[[Выява:Stamp of Azerbaijan 307-310.jpg|thumb|250px|{{small|[[Мэй Джемисон|Джемисон]], [[Кэтрын Коўлман|Коўлман]], [[Элен Шульман|Шульман]] і [[Мэры Вэбер|Вэбер]] (1995)}}]]--&gt;
'''Спіс людзей на паштовых марках Азербайджана''' складзены па году выпуску [[азербайджан]]скіх [[паштовая марка|паштовых марак]], пачынаючы з 1993 года. Парадак прытрымлівання элементаў у табліцы{{#tag:ref|Ніжэй прыведзены пералік памятных мастацкіх марак (з магчымасцю сартавання па наміналах, накладах і даце ўвядзення ў абарачэнне).|group=&quot;Ком&quot;|name=&quot;с&quot;}} адпавядае нумару па каталогу марак Азербайджана на афіцыйным сайце [[Азерпошта]]. [[Азербайджанскі манат|Грашовы эквівалент]] ([[намінал (філатэлія)|намінал]]) адпавядае прымеркаванаму перыяду.

{| align=center rules=all cellspacing=0 cellpadding=3 style=&quot;text-align:center; border: 1px solid #000000; border-right: 1px solid #000000; border-bottom: 1px solid #000000; margin-top: 1em&quot;
| align=&quot;center&quot; |{{s|[[#Acol|1993]] •}} {{s|[[#Bcol|1994]] •}} {{s|[[#Ccol|1995]] •}} {{s|[[#Dcol|1996]] •}} {{s|[[#Ecol|1997]] •}} {{s|[[#Fcol|1998]] •}} {{s|[[#Gcol|1999]] •}} {{s|[[#Hcol|2000]] •}} {{s|[[#Icol|2001]] •}} {{s|[[#Jcol|2002]] •}} {{s|[[#Kcol|2003]] •}} {{s|[[#Lcol|2004]] •}} {{s|[[#Mcol|2005]] •}} {{s|[[#Ncol|2006]] •}} {{s|[[#Ocol|2007]] •}} {{s|[[#Pcol|2008]] •}} {{s|[[#Qcol|2009]] •}} {{s|[[#Rcol|2010]] •}} {{s|[[#Scol|2011]] •}} {{s|[[#Tcol|2012]] •}} {{s|[[#Ucol|2013]] •}} {{s|[[#Vcol|2014]] •}} {{s|[[#Wcol|2015]] }}
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; BORDER=&quot;1&quot; CELLSPACING=&quot;0&quot;
|-----
! scope=col | № па&lt;br /&gt;[[Каталог паштовых марак|каталогу]]
! scope=col | Малюнак
! scope=col | Апісанне і крыніцы
! scope=col | [[Намінал (філатэлія)|Намінал]]
! scope=col | Дата&lt;br /&gt;[[Выпуск (філатэлія)|выпуску]]
! scope=col | [[Тыраж]]
! scope=col | [[Мастак]]
|-----
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Acol&quot;&gt;'''1993'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 200
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1993-200.jpg|150px]]
| align=left|70-гадоў з дня нараджэння [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліева]] — кіраўніка і палітыка Азербайджана&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1993.php?subaction=showfull&amp;id=1130832639&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=9&amp;|title=1993, September, 23. The 70th Anniversary of Heydar Aliyev, a Public and Political Man of Azerbaijan.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120719214516/http://www.azermarka.az/en/1993.php?subaction=showfull&amp;id=1130832639&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=9&amp;|archivedate=2012-07-19|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|25&lt;br /&gt;[[Азербайджанскі манат|манат]]
| align=center|23 верасня&lt;br /&gt;1993 года
| align=right|{{nts|25000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Bcol&quot;&gt;'''1994'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 209
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1994-209k.jpg|150px]]
| align=left|500 гадоў з дня нараджэння паэта [[Фізулі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&amp;id=1131437008&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=10&amp;|title=1994, January, 17. The 500 Anniversary of Muhammed Fizuli, the poet|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120730124818/http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&amp;id=1131437008&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=10&amp;|archivedate=2012-07-30|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|10&lt;br /&gt;манат
| align=center|17 студзеня&lt;br /&gt;1994 года
| align=right|{{nts|20000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 222
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 222.jpg|150px]]
| align=left|125-гадоў з дня нараджэння пісьменніка [[Джаліл Мамедкулізадэ|Джаліла Мамедкулізадэ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&amp;id=1131437205&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=10&amp;|title=1994, May, 21. The 125th Anniversary of the writer J. Mammadguluzadeh|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120722094052/http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&amp;id=1131437205&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=10&amp;|archivedate=2012-07-22|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;манат
| align=center|21 мая&lt;br /&gt;1994 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 223
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1994-223.jpg|150px]]
| align=left|110 гадоў з дня нараджэння [[Мамед Эмін Расулзадэ|Мамеда Эміна Расулзадэ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&amp;id=1131437327&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=10&amp;|title=1994, May, 27. The 110th Anniversary of M.A. Rasulzadeh|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20130115031018/http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&amp;id=1131437327&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=10&amp;|archivedate=2013-01-15|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|15&lt;br /&gt;манат
| align=center|27 мая&lt;br /&gt;1994 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 227
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 227.jpg|150px]]
| align=left|Юбілей кампаніі братоў [[Альфрэд Нобель|Альфрэда]] і Людвіга Нобелей&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&amp;id=1131437531&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=10&amp;|title=1994, June, 10. The Anniversary of Brothers Nobel Company.|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120719142439/http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&amp;id=1131437531&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=10&amp;|archivedate=2012-07-19|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;манат
| align=center|10 чэрвеня&lt;br /&gt;1994 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 263
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 263.jpg|150px]]
| align=left|[[Інаўгурацыя]] [[Прэзідэнт Азербайджана|прэзідэнта Азербайджана]] [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліева]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&amp;id=1131437935&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=10&amp;|title=1994, October, 28. The Ann. of inauguration of the President of Azerbaijan.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120728224008/http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&amp;id=1131437935&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=10&amp;|archivedate=2012-07-28|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|150&lt;br /&gt;манат
| align=center|28 кастрычніка&lt;br /&gt;1994 года
| align=right|{{nts|70000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 281
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 281.jpg|150px]]
| align=left|[[П’ер дэ Кубертэн]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/1994.php?subaction=showfull&amp;id=1130745684&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=13&amp;|title=15 Dekabr, 1994. Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin 100 illik yubileyi.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120723115841/http://www.azermarka.az/1994.php?subaction=showfull&amp;id=1130745684&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=13&amp;|archivedate=2012-07-23|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|100&lt;br /&gt;манат
| align=center|15 снежня&lt;br /&gt;1994 года
| align=right|{{nts|30000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Ccol&quot;&gt;'''1995'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 296
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 296.jpg|150px]]
| align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў 1994 года: Аляксей Урманаў.
| align=center|10&lt;br /&gt;манат
| align=center|?&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 297
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 297.jpg|150px]]
| align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў 1994 года: Нэнсі Эн Кэрыган.
| align=center|25&lt;br /&gt;манат
| align=center|?&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 298
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 298.jpg|150px]]
| align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў 1994 года: Боні Блэйр.
| align=center|40&lt;br /&gt;манат
| align=center|?&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 299
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 299.jpg|150px]]
| align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў 1994 года: Таканоры Кона.
| align=center|50&lt;br /&gt;манат
| align=center|?&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 300
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 300.jpg|150px]]
| align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў 1994 года: Філіп Ларош.
| align=center|80&lt;br /&gt;манат
| align=center|?&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 301
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 301.jpg|150px]]
| align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў 1994 года: Харальд Цудай.
| align=center|100&lt;br /&gt;манат
| align=center|?&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 302
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 296-302.jpg|150px]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Файл:Stamp of Azerbaijan 302.jpg|150px]]
| align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў 1994 года: Каця Зайцынгер.
| align=center|200&lt;br /&gt;манат
| align=center|?&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 303
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1995-303.jpg|150px]]
| align=left|Касманаўты: [[Мэры Кліў]]&lt;ref name=AzP_303-310&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/1995.php?subaction=showfull&amp;id=1130748698&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|title=21 Fevral, 1995. Kosmonavt qadınlar. &quot;Apollo 11&quot; kosmik gəmisinin uçuşu və ayın səthinə enməsinin 25 illik yubileyi|publisher=Azərmarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20131101191714/http://www.azermarka.az/1995.php?subaction=showfull&amp;id=1130748698&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|archivedate=2013-11-01|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1995.php?subaction=showfull&amp;id=1131438766&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=11&amp;|title=1995, February, 21. Spacewomen. the 25th anniversary of flight of &quot;Apollo 11&quot; space ship with landing on the Moon|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20180707153403/http://www.azermarka.az/en/1995.php?subaction=showfull&amp;id=1131438766&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=11&amp;|archivedate=2018-07-07|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|100&lt;br /&gt;манат
| align=center|21 лютага&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|125000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 304
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1995-304.jpg|150px]]
| align=left|Касманаўты: [[Валянціна Уладзіміраўна Церашкова|Валянціна Церашкова]]&lt;ref name=AzP_303-310/&gt;.
| align=center|100&lt;br /&gt;манат
| align=center|21 лютага&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|125000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 305
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1995-305.jpg|150px]]
| align=left|Касманаўты: [[Тамара Джэрніган]]&lt;ref name=AzP_303-310/&gt;.
| align=center|100&lt;br /&gt;манат
| align=center|21 лютага&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|125000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 306
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1995-306.jpg|150px]]
| align=left|Касманаўты: [[Вендзі Лоўрэнс]]&lt;ref name=AzP_303-310/&gt;.
| align=center|100&lt;br /&gt;манат
| align=center|21 лютага&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|125000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 307
| [[Файл:Jemison stamp.jpg|150px]]
| align=left|Касманаўты: [[Мэй Джэмісан]]&lt;ref name=AzP_303-310/&gt;.
| align=center|100&lt;br /&gt;манат
| align=center|21 лютага&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|125000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 308
| [[Файл:Cady Coleman stamp.jpg|150px]]
| align=left|Касманаўты: [[Кэтрын Коўлман]]&lt;ref name=AzP_303-310/&gt;.
| align=center|100&lt;br /&gt;манат
| align=center|21 лютага&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|125000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 309
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1995-309.jpg|150px]]
| align=left|Касманаўты: [[Элен Шульман]]&lt;ref name=AzP_303-310/&gt;.
| align=center|100&lt;br /&gt;манат
| align=center|21 лютага&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|125000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 310
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1995-310.jpg|150px]]
| align=left|Касманаўты: [[Мэры Вэбер]]&lt;ref name=AzP_303-310/&gt;.
| align=center|100&lt;br /&gt;манат
| align=center|21 лютага&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|125000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 328
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 328.jpg|150px]]
| align=left|[[Узеір Гаджыбекаў]] (1885—1948)&lt;ref name=AzP_328-329&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1995.php?subaction=showfull&amp;id=1131439245&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=11&amp;|title=1995, June, 30. Men of culture of Azerbaijan|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20130115051959/http://www.azermarka.az/en/1995.php?subaction=showfull&amp;id=1131439245&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=11&amp;|archivedate=2013-01-15|url-status=}}&lt;/ref&gt;
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|30 чэрвеня&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 329
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 329.jpg|150px]]
| align=left|[[Алі-ага Іскандэраў]] (1895—1965)&lt;ref name=AzP_328-329/&gt;
| align=center|400&lt;br /&gt;манат
| align=center|30 чэрвеня&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 347
| [[Файл:1995 The 50th Anniversary of UN.jpg|150px]]
| align=left|50-годдзе [[ААН]]: Гейдар Аліеў і [[Бутрас Бутрас-Галі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/1995.php?subaction=showfull&amp;id=1130762144&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|title=15 Sentyabr, 1995. BMT-nin 50 illik yubileyi|publisher=Azərmarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20131101191804/http://www.azermarka.az/1995.php?subaction=showfull&amp;id=1130762144&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|archivedate=2013-11-01|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1995.php?subaction=showfull&amp;id=1131439454&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=11&amp;|title=1995, September, 15. The 50th Anniversary of UN|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120718151018/http://www.azermarka.az/en/1995.php?subaction=showfull&amp;id=1131439454&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=11&amp;|archivedate=2012-07-18|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|15 верасня&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|36000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 369
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1995-369.jpg|150px]]
| align=left|[[Джон Ленан]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/1995.php?subaction=showfull&amp;id=1130765520&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|title=8 dekabr, 1995 Con Lennon|publisher=Azərmarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20180707153229/http://www.azermarka.az/1995.php?subaction=showfull&amp;id=1130765520&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|archivedate=2018-07-07|url-status=}}&lt;/ref&gt;
| align=center|500&lt;br /&gt;манат
| align=center|8 снежня&lt;br /&gt;1995 года
| align=right|{{nts|800000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Dcol&quot;&gt;'''1996'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 380
| [[Файл:1996 The 100th Anniversary of an academician M A Topchubashev.jpg|150px]]
| align=left|100 гадоў з дня нараджэння акадэміка [[Мустафа Тапчубашаў|М. А. Тапчубашава]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&amp;id=1131444327&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=12&amp;|title=1996, February, 1. The 100th Anniversary of an academician M.A. Topchubashev|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120801144847/http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&amp;id=1131444327&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=12&amp;|archivedate=2012-08-01|url-status=}}&lt;/ref&gt;
| align=center|300&lt;br /&gt;манат
| align=center|1 лютага&lt;br /&gt;1996 года
| align=right|{{nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 382
|[[Файл:Stamp of Azerbaijan 382.jpg|150px]]
| align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў:
* [[Карл Льюіс]]&lt;ref name=AzP_382-389/&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;манат
| align=center|9 красавіка&lt;br /&gt;1996 года
| align=right|{{Nts|400000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 383
|[[Файл:Stamp of Azerbaijan 383.jpg|150px]]
| align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў:
* [[Махамед Алі|Кассіус Клей]]&lt;ref name=AzP_382-389&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&amp;id=1131444621&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=12&amp;|title=1996, April, 9. Atlanta Olympic Games-96|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20130115025504/http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&amp;id=1131444621&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=12&amp;|archivedate=2013-01-15|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|100&lt;br /&gt;манат
| align=center|9 красавіка&lt;br /&gt;1996 года
| align=right|{{Nts|200000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 384
|[[Файл:Stamp of Azerbaijan 384.jpg|150px]]
| align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў:
* [[Ці Нін]]&lt;ref name=AzP_382-389/&gt;.
| align=center|150&lt;br /&gt;манат
| align=center|9 красавіка&lt;br /&gt;1996 года
| align=right|{{Nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 385
|[[Файл:Stamp of Azerbaijan 385.jpg|150px]]
| align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў:
* [[Саід Ауіта]]&lt;ref name=AzP_382-389/&gt;.
| align=center|200&lt;br /&gt;манат
| align=center|9 красавіка&lt;br /&gt;1996 года
| align=right|{{Nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 386
|[[Файл:Olga Korbut on a Stamp of Azerbaijan 386.jpg|150px]]
| align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў:
* [[Вольга Корбут]]&lt;ref name=AzP_382-389/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|9 красавіка&lt;br /&gt;1996 года
| align=right|{{Nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 387
|[[Файл:Nadia Comăneci on a Stamp of Azerbaijan 387.jpg|150px]]
| align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў:
* [[Надзя Каманэчы]]&lt;ref name=AzP_382-389/&gt;.
| align=center|300&lt;br /&gt;манат
| align=center|9 красавіка&lt;br /&gt;1996 года
| align=right|{{Nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 388
|[[Файл:Stamp of Azerbaijan 388.jpg|150px]]
| align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў:
* [[Грэг Луганіс]]&lt;ref name=AzP_382-389/&gt;.
| align=center|400&lt;br /&gt;манат
| align=center|9 красавіка&lt;br /&gt;1996 года
| align=right|{{Nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 389
|[[Файл:Stamp of Azerbaijan 389.jpg|150px]]
| align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў:
* [[Назім Гусейнаў]]&lt;ref name=AzP_382-389/&gt;.
| align=center|500&lt;br /&gt;манат
| align=center|9 красавіка&lt;br /&gt;1996 года
| align=right|{{Nts|25000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 390&lt;br /&gt;№ 391
|[[Файл:Stamp of Azerbaijan 390-391.jpg|150px]]
| align=left|Счэпка з купонам [[Гусейн Аліеў]] (1911—1991)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&amp;id=1131444720&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=12&amp;|title=1996, April, 16. The jubilee of an artist Huseyn Aliyev|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120724062119/http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&amp;id=1131444720&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=12&amp;|archivedate=2012-07-24|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|100&lt;br /&gt;манат
| align=center|16 красавіка&lt;br /&gt;1996 года
| align=right|{{Nts|75000}}&lt;br /&gt;{{nts|25000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 392
|[[Файл:Stamp of Azerbaijan 392.jpg|150px]]
| align=left|80 гадоў з дня нараджэння [[Рашыд Бейбутаў|Рашыда Бейбутава]] (1915—1989)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&amp;id=1131444760&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=12&amp;|title=1996, April, 22. Rashid Beybutov&amp;mdash;80|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120719151901/http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&amp;id=1131444760&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=12&amp;|archivedate=2012-07-19|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|100&lt;br /&gt;манат
| align=center|22 красавіка&lt;br /&gt;1996 года
| align=right|{{Nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 393
|[[Файл:1996 The 90th Anniversary of anacademician Yusif Mammadaliyev.jpg|150px]]
| align=left|90 гадоў з дня нараджэння [[Юсіф Мамедаліеў|Юсіфа Мамедаліева]] (1905—1961)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&amp;id=1131444800&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=12&amp;|title=1996, April, 22. The 90th Anniversary of academician Yusif Mammadaliyev|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120722065839/http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&amp;id=1131444800&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=12&amp;|archivedate=2012-07-22|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|100&lt;br /&gt;манат
| align=center|22 красавіка&lt;br /&gt;1996 года
| align=right|{{Nts|50000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Ecol&quot;&gt;'''1997'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 439
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 439.jpg|150px]]
| align=left|[[Ільяс Эфендзіеў]]&lt;ref name=AzP_439-442&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&amp;id=1130845025&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=13&amp;|title=1997, March, 25. Political and outstanding figures of Azerbaijan|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20180707131847/http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&amp;id=1130845025&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=13&amp;|archivedate=2018-07-07|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|25 сакавіка&lt;br /&gt;1997 года
| align=right|{{nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 440
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 440.jpg|150px]]
| align=left|[[Азіз Аліеў]]&lt;ref name=AzP_439-442/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|25 сакавіка&lt;br /&gt;1997 года
| align=right|{{nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 441
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 441.jpg|150px]]
| align=left|[[Фаталі Хан Хойскі]]&lt;ref name=AzP_439-442/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|25 сакавіка&lt;br /&gt;1997 года
| align=right|{{nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 442
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 442.jpg|150px]]
| align=left|[[Нарыман Нарыманаў]]&lt;ref name=AzP_439-442/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|25 сакавіка&lt;br /&gt;1997 года
| align=right|{{nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 487
| [[Файл:Khagani Shirvani stamp.jpg|150px]]
| align=left|[[Хагані Шырвані]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&amp;id=1130930698&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=13&amp;|title=1997, September, 12. The great Azerbaijan poet Xagani Shirvani|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20180707133020/http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&amp;id=1130930698&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=13&amp;|archivedate=2018-07-07|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|12 верасня&lt;br /&gt;1997 года
| align=right|{{nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 491
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 491.jpg|150px]]
| align=left|[[Гусейн Расулбеяў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&amp;id=1130930964&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=13&amp;|title=1997, October, 6. Rasulbayov&amp;mdash;80|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20180707133026/http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&amp;id=1130930964&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=13&amp;|archivedate=2018-07-07|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|6 кастрычніка&lt;br /&gt;1997 года
| align=right|{{nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 492
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1997-492.jpg|150px]]
| align=left|[[Паштовы блок|Блок]] «[[Чэмпіянат свету па футболе 1998|France 98]]»: [[Зборная Італіі па футболе]]&lt;ref name=AzP_492-498/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|15 кастрычніка&lt;br /&gt;1997 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 493
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1997-493.jpg|150px]]
| align=left|Блок «France 98»: [[Зборная Аргенціны па футболе]]&lt;ref name=AzP_492-498/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|15 кастрычніка&lt;br /&gt;1997 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 494
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1997-494.jpg|150px]]
| align=left|Блок «France 98»: [[Зборная Уругвая па футболе]]&lt;ref name=AzP_492-498/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|15 кастрычніка&lt;br /&gt;1997 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 495
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1997-495.jpg|150px]]
| align=left|Блок «France 98»: [[Зборная Бразіліі па футболе]]&lt;ref name=AzP_492-498/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|15 кастрычніка&lt;br /&gt;1997 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 496
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1997=496-İngiltərə.jpg|150px]]
| align=left|Блок «France 98»: [[Зборная Англіі па футболе]]&lt;ref name=AzP_492-498/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|15 кастрычніка&lt;br /&gt;1997 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 497
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1997-497.jpg|150px]]
| align=left|Блок «France 98»: [[Зборная Германіі па футболе]]&lt;ref name=AzP_492-498/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|15 кастрычніка&lt;br /&gt;1997 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 498
| [[Файл:Tofik Bahramov stamp.jpg|150px]]
| align=left|Блок «France 98»: памяці футбольнага арбітра Тофіка Бахрамова (1926—1993)&lt;ref name=AzP_492-498&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&amp;id=1130931065&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=13&amp;|title=1997, October, 15. World Football Championship &quot;France-98&quot;.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20180707130405/http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&amp;id=1130931065&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=13&amp;|archivedate=2018-07-07|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1500&lt;br /&gt;манат
| align=center|15 кастрычніка&lt;br /&gt;1997 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Fcol&quot;&gt;'''1998'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 499
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan - 1998 - Colnect 289123 - Figure skating.jpeg|150px]]
| align=left|[[Катарына Віт]]&lt;ref name=AzP_499-507&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&amp;id=1130997239&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|title=1998, January, 13. Winter Olympic Games in Nagano|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20130115022534/http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&amp;id=1130997239&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|archivedate=2013-01-15|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|13 студзеня&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 500
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1998-500.jpg|150px]]
| align=left|[[Элвіс Стойка]]&lt;ref name=AzP_499-507/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|13 студзеня&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 501
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan - 1998 - Colnect 289125 - Figure skating.jpeg|150px]]
| align=left|[[Мідоры Іта]]&lt;ref name=AzP_499-507/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|13 студзеня&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 504
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1998-504.jpg|150px]]
| align=left|[[Крысці Ямагучы]]&lt;ref name=AzP_499-507/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|13 студзеня&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 505
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1998-505.jpg|150px]]
| align=left|[[Джон Кары]]&lt;ref name=AzP_499-507/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|13 студзеня&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 506
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1998-506.jpg|150px]]
| align=left|[[Чэнь Лу Чын]]&lt;ref name=AzP_499-507/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|13 студзеня&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 507
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 507-1998.jpg|150px]]
| align=left|[[Кацярына Гардзеева]]&lt;br /&gt;и [[Сяргей Грынькоў]]&lt;ref name=AzP_499-507/&gt;.
| align=center|500&lt;br /&gt;манат
| align=center|13 студзеня&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 508
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1998-508.jpg|150px]]
| align=left|[[Прынцэса Дыяна]]&lt;ref name=AzP_508-509&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/1998.php?subaction=showfull&amp;id=1134117484&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=17&amp;|title=4 Fevral, 1998. Şahzadə Diana.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120729002955/http://www.azermarka.az/1998.php?subaction=showfull&amp;id=1134117484&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=17&amp;|archivedate=2012-07-29|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|400&lt;br /&gt;манат
| align=center|4 лютага&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|240000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 509
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1998-509.jpg|150px]]
| align=left|[[Прынцэса Дыяна]]&lt;ref name=AzP_508-509/&gt;.
| align=center|400&lt;br /&gt;манат
| align=center|4 лютага&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|240000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 510
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 511.jpg|150px]]
| align=left|[[Бахрамгур]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&amp;id=1131002776&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|title=1998, March, 23. Bahram Gur|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120718112658/http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&amp;id=1131002776&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|archivedate=2012-07-18|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|100&lt;br /&gt;манат
| align=center|23 сакавіка&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|1000000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 511
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 510.jpg|150px]]
| align=left|[[Гасан Аліеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&amp;id=1131002865&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|title=1998, April, 3. Hasan Aliyev&amp;mdash;90|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120720131356/http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&amp;id=1131002865&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|archivedate=2012-07-20|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|500&lt;br /&gt;манат
| align=center|3 красавіка&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 512
| [[Файл:Heydar Aliyev stamp-500 m.jpg|150px]]
| align=left|[[Гейдар Аліеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&amp;id=1131002931&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|title=1998, May, 10. Heydar Aliyev 75|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120720195900/http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&amp;id=1131002931&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|archivedate=2012-07-20|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|500&lt;br /&gt;манат
| align=center|10 мая&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 516
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 516.jpg|150px]]
| align=left|[[Мухамед Хусэйн Шахрыяр]]&lt;ref name=AzP_516-518/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|2 чэрвеня&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 517
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 517.jpg|150px]]
| align=left|[[Кара Караеў]]&lt;ref name=AzP_516-518/&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|2 чэрвеня&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 518
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 518.jpg|150px]]
| align=left|[[Ашуг Алескер]]&lt;ref name=AzP_516-518&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&amp;id=1131003296&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|title=1998, June, 2. The jubilee of Azerbaijan art figures|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20130115030153/http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&amp;id=1131003296&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|archivedate=2013-01-15|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|2 чэрвеня&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|40000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 519
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 519.jpg|150px]]
| align=left|[[Бюльбюль]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&amp;id=1131003364&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|title=1998, July, 7. Bul-Bul-100|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120730224611/http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&amp;id=1131003364&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=14&amp;|archivedate=2012-07-30|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|500&lt;br /&gt;манат
| align=center|7 ліпеня&lt;br /&gt;1998 года
| align=right|{{nts|25000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Gcol&quot;&gt;'''1999'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 539
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 539-Heydər Əliyev.jpg|150px]]
| align=left|[[Гейдар Аліеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1999.php?subaction=showfull&amp;id=1131004880&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=15&amp;|title=1999, October, 11. Nakhchivan Autonomic Republic&amp;mdash;75|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120719063532/http://www.azermarka.az/en/1999.php?subaction=showfull&amp;id=1131004880&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=15&amp;|archivedate=2012-07-19|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1000&lt;br /&gt;манат
| align=center|11 кастрычніка&lt;br /&gt;1999 года
| align=right|{{nts|125000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 541
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1999-541.jpg|150px]]
| align=left|100 гадоў з дня нараджэння [[Джафар Джабарлы|Джафара Джабарлы]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1999.php?subaction=showfull&amp;id=1131005000&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=15&amp;|title=1999, October, 20. Jafar Jabbarli&amp;mdash;100|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120724022613/http://www.azermarka.az/en/1999.php?subaction=showfull&amp;id=1131005000&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=15&amp;|archivedate=2012-07-24|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|20 кастрычніка&lt;br /&gt;1999 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Hcol&quot;&gt;'''2000'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 576
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 576.jpg|150px]]
| align=left|[[Расул Рза]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2000.php?subaction=showfull&amp;id=1131012376&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=16&amp;|title=2000, September, 28. The 90th Anniversary of Rasul Rza|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120722125614/http://www.azermarka.az/en/2000.php?subaction=showfull&amp;id=1131012376&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=16&amp;|archivedate=2012-07-22|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|250&lt;br /&gt;манат
| align=center|28 верасня&lt;br /&gt;2000 года
| align=right|{{nts|25000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 582
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 582.jpg|150px]]
| align=left|[[Сабіт Рахман]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2000.php?subaction=showfull&amp;id=1131012786&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=16&amp;|title=2000, November, 17. Sabit Rahman-90|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120801103514/http://www.azermarka.az/en/2000.php?subaction=showfull&amp;id=1131012786&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=16&amp;|archivedate=2012-08-01|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1000&lt;br /&gt;манат
| align=center|17 лістапада&lt;br /&gt;2000 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Icol&quot;&gt;'''2001'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 584
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2001=584.jpg|150px]]
| align=left|Азербайджанскія медалісты Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000):
* [[Намік Абдулаеў]]&lt;ref name=AzP_584-586&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&amp;id=1131341500&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=17&amp;|title=2001, January, 26. Azerbaijan winners of summer olympic XXVII games|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120801032444/http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&amp;id=1131341500&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=17&amp;|archivedate=2012-08-01|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1000&lt;br /&gt;манат
| align=center|26 студзеня&lt;br /&gt;2001 года
| align=right|{{nts|25000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 585
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2001=585.jpg|150px]]
| align=left|Азербайджанскія медалісты Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000):
* [[Земфіра Мефтахетдзінава]]&lt;ref name=AzP_584-586/&gt;.
| align=center|1000&lt;br /&gt;манат
| align=center|26 студзеня&lt;br /&gt;2001 года
| align=right|{{nts|25000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 586
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2001=586.jpg|150px]]
| align=left|Азербайджанскія медалісты Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000):
* [[Вугар Алакпераў]]&lt;ref name=AzP_584-586/&gt;.
| align=center|1000&lt;br /&gt;манат
| align=center|26 студзеня&lt;br /&gt;2001 года
| align=right|{{nts|25000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 593
| [[Файл:Tusi.jpg|150px]]
| align=left|[[Насірадзін Тусі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&amp;id=1131341976&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=17&amp;|title=2001, September, 7. Nasraddin Tusi – 800|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120718171233/http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&amp;id=1131341976&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=17&amp;|archivedate=2012-07-18|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|3000&lt;br /&gt;манат
| align=center|7 верасня&lt;br /&gt;2001 года
| align=right|{{nts|25000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 595
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2001-595.jpg|150px]]
| align=left|[[Юрый Гагарын]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&amp;id=1131342118&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=17&amp;|title=2001, November, 6. The 40th Ann. of the human's first flight to Space|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120719165233/http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&amp;id=1131342118&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=17&amp;|archivedate=2012-07-19|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|3000&lt;br /&gt;манат
| align=center|6 лістапада&lt;br /&gt;2001 года
| align=right|{{nts|20000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 596
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 596.jpg|150px]]
| align=left|[[Гейдар Аліеў]]{{#tag:ref|Паштовая марка, прысвечаная святкаванню 10-й гадавіны незалежнасці Азербайджанскай Рэспублікі, з'явілася першай паштовай маркай Азербайджанскай Рэспублікі, якая зроблена з выкарыстаннем 22-карат чыстага золата&lt;!-- Увага! У спасылцы на паштовыя маркі Азербайджана памылка друку: памылкова пазначаны нумар, які дублюе алімпійскую марку — 584 таго ж года выпуску. --&gt;&lt;ref name=AzP_596/&gt;.|group=&quot;Ком&quot;|name=&quot;м-596&quot;}}&lt;ref name=AzP_596&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&amp;id=1131342218&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=17&amp;|title=2001, December, 1. The 10th Ann. of Independence of Azerbaijan|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20130115024901/http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&amp;id=1131342218&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=17&amp;|archivedate=2013-01-15|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|5000&lt;br /&gt;манат
| align=center|1 снежня&lt;br /&gt;2001 года
| align=right|{{nts|10000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 604
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2001-604.jpg|150px]]
| align=left|[[Гейдар Аліеў]] і [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&amp;id=1131342348&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=17&amp;|title=2001, December, 20. Friendly relations between Azerbaijan and Russia|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120802144736/http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&amp;id=1131342348&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=17&amp;|archivedate=2012-08-02|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1000&lt;br /&gt;манат
| align=center|20 снежня&lt;br /&gt;2001 года
| align=right|{{nts|20000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Jcol&quot;&gt;'''2002'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 608
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2002-608.jpg|150px]]
| align=left|[[Гейдар Аліеў]] і [[Цзян Цзэмінь]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2002.php?subaction=showfull&amp;id=1131342701&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=18&amp;|title=2002, March, 27. The 10th Anniversary of Azerbaijan-China relationship|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120728210538/http://www.azermarka.az/en/2002.php?subaction=showfull&amp;id=1131342701&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=18&amp;|archivedate=2012-07-28|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1000&lt;br /&gt;манат
| align=center|27 сакавіка&lt;br /&gt;2002 года
| align=right|{{nts|170000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 619
| [[Файл:H. Aliyev-John Paul II stamp.jpg|150px]]
| align=left|[[Ян Павел II (Папа Рымскі)|Ян Павел II]] і [[Гейдар Аліеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2002.php?subaction=showfull&amp;id=1131343101&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=18&amp;|title=2002, September, 18. The visit of Pope John Paul II to Azerbaijan|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120719081312/http://www.azermarka.az/en/2002.php?subaction=showfull&amp;id=1131343101&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=18&amp;|archivedate=2012-07-19|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1500&lt;br /&gt;манат
| align=center|18 верасня&lt;br /&gt;2002 года
| align=right|{{nts|20000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 620
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 620.jpg|150px]]
| align=left|80 гадоў з дня нараджэння [[Рауф Гаджыеў|Рауфа Гаджыева]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2002.php?subaction=showfull&amp;id=1131343155&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=18&amp;|title=2002, September, 18. The 80th Anniversary of Rauf Hajiyev|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120907081105/http://www.azermarka.az/en/2002.php?subaction=showfull&amp;id=1131343155&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=18&amp;|archivedate=2012-09-07|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|5000&lt;br /&gt;манат
| align=center|18 верасня&lt;br /&gt;2002 года
| align=right|{{nts|25000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№
| [[Файл:Turkey national football team stamp.jpg|150px]]
| align=left|[[Зборная Турцыі па футболе]]
| align=center|5000&lt;br /&gt;манат
| align=center|&lt;br /&gt;2002 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Kcol&quot;&gt;'''2003'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 641
| [[Файл:2003 Anniversary of academician Zarifa Aliyeva.jpg|150px]]
| align=left|[[Зарыфа Аліева]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2003.php?subaction=showfull&amp;id=1131344098&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=19&amp;|title=2003, April, 28. The 80th Anniversary of academician Zarifa Aliyeva|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://archive.today/20120718201644/http://www.azermarka.az/en/2003.php?subaction=showfull&amp;id=1131344098&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=19&amp;|archivedate=2012-07-18|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|3000&lt;br /&gt;манат
| align=center|28 красавіка&lt;br /&gt;2003 года
| align=right|{{nts|25000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 642
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2003-642.jpg|150px]]
| align=left|[[Гейдар Аліеў]]
| align=center|1000&lt;br /&gt;манат
| align=center|&lt;br /&gt;2003 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Lcol&quot;&gt;'''2004'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 677
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 677.jpg|150px]]
| align=left|[[Гейдар Аліеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2004.php?subaction=showfull&amp;id=1151992661&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=20&amp;|title=2004, May 10. Heydar Aliyev|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724093030/http://www.azermarka.az/en/2004.php?subaction=showfull&amp;id=1151992661&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=20&amp;|archivedate=2011-07-24|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|500&lt;br /&gt;манат
| align=center|&lt;br /&gt;2004 года
| align=right|{{nts|500000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 684
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 684.jpg|150px]]
| align=left|[[Гейдар Аліеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2004.php?subaction=showfull&amp;id=1151993301&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=20&amp;|title=2004, December, 10. The National Azerbaijan leader H. Aliyev|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724093041/http://www.azermarka.az/en/2004.php?subaction=showfull&amp;id=1151993301&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=20&amp;|archivedate=2011-07-24|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|10000&lt;br /&gt;манат
| align=center|&lt;br /&gt;2004 года
| align=right|{{nts|10000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 668
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 668.jpg|150px]]
| align=left|[[Мала Джума]]
| align=center|500&lt;br /&gt;манат
| align=center|&lt;br /&gt;2004 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Mcol&quot;&gt;'''2005'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№
| [[Файл:Pope Ioann Pavel II Azerbaijan.jpg|150px]]
| align=left|[[Ян Павел II (Папа Рымскі)|Ян Павел II]]
| align=center|3000&lt;br /&gt;манат
| align=center|&lt;br /&gt;2005 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 700
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 700.jpg|150px]]
| align=left|[[Гейдар Аліеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2005.php?subaction=showfull&amp;id=1151994175&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=21&amp;|title=2005, April 18. Heydar Aliyev|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724093101/http://www.azermarka.az/en/2005.php?subaction=showfull&amp;id=1151994175&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=21&amp;|archivedate=2011-07-24|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1000&lt;br /&gt;манат
| align=center|18 красавіка&lt;br /&gt;2005 года
| align=right|{{nts|1000000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 723
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 723.jpg|150px]]
| align=left|[[Гейдар Аліеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2005.php?subaction=showfull&amp;id=1152193315&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=21&amp;|title=18.11.2005 &quot;H.Aliyev&quot;|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724093123/http://www.azermarka.az/en/2005.php?subaction=showfull&amp;id=1152193315&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=21&amp;|archivedate=2011-07-24|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|60&lt;br /&gt;[[гяпік]]&lt;br /&gt;(0,60&lt;br /&gt;маната)
| align=center|18 лістапада&lt;br /&gt;2005 года
| align=right|{{nts|250000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Ncol&quot;&gt;'''2006'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 729
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2006-729.jpg|150px]]
| align=left|[[Джаліл Мамедкулізадэ]]{{#tag:ref|Надрукавана па эскізе паштовай маркі №222 (1994), прысвечанай 125-годдзю з дня нараджэння пісьменніка Джаліла Мамедкулізадэ (наміналам у 20 дарэформеных манат), з наддрукоўкай новага наміналу (20 гяпік або 0,20 маната) і года выпуску (2006)&lt;ref name=AzP_729/&gt;.|group=&quot;Ком&quot;|name=&quot;Мамедкулизаде&quot;}}&lt;ref name=AzP_729&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2006.php?subaction=showfull&amp;id=1193518174&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=25&amp;|title=01.01.2006, Kataloq N 222 &quot;yazıçı C. Məmmədquluzadənin anadan olmasının 125 illiyi&quot; poçt markasının uzərində yeni nominal|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://archive.today/20120723055337/http://www.azermarka.az/2006.php?subaction=showfull&amp;id=1193518174&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=25&amp;|archivedate=2012-07-23|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|1 студзеня&lt;br /&gt;2006 года
| align=right|{{nts|58880}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 741
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 741.jpg|150px]]
| align=left|[[Сулейман Рустам]]&lt;ref name=AzP_741-742&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2006.php?subaction=showfull&amp;id=1195069504&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=22&amp;|title=16.03.2006 &quot;The centenary of National Azerbaijan poets: Samed Vurgun and Suleyman Rustam|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://archive.today/20130115053347/http://www.azermarka.az/en/2006.php?subaction=showfull&amp;id=1195069504&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=22&amp;|archivedate=2013-01-15|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|16 сакавіка&lt;br /&gt;2006 года
| align=right|{{nts|15000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 742
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 742.jpg|150px]]
| align=left|[[Самед Вургун]]&lt;ref name=AzP_741-742/&gt;
| align=center|10&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,10&lt;br /&gt;маната)
| align=center|16 сакавіка&lt;br /&gt;2006 года
| align=right|{{nts|15000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Ocol&quot;&gt;'''2007'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 793&lt;br /&gt;№ 794
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 793-794.jpg|150px]]&lt;br /&gt;[[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2007-Əzim Əzimzadə.jpg|150px]]
| align=left|Ррэпрадукцыі карцін&lt;br /&gt;«Траўля сабак» (1938) і&lt;br /&gt;«Вяселле ў беднякоў» (1931)&lt;br /&gt;з купонам [[Азім Азімзадэ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2007.php?subaction=showfull&amp;id=1216900040&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=35&amp;|title=05.06.2007. &quot;The Artist A. Azimzade.&quot;|publisher=Azermarka|lang=az|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171209160014/http://www.azermarka.az/en/2007.php?subaction=showfull&amp;id=1216900040&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=35&amp;|archivedate=2017-12-09|url-status=}}&lt;/ref&gt;
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|5 чэрвеня&lt;br /&gt;2007 года
| align=right|{{nts|10000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 803
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 803.jpg|150px]]
| align=left|[[Гусейн Джавід]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2007.php?subaction=showfull&amp;id=1216903518&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=35&amp;|title=19.09.2007. &quot;Huseyn Javid&quot;|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://archive.today/20120722011227/http://www.azermarka.az/en/2007.php?subaction=showfull&amp;id=1216903518&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=35&amp;|archivedate=2012-07-22|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|19 верасня&lt;br /&gt;2007 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 810
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2007-810.jpg|150px]]
| align=left|[[Мамед Емін Расулзадэ]]{{#tag:ref|Надрукавана па эскізе паштовай маркі №223 (1994), прысвечанай 110-годдзю з дня нараджэння Мамеда Эміна Расулзадэ (наміналам у 15 дарэформеных манат), з наддрукоўкай новага наміналу (10 гяпік або 0,10 маната) і года выпуску (2007).|group=&quot;Ком&quot;|name=&quot;Расулзаде&quot;}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azermarka.az/2007.php?subaction=showfull&amp;id=1214223092&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=33&amp;|title=28.11.2007. Yeni nominalın vurulması.|publisher=Azermarka|lang=az|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304130032/http://azermarka.az/2007.php?subaction=showfull&amp;id=1214223092&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=33&amp;|archivedate=2016-03-04|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|10&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,10&lt;br /&gt;маната)
| align=center|28 лістапада&lt;br /&gt;2007 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 813
| [[Файл:Kerimov Kerim.jpg|150px]]
| align=left|[[Керым Керымаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azermarka.az/2007.php?subaction=showfull&amp;id=1214223950&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=33&amp;|title=30.12.2007. &quot;Kərim Kərimovun 90 illiyi&quot;|publisher=Azermarka|lang=az|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714104922/http://azermarka.az/2007.php?subaction=showfull&amp;id=1214223950&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=33&amp;|archivedate=2018-07-14|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1&lt;br /&gt;манат
| align=center|30 снежня&lt;br /&gt;2007 года
| align=right|{{nts|20000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Pcol&quot;&gt;'''2008'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 823
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 823.jpg|150px]]
| align=left|[[Зарыфа Аліева]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1223970973&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=34&amp;|title=28.04.2008. Akademik Zərifə Əliyeva. 85 illiyi.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304115705/http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1223970973&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=34&amp;|archivedate=2016-03-04|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1&lt;br /&gt;манат
| align=center|28 красавіка&lt;br /&gt;2008 года
| align=right|{{nts|12280}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 824
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 824a.jpg|150px]]
| align=left|[[Зарыфа Аліева]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1223970973&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=34&amp;|title=28.04.2008. Akademik Zərifə Əliyeva. 85 illiyi.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304115705/http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1223970973&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=34&amp;|archivedate=2016-03-04|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1&lt;br /&gt;манат
| align=center|28 красавіка&lt;br /&gt;2008 года
| align=right|{{nts|12280}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 825
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 825.jpg|150px]]
| align=left|[[Гейдар Аліеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1224063091&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=34&amp;|title=02.05.2008. Heydər Əliyev. 85 illiyi.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714104922/http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1224063091&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=34&amp;|archivedate=2018-07-14|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1&lt;br /&gt;манат
| align=center|2 мая&lt;br /&gt;2008 года
| align=right|{{nts|15360}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 826
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 826a.jpg|150px]]
| align=left|[[Гейдар Аліеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1224063091&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=34&amp;|title=02.05.2008. Heydər Əliyev. 85 illiyi.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714104922/http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1224063091&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=34&amp;|archivedate=2018-07-14|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1&lt;br /&gt;манат
| align=center|2 мая&lt;br /&gt;2008 года
| align=right|{{nts|15360}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 827
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2008-827.jpg|150px]]
| align=left|[[Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка]] (пасяджэнне парламента, 1918)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1224066643&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=34&amp;|title=28.05.2008. Azərbaycan Demokratik Respublikası, 90 il.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305012708/http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1224066643&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=34&amp;|archivedate=2016-03-05|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wnsstamps.ch/en/stamps/AZ014.08?lang=en AZ014.08|title=wnsstamps.ch.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304210543/http://www.wnsstamps.ch/en/stamps/AZ014.08?lang=en|archivedate=2016-03-04|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|28 мая&lt;br /&gt;2008 года
| align=right|{{nts|20450}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 828
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 828.jpg|150px]]
| align=left|[[Мікаіл Мушфіг]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1225365347&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=36&amp;|title=06.06.2008. The 100th Anniversary of Mikayil Mushvig.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170927111648/http://azermarka.az/en/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1225365347&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=36&amp;|archivedate=2017-09-27|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|6 чэрвеня&lt;br /&gt;2008 года
| align=right|{{nts|100720}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 833
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 833.jpg|150px]]
| align=left|[[Гасан Абдулаеў]]&lt;ref name=AzP_833-834&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1224077375&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=34&amp;|title=21.07.2008. Akademiklər L.Landau və H.Abdullayev.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305012722/http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1224077375&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=34&amp;|archivedate=2016-03-05|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|21 ліпеня&lt;br /&gt;2008 года
| align=right|{{nts|100720}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 834
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 834.jpg|150px]]
| align=left|[[Леў Ландау]]&lt;ref name=AzP_833-834/&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|21 ліпеня&lt;br /&gt;2008 года
| align=right|{{nts|100720}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 847
| [[Файл:Stamp of Azerbaijan 847.jpg|150px]]
| align=left|[[Мір Джалал Пашаеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1230032812&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=34&amp;|title=17.12.2008. Görkəmli Azərbaycan yazıçısı Mir Cəlalın (Mir Cəlal Əli oğlu Paşayev) 100 illiyinə həsr olunmuş poçt markası.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304112817/http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&amp;id=1230032812&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=34&amp;|archivedate=2016-03-04|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|60&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,60&lt;br /&gt;маната)
| align=center|17 снежня&lt;br /&gt;2008 года
| align=right|{{nts|200720}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Qcol&quot;&gt;'''2009'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 861
| [[Файл:Nasraddin Tusi Azerbaijan 2009.jpg|150px]]
| align=left|[[Насірадзін Тусі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2009.php?subaction=showfull&amp;id=1239975814&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=37&amp;|title=13.04.2009. Avropa 2009. Astronomiya. Buklet.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://archive.today/20120719065451/http://www.azermarka.az/en/2009.php?subaction=showfull&amp;id=1239975814&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=37&amp;|archivedate=2012-07-19|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|13 красавіка&lt;br /&gt;2009 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 871
| [[Файл:Calil Mamedkuluzade.jpg|150px]]
| align=left|[[Джаліл Мамедкулізадэ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2009.php?subaction=showfull&amp;id=1251956967&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=35&amp;|title=10.07.2009. Yazıçı C. Məmmədquluzadə - 140 illik.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305011940/http://www.azermarka.az/2009.php?subaction=showfull&amp;id=1251956967&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=35&amp;|archivedate=2016-03-05|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|10 ліпеня&lt;br /&gt;2009 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 872
| [[Файл:Leyla Mamedbekova.jpg|150px]]
| align=left|[[Лэйла Мамедбекава]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2009.php?subaction=showfull&amp;id=1253882225&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=35&amp;|title=19.09.2009. İlk təyyarəçi qadın Leyla Məmmədbəyova 100 il.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305012712/http://www.azermarka.az/2009.php?subaction=showfull&amp;id=1253882225&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=35&amp;|archivedate=2016-03-05|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|19 верасня&lt;br /&gt;2009 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2009-882-887.jpg|150px]]
| align=left|[[Сатар Бахлулзадэ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2009.php?subaction=showfull&amp;id=1261659154&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=37&amp;|title=15.12.2009. Azerbaijan art school. Painter S.Bakhlulzadeh.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010030846/http://azermarka.az/en/2009.php?subaction=showfull&amp;id=1261659154&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=37&amp;|archivedate=2017-10-10|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|15 снежня&lt;br /&gt;2009 года
| align=right|{{nts|20000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Rcol&quot;&gt;'''2010'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 908
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2010-908.jpg|150px]]
| align=left|[[Алескер Алекпераў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2010.php?subaction=showfull&amp;id=1277469715&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=39&amp;|title=18.06.2010. The 100th Ann. of the outstanding Azerbaijan actor A.Alekperov.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010040933/http://azermarka.az/en/2010.php?subaction=showfull&amp;id=1277469715&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=39&amp;|archivedate=2017-10-10|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|18 чэрвеня&lt;br /&gt;2010 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№
| [[Файл:Shefaet Mehdiyev stamp 2010.jpg|150px]]
| align=left|[[Шафа Мяхціеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2010.php?subaction=showfull&amp;id=1290601458&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=39&amp;|title=05.11.2010. Academician Sh. Mehdiyev.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010035100/http://azermarka.az/en/2010.php?subaction=showfull&amp;id=1290601458&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=39&amp;|archivedate=2017-10-10|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|60&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,60&lt;br /&gt;маната)
| align=center|15 лістапада&lt;br /&gt;2010 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Scol&quot;&gt;'''2011'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 949
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011=949.jpg|150px]]
| align=left|[[Гусейн Аліеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2011.php?subaction=showfull&amp;id=1303812277&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=40&amp;|title=22.04.2011. The stamps dedicated to the 100th anniversary of outstanding azerbaijan painter Huseyn Aliyev.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010035824/http://azermarka.az/en/2011.php?subaction=showfull&amp;id=1303812277&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=40&amp;|archivedate=2017-10-10|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|60&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,60&lt;br /&gt;маната)
| align=center|22 красавіка&lt;br /&gt;2011 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 950
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-950-951.jpg|150px]]&lt;br /&gt;[[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-950.jpg|150px]]
| align=left|[[Сумесны выпуск]] [[Азерпошта|Азербайджан]] — [[Белпошта|Беларусь]]: счэпкі «Музычныя інструменты: гульня на тары»&lt;ref name=AzP_950-951&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2011.php?subaction=showfull&amp;id=1305800491&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=40&amp;|title=25.05.2011. Joint issue of Azerbaijan and Belarus. Musical instruments.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010040938/http://azermarka.az/en/2011.php?subaction=showfull&amp;id=1305800491&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=40&amp;|archivedate=2017-10-10|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|25 мая&lt;br /&gt;2011 года
| align=right|{{nts|20000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 951
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-951.jpg|150px]]
| align=left|Сумесны выпуск Азербайджан — Беларусь: счэпкі «Музычныя інструменты: гульня на [[Колавая ліра|колавай ліры]]»&lt;ref name=AzP_950-951/&gt;
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|25 мая&lt;br /&gt;2011 года
| align=right|{{nts|20000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 954
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-954suvenir.jpg|150px]]&lt;br /&gt;[[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-954.jpg|150px]]
| align=left|[[Паштовы блок]] «[[Еўрабачанне-2011]]: [[Ell &amp; Nikki]]»{{#tag:ref|Сцэнічны псеўданім Эльдара Гасымава і Нігяр Джамал.|group=&quot;Ком&quot;|name=&quot;Ell&quot;}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azermarka.az/en/index_en.php?subaction=showfull&amp;id=1311170698&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|title=Eurovision – 2011.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304130041/http://azermarka.az/en/index_en.php?subaction=showfull&amp;id=1311170698&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|archivedate=2016-03-04|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1&lt;br /&gt;манат
| align=center|&lt;br /&gt;2011 года
| align=right|{{nts|15000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 956
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-956.jpg|150px]]
| align=left|[[Бехбудаў Шахтахцінскі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azermarka.az/en/index_en.php?subaction=showfull&amp;id=1311683520&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|title=Nakhchivan Autonomus Republic.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160420203453/http://azermarka.az/en/index_en.php?subaction=showfull&amp;id=1311683520&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|archivedate=2016-04-20|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|60&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,60&lt;br /&gt;маната)
| align=center|&lt;br /&gt;2011 года
| align=right|{{nts|25000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 985
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-985-986.jpg|150px]]&lt;br /&gt;[[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-985.jpg|150px]]
| align=left|Счэпкі з двух марак [[Нізамі Гянджэві]] з купонам&lt;ref name=AzP_985-986&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2011.php?subaction=showfull&amp;id=1317117711&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=40&amp;|title=21.09.2011. Nizami Gəncəvinin 870 illiyinə həsr edilmiş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304130320/http://www.azermarka.az/2011.php?subaction=showfull&amp;id=1317117711&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=40&amp;|archivedate=2016-03-04|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|30&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,30&lt;br /&gt;маната)
| align=center|21 верасня&lt;br /&gt;2011 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 986
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-985-986.jpg|150px]]&lt;br /&gt;[[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-986.jpg|150px]]
| align=left|Счэпкі з двух марак [[Нізамі Гянджэві]] з купонам&lt;ref name=AzP_985-986/&gt;.
| align=center|30&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,30&lt;br /&gt;маната)
| align=center|21 верасня&lt;br /&gt;2011 года
| align=right|{{nts|50000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 994
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-994.jpg|150px]]
| align=left|[[Гейдар Аліеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&amp;id=1318423522&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|title=11.10.2011. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Müstəqilliyinin bərpasının 20-ci ildönümünə həsr olunmuş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304181713/http://azermarka.az/index_az.php?&amp;archive=&amp;id=1318423522&amp;start_from=&amp;subaction=showfull&amp;ucat=1|archivedate=2016-03-04|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|2&lt;br /&gt;маната
| align=center|10 кастрычніка&lt;br /&gt;2011 года
| align=right|{{nts|5000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1005
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-1005.jpg|150px]]
| align=left|100 гадоў з дня нараджэння Абаса Заманова&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&amp;id=1322832947&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|title=01.12.2011. A.Zamanovun 100 illiyinə həsr olunmuş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714104922/http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&amp;id=1322832947&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|archivedate=2018-07-14|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|60&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,60&lt;br /&gt;маната)
| align=center|1 снежня&lt;br /&gt;2011 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1014
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-1014-suvenir.jpg|150px]]&lt;br /&gt;[[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-1014.jpg|150px]]
| align=left|Паштовы блок «Валейбольны клуб Рабіта — 2011»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azermarka.az/en/index_en.php?subaction=showfull&amp;id=1324991390&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|title=26.12.2011. &quot;Rabita Baku&quot; volleyball club - FIVB clubs world champions 2011.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304185842/http://azermarka.az/en/index_en.php?subaction=showfull&amp;id=1324991390&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|archivedate=2016-03-04|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1&lt;br /&gt;манат
| align=center|26 снежня&lt;br /&gt;2011 года
| align=right|{{nts|15000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Tcol&quot;&gt;'''2012'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 1017
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1017.JPG|150px]]
| align=left|[[Бехруз Кенгерлі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&amp;id=1334914370&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|title=01.03.2012. Bəhruz Kəngərlinin 120 illiyinə həsr olunmuş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120625161729/http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&amp;id=1334914370&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|archivedate=2012-06-25|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|1 сакавіка&lt;br /&gt;2012 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1044
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1044.jpg|150px]]
| align=left|[[Мірза Фаталі Ахундов]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&amp;id=1342419115&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|title=30.06.2012. M.F.Axundzadənin 200 illiyinə həsr edilmiş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714104922/http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&amp;id=1342419115&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|archivedate=2018-07-14|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|30 чэрвеня&lt;br /&gt;2012 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1045
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1045.jpg|150px]]
| align=left|[[Мірза Алекпераў Сабір]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&amp;id=1342419571&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|title=10.07.2012. M.Ə.Sabirin 150 illiyinə həsr olunmuş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304101855/http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&amp;id=1342419571&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|archivedate=2016-03-04|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|10 ліпеня&lt;br /&gt;2012 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1047
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1047.jpg|150px]]
| align=left|[[Муслім Магамаеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&amp;id=1344860638&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|title=17.08.2012. Müslüm Maqomayevin 70 illiyinə həsr olunmuş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304091855/http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&amp;id=1344860638&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|archivedate=2016-03-04|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|17 жніўня&lt;br /&gt;2012 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1048
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1048.jpg|150px]]
| align=left|[[Мамед Саід Ардубадзі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&amp;id=1344861237&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|title=17.08.2012. Məmməd Səid Ordubadinin 140 illiyinə həsr olunmuş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714104922/http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&amp;id=1344861237&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|archivedate=2018-07-14|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|17 жніўня&lt;br /&gt;2012 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1054
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1054.jpg|150px]]
| align=left|[[Гусейн Джавід]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azermarka.az/2012.php?subaction=showfull&amp;id=1350046464&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=44&amp;|title=24.10.2012. Hüseyn Cavidin 130 illik yubileyinə həsr olunmuş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109170530/http://azermarka.az/2012.php?subaction=showfull&amp;id=1350046464&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=44&amp;|archivedate=2017-11-09|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|24 кастрычніка&lt;br /&gt;2012 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1057
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1057.jpg|150px]]
| align=left|[[Узун-Гасан]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azermarka.az/2012.php?subaction=showfull&amp;id=1351768103&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=44&amp;|title=29.10.2012. Azərbaycan-Polşa diplomatik əlaqələri.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109170333/http://azermarka.az/2012.php?subaction=showfull&amp;id=1351768103&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=44&amp;|archivedate=2017-11-09|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|60&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,60&lt;br /&gt;маната)
| align=center|29 кастрычніка&lt;br /&gt;2012 года
| align=right|{{nts|13125}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1058
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1058.jpg|150px]]
| align=left|[[Казімір IV|Казімір IV Ягелончык]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://azermarka.az/2012.php?subaction=showfull&amp;id=1351768103&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=44&amp;|title=29.10.2012. Azərbaycan-Polşa diplomatik əlaqələri.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109170333/http://azermarka.az/2012.php?subaction=showfull&amp;id=1351768103&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=44&amp;|archivedate=2017-11-09|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|60&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,60&lt;br /&gt;маната)
| align=center|29 кастрычніка&lt;br /&gt;2012 года
| align=right|{{nts|13125}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Ucol&quot;&gt;'''2013'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 1085
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1085.jpg|150px]]
| align=left|[[Іслам Сафарлі]]&lt;ref name=AzP_1085-1088&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1369121233&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|title=19.04.2013. The outstanding figures of Azerbaijan.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010025930/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1369121233&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|archivedate=2017-10-10|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|19 красавіка&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1086
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1086.jpg|150px]]
| align=left|[[Алімардан-бек Тапчмбашаў]]&lt;ref name=AzP_1085-1088/&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|19 красавіка&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1087
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1087.jpg|150px]]
| align=left|[[Акума Курбанава]]&lt;ref name=AzP_1085-1088/&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|19 красавіка&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1088
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1088.jpg|150px]]
| align=left|[[Нігяр Рафібейлі]]&lt;ref name=AzP_1085-1088/&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|19 красавіка&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1091
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1091.jpg|150px]]
| align=left|90 гадоў з дня нараджэння Зарыфы Аліевай&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1369121407&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|title=28.04.2013. The 90th Ann. of academician Zarifa Aliyeva.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010035759/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1369121407&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|archivedate=2017-10-10|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1&lt;br /&gt;манат
| align=center|28 красавіка&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|7000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1092
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1092.jpg|150px]]
| align=left|[[Гейдар Аліеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1369121584&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|title=06.05.2013. Heydar Aliyev - holder of an order of St. Andrew the Apostle the First-Called. Joint issue of Azerbaijan Republic and Russian Federation.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010034848/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1369121584&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|archivedate=2017-10-10|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|6 мая&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|49000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1093
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1093.jpg|150px]]
| align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева&lt;ref name=AzP_1093-1105&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1369121786&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|title=10.05.2013. The 90th Ann. of National Leader Heydar Aliyev.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010043827/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1369121786&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|archivedate=2017-10-10|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|10 мая&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|7000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1094
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1094.jpg|150px]]
| align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева&lt;ref name=AzP_1093-1105/&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|10 мая&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|7000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1095
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1095.jpg|150px]]
| align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева&lt;ref name=AzP_1093-1105/&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|10 мая&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|7000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1096
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1096.jpg|150px]]
| align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева&lt;ref name=AzP_1093-1105/&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|10 мая&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|7000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1097
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1097.jpg|150px]]
| align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева&lt;ref name=AzP_1093-1105/&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|10 мая&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|7000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1098
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1098.jpg|150px]]
| align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева&lt;ref name=AzP_1093-1105/&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|10 мая&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|7000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1099
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1099.jpg|150px]]
| align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева: Гейдар Аліеў і [[Сулейман Дэмірэль]]&lt;ref name=AzP_1093-1105/&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|10 мая&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|7000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1100
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1100.jpg|150px]]
| align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева: Гейдар Аліеў і [[Біл Клінтан]]&lt;ref name=AzP_1093-1105/&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|10 мая&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|7000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1101
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1101.jpg|150px]]
| align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева: Гейдар Аліеў і [[Гельмут Коль]]&lt;ref name=AzP_1093-1105/&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|10 мая&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|7000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1102
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1102.jpg|150px]]
| align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева: Гейдар Аліеў і [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]]&lt;ref name=AzP_1093-1105/&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|10 мая&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|7000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1103
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1103.jpg|150px]]
| align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева: Гейдар Аліеў і [[Жак Шырак]]&lt;ref name=AzP_1093-1105/&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|10 мая&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|7000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1104
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1104.jpg|150px]]
| align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева: Гейдар Аліеў і [[Цзян Цзэмінь]]&lt;ref name=AzP_1093-1105/&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|10 мая&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|7000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1105
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1105.jpg|150px]]
| align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева&lt;ref name=AzP_1093-1105/&gt;.
| align=center|1&lt;br /&gt;манат
| align=center|10 мая&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|7000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1106
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1106.jpg|150px]]
| align=left|[[Мехсеці Гянджэві]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1371210187&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|title=14.05.2013. The 900th Ann. of creativity of Mahsati Ganjavi.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010040847/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1371210187&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|archivedate=2017-10-10|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|60&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,60&lt;br /&gt;маната)
| align=center|14 мая&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|200000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1110
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1110.jpg|150px]]
| align=left|50 годдзе палёту першай жанчыны-касманаўта [[Валянціна Уладзіміраўна Церашкова|Валянціны Церашковай]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1371288625&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|title=16.06.2013. The 50th Ann. of the woman's first flight to space.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010035527/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1371288625&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|archivedate=2017-10-10|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|1&lt;br /&gt;манат
| align=center|16 чэрвеня&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|20000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1119
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1119.jpg|150px]]
| align=left|80 гадоў з дня нараджэння [[Мамед Араз|Мамеда Араза]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1380025824&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|title=10.09.2013. The 80th Ann. of the national poet of Azerbaijan Mammad Araz.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010034948/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1380025824&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|archivedate=2017-10-10|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|10 верасня&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|200000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1130
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1130.jpg|150px]]
| align=left|[[Мехта Гусейн-задэ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1387009993&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|title=12.12.2013. The 95th Ann. of Mehdi Huseynzade. Joint issue of Azerbaijan and Slovenia.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010021918/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&amp;id=1387009993&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=43&amp;|archivedate=2017-10-10|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|60&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,60&lt;br /&gt;маната)
| align=center|12 снежня&lt;br /&gt;2013 года
| align=right|{{nts|100000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Vcol&quot;&gt;'''2014'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 1040
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1140.jpg|150px]]
| align=left|[[Мамед Эмін Расулзадэ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2014.php?subaction=showfull&amp;id=1391763291&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=44&amp;|title=31.01.2014. The 130th Anniversary of M.A.Rasulzadeh.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010041146/http://azermarka.az/en/2014.php?subaction=showfull&amp;id=1391763291&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=44&amp;|archivedate=2017-10-10|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|31 студзеня&lt;br /&gt;2014 года
| align=right|{{nts|200000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1045
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1145.jpg|150px]]
| align=left|[[Гейдар Аліеў]] (помнік у [[Сумгаіт]]е).
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|&lt;br /&gt;2014 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1157
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1157.jpg|150px]]
| align=left|[[Ільяс Эфендзіеў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2014.php?subaction=showfull&amp;id=1406114616&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=44&amp;|title=26.05.2014. The 100th Anniversary of Ilyas Efendiyev.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010044415/http://azermarka.az/en/2014.php?subaction=showfull&amp;id=1406114616&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=44&amp;|archivedate=2017-10-10|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|26 мая&lt;br /&gt;2014 года
| align=right|{{nts|200000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1186
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1186.jpg|150px]]
| align=left|[[Молла Панах Вагіф]].
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|&lt;br /&gt;2014 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1187
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1187.jpg|150px]]
| align=left|[[Хуршыдбану Натаван]].
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|&lt;br /&gt;2014 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1188
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1188.jpg|150px]]
| align=left|[[Бюльбюль]].
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|&lt;br /&gt;2014 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1189
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1189.jpg|150px]]
| align=left|[[Узеіра Гаджыбекаў]].
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|&lt;br /&gt;2014 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1190
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1190.jpg|150px]]
| align=left|[[Хан Шушынскі]].
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|&lt;br /&gt;2014 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1191
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1191.jpg|150px]]
| align=left|[[Абдурагім Ахвердзіеў]].
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|&lt;br /&gt;2014 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|&lt;span id=&quot;Wcol&quot;&gt;'''2015'''&lt;/span&gt;
|-
| align=center|№ 1199
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2015-1199.jpg|150px]]
| align=left|[[Азіз Шарыф]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2015.php?subaction=showfull&amp;id=1428071117&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=45&amp;|title=29.03.2015. The 120th Anniversary of Aziz Sharif.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170927112956/http://azermarka.az/en/2015.php?subaction=showfull&amp;id=1428071117&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=45&amp;|archivedate=2017-09-27|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|29 сакавіка&lt;br /&gt;2015 года
| align=right|{{nts|15000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1200
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2015-1200.jpg|150px]]
| align=left|[[Вікторыя (каралева Вялікабрытаніі)|Вікторыя I]]: 175 гадоў з дня выпуску ў абарачэнне маркі «[[Чорны пені]]»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2015.php?subaction=showfull&amp;id=1428071293&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=45&amp;|title=01.04.2015. The 175th Anniversary of the first postage stamp of the world.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170927111349/http://azermarka.az/en/2015.php?subaction=showfull&amp;id=1428071293&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=45&amp;|archivedate=2017-09-27|url-status=}}&lt;/ref&gt; ({{lang-en|Penny Black}})— першай у гісторыі паштовай маркі [[Стандартная паштовая марка|стандартнага тыпу]] — выкананая ў чорным колеры і мае годнасць 1 пені (адсюль назва).
| align=center|20&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,20&lt;br /&gt;маната)
| align=center|1 красавіка&lt;br /&gt;2015 года
| align=right|{{nts|20000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1224
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2015-1224.jpg|150px]]
| align=left|[[Джамшыд Нахічэванскі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2015.php?subaction=showfull&amp;id=1440161950&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=45&amp;|title=16.07.2015. The 120th Anniversary of Jamshid Nakhchivanski.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170927111716/http://azermarka.az/en/2015.php?subaction=showfull&amp;id=1440161950&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=45&amp;|archivedate=2017-09-27|url-status=}}&lt;/ref&gt;.
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|11 жніўня&lt;br /&gt;2015 года
| align=right|{{nts|15000}}
| align=center|—
|-
| align=center|№ 1238
| [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2015-1238.jpg|150px]]
| align=left|[[Рашыд Бейбутаў]]
| align=center|50&lt;br /&gt;гяпік&lt;br /&gt;(0,50&lt;br /&gt;маната)
| align=center|&lt;br /&gt;2015 года
| align=right|{{nts|000}}
| align=center|—
|-----
|}

== Гл. таксама ==
* [[Гісторыя пошты і паштовых марак Азербайджана]]
* [[Тэматычная філатэлія]]
* [[:en:List of people on stamps]]

== Каментарыі ==
&lt;references group=&quot;Ком&quot;/&gt;
{{Зноскі}}

== Спасылка ==
{{Commonscat|Stamps of Azerbaijan}}
* {{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/index_en.php|title=The Postage stamps of Azerbaijan|accessdate=2009-05-30|publisher=Azermarka|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/66L4UMmWH?url=http://www.azermarka.az/en/index_en.php|archivedate=21 сакавіка 2012|url-status=dead}}
* {{cite web|url=http://home.nestor.minsk.by/fsunews/azerbai/|title=Azerbaijan Stamps|work=FSU Postage Stamps Catalogue|publisher=[http://www.nestor.minsk.by/index.html «Нестор»] ([[Мінск]])|accessdate=2009-05-30|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/66a0S78Oq?url=http://home.nestor.minsk.by/fsunews/azerbai/|archivedate=31 сакавіка 2012|url-status=live}}

{{Азербайджан у тэмах}}

[[Катэгорыя:Пошта Азербайджана]]</text>
      <sha1>5mq6wkobxp0h2sqpohvg34nyhlp7t4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свет Дзікага Захаду</title>
    <ns>0</ns>
    <id>357829</id>
    <revision>
      <id>5166074</id>
      <parentid>5024394</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32561" sha1="iqtvp2qyy8v3h1l9j70fqpxgyzvhqe3" xml:space="preserve">{{Серыял
 |Беларуская назва                   = Свет Дзікага Захаду
 |Арыгінальная назва                  = Westworld
 |Выява = Westworld Logo.svg
 |жанр                     = [[Кінафантастыка|фантастыка]]&lt;br&gt;[[Драма (жанр)|драма]]&lt;br&gt;[[трылер]]&lt;br&gt;[[Прыгода, фільм|прыгоды]]&lt;br /&gt;[[вестэрн]]
 |заснавана                 = «[[Заходні свет, фільм|Заходні свет]]» [[Крайтан, Майкл|Майкла Крайтана]]
 |краіна                   = {{Сцягафікацыя|ЗША}}
 |арыгінальная_мова        = [[Англійская мова|англійская]]
 |тэлеканал                = [[HBO]]
 |першы_паказ             = 2 кастрычніка 2016
 |апошні_паказ          = цяперашні час
 |аўтар                    = [[Джонатан Нолан]]&lt;br&gt;[[Ліза Джой]]
 |выканаўчыя_прадзюсары = [[Браян Бёрк]]&lt;br&gt;[[Джэры Вайнтраўб]]&lt;br&gt;Ліза Джой&lt;br&gt;Джонатан Нолан&lt;br&gt;[[Джэфры Джэйкаб Абрамс|Дж. Дж. Абрамс]]
 |прадзюсар                 = Афіна Уікхэм
 |аператар                 = Брэндан Гэлвін&lt;br&gt;[[Роберт Мак-Лахлан]]&lt;br&gt;[[Пол Кэмеран, кінааператар|Пол Кэмеран]]&lt;br&gt;Дэвід Франка&lt;br&gt;Джэф Джэр
 |у ролях                  = [[Эван Рэйчэл Вуд]]&lt;br&gt;[[Тэндзі Ньютан]]&lt;br&gt;[[Джэфры Райт]]&lt;br&gt;[[Джэймс Марсден]]&lt;br&gt;[[Бен Барнс]]&lt;br&gt;[[Інгрыд Бульсё Бердал]]&lt;br&gt;[[Кліфтан Колінз Малодшы|Кліфтан Колінз-мал.]]&lt;br&gt;[[Люк Хемсварт]]&lt;br&gt;[[Сідсэ Бабет Кнудсен]]&lt;br&gt;Сайман Куортэрман&lt;br&gt;[[Радрыгу Сантору]]&lt;br&gt;[[Анджэла Сарафян]]&lt;br&gt;[[Джымі Сімпсан]]&lt;br&gt;[[Тэса Томпсан]]&lt;br&gt;[[Шэнан Вудвард]]&lt;br&gt;[[Эд Харыс]]&lt;br&gt;[[Энтані Хопкінс]]
 |кампазітар               = [[Рамін Джавадзі]]
 |студыя                   = [[Warner Bros. Television]]&lt;br&gt;[[Bad Robot Productions]]
 |сезонаў                  = 4
 |колькасць                    = 36&lt;!-- Трэба ставіць колькасць эпізодаў па меры іх паступлення--&gt;
 |спіс_серый             = #Эпізоды
}}
«'''Свет Дзікага Захаду'''», або «'''Заходні свет'''» ({{Lang-en|Westworld}}) — амерыканскі фантастычны серыял тэлеканала [[HBO]], прэм’ера якога адбылася 2 кастрычніка 2016 года&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://variety.com/2016/tv/news/westworld-premiere-date-divorce-insecure-hbo-1201827128/|title=‘Westworld,’ ‘Divorce,’ ‘Insecure’ Set HBO Premiere Dates|work=Variety|first=Laura|last=Prudom|date=July 30, 2016|accessdate=July 31, 2016}}&lt;/ref&gt;. Гэта адаптацыя аднайменнага фільма «[[Заходні свет, фільм|Заходні свет]]», напісанага і пастаўленага [[Майкл Крайтан|Майклам Крайтанам]] у 1973 годзе. Выканаўчымі [[Кінапрадзюсар|прадзюсарамі]] серыяла сталі [[Джонатан Нолан]], [[Ліза Джой]], [[Джэфры Джэйкаб Абрамс|Дж. Дж. Абрамс]], [[Джэры Вайнтраўб]] і [[Браян Бёрк]]. Нолан таксама выступіў у якасці рэжысёра пілотнай серыі. 14 лістапада 2016 года HBO працягнуў серыял на другі сезон&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deadline.com/2016/11/westworld-divorce-insecure-renewed-season-2-hbo-1201853994/|title=‘Westworld’, ‘Divorce’ &amp; ‘Insecure’ Renewed For Season 2 By HBO|website=[[Deadline.com]]|first=Nellie|last=Andreeva|date=November 14, 2016|accessdate=November 14, 2016}}&lt;/ref&gt;.

Месца дзеяння — футурыстычны парк атракцыёнаў «Заходні свет», населены [[андроід]]амі&lt;ref&gt;{{cite web
    | title       = HBO Greenlights Sci-Fi Pilot Westworld From J.J. Abrams and Jonathan Nolan
    | url       = http://tvline.com/2013/08/31/hbo-westworld-pilot-jj-abrams-jonathan-nolan/
    | publisher       = TV Line
    | date       = August 31 2013
    | access-date       = 14 студзеня 2017
    | archiveurl       = https://web.archive.org/web/20141015053122/http://tvline.com/2013/08/31/hbo-westworld-pilot-jj-abrams-jonathan-nolan/
    | archivedate       = 15 кастрычніка 2014
    | url-status       = dead
    }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
    | title       = HBO дал зелёный свет сериалу &quot;Westworld&quot;
    | url       = http://channeli.ru/news/hbo-dal-zelenii-svet-serialu-westworld
    | publisher       = Channel i
    | date       = November 19 2014
    | accessdate       = 14 студзеня 2017
    | archiveurl       = https://web.archive.org/web/20161109020758/http://channeli.ru/news/hbo-dal-zelenii-svet-serialu-westworld
    | archivedate       = 9 лістапада 2016
    | url-status       = dead
    }}&lt;/ref&gt;.

== Акцёры і персанажы ==

=== Асноўны склад ===
* [[Эван Рэйчэл Вуд]] у ролі Далорэс Абернаці.
* [[Тэндзі Ньютан]] у ролі чароўнай і праніклівай красуні Мэйв Мілей&lt;ref&gt;
{{cite web
    | title       = Thandie Newton Joins HBO’s ‘Westworld’
    | url         = http://variety.com/2014/tv/news/thandie-newton-westworld-hbo-1201282260/
    | publisher   = Variety
    | date        = August 13 2014    
}}&lt;/ref&gt;.
* [[Джэфры Райт]] у ролі Бернарда Лоу, главы праграмнага аддзела Свету Дзікага Захаду. Таксама ў некалькіх серыях мае ролю Арнольда Уэбера, сузаснавальніка парку.
* [[Джэймс Марсден]] у ролі Тэдзі Флада, стралка, які прыехаў у пошуку мясцовых прыгажосцяў&lt;ref&gt;
{{cite web
    | title       = James Marsden Joins HBO’s ‘Westworld’
    | url         = http://variety.com/2014/tv/news/james-marsden-westworld-hbo-1201278842/
    | publisher   = Variety
    | date        = August 8 2014    
}}&lt;/ref&gt;.
* [[Бен Барнс]] у ролі Логана, халасцяка і сталага наведвальніка Свету Дзікага захаду.
* [[Інгрыд Бульсё Бердал]] у ролі Амістыс, брутальнай і бязлітаснай бандыткі&lt;ref name=&quot;Entertainment Weekly&quot;&gt;{{cite web|url=http://insidetv.ew.com/2014/08/06/hunger-games-raising-hope-westworld/|title='Hunger Games,' 'Raising Hope' actors join HBO's 'Westworld'|date=August 6 2014|publisher=Entertainment Weekly|access-date=14 студзеня 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808092643/http://insidetv.ew.com/2014/08/06/hunger-games-raising-hope-westworld/|archivedate=8 жніўня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[Кліфтан Колінз Малодшы|Кліфтан Колінз-мал.]] у ролі Лоўрэнса, абаяльнага, але небяспечнага злачынца.
* [[Люк Хемсварт]] у ролі Эшлі Стабса, начальніка Службы бяспекі.
* [[Сідсэ Бабет Кнудсен]] у ролі Тэрэзы Кален, кіраўніка аддзела якасці робатаў парку&lt;ref&gt;{{cite web
    | title       = HBO's Westworld adds cast
    | url       = http://www.ew.com/article/2015/07/13/westworld-cast
    | date       = July 13 2015
    | access-date       = 14 студзеня 2017
    | archive-date       = 28 ліпеня 2015
    | archive-url       = https://web.archive.org/web/20150728093443/http://www.ew.com/article/2015/07/13/westworld-cast
    | url-status       = dead
    }}&lt;/ref&gt;.
* Сайман Куортэрман у ролі Лі Сайзмара, галоўнага сцэнарыст парку&lt;ref name=&quot;Entertainment Weekly&quot;/&gt;.
* [[Радрыгу Сантору]] ў ролі Гектара Эскатона, чалавека ў вышуку са схільнасцю да выжывання&lt;ref name=&quot;Entertainment Weekly&quot;/&gt;.
* [[Анджэла Сарафян]] у ролі Клемянціны Пеніфітэр, галоўнай сэрцаедкі парку&lt;ref name=&quot;Entertainment Weekly&quot;/&gt;.
* [[Тэса Томпсан]] у ролі Шарлоты Хейл
* [[Шэнан Вудвард]] у ролі Элсі Х’юс, таленавітай і адоранай праграмісткі аддзела распрацоўкі&lt;ref name=&quot;Entertainment Weekly&quot;/&gt;.
* [[Эд Харыс]] у ролі чалавека ў чорным, які ўжо 30 гадоў вандруе па парку ў пошуку лабірынта.
* [[Джымі Сімпсан]] у ролі Уільяма, які шукае самога сябе ў парку атракцыёнаў, спадарожнік Логана.
* [[Энтані Хопкінс]] у ролі доктара Роберта Форда, творчага дырэктара парку «Заходні свет»&lt;ref name=&quot;The Hollywood Reporter&quot;&gt;{{cite web
    | title       = Anthony Hopkins, Evan Rachel Wood to Star in HBO's 'Westworld'
    | url         = http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/anthony-hopkins-evan-rachel-wood-676206
    | publisher   = The Hollywood Reporter
    | date        = Jule 22 2014    
}}&lt;/ref&gt;.

=== Другарадны склад ===
* Лілі Сіманс у ролі Эбігейл
* Лена Георгас у ролі Лоры
* Кары Грэм у ролі Крэйга
* Птолемі Слокам у ролі Сільвестра
* Луіс Хертэм у ролі Пітэра Абернаці
* Данабела Мартэль у ролі Сафіі
* Олівер Бел у ролі маленькага хлопчыка
* [[Стывен Ог]] у ролі Рэбуса
* [[Майкл Уінкат]] у ролі Старога Біла
* [[Эдзі Роўз]] у ролі Кісі
* Браян Хоу ў ролі шэрыфа Пікета
* [[Дэметрыус Грос]] у ролі намесніка шэрыфа Фоса
* Леанарда Нэм у ролі Фелікса
* [[Кайл Борнхаймер]] у ролі Кларэнса
* Брэдфард Тэйтум у ролі бармэна/новага Абернаці
* Цімаці Лі Дэ-Прайст у ролі Уолтэра
* [[Талула Райлі]] ў ролі Анджэлы
* [[Джына Торэс]] у ролі Лорэн

== Вытворчасць ==

=== Задума і распрацоўка ===
Кампанія [[Warner Bros.]] разглядала планы стварэння поўнаметражнага [[рымейк]]а фільма «Заходні свет» 1973 года з канца 1990-х гадоў&lt;ref name=&quot;thr-exe&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/blogs/heat-vision/lethal-weapon-wild-bunch-reboots-73493|title=EXCLUSIVE: 'Lethal Weapon,' 'Wild Bunch' Reboots Revived After Warner Bros. Exec Shuffle | work=The Hollywood Reporter | first=Borys|last=Kit}}&lt;/ref&gt;. У 2002 годзе часопіс [[Variety]] паведаміў пра падпісанне дагавора паміж [[Warner Bros.]] і акцёрам [[Арнольд Шварцэнэгер|Арнольдам Шварцэнэгерам]], які намерваўся прадзюсаваць фільм і выканаць у ім ролю Стралка, раней сыграную [[Юл Брынер|Юлам Брынерам]]&lt;ref name=&quot;var-schwarz&quot;&gt;{{cite web|author=Michael Fleming|title=Franky G. gains 'Confidence'; Sanger teams with Elbert|url=http://variety.com/2002/film/columns/arnold-back-for-westworld-conan-redos-1117863930/|date=March 13, 2002|publisher=[[Variety]]|accessdate=2016-11-06|language=en}}&lt;/ref&gt;; на працягу некалькіх гадоў кампанія спрабавала прыцягнуць да праекта [[Тарсем Сінгх|Тарсема Сінгха]] як рэжысёра і [[Квенцін Таранціна|Квенціна Таранціна]] ў якасці сцэнарыста&lt;ref name=&quot;vul-history&quot;&gt;{{cite web|author=Brian Tallerico|title=The Long, Weird History of the Westworld Franchise|url=http://www.vulture.com/2016/09/westworld-franchise-long-weird-history.html|date=September 30, 2016|publisher=Vulture.com|accessdate=2016-11-06|language=en}}&lt;/ref&gt;. У 2011 годзе [[Warner Bros.]] усё яшчэ мела планы па стварэнні рымейку&lt;ref name=&quot;thr-exe&quot;/&gt;.

У жніўні 2013 года было абвешчана, што кампанія кабельнага тэлебачання [[HBO]] заказала пілотную серыю тэлесерыяла па матывах фільма — прадзюсарамі праекта выступілі [[Джэфры Джэйкаб Абрамс|Дж. Дж. Абрамс]], [[Джонатан Нолан]] і [[Джэры Вайнтраўб]], прычым Джонатан Нолан выступіў у якасці рэжысёра, а таксама сцэнарыста ў суаўтарстве са сваёй жонкай [[Лізай Джой]]&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hertzfeld |first=Laura |date=August 30, 2013 |title=HBO orders 'Westworld' adaptation from J.J. Abrams |work=Entertainment Weekly |url=http://insidetv.ew.com/2013/08/30/westworld-jj-abrams-hbo/ |accessdate=September 2, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130902194253/http://insidetv.ew.com/2013/08/30/westworld-jj-abrams-hbo/ |archivedate=2 верасня 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У канцы 2014 года [[HBO]] дала ход стварэнню першага сезона серыяла ў супрацоўніцтве з кінакампаніяй [[Bad Robot Productions]]; прэм’ера серыяла была запланавана на 2015 год&lt;ref name=&quot;thr-order&quot;&gt;{{cite web|author=Lesley Goldberg|title=HBO's Star-Studded 'Westworld' Adaptation Ordered to Series|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/hbos-westworld-ordered-series-741066|date=November 17, 2014|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=2016-11-06|language=en}}&lt;/ref&gt;.

Менавіта [[Джэфры Джэйкаб Абрамс|Дж. Дж. Абрамс]] прапанаваў падаваць сюжэт у серыяле з пункту гледжання андроідаў, а не людзей&lt;ref name=&quot;in mind&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.slashfilm.com/westworld-logistical-questions-answered/|title=Your Westworld Logistical Questions Answered|first=Peter|last=Sciretta|date=October 4, 2016|website=[[/Film]]|accessdate=October 8, 2016}}&lt;/ref&gt;. Джонатан Нолан сярод іншых крыніц чэрпаў натхненне ў [[камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульнях]], у тым ліку ''[[BioShock Infinite]]'', ''[[Red Dead Redemption]]'' і ''[[The Elder Scrolls V: Skyrim]]'', а таксама гульнях ад кампаніі [[BioWare]], дзе няма строга зададзенай маралі, і маральны складнік знаходзіцца ў межах нейкага спектра, без адназначнага падзелу на чорнае і белае&lt;ref name=&quot;violence&quot;/&gt;. Гульня ''[[The Elder Scrolls V: Skyrim]]'' прыводзілася як прыклад свету, у якім [[Негульнявы персанаж|негульнявыя персанажы]], якія кіруюцца камп’ютарам, напрыклад, вясковыя жыхары, жывуць сваім уласным жыццём незалежна ад таго, знаходзіцца побач з імі гулец ці не&lt;ref name=&quot;violence&quot;/&gt;. Менавіта гэтая ідэя персанажаў камп’ютарных гульняў паслужыла ўзорам для запраграмаваных гісторый андроідаў у «Свеце Дзікага Захаду», якія замкнутыя ў пастаяннай пятлі і штораз паўтараюць адны і тыя ж учынкі&lt;ref name=&quot;loop&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.slashfilm.com/westworld-logistical-questions-answered/3/|title=Your Westworld Logistical Questions Answered|first=Peter|last=Sciretta|date=October 4, 2016|website=[[/Film]]|accessdate=October 8, 2016}}&lt;/ref&gt;. Каменціруючы тэму гвалту ў серыяле, Нолан адзначаў, што «гвалт прысутнічае ў тых гісторыях, якія нам падабаецца глядзець па тэлевізары, але не ў тых, якія нам хацелася б перажыць асабіста»&lt;ref name=&quot;violence&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vice.com/read/westworld-jonathan-nolan-lisa-joy-interview|title=How the Creators of 'Westworld' Built a Violent World of Robot Cowboys|first=Larry|last=Fitzmaurice|date=September 30, 2016|website=[[Vice (magazine)|Vice]]|accessdate=October 8, 2016}}&lt;/ref&gt;.

У серыяле гучаць цытаты з класічных п’ес [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]], у прыватнасці, фраза «У бурных радасцей канец раптоўны» з ''[[Рамэа і Джульета|Рамэа і Джульеты]]''&lt;ref name=&quot;rg-mix&quot;&gt;{{cite web|author=Шаміль Керашев|title=Из чего сделан сериал &quot;Мир Дикого Запада&quot;|url=https://rg.ru/2016/12/09/recept-mira-dikogo-zapada-kerroll-shekspir-vesterny-i-da-vinchi.html|date=09.12.2016|publisher=[[Российская газета]]|accessdate=2016-12-15|language=ru}}&lt;/ref&gt; — для андроідаў яна з’яўляецца [[Трыгер, псіхалогія|трыгерам]], якія прымушаюць пераацаніць сваё ўспрыманне рэальнасці&lt;ref name=&quot;paranoid black paint&quot;&gt;{{cite web|url=http://variety.com/2016/tv/news/westworld-video-game-influences-season-2-comic-con-1201883378/|title=‘Westworld’ Showrunners Hint at Season 2, Discuss Show’s Video-Game Influences|first=Todd|last=Spangler|date=October 9, 2016|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|accessdate=October 15, 2016}}&lt;/ref&gt;. «Свет Дзікага Захаду» мае шэраг адсылак да «[[Алісіны прыгоды ў дзівоснай краіне|Алісы ў Краіне Цудаў]]» [[Льюіс Кэрал|Льюіса Кэрала]] — да іх адносяцца, напрыклад, сіняя сукенка Далорэс і сцэна чаявання ў пустыні, якая вельмі нагадвае кананічныя ілюстрацыі [[Джон Тэніэл|Джона Тэніэла]] да «Алісы»&lt;ref name=&quot;radar-eggs&quot;&gt;{{cite web|author=Matthew Turner|title=Every secret Easter egg and hidden reference in Westworld season 1|url=http://www.gamesradar.com/westworld-easter-eggs/|date=2016-12-06|publisher=[[GamesRadar]]|accessdate=2016-12-15|language=en}}&lt;/ref&gt;. Паводле слоў Нолана, у серыяле ёсць некалькі відавочных і невідавочных сувязяў паміж галоўнай гераіняй Далорэс і [[Аліса, персанаж Кэрала|Алісай]], галоўнай гераіняй кэралаўскай кнігі; сама кніга Кэрала таксама з’яўляецца ў серыяле, і героі зачытваюць урыўкі з яе&lt;ref&gt;{{cite web|author=James Hibberd|title=Westworld producers on episode 3 burning questions|url=http://www.ew.com/article/2016/10/16/westworld-interview-3-stray|date=2016-10-16|publisher=[[Entertainment Weekly]]|accessdate=2016-12-15|language=en|archive-date=20 кастрычніка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161020223606/http://www.ew.com/article/2016/10/16/westworld-interview-3-stray|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
[[Выява:God2-Sistine Chapel.png|thumb|«Стварэнне Адама», [[фрэска]] [[Сіксцінская капэла|Сіксцінскай капэлы]] працы [[Мікеланджэла]]]]
Адсылкі да выяўленчага мастацтва ўключаюць у сябе вобразы, спісаныя з «[[Вітрувіянскі чалавек|Вітрувіянскага чалавека]]» [[Леанарда да Вінчы]], «[[Свет Крысціны|Свету Крысціны]]» [[Эндру Уает]]а і «[[Стварэнне Адама|Стварэння Адама]]» [[Мікеланджэла]] &lt;ref name=&quot;rg-mix&quot;/&gt; — рэпрадукцыя «Стварэнні Адама» з’яўляецца ў фінале першага сезона, і адзін з герояў серыяла, доктар Форд, паказвае на яе і пераказвае тэорыю, высунутую ў 1990 годзе амерыканскім урачом Фрэнкам Мешбергерам, пра тое, што ў выяве [[Бог]]а на фрэсцы насамрэч зашыфравана анатамічная выява [[Галаўны мозг чалавека|чалавечага мозгу]]&lt;ref name=&quot;verge-brain&quot;&gt;{{cite web|author=Rachel Becker|title=Does the Michelangelo painting in the Westworld finale really show a brain — or is it a uterus?|url=http://www.theverge.com/2016/12/6/13852240/westworld-finale-ford-dolores-michelangelo-brain-creation-of-adam|date=2016-12-06|publisher=[[The Verge]]|accessdate=2016-12-15|language=en}}&lt;/ref&gt;.

У сюжэце серыяла немалое месца займае канцэпцыя «[[Бікамералізм, псіхалогія|бікамералізму]]», або «двухпалатнага розуму», высунутая амерыканскім псіхолагам [[Джуліян Джэйнс|Джуліянам Джэйнсам]] у 1976 годзе — аб тым, што мысленне старажытных людзей адрознівалася ад мыслення сучасных і некалі чалавечы мозг быў «двухпалатным», падзеленым на дзве часткі, адна з якіх паведамляла іншай, што рабіць, а іншая выконвала загады, успрымаючы голас іншай часткі мозгу як «вонкавы», які належыць вышэйшым сілам — распад гэтай сістэмы, паводле меркавання Джэйнса, прывёў да ўтварэння ўласнага «Я» і свядомасці ў сучасным сэнсе гэтага слова&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thrillist.com/entertainment/nation/westworld-bicameral-mind-theory-real |title=Why the Bicameral Mind Theory Is Crucial to Unlocking 'Westworld' |website=Thrillist |first=Matt |last=Patches |date=October 17, 2016 |accessdate=November 17, 2016}}&lt;/ref&gt;.

У фільме «[[Заходні свет, фільм|Заходні свет]]» 1973 гады фігуравалі і іншыя паркі, аформленыя ў стылі не Дзікага Захаду, а [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] і [[Сярэднявечча]] — Нолан дапушчаў, што падобныя паркі могуць у далейшым з’явіцца ў серыяле&lt;ref name=&quot;middle empire&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/westworld-season-1-and-2-hbo-sky-atlantic-different-themed-worlds-will-feature-just-not-the-medieval-a7361371.html|title=Westworld set to feature different themed worlds, just not the Medieval and Roman ones from the film|first=Christopher|last=Hooton|date=October 14, 2016|website=[[The Independent]]|accessdate=October 15, 2016}}&lt;/ref&gt;, і сапраўды, у апошняй серыі першага сезона было паказана закуліссе яшчэ аднаго парку з японскімі самураямі&lt;ref&gt;{{cite web|author=Megan Willett|title=The 'Westworld' finale gave fans a major clue there could be more robot worlds out there|url=http://www.businessinsider.com/westworld-samurai-world-other-parks-2016-12|date=2016-12-05|publisher=Business Insider|accessdate=2016-12-15}}&lt;/ref&gt;. Пісьменнік [[Джордж Рэйманд Рычард Марцін|Джордж Марцін]], па чыіх [[Песня Лёду і Агню|кнігах]] у жанры сярэдневяковага [[фэнтэзі]] быў зняты іншы паспяховы серыял [[HBO]] — «[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульня тронаў]]» — сустракаўся з Ноланам і Джой і прапанаваў ім ідэю магчымага красовера паміж серыяламі — парку з андроідамі, заснаванага на свеце «Гульні тронаў»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiewire.com/2016/10/game-of-thrones-westworld-crossover-geroge-r-r-martin-jonathan-nolan-1201738623/|title=‘Game of Thrones’ and ‘Westworld’ Crossover: George R. R. Martin Pitched Idea To Showrunners|publisher=''[[IndieWire]]''|last=Murthi|first=Vikram|date=October 20, 2016|accessdate=October 21, 2016}}&lt;/ref&gt;.

=== Кастынг ===
[[Энтані Хопкінс]] і [[Эван Рэйчэл Вуд]] сталі першымі акцёрамі, з кім дамовіліся прадзюсары серыяла, і былі зацверджаны іх ролі доктара Роберта Форда і Далорэс Абернаці адпаведна. У жніўні 2014 года да праекта далучылася цэлая група акцёраў у складзе: [[Джэфры Райт]], [[Радрыгу Сантору]], [[Інгрыд Бульсё Бердал]], [[Шэнан Вудвард]], Анжэла Сарафян, Сайман Куортэрман і [[Джэймс Марсден]].

=== Здымкі ===
Здымкі пілотнага эпізоду адбыліся ў ліпені і ў жніўні 2014 года ў [[Лос-Анджэлес]]е&lt;ref&gt;
{{cite web
    | title       = How HBO's 'Westworld' Became TV's Hottest Project
    | url         = http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/how-hbos-westworld-became-tvs-728698
    | publisher   = The Hollywood Reporter
    | date        = August 29 2014    
}}&lt;/ref&gt;.

== Крытыка ==
Першы сезон серыяла атрымаў пераважна станоўчыя водгукі ад крытыкаў. Станоўча быў ацэнены акцёрскі склад&lt;ref name=&quot;film&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rgrew&quot; /&gt;, «годны галівудскага блокбастара»&lt;ref name=&quot;rgrew&quot;&gt;{{cite web |url=https://rg.ru/2016/10/06/mir-dikogo-zapada-recenziia-na-pilot-novogo-seriala-hbo.html|title=Что тебе снится, блуждающий биоробот?|date=2016-10-06|publisher=[[Российская газета]]|accessdate=2016-12-11|lang=ru}}&lt;/ref&gt;, чыя трупа «зрабіла б гонар многім кінастужкам»&lt;ref name=&quot;film&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.film.ru/articles/velikolepnye-shesterki|title=Рецензия на пилот сериала «Мир Дикого Запада»|author=Борис Иванов.|date=2016-10-03|publisher=Film.ru|accessdate=2016-12-11|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Запазычваючы асноўную ідэю ад фільма 1973 года серыял не выглядае як рымейк. Ён кардынальна адрозніваецца з пункту гледжання жанру і ўяўляе сабой фантастычную драму супраць трылера арыгінала. Сюжэт інтрыгуе загадкамі і філасофскімі алюзіямі&lt;ref name=&quot;film&quot; /&gt;. Серыял ўздымае мноства тэм, у якіх тэматыка штучнага інтэлекту адыгрывае не апошнюю ролю, але і не заўсёды першую&lt;ref name=&quot;mir&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.mirf.ru/serial/mir-dikogo-zapada-westworld|title=Почему «Мир Дикого Запада» — главный сериал сезона|author=Дмитрий Шепелёв.|date=2016-12-07|publisher=[[Мир фантастики]]|accessdate=2016-12-11|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Незвычайная і форма падачы апавядання — тры паралельныя «таймлайны», якія разгортваюцца на экране, не адрозныя адзін ад аднаго. «Свет Дзікага Захаду» атрымаўся суцэльным творам, здольным спарадзіць грамадскія дыскусіі, як гэта некалі зрабіў серыял «[[Згубленыя (тэлесерыял)|Згубленыя]]»&lt;ref name=&quot;daily&quot;&gt;{{cite web |url=https://daily.afisha.ru/cinema/3851-kak-stoit-ponimat-serial-mir-dikogo-zapada/|title=Как стоит понимать сериал «Мир Дикого Запада»|author=Максим Сухагузов.|date=2016-12-08|publisher=Афиша. Daily|accessdate=2016-12-11 |lang=ru}}&lt;/ref&gt;. З прычыны таго, што ў сюжэце шмат гвалту і аголенай натуры, праект параўноўвалі з «[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульнёй тронаў]]». Сярод негатыўных водгукаў існавала меркаванне, што па сутнасці серыял не ўяўляе ў сваёй канцэпцыі нічога новага&lt;ref name=&quot;rgrew&quot; /&gt;. Да мінусаў журналісты таксама адносілі інтэлектуальную безуважлівасць да таго, што адбываецца, асабліва ўласцівае пілотнай серыі&lt;ref name=&quot;film&quot; /&gt;. «Афіша. Daily» пісала:

{{cquote|Серыял, гулец з храналогіяй, на працягу ўсяго сезона сцірае розніцу паміж учора, сёння і заўтра, прад'явіў па-чартоўску нетрывіяльны спосаб апавядання. Пэўна, трэба быць андроідам, каб не ацаніць шоу хоць бы на гэтым узроўні. «Гэта ні да чаго не падобнае», — скажуць адны. «Спыніць маторыку», — скажуць іншыя&lt;ref name=&quot;daily&quot; /&gt;.}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
* {{Imdb title|0475784|Свет Дзікага Захаду}}
* [http://www.mirf.ru/serial/evan-rachel-wood-interview Как достичь мира? Убить всех людей] / Мир Фантастики, 20.10.2016
* [http://www.mirf.ru/serial/mir-dikogo-zapada-chto-budet-vo-vtorom-sezone «Мир Дикого Запада»: что будет во втором сезоне?] / Мир Фантастики, 16.12.2016

{{Дж. Дж. Абрамс}}

[[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2016 года]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2016 года]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Драматычныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя тэлесерыялы ЗША]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Тэлесерыялы Warner Bros. Television]]</text>
      <sha1>iqtvp2qyy8v3h1l9j70fqpxgyzvhqe3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Себха</title>
    <ns>0</ns>
    <id>438908</id>
    <revision>
      <id>5166157</id>
      <parentid>4580885</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4582" sha1="0pawm3k0domamr9b6ftdsizt91w2ju8" xml:space="preserve">{{НП
|статус                = Горад
|беларуская назва      = Себха
|арыгінальная назва    = {{lang-ar|سبها}}
|падначаленне          = 
|краіна                = Лівія
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|памер                 = 
|подпіс                = 
|lat=
|long=
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
|CoordAddon            = 
|CoordScale            = 
|Яндэкскарта           = 
|карта                 = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|рэгіён                = 
|рэгіён у табліцы      = 
|від рэгіёна           = 
|раён                  = 
|раён у табліцы        = 
|від раёна             = 
|абшчына               = 
|від абшчыны           = 
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|заснаваны             = 
|першае згадванне      = 
|згадванне ref         = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|статус дата           = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|агламерацыя           = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = +2
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
}}
'''Се́бха, Сабха''' ({{lang-ar|سبها}}) — [[горад]] на паўднёвым захадзе [[Лівія|Лівіі]], у [[аазіс]]е Себха, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Себха.

Горад з'яўляецца гандлёвым і транспартным цэнтрам на перакрыжаванні караванных шляхоў [[Пустыня Сахара|Сахары]]. Аўтамабільнымі дарогамі звязаны з аўтамагістраллю і аазісам Гат каля мяжы з [[Алжыр]]ам. Насельніцтва горада ў 1980 годзе налічвала каля 40 000 чалавек. Дзейнічаюць міжнародны [[аэрапорт]], прадпрыемствы [[Харчовая прамысловасць|харчовай прамысловасці]], саматужныя майстэрні.

== Насельніцтва ==
* [[1980]] — каля 40 000&lt;ref name=&quot;afr&quot;&gt;Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 345. — 671 с. с илл.&lt;/ref&gt; чал.
* [[2012]] — 99 028&lt;ref name=&quot;wg&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130614003537/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1273372850&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=gamelan&amp;geo=-133&amp;srt=dpnn&amp;col=abcdefghimoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;srt=pdnn World Gazetteer: Libya: largest cities and towns and statistics of their population]{{ref-en}}&lt;/ref&gt; чал.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 345. — 671 с. с илл.{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
* [https://www.britannica.com/place/Sabha-Libya Sabhā // Encyclopædia Britannica]{{ref-en}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Гарады Лівіі]]</text>
      <sha1>0pawm3k0domamr9b6ftdsizt91w2ju8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саскуэханцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>465265</id>
    <revision>
      <id>5165998</id>
      <parentid>4451239</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7784" sha1="j7kryy2s5qzhuqezmjvhh7kywmumnvh" xml:space="preserve">{{Этнічная група|
   group     = Саскуэханцы {{вымер}}
 | image     = [[Выява:Susquehannock lang.png|300 px]]
 | caption   = &lt;div style=&quot;background-color:#fee8ab&quot;&gt;Распаўсюджанне саскуэханскай мовы ў XVII ст.&lt;small&gt; 
 | poptime   = 
 | popplace  =  [[Саскуэхана|Рака Саскуэхана]]
 | langs     =  саскуэханская
 | rels      = [[анімізм]]
 | related   = [[іракезы]], [[ваяндот]], [[Нейтраль (народ)|нейтраль]], [[Эры (народ)|эры]], [[петунь]], [[венро]]
}}

'''Саскуэха́нцы''' ({{lang-en|Susquehannock people}}, {{lang-fr|Les Andastes}}) {{вымер}} — [[індзейцы|індзейскі]] народ [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], што насяляў у [[17 стагоддзе|XVII]] ст. даліну [[Саскуэхана|ракі Саскуэхана]].

== Гісторыя ==
[[Археалогія|Археолагі]] фіксуюць прыход саскуэханцаў у даліну [[Саскуэхана|ракі Саскуэхана]] сярэдзінай [[16 стагоддзе|XVI]] ст. Мяркуюць, што дагэтуль яны насялялі землі на паўночных захадзе, але былі адсунуты ў выніку войн з [[іракезы|іракезамі]]. Ужо посля перасялення саскуэханцы нанеслі паражэнне [[Магаўкі|магаўкам]].

У пачатку [[17 стагоддзе|XVII]] ст. саскуэханцы ўяўлялі сабою канфедэрацыю з 5 плямён. Агульная колькасць магла дасягаць 5 - 7 тысяч чалавек, якія насялялі 20 [[вёска|вёсак]]. Падтрымлівалі саюзныя адносіны з [[магіканы|магіканамі]]. Асноўнымі заняткамі былі [[земляробства]], [[збіральніцтва]] і [[паляванне]]. Захаваліся прадметы іх арыгінальнай [[кераміка|керамікі]]. Размаўлялі на адной з [[іракезскія мовы|іракезскіх моў]]. [[Джон Сміт, капітан|Капітан Джон Сміт]], які сустрэўся з саскуэханцамі ў [[1608]] г., апісваў іх як вельмі высокіх. [[Паўхатан]] лічылі іх [[канібалізм|людаедамі]].

З [[1615]] г. саскуэханцы актыўна кантактавалі з [[Францыя|французскімі]], [[Нідэрланды|галандскімі]], пазней [[Англія|англійскімі]] і [[Швецыя|шведскімі]] каланістамі. Паколькі галандцы падтрымлівалі іх ворагаў-іракезаў, саюзныя адносіны з французамі першапачаткова мелі перавагу. У [[1642]] - [[1644]] гг. саскуэханцы мелі ўзброены канфлікт з англійскімі пасяленцамі ў [[Мэрыленд]]зе, але гандаль з англічанамі і саслабленне [[алганкінаў]] у выніку англійскай каланізацыі ўсходняга ўзбярэжжа [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] спрыялі пашырэнню іх тэрыторый на поўдзень. З 1640-х гг. падтрымлівалі шчыльныя кантакты з шведскімі каланістамі. Шведскія місіянеры зрабілі запісы мовы саскуэханцаў.

У [[1650]] г. саскуэханцы ўступілі ў новую вайну з іракезамі. У [[1651]] г. [[магаўкі]] ўварваліся ў даліну ракі Саскуэхана, дзе сустрэлі моцны адпор. Саскуэханцы былі добра ўзброены, адна з вёсак нават мела [[гармата|гармату]]. Аднак у [[1653]] г. іракезы перарвалі іх зносіны з французамі, а галандцы адмовіліся прадаваць [[агнястрэльная зброя|агнястрэльную зброю]] і прыпасы. У [[1655]] г. галандцы захапілі шведскую калонію. У [[1656]] г. саскуэханцы былі вымушаны дамаўляцца з магаўкамі аб міры. Падчас вайны яны моцна пацярпелі ад эпідэміі [[Натуральная воспа|воспы]].

У [[1663]] пачаўся яшчэ адзін зацяжны канфлікт з іракезамі. На першых парах, саскуэханцы атрымоўвалі дапамогу ад англічан, але пасля захопу [[Нью-Ёрк]]а англійскія калоніі сфарміравалі асабісты саюз з іракезамі. Да [[1669]] г. у саскуэханцаў засталося толькі 300 воінаў, але, калі яны звярнуліся да іракезаў з прапановай аб міры, іх пасла забілі. У [[1675]] г. іракезы здолелі выгнаць рэшткі саскуэханцаў з іх тэрыторый. Бежанцы сутыкнуліся з адпорам англійскіх пасяленцаў і ў выніку ў [[1676]] г. частка перасялілася ў [[Паўночная Караліна|Паўночную Караліну]], дзе змяшалася з [[тускарора]], а частка здалася ў палон магаўкам і [[анейда]].

У [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. [[квакеры]] заснавалі ў [[Садружнасць Пенсільванія|Пенсільваніі]] вёску індзейцаў-[[хрысціянства|хрысціян]] Канестога. Сярод яе жыхароў было 20 нашчадкаў саскуэханцаў. Падчас паўстання [[Пантыяк (правадыр)|Пантыяка]] яны былі забіты англійскімі пасяленцамі.

== Гл. таксама ==
* [[Масачусет]]
* [[Маскутэн]]
* [[Нейтраль (народ)|Нейтраль]]
* [[Петунь]]
* [[Эры (народ)|Эры]]
* [[Венро]]

== Спасылкі ==
* [http://www.susquehannock.org/images/pdf/Proceedings%20112.1_Glory%20Death%20and%20Transfiguration.pdf Francis Jennings, Glory, Death, and Transfiguration: The Susquehannock Indians in the Seventeenth Century] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191117121700/https://www.susquehannock.org/images/pdf/Proceedings%20112.1_Glory%20Death%20and%20Transfiguration.pdf |date=17 лістапада 2019 }}
* [http://www.dickshovel.com/susque.html SUSQUEHANNOCK HISTORY]
* [http://statemuseumpa.org/face-pot-distinctive-pottery-susquehannock-indians/ The Face Pot: The distinctive pottery of the Susquehannock Indians] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170304040431/http://statemuseumpa.org/face-pot-distinctive-pottery-susquehannock-indians/ |date=4 сакавіка 2017 }}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Зніклыя народы Амерыкі]]
[[Катэгорыя:Іракезамоўныя народы]]
[[Катэгорыя:Індзейцы Паўночнай Амерыкі]]</text>
      <sha1>j7kryy2s5qzhuqezmjvhh7kywmumnvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Святлана Аганесаўна Навасардзян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>466255</id>
    <revision>
      <id>5166132</id>
      <parentid>5089725</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12636" sha1="5yrefrtneoc9aawuj29rz3w79f60m1s" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |імя              = Святлана Навасардзян
 |арыгінал імя   = {{lang-hy|Սվետլանա Նավասարդյան}}
 |Фон              = non_vocal_instrumentalist
 |Дата нараджэння    = 
 |Месца нараджэння   = 
 |Прафесіі        = 
 |Інструменты      = [[фартэпіяна]]
 |Жанры            = {{s|[[класічная музыка]]}}
 |Супрацоўніцтва   = {{s|[[Ерэванская дзяржаўная кансерваторыя імя Камітаса|ЕрДК імя Камітаса]]|}}
 |Узнагароды          = 
 |Сайт             = [http://svetlananavasardyan.com/ Афіцыйны сайт]
}}
'''Святла́на Агане́саўна Навасардзя́н''' ({{lang-hy|Սվետլանա Հովհաննեսի Նավասարդյան}}; нар. [[29 кастрычніка]] [[1946]], [[Алаверды]], [[Армянская ССР]], [[СССР]]) — вядомая [[Арменія|армянская]] {{піяністка|СССР|Арменіі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{музычны педагог|СССР|Арменіі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{Навуковае званне||0}}. Народная артыстка Армянскай ССР ([[1984]]).

== Біяграфія ==
Святлана Аганесаўна Навасардзян нарадзілася [[29 кастрычніка]] [[1946]] года ў горадзе [[Алаверды]] [[Армянская ССР|Армянскай ССР]].

У [[1964]]—[[1968]] гадах вучылася ў Ерэванскай дзяржаўнай кансерваторыі імя Камітаса ва У. У. Умр-Шата, у [[1971]] годзе скончыла [[Маскоўская дзяржаўная кансерваторыя імя П. І. Чайкоўскага|Маскоўскую дзяржаўную кансерваторыю імя П. І. Чайкоўскага]], курс [[Якаў Ізраілевіч Зак|Я. І. Зака]], у [[1973]] годзе — аспірантуру пад яго ж кіраўніцтвам. З [[1966]] года была салісткай Армянскай філармоніі.

З [[1974]] года выкладае ў [[Ерэванская дзяржаўная кансерваторыя імя Камітаса|Ерэванскай кансерваторыі]] (з [[1981]] года [[дацэнт]], з [[1989]] — [[прафесар]]). Гастралюе і праводзіць майстар-класы за мяжой, выступала на міжнародных музычных фестывалях у [[Браціслава|Браціславе]], [[Варна|Варне]], [[Эхтэрнах]]у ([[Люксембург]]), [[Парыж]]ы.

У рэпертуары Святланы Навасардзян звыш шасцідзесяці канцэртаў для [[фартэпіяна]] з аркестрам, у тым ліку — усе канцэрты [[Іаган Себасцьян Бах|І. С. Баха]], [[Вольфганг Амадэй Моцарт|В. А. Моцарта]], [[Людвіг ван Бетховен|Л. Бетховена]], [[Іаганес Брамс|І. Брамса]], [[Фрыдэрык Шапен|Ф. Шапена]], [[Ігар Фёдаравіч Стравінскі|І. Ф. Стравінскага]], [[Франсіс Пуленк|Ф. Пуленка]], [[Рыхард Штраус|Р. Штрауса]], [[Бела Бартак|Б. Бартака]], [[Арам Ільіч Хачатуран|А. І. Хачатурана]]; сольныя манаграфічныя праграмы. Яе гульні ўласцівыя валявая мэтанакіраванасць, глыбіня трактовак, артыстычнасць.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{кніга |аўтар=[[Шушанік Аруцюнаўна Апаян|Апоян Ш.]] |частка=Навасардян Светлана Оганесовна |спасылка частка=https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/190 |загаловак= Армянская советская энциклопедия |адказны= [[Віктар Амазаспавіч Амбарцумян|В. А. Амбарцумян]] |месца= Ер. |год=1982 |том= 8|старонкі=190 |старонак= 720 |ref=Армянская советская энциклопедия}}
* {{кніга |аўтар=Григорьев Л., Платек Я. |частка=Навасардян Светлана Оганесовна |спасылка частка= http://allpianists.ru/navasardyan.html |загаловак= Современные пианисты |месца= М. |выдавецтва= Советский композитор |год=1990 |ref=Григорьев, Платек }}
* {{кніга |частка=Навасардян Светлана Оганесовна |загаловак=Музыкальный энциклопедический словарь |адказны={{nobr|Гл. ред. [[Юрый Усеваладавіч Келдыш|Г. В. Келдыш]]}} |месца=М. |выдавецтва=Советская энциклопедия |год= 1990 |старонкі=369 |старонак=672 |ref=Музыкальный энциклопедический словарь }}
* {{артыкул |аўтар=Гомцян Н. |загаловак=Она дарит ощущение бесконечности |спасылка=http://www.golosarmenii.am/article/47048/ona-darit-oshhushhenie-beskonechnosti |выданне=Голос Армении |тып=общественно-политическая газета |год=2016 |месяц=11 |чысло=09 |ref=Гомцян }}
* {{артыкул |аўтар=Шагоян Г. |загаловак=Посвящение родителям |арыгінал=Նվիրում ծնողներիս |спасылка= http://www.azg.am/AM/culture/2016011502 |выданне= Азг |тып=  ежедневная газета |год=2016 |нумар=1 |мова=hy |ref=Шагоян }}
* {{артыкул |аўтар=Гомцян Н. |загаловак=Притяжение таланта |спасылка=http://www.golosarmenii.am/article/35075/prityazhenie-talanta |выданне= Голос Армении |тып=общественно-политическая газета |год=2015 |месяц= 11|чысло=24 |ref=Гомцян }}
* {{артыкул |аўтар=Саакян Н. |загаловак=Во всеоружии творческой зрелости |спасылка= http://www.golosarmenii.am/article/18006/vo-vseoruzhii-tvorcheskoj-zrelosti |выданне=Голос Армении |тып=общественно-политическая газета |год=2013 |месяц=04 |чысло=18 |ref=Саакян }}
* {{артыкул |аўтар=Джавадян Э. |загаловак=Сила звука |спасылка=http://www.rau.am/gazeta_kp/index.php?p=7&amp;stid=323&amp;yn=2016&amp;mn=11&amp;dn=13 |выданне=Газета [[Расійска-армянскі (славянскі) ўніверсітэт|Российско-армянского университета]] |год=2011 |месяц=04 |чысло=08 |нумар=111 |ref=Джавадян |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113041239/http://www.rau.am/gazeta_kp/index.php?p=7&amp;stid=323&amp;yn=2016&amp;mn=11&amp;dn=13 |archive-date=13 лістапада 2016 }}

== Спасылкі ==
* {{cite web |url=http://svetlananavasardyan.com/ |title=Афіцыйны сайт |publisher=svetlananavasardyan.com |access-date=2016-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626212057/http://svetlananavasardyan.com/ |archive-date=26 чэрвеня 2017 |url-status=dead }}
* {{cite web |url=http://www.classicalarchives.com/artist/4112.html |title=Svetlana Navasardyan |publisher= Classical Archives |access-date=2016-11-13 }}
* {{cite web |url=http://www.musicofarmenia.com/svetlananavasardyan |title=Svetlana Navasardyan |publisher=Music of Armenia |access-date=2016-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113044225/http://www.musicofarmenia.com/svetlananavasardyan |archive-date=13 лістапада 2016 |url-status=dead }}
* {{cite web |url=http://www.panorama.am/ru/news/2016/10/29/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%80-%D0%9D%D0%A1-%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BA%D0%B0-%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%BD/1668304 |title= Спикер НС Армении к 70-летию известной пианистки: Талант Светланы Навасардян признан на международном уровне |date=2016-10-29 |publisher=panorama.am |access-date=2016-11-13 }}
* {{cite web |url=http://newsarmenia.am/news/society/znamenitaya-pianistka-svetlana-navasardyan-poluchila-kvartiru-ot-merii-erevana/ |title=Знаменитая пианистка Светлана Навасардян получила квартиру от мэрии Еревана |date=2016-10-05 |publisher= Новости-Армения|access-date=2016-11-13 }}
* {{cite web |url=http://ru.1in.am/1121071.html |title=Классическая музыка никогда не будет переживать кризис: Светлана Навасардян |author=Сирануйш Папян |date=2015-11-01 |publisher=1in.am |access-date=2016-11-13 }}
* {{cite web |url=http://ru.aravot.am/2015/11/20/195078/ |title=Мои родители были людьми, плененными красотой и несущими в дом праздник… |author=Самвел Даниелян |date=2015-11-20 |publisher=Аравот |access-date=2016-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113034441/http://ru.aravot.am/2015/11/20/195078/ |archive-date=13 лістапада 2016 |url-status=dead }}
* {{cite web |url=http://ru.armeniasputnik.am/armenia/20151020/908223.html |title=Восьмой фестиваль классической музыки «Возвращение» посвящен 100-летней годовщине геноцида армян |date=2015-10-20 |publisher=armeniasputnik.am |access-date=2016-11-13 }}
* {{cite web |url=http://www.magaghat.am/2014/11/%D5%BD%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%AC%D5%A1%D5%B6%D5%A1-%D5%B6%D5%A1%D5%BE%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%AA%D5%B7%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6-2/ |title=Светлана Навасардян. Музыка — моя жизнь |date=2014-11-02 |publisher=magaghat.am |access-date=2016-11-13 |lang=hy |archive-url=https://web.archive.org/web/20170926175336/http://www.magaghat.am/2014/11/%D5%BD%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%AC%D5%A1%D5%B6%D5%A1-%D5%B6%D5%A1%D5%BE%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%AA%D5%B7%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6-2/ |archive-date=26 верасня 2017 |url-status=dead }}
* {{cite web |url=https://aspu.am/hy/content/na17091/#sthash.Oh1l4i6U.dPnz2Niv.dpbs |title=Знаменитая пианистка в педагогическом |date=2013-05-06 |publisher=[[Армянскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Хачатура Абавяна|Армянский государственный педагогический университет имени Хачатура Абовяна]] |access-date=2016-11-13 |lang=hy |archive-date=13 лістапада 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113040055/https://aspu.am/hy/content/na17091/#sthash.Oh1l4i6U.dPnz2Niv.dpbs |url-status=dead }}
* {{cite web |url=http://www.rosbalt.ru/piter/2008/01/24/450044.html |title=В Большом зале Филармонии празднуют день рождения Моцарта |date=2008-01-24 |publisher=[[Росбалт]] |access-date=2016-11-13 |url-status=dead |archive-date=13 лістапада 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113113831/http://www.rosbalt.ru/piter/2008/01/24/450044.html }}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Навасардзян Святлана Аганесаўна}}</text>
      <sha1>5yrefrtneoc9aawuj29rz3w79f60m1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р61</title>
    <ns>0</ns>
    <id>472087</id>
    <revision>
      <id>5166108</id>
      <parentid>4422940</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5166108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2415" sha1="0qvfu5vkbsjxjaeqq18p9jq9yndfatd" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|61}}
| назва = [[Узда]] — [[Капыль]] — [[Гулевічы (Капыльскі раён)|Гулевічы]]
| назва2 = 
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён = [[Выява:Flag of Minsk Voblast.svg|24px|border]] [[Мінская вобласць]]
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 70
| пачатак = [[Узда]]
| праз = [[Капыль]]
| канец = [[Магістраль М8]]
| пакрыццё = [[асфальт]]
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога {{таблічка-by|Р|61}}''' — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння ў [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Узда|Узду]], Капыль і вёску Гулевічы. Працягласць — 70 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Уздзенскі раён|Уздзенскага]] і [[Капыльскі раён|Капыльскага]] раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]].

== Маршрут ==
* '''[[Уздзенскі раён]]'''
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Узда]] {{таблічка-by|Р|61}}
** [[Ануфрова]]
* '''[[Капыльскі раён]]'''
** [[Старыца (Капыльскі раён)|Старыца]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|91}}
** [[Русакі (Капыльскі раён)|Русакі]]
** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Капыль]]
** [[Цімкавічы]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|107}}
** [[Дзярэчына]]
** [[Гулевічы (Капыльскі раён)|Гулевічы]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|43}}

== Гл. таксама ==
* [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]]

== Спасылкі ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=ueZB9TnmrGY Дарога Р61 на YouTube ]

{{Дарогі Беларусі}}
{{DEFAULTSORT:Р061}}

[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>0qvfu5vkbsjxjaeqq18p9jq9yndfatd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чжан Ітан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>472866</id>
    <revision>
      <id>5165880</id>
      <parentid>5103374</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5165880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6685" sha1="31yy77jwf8aobt6yk8nlxbdu299s5m4" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Ітан}}
{{Вучоны 
| Імя                  = Чжан Ітан
| Арыгінал імя       = 张益唐
| Выява                 =
| Шырыня               = 
| Апісанне выявы              = 
| Месца нараджэння       = 
| Месца смерці   =
| Навуковая сфера  = 
| Месца працы   = 
| Альма-матэр    =
| Навуковы кіраўнік = {{нп5|Мо Цзун Цзянь||de|Tzuong-Tsieng Moh}}&lt;ref&gt;{{MathGenealogy|id=16848}}&lt;/ref&gt;
| Вядомыя вучні = 
| Вядомы як =
| Узнагароды і прэміі =
| Сайт = 
}}
'''Чжан Ітан''' ({{Кітайская||张益唐|Zhāng Yìtáng}}; нар. 1955) — амерыканскі матэматык кітайскага паходжання, які працуе ў галіне [[тэорыя лікаў|тэорыі лікаў]].

У 2013 годзе Чжан адправіў у часопіс «Annals of Mathematics» артыкул, у якім даказвалася, што існуе бесканечна многа пар паслядоўных {{нп5|Інтэрвалы паміж простымі лікамі|простых лікаў з рознасцю|en|Prime gap}} не больш за 70 мільёнаў&lt;ref name=nature&gt;{{cite news|last=McKee|first=Maggie|title=First proof that infinitely many prime numbers come in pairs|url=http://www.nature.com/news/first-proof-that-infinitely-many-prime-numbers-come-in-pairs-1.12989|accessdate=2013-05-21|newspaper=Nature|date=2013-05-14|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Гэты доказ можа разглядацца як рашэнне аслабленага варыянта задачы аб {{нп5|Простыя лікі-блізняты|простых ліках-блізнятах|en|Twin prime}}. Артыкул Чжана прайшоў рэцэнзаванне і быў прыняты ў друк&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://annals.math.princeton.edu/2014/179-3/p07|title=Bounded gaps between primes|first=Yitang|last=Zhang|journal=Annals of Mathematics|publisher=Princeton University and the Institute for Advanced Study|accessdate=2015-10-12|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lenta.ru/articles/2013/05/17/primes/|title=Братишка, ты цел?|author=Андрей Коняев|publisher=[[Lenta.ru]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/6H77fokdo?url=http://lenta.ru/articles/2013/05/17/primes/|archivedate=4 чэрвеня 2013|accessdate=31 ліпеня 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Адукацыя ==
У 1978 годзе Чжан паступіў у [[Пекінскі ўніверсітэт]] і закончыў яго ў 1982-м, атрымаўшы ступень бакалаўра па матэматыцы. Пасля заканчэння магістратуры ў 1985 годзе Чжан паступіў у аспірантуру [[Універсітэт Пердзью|ўніверсітэта Пердзью]]. У снежні 1991 года ён абараніў дысертацыю на ступень [[Доктар філасофіі|доктара філасофіі]]&lt;ref name=ttm-recall&gt;{{cite web|last=Moh|first=Tzuong-Tsieng.|title=Zhang, Yitang’s life at Purdue (Jan. 1985-Dec, 1991)|url=http://www.math.purdue.edu/~ttm/ZhangYt.pdf|accessdate=2013-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210505160226/https://www.math.purdue.edu/~ttm/ZhangYt.pdf|archivedate=5 мая 2021|lang=en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Кар’ера ==
Дысертацыя Чжана была прысвечана {{нп5|праблема якабіяна|праблеме якабіяна|en|Jacobian conjecture}}. Пасля заканчэння аспірантуры ў Чжана былі праблемы з пошукам працы ў навуковай сферы. Яму даводзілася працаваць бухгалтарам, у матэлях, у рэстаранах і г. д. У рэшце рэшт яму ўдалося атрымаць пасаду лектара ва [[Універсітэт Нью-Хэмпшыра|ўніверсітэце Нью-Хэмпшыра]]&lt;ref name=wired&gt;{{cite news|last=Klarreich|first=Erica|title=Unknown Mathematician Proves Elusive Property of Prime Numbers|url=http://www.wired.com/wiredscience/2013/05/twin-primes/all/|accessdate=May 20, 2013|newspaper=[[Wired]]}}&lt;/ref&gt;. У 2013 годзе ён быў узнагароджаны [[Прэмія Астроўскага|прэміяй Астроўскага]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ostrowski.ch/index_e.php?ifile=home|title=The 2013 Ostrowski Prize|accessdate=2014-04-22|lang=en}}&lt;/ref&gt;, у 2014-м — [[Прэмія Коўла|преміяй Коўла]] па тэорыі лікаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ams.org/news?news_id=2082|title=Yitang Zhang Receives 2014 AMS Cole Prize in Number Theory|date=2013-12-03|accessdate=2014-04-22|lang=en|archive-date=22 ліпеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722073810/http://www.ams.org/news?news_id=2082|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=prizebooklet&gt;{{cite web|url=http://www.ams.org/profession/prizes-awards/prizebooklet-2014.pdf|title=January 2014 AMS-MAA Prize booklet|page=7|accessdate=2014-04-22|lang=en}}&lt;/ref&gt;, [[Прэмія Рольфа Шока|прэміяй Рольфа Шока]] па матэматыцы&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kva.se/en/Prizes/Rolf-Shock-prizes|title=The 2014 Rolf Schock Prize|accessdate=2014-04-22|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140228142651/http://www.kva.se/en/Prizes/Rolf-Shock-prizes/|archivedate=28 лютага 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і стаў [[Стыпендыя Мак-Артура|лаўрэатам стыпендыі Мак-Артура]]&lt;ref&gt;[https://www.macfound.org/fellows/927/ Yitang Zhang — MacArthur Foundation]&lt;/ref&gt;. Па стане на студзень 2014 года ён займае пасаду поўнага прафесара ва ўніверсітэце Нью-Хэмпшыра&lt;ref&gt;[http://www.ams.org/profession/prizes-awards/prizebooklet-2014.pdf January 2014 Prizes and Awards Booklet], p. 5&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{reflist|2}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{ізаляваны артыкул}}

[[Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў]]
[[Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Матэматыкі Кітая]]
[[Катэгорыя:Матэматыкі ЗША]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты стыпендыі Мак-Артура]]</text>
      <sha1>31yy77jwf8aobt6yk8nlxbdu299s5m4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Прэм’ер-міністры Літвы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>495647</id>
    <revision>
      <id>5166136</id>
      <parentid>5030444</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T03:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5166136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3959" sha1="geoh821lqqfi6kmod19jovhs9t9nkck" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
| імя                       = Прэм’ер-міністры Літвы
| navbar                    = 
| state                     = 
|клас_спісаў   = hlist
| стыль_асноўнага_загалоўка = 
| загаловак                 = {{Сцяг|Літва}} [[Спіс прэм’ер-міністраў Літвы|Прэм’ер-міністры Літвы]]
| выява                     = [[Выява:Coat of Arms of Lithuania.svg|90px|Герб Літвы]]
| стыль_цела                = 
| стыль_загалоўкаў          = 
| стыль_спісаў              =
| стыль_уверсе              = 
| уверсе                    = 
| загаловак1                = [[Літоўская Рэспубліка (1918-1940)|Першая рэспубліка]]
| спіс1                     =
* [[Аўгусцінас Вальдзямарас]] (1918)
* [[Мікалас Сляжавічус]] (1918—1919)
* [[Пранас Давідайціс]] (1919)
* [[Мікалас Сляжавічус]] (1919)
* [[Эрнястас Галванаўскас]] (1919—1920)
* [[Казіс Грынюс]] (1920—1922)
* [[Эрнястас Галванаўскас]] (1922—1924)
* [[Антанас Туменас]] (1924—1925)
* [[Вітаўтас Пятруліс]] (1925)
* [[Ляонас Бістрас]] (1925—1926)
* [[Мікалас Сляжавічус]] (1926)
* [[Аўгусцінас Вальдзямарас]] (1926—1929)
* [[Юозас Тубяліс]] (1929—1938)
* [[Владас Міранас]] (1938—1939)
* [[Ёнас Чарнюс]] (1939)
* [[Антанас Мяркіс]] (1939—1940)
* [[Юстас Паляцкіс]] (1940)
* [[Вінцас Крэве-Міцкявічус]] (в.а., 1940)
| загаловак2                = [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўская ССР]]
| спіс2                     =
* [[Мячысловас Гядвілас]] (1940—1956)
* [[Мацеюс Шумаўскас]] (1956—1967)
* [[Юозас Манюшыс]] (1967—1981)
* [[Рынгаўдас Сонгайла]] (1981—1985)
* [[Вітаўтас Сакалаўскас]] (1985—1990)
| загаловак3                = [[Літоўская Рэспубліка|Другая рэспубліка]]
| спіс3                     =
* [[Казіміра Прунскене]] (1990—1991)
* [[Альбяртас Шыменас]] (1991)
* [[Гядзімінас Вагнорус]] (1991—1992)
* [[Аляксандрас Абішала]] (1992)
* [[Бранісловас Лубіс]] (1992—1993)
* [[Адольфас Шляжавічус]] (1993—1996)
* [[Лаўрынас Міндаўгас Станкявічус]] (1996)
* [[Гядзімінас Вагнорус]] (1996—1999)
* [[Ірэна Дзягутэне]] (в.а., 1999)
* [[Раландас Паксас]] (1999)
* [[Ірэна Дзягутэне]] (в.а., 1999)
* [[Андрус Кубілюс]] (1999—2000)
* [[Раландас Паксас]] (2000—2001)
* [[Эўгеніюс Гянтвілас]] (в.а., 2001)
* [[Альгірдас Бразаўскас]] (2001—2006)
* [[Зігмантас Бальчыціс]] (в.а., 2006)
* [[Гядзімінас Кіркілас]] (2006—2008)
* [[Андрус Кубілюс]] (2008—2012)
* [[Альгірдас Буткявічус]] (2012—2016)
* [[Саўлюс Сквярняліс]] (2016—2020)
* [[Інгрыда Шыманіце]] (2020—2024)
* [[Гінтаўтас Палуцкас]] (2024—2025)
* [[Інга Ругінене]] (2025-2026)
| стыль_унізе               = 
| унізе                     = 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Спісы кіраўнікоў урадаў|Літва]]
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Літва]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>geoh821lqqfi6kmod19jovhs9t9nkck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019</title>
    <ns>0</ns>
    <id>495655</id>
    <revision>
      <id>5165867</id>
      <parentid>5165866</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39681-66</username>
        <id>171129</id>
      </contributor>
      <origin>5165867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12530" sha1="58jvj67d3bnobxjxigyzm6k72hbm1b0" xml:space="preserve">{{Спаборніцтва футбольных зборных |
  | месца      = {{FRA}}
  | гарады     = 9
  | стадыёны   = 9
  | час адбору = вясна 2017 — зіма 2018
  | час        = [[7 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]] [[2019]]
  | назва      = Coupe du Monde Féminine de la FIFA 2019
  | лога       =
  | подпіс     = Лагатып
  | удзельнікаў = 179
  | удзельнікаў фінал = 24
  | чэмпіён    = 
  | раз        = 
  | 2 месца    = 
  | 3 месца    = 
  | 4 месца    = 
  | фінал      = 
  | гульняў    = 
  | гульняў адбор = 
  | галоў      = 
  | галоў адбор =
  | гледачоў   = 
  | бамбардзір = 
  | бгалоў     = 
  | бамбардзір адбор = 
  | бамбардзір адбор галоў = 
  | лепшы = 
  | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]]
  | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]]
}}
'''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019''' — 8-ы [[чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] [[ФІФА]], які пройдзе ў [[Францыя|Францыі]] з [[1 чэрвеня]] па [[30 чэрвеня]] [[2019]] года. Францыя ўпершыню прыме чэмпіянат свету сярод жанчын, у [[Еўропа|Еўропе]] ён пройдзе ў трэці раз.

У фінальнай частцы турніру возьмуць удзел 24 зборных.

== Кваліфікацыя ==
{{main|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019 (адборачны турнір)}}

14 кастрычніка 2016 года [[ФІФА]] абвясціла колькасць месцаў у фінальным турніры для кантынентальных канфедэрацый. Яна не змянілася ў параўнанні з папярэднім розыгрышам турніру, за выключэннем пераносу месца гаспадара з КАНКАКАФ (Канада) ва [[УЕФА]] (Францыя).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Канфедэрацыя
!Месцаў
|-
|АФК (Азія)
|5
|-
|КАФ (Афрыка)
|3
|-
|КАНКАКАФ (Паўночная і Цэнтральная Амерыка, Карыбскі басейн)
|3
|-
|[[КАНМЕБОЛ]] (Паўднёвая Амерыка)
|2
|-
|АКФ (Акіянія)
|1
|-
|[[УЕФА]] (Еўропа)
|8
|-
|Плэй-оф КАНКАКАФ — КАНМЕБОЛ
|1
|-
|Гаспадар
|1
|}

=== Выйшлі ў фінальны турнір ===

{|
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html |title=Women's Ranking |work=[[FIFA]] |date=29 сакавіка 2019 |access-date=29 сакавіка 2019 |archive-date=19 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119075902/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|АФК
|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]
|6
|-
|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]
|16
|-
|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]
|7
|-
|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]]
|14
|-
|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]]
|34
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАФ
|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]
|46
|-
|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]
|38
|-
|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]]
|49
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАНКАКАФ
|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]
|5
|-
|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]]
|53
|-
|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
|1
|-
|АКФ
|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]]
|19
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;/&gt;
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[УЕФА]]
|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
|3
|-
|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]
|4
|-
|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]
|2
|-
|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]
|15
|-
|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
|8
|-
|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]
|12
|-
|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]]
|20
|-
|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]
|13
|-
|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
|9
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[КАНМЕБОЛ]]
|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]]
|37
|-
|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]
|10
|-
|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]]
|39
|}
|}

== Плэй-оф ==

&lt;section begin=bracket /&gt;{{Турнір16+
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=1/8 фіналу
|RD2=Чвэрцьфіналы
|RD3=Паўфіналы
|RD4=Фінал
|Consol=Матч за трэцяе месца
&lt;!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 16--&gt;
|22 чэрвеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ({{pso}})|1 (4)|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]|1 (1)
|23 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]|0
|23 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ({{aet}})|2|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]|1
|24 чэрвеня – [[Стад Агюст Дэлон|Рэймс]]|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|25 чэрвеня – [[Стад дэ ла Масон|Манпелье]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|2|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]|0
|25 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]|1
|22 чэрвеня – [[Стад дэ Альп|Грэнобль]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|3|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]|0
|24 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|1|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]|0
&lt;!--Quarter-finals--&gt;
|27 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]|0|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3
|28 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|29 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|0|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2
|29 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
&lt;!--Semi-finals--&gt;
|2 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|3 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ({{aet}})|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|0
&lt;!--Final--&gt;
|7 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|0
&lt;!--Third place play-off--&gt;
|6 ліпеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
}}&lt;section end=bracket /&gt;

== Спасылкі ==
* [http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html Афіцыйны сайт чэмпіянату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080703220738/http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html |date=3 ліпеня 2008 }}

{{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019| ]]
[[Катэгорыя:2019 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Чэрвень 2019 года]]</text>
      <sha1>58jvj67d3bnobxjxigyzm6k72hbm1b0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165869</id>
      <parentid>5165867</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39681-66</username>
        <id>171129</id>
      </contributor>
      <origin>5165869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12579" sha1="f3cfw5bx5c81gcanx2w3t241zxmrknr" xml:space="preserve">{{Спаборніцтва футбольных зборных |
  | месца      = {{FRA}}
  | гарады     = 9
  | стадыёны   = 9
  | час адбору = вясна 2017 — зіма 2018
  | час        = [[7 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]] [[2019]]
  | назва      = Coupe du Monde Féminine de la FIFA 2019
  | лога       =
  | подпіс     = Лагатып
  | удзельнікаў = 179
  | удзельнікаў фінал = 24
  | чэмпіён    = 
  | раз        = 
  | 2 месца    = 
  | 3 месца    = 
  | 4 месца    = 
  | фінал      = 
  | гульняў    = 
  | гульняў адбор = 
  | галоў      = 
  | галоў адбор =
  | гледачоў   = 
  | бамбардзір = 
  | бгалоў     = 
  | бамбардзір адбор = 
  | бамбардзір адбор галоў = 
  | лепшы = 
  | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]]
  | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]]
}}
'''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019''' — 8-ы [[чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] [[ФІФА]], які пройдзе ў [[Францыя|Францыі]] з [[1 чэрвеня]] па [[30 чэрвеня]] [[2019]] года. Францыя ўпершыню прыме чэмпіянат свету сярод жанчын, у [[Еўропа|Еўропе]] ён пройдзе ў трэці раз.

У фінальнай частцы турніру возьмуць удзел 24 зборных.

== Кваліфікацыя ==
{{main|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019 (адборачны турнір)}}

14 кастрычніка 2016 года [[ФІФА]] абвясціла колькасць месцаў у фінальным турніры для кантынентальных канфедэрацый. Яна не змянілася ў параўнанні з папярэднім розыгрышам турніру, за выключэннем пераносу месца гаспадара з КАНКАКАФ (Канада) ва [[УЕФА]] (Францыя).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Канфедэрацыя
!Месцаў
|-
|АФК (Азія)
|5
|-
|КАФ (Афрыка)
|3
|-
|КАНКАКАФ (Паўночная і Цэнтральная Амерыка, Карыбскі басейн)
|3
|-
|[[КАНМЕБОЛ]] (Паўднёвая Амерыка)
|2
|-
|АКФ (Акіянія)
|1
|-
|[[УЕФА]] (Еўропа)
|8
|-
|Плэй-оф КАНКАКАФ — КАНМЕБОЛ
|1
|-
|Гаспадар
|1
|}

=== Выйшлі ў фінальны турнір ===

{|
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html |title=Women's Ranking |work=[[FIFA]] |date=29 сакавіка 2019 |access-date=29 сакавіка 2019 |archive-date=19 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119075902/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|АФК
|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]
|6
|-
|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]
|16
|-
|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]
|7
|-
|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]]
|14
|-
|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]]
|34
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАФ
|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]
|46
|-
|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]
|38
|-
|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]]
|49
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАНКАКАФ
|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]
|5
|-
|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]]
|53
|-
|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
|1
|-
|АКФ
|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]]
|19
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;/&gt;
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[УЕФА]]
|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
|3
|-
|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]
|4
|-
|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]
|2
|-
|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]
|15
|-
|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
|8
|-
|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]
|12
|-
|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]]
|20
|-
|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]
|13
|-
|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
|9
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[КАНМЕБОЛ]]
|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]]
|37
|-
|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]
|10
|-
|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]]
|39
|}
|}

== Плэй-оф ==

&lt;section begin=bracket /&gt;{{Турнір16+
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=1/8 фіналу
|RD2=Чвэрцьфіналы
|RD3=Паўфіналы
|RD4=Фінал
|Consol=Матч за трэцяе месца
&lt;!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 16--&gt;
|22 чэрвеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ([[Пенальці|пен.]])|1 (4)|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]|1 (1)
|23 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]|0
|23 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ([[Дадатковы час|дч.]])|2|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]|1
|24 чэрвеня – [[Стад Агюст Дэлон|Рэймс]]|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|25 чэрвеня – [[Стад дэ ла Масон|Манпелье]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|2|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]|0
|25 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]|1
|22 чэрвеня – [[Стад дэ Альп|Грэнобль]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|3|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]|0
|24 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|1|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]|0
&lt;!--Quarter-finals--&gt;
|27 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]|0|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3
|28 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|29 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|0|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2
|29 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
&lt;!--Semi-finals--&gt;
|2 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|3 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ({{aet}})|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|0
&lt;!--Final--&gt;
|7 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|0
&lt;!--Third place play-off--&gt;
|6 ліпеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
}}&lt;section end=bracket /&gt;

== Спасылкі ==
* [http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html Афіцыйны сайт чэмпіянату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080703220738/http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html |date=3 ліпеня 2008 }}

{{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019| ]]
[[Катэгорыя:2019 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Чэрвень 2019 года]]</text>
      <sha1>f3cfw5bx5c81gcanx2w3t241zxmrknr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165872</id>
      <parentid>5165869</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shsjdjdjjdjsjsk</username>
        <id>171131</id>
      </contributor>
      <origin>5165872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12978" sha1="778stz56nzbsooyoo0rpnsu1ujxc2n5" xml:space="preserve">{{Спаборніцтва футбольных зборных |
  | месца      = {{FRA}}
  | гарады     = 9
  | стадыёны   = 9
  | час адбору = вясна 2017 — зіма 2018
  | час        = [[7 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]] [[2019]]
  | назва      = Coupe du Monde Féminine de la FIFA 2019
  | лога       =
  | подпіс     = Лагатып
  | удзельнікаў = 179
  | удзельнікаў фінал = 24
  | чэмпіён    = {{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
  | 2 месца  = {{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
  | 3 месца = {{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
  | 4 месца = {{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
  | фінал      = 
  | гульняў    = 
  | гульняў адбор = 
  | галоў      = 
  | галоў адбор =
  | гледачоў   = 
  | бамбардзір = 
  | бгалоў     = 
  | бамбардзір адбор = 
  | бамбардзір адбор галоў = 
  | лепшы = 
  | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]]
  | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]]
}}
'''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019''' — 8-ы [[чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] [[ФІФА]], які пройдзе ў [[Францыя|Францыі]] з [[1 чэрвеня]] па [[30 чэрвеня]] [[2019]] года. Францыя ўпершыню прыме чэмпіянат свету сярод жанчын, у [[Еўропа|Еўропе]] ён пройдзе ў трэці раз.

У фінальнай частцы турніру возьмуць удзел 24 зборных.

== Кваліфікацыя ==
{{main|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019 (адборачны турнір)}}

14 кастрычніка 2016 года [[ФІФА]] абвясціла колькасць месцаў у фінальным турніры для кантынентальных канфедэрацый. Яна не змянілася ў параўнанні з папярэднім розыгрышам турніру, за выключэннем пераносу месца гаспадара з КАНКАКАФ (Канада) ва [[УЕФА]] (Францыя).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Канфедэрацыя
!Месцаў
|-
|АФК (Азія)
|5
|-
|КАФ (Афрыка)
|3
|-
|КАНКАКАФ (Паўночная і Цэнтральная Амерыка, Карыбскі басейн)
|3
|-
|[[КАНМЕБОЛ]] (Паўднёвая Амерыка)
|2
|-
|АКФ (Акіянія)
|1
|-
|[[УЕФА]] (Еўропа)
|8
|-
|Плэй-оф КАНКАКАФ — КАНМЕБОЛ
|1
|-
|Гаспадар
|1
|}

=== Выйшлі ў фінальны турнір ===

{|
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html |title=Women's Ranking |work=[[FIFA]] |date=29 сакавіка 2019 |access-date=29 сакавіка 2019 |archive-date=19 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119075902/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|АФК
|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]
|6
|-
|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]
|16
|-
|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]
|7
|-
|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]]
|14
|-
|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]]
|34
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАФ
|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]
|46
|-
|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]
|38
|-
|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]]
|49
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАНКАКАФ
|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]
|5
|-
|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]]
|53
|-
|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
|1
|-
|АКФ
|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]]
|19
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;/&gt;
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[УЕФА]]
|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
|3
|-
|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]
|4
|-
|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]
|2
|-
|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]
|15
|-
|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
|8
|-
|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]
|12
|-
|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]]
|20
|-
|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]
|13
|-
|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
|9
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[КАНМЕБОЛ]]
|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]]
|37
|-
|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]
|10
|-
|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]]
|39
|}
|}

== Плэй-оф ==

&lt;section begin=bracket /&gt;{{Турнір16+
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=1/8 фіналу
|RD2=Чвэрцьфіналы
|RD3=Паўфіналы
|RD4=Фінал
|Consol=Матч за трэцяе месца
&lt;!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 16--&gt;
|22 чэрвеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ([[Пенальці|пен.]])|1 (4)|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]|1 (1)
|23 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]|0
|23 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ([[Дадатковы час|дч.]])|2|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]|1
|24 чэрвеня – [[Стад Агюст Дэлон|Рэймс]]|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|25 чэрвеня – [[Стад дэ ла Масон|Манпелье]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|2|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]|0
|25 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]|1
|22 чэрвеня – [[Стад дэ Альп|Грэнобль]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|3|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]|0
|24 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|1|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]|0
&lt;!--Quarter-finals--&gt;
|27 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]|0|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3
|28 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|29 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|0|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2
|29 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
&lt;!--Semi-finals--&gt;
|2 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|3 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ({{aet}})|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|0
&lt;!--Final--&gt;
|7 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|0
&lt;!--Third place play-off--&gt;
|6 ліпеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
}}&lt;section end=bracket /&gt;

== Спасылкі ==
* [http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html Афіцыйны сайт чэмпіянату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080703220738/http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html |date=3 ліпеня 2008 }}

{{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019| ]]
[[Катэгорыя:2019 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Чэрвень 2019 года]]</text>
      <sha1>778stz56nzbsooyoo0rpnsu1ujxc2n5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165874</id>
      <parentid>5165872</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shsjdjdjjdjsjsk</username>
        <id>171131</id>
      </contributor>
      <origin>5165874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12976" sha1="ddks87cdml50el6pkaycpb72w4wy735" xml:space="preserve">{{Спаборніцтва футбольных зборных |
  | месца      = {{FRA}}
  | гарады     = 9
  | стадыёны   = 9
  | час адбору = вясна 2017 — зіма 2018
  | час        = [[7 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]] [[2019]]
  | назва      = Coupe du Monde Féminine de la FIFA 2019
  | лога       =
  | подпіс     = Лагатып
  | удзельнікаў = 179
  | удзельнікаў фінал = 24
  | чэмпіён    = {{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
  | 2 месца  = {{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
  | 3 месца = {{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
  | 4 месца = {{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
  | фінал      = 
  | гульняў    = 
  | гульняў адбор = 
  | галоў      = 
  | галоў адбор =
  | гледачоў   = 
  | бамбардзір = 
  | бгалоў     = 
  | бамбардзір адбор = 
  | бамбардзір адбор галоў = 
  | лепшы = 
  | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]]
  | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]]
}}
'''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019''' — 8-ы [[чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] [[ФІФА]], які пройдзе ў [[Францыя|Францыі]] з [[1 чэрвеня]] па [[30 чэрвеня]] [[2019]] года. Францыя ўпершыню прыме чэмпіянат свету сярод жанчын, у [[Еўропа|Еўропе]] ён пройдзе ў трэці раз.

У фінальнай частцы турніру прынялі ўдзел 24 каманды.

== Кваліфікацыя ==
{{main|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019 (адборачны турнір)}}

14 кастрычніка 2016 года [[ФІФА]] абвясціла колькасць месцаў у фінальным турніры для кантынентальных канфедэрацый. Яна не змянілася ў параўнанні з папярэднім розыгрышам турніру, за выключэннем пераносу месца гаспадара з КАНКАКАФ (Канада) ва [[УЕФА]] (Францыя).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Канфедэрацыя
!Месцаў
|-
|АФК (Азія)
|5
|-
|КАФ (Афрыка)
|3
|-
|КАНКАКАФ (Паўночная і Цэнтральная Амерыка, Карыбскі басейн)
|3
|-
|[[КАНМЕБОЛ]] (Паўднёвая Амерыка)
|2
|-
|АКФ (Акіянія)
|1
|-
|[[УЕФА]] (Еўропа)
|8
|-
|Плэй-оф КАНКАКАФ — КАНМЕБОЛ
|1
|-
|Гаспадар
|1
|}

=== Выйшлі ў фінальны турнір ===

{|
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html |title=Women's Ranking |work=[[FIFA]] |date=29 сакавіка 2019 |access-date=29 сакавіка 2019 |archive-date=19 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119075902/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|АФК
|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]
|6
|-
|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]
|16
|-
|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]
|7
|-
|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]]
|14
|-
|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]]
|34
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАФ
|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]
|46
|-
|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]
|38
|-
|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]]
|49
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАНКАКАФ
|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]
|5
|-
|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]]
|53
|-
|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
|1
|-
|АКФ
|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]]
|19
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;/&gt;
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[УЕФА]]
|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
|3
|-
|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]
|4
|-
|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]
|2
|-
|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]
|15
|-
|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
|8
|-
|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]
|12
|-
|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]]
|20
|-
|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]
|13
|-
|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
|9
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[КАНМЕБОЛ]]
|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]]
|37
|-
|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]
|10
|-
|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]]
|39
|}
|}

== Плэй-оф ==

&lt;section begin=bracket /&gt;{{Турнір16+
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=1/8 фіналу
|RD2=Чвэрцьфіналы
|RD3=Паўфіналы
|RD4=Фінал
|Consol=Матч за трэцяе месца
&lt;!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 16--&gt;
|22 чэрвеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ([[Пенальці|пен.]])|1 (4)|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]|1 (1)
|23 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]|0
|23 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ([[Дадатковы час|дч.]])|2|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]|1
|24 чэрвеня – [[Стад Агюст Дэлон|Рэймс]]|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|25 чэрвеня – [[Стад дэ ла Масон|Манпелье]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|2|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]|0
|25 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]|1
|22 чэрвеня – [[Стад дэ Альп|Грэнобль]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|3|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]|0
|24 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|1|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]|0
&lt;!--Quarter-finals--&gt;
|27 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]|0|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3
|28 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|29 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|0|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2
|29 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
&lt;!--Semi-finals--&gt;
|2 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|3 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ({{aet}})|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|0
&lt;!--Final--&gt;
|7 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|0
&lt;!--Third place play-off--&gt;
|6 ліпеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
}}&lt;section end=bracket /&gt;

== Спасылкі ==
* [http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html Афіцыйны сайт чэмпіянату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080703220738/http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html |date=3 ліпеня 2008 }}

{{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019| ]]
[[Катэгорыя:2019 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Чэрвень 2019 года]]</text>
      <sha1>ddks87cdml50el6pkaycpb72w4wy735</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165913</id>
      <parentid>5165874</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shsjdjdjjdjsjsk</username>
        <id>171131</id>
      </contributor>
      <origin>5165913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13004" sha1="5h339p7x6qz7r6kjn5l69se3wpz9qdp" xml:space="preserve">{{Спаборніцтва футбольных зборных |
  | месца      = {{FRA}}
  | гарады     = 9
  | стадыёны   = 9
  | час адбору = вясна 2017 — зіма 2018
  | час        = [[7 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]] [[2019]]
  | назва      = Coupe du Monde Féminine de la FIFA 2019
  | лога       =
  | подпіс     = Лагатып
  | удзельнікаў = 179
  | удзельнікаў фінал = 24
  | чэмпіён    = {{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
  | 2 месца  = {{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
  | 3 месца = {{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
  | 4 месца = {{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
  | фінал      = 
  | гульняў    = 
  | гульняў адбор = 
  | галоў      = 
  | галоў адбор =
  | гледачоў   = 
  | бамбардзір = 
  | бгалоў     = 
  | бамбардзір адбор = 
  | бамбардзір адбор галоў = 
  | лепшы = 
  | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]]
  | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]]
}}
'''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019''' — 8-ы [[чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] [[ФІФА]], які пройдзе ў [[Францыя|Францыі]] з [[1 чэрвеня]] па [[30 чэрвеня]] [[2019]] года. Францыя ўпершыню прыме чэмпіянат свету сярод жанчын, у [[Еўропа|Еўропе]] ён пройдзе ў трэці раз.

У фінальнай частцы турніру прынялі ўдзел 24 каманды.

== Кваліфікацыя ==
{{main|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019 (адборачны турнір)}}

14 кастрычніка 2016 года [[ФІФА]] абвясціла колькасць месцаў у фінальным турніры для кантынентальных канфедэрацый. Яна не змянілася ў параўнанні з папярэднім розыгрышам турніру, за выключэннем пераносу месца гаспадара з КАНКАКАФ (Канада) ва [[УЕФА]] (Францыя).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Канфедэрацыя
!Месцаў
|-
|АФК (Азія)
|5
|-
|КАФ (Афрыка)
|3
|-
|КАНКАКАФ (Паўночная і Цэнтральная Амерыка, Карыбскі басейн)
|3
|-
|[[КАНМЕБОЛ]] (Паўднёвая Амерыка)
|2
|-
|АКФ (Акіянія)
|1
|-
|[[УЕФА]] (Еўропа)
|8
|-
|Плэй-оф КАНКАКАФ — КАНМЕБОЛ
|1
|-
|Гаспадар
|1
|}

=== Выйшлі ў фінальны турнір ===

{|
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html |title=Women's Ranking |work=[[FIFA]] |date=29 сакавіка 2019 |access-date=29 сакавіка 2019 |archive-date=19 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119075902/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|АФК
|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]
|6
|-
|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]
|16
|-
|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]
|7
|-
|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]]
|14
|-
|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]]
|34
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАФ
|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]
|46
|-
|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]
|38
|-
|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]]
|49
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАНКАКАФ
|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]
|5
|-
|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]]
|53
|-
|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
|1
|-
|АКФ
|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]]
|19
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;/&gt;
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[УЕФА]]
|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
|3
|-
|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]
|4
|-
|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]
|2
|-
|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]
|15
|-
|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
|8
|-
|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]
|12
|-
|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]]
|20
|-
|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]
|13
|-
|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
|9
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[КАНМЕБОЛ]]
|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]]
|37
|-
|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]
|10
|-
|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]]
|39
|}
|}

== Плэй-оф ==

&lt;section begin=bracket /&gt;{{Турнір16+
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=1/8 фіналу
|RD2=Чвэрцьфіналы
|RD3=Паўфіналы
|RD4=Фінал
|Consol=Матч за трэцяе месца
&lt;!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 16--&gt;
|22 чэрвеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ([[Пенальці|пен.]])|1 (4)|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]|1 (1)
|23 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]|0
|23 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ([[Дадатковы час|дч.]])|2|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]|1
|24 чэрвеня – [[Стад Агюст Дэлон|Рэймс]]|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|25 чэрвеня – [[Стад дэ ла Масон|Манпелье]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|2|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]|0
|25 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]|1
|22 чэрвеня – [[Стад дэ Альп|Грэнобль]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|3|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]|0
|24 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|1|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]|0
&lt;!--Quarter-finals--&gt;
|27 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]|0|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3
|28 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|29 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|0|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2
|29 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
&lt;!--Semi-finals--&gt;
|2 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|3 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ([[Дадатковы час|дч.]])|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|0
&lt;!--Final--&gt;
|7 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|0
&lt;!--Third place play-off--&gt;
|6 ліпеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
}}&lt;section end=bracket /&gt;

== Спасылкі ==
* [http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html Афіцыйны сайт чэмпіянату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080703220738/http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html |date=3 ліпеня 2008 }}

{{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019| ]]
[[Катэгорыя:2019 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Чэрвень 2019 года]]</text>
      <sha1>5h339p7x6qz7r6kjn5l69se3wpz9qdp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165920</id>
      <parentid>5165913</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39841-92</username>
        <id>171135</id>
      </contributor>
      <origin>5165920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21482" sha1="qwdt5v9l32ryhvrxsh2cf0rbzf87ncj" xml:space="preserve">{{Спаборніцтва футбольных зборных |
  | месца      = {{FRA}}
  | гарады     = 9
  | стадыёны   = 9
  | час адбору = вясна 2017 — зіма 2018
  | час        = [[7 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]] [[2019]]
  | назва      = Coupe du Monde Féminine de la FIFA 2019
  | лога       =
  | подпіс     = Лагатып
  | удзельнікаў = 179
  | удзельнікаў фінал = 24
  | чэмпіён    = {{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
  | 2 месца  = {{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
  | 3 месца = {{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
  | 4 месца = {{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
  | фінал      = 
  | гульняў    = 
  | гульняў адбор = 
  | галоў      = 
  | галоў адбор =
  | гледачоў   = 
  | бамбардзір = 
  | бгалоў     = 
  | бамбардзір адбор = 
  | бамбардзір адбор галоў = 
  | лепшы = 
  | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]]
  | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]]
}}
'''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019''' — 8-ы [[чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] [[ФІФА]], які пройдзе ў [[Францыя|Францыі]] з [[1 чэрвеня]] па [[30 чэрвеня]] [[2019]] года. Францыя ўпершыню прыме чэмпіянат свету сярод жанчын, у [[Еўропа|Еўропе]] ён пройдзе ў трэці раз.

У фінальнай частцы турніру прынялі ўдзел 24 каманды.

== Кваліфікацыя ==
{{main|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019 (адборачны турнір)}}

14 кастрычніка 2016 года [[ФІФА]] абвясціла колькасць месцаў у фінальным турніры для кантынентальных канфедэрацый. Яна не змянілася ў параўнанні з папярэднім розыгрышам турніру, за выключэннем пераносу месца гаспадара з КАНКАКАФ (Канада) ва [[УЕФА]] (Францыя).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Канфедэрацыя
!Месцаў
|-
|АФК (Азія)
|5
|-
|КАФ (Афрыка)
|3
|-
|КАНКАКАФ (Паўночная і Цэнтральная Амерыка, Карыбскі басейн)
|3
|-
|[[КАНМЕБОЛ]] (Паўднёвая Амерыка)
|2
|-
|АКФ (Акіянія)
|1
|-
|[[УЕФА]] (Еўропа)
|8
|-
|Плэй-оф КАНКАКАФ — КАНМЕБОЛ
|1
|-
|Гаспадар
|1
|}

=== Выйшлі ў фінальны турнір ===

{|
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html |title=Women's Ranking |work=[[FIFA]] |date=29 сакавіка 2019 |access-date=29 сакавіка 2019 |archive-date=19 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119075902/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|АФК
|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]
|6
|-
|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]
|16
|-
|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]
|7
|-
|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]]
|14
|-
|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]]
|34
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАФ
|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]
|46
|-
|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]
|38
|-
|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]]
|49
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАНКАКАФ
|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]
|5
|-
|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]]
|53
|-
|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
|1
|-
|АКФ
|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]]
|19
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;/&gt;
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[УЕФА]]
|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
|3
|-
|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]
|4
|-
|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]
|2
|-
|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]
|15
|-
|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
|8
|-
|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]
|12
|-
|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]]
|20
|-
|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]
|13
|-
|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
|9
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[КАНМЕБОЛ]]
|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]]
|37
|-
|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]
|10
|-
|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]]
|39
|}
|}

== Групавы этап ==

=== Група A ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ||3||3||0||0||7||1||+6||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ||3||2||0||1||6||3||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]] ||3||1||0||2||2||4||-2||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]] ||3||0||0||3||1||8||-7||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група B ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]] ||3||3||0||0||6||0||+6||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]] ||3||1||1||1||3||2||+1||'''4'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]] ||3||1||1||1||1||1||0||'''4'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] ||3||0||0||3||1||8||-7||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група C ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]] ||3||2||0||1||7||2||+5||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]] ||3||2||0||1||8||5||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]] ||3||2||0||1||6||3||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]] ||3||0||0||3||1||12||-11||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група D ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]] ||3||3||0||0||5||1||+4||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]] ||3||1||1||1||2||3||-1||'''4'''
|- bgcolor=#ffcccc
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]] ||3||0||2||1||3||4||-1||'''2'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]] ||3||0||1||2||5||7||-2||'''1'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група E ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=150|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ||3||3||0||0||6||2||+4||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]] ||3||2||0||1||4||2||+2||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]] ||3||1||0||2||3||5||-2||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]] ||3||0||0||3||1||5||-4||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група F ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]] ||3||3||0||0||18||0||+18||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]] ||3||2||0||1||7||3||+4||'''6'''
|- bgcolor=#ffcccc
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]] ||3||1||0||2||2||5||-3||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Таіланд}} [[Жаночая зборная Таіланда па футболе|Таіланд]] ||3||0||0||3||1||20||-19||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

== Плэй-оф ==

&lt;section begin=bracket /&gt;{{Турнір16+
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=1/8 фіналу
|RD2=Чвэрцьфіналы
|RD3=Паўфіналы
|RD4=Фінал
|Consol=Матч за трэцяе месца
&lt;!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 16--&gt;
|22 чэрвеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ([[Пенальці|пен.]])|1 (4)|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]|1 (1)
|23 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]|0
|23 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ([[Дадатковы час|дч.]])|2|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]|1
|24 чэрвеня – [[Стад Агюст Дэлон|Рэймс]]|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|25 чэрвеня – [[Стад дэ ла Масон|Манпелье]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|2|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]|0
|25 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]|1
|22 чэрвеня – [[Стад дэ Альп|Грэнобль]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|3|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]|0
|24 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|1|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]|0
&lt;!--Quarter-finals--&gt;
|27 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]|0|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3
|28 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|29 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|0|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2
|29 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
&lt;!--Semi-finals--&gt;
|2 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|3 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ([[Дадатковы час|дч.]])|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|0
&lt;!--Final--&gt;
|7 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|0
&lt;!--Third place play-off--&gt;
|6 ліпеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
}}&lt;section end=bracket /&gt;

== Спасылкі ==
* [http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html Афіцыйны сайт чэмпіянату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080703220738/http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html |date=3 ліпеня 2008 }}

{{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019| ]]
[[Катэгорыя:2019 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Чэрвень 2019 года]]</text>
      <sha1>qwdt5v9l32ryhvrxsh2cf0rbzf87ncj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165922</id>
      <parentid>5165920</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39841-92</username>
        <id>171135</id>
      </contributor>
      <origin>5165922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21360" sha1="rzbrttwsqqqitovh2spcjq6yxucmx4f" xml:space="preserve">{{Спаборніцтва футбольных зборных |
  | месца      = {{FRA}}
  | гарады     = 9
  | стадыёны   = 9
  | час адбору = вясна 2017 — зіма 2018
  | час        = [[7 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]] [[2019]]
  | назва      = Coupe du Monde Féminine de la FIFA 2019
  | лога       =
  | подпіс     = Лагатып
  | удзельнікаў = 179
  | удзельнікаў фінал = 24
  | чэмпіён    = {{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
  | 2 месца  = {{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
  | 3 месца = {{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
  | 4 месца = {{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
  | фінал      = 
  | гульняў    = 
  | гульняў адбор = 
  | галоў      = 
  | галоў адбор =
  | гледачоў   = 
  | бамбардзір = 
  | бгалоў     = 
  | бамбардзір адбор = 
  | бамбардзір адбор галоў = 
  | лепшы = 
  | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]]
  | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]]
}}
'''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019''' — 8-ы [[чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] [[ФІФА]], які пройдзе ў [[Францыя|Францыі]] з [[1 чэрвеня]] па [[30 чэрвеня]] [[2019]] года. Францыя ўпершыню прыме чэмпіянат свету сярод жанчын, у [[Еўропа|Еўропе]] ён пройдзе ў трэці раз.

У фінальнай частцы турніру прынялі ўдзел 24 каманды.

== Кваліфікацыя ==

14 кастрычніка 2016 года [[ФІФА]] абвясціла колькасць месцаў у фінальным турніры для кантынентальных канфедэрацый. Яна не змянілася ў параўнанні з папярэднім розыгрышам турніру, за выключэннем пераносу месца гаспадара з КАНКАКАФ (Канада) ва [[УЕФА]] (Францыя).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Канфедэрацыя
!Месцаў
|-
|АФК (Азія)
|5
|-
|КАФ (Афрыка)
|3
|-
|КАНКАКАФ (Паўночная і Цэнтральная Амерыка, Карыбскі басейн)
|3
|-
|[[КАНМЕБОЛ]] (Паўднёвая Амерыка)
|2
|-
|АКФ (Акіянія)
|1
|-
|[[УЕФА]] (Еўропа)
|8
|-
|Плэй-оф КАНКАКАФ — КАНМЕБОЛ
|1
|-
|Гаспадар
|1
|}

=== Выйшлі ў фінальны турнір ===

{|
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html |title=Women's Ranking |work=[[FIFA]] |date=29 сакавіка 2019 |access-date=29 сакавіка 2019 |archive-date=19 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119075902/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|АФК
|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]
|6
|-
|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]
|16
|-
|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]
|7
|-
|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]]
|14
|-
|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]]
|34
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАФ
|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]
|46
|-
|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]
|38
|-
|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]]
|49
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАНКАКАФ
|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]
|5
|-
|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]]
|53
|-
|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
|1
|-
|АКФ
|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]]
|19
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;/&gt;
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[УЕФА]]
|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
|3
|-
|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]
|4
|-
|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]
|2
|-
|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]
|15
|-
|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
|8
|-
|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]
|12
|-
|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]]
|20
|-
|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]
|13
|-
|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
|9
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[КАНМЕБОЛ]]
|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]]
|37
|-
|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]
|10
|-
|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]]
|39
|}
|}

== Групавы этап ==

=== Група A ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ||3||3||0||0||7||1||+6||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ||3||2||0||1||6||3||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]] ||3||1||0||2||2||4||-2||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]] ||3||0||0||3||1||8||-7||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група B ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]] ||3||3||0||0||6||0||+6||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]] ||3||1||1||1||3||2||+1||'''4'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]] ||3||1||1||1||1||1||0||'''4'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] ||3||0||0||3||1||8||-7||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група C ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]] ||3||2||0||1||7||2||+5||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]] ||3||2||0||1||8||5||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]] ||3||2||0||1||6||3||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]] ||3||0||0||3||1||12||-11||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група D ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]] ||3||3||0||0||5||1||+4||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]] ||3||1||1||1||2||3||-1||'''4'''
|- bgcolor=#ffcccc
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]] ||3||0||2||1||3||4||-1||'''2'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]] ||3||0||1||2||5||7||-2||'''1'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група E ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=150|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ||3||3||0||0||6||2||+4||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]] ||3||2||0||1||4||2||+2||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]] ||3||1||0||2||3||5||-2||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]] ||3||0||0||3||1||5||-4||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група F ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]] ||3||3||0||0||18||0||+18||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]] ||3||2||0||1||7||3||+4||'''6'''
|- bgcolor=#ffcccc
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]] ||3||1||0||2||2||5||-3||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]] ||3||0||0||3||1||20||-19||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

== Плэй-оф ==

&lt;section begin=bracket /&gt;{{Турнір16+
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=1/8 фіналу
|RD2=Чвэрцьфіналы
|RD3=Паўфіналы
|RD4=Фінал
|Consol=Матч за трэцяе месца
&lt;!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 16--&gt;
|22 чэрвеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ([[Пенальці|пен.]])|1 (4)|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]|1 (1)
|23 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]|0
|23 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ([[Дадатковы час|дч.]])|2|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]|1
|24 чэрвеня – [[Стад Агюст Дэлон|Рэймс]]|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|25 чэрвеня – [[Стад дэ ла Масон|Манпелье]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|2|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]|0
|25 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]|1
|22 чэрвеня – [[Стад дэ Альп|Грэнобль]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|3|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]|0
|24 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|1|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]|0
&lt;!--Quarter-finals--&gt;
|27 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]|0|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3
|28 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|29 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|0|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2
|29 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
&lt;!--Semi-finals--&gt;
|2 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|3 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ([[Дадатковы час|дч.]])|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|0
&lt;!--Final--&gt;
|7 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|0
&lt;!--Third place play-off--&gt;
|6 ліпеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
}}&lt;section end=bracket /&gt;

== Спасылкі ==
* [http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html Афіцыйны сайт чэмпіянату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080703220738/http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html |date=3 ліпеня 2008 }}

{{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019| ]]
[[Катэгорыя:2019 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Чэрвень 2019 года]]</text>
      <sha1>rzbrttwsqqqitovh2spcjq6yxucmx4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165923</id>
      <parentid>5165922</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39841-92</username>
        <id>171135</id>
      </contributor>
      <origin>5165923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21342" sha1="gwk9jdxjzf2nnebeeb4k5hyz5ykryi9" xml:space="preserve">{{Спаборніцтва футбольных зборных |
  | месца      = {{FRA}}
  | гарады     = 9
  | стадыёны   = 9
  | час адбору = вясна 2017 — зіма 2018
  | час        = [[7 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]] [[2019]]
  | назва      = Coupe du Monde Féminine de la FIFA 2019
  | лога       =
  | подпіс     = Лагатып
  | удзельнікаў = 179
  | удзельнікаў фінал = 24
  | чэмпіён    = {{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
  | 2 месца  = {{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
  | 3 месца = {{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
  | 4 месца = {{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
  | фінал      = 
  | гульняў    = 
  | гульняў адбор = 
  | галоў      = 
  | галоў адбор =
  | гледачоў   = 
  | бамбардзір = 
  | бгалоў     = 
  | бамбардзір адбор = 
  | бамбардзір адбор галоў = 
  | лепшы = 
  | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]]
  | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]]
}}
'''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019''' — 8-ы [[чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] [[ФІФА]], які пройдзе ў [[Францыя|Францыі]] з [[1 чэрвеня]] па [[30 чэрвеня]] [[2019]] года. Францыя ўпершыню прыме чэмпіянат свету сярод жанчын, у [[Еўропа|Еўропе]] ён пройдзе ў трэці раз.

У фінальнай частцы турніру прынялі ўдзел 24 каманды.

== Кваліфікацыя ==

14 кастрычніка 2016 года [[ФІФА]] абвясціла колькасць месцаў у фінальным турніры для кантынентальных канфедэрацый. Яна не змянілася ў параўнанні з папярэднім розыгрышам турніру, за выключэннем пераносу месца гаспадара з КАНКАКАФ (Канада) ва [[УЕФА]] (Францыя).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Канфедэрацыя
!Месцаў
|-
|АФК (Азія)
|5
|-
|КАФ (Афрыка)
|3
|-
|КАНКАКАФ (Паўночная і Цэнтральная Амерыка, Карыбскі басейн)
|3
|-
|[[КАНМЕБОЛ]] (Паўднёвая Амерыка)
|2
|-
|АКФ (Акіянія)
|1
|-
|[[УЕФА]] (Еўропа)
|8
|-
|Плэй-оф КАНКАКАФ — КАНМЕБОЛ
|1
|-
|Гаспадар
|1
|}

=== Выйшлі ў фінальны турнір ===

{|
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html |title=Women's Ranking |work=[[FIFA]] |date=29 сакавіка 2019 |access-date=29 сакавіка 2019 |archive-date=19 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119075902/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|АФК
|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]
|6
|-
|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]
|16
|-
|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]
|7
|-
|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]]
|14
|-
|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]]
|34
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАФ
|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]
|46
|-
|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]
|38
|-
|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]]
|49
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАНКАКАФ
|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]
|5
|-
|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]]
|53
|-
|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
|1
|-
|АКФ
|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]]
|19
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;/&gt;
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[УЕФА]]
|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
|3
|-
|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]
|4
|-
|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]
|2
|-
|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]
|15
|-
|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
|8
|-
|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]
|12
|-
|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]]
|20
|-
|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]
|13
|-
|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
|9
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[КАНМЕБОЛ]]
|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]]
|37
|-
|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]
|10
|-
|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]]
|39
|}
|}

== Групавы этап ==

=== Група A ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ||3||3||0||0||7||1||+6||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ||3||2||0||1||6||3||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]] ||3||1||0||2||2||4||-2||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]] ||3||0||0||3||1||8||-7||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група B ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]] ||3||3||0||0||6||0||+6||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]] ||3||1||1||1||3||2||+1||'''4'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]] ||3||1||1||1||1||1||0||'''4'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] ||3||0||0||3||1||8||-7||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група C ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]] ||3||2||0||1||7||2||+5||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]] ||3||2||0||1||8||5||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]] ||3||2||0||1||6||3||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]] ||3||0||0||3||1||12||-11||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група D ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]] ||3||3||0||0||5||1||+4||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]] ||3||1||1||1||2||3||-1||'''4'''
|- bgcolor=#ffcccc
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]] ||3||0||2||1||3||4||-1||'''2'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]] ||3||0||1||2||5||7||-2||'''1'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група E ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=150|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ||3||3||0||0||6||2||+4||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]] ||3||2||0||1||4||2||+2||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]] ||3||1||0||2||3||5||-2||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]] ||3||0||0||3||1||5||-4||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група F ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]] ||3||3||0||0||18||0||+18||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]] ||3||2||0||1||7||3||+4||'''6'''
|- bgcolor=#ffcccc
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]] ||3||1||0||2||2||5||-3||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]] ||3||0||0||3||1||20||-19||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

== Плэй-оф ==

&lt;section begin=bracket /&gt;{{Турнір16+
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=1/8 фіналу
|RD2=Чвэрцьфіналы
|RD3=Паўфіналы
|RD4=Фінал
|Consol=Матч за трэцяе месца
&lt;!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 16--&gt;
|22 чэрвеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ([[Пенальці|пен.]])|1 (4)|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]|1 (1)
|23 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]|0
|23 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ([[Авертайм|дч.]])|2|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]|1
|24 чэрвеня – [[Стад Агюст Дэлон|Рэймс]]|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|25 чэрвеня – [[Стад дэ ла Масон|Манпелье]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|2|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]|0
|25 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]|1
|22 чэрвеня – [[Стад дэ Альп|Грэнобль]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|3|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]|0
|24 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|1|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]|0
&lt;!--Quarter-finals--&gt;
|27 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]|0|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3
|28 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|29 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|0|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2
|29 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
&lt;!--Semi-finals--&gt;
|2 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|3 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ([[Авертайм|дч.]])|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|0
&lt;!--Final--&gt;
|7 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|0
&lt;!--Third place play-off--&gt;
|6 ліпеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
}}&lt;section end=bracket /&gt;

== Спасылкі ==
* [http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html Афіцыйны сайт чэмпіянату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080703220738/http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html |date=3 ліпеня 2008 }}

{{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019| ]]
[[Катэгорыя:2019 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Чэрвень 2019 года]]</text>
      <sha1>gwk9jdxjzf2nnebeeb4k5hyz5ykryi9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165925</id>
      <parentid>5165923</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39841-92</username>
        <id>171135</id>
      </contributor>
      <origin>5165925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21346" sha1="5551ejr9zyyho92uqohee78sxst9cdy" xml:space="preserve">{{Спаборніцтва футбольных зборных |
  | месца      = {{FRA}}
  | гарады     = 9
  | стадыёны   = 9
  | час адбору = вясна 2017 — зіма 2018
  | час        = [[7 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]] [[2019]]
  | назва      = Coupe du Monde Féminine de la FIFA 2019
  | лога       =
  | подпіс     = Лагатып
  | удзельнікаў = 179
  | удзельнікаў фінал = 24
  | чэмпіён    = {{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
  | 2 месца  = {{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
  | 3 месца = {{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
  | 4 месца = {{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
  | фінал      = 
  | гульняў    = 
  | гульняў адбор = 
  | галоў      = 
  | галоў адбор =
  | гледачоў   = 
  | бамбардзір = 
  | бгалоў     = 
  | бамбардзір адбор = 
  | бамбардзір адбор галоў = 
  | лепшы = 
  | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]]
  | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]]
}}
'''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019''' — 8-ы [[чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] [[ФІФА]], які пройдзе ў [[Францыя|Францыі]] з [[1 чэрвеня]] па [[30 чэрвеня]] [[2019]] года. Францыя ўпершыню прыме чэмпіянат свету сярод жанчын, у [[Еўропа|Еўропе]] ён пройдзе ў трэці раз.

У фінальнай частцы турніру прынялі ўдзел 24 каманды.

== Кваліфікацыя ==

14 кастрычніка 2016 года [[ФІФА]] абвясціла колькасць месцаў у фінальным турніры для кантынентальных канфедэрацый. Яна не змянілася ў параўнанні з папярэднім розыгрышам турніру, за выключэннем пераносу месца гаспадара з КАНКАКАФ (Канада) ва [[УЕФА]] (Францыя).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Канфедэрацыя
!Месцаў
|-
|АФК (Азія)
|5
|-
|КАФ (Афрыка)
|3
|-
|КАНКАКАФ (Паўночная і Цэнтральная Амерыка, Карыбскі басейн)
|3
|-
|[[КАНМЕБОЛ]] (Паўднёвая Амерыка)
|2
|-
|АКФ (Акіянія)
|1
|-
|[[УЕФА]] (Еўропа)
|8
|-
|Плэй-оф КАНКАКАФ — [[КАНМЕБОЛ]]
|1
|-
|Гаспадар
|1
|}

=== Выйшлі ў фінальны турнір ===

{|
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html |title=Women's Ranking |work=[[FIFA]] |date=29 сакавіка 2019 |access-date=29 сакавіка 2019 |archive-date=19 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119075902/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|АФК
|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]
|6
|-
|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]
|16
|-
|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]
|7
|-
|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]]
|14
|-
|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]]
|34
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАФ
|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]
|46
|-
|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]
|38
|-
|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]]
|49
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАНКАКАФ
|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]
|5
|-
|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]]
|53
|-
|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
|1
|-
|АКФ
|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]]
|19
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;/&gt;
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[УЕФА]]
|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
|3
|-
|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]
|4
|-
|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]
|2
|-
|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]
|15
|-
|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
|8
|-
|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]
|12
|-
|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]]
|20
|-
|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]
|13
|-
|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
|9
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[КАНМЕБОЛ]]
|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]]
|37
|-
|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]
|10
|-
|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]]
|39
|}
|}

== Групавы этап ==

=== Група A ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ||3||3||0||0||7||1||+6||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ||3||2||0||1||6||3||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]] ||3||1||0||2||2||4||-2||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]] ||3||0||0||3||1||8||-7||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група B ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]] ||3||3||0||0||6||0||+6||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]] ||3||1||1||1||3||2||+1||'''4'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]] ||3||1||1||1||1||1||0||'''4'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] ||3||0||0||3||1||8||-7||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група C ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]] ||3||2||0||1||7||2||+5||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]] ||3||2||0||1||8||5||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]] ||3||2||0||1||6||3||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]] ||3||0||0||3||1||12||-11||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група D ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]] ||3||3||0||0||5||1||+4||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]] ||3||1||1||1||2||3||-1||'''4'''
|- bgcolor=#ffcccc
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]] ||3||0||2||1||3||4||-1||'''2'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]] ||3||0||1||2||5||7||-2||'''1'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група E ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=150|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ||3||3||0||0||6||2||+4||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]] ||3||2||0||1||4||2||+2||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]] ||3||1||0||2||3||5||-2||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]] ||3||0||0||3||1||5||-4||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група F ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]] ||3||3||0||0||18||0||+18||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]] ||3||2||0||1||7||3||+4||'''6'''
|- bgcolor=#ffcccc
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]] ||3||1||0||2||2||5||-3||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]] ||3||0||0||3||1||20||-19||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

== Плэй-оф ==

&lt;section begin=bracket /&gt;{{Турнір16+
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=1/8 фіналу
|RD2=Чвэрцьфіналы
|RD3=Паўфіналы
|RD4=Фінал
|Consol=Матч за трэцяе месца
&lt;!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 16--&gt;
|22 чэрвеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ([[Пенальці|пен.]])|1 (4)|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]|1 (1)
|23 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]|0
|23 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ([[Авертайм|дч.]])|2|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]|1
|24 чэрвеня – [[Стад Агюст Дэлон|Рэймс]]|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|25 чэрвеня – [[Стад дэ ла Масон|Манпелье]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|2|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]|0
|25 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]|1
|22 чэрвеня – [[Стад дэ Альп|Грэнобль]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|3|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]|0
|24 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|1|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]|0
&lt;!--Quarter-finals--&gt;
|27 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]|0|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3
|28 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|29 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|0|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2
|29 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
&lt;!--Semi-finals--&gt;
|2 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|3 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ([[Авертайм|дч.]])|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|0
&lt;!--Final--&gt;
|7 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|0
&lt;!--Third place play-off--&gt;
|6 ліпеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
}}&lt;section end=bracket /&gt;

== Спасылкі ==
* [http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html Афіцыйны сайт чэмпіянату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080703220738/http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html |date=3 ліпеня 2008 }}

{{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019| ]]
[[Катэгорыя:2019 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Чэрвень 2019 года]]</text>
      <sha1>5551ejr9zyyho92uqohee78sxst9cdy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165928</id>
      <parentid>5165925</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39841-92</username>
        <id>171135</id>
      </contributor>
      <origin>5165928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21349" sha1="lcjm1gnbf31c1ykhs2oh60m8as7ixqj" xml:space="preserve">{{Спаборніцтва футбольных зборных|
  | месца      = {{FRA}}
  | гарады     = 9
  | стадыёны   = 9
  | час адбору = вясна 2017 — зіма 2018
  | час        = [[7 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]] [[2019]]
  | назва      = Coupe du Monde Féminine de la FIFA 2019
  | лога       =
  | подпіс     = 
  | удзельнікаў = 179
  | удзельнікаў фінал = 24
  | чэмпіён    = {{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
  | 2 месца  = {{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
  | 3 месца = {{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
  | 4 месца = {{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
  | фінал      = 
  | гульняў    = 
  | гульняў адбор = 
  | галоў      = 
  | галоў адбор =
  | гледачоў   = 
  | бамбардзір = 
  | бгалоў     = 
  | бамбардзір адбор = 
  | бамбардзір адбор галоў = 
  | лепшы = 
  | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]]
  | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]]
}}
'''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019''' — 8-ы [[чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] [[ФІФА]], які пройдзе ў [[Францыя|Францыі]] з [[1 чэрвеня]] па [[30 чэрвеня]] [[2019]] года. Францыя ўпершыню прыме чэмпіянат свету сярод жанчын, у [[Еўропа|Еўропе]] ён пройдзе ў трэці раз.

У фінальнай частцы турніру прынялі ўдзел 24 каманды.

== Кваліфікацыя ==

14 кастрычніка 2016 года [[ФІФА]] абвясціла колькасць месцаў у фінальным турніры для кантынентальных канфедэрацый. Яна не змянілася ў параўнанні з папярэднім розыгрышам турніру, за выключэннем пераносу месца гаспадара з КАНКАКАФ (Канада) ва [[УЕФА]] (Францыя).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Канфедэрацыя
!Месцаў
|-
|АФК (Азія)
|5
|-
|КАФ (Афрыка)
|3
|-
|КАНКАКАФ (Паўночная і Цэнтральная Амерыка, Карыбскі басейн)
|3
|-
|[[КАНМЕБОЛ]] (Паўднёвая Амерыка)
|2
|-
|АКФ (Акіянія)
|1
|-
|[[УЕФА]] (Еўропа)
|8
|-
|Плэй-оф КАНКАКАФ — [[КАНМЕБОЛ]]
|1
|-
|Гаспадар
|1
|}

=== Выйшлі ў фінальны турнір ===

{|
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html |title=Women's Ranking |work=[[FIFA]] |date=29 сакавіка 2019 |access-date=29 сакавіка 2019 |archive-date=19 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119075902/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|АФК
|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]
|6
|-
|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]
|16
|-
|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]
|7
|-
|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]]
|14
|-
|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]]
|34
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАФ
|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]
|46
|-
|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]
|38
|-
|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]]
|49
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАНКАКАФ
|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]
|5
|-
|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]]
|53
|-
|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
|1
|-
|АКФ
|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]]
|19
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;/&gt;
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[УЕФА]]
|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
|3
|-
|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]
|4
|-
|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]
|2
|-
|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]
|15
|-
|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
|8
|-
|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]
|12
|-
|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]]
|20
|-
|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]
|13
|-
|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
|9
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[КАНМЕБОЛ]]
|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]]
|37
|-
|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]
|10
|-
|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]]
|39
|}
|}

== Групавы этап ==

=== Група A ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ||3||3||0||0||7||1||+6||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ||3||2||0||1||6||3||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]] ||3||1||0||2||2||4||-2||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]] ||3||0||0||3||1||8||-7||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група B ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]] ||3||3||0||0||6||0||+6||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]] ||3||1||1||1||3||2||+1||'''4'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]] ||3||1||1||1||1||1||0||'''4'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] ||3||0||0||3||1||8||-7||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група C ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]] ||3||2||0||1||7||2||+5||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]] ||3||2||0||1||8||5||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]] ||3||2||0||1||6||3||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]] ||3||0||0||3||1||12||-11||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група D ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]] ||3||3||0||0||5||1||+4||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]] ||3||1||1||1||2||3||-1||'''4'''
|- bgcolor=#ffcccc
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]] ||3||0||2||1||3||4||-1||'''2'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]] ||3||0||1||2||5||7||-2||'''1'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група E ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=150|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ||3||3||0||0||6||2||+4||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]] ||3||2||0||1||4||2||+2||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]] ||3||1||0||2||3||5||-2||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]] ||3||0||0||3||1||5||-4||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група F ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]] ||3||3||0||0||18||0||+18||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]] ||3||2||0||1||7||3||+4||'''6'''
|- bgcolor=#ffcccc
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]] ||3||1||0||2||2||5||-3||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]] ||3||0||0||3||1||20||-19||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

== Плэй-оф ==

&lt;section begin=bracket /&gt;{{Турнір16+
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=1/8 фіналу
|RD2=Чвэрцьфіналы
|RD3=Паўфіналы
|RD4=Фінал
|Consol=Матч за трэцяе месца
&lt;!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 16--&gt;
|22 чэрвеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ([[Пенальці|пен.]])|1 (4)|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]|1 (1)
|23 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]|0
|23 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ([[Авертайм|дч.]])|2|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]|1
|24 чэрвеня – [[Стад Агюст Дэлон|Рэймс]]|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|25 чэрвеня – [[Стад дэ ла Масон|Манпелье]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|2|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]|0
|25 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]|1
|22 чэрвеня – [[Стад дэ Альп|Грэнобль]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|3|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]|0
|24 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|1|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]|0
&lt;!--Quarter-finals--&gt;
|27 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]|0|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3
|28 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|29 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|0|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2
|29 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
&lt;!--Semi-finals--&gt;
|2 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|3 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ([[Авертайм|дч.]])|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|0
&lt;!--Final--&gt;
|7 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|0
&lt;!--Third place play-off--&gt;
|6 ліпеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
}}&lt;section end=bracket /&gt;

== Спасылкі ==
* [http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html Афіцыйны сайт чэмпіянату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080703220738/http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html |date=3 ліпеня 2008 }}

{{Зноскі}}

{{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019| ]]
[[Катэгорыя:2019 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Чэрвень 2019 года]]</text>
      <sha1>lcjm1gnbf31c1ykhs2oh60m8as7ixqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166185</id>
      <parentid>5165928</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5166185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21410" sha1="kzbw1ng1i3i9smejtws2qeuqzgu56w4" xml:space="preserve">{{Спаборніцтва футбольных зборных|
  | месца      = {{FRA}}
  | гарады     = 9
  | стадыёны   = 9
  | час адбору = вясна 2017 — зіма 2018
  | час        = [[7 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]] [[2019]]
  | назва      = Coupe du Monde Féminine de la FIFA 2019
  | лога       =
  | подпіс     = 
  | удзельнікаў = 179
  | удзельнікаў фінал = 24
  | чэмпіён    = {{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
  | 2 месца  = {{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
  | 3 месца = {{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
  | 4 месца = {{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
  | фінал      = 
  | гульняў    = 
  | гульняў адбор = 
  | галоў      = 
  | галоў адбор =
  | гледачоў   = 
  | бамбардзір = 
  | бгалоў     = 
  | бамбардзір адбор = 
  | бамбардзір адбор галоў = 
  | лепшы = 
  | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]]
  | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]]
}}
'''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019''' — 8-ы [[чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] [[ФІФА]], які пройдзе ў [[Францыя|Францыі]] з [[1 чэрвеня]] па [[30 чэрвеня]] [[2019]] года. Францыя ўпершыню прыме чэмпіянат свету сярод жанчын, у [[Еўропа|Еўропе]] ён пройдзе ў трэці раз.

У фінальнай частцы турніру прынялі ўдзел 24 каманды.

== Кваліфікацыя ==

14 кастрычніка 2016 года [[ФІФА]] абвясціла колькасць месцаў у фінальным турніры для кантынентальных канфедэрацый. Яна не змянілася ў параўнанні з папярэднім розыгрышам турніру, за выключэннем пераносу месца гаспадара з КАНКАКАФ (Канада) ва [[УЕФА]] (Францыя).

{| class=&quot;wikitable&quot;
!Канфедэрацыя
!Месцаў
|-
|АФК (Азія)
|5
|-
|КАФ (Афрыка)
|3
|-
|КАНКАКАФ (Паўночная і Цэнтральная Амерыка, Карыбскі басейн)
|3
|-
|[[КАНМЕБОЛ]] (Паўднёвая Амерыка)
|2
|-
|АКФ (Акіянія)
|1
|-
|[[УЕФА]] (Еўропа)
|8
|-
|Плэй-оф КАНКАКАФ — [[КАНМЕБОЛ]]
|1
|-
|Гаспадар
|1
|}

=== Выйшлі ў фінальны турнір ===

{|
|- valign=top
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html |title=Women's Ranking |work=[[FIFA]] |date=29 сакавіка 2019 |access-date=29 сакавіка 2019 |archive-date=19 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119075902/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|АФК
|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]
|6
|-
|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]
|16
|-
|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]
|7
|-
|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]]
|14
|-
|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]]
|34
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАФ
|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]
|46
|-
|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]
|38
|-
|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]]
|49
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|КАНКАКАФ
|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]
|5
|-
|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]]
|53
|-
|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]
|1
|-
|АКФ
|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]]
|19
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Асацыяцыя
!Краіна
!Рэйтынг ФІФА&lt;ref name=&quot;FIFA_R&quot;/&gt;
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[УЕФА]]
|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]
|3
|-
|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]
|4
|-
|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]
|2
|-
|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]
|15
|-
|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]
|8
|-
|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]
|12
|-
|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]]
|20
|-
|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]
|13
|-
|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]
|9
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[КАНМЕБОЛ]]
|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]]
|37
|-
|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]
|10
|-
|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]]
|39
|}
|}

== Групавы этап ==

=== Група A ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ||3||3||0||0||7||1||+6||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ||3||2||0||1||6||3||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]] ||3||1||0||2||2||4||-2||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]] ||3||0||0||3||1||8||-7||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група B ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]] ||3||3||0||0||6||0||+6||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]] ||3||1||1||1||3||2||+1||'''4'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]] ||3||1||1||1||1||1||0||'''4'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] ||3||0||0||3||1||8||-7||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група C ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]] ||3||2||0||1||7||2||+5||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]] ||3||2||0||1||8||5||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]] ||3||2||0||1||6||3||+3||'''6'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]] ||3||0||0||3||1||12||-11||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група D ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]] ||3||3||0||0||5||1||+4||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]] ||3||1||1||1||2||3||-1||'''4'''
|- bgcolor=#ffcccc
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]] ||3||0||2||1||3||4||-1||'''2'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]] ||3||0||1||2||5||7||-2||'''1'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група E ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=150|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ||3||3||0||0||6||2||+4||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]] ||3||2||0||1||4||2||+2||'''6'''
|- bgcolor=#ace1af
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]] ||3||1||0||2||3||5||-2||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]] ||3||0||0||3||1||5||-4||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

=== Група F ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=40|
!width=130|Каманда
!width=40|{{comment|Г|Гульні}}
!width=40|{{comment|В|Перамогі}}
!width=40|{{comment|Н|Нічыі}}
!width=40|{{comment|П|Паразы}}
!width=40|{{comment|ЗГ|Забітыя галы}}
!width=40|{{comment|ПГ|Прапушчаныя галы}}
!width=40|{{comment|+/-|Розніца забітых і прапушчаных галоў}}
!width=60|'''Ачкі'''
|- bgcolor=#ace1af
|1
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]] ||3||3||0||0||18||0||+18||'''9'''
|- bgcolor=#ace1af
|2
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]] ||3||2||0||1||7||3||+4||'''6'''
|- bgcolor=#ffcccc
|3
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]] ||3||1||0||2||2||5||-3||'''3'''
|- bgcolor=#ffcccc
|4
|align=&quot;left&quot;|{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]] ||3||0||0||3||1||20||-19||'''0'''
|}
* &lt;small&gt;[https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/ Крыніца] {{Wayback|url=https://www.fifa.com/womensworldcup/groups/|date=20190626180734}}&lt;/small&gt;

== Плэй-оф ==

&lt;section begin=bracket /&gt;{{Турнір16+
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=1/8 фіналу
|RD2=Чвэрцьфіналы
|RD3=Паўфіналы
|RD4=Фінал
|Consol=Матч за трэцяе месца
&lt;!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 16--&gt;
|22 чэрвеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] ([[Пенальці|пен.]])|1 (4)|{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]|1 (1)
|23 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3|{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]]|0
|23 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] ([[Авертайм|дч.]])|2|{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]|1
|24 чэрвеня – [[Стад Агюст Дэлон|Рэймс]]|{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|25 чэрвеня – [[Стад дэ ла Масон|Манпелье]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|2|{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]]|0
|25 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2|{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]|1
|22 чэрвеня – [[Стад дэ Альп|Грэнобль]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|3|{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]|0
|24 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|1|{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]]|0
&lt;!--Quarter-finals--&gt;
|27 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]|0|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|3
|28 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|29 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]]|0|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|2
|29 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
&lt;!--Semi-finals--&gt;
|2 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2
|3 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] ([[Авертайм|дч.]])|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|0
&lt;!--Final--&gt;
|7 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]|2|{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|0
&lt;!--Third place play-off--&gt;
|6 ліпеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]]|1|{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]|2
}}&lt;section end=bracket /&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html Афіцыйны сайт чэмпіянату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080703220738/http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html |date=3 ліпеня 2008 }}

{{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019| ]]
[[Катэгорыя:2019 год у Францыі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Чэрвень 2019 года]]</text>
      <sha1>kzbw1ng1i3i9smejtws2qeuqzgu56w4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жазеф-Мішэль Мангальф'е</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517388</id>
    <redirect title="Жазэф-Мішэль Мангальф’е" />
    <revision>
      <id>5166070</id>
      <parentid>2822628</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>10096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Жазэф-Мішэль Мангальф’е]]</comment>
      <origin>5166070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="p5dhftgpdtla3adtuwpupz5v2mb3wps" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Жазэф-Мішэль Мангальф’е]]</text>
      <sha1>p5dhftgpdtla3adtuwpupz5v2mb3wps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сандвікен (камуна)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>550548</id>
    <revision>
      <id>5165966</id>
      <parentid>4975802</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3857" sha1="8arymxg5tu8h1r03wmp3vf3r84uk2xr" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Назва = Сандвікен
|Арыгінальная назва = {{lang-sv|Sandvikens kommun}}
|Герб = Sandviken vapen.svg
|Апісанне герба = Герб камуны Сандвікен
|Карта = Sandviken Municipality in Gävleborg County.png
|Карта_подпіс = Камуна на карце лена Еўлебарг
|Памер карты = 250px
|Тип_найменування =
|Найменування =
|Сталіца = [[Сандвікен]]
|Краіна = {{SWE}}
|Уваходзіць у = [[Еўлебарг]]

|Насельніцтва = 37 054 чал. |Год перапісу = 2012
|Шчыльнасць = 31,8
|Плошча = 1 297,07
|Сайт = http://www.Sandviken.se www.Sandviken.se
|ISO =
}}
'''Камуна Сандвікен''' ({{lang-sv|Sandvikens kommun}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, якая знаходзіцца ў [[лен (Швецыя)|лене]] [[Еўлебарг]].
Сандвікен 86-ая па памеры тэрыторыі камуна [[Швецыя|Швецыі]]. Адміністрацыйны цэнтр камуны — горад [[Сандвікен]].
== Насельніцтва ==
Насельніцтва складае 37 054 чалавек (па стане на верасень 2012 года)&lt;ref name=&quot;teryt&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|title=Folkmangd i riket, lan och kommuner|publisher=Цэнтральнае бюро статыстыкі Швецыі|language=шв.|archiveurl=https://www.webcitation.org/6J10R7tbI?url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____252874.aspx|archivedate=20 жніўня 2013|accessdate=21 лютага 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
{{Bar box
|title=Колькасць насельніцтва камуны Сандвікен за 1970-2010 гады
|titlebar=#DDD
|width=600px
|barwidth=40px
|left1=Год
|right1=Насельніцтва
|bars=
{{bar pixel|1970|#0080E6|480||43 667}}
{{bar pixel|1975|#0099FF|474||43 143}}
{{bar pixel|1980|#0080E6|471||42 866}}
{{bar pixel|1985|#0099FF|444||40 423}}
{{bar pixel|1990|#0080E6|438||39 906}}
{{bar pixel|1995|#0099FF|428||38 995}}
{{bar pixel|2000|#0080E6|407||37 064}}
{{bar pixel|2005|#0099FF|403||36 690}}
{{bar pixel|2010|#0080E6|405||36 916}}
|caption=Крыніца: [http://www.ssd.scb.se/databaser/makro/SubTable.asp?yp=tansss&amp;xu=C9233001&amp;omradekod=BE&amp;huvudtabell=BefolkningNy&amp;omradetext=Befolkning&amp;tabelltext=Folkm%E4ngden+efter+region%2C+civilst%E5nd%2C+%E5lder+och+k%F6n%2E+%C5r&amp;preskat=O&amp;prodid=BE0101&amp;starttid=1970&amp;stopptid=2010&amp;Fromwhere=M&amp;lang=1&amp;langdb=1 SCB]}}
== Населеныя пункты ==
Камуне падпарадкаваныя 11 гарадскіх пасяленняў (tätort) і некалькі сельскіх, найбольшыя з якіх:
* [[Сандвікен]] (Sandviken)
* Стурвік (Storvik)
* Ербу (Järbo)
* Кунгсгардэн (Kungsgården)
* Орсунда (Årsunda)
* Осгамар (Åshammar)
== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
Файл:Sandviken railway station.JPG|Чыгуначны вакзал&lt;br/&gt;(Сандвікен)
Файл:Österfärnebo kyrka.jpg|Царква&lt;br/&gt;(Эстэрфернебу)
Файл:Storvik 01.jpg|Гарадок Стурвік
Файл:Koversta gammelby om hösten.jpg|Сяло Коверста 
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
== Спасылкі ==

* [http://www.Sandviken.se/ Сайт камуны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200906194203/http://www.sandviken.se/ |date=6 верасня 2020 }}
{{Еўлебарг}}
{{Заліўка камун Швецыі}}

[[Катэгорыя:Камуны лена Еўлебарг]]</text>
      <sha1>8arymxg5tu8h1r03wmp3vf3r84uk2xr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р7</title>
    <ns>0</ns>
    <id>551410</id>
    <revision>
      <id>5166105</id>
      <parentid>4049124</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT, афармленне</comment>
      <origin>5166105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6479" sha1="fnmfyc0t928q3gfr5l25h1v0hocmx8u" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
 | назва              = {{таблічка-by|Р|7}} Камянец–Жабінка–Федзькавічы
 | назва2             = 
 | выява              = 
 | подпіс             = 
 | краіна             = {{BLR}}
 | рэгіён             = Брэсцкая вобласць
 | частка             = 
 | статут             = рэспубліканская
 | уладальнік         = дзяржаўная
 | кіраванне          = [[Брэстаўтадор]]
 | даўжыня            = 32,457
 | пачатак            = [[Каменец]]
 | праз               = [[Жабінка]]
 | канец              = [[Федзькавічы]]
 | пакрыццё           = асфальтабетон
 | дата               = 
 | вікісклад          = 
 | тэкст для спасылкі = 
}}

'''Дарога {{таблічка-by|Р|7}}''' — [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Праходзіць ад горада [[Каменец|Камянца]] да вёскі [[Федзькавічы]] па тэрыторыі [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. На ўсім працягу ўяўляе сабой 2-палосную дарогу IV–III катэгорыі з шырынёй пакрыцця 6–7 метраў. Шаша праходзіць праз горад [[Жабінка|Жабінку]] да аўтамагістралі {{таблічка-by|М|1}}.  

== Маршрут ==
Працягласць маршруту складае 32,457 км.

{| class=&quot;nogrid&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
| 0,403 км — мяжа г. [[Каменец]]
|
| [[Файл:HWicon_BC.svg|30x30пкс]]
|
|
|-
|
|
|[[Файл:HWicon_TB_R.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|{{Таблічка-by|Н|365}} на [[Пруска Валгінова|Пруску-Валгінава]]
|-
|{{Таблічка-by|Н|399}} на [[Рані (Камянецкі раён)|Рані]]
|[[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TB_LR.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|{{Таблічка-by|Н|399}} на [[Падбрадзяны 2]]
|-
|
|
|[[Файл:HWicon_TB_R.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|[[Шчэрбава (Камянецкі раён)|Шчэрбава]]
|-
|{{таблічка-by|Р|85}} на [[Высокае]]
|[[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_LRTB.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|{{таблічка-by|Р|85}} на [[Пружаны]], [[Ружаны]], [[Слонім]]
|-
|[[Пелішча]]
|
|[[Файл:HWicon_TBC.svg|30x30пкс]]
|
|
|-
|{{Таблічка-by|Н|359}} на {{таблічка-by|Р|83}}
|[[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TB_LR.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|{{Таблічка-by|Н|359}} на [[Стралі]]
|-
|{{Таблічка-by|Н|410}} на [[Сосны (Камянецкі раён)|Сосны]]
|[[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TB_L.svg|30x30пкс]]
|
|
|-
|мяжа [[Камянецкі раён|Камянецкага]] і [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскага]] раёнаў
|
| [[Файл:HWicon_TBm.svg|30x30пкс]]
|
|
|-
|
|
|[[Файл:HWicon_TB_R.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|{{Таблічка-by|Н|147}} на [[Вярхі (Жабінкаўскі раён)|Вярхі]]
|-
| {{Таблічка-by|Н|167}} на [[Жыцін (Жабінкаўскі раён)|Жыцін]]
|[[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
|  [[Файл:HWicon_TB_LR.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
| {{Таблічка-by|Н|167}} на [[Шпіталі]]
|-
|на [[Падрэчча (Жабінкаўскі раён)|Падрэчча]]
|[[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TB_LR.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|на [[Лойкі (Жабінкаўскі раён)|Лойкі]]
|-
|{{Таблічка-by|Н|141}} на [[Алізараў Стаў]]
|[[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TB_LR.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|{{Таблічка-by|Н|141}} на [[Арэпічы]]
|-
| {{Таблічка-by|Н|144}} на [[Алізараў Стаў]]
|[[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TB_LR.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|{{Таблічка-by|Н|144}} на [[Мацеевічы (Жабінкаўскі раён)|Мацеевічы]], [[Батчы]]
|-
|{{Таблічка-by|Н|138}} на [[Хмелева]], [[Багдзюкі (Жабінкаўскі раён)|Багдзюкі]]
|[[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TB_LR.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|на [[Сенькавічы (Жабінкаўскі раён)|Сенькавічы]]
|-
|
|
|[[Файл:HWicon_TB_R.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|  {{Таблічка-by|Н|166}} на [[Курпічы]], [[Новыя Дворы]]
|-
|[[Жабінка]]
|
|[[Файл:HWicon_TBC.svg|30x30пкс]]
|
|
|-
| {{Таблічка-by|Н|134}} на {{таблічка-by|Р|83}}, {{таблічка-by|Р|16}}
| [[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TB_L.svg|30x30пкс]]
| 
|
|-
|чыгунка Брэст–Мінск
|
|[[Файл:HWicon_TBrb.svg|30x30пкс]]
|
|
|-
|29,076 км
|
| [[Файл:HWicon_TBb.svg|30x30пкс]]
|
| р. [[Мухавец (рака)|Мухавец]]
|-
|
|
|[[Файл:HWicon_TB_R.svg|30x30пкс]]
| [[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|[[Шчэглікі]]
|-
|{{Таблічка-by|Н|161}} на [[Замошаны]], [[Пятровічы (Жабінкаўскі раён)|Пятровічы]]
|[[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
| [[Файл:HWicon_TB_L.svg|30x30пкс]]
|
|
|-
| 32,86 км
|
|[[Файл:HWicon_TC.svg|30x30пкс]]
|
|{{таблічка-by|М|1}} [[Федзькавічы]]
|}

== Гл. таксама ==
* [[Дарогі Беларусі]]

{{Дарогі Беларусі}}
{{DEFAULTSORT:Р007}}

[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>fnmfyc0t928q3gfr5l25h1v0hocmx8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р127</title>
    <ns>0</ns>
    <id>551484</id>
    <revision>
      <id>5166112</id>
      <parentid>5016311</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5166112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4430" sha1="p0gw528j0fuhpk41e1ztrfi74c0pk1a" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
|назва={{таблічка-by|Р|127}} Кобрын – мяжа Украіны (Дзівін)
|назва2=
|выява=
|подпіс=
|краіна={{BLR}}
|рэгіён=Брэсцкая вобласць
|частка=
|статут=рэспубліканская
|уладальнік=дзяржаўная
|кіраванне=[[Брэстаўтадор]]
|даўжыня=36,6
|пачатак=[[Кобрын]]
|праз=[[Дзівін]]
|канец=мяжа Украіны
|пакрыццё=асфальтабетон, друзава-жвіровае
|дата=
|вікісклад=
|тэкст для спасылкі=
}}
'''Аўтадарога Р-127 Кобрын — мяжа Украіны (Дзівін)''' — аўтамабільная дарога агульнага карыстання рэспубліканскага значэння [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. Праходзіць ад горада [[Кобрын]]а да мяжы [[Украіна|Украіны]] па тэрыторыі [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. На ўсім працягу ўяўляе сабой 2-палосную дарогу IV катэгорыі з асфальтабетонным і друзава-жвіровым пакрыццём з шырынёй пакрыцця 6—7 метраў. Друзава-жвіровае пакрыццё ад [[Дзівін]]а да мяжы [[Украіна|Украіны]].

== Маршрут ==
Працягласць маршруту складае 36,6 км. Пачатак — км 4,0, канец — км 40,6.

{| class=&quot;nogrid&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|0 км
|
|
|[[Файл:HWicon_BC.svg|30x30пкс]]
|
|[[Кобрын]]
|-
|4,0 км
|
|
| [[Файл:HWicon_TBm.svg|30x30пкс]]
|
|мяжа г. [[Кобрын]]
|-
|
|{{таблічка-by|М|1}} на Брэст
|[[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_LRTB.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|{{таблічка-by|М|1}} на [[Баранавічы]], [[Мінск]], [[Орша|Оршу]], [[Масква|Маскву]]
|-
|
|
|
|[[Файл:HWicon_TB_R.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|[[Барысава (Кобрынскі раён)|Барысава]]
|-
|
|
|
|[[Файл:HWicon_TB_R.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|на аэрадром Барысава
|-
|
|[[Плоскае (Кобрынскі раён)|Плоскае]]
|[[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TB_L.svg|30x30пкс]]
|
|
|-
|
|{{Таблічка-by|Н|849}} на [[Плоскае (Кобрынскі раён)|Плоскае]], [[Хідры (Кобрынскі раён)|Хідры]], {{таблічка-by|М|12}}
|[[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TB_L.svg|30x30пкс]]
|
|
|-
|
|
|
|[[Файл:HWicon_TB_R.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|[[Ізабелін (Кобрынскі раён)|Ізабелін]]
|-
|
|[[Руховічы]]
|
|[[Файл:HWicon_TBC.svg|30x30пкс]]
|
|
|-
|
|
|
| [[Файл:HWicon_TBb.svg|30x30пкс]]
|
| канал Нізаўскі
|-
|
|[[Хабовічы]]
|
|[[Файл:HWicon_TBC.svg|30x30пкс]]
|
|
|-
|
| {{Таблічка-by|Н|846}} на [[Бельск (Кобрынскі раён)|Бельск]], {{таблічка-by|М|12}}
| [[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TB_L.svg|30x30пкс]]
|
|
|-
|
|[[Дзівін]], Савецкая вул.
{{Таблічка-by|Н|851}} на [[Воса|Восу]], [[Пералессе]], да мяжы [[Маларыцкі раён|Маларыцкага раёна]]
|[[Файл:HWicon_TBAl.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBC.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:HWicon_TBAr.svg|30x30пкс]]
|[[Дзівін]], Савецкая вул.
{{Таблічка-by|Н|632}} на [[Павіцце]], [[Драгічын]]
|-
|40,6 км
|
|
| [[Файл:HWicon_TBm.svg|30x30пкс]]
|[[Файл:3.17.1_Russian_road_sign.svg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:3.17.1_Russian_road_sign.svg|20x20пкс]]
|'''Дзяржаўная мяжа з Украиной'''
|}

== Гл. таксама ==
* [[Дарогі Беларусі]]

{{DEFAULTSORT:Р127}}
{{Дарогі Беларусі}}
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>p0gw528j0fuhpk41e1ztrfi74c0pk1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 1 жніўня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>555128</id>
    <revision>
      <id>5166077</id>
      <parentid>4813957</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2168" sha1="gxu531map9utupustnwf3zpj870b44o" xml:space="preserve">'''[[1 жніўня]]'''

: {{Сцяг Беніна}} [[Бенін]]: Дзень незалежнасці ([[1960]])
: {{Сцяг Швейцарыі}} [[Швейцарыя]]: Дзень заснавання Канфедэрацыі ([[1291]])

* [[527]]: [[Юстыніян I]] стаў імператарам [[Візантыя|Візантыі]].
* [[608]]: У [[Рым]]е збудавана [[Калона Фокі]].
* [[1347]]: [[Кола дзі Рыенца]] абвясціў аднаўленне правоў рымскага народа, а [[Рым]] — сталіцай свету.
* [[1498]]: [[Хрыстафор Калумб]] адкрыў узбярэжжа сучаснай [[Венесуэла|Венесуэлы]].
* [[1514]]: Армія [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавы]] пасля трэцяй аблогі ўзяла [[Смаленск]].
* [[1780]]: [[Швецыя]] заявіла аб сваім пастаянным нейтралітэце.
* [[1812]]: [[Напалеон I Банапарт]] выдаў дэкрэт аб стварэнні войска адноўленага [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]].
* [[1834]]: [[Парламент Вялікабрытаніі]] абвясціў закон аб адмене [[рабства]].
* [[1876]]: Штат [[Каларада]] ўвайшоў у склад [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]].
* [[1936]]: У [[Берлін]]е [[Адольф Гітлер]] адкрыў [[Летнія Алімпійскія гульні 1936|XI Летнія Алімпійскія гульні]].
* [[1937]]: У [[Мінск]]у супрацоўнікі [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] спалілі некалькі дзясяткаў тысяч рукапісаў беларускіх літаратараў.
* [[1944]]: Пачалося [[Варшаўскае паўстанне]] супраць нямецкіх акупантаў.
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|801]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gxu531map9utupustnwf3zpj870b44o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свабода слова ў Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>562377</id>
    <revision>
      <id>5166048</id>
      <parentid>4770394</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:29:35Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38504" sha1="a19jsno6uk2a3vvj2nk3z0xu7dq9qqf" xml:space="preserve">Паводле меркаванняў беларускіх і замежных крытыкаў прэзідэнта [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]], яго прыход да ўлады ў 1994 годзе суправаджаўся пагаршэннем свабоды прэсы і СМІ. Асноўныя крыніцы інфармацыі для насельніцтва — тэлевізійныя каналы [[Беларусь 1]], [[Беларусь 2]], [[Беларусь 5]] і [[АНТ]] — знаходзяцца пад кантролем дзяржавы.

== Афіцыйны пункт гледжання ==
[[9 верасня]] [[2010]] года А. Лукашэнка, сустракаючыся з дзеячамі культуры па пытанні развіцця кінематаграфіі, заявіў:
{{Цытата|Мы открытая страна, и поэтому никакой цензуры и диктатуры здесь нет. Чтобы быть во всех вопросах цензором, надо обладать необходимыми ресурсами. В Беларуси такого ресурса нет, и это объективная причина того, что здесь никогда не будет той цензуры, о которой, к сожалению, сегодня говорят в нашей России.|А. Лукашэнка|[http://www.interfax.by/news/belarus/78779 Интерфакс-Запад]}}

== Храналогія падзей ==
{{Састарэла}}
[[1 верасня]] [[1996]] г. Урад Беларусі зачыніў «[[Радыё 101,2]]», якое некаторымі лічылася адзінай незалежнай радыёстанцыяй на беларускай мове. Аргументацыя была наступнай: «З мэтай выключэння перашкод у прыёмных каналах ЦС РТС „Алтай“ эксплуатацыю перадатчыка на частаце 101,2 МГц з выкарыстаннем АФС на апоры па адрасе: вул. Камуністычная, 6 спыніць з 1 верасня 1996 г. Нач. БЕЛГИЭ В. А. Ніканаў». Надуманасць дадзеных прэтэнзій відавочная, бо радыёстанцыі тыпа «Алтай» працуюць у дыяпазоне 300—344 МГц. Пасля частата 101,2 МГц была перададзеная створанай прэзідэнтам маладзёжнай арганізацыі [[Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі|БРСМ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=МОНИТОРИНГ ФОНДА ЗАЩИТЫ ГЛАСНОСТИ: ИЮЛЬ — СЕНТЯБРЬ'96|publisher={{нп3|Фонд абароны галоснасці|Фонд абароны галоснасці|ru|Фонд защиты гласности}}|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928004933/http://www.medialaw.ru/publications/zip/26/gdf.html|archive-date=2007-09-28|url=http://www.medialaw.ru/publications/zip/26/gdf.html}}&lt;/ref&gt;.

У лістападзе [[1997]] года [[Вышэйшы гаспадарчы суд Беларусі]] забараніў газету «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.calendar.cjes.ru/?p_id=52&amp;f_id=13 |title=Архіўная копія |access-date=6 чэрвеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929110119/http://www.calendar.cjes.ru/?p_id=52&amp;f_id=13 |archive-date=29 верасня 2007 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У [[1999]] годзе была закрыта газета «[[Навіны (газета)|Навіны]]». У гэтым жа годзе ліквідавана газета «[[Імя (газета)|Імя]]». Галоўнай прычынай спынення існавання прэзідэнт ЗАТ «БДГ» [[Пётр Марцаў]] назваў «немагчымасць больш забяспечваць бяспеку і нармальныя ўмовы працы для журналістаў»&lt;ref&gt;http://bdg.press.net.by/1999/1999_09_17.639/imya.shtml&lt;/ref&gt;.

[[7 ліпеня]] [[2000]] года ў [[Мінск]]у бясследна знік тэлеаператар канала «[[Першы канал (Расія)|ГРТ]]» [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Дзмітрый Завадскі]].

[[12 лістапада]] [[2001]] года гаспадарчы суд Гродзенскай вобласці ліквідаваў газету «[[Пагоня (газета, 1992)|Пагоня]]»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pahonia.promedia.by/str/chronika.htm |title=Архіўная копія |access-date=6 чэрвеня 2018 |archive-date=29 ліпеня 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080729193324/http://www.pahonia.promedia.by/str/chronika.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У [[2002]] годзе закрыта газета «[[Наша Свабода]]».

[[24 чэрвеня]] [[2002]] года суд Ленінскага раёна [[Гродна]] прысудзіў галоўнага рэдактара газеты «Пагоня» [[Мікола Маркевіч|Міколу Маркевіча]] да двух з паловай гадоў абмежавання свабоды, а журналіста гэтай газеты [[Павел Мажэйка|Паўла Мажэйку]] — да двух гадоў па артыкуле 367(2) Крымінальнага Кодэкса.

У жніўні [[2002]] года была прынята Пастанова Савета міністраў Рэспублікі Беларусь «Аб дзейнасці, звязанай з правядзеннем даследаванняў і апублікаваннем вынікаў апытанняў грамадскай думкі, якія адносяцца да грамадска-палітычнай сітуацыі ў краіне, рэспубліканскіх рэферэндумаў і выбараў». У адпаведнасці з гэтым дакументам была створана камісія па апытаннях грамадскай думкі, якая праводзіць акрэдытацыю юрыдычных асоб, прэтэндуючых на правядзенне апытанняў і публікацыю вынікаў, якія адносяцца да «рэспубліканскіх рэферэндумаў, выбараў прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў і членаў Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь і грамадска-палітычнай сітуацыі ў краіне».
Абмежаванні, паводле слоў дэпутата Палаты Прадстаўнікоў Ігара Котлярава, дакранаюцца не саміх апытанняў як такіх, а публікацыі вынікаў. Па меркаванні каментатараў, гэта звязана з істотным разыходжаннем публікуемых вынікаў даследаванняў і афіцыйнымі дадзенымі, якія апавяшчаюцца ўладамі па выніках выбараў і рэферэндумаў&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.nmnby.org/articles/050503/socio.html |publisher=«Наша меркаванне» |access-date=1 ліпеня 2008 |title=Прадузятасць сацыялогіі і праўда жыцця}}&lt;/ref&gt;.

У маі [[2003]] года [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства інфармацыі]] прыпыніла на тры месяцы выхад «[[Белорусская деловая газета|Беларускай дзелавой газеты]]» і «БДГ „Для службовага карыстання“»&lt;ref&gt;http://www.charter97.org/rus/news/2003/05/29/bdg&lt;/ref&gt;.

[[19 чэрвеня]] [[2003]] года першы намеснік міністра інфармацыі С. Нічыпаровіч падпісаў загад аб прыпыненні выхаду «[[Прадпрымальніцкая газета|Прадпрымальніцкай газеты]]» на тры месяцы&lt;ref&gt;http://www.charter97.org/rus/news/2003/06/24/baj&lt;/ref&gt;.

У жніўні [[2003]] года адкліканая рэгістрацыя ў газеты «[[Дзень (газета)|Дзень]]»&lt;ref&gt;http://www.charter97.org/bel/news/2003/08/05/day&lt;/ref&gt;.

[[16 верасня]] [[2002]] года суд у Мінску прысудзіў рэдактара газеты «[[Рабочий]]» [[Віктар Івашкевіч|Віктара Івашкевіча]] да двух гадоў абмежавання свабоды па абвінавачванні ў паклёпе на прэзідэнта.

[[28 кастрычніка]] [[2003]] г. Вярхоўны суд пастанавіў закрыць «[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясну-96]]». «[[Міжнародная амністыя]]» асудзіла гэтую пастанову. [[24 снежня]] 2003 г. Вярхоўны суд пацвердзіў сваё рашэнне аб закрыцці арганізацыі.

[[24 верасня]] [[2004]] года тыднёвік «[[Рэгіянальная газета]]», які выдаецца ў [[Маладзечна|Маладзечне]], вымушаны быў прыпыніць свой выхад у выніку загаду Міністра інфармацыі [[Уладзімір Русакевіч|Уладзіміра Русакевіча]]&lt;ref name=&quot;Ост&quot;&gt;[http://spring96.org/be/news/1692/ Прыпынена недзяржаўная «Рэгіянальная газета»]&lt;/ref&gt;. Газета неаднарозова падвяргалася ціску з боку ўлад і пазней.

[[20 кастрычніка]] [[2004]] года ў Мінску была забіта супрацоўніца апазіцыйнай газеты «[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]» [[Вераніка Чаркасава]].

У 2005 годзе выхад газеты «Курьер из Борисова» быў спынены: гаспадарчы суд прызнаў рэгістрацыю заснавальніка несапраўднай.

[[18 студзеня]] [[2008]] года журналіст, экс-рэдактар газеты «[[Згода]]» [[Аляксандр Сдзвіжкоў]], які перадрукаваў у лютым [[2006]] года карыкатуры на прарока Магамеда з дацкай газеты «[[Jyllands-Posten]]», быў прысуджаны да трох гадоў калоніі за «''распальванне расавай, нацыянальнай або рэлігійнай варожасці, якое здзейснена службовай асобай з выкарыстаннем сваіх службовых паўнамоцтваў''»&lt;ref&gt;http://naviny.by/rubrics/society/2008/01/18/ic_news_116_284068&lt;/ref&gt;.

[[22 лютага]] [[2008]] года [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь]] змяніў пакаранне Аляксандру Сдзвіжкову з трох гадоў калоніі на тры месяцы арышту. У выніку, журналіст быў вызвалены&lt;ref&gt;http://naviny.by/rubrics/society/2008/02/22/ic_news_116_286228/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090407130551/http://naviny.by/rubrics/society/2008/02/22/ic_news_116_286228/ |date=7 красавіка 2009 }}&lt;/ref&gt;.

У канцы лістапада [[2008]] года з’явілася інфармацыя аб тым, што, магчыма, у хуткім часе газеты «[[Народная Воля]]» і «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» вернуцца ў дзяржаўную сетку распаўсюджвання і падпісныя каталогі «[[Белпошта|Белпошты]]», а таксама змогуць друкавацца на тэрыторыі Беларусі&lt;ref&gt;[[МЫ]], [http://news.tut.by/society/122198.html Независимая пресса возвращается в киоски?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305023930/http://news.tut.by/society/122198.html |date=5 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Праз некалькі дзён газеты з’явіліся ў шапіках.

У снежні 2017 года [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] заблакавала інфармацыйны інтэрнэт-праект «[[Беларускі партызан]]» за публікацыю забароненай інфармацыі&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=201851 Мінінфарм заблакаваў «Беларускі партызан» за публікацыю забароненай інфармацыі]&lt;/ref&gt;. У выніку «Беларускі партызан» аднавіў працу, змяніўшы дамен *.org на *.by.&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=201910 «Беларускі партызан» аднавіў працу, зарэгістраваўшыся ў зоне *.by]&lt;/ref&gt;

[[28 чэрвеня]] [[2018]] г. Савет Рэспублікі ўхваліў праект закона Беларусі «Аб унясенні змяненняў і дапаўненняў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь», згодна з якім урад пакідае толькі адзін спосаб ідэнтыфікацыі карыстальнікаў у інтэрнэце — праз абаненцкі нумар. Новаўвядзенні павінны ўступіць у сілу [[1 снежня]]&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=211919|title = Савет Рэспублікі сёння на пасяджэнні ўхваліў праект закона Беларусі «Аб унясенні змяненняў і дапаўненняў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь», перадае БелТА.|date = 2018-06-28|work = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date = 2018-09-19}}&lt;/ref&gt;.

[[7 жніўня]] [[2018]] г. супрацоўнікі [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчага камітэта]] і [[МУС Беларусі]] правялі ператрус у офісах інтэрнэт-парталу [[TUT.BY]] і інфармацыйнага агенцтва [[БелаПАН]] ў сувязі з распачатай крымінальнай справай на падставе ч. 2 арт. 349 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Беларусі]] («несанкцыянаваны доступ да камп’ютарнай інфармацыі, учынены з іншай асабістай зацікаўленасці, які пацягнуў прычыненне істотнай шкоды»). Падставай да распачынання крымінальнай справы паслужыла «паведамленне рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства „[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]]“ аб збоях пры ажыццяўленні доступаў да платнай падпіскі паслуг, якія аказваліся названым прадпрыемствам аднаму з яго замоўцаў».

== 2020—2021 ==
9 лістапада 2020 года дома ў заснавальніка газеты Ганны Валадашчук і ў рэдакцыі «[[Газета Слонімская|Газеты Слонімскай]]» правялі ператрус, забралі камп’ютары, паралізавалі працу&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|нумар=46 (935)|access-date=2020-11-16|last=Служба информации «БГ»|date=2020-11-13|загаловак=На этой неделе не вышла «Газета Слонімская»|выданне=[[Брестская газета]]|тып=газета|мова=ru|год=2020|старонкі=24}}&lt;/ref&gt;. Нумар «Газеты Слонімскай» 11 лістапада не выйшаў у свет&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ганна Валадашчук пакінула Беларусь праз пагрозу крымінальнага пераследу&lt;ref&gt;[https://svabod1.azureedge.net/a/30949983.html Радыё Свабода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201114125636/https://svabod1.azureedge.net/a/30949983.html |date=14 лістапада 2020 }}&lt;/ref&gt;, а газета прыпыніла свой выхад на паўгода&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-11-18|title=“Газета Слонімская” прыпыніла свой выхад на паўгода|url=https://baj.by/be/content/gazeta-slonimskaya-prypynila-svoy-vyhad-na-paugoda|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201118133131/https://baj.by/be/content/gazeta-slonimskaya-prypynila-svoy-vyhad-na-paugoda|archive-date=2020-11-20|access-date=2020-11-20|publisher=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DW&quot;&gt;{{Cite web|last=Петрович|first=Алесь|date=2020-11-30|title=Обыск у издателя: как власти Беларуси давят на независимую прессу в регионах|url=https://www.dw.com/ru/obysk-u-izdatelja-kak-vlasti-belarusi-davjat-na-nezavisimuju-pressu-v-regionah/a-55778013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202004847/https://dw.com/ru/obysk-u-izdatelja-kak-vlasti-belarusi-davjat-na-nezavisimuju-pressu-v-regionah/a-55778013|archive-date=2020-12-02|access-date=2020-12-04|publisher=[[Deutsche Welle]]|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

Па крымінальнай справе за ўмяшанне ў дзейнасць міліцыі 12 сакавіка 2021 года быў арыштаваны [[Дзяніс Яўгенавіч Івашын|Дзяніс Івашын]], журналіст «[[Новы Час (газета)|Новага Часу]]», які быў аўтарам цыкла артыкулаў «Каго ці што абараняе „[[Беркут (спецпадраздзяленне)|Беркут]]“ у Беларусі» і за дзень да затрымання даваў інтэрв’ю каналу «[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]», у якім паведаміў пра вынікі свайго журналісцкага расследвання&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-03-15|title=«Ён змагаўся за праўду». Чым вядомы Дзяніс Івашын, якога затрымаў КДБ, і пры чым тут Украіна|url=https://www.svaboda.org/a/31152056.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320070233/https://www.svaboda.org/a/31152056.html|archive-date=2021-03-20|access-date=2021-03-20|work=[[БелаПАН]]|publisher=[[Радыё Свабода]]|language=be}}&lt;/ref&gt;.

12 красавіка 2021 года была заборонена трансляцыя тэлеканала «[[Euronews]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-04-12|title=Мінінфарм забараніў тэлеканал «Еўраньюс». Замест яго запускаюць расійскую «Победу»|url=https://nn.by/?c=ar&amp;i=271274|archive-url=https://archive.today/20210412150611/https://nn.by/?c=ar&amp;i=271274|archive-date=12 красавіка 2021|access-date=2021-04-12|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=be|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2021 года ў аднабаковым парадку «[[Белсаюздрук]]» спыніў распаўсюд часопісаў «[[Наша Ніва (1991)|Нашай Нівы]]»: «[[Наша гісторыя]]», «[[Асцярожна: дзеці!]]» і «Дуду», — «﻿[[Белкніга]]», даччыная сетка крамаў [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]], таксама адмовілася іх прадаваць, у красавіку гэтак жа зрабіла «Акадэмкніга», якая належыць [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], таксама стала вядома, што «[[Белпошта]]» скасуе дамову з іх выдаўцом з ліпеня 2021 года&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-04-14|title=«Акадэмкніга» адмовілася прадаваць часопіс пра беларускую гісторыю|url=https://novychas.by/hramadstva/akademkniha-admovilasja-pradavac-czasopis-pra-be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423085109/https://novychas.by/hramadstva/akademkniha-admovilasja-pradavac-czasopis-pra-be|archive-date=2021-04-23|access-date=2021-04-23|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be}}&lt;/ref&gt;.

З-за інтэрв’ю са [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланай Ціханоўскай]] ад 14 красавіка 2021 года недзяржаўны штотыднёвік «[[Intex-press]]» атрымаў папярэджанні Баранавіцкай міжраённай пракуратуры і [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства інфармацыі]] за «распаўсюд інфармацыі, распаўсюджванне якой забаронена», а галоўны рэдактар Уладзімір Янукевіч быў двойчы аштрафаваны (за электронную і друкаваную версію інтэрв’ю, якое прызналі экстрэмісцкім)&lt;ref name=&quot;Зіневіч&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-05-05|title=Мінінфарм вынес папярэджанне газеце Intex-press за інтэрв'ю з Ціханоўскай, а «Белсаюздрук» адмовіўся яе прадаваць|url=https://nn.by/?c=ar&amp;i=272530|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505104402/https://nn.by/?c=ar&amp;i=272530|archive-date=2021-05-05|access-date=2021-05-05|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-04-29|title=Интервью Светланы Тихановской изданию Intex‑Press признали экстремистским материалом|url=https://mediazona.by/news/2021/04/29/pogovorili|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429114704/https://mediazona.by/news/2021/04/29/pogovorili|archive-date=2021-04-29|access-date=2021-04-29|publisher=[[Медиазона]]|language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-05-05|title=«Это же не обычное дело»: как в Бресте главного редактора «Интекс-пресс» за интервью с Тихановской опять судили|url=https://www.b-g.by/news/jeto-zhe-ne-obychnoe-delo-kak-v-breste-glavnogo-redaktora-inteks-press-za-intervju-s-tihanovskoj-opjat-sudili/|archive-url=https://archive.today/20210506031931/https://www.b-g.by/news/jeto-zhe-ne-obychnoe-delo-kak-v-breste-glavnogo-redaktora-inteks-press-za-intervju-s-tihanovskoj-opjat-sudili/|archive-date=6 мая 2021|access-date=2021-05-06|publisher=[[Брестская газета]]|language=ru|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пасля публікацыі распаўсюджваць газету адмовіліся «[[Белпошта]]», прыватныя гандлёвыя сеткі («Белмаркет», «Марцін», «Дабраном» ды інш.), «[[Белсаюздрук]]», а з 9 мая 2021 года Беларускі дом друку адмовіўся і друкаваць газету&lt;ref name=&quot;Зіневіч&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-04-28|title=“Белпошта” не ўключае Intex-press у падпісны каталог, гандлёвыя сеткі адмовіліся прадаваць газету ўжо цяпер|url=https://baj.by/be/content/belposhta-ne-uklyuchae-intex-press-u-padpisny-katalog-gandlyovyya-setki-admovilisya-pradavac|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428191726/https://baj.by/be/content/belposhta-ne-uklyuchae-intex-press-u-padpisny-katalog-gandlyovyya-setki-admovilisya-pradavac|archive-date=2021-04-28|access-date=2021-04-28|publisher=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Шок&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-05-09|title=Шок! «Белорусский дом печати» отказался печатать газету Intex-press|url=https://www.intex-press.by/2021/05/09/shok-belorusskij-dom-pechati-otkazalsya-pechatat-gazetu-intex-press/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510050911/https://www.intex-press.by/2021/05/09/shok-belorusskij-dom-pechati-otkazalsya-pechatat-gazetu-intex-press/|archive-date=2021-05-10|access-date=2021-05-10|publisher=Intex-press|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

У адказ на [[пратэсты ў Беларусі (2020—2021)]] вясной 2021 года былі прыняты папраўкі ў законы аб СМІ, масавых мерапрыемствах, супрацьдзеянні экстрэмізму, органах унутраных спраў, Кодэкс аб адміністрацыйных парушэннях, [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальны кодэкс]]&lt;ref name=&quot;выжечь&quot; /&gt;. На думку экспертаў, пакет нарматыўных актаў, з асуджэннем якога выступіў [[Камітэт абароны журналістаў]], яшчэ мацней ушчамляе свабоду слова і права на распаўсюд інфармацыі&lt;ref name=&quot;выжечь&quot; /&gt;. Паводле Андрэя Бастунца, старшыні [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]], папраўкі былі зроблены, каб узаконіць рэпрэсіўныя практыкі ў дачыненні да СМІ, якія сталі масава прымяняцца з 2020 года пры ігнараванні норм [[Канстытуцыя Беларусі|канстытуцыі]] і міжнародных дагавораў&lt;ref name=&quot;выжечь&quot; /&gt;. Многія фармулёўкі ў законах, на думку экспертаў, наўмысна размытыя, каб можна было практычна любую неўпадабаную публікацыю кваліфікаваць як парушэнне, напрыклад нанясенне шкоды нацыянальным інтарэсам&lt;ref name=&quot;выжечь&quot; /&gt;. Пры гэтым, што такое «нацыянальны інтарэс», вызначаюць чыноўнікі, атаясамліваючы паняцце з інтарэсамі захавання [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]&lt;ref name=&quot;выжечь&quot; /&gt;. У прыватнасці, дэ-факта ўводзіцца забарона на стрымы з несанкцыянаваных акцый (пры тым што атрымаць санкцыю на іх апанентам рэжыму неймаверна)&lt;ref name=&quot;выжечь&quot; /&gt;. За любую крытыку ўлад аўтар публікацыі рызыкуе трапіць пад крымінальны пераслед па артыкуле аб дыскрэдытацыі Рэспублікі Беларусь і атрымаць да чатырох гадоў пазбаўлення волі&lt;ref name=&quot;выжечь&quot; /&gt;. З 2020 года масавымі сталі блакіроўкі грамадска-палітычных сайтаў («[[Naviny.by]]», «[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасці]]», «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]» і дзесяткаў іншых), што значна ўдарыла па іх наведвальнасці і даходам ад рэкламы&lt;ref name=&quot;выжечь&quot;&gt;{{Cite web|last=Класковский|first=Александр|date=2021-05-06|title=Независимые СМИ в Беларуси, похоже, решено выжечь огнеметом|url=https://naviny.online/article/20210506/1620313940-nezavisimye-smi-v-belarusi-pohozhe-resheno-vyzhech-ognemetom|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511062247/https://naviny.online/article/20210506/1620313940-nezavisimye-smi-v-belarusi-pohozhe-resheno-vyzhech-ognemetom|archive-date=2021-05-11|access-date=2021-05-11|author-link=Аляксандр Уладзіміравіч Класкоўскі|publisher=[[naviny.by]]|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

18 мая 2021 года быў заблакаваны «[[TUT.BY]]» і шэраг яго дачынных сайтаў, у тым ліку люстэркі ды [[Электронная пошта|E-mail]] сэрвіс&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-05-18|title=Belarus raids top news site in widening crackdown|language=en|publisher=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-57156836|url-status=live|access-date=2021-05-19}}&lt;/ref&gt;. Разам з рэйдам на офіс кампаніі не менш за 18 супрацоўнікаў былі арыштаваны ў рамках распачатай крымінальнай справы па нясплаце парталам падаткаў&lt;ref&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.euronews.com/2021/05/18/tut-by-independent-belarus-media-website-blocked-after-series-of-raids|title=TUT.BY: Independent Belarus media website blocked after series of raids|publisher=[[Euronews]]|date=2021-05-18|access-date=2020-05-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/2922830.html |title=TUT.BY, «Трибуна» и еще 9 медиа, которые забанили в Беларуси, – вот как их читать |publisher=[[by.tribuna.com]]|date=2021-05-19 |access-date=2021-05-19 |language=ru}}&lt;/ref&gt;.

З мая 2021 года ў Беларусі быў заблакаваны расійскі спартыўны сайт «{{нп3|Sports.ru|Sports.ru|uk|Sports.ru}}»&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-05-22|title=У Беларусі заблакавалі Sports.ru|url=https://belsat.eu/news/22-05-2021-u-belarusi-zablakavali-sports-ru/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522074443/https://belsat.eu/news/22-05-2021-u-belarusi-zablakavali-sports-ru/|archive-date=2021-05-22|access-date=2021-05-22|publisher=[[Белсат]]|last=МГ}}&lt;/ref&gt;.

Спроба аднавіць выпуск «[[Газета Слонімская|Газеты Слонімскай]]» у маі-чэрвені 2021 года не ўдалася, бо друкарні ў [[Брэст|Брэсце]], [[Пінск]]у і [[Гродна|Гродне]] адмовіліся друкаваць недзяржаўныя газеты&lt;ref name=&quot;drukarni&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-06-04|title=Друкарні адмовіліся друкаваць недзяржаўную «Газету Слонімскую»|url=https://euroradio.pl/drukarni-admovilisya-drukavac-nedzyarzhaunuyu-gazetu-slonimskuyu|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210604072920/https://euroradio.pl/drukarni-admovilisya-drukavac-nedzyarzhaunuyu-gazetu-slonimskuyu|archive-date=2021-06-04|access-date=2021-06-04|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}&lt;/ref&gt;.

== Міжнародны маніторынг ==
[[1 мая]] [[2009]] года міжнародная праваабарончая арганізацыя «[[Freedom House]]» у сваім дакладзе пра стан свабоды прэсы змясціла Рэспубліку Беларусь на 188 месца з 195 са статусам «Адсутнасць свабоды прэсы» («Not Free»)&lt;ref&gt;http://www.freedomhouse.org/uploads/fop/2009/FreedomofthePress2009_tables.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110804224233/http://www.freedomhouse.org/uploads/fop/2009/FreedomofthePress2009_tables.pdf |date=4 жніўня 2011 }}&lt;/ref&gt;.

== Прэса пад забаронай ==
На сённяшні дзень пазбаўленыя магчымасці распаўсюджвацца праз гандлёвую сетку «[[Белсаюздрук]]у» наступныя выданні: «[[Товарищ]]», «[[Новы Час (газета)|Новы Час]]», «[[Бобруйский курьер]]», «[[Барысаўскія навіны]]», «[[Витебский Курьер]]», «[[Вольнае Глыбокае]]», «[[Газета для Вас]]» ([[Івацэвічы]]), «[[Газета Слонімская]]», «[[Ганцавіцкі час]]», «[[Intex-press]]» ([[Баранавічы]]), «[[Нясвіжскі час]]». Не могуць патрапіць да чытачоў пасродкам паштовай падпіскі «Товарищ», «СНплюс. Свободные новости плюс», «Новы час», «Барысаўскія навіны», «Витебский Курьер», «Вольнае Глыбокае», «Газета Слонімская», «Ганцавіцкі час», «Intex-press». Некаторыя газеты з-за гэтых праблем спынілі існаванне або падаліся ў інтэрнэт, напрыклад, «[[БДГ]]» і «[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]».

== Гл. таксама ==
* [[Прапаганда ў Беларусі]]
* [[Пагром незалежных медыя ў Беларусі (ліпень 2021)]]
* [[«Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў]]

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://freedomhouse.org/template.cfm?page=16&amp;year=0 Freedom of the Press] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080828230317/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=16&amp;year=0 |date=28 жніўня 2008 }}{{ref-en}} — рэйтынг свабоды СМІ, публікуецца няўрадавай арганізацыяй «[[Freedom House]]»
* [http://www.rsf.org/article.php3?id_article=24025 Worldwide Press Freedom Index] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071017110631/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=24025 |date=17 кастрычніка 2007 }}{{ref-en}} — рэйтынг свабоды СМІ, публікуецца няўрадавай арганізацыяй «[[Рэпарцёры без межаў]]»
* [http://www.amnesty.org.ru/pages/ruseur490042004 Беларусь: прыгнечанне праваабарончага руху — «Міжнародная Амністыя»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071026170845/http://www.amnesty.org.ru/pages/ruseur490042004 |date=26 кастрычніка 2007 }}
* [http://www.amnesty.org.ru/pages/vestnik30-20-rus Беларусь: спыніць парушэнні правоў на свабоду слова і свабоду збораў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081202233622/http://www.amnesty.org.ru/pages/vestnik30-20-rus |date=2 снежня 2008 }}
* [http://www.hrea.org/lists/hr-headlines-ru/markup/msg00303.html Беларусь: Нельга абмяжоўваць права дэманстрантаў на свабоду слова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061017062202/http://www.hrea.org/lists/hr-headlines-ru/markup/msg00303.html |date=17 кастрычніка 2006 }}
* [http://www.hro.org/editions/freedom/2006/03/24.php Сур’ёзная сітуацыя са свабодай слова ў Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060416081238/http://www.hro.org/editions/freedom/2006/03/24.php |date=16 красавіка 2006 }}
* [http://hrw.org/russian/reports/belarus/1997/august/topic26.html Прыгнечанне грамадзянскага грамадства. Манапалізацыя сродкаў масавай інфармацыі]
* [http://www.ng.ru/cis/2002-09-17/6_minsk.html У нас уся прэса дзяржаўная]
* [http://news.tut.by/society/87858.html Мінадукацыі выступае супраць апазіцыйна наладжаных пісьменнікаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071226055500/http://news.tut.by/society/87858.html |date=26 снежня 2007 }}
* [http://www.charter97.org/ru/news/2007/11/9/1449/ «Коммерсантъ» і «Новая газета» — пад забаронай]

[[Катэгорыя:Свабода слова]]
[[Катэгорыя:Палітыка Беларусі]]
[[Катэгорыя:Правы чалавека ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Беларусі]]</text>
      <sha1>a19jsno6uk2a3vvj2nk3z0xu7dq9qqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 2 жніўня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>564313</id>
    <revision>
      <id>5166085</id>
      <parentid>4158993</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:25:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2335" sha1="2ahsbklz8kyy26ka85hf4epngvlcvro" xml:space="preserve">'''[[2 жніўня]]'''

* [[461]]: Рымскі імператар [[Маярыян]] арыштаваны паводле загаду палкаводца Рыцымера.
* [[1549]]: Нарадзіўся [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка]], [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] дзяржаўны дзеяч, падарожнік, мемуарыст.
* [[1802]]: [[Рэферэндум|Плебісцытам]] [[Напалеон I Банапарт]] прызначаны пажыццёвым консулам [[Францыя|Францыі]].
* [[1840]]: Паводле ўказа расійскага імператара спынена дзеянне [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статута ВКЛ]] на тэрыторыі [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] і [[Мінская губерня|Мінскай]] губерній.
* [[1914]]: У [[Баранавічы|Баранавічах]] размешчаная Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандуючага ўзброенымі сіламі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]].
* [[1919]]: У [[Вільня|Вільні]] [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны|Цэнтральнай беларускай радай Віленшчыны і Гродзеншчыны]] створана [[Беларуская вайсковая камісія]].
* [[1934]]: [[Адольф Гітлер]] абвешчаны фюрэрам Германіі.
* [[1945]]: Завяршылася [[Патсдамская канферэнцыя]], скліканая з мэтай вызначыць пасляваеннае ўладкаванне Еўропы.
* [[1990]]: Войскі [[Ірак]]а ўварваліся ў [[Кувейт]].
* [[2022]]: На фоне [[Кітайска-тайваньскі крызіс (2022)|кітайска-тайваньскага крызісу]] дэлегацыя [[ЗША]] прыбыла ў [[Тайбэй]].
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|802]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ahsbklz8kyy26ka85hf4epngvlcvro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166088</id>
      <parentid>5166085</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2564" sha1="kyolugw1mz2ts0bobw8mxmyuq4pizqo" xml:space="preserve">'''[[2 жніўня]]'''

* [[461]]: Рымскі імператар [[Маярыян]] арыштаваны паводле загаду палкаводца Рыцымера.
* [[1549]]: Нарадзіўся [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка]], [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] дзяржаўны дзеяч, падарожнік, мемуарыст.
* [[1802]]: [[Рэферэндум|Плебісцытам]] [[Напалеон I Банапарт]] прызначаны пажыццёвым консулам [[Францыя|Францыі]].
* [[1840]]: Паводле ўказа расійскага імператара спынена дзеянне [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статута ВКЛ]] на тэрыторыі [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] і [[Мінская губерня|Мінскай]] губерній.
* [[1914]]: У [[Баранавічы|Баранавічах]] размешчаная Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандуючага ўзброенымі сіламі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]].
* [[1919]]: У [[Вільня|Вільні]] [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны|Цэнтральнай беларускай радай Віленшчыны і Гродзеншчыны]] створана [[Беларуская вайсковая камісія]].
* [[1934]]: [[Адольф Гітлер]] абвешчаны фюрэрам Германіі.
* [[1945]]: Завяршылася [[Патсдамская канферэнцыя]], скліканая з мэтай вызначыць пасляваеннае ўладкаванне Еўропы.
* [[1986]]: Анімацыйны фільм «[[Нябесны замак Лапута]]» рэжысёра [[Хаяо Міядзакі]] ўпершыню паказаны ў кінатэатрах [[Японія|Японіі]].
* [[1990]]: Войскі [[Ірак]]а ўварваліся ў [[Кувейт]].
* [[2022]]: На фоне [[Кітайска-тайваньскі крызіс (2022)|кітайска-тайваньскага крызісу]] дэлегацыя [[ЗША]] прыбыла ў [[Тайбэй]].
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|802]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kyolugw1mz2ts0bobw8mxmyuq4pizqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 3 жніўня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>564314</id>
    <revision>
      <id>5166092</id>
      <parentid>4814896</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2143" sha1="rcf942p8ofp7743dfb57iueebhzynx1" xml:space="preserve">'''[[3 жніўня]]'''

: {{Сцяг Нігера}} [[Нігер]]: Дзень незалежнасці ([[1960]])

* [[1100]]: [[Генрых I Баклерк]] стаў каралём [[Англія|Англіі]]
* [[1492]]: Выгнанне [[яўрэі|яўрэяў]] з [[Іспанія|Іспаніі]].
* [[1569]]: [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Герцагства Курляндскае і Земгальскае]] разам з [[Лівонія|Інфлянтамі]] абвешчаны васаламі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].
* [[1678]]: Паміж [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] і [[Расія]]й заключаны дагавор аб працягу на 13 гадоў [[Андросаўскае перамір’е|Андрусаўскага перамір’я]], наўзамен [[Кіеў|Кіева]] Рэчы Паспалітай перададзены [[Веліж]], [[Себеж]] і [[Невель (горад)|Невель]].
* [[1914]]: У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] [[Германская імперыя|Германія]] абвясціла вайну [[Францыя|Францыі]].
* [[1940]]: [[Літва]] далучана да [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]].
* [[1943]]: Пачаўся першы этап партызанскай аперацыі «[[Рэйкавая вайна]]», за першую ноч аперацыі ўзарвана 42 тыс. рэек.
* [[1946]]: Заснаваная [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя]] ЗША.
* [[1958]]: Атамаход «Наутылус» упершыню дасягнуў [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]] пад вадой.
* [[2004]]: Гарадскому пасёлку [[Тураў]] нададзены статус горада.
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|803]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rcf942p8ofp7743dfb57iueebhzynx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166093</id>
      <parentid>5166092</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:33:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2226" sha1="loatgv2qyolpfdd30hiqktg3hmrxe6g" xml:space="preserve">'''[[3 жніўня]]'''

: {{Сцяг Нігера}} [[Нігер]]: Дзень незалежнасці ([[1960]])

* [[1100]]: [[Генрых I Баклерк]] стаў каралём [[Англія|Англіі]]
* [[1492]]: Выгнанне [[яўрэі|яўрэяў]] з [[Іспанія|Іспаніі]].
* [[1569]]: [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Герцагства Курляндскае і Земгальскае]] разам з [[Лівонія|Інфлянтамі]] абвешчаны васаламі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].
* [[1678]]: Паміж [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] і [[Расія]]й заключаны дагавор аб працягу на 13 гадоў [[Андросаўскае перамір’е|Андрусаўскага перамір’я]], наўзамен [[Кіеў|Кіева]] Рэчы Паспалітай перададзены [[Веліж]], [[Себеж]] і [[Невель (горад)|Невель]].
* [[1914]]: У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] [[Германская імперыя|Германія]] абвясціла вайну [[Францыя|Францыі]].
* [[1940]]: [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўская Рэспубліка]] далучана да [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]].
* [[1943]]: Пачаўся першы этап партызанскай аперацыі «[[Рэйкавая вайна]]», за першую ноч аперацыі ўзарвана 42 тыс. рэек.
* [[1946]]: Заснаваная [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя]] ЗША.
* [[1958]]: Атамаход «Наутылус» упершыню дасягнуў [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]] пад вадой.
* [[2004]]: Гарадскому пасёлку [[Тураў]] нададзены статус горада.
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|803]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>loatgv2qyolpfdd30hiqktg3hmrxe6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166095</id>
      <parentid>5166093</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:35:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2169" sha1="m3p4pbos12w2c1avj5e0ui5ysj84us4" xml:space="preserve">'''[[3 жніўня]]'''

: {{Сцяг Нігера}} [[Нігер]]: Дзень незалежнасці ([[1960]])

* [[1100]]: [[Генрых I Баклерк]] стаў каралём [[Англія|Англіі]]
* [[1492]]: Выгнанне [[яўрэі|яўрэяў]] з [[Іспанія|Іспаніі]].
* [[1569]]: [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Герцагства Курляндскае і Земгальскае]] разам з [[Лівонія|Інфлянтамі]] абвешчаны васаламі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].
* [[1678]]: Паміж [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] і [[Расія]]й заключаны дагавор аб працягу на 13 гадоў [[Андросаўскае перамір’е|Андрусаўскага перамір’я]], наўзамен [[Кіеў|Кіева]] Рэчы Паспалітай перададзены [[Веліж]], [[Себеж]] і [[Невель (горад)|Невель]].
* [[1914]]: У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] [[Германская імперыя|Германія]] абвясціла вайну [[Францыя|Францыі]].
* [[1940]]: [[Літоўскай ССР|Літва]] далучана да [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]].
* [[1943]]: Пачаўся першы этап партызанскай аперацыі «[[Рэйкавая вайна]]», за першую ноч аперацыі ўзарвана 42 тыс. рэек.
* [[1946]]: Заснаваная [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя]] ЗША.
* [[1958]]: Атамаход «Наутылус» упершыню дасягнуў [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]] пад вадой.
* [[2004]]: Гарадскому пасёлку [[Тураў]] нададзены статус горада.
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|803]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m3p4pbos12w2c1avj5e0ui5ysj84us4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166096</id>
      <parentid>5166095</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2169" sha1="q8r7yqnvhyknetz1g1y1n1c0918u3co" xml:space="preserve">'''[[3 жніўня]]'''

: {{Сцяг Нігера}} [[Нігер]]: Дзень незалежнасці ([[1960]])

* [[1100]]: [[Генрых I Баклерк]] стаў каралём [[Англія|Англіі]]
* [[1492]]: Выгнанне [[яўрэі|яўрэяў]] з [[Іспанія|Іспаніі]].
* [[1569]]: [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Герцагства Курляндскае і Земгальскае]] разам з [[Лівонія|Інфлянтамі]] абвешчаны васаламі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].
* [[1678]]: Паміж [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] і [[Расія]]й заключаны дагавор аб працягу на 13 гадоў [[Андросаўскае перамір’е|Андрусаўскага перамір’я]], наўзамен [[Кіеў|Кіева]] Рэчы Паспалітай перададзены [[Веліж]], [[Себеж]] і [[Невель (горад)|Невель]].
* [[1914]]: У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] [[Германская імперыя|Германія]] абвясціла вайну [[Францыя|Францыі]].
* [[1940]]: [[Літоўская ССР|Літва]] далучана да [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]].
* [[1943]]: Пачаўся першы этап партызанскай аперацыі «[[Рэйкавая вайна]]», за першую ноч аперацыі ўзарвана 42 тыс. рэек.
* [[1946]]: Заснаваная [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя]] ЗША.
* [[1958]]: Атамаход «Наутылус» упершыню дасягнуў [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]] пад вадой.
* [[2004]]: Гарадскому пасёлку [[Тураў]] нададзены статус горада.
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|803]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q8r7yqnvhyknetz1g1y1n1c0918u3co</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166097</id>
      <parentid>5166096</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2203" sha1="pe18draexc64i2nhgl8erqmnjqdpk7k" xml:space="preserve">'''[[3 жніўня]]'''

: {{Сцяг Нігера}} [[Нігер]]: Дзень незалежнасці ([[1960]])

* [[1100]]: [[Генрых I Баклерк]] стаў каралём [[Каралеўства Англія|Англіі]].
* [[1492]]: Выгнанне [[яўрэі|яўрэяў]] з [[Іспанія|Іспаніі]].
* [[1569]]: [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Герцагства Курляндскае і Земгальскае]] разам з [[Лівонія|Інфлянтамі]] абвешчаны васаламі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].
* [[1678]]: Паміж [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] і [[Расія]]й заключаны дагавор аб працягу на 13 гадоў [[Андросаўскае перамір’е|Андрусаўскага перамір’я]], наўзамен [[Кіеў|Кіева]] Рэчы Паспалітай перададзены [[Веліж]], [[Себеж]] і [[Невель (горад)|Невель]].
* [[1914]]: У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] [[Германская імперыя|Германія]] абвясціла вайну [[Францыя|Францыі]].
* [[1940]]: [[Літоўская ССР]] далучана да [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]].
* [[1943]]: Пачаўся першы этап партызанскай аперацыі «[[Рэйкавая вайна]]», за першую ноч аперацыі ўзарвана 42 тыс. рэек.
* [[1946]]: Заснаваная [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя]] ЗША.
* [[1958]]: Атамаход «Наутылус» упершыню дасягнуў [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]] пад вадой.
* [[2004]]: Гарадскому пасёлку [[Тураў]] нададзены статус горада.
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|803]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pe18draexc64i2nhgl8erqmnjqdpk7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 15 ліпеня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>564325</id>
    <revision>
      <id>5166021</id>
      <parentid>5165450</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>18-19 липеня</comment>
      <origin>5166021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2008" sha1="3dj95ufh5bvaiwz4gxuhhexziamw2sb" xml:space="preserve">'''[[15 ліпеня]]'''
: {{Сцягафікацыя|Украіна}} — [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]]

* [[1240]]: У [[Неўская бітва|Неўскай бітве]], дружына [[Аляксандр Яраславіч Неўскі|Аляксандра Яраславіча]] разбіла шведскі атрад.
* [[1410]]: Адбылася [[Грунвальдская бітва|бітва пры Грунвальдзе]] ў ходзе [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайны 1409—1411 гадоў]].
* [[1560]]: Першая пісьмовая згадка аб [[Гісторыя Светлагорска|Шацілавічах]] (зараз — горад [[Светлагорск]]).
* [[1606]]: Мяшчане [[Магілёў|Магілёва]] ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі.
* [[1799]]: У Егіпце знойдзены [[Разецкі камень]].
* [[1888]]: Адбылося буйное вывяржэнне вулкана [[Бандай]].
* [[1925]]: Адноўлена дзейнасць [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]].
* [[1965]]: [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэс ЗША]] прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя.
* [[2016]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]].
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|715]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3dj95ufh5bvaiwz4gxuhhexziamw2sb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166023</id>
      <parentid>5166021</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2206" sha1="o7ff0n4tut1uumfdpx62zpf8ry4o8wj" xml:space="preserve">'''[[15 ліпеня]]'''
: {{Сцягафікацыя|Украіна}} — [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]]

* [[1240]]: У [[Неўская бітва|Неўскай бітве]], дружына [[Аляксандр Яраславіч Неўскі|Аляксандра Яраславіча]] разбіла шведскі атрад.
* [[1410]]: Адбылася [[Грунвальдская бітва|бітва пры Грунвальдзе]] ў ходзе [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайны 1409—1411 гадоў]].
* [[1560]]: Першая пісьмовая згадка аб [[Гісторыя Светлагорска|Шацілавічах]] (зараз — горад [[Светлагорск]]).
* [[1606]]: Мяшчане [[Магілёў|Магілёва]] ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі.
* [[1799]]: У Егіпце знойдзены [[Разецкі камень]].
* [[1888]]: Адбылося буйное вывяржэнне вулкана [[Бандай]].
* [[1918]]: Пачалася [[Бітва на Марне (1918)|бітва на Марне]] падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]].
* [[1925]]: Адноўлена дзейнасць [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]].
* [[1965]]: [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэс ЗША]] прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя.
* [[2016]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]].
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|715]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o7ff0n4tut1uumfdpx62zpf8ry4o8wj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 18 ліпеня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>564328</id>
    <revision>
      <id>5166028</id>
      <parentid>5165491</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2746" sha1="otzi495gxel1x2yoqfjmp1wsaff0o7k" xml:space="preserve">'''[[18 ліпеня]]'''

* [[390 да н.э.]]: [[Старажытны Рым|Рымляне]] пацярпелі паражэнне ад [[галы|галаў]] на [[рака|рацэ]] Аліі. Галы разрабавалі [[Рым]], забілі [[Сенат (Старажытны Рым)|сенатараў]] і ўзялі ў аблогу [[Капітолій]].
* [[64]]: Пачаўся «[[Вялікі пажар Рыма]]», які знішчыў амаль увесь горад.
* [[1792]]: Перамога арміі на чале з [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвушам Касцюшкам]] над расійскімі войскамі Міхаіла Кахоўскага пад Дубенкай.
* [[1812]]: У Расіі ў час [[Вайна 1812 года|вайны з Францыяй]] створана [[Народнае апалчэнне ў вайне 1812 года|апалчэнне]].
* [[1872]]: У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ўпершыню праведзена працэдура тайнага галасавання.
* [[1878]]: Шведскі палярны даследчык [[Нільс Адольф Эрык Нордэншэльд|Адольф Нордэншельд]] першы прайшоў паўночным шляхам з [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] ў [[Ціхі акіян]].
* [[1897]]: Працягласць працоўнага дня на прадпрыемствах [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] скарочана да 11,5 гадзін, нядзеля абвешчана выхадным днём.
* [[1936]]: Ваенны путч у [[Іспанія|Іспаніі]], пачатак [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў]].
* [[1947]]: Кароль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] [[Георг VI]] падпісаў закон аб незалежнасці [[Брытанская Індыя|Брытанскай Індыі]].
* [[1954]]: Першы фестываль [[джаз]]авай музыкі ў Ньюпорце, штат [[Род-Айленд]] ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]).
* [[1968]]: Утворана кампанія «[[Intel]]», яе заснавалі [[Роберт Нойс]] і [[Гордан Мур]].
* [[1968]]: Лідар чэшскіх камуністаў [[Аляксандр Дубчак]] абвясціў лозунг «Сацыялізм з чалавечым абліччам».
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|718]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>otzi495gxel1x2yoqfjmp1wsaff0o7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 19 ліпеня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>564329</id>
    <revision>
      <id>5166033</id>
      <parentid>4674221</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2336" sha1="hpg70aa4zyab4m1m8laga6kd6ap2rlu" xml:space="preserve">'''[[19 ліпеня]]'''

:{{Сцяг Лаоса}} [[Лаос]]: Дзень незалежнасці ([[1949]])
 
* [[1270]]: У [[Залатая Арда|Залатой Ардзе]] за адмову зрачыся [[праваслаўе|праваслаўя]] забіты разанскі князь Раман Алегавіч.
* [[1450]]: Першая згадка [[Узда|Узды]].
* [[1822]]: Французскі вынаходнік [[Жазеф Ньепс]] атрымаў першы ў свеце фотаздымак.
* [[1877]]: Расійскія войскі і балгарскія атрады ўзялі [[Шыпка|Шыпку]], адкрыўшы сабе шлях на [[Балканскі паўвостраў]].
* [[1930]]: У [[Менск]]у арыштаваны [[Максім Гарэцкі]], абвінавачаны па сфабрыкаванай справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюза вызвалення Беларусі]].
* [[1952]]: У [[Хельсінкі]] адкрыліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1952|XV Летнія Алімпійскія гульні]], у якіх упершыню прыняла ўдзел каманда [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]].
* [[1972]]: [[Іван Мележ|Івану Мележу]] і [[Іван Шамякін|Івану Шамякіну]] прысвоены званні народных пісьменнікаў Беларусі.
* [[1980]]: У [[Масква|Маскве]] пачаліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1980]].
* [[2019]]: [[Захоп брытанскага танкера ў Армузскім праліве (2019)|Захоп брытанскага танкера]] ў [[Армузскі праліў|Армузскім праліве]] сіламі [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|Корпуса вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] [[Іран]]а.
* [[2024]]: Здарыўся [[Збой у рабоце Windows (2024)|глабальны тэхнічны збой]] у рабоце [[Microsoft Windows|Windows]].
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|719]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hpg70aa4zyab4m1m8laga6kd6ap2rlu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 20 ліпеня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>564330</id>
    <revision>
      <id>5166034</id>
      <parentid>5165497</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1962" sha1="8o7jg3fn8l7yu30gnp8d5i2x7r0pqs4" xml:space="preserve">'''[[20 ліпеня]]'''

* [[1653]]: Рускае пасольства прыбыла ў [[Чыгірын]] з паведамленнем пра згоду цара ўзяць пад свае заступніцтва запарожскае казацтва.
* [[1701]]: Шведская армія пад кіраўніцтвам [[Карл XII|Карла XII]] разбіла каля Рыгі ўдвая большую саксонскую армію.
* [[1759]]: Падчас [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайны]] расійскае войска ўзяло [[Франкфурт-на-Одэры]].
* [[1797]]: Упершыню выканана кампазіцыя «Mazurek Dąbrowskiego», якая стала [[гімн Польшчы|гімнам Польшчы]].
* [[1920]]: Бальшавікі занялі [[Гродна]] ў ходзе [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]].
* [[1924]]: Заснавана [[Міжнародная шахматная федэрацыя]].
* [[1944]]: Савецкая армія выйшла на [[Заходні Буг]].
* 1944: [[Аперацыя «Валькірыя»]] — няўдалы замах на [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]]. 
* [[1958]]: У [[Мадрыд]]зе выйшаў першы нумар «Эвангелісцкага прапаведніка» пад рэдакцыяй [[Уладзіслаў Рыжы-Рыжскі|Уладзіслава Рыжы-Рыжскага]].
* [[1969]]: Амерыканскі касмічны апарат «[[Апалон-11]]» здзейсніў пасадку на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]].
* [[1976]]: Пасадачны апарат «[[Вікінг-1]]» сеў на паверхні [[Марс]]а.
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|720]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8o7jg3fn8l7yu30gnp8d5i2x7r0pqs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 30 ліпеня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>564331</id>
    <revision>
      <id>5166063</id>
      <parentid>5018902</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1937" sha1="77u7eax3py4efkvjgwx6a754a4or95z" xml:space="preserve">'''[[30 ліпеня]]'''

{{Сцяг Вануату}} [[Вануату]]: Дзень незалежнасці ([[1980]])

* [[101 да н.э.]]: [[Кімбры]] разгромлены рымскай арміяй пад камандаваннем [[Гай Марый|Марыя]] каля [[Верчэлі|Верцэлаў]].
* [[762]]: Заснавана новая сталіца [[Арабскі халіфат|Арабскага халіфата]] — [[Багдад]].
* [[1502]]: [[Хрыстафор Калумб]] адкрыў узбярэжжа сучаснага [[Гандурас]]а.
* [[1840]]: Расійскі імператар [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] загадаў перайменаваць «[[губерні Паўночна-Заходняга края]]».
* [[1930]]: Ва [[Уругвай|Уругваі]] скончыўся [[Чэмпіянат свету па футболе 1930|І чэмпіянат свету па футболе]].
* [[1941]]: Польскі эмігранцкі ўрад аднавіў дыпламатычныя адносіны з [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]].
* [[1980]]: [[Іерусалім]] абвешчаны ''«вечнай і непадзельнай»'' сталіцай [[Ізраіль|Ізраіля]].
* [[1981]]: Адбыўся масавы марш пратэсту ў [[Лодзь|Лодзі]] падчас грамадзянскіх хваляванняў у [[ПНР]].
* [[2006]]: Кампанія [[Microsoft]] афіцыйна спыніла падтрымку «[[Microsoft Windows|Windows 98]]».
* [[2018]]: [[Эмерсан Мнангагва]] атрымаў перамогу на прэзідэнцкіх выбарах у [[Зімбабвэ]].
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|730]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77u7eax3py4efkvjgwx6a754a4or95z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166065</id>
      <parentid>5166063</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2014" sha1="t90vmzjefh122hauph4m08x5lgc6v3u" xml:space="preserve">'''[[30 ліпеня]]'''

{{Сцяг Вануату}} [[Вануату]]: Дзень незалежнасці ([[1980]])

* [[101 да н.э.]]: [[Кімбры]] разгромлены рымскай арміяй пад камандаваннем [[Гай Марый|Марыя]] каля [[Верчэлі|Верцэлаў]].
* [[762]]: Заснавана новая сталіца [[Арабскі халіфат|Арабскага халіфата]] — [[Багдад]].
* [[1502]]: [[Хрыстафор Калумб]] адкрыў узбярэжжа сучаснага [[Гандурас]]а.
* [[1840]]: Расійскі імператар [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] загадаў перайменаваць «[[губерні Паўночна-Заходняга края]]».
* [[1930]]: Ва [[Уругвай|Уругваі]] скончыўся [[Чэмпіянат свету па футболе 1930|І чэмпіянат свету па футболе]].
* [[1941]]: Польскі эмігранцкі ўрад аднавіў дыпламатычныя адносіны з [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]].
* [[1980]]: [[Іерусалім]] абвешчаны ''«вечнай і непадзельнай»'' сталіцай [[Ізраіль|Ізраіля]].
* [[1981]]: Адбыўся масавы марш пратэсту ў [[Лодзь|Лодзі]] падчас грамадзянскіх хваляванняў у [[ПНР]].
* [[2006]]: Кампанія [[Microsoft]] афіцыйна спыніла падтрымку «[[Microsoft Windows|Windows 98]]».
* [[2016]]: Адкрыты [[Нацыянальны музей Амана]].
* [[2018]]: [[Эмерсан Мнангагва]] атрымаў перамогу на прэзідэнцкіх выбарах у [[Зімбабвэ]].
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|730]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t90vmzjefh122hauph4m08x5lgc6v3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 31 ліпеня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>564332</id>
    <revision>
      <id>5166067</id>
      <parentid>4804751</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2057" sha1="p9auoqyrnxftq45ok9wxu6abhgl7n85" xml:space="preserve">'''[[31 ліпеня]]'''

* [[781]]: Першае зафіксаванае вывяржэнне [[Фудзіяма|Фудзіямы]]. 
* [[1649]]: Адбылася [[Бітва пад Лоевам (1649)|бітва пад Лоевам]], казацкія войскі разбітыя арміяй [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]].
* [[1893]]: У [[Дублін]]е створана [[Гэльская ліга]].
* [[1920]]: [[Літбел ССР|Літоўска-Беларуская ССР]] спыніла існаванне, адбылося [[Дэкларацыя аб абвяшчэнні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь|Другое абвяшчэнне БССР]].
* [[1936]]: Кароль Нарвегіі [[Хокан VII]] адкрыў [[Лесвіца троляў|Лесвіцу троляў]].
* [[1944]]: Загінуў [[Антуан дэ Сент-Экзюперы]], французскі пісьменнік, лётчык.
* [[1950]]: Зняволены ў [[СССР]] апошні кітайскі імператар [[Пу І]] перададзены [[КНР]].
* [[1961]]: У [[Ізраіль]] прыбыў мільённы імігрант.
* [[1972]]: [[Узброеныя сілы Вялікабрытаніі|Брытанскай арміяй]] у [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]] праведзена [[аперацыя «Мотармэн»]].
* [[2007]]: Пачалася міратворчая аперацыя [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага Саюза]] ў [[Дарфур]]ы.
* [[2012]]: [[Майкл Фелпс]] пераўзышоў рэкорд [[Ларыса Латыніна|Ларысы Латынінай]] па колькасці алімпійскіх медалёў.
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|731]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p9auoqyrnxftq45ok9wxu6abhgl7n85</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166076</id>
      <parentid>5166067</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2234" sha1="j77cjq3z7wxmqon5931auez8b0x2c4h" xml:space="preserve">'''[[31 ліпеня]]'''

* [[781]]: Першае зафіксаванае вывяржэнне [[Фудзіяма|Фудзіямы]]. 
* [[1649]]: Адбылася [[Бітва пад Лоевам (1649)|бітва пад Лоевам]], казацкія войскі разбітыя арміяй [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]].
* [[1893]]: У [[Дублін]]е створана [[Гэльская ліга]].
* [[1920]]: [[Літбел ССР|Літоўска-Беларуская ССР]] спыніла існаванне, адбылося [[Дэкларацыя аб абвяшчэнні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь|Другое абвяшчэнне БССР]].
* [[1936]]: Кароль Нарвегіі [[Хокан VII]] адкрыў [[Лесвіца троляў|Лесвіцу троляў]].
* [[1944]]: Загінуў [[Антуан дэ Сент-Экзюперы]], французскі пісьменнік, лётчык.
* [[1950]]: Зняволены ў [[СССР]] апошні кітайскі імператар [[Пу І]] перададзены [[КНР]].
* [[1954]]: Італьянскія альпіністы ўпершыню ўзышлі на [[Чагары]], другую паводле вышыні вяршыню свету.
* [[1961]]: У [[Ізраіль]] прыбыў мільённы імігрант.
* [[1972]]: [[Узброеныя сілы Вялікабрытаніі|Брытанскай арміяй]] у [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]] праведзена [[аперацыя «Мотармэн»]].
* [[2007]]: Пачалася міратворчая аперацыя [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага Саюза]] ў [[Дарфур]]ы.
* [[2012]]: [[Майкл Фелпс]] пераўзышоў рэкорд [[Ларыса Латыніна|Ларысы Латынінай]] па колькасці алімпійскіх медалёў.
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|731]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j77cjq3z7wxmqon5931auez8b0x2c4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 21 ліпеня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>564333</id>
    <revision>
      <id>5166035</id>
      <parentid>4158577</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2871" sha1="94ii6x7xyxix3s4q9878cxcq6zug62m" xml:space="preserve">'''[[21 ліпеня]]'''

:{{Сцяг Бельгіі}} [[Бельгія]]: Нацыянальны дзень

* [[365]]: Землятрусам разбураны [[Александрыйскі маяк]] — адно з сямі цудаў свету.
* [[1613]]: Каранацыя першага рускага цара з дынастыі Раманавых — [[Міхаіл Фёдаравіч (цар і вялікі князь усяе Русі)|Міхаіла Фёдаравіча]].
* [[1658]]: [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі|Патрыярх Маскоўскі]] [[Нікан (Патрыярх Маскоўскі)|Нікан]] абвясціў пра сваю адстаўку і сыйшоў у манастыр.
* [[1774]]: Падпісаны Кючук-Кайнарджыйскі мірны дагавор, які скончыў [[Руска-турэцкая вайна (1768—1774)|руска-турэцкую вайну 1768—1774]].
* [[1906]]: [[Пётр Аркадзьевіч Сталыпін|Пётр Сталыпін]] заступіў на пасаду прэм’ер-міністра [[Расійская імперыя|Расіі]].
* [[1916]]: Завершана будаўніцтва [[Транссібірская магістраль|Транссібірскай магістралі]].
* [[1917]]: У [[Мінск]]у пачаўся [[З’езд беларускіх арганізацый і партый (1917)|З’езд беларускіх арганізацый i партый]], які ўтварыў [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацый|Цэнтральную Раду беларускіх арганізацый]].
* [[1917]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Керанскі|Аляксандр Керанскі]] заступіў на пасаду старшыні [[Часовы урад Расіі|Часовага ўраду]] Расіі.
* [[1918]]: У [[Масква|Маскве]] скончыўся [[Усерасійскі з’езд бежанцаў з Беларусі]].
* [[1940]]: Утвораны [[Латвійская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Латвійская]], [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўская]] і [[Эстонская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Эстонская ССР]].
* [[1944]]: Амерыканскія войскі высадзіліся на [[Гуам]]е.
* [[1969]]: Амерыканскі астранаўт [[Ніл Армстранг]] першым з зямлян ступіў на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]].

&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|721]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>94ii6x7xyxix3s4q9878cxcq6zug62m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 22 ліпеня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>564334</id>
    <revision>
      <id>5166038</id>
      <parentid>5067770</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2027" sha1="3fpfoakpud8c8vjj008cd8hqwi8kbh5" xml:space="preserve">'''[[22 ліпеня]]'''

* [[854]]: [[Людовік II Нямецкі|Людовік Нямецкі]] апублікаваў дакумент, у якім упершыню згадваецца горад [[Ульм]].
* [[1099]]: Створана [[Іерусалімскае каралеўства]].
* [[1246]]: Пасол папы рымскага [[Інакенцій IV|Інакенція IV]], фрацысканец [[Джавані дэ Плана Карпіні]], прыбыў у сталіцу манголаў [[Горад Каракарум|Каракарум]].
* [[1522]]: Была ліквідавана каталіцкая [[дыяцэзія Аба]].
* [[1799]]: Расійскае войска на чале з [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|Аляксандрам Суворавым]] узяло французскую крэпасць Алесандрыя.
* [[1807]]: На польскіх землях, вызваленных ад Прусіі, [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]] стварыў [[Герцагства Варшаўскае]].
* [[1812]]: Адбыўся [[Бітва пад Салтанаўкай|бой пад Салтанаўкай]] паміж расійскім і французскім войскамі.
* [[1918]]: Cфармаваны [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|Урад БНР]] на чале з [[Іван Мікітавіч Серада|Іванам Серадой]].
* [[1983]]: У [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] адменена ваеннае становішча.
* [[1994]]: [[Міхаіл Мікалаевіч Чыгір|Міхаіл Чыгір]] прызначаны Прэм’ер-міністрам Беларусі.
* [[2011]]: Здарыліся [[Тэракты ў Нарвегіі (2011)|тэракты ў Нарвегіі]].
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|722]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3fpfoakpud8c8vjj008cd8hqwi8kbh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 24 ліпеня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>564336</id>
    <revision>
      <id>5166040</id>
      <parentid>4808793</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2199" sha1="7x40j17h345guc3nd14l9gjd4klbzsh" xml:space="preserve">'''[[24 ліпеня]]'''

* [[1148]]: Пачалася [[Аблога Дамаска (1148)|аблога Дамаска]] падчас [[Другі крыжовы паход|другога крыжовага пахода]]
* [[1198]]: Крыжакі разбілі [[лівы|ліваў]] у бітве пры Рыжскай гары.
* [[1245]]: Папа [[Інакенцій IV (Папа Рымскі)|Інакенцій IV]] зрынуў [[Партугалія|партугальскага]] караля [[Саншу II]] з прастолу. Замест яго каралём стаў ягоны брат [[Афонсу III]].
* [[1534]]: Французскі падарожнік [[Жак Карцье]] дасягае [[Вусце ракі|вусця]] ракі [[рака Святога Лаўрэнція|Святога Лаўрэнція]] і абвяшчае новыя тэрыторыі ўладаннямі французскай кароны.
* [[1567]]: [[Марыя Сцюарт]] падпісала адрачэнне ад стальца на карысць свайго сына [[Якаў I (кароль Англіі)|Якава І]] і збегла ў [[Англія|Англію]].
* [[1618]]: У мястэчку [[Віевіс|Еўе]] выдадзены першы «Буквар мовы славенскай…».
* [[1704]]: Рускія войскі пасля аблогі ўзялі [[Тарту|Дэрпт]].
* [[1913]]: [[Янка Купала]] завяршыў фальклорна-рамантычную паэму «[[Яна і я]]».
* [[1923]]: Падпісаны [[Лазанскі мірны дагавор]].
* [[1944]]: [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкія]] войскі вызвалілі ад гітлераўцаў [[Люблін]].
* [[1969]]: «[[Апалон-11]]», які даставіў першую экспедыцыю на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], паспяхова прывадніўся ў [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]].

&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|724]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7x40j17h345guc3nd14l9gjd4klbzsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 25 ліпеня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>564337</id>
    <revision>
      <id>5166041</id>
      <parentid>4164540</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1821" sha1="1b60vsncefbmysuk8yd7jr7xnnu3ja9" xml:space="preserve">'''[[25 ліпеня]]'''

* [[306]]: [[Канстанцін I Вялікі|Канстанцін Вялікі]] быў абвешчаны Аўгустам.
* [[1261]]: Візантыйцы адваявалі ў крыжакоў [[Канстанцінопаль]].
* [[1410]]: Войскі [[Польшча|Польшчы]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] пачалі аблогу сталіцы [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]], горада [[Мальбарк|Марыенбурга]].
* [[1434]]: [[Уладзіслаў III Варненчык]] каранаваны на польскі сталец.
* [[1687]]: [[Іван Мазепа]] быў абраны [[гетман]]ам [[Украіна|Украіны]].
* [[1826]]: Выкананне смертнага прысуда пяцёрым [[дзекабрысты|дзекабрыстам]].
* [[1853]]: У Мінску створана першая прафесійная [[Пажарная ахова ў Беларусі|пажарная каманда]].
* [[1917]]: У [[Мінск]]у скончыўся З’езд беларускіх арганізацый i партый, які ўтварыў [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацый|Цэнтральную раду беларускіх арганізацый]].
* [[1992]]: Пачаліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1992|Алімпійскія гульні ў Барселоне]].
* [[1993]]: У [[Ліда|Лідзе]] паставілі помнік [[Францыск Скарына|Францыску Скарыну]].
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|725]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1b60vsncefbmysuk8yd7jr7xnnu3ja9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166043</id>
      <parentid>5166041</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1883" sha1="nvwa2hj4qjg8ichi3n3g287paa479zw" xml:space="preserve">'''[[25 ліпеня]]'''

* [[306]]: [[Канстанцін I Вялікі|Канстанцін Вялікі]] быў абвешчаны Аўгустам.
* [[1261]]: Візантыйцы адваявалі ў крыжакоў [[Канстанцінопаль]].
* [[1410]]: Войскі [[Польшча|Польшчы]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] пачалі аблогу сталіцы [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]], горада [[Мальбарк|Марыенбурга]].
* [[1434]]: [[Уладзіслаў III Варненчык]] каранаваны на польскі сталец.
* [[1687]]: [[Іван Мазепа]] быў абраны [[гетман]]ам [[Украіна|Украіны]].
* [[1826]]: Выкананне смертнага прысуда пяцёрым [[дзекабрысты|дзекабрыстам]].
* [[1853]]: У Мінску створана першая прафесійная [[Пажарная ахова ў Беларусі|пажарная каманда]].
* [[1917]]: У [[Мінск]]у скончыўся З’езд беларускіх арганізацый i партый, які ўтварыў [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацый|Цэнтральную раду беларускіх арганізацый]].
* [[1992]]: Пачаліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1992|Алімпійскія гульні ў Барселоне]].
* [[1993]]: У [[Ліда|Лідзе]] паставілі [[Помнік Францыску Скарыну (Ліда)|помнік]] [[Францыск Скарына|Францыску Скарыну]].
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|725]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nvwa2hj4qjg8ichi3n3g287paa479zw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 27 ліпеня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>564339</id>
    <revision>
      <id>5166047</id>
      <parentid>5017728</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:25:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2300" sha1="6e1wzaytxy5hwg5wg5e7nmyt15hgtob" xml:space="preserve">'''[[27 ліпеня]]'''

* [[1320]]: Адбылася [[Бітва пад Меднікамі (1320)|бітва пад Меднікамі]]: войска [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] перамагло рыцараў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]].
* [[1644]]: Паводле прывілея караля Рэчы Паспалітай [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава IV Вазы]] заснаваны горад [[Скідзель]].
* [[1794]]: У часе [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] арыштаваны [[Максімільен Рабесп’ер]].
* [[1812]]: Адбылася [[бітва пад Кобрынам]], перамога расійскіх войскаў над саксонскай брыгадай.
* [[1941]]: Пад нацысцкай акупацыяй пачала выдавацца «[[Беларуская газета (1941)|Менская газэта]]».
* [[1952]]: Адкрыўся суднаходны [[Волга-Данскі канал]].
* [[1953]]: Скончылася [[Вайна ў Карэі]] — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Кітай]], [[Паўднёвая Карэя|Паўднёвая]] і [[Паўночная Карэя]] падпісалі пагадненне аб спыненні баявых дзеянняў.
* [[1955]]: Завершана акупацыя заходнімі саюзнікамі [[Аўстрыя|Аўстрыі]], якая цягнулася з канца [[Другая сусветная вайна|2-й сусветнай вайны]].
* [[1990]]: [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўны Савет]] прыняў [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР|Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце БССР]].
* [[2018]]: Назіралася самае доўгае [[Месячнае зацьменне 27 ліпеня 2018 года|месячнае зацьменне]] XXI стагоддзя.

&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|727]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6e1wzaytxy5hwg5wg5e7nmyt15hgtob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 28 ліпеня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>564341</id>
    <revision>
      <id>5166049</id>
      <parentid>4811140</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2521" sha1="4cpof3i87k8no4s491sinjbmcxlujtx" xml:space="preserve">'''[[28 ліпеня]]'''

: {{Сцяг Перу}} [[Перу]]: Дзень Незалежнасці ([[1821]])

* [[1655]]: Адбылася [[Бітва пад Ашмянамі 1655|бітва пад Ашмянамі]] ў ходзе [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай]], расійскія войскі атрымалі перамогу.
* [[1804]]: Нарадзіўся нямецкі філосаф [[Людвіг Андрэас Феербах]].
* [[1812]]: Нарадзіўся [[Юзаф Крашэўскі]], беларускі і польскі пісьменнік, гісторык і фалькларыст.
* [[1914]]: [[Аўстра-Венгрыя]] пачала ваенныя дзеянні ў [[Сербія|Сербіі]] — пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]].
* [[1915]]: Марская пяхота [[ЗША]] высадзілася ў [[Порт-о-Прэнс]]е, здейснена амерыканская акупацыя [[Гаіці]].
* [[1931]]: На аснове педагагічнага факультэта [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] створаны [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускі дзяржаўны вышэйшы педагагічны інстытут]].
* [[1944]]: Савецкія войскі занялі [[Брэст]]. Беларусь цалкам вызвалена з-пад нямецкай акупацыі.
* [[1976]]: [[Таншанскае землетрасенне]] стала адным з найбольш разбуральных у гісторыі [[Кітай|Кітая]].
* [[1995]]: Прэм’ера балета [[Страсці (балет)|«Страсці» («Рагнеда»)]] адбылася на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі]].
* [[2000]]: У [[Катынскі расстрэл|Катыні]] адкрыты мемарыял польскіх і расійскіх ахвяр [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]].
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|728]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4cpof3i87k8no4s491sinjbmcxlujtx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166051</id>
      <parentid>5166049</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2523" sha1="4w6krdrqrno0387mryoyl6lsofk6y01" xml:space="preserve">'''[[28 ліпеня]]'''

: {{Сцяг Перу}} [[Перу]]: Дзень Незалежнасці ([[1821]])

* [[1655]]: Адбылася [[Бітва пад Ашмянамі 1655|бітва пад Ашмянамі]] ў ходзе [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай]], расійскія войскі атрымалі перамогу.
* [[1804]]: Нарадзіўся нямецкі філосаф [[Людвіг Андрэас Феербах]].
* [[1812]]: Нарадзіўся [[Юзаф Крашэўскі]], беларускі і польскі пісьменнік, гісторык і фалькларыст.
* [[1914]]: [[Аўстра-Венгрыя]] пачала ваенныя дзеянні ў [[Сербія|Сербіі]] — пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]].
* [[1915]]: Марская пяхота [[ЗША]] высадзілася ў [[Порт-о-Прэнс]]е, здзейснена амерыканская акупацыя [[Гаіці]].
* [[1931]]: На аснове педагагічнага факультэта [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] створаны [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускі дзяржаўны вышэйшы педагагічны інстытут]].
* [[1944]]: Савецкія войскі занялі [[Брэст]]. Беларусь цалкам вызвалена з-пад нямецкай акупацыі.
* [[1976]]: [[Таншанскае землетрасенне]] стала адным з найбольш разбуральных у гісторыі [[Кітай|Кітая]].
* [[1995]]: Прэм’ера балета [[Страсці (балет)|«Страсці» («Рагнеда»)]] адбылася на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі]].
* [[2000]]: У [[Катынскі расстрэл|Катыні]] адкрыты мемарыял польскіх і расійскіх ахвяр [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]].
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|728]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4w6krdrqrno0387mryoyl6lsofk6y01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Падзеі 29 ліпеня</title>
    <ns>10</ns>
    <id>564342</id>
    <revision>
      <id>5166055</id>
      <parentid>4811538</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2479" sha1="p5k8kkemrpcjgwq8dqcjn1wryv0t12a" xml:space="preserve">'''[[29 ліпеня]]'''

* [[626]]: Пачатак [[Аблога Канстанцінопаля (626)|аблогі Канстанцінопаля]] войскамі [[авары|авараў]] і атрадамі падуладных ім [[славяне|славян]].
* [[1794]]: У [[бітва пад Салатамі (1794)|бітве пад Салатамі]] паўстанцы атрымалі перамогу над расійскім войскам.
* [[1799]]: Армія [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|Аляксандра Суворава]] ў [[Італьянскі паход Суворава|Італьянскім паходзе]] бярэ крэпасць Мантую.
* [[1938]]: Пачаліся [[Хасанскія баі (1938)|Хасанскія баі]], пагранічны канфлікт паміж [[Японія]]й і [[СССР]].
* [[1939]]: Вярхоўны Савет [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] прыняў рашэнне перайменаваць горад Менск у [[Мінск]].
* [[1942]]: У [[СССР]] заснаваны ордэны [[Ордэн Аляксандра Неўскага (СССР)|Аляксандра Неўскага]], [[Ордэн Суворава|Суворава]] і [[Ордэн Кутузава|Кутузава]].
* [[1954]]: Выйшла першая частка трылогіі «[[Валадар Пярсцёнкаў]]» [[Дж. Р. Р. Толкін]]а.
* [[1958]]: Створана [[НАСА]] — Нацыянальная адміністрацыя аэранаўтыкі і космасу ў [[ЗША]].
* [[1961]]: Гарадскі пасёлак [[Гісторыя Светлагорска|Шацілкі]] пераўтвораны ў горад [[Светлагорск]], [[Парыцкі раён]] перайменаваны ў [[Светлагорскі раён|Светлагорскі]].
* [[1968]]: Адбылося вывяржэнне [[вулкан]]а [[Арэнал]], якое разбурыла гарады Пуэбла Нуэба і Табакон ([[Коста-Рыка]]).
* [[2008]]: Турэцкая кампанія «Turkcell» падпісала дагавор аб набыцці 80 % акцый кампаніі [[life:) (Беларусь)|БеСТ]].
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|729]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p5k8kkemrpcjgwq8dqcjn1wryv0t12a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166061</id>
      <parentid>5166055</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2459" sha1="954d4347x9trpehy4dclwmwz8i3fapk" xml:space="preserve">'''[[29 ліпеня]]'''

* [[626]]: Пачатак [[Аблога Канстанцінопаля (626)|аблогі Канстанцінопаля]] войскамі [[авары|авараў]] і атрадамі падуладных ім [[славяне|славян]].
* [[1794]]: У [[бітва пад Салатамі (1794)|бітве пад Салатамі]] паўстанцы атрымалі перамогу над расійскім войскам.
* [[1799]]: Армія [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|Аляксандра Суворава]] ў [[Італьянскі паход Суворава|Італьянскім паходзе]] бярэ крэпасць Мантую.
* [[1938]]: Пачаліся [[Хасанскія баі (1938)|Хасанскія баі]], пагранічны канфлікт паміж [[Японія]]й і [[СССР]].
* [[1939]]: Вярхоўны Савет [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] прыняў рашэнне перайменаваць горад Менск у [[Мінск]].
* [[1954]]: Выйшла першая частка трылогіі «[[Валадар Пярсцёнкаў]]» [[Дж. Р. Р. Толкін]]а.
* [[1958]]: Створана [[НАСА]] — Нацыянальная адміністрацыя аэранаўтыкі і космасу ў [[ЗША]].
* [[1961]]: Гарадскі пасёлак [[Гісторыя Светлагорска|Шацілкі]] пераўтвораны ў горад [[Светлагорск]], [[Парыцкі раён]] перайменаваны ў [[Светлагорскі раён|Светлагорскі]].
* [[1965]]: У Мінску, у [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|парку імя М. Горкага]] адчынены [[Мінскі планетарый|планетарый]].
* [[1968]]: Адбылося вывяржэнне [[вулкан]]а [[Арэнал]], якое разбурыла гарады Пуэбла Нуэба і Табакон ([[Коста-Рыка]]).
* [[2008]]: Турэцкая кампанія «Turkcell» падпісала дагавор аб набыцці 80 % акцый кампаніі [[life:) (Беларусь)|БеСТ]].
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|729]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>954d4347x9trpehy4dclwmwz8i3fapk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карты таро</title>
    <ns>0</ns>
    <id>579740</id>
    <revision>
      <id>5165876</id>
      <parentid>5151515</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rommmmmka</username>
        <id>78299</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гульня */</comment>
      <origin>5165876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38697" sha1="oshsomblet6107o8um8oky2o6be3k7g" xml:space="preserve">[[Файл:Tarockkarten_in_der_Hand_eines_Spielers.jpg|міні|300x300пкс|Калода карт Таро]]
[[Файл:Taro_Rose_Cross.svg|міні|Таро Тота, Алістера Кроўлі]]
[[Файл:Egyptian-tarot.jpg|міні]]
[[Файл:Маковский_Владимир_Егорович-_Цыганское_гадание.jpg|міні]]
'''Карты таро''' — сістэма знакаў, калода з сямідзесяці васьмі карт, якая з’явілася, як мяркуецца, у [[Сярэдневякоўе|Сярэднявеччы]] ў XIV—XVI стагоддзі&lt;ref&gt;Каплан, С. Р. Классика Таро: происхождение, история, гадание. М.; 2004 с. 23, 25&lt;/ref&gt;, у нашы дні выкарыстоўваецца пераважна для варажбы, таксама захавалася і прынамсі адна картачная гульня з выкарыстаннем поўнай калоды таро. Малюнкі на картах таро маюць складанае тлумачэнне з пункту гледжання [[Астралогія|астралогіі]], [[акультызм]]у і [[Алхімія|алхіміі]], таму традыцыйна таро звязваюцца з «таемным веданнем» і лічыцца загадкавым.

== Апісанне калоды карт таро ==

=== Склад ===
Карты тыповай калоды таро дзеляцца на дзве вялікія групы:

* Старэйшыя арканы або козыры, звычайна 22 карты. Кожная з гэтых карт мае свой арыгінальны малюнак, а ў варажбітных калодах таксама ўнікальную назву. Парадак карт і найменні ў розных варыянтах калоды таро могуць некалькі адрознівацца.
* Малодшыя арканы — чатыры масці, звычайна 56 карт, па 14 карт у кожнай масці. Малодшыя арканы складаюцца з чатырох серый або масцей (у варажбітных калодах гэта звычайна ''посахі'', ''мячы'', ''кубкі'' і ''дэнарыі'', у ігральных — ''трэфы'', ''пікі'', ''чырвы'' і ''звонкі''). Кожная масць змяшчае туза, двойку, тройку і так далей да дзясяткі, за якой ідуць «прыдворныя» або «фігурныя карты» («карцінкі») — паж (валет), рыцар (вершнік), каралева, кароль. Становішча туза ў шэрагу малодшых арканаў вызначаецца толькі прынятым пагадненнем, ён можа стаяць як у пачатку паслядоўнасці (гэта значыць лічыцца, па сутнасці, Адзінкай адпаведнай масці), так і пасля караля (гэта значыць лічыцца старэйшай з фігурных карт). У сучасных варажбітных практыках, якія выкарыстоўваюць калоду таро, часцей ўжываецца першы варыянт.

=== Дызайн ===
У залежнасці ад выкарыстанай [[Стылістыка|стылістыкі]], розныя знакамітыя калоды атрымалі імёны:

* Егіпецкае таро — егіпецкія матывы.
* Марсельскае таро — у стылі Францыі XVII стагоддзя.
* Таро Вісконці — Сфорца — самая старая з вядомых поўных калод, створана ў XV стагоддзі, называецца па імя заказчыкаў. Выявы старэйшых арканаў выкананы ў стылі італьянскага Рэнесансу.
* Таро Райдэра — Уэйта — намаляваныя ў 1909 годзе карты&lt;ref&gt;[https://gadanie-taro.site/gadanie/taro-rajdera-uejta Таро Райдера-Уэйта | История создания] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211008093011/https://gadanie-taro.site/gadanie/taro-rajdera-uejta |date=8 кастрычніка 2021 }} Проверено 20 октября 2021 года.&lt;/ref&gt;, самая папулярная іканаграфія, якая пакінула мноства клонаў і нашчадкаў. Названыя па прозвішчах першага выдаўца Уільяма Райдэра і аўтара дызайну Артура Уэйта. Мастачка — Памэла Колман-Сміт. У калодзе ўпершыню малодшыя арканы атрымалі не толькі абазначэння масцей і наміналу, але і асэнсаваныя сюжэтныя малюнкі.
* Таро Тота — калода, створаная Алістэрам Кроўлі і мастачкай-егіптолагаў Фрыдай Харыс. Выкананыя ў больш сучасным стылі з надзвычай багатай эзатэрычнай сімволікай.

У XX стагоддзі, асабліва ў другой яго палове, з’явілася мноства «новых» дызайнаў калоды таро, так што цяжка не толькі пералічыць усе варыянты, але нават назваць іх дакладную колькасць. Значная іх частка з’яўляюцца варыяцыямі на тэму адной з класічных калод, у асноўным — таро Райдэра — Уэйта, але ёсць і даволі арыгінальныя «тэматычныя» дызайны. У якасці прыкладаў можна назваць эратычнае таро Манара (арканы таро праілюстраваны тэматычнымі замалёўкамі з востраэратычным ухілам, аўтар — італьянскі мастак Міла Манара, калода створана ў самым канцы XX стагоддзя і ўпершыню выпушчаная ў 2000 годзе) або «Таро эльфаў» Марка Мак-Элроя і Дэвіда Корсі (у адрозненне ад цэлага шэрагу іншых варыяцый на эльфійскую тэму, тут кампазіцыі малюнкаў не запазычаныя з Уэйта, а цалкам самастойныя, больш таго, у калодзе, пры захаванні ўсіх агульных асаблівасцей таро, сімвалічна паказаныя пяць гісторый: старэйшыя арканы паслядоўна расказваюць пра тое, як галоўны герой расследуе знікненне чатырох рэліквій, а карты масцей апісваюць гісторыю кожнай з гэтых рэліквій). Ёсць калоды, створаныя па матывах розных культавых твораў мастацтва, і проста на папулярныя тэмы («Таро кветак», «Таро вампіраў», «Самурайское таро» і гэтак далей). Шэраг паслядоўнікаў філасофскіх, рэлігійных і псіхалагічных школ аформілі ў выглядзе калод таро свае сістэмы поглядаў і выкарыстоўваюць такія калоды для розных практык («Ошо дзэн таро» і іншыя).

=== Таро, ігральныя карты ===
Існуюць паралелі паміж калодай таро і распаўсюджанымі еўрапейскімі ігральнымі картачнымі калодамі. Чатыры масці таро можна паставіць у адпаведнасць чатыром традыцыйным картачным масцям: посахі — трэфам, мячы — пікам, кубкі — чырвам, дынарыі — звонкам, шэраг добрых якасцяў малодшых арканаў, ад туза да караля (або ад двойкі да туза) адрозніваецца ад большасці ігральных калод толькі наяўнасцю не трох, а чатырох «фігурных» карт, прычым у большасці еўрапейскіх калод няма рыцара, але ёсць валет (паж), бываюць і такія, у якіх няма валета, але ёсць рыцар (вершнік). Старэйшым арканам у ігральных калодах нічога не адпавядае, толькі джокер у складзе 54-картачнай калоды можа быць прыраўнаны да «Блазна».

Усе гэтыя паралелі шматкроць адзначаліся рознымі даследчыкамі гісторыі таро. Па адной з распаўсюджаных гіпотэз, калода таро была агульным папярэднікам для ўсіх еўрапейскіх калод ігральных карт. Ёсць і іншыя варыянты, некаторыя з іх прыведзены ніжэй у раздзеле «Паходжанне таро».

== Паходжанне таро ==
Паходжанне карт таро абрасло шматлікімі легендамі. На аснове большасці сучасных даследаванняў лічыцца, што карты таро з’явіліся ў [[Італія|Італіі]] ў пачатку XV стагоддзя (1420—1440). У 1450 г. у Мілане з’явілася калода таро Вісконці — Сфорца. Захаваліся фрагменты калод, прыдуманых сямействамі Вісконці і Сфорца, якія паслужылі прататыпам сучаснай калоды з 78-мі карт. Калоды тых часоў, якія захаваліся, уяўляюць сабой раскошныя карты ручной работы, выкананыя для арыстакратыі. У 1465 годзе з’яўляецца калода ''Тарокі Мантэнні'', структура якой заснавана на кабалістычным падзеле Сусвету, вядомым як 50 Варот Біны. Калода складаецца з пяцідзесяці карт, пяці серый або масцей (Нябесны звод, Асновы і цноты, Навукі, Музы, Грамадскі статус) па дзесяць карт у кожнай. Некаторыя малюнкі на сучасных картах таро (старэйшых і малодшых арканах) былі запазычаныя з калоды тарокі (Энцыклапедыя сучаснай магіі, т. 2. 1996 г.). Калода Тарокі Мантэнні служыла шаблонам сімвалаў для мастакоў II паловы XV стагоддзя (у прыватнасці для Рабінэ Тэстара ў манускрыпце «Павучальная кніга пра шахматы кахання»).

Няма дакладнай інфармацыі аб тым, што таро з’явіліся раней за XV ст. Часам яго гісторыю спрабуюць пачаць з 1392 года, паколькі існуе датаваны ім запіс, згодна з якім у Жакміна Грынганье была заказана калода карт для французскага караля [[Карл VI Валуа|Карла VI]], і некаторыя з гэтых карт да гэтага часу захоўваюцца ў [[Парыж]]ы. Аднак «Таро Карла VI» ў Нацыянальнай Бібліятэцы — гэта калода ручной работы канца XV ст. паўночнаітальянскага тыпу. Таму, магчыма, заказаныя для караля карты былі звычайнай калодай для гульняў.

У [[Еўропа|Еўропе]] таго часу ведалі, што звычайныя ігральныя карты [[Ігральныя карты|прыйшлі]] з [[іслам]]скага свету, аб чым сведчыць запіс італьянскага жывапісца Нікола Кавелуцца, зроблены ў [[1379|1379 годзе]] ў хроніках яго роднага горада: «ўведзена ў Вітэрбо гульня ў карты, якая паходзіць з краіны [[Сарацыны|Сарацынаў]] і званая імі „наіб“». Гэтыя раннія карты мелі чатыры масці — чары, мячы, манеты і клюшкі для пола (якія еўрапейцы ўспрынялі як палкі) — і фігуры, якія складаюцца з караля і двух чыноўнікаў-мужчын. Існавалі і карты мамлюкаў з 22 козырамі, вельмі падобныя на таро, якія, магчыма, і былі продкам як карт мамлюкаў, так і звычайных ігральных карт; магчыма, што спачатку ад карт мамлюкаў пайшло таро, а з яго узніклі [[ігральныя карты]]. Карты мамлюкаў па сваёй структуры нагадвалі менавіта таро: 56 малодшых арканаў і 22 старэйшыя козыры, дзяліліся на чатыры масці — ''мячы'', ''кіі'', ''кубкі'' і ''пентаклі'' (таксама вядомыя як «''дыскі''» і «''манеты''»). Мамлюкі пільнаваліся забароны [[Каран]]а на стварэнне вобраза людзей і таму наносілі на карты толькі так званыя арабескі. Ігральныя карты са звыклымі для нас масцямі (трэфами, пікамі, чырвами, звонкамі) уведзены ва ўжыванне французамі незадоўга да [[1480|1480 года]]. Сцверджанне таго, што ігральныя карты паходзяць ад таро, часам даказваецца існаваннем джокера, які падаецца як адзіны ацалелы [[козыр]] таро («Блазан»). Але відавочна, што гэта памылковая думка, бо джокер з’явіўся ў ЗША каля 1857 г. і выкарыстоўваўся ў якасці г. зв. «вольнай» карты ў [[покер|покеры]] або ў якасці старэйшага козыра ў гульні юкер.

=== Назва ===
Што тычыцца паходжання самой назвы таро, то вядома, што першапачаткова карты называліся «карты трыумфаў» ({{Lang-it|carte da trionfi}}), аднак каля 1530 г. італьянскае слова «tarocchi» (у адз. л. «tarocco») пачало выкарыстоўвацца для таго каб адрозніць гульню з таро ад гульні са звычайнымі козырамі (triumphs — trumps). Як і звычайныя ігральныя карты, таро выкарыстоўваліся ў азартных мэтах, а менавіта ў гульні, якая нагадвае брыдж. Гэтая гульня была вельмі папулярная ў Еўропе, у яе працягваюць гуляць і цяпер, асабліва ў [[Францыя|Францыі]].
Некаторыя лічаць, што слова паходзіць ад арабскага طرق ''турук'', што значыць 'на шляху'&lt;ref&gt;[http://www.buzzle.com/articles/history-of-tarot-cards.html History of Tarot Cards].&amp;#x20; Buzzle.com&amp;#x20;(July 15, 2008).&amp;#x20;Проверено 27 января 2009.&amp;#x20; 25&amp;nbsp;июня 2012&amp;nbsp;года.&lt;/ref&gt;. Таксама назва можа паходзіць ад арабскага ترك ''тарак'', 'пакідаць, кідаць'&lt;ref&gt;[http://www.etymonline.com/index.php?search=tarot&amp;searchmode=none Etymology for ''Tarot''], Douglas Harper — The [//ru.wikipedia.org/wiki/Online_Etymology_Dictionary Online Etymology Dictionary]&lt;/ref&gt;. Паводле іншай этымалогіі, італьянскае ''tarocco'' паходзіць ад арабскага طرح ''тарх''&lt;ref&gt;[http://www.cnrtl.fr/definition/tarot French etymology for ''tarot''] Portail Lexical: Lexicographie — Centre National de Ressources Textuelle et Lexicales&lt;/ref&gt;, 'адхіленне, адніманне'&lt;ref&gt;[http://www.manorathtarot.com/index-2.html Manorathtarot.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120305182522/http://www.manorathtarot.com/index-2.html |date=5 сакавіка 2012 }}&lt;/ref&gt;.

=== Легенды ===

==== Егіпецкая ====
Існуе легенда, што ў Старажытным Егіпце быў храм, у якім было дваццаць два пакоі, а на сценах намаляваны сімвалічныя карціны, ад якіх пасля пайшлі вялікія арканы таро&lt;ref name=&quot;hram1&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;''Куманяева, Наина.''&amp;#x20;Подлинное Таро Эттейлы.&amp;nbsp;— Москва&amp;nbsp;: Рипол Классик, 2006.&amp;nbsp;— P.&amp;nbsp;5,6,22,23,32,33,37.&amp;nbsp;— [//ru.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/5790547366 ISBN 5-7905-4736-6].&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hram2&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;''Бартлет, Сара.''&amp;#x20;Таро: Полное руководство по гаданию на картах таро.&amp;nbsp;— Кладезь-Букс, 2007.&amp;nbsp;— P.&amp;nbsp;16,18.&amp;nbsp;— [//ru.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9785933951957 ISBN 978-5-93395-195-7].&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;.
Гэтая легенда пацвярджае версію пра тое, што карты таро паходзяць ад віньетак [[Кніга мёртвых|старажытнаегіпецкай Кнігі Мёртвых]], малюнкі якіх на самай справе наносіліся на сцены святых збудаванняў — магільняў.

Упершыню магчымасць паходжання таро з Егіпта дапусціў Курэй дэ Жэбелен. Ён пісаў у пятым томе «Першабытнага свету» (1778): ''&quot;Таро. Картачная гульня, распаўсюджаная ў Германіі, Італіі і Швейцарыі. Гэта гульня егіпецкая, як мы яшчэ аднойчы пакажам; яе назва складаецца з двух усходніх слоў, Tar і Rha (Rho), і азначае «царскі шлях».''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://catlongtail.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=75&amp;Itemid=9 |title=catlongtail.info — Карты правду говорят… |access-date=28 лістапада 2018 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021725/http://catlongtail.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=75&amp;Itemid=9 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
Гэта заява была зроблена да адкрыцця [[Разецкі камень|разецкага каменя]] ў 1799 і тым больш да таго, як былі расшыфраваны егіпецкія сімвалы. Усе гэтыя факты ставяць пад сумнеў тэорыю аб егіпецкім паходжанні, паколькі названых Жэбеленам слоў у егіпецкай мове не аказалася.

==== Кабалістычная ====
Існуе меркаванне пра паходжанне таро з [[Кабала|кабалы]] (дваццаць дзве літары і дзесяць сфірот у кабале — аснова сістэмы таро), за адпраўную кропку ў гісторыі таро прымаецца 300 год нашай эры — прыкладная дата стварэння «Сэфэр Йеціра», фундаментальнай працы па Кабале&lt;ref name=&quot;kabbala11&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;''Куманяева, Наина.''&amp;#x20;Подлинное Таро Эттейлы.&amp;nbsp;— Москва&amp;nbsp;: Рипол Классик, 2006.&amp;nbsp;— P.&amp;nbsp;6,7.&amp;nbsp;— [//ru.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/5790547366 ISBN 5-7905-4736-6].&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;.

== Функцыі ==

=== Гульня ===
Французская гульня таро (jeu de tarot) — [[Картачныя гульні з біткамі|картачная гульня з біткамі]] для чатырох гульцоў. Гэта адзіная шырока распаўсюджаная гульня, якая захавалася да нашых дзён і выкарыстоўвае поўную 78-картачную калоду таро. Гульня распаўсюджана па ўсёй Францыі, а таксама вядомая ва франкамоўнай Канадзе. Французскія таро вядомыя з даўніх часоў і карысталіся папулярнасцю на працягу як мінімум некалькіх стагоддзяў.

=== Гадальныя карты ===
У працах некаторых акультыстаў можна сустрэць сцверджанні, што таро выкарыстоўваліся для прадказанняў ледзь ці не з часоў Сусветнага патопу, калі не раней. Аднак першыя дакументальныя сведчанні аб практыцы суаднясення карт (у прыватнасці карт таро) і чалавечых лёсаў адносяцца толькі да [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]. Некаторыя паэты таго часу, апісваючы знакамітасцей у хвалебных вершах, параўноўвалі людзей з козырамі таро. Такія вершы называліся «tarocchi appropriati», і ў адным выпадку ([[1527|1527 годзе]]) яны адносяцца да лёсу чалавека. У [[1540|1540 годзе]] ў Італіі выходзіць кніга «Варажба» ({{Lang-it|«Le Sorti»}}«Le Sorti»), у якой аўтар, нехта Франчэска Маркаліна да Форлі, паказвае просты спосаб прадказання будучыні з дапамогай карт масці манет звычайнай ігральнай калоды. Гэта найбольш ранні з вядомых нам трактатаў аб варажбе. Хоць калода таро і змяшчае аналагічныя карты, немагчыма адназначна сцвярджаць, што яны з’яўляліся ў тыя часы развітым гадальным інструментам. Упэўнена казаць аб таро як пра сфарміраваную сістэму прадказанняў можна толькі пачынаючы з канца XVII стагоддзя, паколькі ў [[Балоння|Балонні]] захаваліся запісы, датаваныя [[1700|1700 годам]], у якіх недвухсэнсоўна апісваюцца гадальныя значэнні карт таро.

=== Медытатыўная практыка ===
Вядомы медытатыўныя практыкі з дапамогай малюнкаў карт таро. Часцей за ўсё для гэтага выкарыстоўваюцца старэйшыя арканы. Мэты такой практыкі могуць быць розныя: глыбейшае разуменне карт для выкарыстання ў варажбе, духоўнае развіццё, акультная практыка. [[Медытацыя]] ўяўляе сабой разумовае ўваходжанне ў карту таро, дыялог з героямі сюжэту або ўяўленне сябе на іх месцы.&lt;ref&gt;Ирина Тризна «Таро как система анализа и воздействия» Киев: София, 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Алексей Пряников «Медитация на Старшие Арканы Таро» Н. Новгород, 2013 — ISBN&lt;/ref&gt;.

=== Таро як крыніца таемных ведаў ===
Згодна з эзатэрычнымі ўяўленнямі, у картах таро прысутнічае герметычная, [[Гнастыцызм|гнастычная]] або [[Кабала|кабалістычная]] сімволіка, паколькі ранняе італьянскае [[Адраджэнне]], якое спарадзіла таро, было часам вялікай інтэлектуальнай актыўнасці. Таму герметызм, [[астралогія]], [[неаплатанізм]], [[Піфагор|піфагарэйская філасофія]] і неартадаксальная хрысціянская думка, распаўсюджаная тады, маглі пакінуць свой след у сімволіцы таро.

Падобныя сімвалічныя «сляды» наштурхнулі пазнейшых даследчыкаў на думку, што таро паходзіць ад старажытных культур (егіпецкай або [[вавілон]]скай), што гэтая сістэма ўяўляе сабой таемны збор мудрасці мінулага. Першым вядомым даследчыкам у гэтай галіне быў Кур дэ Жэбелен. У [[1781|1781 годзе]] выйшла яго кніга «Першабытны свет, яго аналіз і параўнанне са светам сучасным» («Le Monde primitif analysé et comparé avec le monde moderne»), у апошнім раздзеле якой сцвярджаецца, што таро ўзыходзяць да егіпецкай традыцыі. Ён выказаў здагадку, што назва «таро» перакладаецца са старажытнаегіпецкай як «Шлях Цара». 

З гэтага часу на калоду глядзелі як на таямнічую [[Акультызм|акультную]] сістэму, на аснове якой вяліся акультныя даследаванні, а Марсельскае таро сталі ўзорам для стварэння новых калод. У ранніх версіях таро не было не толькі астралагічных знакаў, літар іўрыту, але нават нумароў. Такой была, напрыклад, калода Вісконці — Сфорца, якая датуецца 1428 годам, вырабленая мастаком [[Баніфацыа Бемба]] да вяселля Б’янкі Марыі Вісконці з [[Франчэска Сфорца]]. Толькі ў [[1470|1470 годзе]] з’явіцца калода карт ''Montegna'' з выявай антычных багоў і астралагічных знакаў.

Асобна ў шэрагу даследчыкаў сімвалізму таро стаіць настаўнік матэматыкі і цырульнік Альет, на якога моцна паўплывалі ідэі кнігі дэ Жэбелена. Альет, прысвяціўшы сябе акультным заняткам, распрацаваў сваю сістэму варажбы па картах. У гісторыі ён вядомы як Этэйла, гэты псеўданім быў [[Анаграма|анаграмай]] уласнага імя даследчыка.

Значныя даследчыкі сімволікі таро належаць да адной з двух школ: ''[[Францыя|французскай]]'' ці ''[[Англія|англійскай]]''. Галоўнае адрозненне школ складаецца ў тым, куды яны змяшчаюць «Блазна» ў шэрагу старэйшых арканаў.

Заснавальнікам французскай школы з’яўляецца Эліфас Леві. У [[1856]] г. у сваёй працы «Вучэнне і рытуал вышэйшай магіі» Эліфас Леві ўпершыню звязвае [[Кабала|кабалу]] і таро, асацыюючы старэйшыя арканы таро з літарамі іўрыту, а значыць, і з шляхамі Кабалістычнага дрэва. Менавіта гэтай схемай карыстаўся С. Л. Макгрэгар Мазерс пры стварэнні калоды таро «Залатой Зары». У [[1887]] годзе Мазерс пачынае апісваць эзатэрычныя атрыбуты таро ў сваім манускрыпце «Кніга Т».

Згодна з паданнямі французскай школы, аркан «Блазан» варта размяшчаць паміж арканамі «Суд» і «Свет». У гэтым выпадку шэраг старэйшых арканаў адкрывае карта «Маг» і ёй адпавядае літара [[іўрыт]]у «алеф». Заснавальнік англійскай школы Мазерс змяшчае «Блазна» — нулявы аркан — перад «Чараўніком», паколькі нуль ёсць пачаткам усіх іншых лікаў, як Нішто ёсць прабацькам усіх рэчаў. У гэтай сістэме адпаведнасці алеф суадносіцца ўжо з «Блазнам».

Далей пытаннем сімволікі карт займаўся Артур Эдвард Уэйт (Уайт), які ў [[1910|1910 годзе]] апублікаваў кнігу «Ілюстраваны ключ да Таро». Пад яго кіраўніцтвам Памэла Колман-Сміт, маладая амерыканка, якая была ў ордэне «Залатой Зары», намалявала новую калоду таро, так званую калоду Райдэра — Уэйта. Уэйт упершыню змясціў на картах «лічбавых» малодшых арканаў, на якіх раней маляваліся толькі сімвалы масці ў адпаведнай наміналу колькасці, малюнкі з пэўным сюжэтам, унікальным для кожнай карты. Гэта дазволіла пашырыць тлумачэнне малодшых арканаў пры варажбе: калі раней гэтыя карты трактаваліся выключна па спалучэнні масці і намінале, то цяпер з’явілася магчымасць выкарыстоўваць сімволіку малюнкаў. Другой істотнай рэформай стала змена пазіцый арканаў «Правасуддзе» і «Сіла» (у ранейшых калодах — VIII і XI, у Уэйта — XI і VIII адпаведна). Выдадзеная Уэйтам адначасова з калодай кніга «Ілюстраваны ключ да Таро» дае поўнае апісанне калоды, сімволікі карт і яе трактовак.

Яшчэ праз тры дзесяцігоддзі ўласную калоду стварыў Алістэр Кроўлі ў суаўтарстве з мастачкай Фрыдай Харыс. Хоць калода Кроўлі была выканана ў цэлым у «англійскім» стылі, ён ўнёс у яе прыкметныя змены: вярнуў «Правасуддзе» і «Сілу» на зыходныя «французскія» пазіцыі (VIII і XI), пераназваў частку старэйшых арканаў, змяніўшы іх трактоўку, а таксама прысвоіў усім «лічбавым» картам малодшых арканаў уласныя імёны, якія адлюстроўваюць іх значэнне. Фігурныя карты малодшых арканаў былі перайменаваны: замест чацвёркі з «Пажа», «Рыцара», «Каралевы» і «Караля» выкарыстоўваецца чацвёрка «Прынцэса», «Прынц», «Каралева» і «Рыцар». Праца над калодай, якая атрымала назву «Таро Тота» ў гонар аднайменнага егіпецкага бажаства, была скончаная ў [[1944|1944 годзе]]. Тады ж Кроўлі выпусціў пад псеўданімам «Майстар Тэрыён» «Кнігу Тота», дзе даецца апісанне калоды і яе расшыфроўка сімволікі. Трактоўка карт, выкладзеная Кроўлі, шмат у чым адрозніваецца ад класічнай традыцыі, яна ўключае тлумачэнні з еўрапейскай астралогіі, кабалы, міфалогіі мноства народаў, ад Індыі да Скандынавіі. Сімволіка «Таро Тота» надзвычай багатая, многія таролагі называюць гэтую калоду самым насычаным сімваламі варыянтам таро; яна таксама найменш адназначная ў тлумачэнні. Існуе меркаванне, што Кроўлі захаваў у таямніцы некаторыя аспекты сімволікі сваёй калоды, з прычыны чаго яго трактоўкі нярэдка дапаўняюцца і відазмяняюцца тлумачальнікамі. Нягледзячы на імкненне аўтара распаўсюдзіць свой падыход да таро як мага шырэй, калода Кроўлі была выдадзена пры яго жыцці толькі вельмі абмежаваным накладам (200 асобнікаў) і ў непаўнавартасным выглядзе (нізкая якасць друку, малюнкі карт ўзятыя з рэпрадукцый «Кнігі Тота», выкарыстана ўсяго два колеры). Шырокае яе распаўсюджанне адбылося ўжо пасля смерці аўтараў, калі некалькі выдавецтваў выпусцілі калоду вялікім накладам і ў нармальнай якасці, выкарыстаўшы арыгіналы малюнкаў, выкананых Фрыдай Харыс пад кіраўніцтвам Кроўлі.

== Гл. таксама ==

* Французскае таро
* [[Кабала]]
* Нумералогія
* [[Старэйшыя арканы]]
* Малодшыя арканы

{{зноскі}}

== Літаратура ==

; навуковая

* ''Кэрролл Р. Т'' &lt;span data-wikidata-qualifier-id=&quot;P248&quot;&gt;[http://skepdic.ru/karty-taro/ Карты Таро]&lt;/span&gt; // Энцыклапедыя памылак: сход неверагодных фактаў, дзіўных адкрыццяў і небяспечных павер’яў. — &lt;abbr title=&quot;Москва&quot;&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Выдавецкі дом «Вільямс», 2005. — 672 с. — ISBN 5-8459-0830-2, ISBN 0-471-27242-6.

; афіляваная

* Таро: тэорыя і практыка. Поўнае апісанне сістэмы Артура Эдварда Уэйт.
* Каплан С. Р Класіка Таро: паходжанне, гісторыя, варажба. — М., 2004.
* ''С. Л. Макгрэгар Матерс''. Таро. Акультнае значэнне, выкарыстанне ў прадказанні, метады гульні, і г. д., 1888.
* ''Хайо Банцхаф''. Таро і падарожжа героя.
* ''Рэйчел Поллак''. Семдзесят восем прыступак мудрасці.
* ''Рэйчел Поллак''. Мудрасць Таро. Духоўныя вучэнні і глыбінныя значэння карт.
* Аляксей Пернікаў. Медытацыя на Старэйшыя Арканы Таро. — Н. Н., 2013.

== Спасылкі ==

* [http://trionfi.com/0/s Tarot Museum] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060616063752/http://trionfi.com/0/s/ |date=16 чэрвеня 2006 }}(англ.)&amp;nbsp;
* [http://trionfi.com/ Tarot History](англ.)&amp;nbsp;
* [http://www.rodurago.de/en/index.php?site=tarot&amp;link=riderwaite_0 Карты ў Rider-Waite-Smith Таро і Таро de Marseilles](англ.)&amp;nbsp;

[[Катэгорыя:Карты Таро| ]]</text>
      <sha1>oshsomblet6107o8um8oky2o6be3k7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сведкі Іеговы ў Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>579747</id>
    <revision>
      <id>5166062</id>
      <parentid>5109123</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97507" sha1="0qi5edkoub825wx11zrrf8o5pgprvn3" xml:space="preserve">'''[[Сведкі Іеговы]] ў Беларусі''' пачалі з’яўляцца ў 1923—1925 гадах на тэрыторыі [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая ў гэты час належала [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. Дзейнічалі падпольна ў [[БССР]] і былі зарэгістраваны ў 1990-я гады ў [[РБ]]. Дзейнасць і погляды Сведкаў Іеговы на працягу гісторыі выклікалі розную рэакцыю прадстаўнікоў дзяржавы, іншых рэлігій, СМІ і грамадзян ад станоўчай да негатыўнай, але з 1990-х гадоў іх права на вызнанне сваіх перакананняў у Беларусі прызнаецца.

== Гісторыя Сведкаў Іеговы ў Беларусі ==

=== 1923—1939 гг. ===
* [[30 сакавіка]] [[1923]] г. на святкаванне [[Вячэра Гасподня (Сведкі Іеговы)|Вячэры Успаміну]] ў [[Дамачава]] сабралася 20 чалавек&lt;ref&gt;C.T. Russell. Memorial Report // Watchtower, June 15, 1923, p 218, 223&lt;/ref&gt;, а ў наступным годзе — 27 чалавек&lt;ref&gt;C.T. Russell. Memorial Report for 1924 // Watchtower, July 15, 1924, p 218&lt;/ref&gt;.
* У 1925 годзе ў Брэсцкім павеце да Міжнародных даследчыкаў Бібліі&lt;ref&gt;Назва Сведкаў Іеговы да 1931 г.&lt;/ref&gt; адносілі сябе 20 чалавек, а ў 1926 г. — 45 чалавек, аб’яднаных у 2 абшчыны&lt;ref&gt;ГАБО Ф Р-1, оп. 2, д. 2315, л.116; ф р-59, оп. 1, д. 1941, л. 1-4 цит. по: Иеговизм., ред. М. Я. Лянц Мн.: Наука и техника, 1981, с.14-15&lt;/ref&gt;.
* 27 студзеня 1929 года ў г. [[Кобрын]] 600 чалавек прысутнічалі на пропаведзі Вацлава Нарадовіча&lt;ref&gt;Згодна са справаздачай мясцовага павятовага старасты. Гл.: Иеговизм, ред. М. Я. Лянсу. Мн.: Наука и техника, 1981, с. 14.&lt;/ref&gt;. У гэты час мясцовыя ўлады падазравалі Даследчыкаў Бібліі ў распаўсюджанні камуністычных і атэістычных ідэй&lt;ref&gt;ГАБО ф. 1, оп. 10, д. 1313, л. 3031. Цит. по: Иеговизм, ред. М. Я. Лянсу. Мн.: Наука и техника, 1981, с. 15.&lt;/ref&gt;.
* 7 ліпеня 1929 года ў Дзяках прайшоў кангрэс Сведкаў Іеговы. У 1930 годзе дзейнасць Сведкаў Іеговы распаўсюдзілася на Баранавіцкі, Лідскі і Стаўпецкі паветы, у апошні ў 1935 г. вярнуўся з [[Францыя|Францыі]] былы эмігрант&lt;ref&gt;Krzysztof Biliński. Hiobowie XX wieku. Wrocław, Wydawnictwo A Propos, 2012, {{ISBN|978-83-63306-15-1}}, s. 220—240&lt;/ref&gt;.
* У 1934 г. некаторых Сведкаў Іеговы адправілі ў [[Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер]] па падазрэнні ў супрацоўніцтве з камуністамі. У кнізе Аляксандры Бочак «Мы ішлі вузкім шляхам», прысвечанай апісаннню жыцця сям’і Сведкаў Іеговы Яна і Ірэны Атрэмбскіх, пра гэты лагер напісана наступнае:
«У 1934 г. у Бярозе Картузскай на ўзбярэжжы Ясёлды і Прыпяці быў створаны знакаміты канцлагер для палітвязняў на ўзор нацысцкіх лагераў. Умовы ў лагеры былі надзвычай цяжкія, бо работы вяліся ў забалочаным раёне Палесся. Больш за тое, наглядчыкі білі зняволеных і катавалі іх. Былі нават выпадкі калецтва і смерці зняволеных. Адміністрацыйныя ўлады без судовых пастаноў вырашылі размясціць туды людзей, якіх падазраюць у прыналежнасці да сект і вярбоўцы ў іх, а таксама тых, хто адмовіўся ад ваеннай службы з-за хрысціянскага сумлення. Туды былі кінуты і Сведкі Іеговы, якіх памылкова абвінавацілі ў камуністычнай дзейнасці. Улады меркавалі, што гэтым самым яны зламаюць непапулярных Даследчыкаў Бібліі. Нягледзячы на жудасныя ўмовы лагера, ніхто з Даследчыкаў не адрокся ад сваёй веры. Паўсюдна яны ахвотна расказвалі іншым пра сваю надзею на Божае Валадарства Ісуса Хрыста. Яны лічылі пакуты за Хрыста вялікім прывілеем.

Нейкі паліцэйскі, які перавозіў у гэты лагер Сведкаў Іеговы, сказаў, што адзін Сведка распавядаў яму пра Божае Валадарства аж ад Сілезіі да Бярозы (каля 700 км). Паліцэйскі ледзь не паверыў сабе і амаль адмовіўся ад таго, каб прывесці зняволенага ў гэты санацыйны лагер. Аднак страх перад пакараннем за невыкананне загаду ўзяў верх. Сведку Іеговы трэба было перадаць уладам лагера. Цікава, што гэты Сведка Іеговы мог уцячы, бо меў магчымасць зрабіць гэта. Але ён гэтага не зрабіў, бо хацеў пераймаць прыклад Ісуса Хрыста, які сказаў сваім вучням: „калі яны пераследавалі Мяне, яны будуць пераследваць і вас“ (Яна 15:20). Паліцэйскі пачаў вывучаць Пісанне, у выніку чаго ён стаў Сведкам Іеговы разам з усёй сваёй сям’ёй, і пасля вайны ў гэтым горадзе ўзнік моцны сход&lt;ref&gt;Aleksandra Boczek. Kroczyliśmy wąską drogą. Wspomnienia Jana i Ireny Otrębskich, Wydawnictwo A Propos, s. 31, 32 , {{ISBN|978-83-63306-14-4}}&lt;/ref&gt;».
* У [[1935]] годзе да Сведкаў Іеговы належалі 132 чалавекі ў Кобрынскім, Брэсцкім і Драгічынскім павеце&lt;ref&gt;ГАБО Ф Р-1, оп. 2, д. 2315, л.116; ф р-59, оп. 1, д. 1941, л. 1-4. Цит. по: Иеговизм, ред. М. Я. Лянсу. Мн.: Наука и техника, 1981, с. 14-15.&lt;/ref&gt;.
* У [[1938]] годзе дзейнасць Сведкаў Іеговы ў Польшчы (у тым ліку і на беларускіх землях) была забаронена&lt;ref&gt;[https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/1101993025#h=247:63-247:175 Свидетели Иеговы — Возвещатели царства Бога], с. 381&lt;/ref&gt;.

=== 1939—1951 гг. ===
Калі ў 1939 годзе Заходняя Беларусь [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Украіну (1939)|увайшла ў склад БССР]], Сведкі Іеговы пачалі сваю прапаведніцкую дзейнасць і ва Усходняй Беларусі. У гэты перыяд захавалася мала звестак пра іх дзейнасць па прычыне таго, што ў [[СССР]] яна была забаронена. Дзейнасць Сведкаў Іеговы была забаронена і падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]], паколькі яна была [[Сведкі Іеговы ў Трэцім Рэйху|забаронена і ў самім Трэцім Рэйху]].

Захаваліся звесткі аб арышце Сведкі Іеговы Венядзікта Хілюты, які быў двойчы арыштаваны і асуджаны за «антысавецкую агітацыю», пачынаючы з 24 кастрычніка 1940 года&lt;ref&gt;«Хілюта Венядзікт Пятровіч (1893, в. Старынцы Гродзенскага пав., цяпер Падляшскае ваяв., Польшча — ?), селянін-аднаасобнік, член секты „Сведкі Іеговы“. З бел. сялянскай сям’і. Быў жанаты, меў траіх дзяцей. Арыштаваны 24 кастрычніка 1940 года ў сваёй хаце. Асуджаны 14 чэрвеня 1941 года асобай нарадай НКУС за „антысавецкую агітацыю“ да 8 гадоў ППК. Пасля вызвалення вярнуўся на радзіму. Зноў арыштаваны 16 снежня 1957 года і асуджаны (разам з некаторымі іншымі членамі секты) па тым жа артыкуле. Далейшы лёс невядомы. Па першай справе (№ П-11942 захоўваецца з фотаздымкам у архіве УКДБ Гродзенскай вобл.) рэабілітаваны 13.7.1989, па другой 24.6.1960. Кр.: 5810. С. 402.» цыт. па: [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii?id=20763 ХІЛЮТА Венядзікт Пятровіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191113144335/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii?id=20763 |date=13 лістапада 2019 }} на сайце [[Леанід Уладзіміравіч Маракоў|Л. Маракова]] Кр.: 5810. С. 402.&lt;/ref&gt;.

Падчас нямецкай акупацыі 3 снежня 1941 года ў [[Бабруйск]]у быў растраляны Людвіг Брумер, салдат [[Вермахт]]а, які быў Сведкам Іеговы. Гэты мужчына хацеў пазбегнуць смяротнага пакарання за адмову ўдзельнічаць у вайсковай службе і спрабаваў служыць у медыцынскім аддзяленні нямецкай арміі, але праз некаторы час яго сумленне не дазволіла яму ўдзельнічаць у баявых дзеяннях і ён быў пакараны рашэннем ваенна-палявога суда. У родным горадзе Брумера, [[Гайдэльберг]]у, яму прысвечана мемарыяльная дошка, як ахвяры нацызму&lt;ref&gt;[https://www.rnz.de/politik/dossier-politik/dossier-deutsche-geschichte_artikel,-Dossier-Deutsche-Geschichte-Holocaust-Gedenken-Die-Zeugen-Jehovas-wurden-lange-uebersehen-_arid,251104.html Holocaust-Gedenken: Die Zeugen Jehovas wurden lange übersehen] // Rhein-Neckar Zeitung&lt;/ref&gt;.

У 1945 годзе на тэрыторыі Заходняй Беларусі Валянціна Гарноўская, якая прытрымлівалася поглядаў Сведкаў Іеговы, але да 1967 года не была адной з іх, таксама была арыштавана за распаўсюджанне сваіх поглядаў і правяла доўгі час у турмах і спецпасяленнях&lt;ref&gt;[https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/302008006#h=651:0-664:0  Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2008 г.], с.191-192&lt;/ref&gt;.

На 1945 год падпольна дзейнічаў сход у [[Тэрэспаль|Тэрэспалі]].

У 1951 г. улады СССР вырашылі перасяліць сем’і Сведкаў Іеговы з заходніх абласцей Украіны, Беларусі, Малдовы і Прыбалтыкі ([[Аперацыя «Поўнач»]]). З [[БССР]] вырашылі дэпартаваць 394 чалавекі (153 сям’і)&lt;ref&gt;Записка МГБ СССР 19 февраля 1951 г. В. С. Абакумов Сталину И. В. АП РФ ф. 3, д. 180, л. 52-53 цит по: М. И. Одинцов. Совет Министров СССР постановляет: «выселить навечно». Сборник документов и материалов о Свидетелях Иеговы в Советском Союзе. М. 2002, с. 45&lt;/ref&gt;.

=== 1951—1991 гг. ===
Нягледзячы на дэпартацыі, Сведкі Іеговы працягвалі існаванне на тэрыторыі БССР пасля 1951 года. Некаторыя з іх сталі Сведкамі Іеговы ў турмах і лагерах, дзе адбывалі тэрмін па розных прычынах, пасля чаго вярталіся ў Беларусь. Савецкія крытыкі называюць шэраг імёнаў такіх Сведкаў, але без спасылак на дакументы&lt;ref&gt;Напр.: [[Гурген Амірханавіч Марціросаў|Г. А. Марціросаў]]. Хто такіе іегавісты. Мн. 1961, с. 1, 16, 17&lt;/ref&gt;. У 1965 годзе дэпартаваным Сведкам дазволілі пакінуць Сібір, і некаторыя вярнуліся на радзіму. У лютым 1976 г. некаторым Сведкам у БССР прад’яўлялі абвінавачванне ў валоданні забароненай рэлігійнай літаратурай пра што было напісана ў савецкай і міжнароднай прэсе&lt;ref&gt;Са спасылкай на «Нью Ёрк Таймс» ад 1 сакавіка 1976 года часопіс «[[Awake!|Прачніцеся]]» паведамляў: «У мінулым месяцы, афіцыйная прэса ў Беларусі паведаміла пра турэмнае зняволенне некалькіх Сведкаў Іеговы, прызнаных вінаватымі ў капіяванні артыкулаў з заходняй публікацыі [[Вартавая вежа (часопіс)|Вартавой вежы]] і правядзенне сакрэтных сустрэч» [https://wol.jw.org/en/wol/d/r1/lp-e/101976371 Watching the World. No Compromise] // Awake! May 22, 1976, p. 29&lt;/ref&gt;. У [[1979]] годзе ў БССР улады налічылі каля 70 Сведкаў Іеговы, з якіх прыкладна 20 пражывалі ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]&lt;ref&gt;Материалы уполномоченного по делам религиозных культов по Минской области за 1979 г. Цит. по: Иеговизм, ред. М. Я. Лянсу. Мн.: Наука и техника, 1981, с. 17.&lt;/ref&gt;. А ў 1988 годзе ў Магілёве было каля 20 паслядоўнікаў гэтай дэнамінацыі&lt;ref name=&quot;libr.msu.by&quot;&gt;Дьяченко О. В. [https://libr.msu.by/handle/123456789/8300 Иеговизм и иеговисты в Могилевской области в 1988—2018 гг.] Электронный архив библиотеки МГУ им. А. А. Кулешова, с. 84-86&lt;/ref&gt;. Да 1991 года Сведкаў Іеговы працягвалі пераследаваць за адмову служыць у арміі і прапаведніцкую дзейнасць.

==== Пераследванне Сведкаў Іеговы ў 1970-х гадах згодна з інфармацыяй СМІ БССР ====
У 1972—1976 гадах інфармацыя пра дзейнасць Сведкаў Іеговы і крымінальныя справы супраць іх у БССР неаднаразова рабілася прадметам увагі беларускай прэсы. У гэты час Сведкі Іеговы падпольна праводзілі свае сустрэчы невялікімі групамі ў розных населеных пунктах БССР, напрыклад, пасёлку [[Ратамка (аграгарадок)|Ратамка]] пад [[Мінск]]ам, у вёсцы [[Сноў]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]], у [[Рэчыца|Рэчыцы]], ў пасёлку [[Шаркаўшчына]]&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Купчэня Т. Чые яны Сведкі? // Звязда, 18 лістапада 1974 г., с.4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Мартыненка М. Злоўлены павук //Звязда, 18 жніўня 1974, с.2&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Вдовиченко П. Кому служат Свидетелеи Иеговы?// Гродненская правда 7 августа 1976, с.2-3&lt;/ref&gt;. Некаторыя артыкулы мелі мэтай асуджэнне Сведкаў: апісанне крымінальнага мінулага некаторых актыўных паслядоўнікаў гэтай рэлігіі, неўдзячнасць савецкай уладзе, небяспеку эсхаталогіі гэтай дэнамінацыі&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;. У іншых публікацыях было апісанне біяграфіі і сутнасці справы супраць пэўных Сведкаў Іеговы. Так некалькі газет апісваюць суд над сям’ёй Фелікса і Яніны Бяляцкіх з Рэчыцы ў 1972 годзе, якія атрымалі некалькі год калоніі за ўдзел у дзейнасці Сведкаў Іеговы&lt;ref&gt;Саснок А.Ядавітае павуцінне // Дняпровец, 13 кастрычніка 1972, с.4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Зайцава З. Галоўны сведка // Гомельская праўда, 21 кастрычніка 1972, с.2&lt;/ref&gt;.

Яшчэ адзін артыкул апісвае суд над Пятром Пуко і яго жонка Верай, якія з 1969 года жылі ў Шаркаўчыне і распаўсюджвалі вучэнне і літаратуру Сведкаў Іеговы. У 1974 годзе П. Пуко быў асуджаны на 5 гадоў калоніі як арганізатар групы, яго аднавернік і паплечнік Зігмунд Атрахімовіч атрымаў 2 гады калоніі, жонкі асуджаных атрымалі папярэджанне суда, а дачка Пуко Раіса, якая падтрымлівала погляды бацькоў, праходзіла як сведка ў гэтай справе&lt;ref&gt;Мартыненка М. Злоўлены павук // Звязда, 18 жніўня 1974, с.2&lt;/ref&gt;.

=== У Рэспубліцы Беларусь (з 1991 г.) ===

==== Асноўныя падзеі гісторыі ====
* У [[1991]] г. Вярхоўны Савет РБ прымае пастанову «Аб парадку рэабілітацыі ахвяр палітычных рэпрэсій 20-80-х гг. у Рэспубліцы Беларусь». Паводле гэтай пастановы Сведкі Іеговы, якіх пераследавалі ў БССР за рэлігійныя перакананні, атрымалі пасведчанні аб рэабілітацыі.
* У [[1994]] г. афіцыйна зарэгістраваны абшчыны ў гг. [[Мінск]], [[Гомель]] і [[Калінкавічы]]&lt;ref name=&quot;yadi.sk&quot;&gt;[https://yadi.sk/i/17BRaDx_IJM6WQ Буклет «Свидетели Иеговы в Беларуси»]. Издан Свидетелями Иеговы. 2013 г., с.2&lt;/ref&gt;.
* [[14 красавіка]] [[1997]] г. зарэгістравана Рэлігійнае аб’яднанне Сведкаў Іеговы ў Рэспубліцы Беларусь&lt;ref name=&quot;yadi.sk&quot;/&gt;.
* У 2001—2002 гг. пабудаваны першыя Залы Царства ў Беларусі.
* У 2004 г. зарэгістравалі абшчыну ў Магілёве&lt;ref&gt;Устав религиозной общины Свидетелей Иеговы в г. Могилёве. Решение о регистрации № 15-16. Свидетельство № 175 // Текущий архив управления идеологической работы Могилевского облисполкома, с. 2&lt;/ref&gt;.
* З 2015 г. набажэнствы ў Мінску сталі рэгулярна праходзіць на беларускай мове; на гэты перыяд некаторыя сходы і групы акрамя рускай мовы праводзілі сустрэчы на англійскай, кітайскай і рускай жэставай мовах; пазней у Мінску з’явіліся сустрэчы на іспанскай мове.
* У [[2017]] г. у прапаведніцкай дзейнасці Сведкаў Іеговы прымалі ўдзел 5913 чалавек&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/ru/публикации/книги/отчет-за-2017-служебный-год/2017-страна-территория/ Отчет по странам и территориям за 2017 год] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;.
* З канца сакавіка 2020 года Сведкі Іеговы Беларусі перавялі сваю дзейнасць у рэжым самаізаляцыі ў сувязі з [[Пандэмія COVID-19|пандэміяй каранавіруса]]. З гэтага часу рэлігійныя сустрэчы сталі праходзіць праз [[Skype]], [[Zoom]] і стрымінгавыя сайты, а прапаведніцкае служэнне перайшло ў фармат тэлефонных размоў, напісання пісьмаў і абмеркаванняў па відэасувязі.
* З 1 красавіка 2022 года Сведкі Іеговы ў Беларусі аднавілі сустрэчы ў памяшканнях з захаваннем гібрыднага фармату для тых, хто працягнуў наведваць сустрэчы па відэасувязі&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/jw/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D0%B2-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B5/%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%98%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B-%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2-%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8B-%D0%A6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/ Свидетели Иеговы вернулись в Залы Царства!] // JW.ORG&lt;/ref&gt;. 15 красавіка таго ж года ў гібрыдным фармаце прайшло святкаванне Вячэры Успаміну&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/jw/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D0%B2-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B5/%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B-%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B5%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D0%92%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%80%D1%8E-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B8-%D0%98%D0%B8%D1%81%D1%83%D1%81%D0%B0-%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0/ Миллионы людей собрались на Вечерю воспоминания смерти Иисуса Христа] // JW.ORG&lt;/ref&gt;.
* У пачатку 2025 г. абшчына Сведкаў у г. [[Рагачоў]] атрымала дазвол на правдзенне рэлігіных сустрэч у Зале Царства на вул. В. Сцяпанава, 8а&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rogachev.gov.by/ru/religiya-ru/ |title=Архіўная копія |access-date=15 кастрычніка 2025 |archive-date=27 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927145256/https://rogachev.gov.by/ru/religiya-ru/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* 5 ліпеня 2025 г. Рэлігійнае аб'яднанне Сведкаў Іеговы ў Рэспубліцы Беларусь прайшло перарэгістрацыю&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C/%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%98%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B-%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8E-%D0%B2-%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8/ Свидетели Иеговы успешно прошли перерегистрацию в Беларуси] // JW.ORG&lt;/ref&gt;.
Табліца:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''Колькасць Сведкаў Іеговы і іх прыхільнікаў у 1997—2023 гадах&lt;ref&gt;Паводле звестак, апублікаваных у штогодніках Сведкаў Іеговы за 1997—2016 гг. і ў справаздачах на сайце jw.org за 2017—2022 гг. Метады падлікаў тлумачацца [https://www.jw.org/ru/%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%B8%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B/%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE-%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BC%D1%8B%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B/%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE-%D1%81%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9-%D0%B8%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B/ тут]. Год лічыцца з 1 верасня па 31 жніўня.&lt;/ref&gt;.'''
|-
! Год !! Максімальная колькасць веснікаў !! Сярэдняя колькасць весніка !! Сярэдняя колькасць вывучэнняў Бібліі !! Колькасць прысутных на Вячэры Гасподняй !! Дынаміка
|-
| 1997 || 1962 || 1806 || 1825 || 5667 || 29 %
|-
| 1998 || 2448 || 2187 || 1577 || 5335 || 21 %
|-
| 1999 || 2550 || 2412 || 2042 || 6413 || 10 %
|-
| 2000 || 2852 || 2651 || 2302 || 6950 || 10 %
|-
| 2001 || 3004 || 2902 || 2492 || 7550 || 9 %
|-
| 2002 || 3381 || 3121 || 2486 || 7863 || 8 %
|-
| 2003 || 3613 || 3449 || 3167 || 8401 || 11 %
|-
| 2004 || 3756 || 3637 || 2332 || 6986 || 5 %
|-
| 2005 || 3872 || 3789 || 2945 || 8126 || 4 %
|-
| 2006 || 4115 || 3897 || 2921 || 8202 || 3 %
|-
| 2007 || 4283 || 4145 || 3212 || 8937 || 6 %
|-
| 2008 || 4435 || 4329 || 3478 || 8684 || 4 %
|-
| 2009 || 4669 || 4507 || 3598 || 8688 || 4 %
|-
| 2010 || 4779 || 4652 || 3777 || 8900 || 3 %
|-
| 2011 || 4892 || 4769 || 3997 || 9038 || 3 %
|-
| 2012 || 5145 || 4965 || 4105 || 8985 || 4 %
|-
| 2013 || 5481 || 5300 || 4627 || 9315 || 7 %
|-
| 2014 || 5767 || 5579 || 5008 || 10247 || 5 %
|-
| 2015 || 5918 || 5828 || 4989 || 10212 || 4 %
|-
| 2016 || 5903 || 5854 || 4859 || 10231 || -
|-
| 2017 || 5913|| - || - || 9767 || -
|-
| 2018 || 6146 || - || - || 10046 || 2 %
|-
| 2019 || 6211 || 6132 || - || 10140 || 3 %
|-
| 2020 || 6238 || 6173 || - || 9635 || 1 %
|-
| 2021 || 6208 || 6175 || 5096 || 12764 || -
|-
| 2022 || 6167 || 6100 || 4516 || 11785 || −1 %
|-
| 2023 || 6082 || 6061 || 3556 || 11235 || −1 %
|}

Унутраная статыстыка Сведкаў Іеговы паказвае, што найбольшы рост колькасці іх прыхільнікаў прыпадае на 1990-я гг. Пасля гэтага рост паступова зніжаецца і спыняецца ў пачатку 2020-х гг. Да прычын зніжэння колькасці Сведкаў у 2021—2022 гг. могуць адносіцца [[пандэмія COVID-19]] і рост эміграцыі з Беларусі пасля 2020 г. Аднак падчас пандэміі каля 400 чалавек ахрысціліся як Сведкі Іеговы згодна з данымі Скандынаўскага філіяла арганізацыі&lt;ref&gt;Паводле інфармацыі, агучанай прадстаўнікамі Скандынаўскага філіяла на спецыяльнай сустрэчы 7 мая 2023 г.&lt;/ref&gt;. Таксама колькасць вывучэнняў Бібліі і наведвальнікаў Вячэры Гасподняй паказвае магчымасць далейшага росту колькасці Сведкаў Іеговы ў Беларусі.

==== Стаўленне да Сведкаў Іеговы ў грамадстве і дзяржаве ====

Да перакананняў і дзейнасці Сведкаў Іеговы стаўленне беларускай дзяржавы і грамадства пасля 1991 года было неадназначным. З аднаго боку, адбылася афіцыйная рэгістрацыя шэрагу юрыдычных структур Сведкаў Іеговы і прыналежнасць да гэтай канфесіі больш не разглядалася як парушэнне закону. З другога боку, час ад часу Сведкі Іеговы сутыкаюцца з дыскрымінацыяй з боку прадстаўнікоў дзяржавы. Таксама рэакцыя СМІ на Сведкаў Іеговы ў Беларусі носіць пераважна крытычны характар. У перыядычных выданнях Сведкаў Іеговы апублікавана некалькі станоўчых водгукаў беларусаў на дзейнасць Сведкаў Іеговы ці змест іх літаратуры&lt;ref&gt;[https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/101999132 Помощь в поисках ответов] // Пробудитесь!, 22.02.1999, с. 32&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/302011017 Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2011 год], с 67-69&lt;/ref&gt;.

===== Пытанні альтэрнатыўнай грамадзянскай службы =====
Да 2016 г. Сведкі Іеговы прызыўнога ўзросту сутыкаліся з адсутнасцю механізма рэалізацыі іх права на [[Альтэрнатыўная грамадзянская служба|АГС]], прадугледжанае [[Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыяй]]&lt;ref&gt;Артыкул 57 Канстытуцыі РБ&lt;/ref&gt;. У 1990-х гг. за адмову праходзіць вайсковую службу вернікаў адпраўлялі на некалькі месяцаў зняволення ці спецпасялення, а ў 2000-х і 2010-х ім звычайна выпісывалі буйны штраф&lt;ref&gt;6.11.1999 Дзмітрый Смык быў аштрафаваны на 3,5 млн старых руб. (гл.: [https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/302011018 Ежегодник Свидетелей Иеговы за 2011] с.22-23 і [https://ags.by/пацыфіст-у-чыгуначныя-войскі/ Пацыфіст? У чыгуначныя войскі!]{{Недаступная спасылка}} // АГС)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;У 2016 г. Віктар Каліна быў аштрафаваны на 21 млн старыў рублёў (гл.: [https://people.onliner.by/2016/06/20/kalina «Я не буду брать в руки оружие». История фрезеровщика Виктора Калины, который судится за право не идти в армию] // Onliner.by)&lt;/ref&gt;. Былі выпадкі, калі суд апраўдваў вернікаў. Пасля ўвядзення альтэрнатыўнай грамадзянскай службы ў Беларусі колькасць канфліктаў з прызыўнікамі гэтага веравызнання значна скарацілася.

У 2019 г. Сведка Іеговы Дзмітрый Мазоль быў закліканы на вайсковыя зборы і атрымаў адмову ад вызвалення на ўдзел у гэтых зборах ад ваенкамата г. [[Пінск]] (26.02.2019), ваенкамата [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] (12.04.2019), Генеральнага штабу УС РБ (18.06.2019) і міністра абароны РБ (2.08.2019). 15 ліпеня 2019 Д. Мазозль падаў скаргу у суд Пінскага раёна&lt;ref name=&quot;osce.org&quot;&gt;[https://www.osce.org/ru/odihr/431009?download=true Беларусь. Проблемы религиозной свободы. Заявление Европейской ассоциации Свидетелей Иеговы] // Human Dimension Implementation Meeting, [[АБСЕ]], [[Варшава]], 16-27 верасня 2019 г., с.7&lt;/ref&gt;, але быў аштрафаваны за адмову прайсці вайсковыя зборы&lt;ref&gt;[https://www.forum18.org/archive.php?article_id=2831 Згодна звестак, апублікаваных Forum18.org]&lt;/ref&gt;.

===== Асвятленне дзейнасці Сведкаў Іеговы ў СМІ =====
Час ад часу вакол Сведкаў Іеговы адбываецца палеміка ў СМІ. З канца 2000-х гг. са з’яўленнем вялікай колькасці недзяржаўных ан-лайн выданняў такія публікацыі сталі насіць характар палемікі з удзелам саміх Сведкаў Іеговы ці іх прадстаўнікоў&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=201455 «Іконы тапталі нагамі, а пасля падпалілі». Як і чаму беларусы ваююць са «Сведкамі Іеговы»] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Екатерина ГУГАЛОВА. [https://komkur.info/obshchestvo/lyubovnyj-treugolnik-on-ona-i-religiya Любовный треугольник: Он, Она и Религия] // komkur.info&lt;/ref&gt;. У некаторых сітуацыях недзяржаўныя СМІ Сведкам Іеговы давалі магчымасць выступаць з аправяржэннямі абвінавачванняў у адмысловых артыкулах&lt;ref&gt;Так у 2014 г. Сведкі Іеговы былі абвінавачаны некаторымі журналістамі ў самагубстве падлетка з г. [[Рэчыца]]. У адказ на гэта была апублікавана [https://www.belnovosti.by/society/30813-svideteli-iegovy-potrjaseny-smertju-podrostka-v-rechice.html адмысловая заява] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230403210211/https://www.belnovosti.by/society/30813-svideteli-iegovy-potrjaseny-smertju-podrostka-v-rechice.html |date=3 красавіка 2023 }} прадстаўнікоў Сведкаў Іеговы, а партал [[TUT.BY]] браў [https://news.tut.by/society/416169.html інтэрв’ю ў бацькоў падлетка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200407071606/https://news.tut.by/society/416169.html |date=7 красавіка 2020 }}, якія з’яўляюцца Сведкамі Іеговы. У іншай сітуацыі, калі былы муж адной са Сведак Іеговы заявіў аб тым, што іх [https://news.tut.by/society/320868.html дачка адраклася ад бацькі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190814181301/http://news.tut.by/society/320868.html |date=14 жніўня 2019 }}, маці дзяўчыны таксама далі магчымасць прадставіць [https://news.tut.by/society/328874.html сваю версію сітуацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151017012704/http://news.tut.by/society/328874.html |date=17 кастрычніка 2015 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;У 2014 годзе ў адказ на [https://news.tut.by/society/394186.html абвінавачанні мітрапаліта Паўла ў адрас Сведкаў Іеговы ў шпіянажы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200721223912/https://news.tut.by/society/394186.html |date=21 ліпеня 2020 }} кіраўнік «Цэнтра вывучэння сучаснай рэлігійнасці» Н. Кутузава напісала: «Што тычыцца выступлення Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Паўла, па-першае, абразлівыя фармулёўкі ў ім, могуць выступаць фактарам распальвання рэлігійнай варожасці ў Беларусі. Хваля негатыўных каментарыяў у дачыненні да Сведкаў Іеговы ў інтэрнэце была справакавана менавіта гэтым выступам. Толькі традыцыйная талерантнасць і законапаслухмянасць грамадзян Беларусі стала перашкодай для заклікаў да гвалтоўных дзеянняў у адносінах да Сведкаў, „у міліцыю“ Сведак нашы грамадзяне не здавалі. Па-другое, фактычна, кіраўнік БПЦ бяздоказна і публічна высунуў супраць Сведкаў Іеговы абвінавачванні ў антыдзяржаўнай і антыграмадскай дзейнасці, якія з’яўляюцца яго выдумкамі, што можа быць кваліфікавана як паклёп у адпаведнасці з часткай 2 артыкула 188 КК РБ» Гл.: [https://forb.by/index.php?q=node/429 Митрополит Павел против Свидетелей Иеговы: комментарий] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200721191802/https://forb.by/index.php?q=node%2F429 |date=21 ліпеня 2020 }}&lt;/ref&gt;. У канцы 2000-х гадоў у незалежных СМІ пачалі з’яўляцца нейтральныя рэпартажы пра дзейнасць і погляды прадстаўнікоў гэтай канфесіі&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/repartazh-sa-shodu-svedkau-egovy/28851769.html Вечныя пакуты ў пекле гэта хлусня. Рэпартаж са сходу Сведкаў Еговы, якія вераць у сьмяротнасьць душы] // Радыё «Свабода»&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Уладзь Грыдзін. [https://www.svaboda.org/a/30079750.html Сьведкаў Яговы ў Беларусі паболела на 125 чалавек. Фотарэпартаж з хрышчэньня] //[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Игорь Найденов. [https://expert.ru/russian_reporter/2019/20/dokazatelstvo-veryi/ Доказательство веры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191021133300/https://expert.ru/russian_reporter/2019/20/dokazatelstvo-veryi/ |date=21 кастрычніка 2019 }} // «Русский репортер» № 20 (485)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://belaruspartisan.by/life/143759/ Свидетели Иеговы в Беларуси — как им живется?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200126173717/https://belaruspartisan.by/life/143759/ |date=26 студзеня 2020 }} // Беларускі партызан&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://pravo.by/novosti/obshchestvenno-politicheskie-i-v-oblasti-prava/2017/march/23382/ Вместо автомата швабра. Куда направляют призывников согласно Закону «Об альтернативной службе»?] // Pravo.by&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.vitebsk.cc/2011/05/23/neskolko-sot-posledovateley-svideteley-iegovyi-izuchali-bibliyu-v-mazurino/ Несколько сот последователей Свидетелей Иеговы изучали Библию в Мазурино] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200126173757/https://news.vitebsk.cc/2011/05/23/neskolko-sot-posledovateley-svideteley-iegovyi-izuchali-bibliyu-v-mazurino/ |date=26 студзеня 2020 }} // Народныя навіны Віцебска&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Г. Корженевский. [https://vkurier.by/123376 Мнительность и предрассудки в Витебске: баптисты, иеговисты и кришнаиты] // Витебский курьер, 21.01.2018&lt;/ref&gt;. Напрыклад, пасля 2012 г. такія рэпартажы з’явіліся пра штогадовыя рэгіянальныя кангрэсы на [[Трактар (стадыён, Мінск)|мінскім стадыёне «Трактар»]]&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/361081.html Десять тысяч свидетелей Иеговы съехались в Минск на областной конгресс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924074524/http://news.tut.by/society/361081.html |date=24 верасня 2015 }} // TUT.BY&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://mogilew.by/mnews/180475-v-minske-prohodit-kongress-svideteley-iegovy.html В Минске проходит конгресс Свидетелей Иеговы]{{Недаступная спасылка}} // Mogilew.by&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30077088.html Сьвяточныя сукенкі, дзеці і дождж. Як у Менску тысячы людзей зьбіраюцца на кангрэс Сведак Яговы. ФОТА] // Радыё «Свабода»&lt;/ref&gt;.

У майскім выпуску 2021 года штомесячнай перадачы Сведкаў Іеговы JW Broadcasting у раздзеле «Відэапаштоўка» быў сюжэт пра Беларусь і мясцовых Сведкаў Іеговы з акцэнтам на Сведкаў з горада [[Кобрын]]а&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/ru/%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0/%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE/#ru/mediaitems/LatestVideos/pub-jwb-080_1_VIDEO JWBroadcasting за май 2021 г.], сюжэт з 53 хв. 50 секунды&lt;/ref&gt;. Відавочна, што матэрыял рыхтаваўся да пандэміі COVID-19, бо з канца сакавіка 2020 года Сведкі Іеговы ў Беларусі адмовіліся ад традыцыйных размоў ад дома да дома і на вуліцы, а таксама ад сумесных сустрэч афлайн на час пандэміі.

У студзені 2022 г. выданне «Ганцавіцкі час» апублікавала нейтральны артыкул аб прапаведніцкай дзейнасці Сведкаў Іеговы па тэлефоне&lt;ref&gt;[https://www.ganc-chas.by/by/page/readersmail/888911307/ Теперь на «удаленке»: свидетели Иеговы звонят на телефоны ганцевчан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220204122334/https://www.ganc-chas.by/by/page/readersmail/888911307/ |date=4 лютага 2022 }} // Ганцавіцкі час, 24.01.2022&lt;/ref&gt;, а ў лістападзе 2023 г. партал «Пінскі веснік» апублікаваў артыкул, у якім была агучана гіпотэза, што Сведкі Іеговы актывізавалі сваю прапаведніцкую дзейнасць, каб прасоўваць сваіх кандыдатаў на [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024)|выбары 2024 г]]&lt;ref&gt;[https://p-v.by/news/eto-volnuet-pinchan/iskali-otvet-na-vopros-kuda-obrashhatsya-esli-vas-bespokoyat-predstaviteli-raznyh-kultov/ Елена ЖУК. Искали ответ на вопрос: куда обращаться, если вас беспокоят представители разных культов?] // Пінскі веснік, 27.11.2023&lt;/ref&gt;.

===== Адносіны прадстаўнікоў дзяржаўных органаў =====
На тэрыторыі Беларусі зарэгістравана Рэлігійнае аб’яднанне Сведкаў Іеговы ў РБ і шэраг мясцовых абшчын. Але стаўленне прадстаўнікоў дзяржаўных структур да Сведкаў Іеговы і іх дзейнасці бывае неадназначным. Згодна Закону «Аб свабодзе веравызнанняў i рэлiгiйных арганiзацыях [http://rahojsha.narod.ru/zakanadaustva/zakon_ab_svabodzie_vieravyznanniau_i_relihijnych_arhanizacyjach_31_10_2002.htm]» рэдакцыі 31.10.2002., ускладніўся працэс рэгістрацыі рэлігійных абшчын, што дало магчымасць чыноўнікам некаторых беларускіх гарадоў адмовіць мясцовым абшчынам Сведкаў Іеговы ў рэгістрацыі. З гэтай прычыны час ад часу Сведкі Іеговы могуць сутыкацца з процідзеяннем іх дзейнасці ў такіх гарадах. Так ў 2009 г. міліцыяй было сарвана набажэнства Сведкаў Іеговы ў [[Гомель|Гомелі]]&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/1798322.html Набажэнства коштам мільён рублёў] // Радыё «Свабода»&lt;/ref&gt;, а ў 2014 г. у [[Барысаў|Барысаве]]&lt;ref&gt;[http://archive.barysau.by/bel/%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%8B/%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/2966/ У Барысаве разагналі сход «Сведкаў Іеговы»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180928053546/http://archive.barysau.by/bel/%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%8B/%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/2966/ |date=28 верасня 2018 }} // barysau.by&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://berastouski.blogspot.com/2019/11/blog-post.html Зрыў набажэнства ў Барысаве] // Блог Андрэя Берастоўскага&lt;/ref&gt;. Таксама ў 2016-18 гг. мелі месца выпадкі штрафавання Сведкаў Іеговы за іх прапаведніцкую дзейнасць у [[Рагачоў|Рагачове]], [[Гродна|Гродне]] і [[Лагойск]]у&lt;ref&gt;[https://krynica.info/ru/2017/12/09/v-grodno-za-nezakonnoe-piketirovanie-osudili-svidetelejj-iegovy/ В Гродно за «незаконное пикетирование» осудили Свидетелей Иеговы]{{Недаступная спасылка}}, [https://krynica.info/ru/2016/08/16/v-logojjske-za-propoved-i-rasprostranenie-literatury-zaderzhali-svidetelejj-iegovy/ В Логойске за проповедь и распространение литературы задержали Свидетелей Иеговы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170706154916/http://krynica.info/ru/2016/08/16/v-logojjske-za-propoved-i-rasprostranenie-literatury-zaderzhali-svidetelejj-iegovy/ |date=6 ліпеня 2017 }}, [https://krynica.info/ru/2018/12/15/v-rogacheve-svidetelejj-iegovy-oshtrafovali-za-razgovory-s-prokhozhimi/ В Рогачеве Свидетелей Иеговы оштрафовали за разговоры с прохожими] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190604022445/https://krynica.info/ru/2018/12/15/v-rogacheve-svidetelejj-iegovy-oshtrafovali-za-razgovory-s-prokhozhimi/ |date=4 чэрвеня 2019 }} // Крыніца.info&lt;/ref&gt;. У 2016 г., 2018 і 2019 гг. у [[Магілёў|Магілёве]] мясцовай абшчыне выносілі папярэджанні з аналагічнай нагоды і ў сувязі з удзелам замежных грамадзян ў набажэнствах&lt;ref name=&quot;osce.org&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://krynica.info/ru/2016/06/23/v-mogileve-vynesli-preduprezhdenie-svidetelyam-iegovy/ В Могилеве вынесли предупреждение Свидетелям Иеговы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170707183614/http://krynica.info/ru/2016/06/23/v-mogileve-vynesli-preduprezhdenie-svidetelyam-iegovy/ |date=7 ліпеня 2017 }} // Крыніца.info&lt;/ref&gt;. У супрацьлегласць гэтаму ў [[Светлагорск]]у ў лютым 2013 г. раённы суд спыніў справу ў дачыненні да Дзмітрыя Лябедзькі, які быў абвінавачаны ў 2011 годзе ў правядзенні сходу Сведкаў Іеговы без дазволу. Але ў сакавіку 2013 г. суд таксама пастанавіў, што Лябедзька павінен выплаціць штраф у памеры 700 000 рублёў ($ 74) і адміністрацыйныя зборы ў 470000 рублёў ($ 49)&lt;ref&gt;[https://forb.by/node/435 Cправаздача Дзяржаўнага дэпартамента ЗША «Аб рэлігійнай свабодзе у свеце» (2013 г.): Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200923105959/https://forb.by/node/435 |date=23 верасня 2020 }} // forb.by&lt;/ref&gt;.

2 лютага 2012 года Упаўнаважаны па справах рэлігій і нацыянальнасцей Беларусі [[Леанід Паўлавіч Гуляка|Леанід Гуляка]] публічна заявіў, што ў будучым не выключае магчымасці зняцця з рэгістрацыі некаторых абшчын Сведкаў Іеговы за парушэнні заканадаўства; пад парушэннямі ён меў на ўвазе распаўсюджванне «літаратуры рэлігійнага зместу без адпаведнага ўзгаднення з мясцовымі органамі ўлады&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/society/view/guljaka-ne-vykljuchae-znjatstsja-z-registratsyi-nekatoryh-abshchyn-svedak-iegovy-43171-2016/ Гуляка не выключае зняцця з рэгістрацыі некаторых абшчын сведак Іеговы] // БелТА&lt;/ref&gt;». У адказ прадстаўнік Рэлігійнага аб’яднання Сведкаў Іеговы Павел Ядлоўскі заявіў, што гэта непаразуменне, што беларускае заканадаўства не забараняе грамадзянам распаўсюджваць асабіста сваю літаратуру ў любым месцы, што літаратура Сведкаў праходзіць дзяржаўную экспертызу ў Беларусі і што ён мае намер сустрэцца з супрацоўнікамі апарата ўпаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасцяў для высвятлення сітуацыі&lt;ref&gt;[https://naviny.by/rubrics/society/2016/02/02/ic_news_116_470249 Леонид Гуляко: свидетели Иеговы в Беларуси нарушают закон, в общине считают это недоразумением] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190503234037/https://naviny.by/rubrics/society/2016/02/02/ic_news_116_470249 |date=3 мая 2019 }} // naviny.by&lt;/ref&gt;. Юрыст Дзіна Шаўцова заявіла выданню Forb, што зняцце рэлігійных абшчын з рэгістрацыі не можа ўваходзіць у кампетэнцыю Упаўнаважанага па справах рэлігіі&lt;ref&gt;[http://forb.by/node/618 Может ли Уполномоченный «снять с регистрации» Свидетелей Иеговы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180909150933/http://forb.by/node/618 |date=9 верасня 2018 }} //Forb.by&lt;/ref&gt;.

У 2019 г. Сведкі Іеговы г. [[Вілейка]], Барысаў і [[Ліда]] мелі судовыя разбіральніцтвы з мясцовымі органамі кіравання ў сувязі з адмовамі ў рэгістрацыі мясцовых абшчын&lt;ref&gt;[https://www.osce.org/ru/odihr/431009?download=true Беларусь. Проблемы религиозной свободы. Заявление Европейской ассоциации Свидетелей Иеговы] // Human Dimension Implementation Meeting, [[АБСЕ]], [[Варшава]], 16-27 верасня 2019 г., с.5-6&lt;/ref&gt;.

===== Затрыманне Сведкаў Іеговы з Расіі =====
21 лютага 2020 года ў Беларусі затрымалі Сведку Іеговы з Расіі, Мікалая Махалічава, падчас праверкі дакументаў на дарозе&lt;ref name=&quot;jw-russia.org&quot;&gt;[https://jw-russia.org/news/2020/02/83.html Впервые в истории Беларусь арестовала Свидетеля Иеговы, который за свою веру преследуется в России] // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России&lt;/ref&gt;. 31 студзеня 2020 года ён быў аб’яўлены Расіяй у міжнародны вышук па «справе Сазонава» ва [[Урай|Ураі]]&lt;ref&gt;[https://jw-russia.org/cases/uray.html Дело Сазонова и др. в Урае // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России]&lt;/ref&gt;. Пасля затрымання яго накіравалі ў [[Ізалятар часовага ўтрымання|ІЧУ]] г. [[Гарадок]], а 24 лютага, згодна з інфармацыяй на афіцыйным сайце расійскіх Сведкаў Іеговы, «намеснік пракурора Гарадоцкага раёна, малодшы саветнік юстыцыі А. Заікін пастанавіў заключыць Мікалая Махалічава пад варту з адбываннем у СІЗА-2 УУС Віцебскага аблвыканкама. У сваёй пастанове беларускі пракурор, спасылаючыся на расійскі суд, сцвярджае, што Махалічаў дзейнічаў „наўмысна, па матывах рэлігійнай нецярпімасці, з экстрэмісцкіх памкненняў, якія выяўляюцца ў прапагандзе перавагі паслядоўнікаў рэлігійнага вучэння Сведак Іеговы перад іншымі асобамі…“, а таксама займаўся „вызнаннем і распаўсюджваннем ідэалогіі і веры“. Відавочна, што пракурор скапіяваў тэкст абвінавачвання з расійскай крымінальнай справы ў сваю пастанову&lt;ref name=&quot;jw-russia.org&quot;/&gt;». Махалічаў аспрэчыў рашэнне аб утрыманні яго ў следчым ізалятары, аднак 27 лютага Гарадоцкі раённы суд адхіліў просьбу вызваліць яго з ізалятара і пацвердзіў рашэнне пракуратуры&lt;ref&gt;Olga Glace. [http://www.forum18.org/archive.php?article_id=2551 BELARUS: Jehovah’s Witness fights extradition to Russia] // Forum18&lt;/ref&gt;. Праваабаронца [[Эніра Браніцкая]] з Human Constanta патлумачыла [[Еўрарадыё]] i [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]: «У Беларусі рашэнне аб выдачы Махалічава павінна прымаць Генеральная пракуратура. Цяпер толькі прынята рашэнне аб меры затрымання ў выглядзе змяшчэння пад варту да таго часу, пакуль наша Генпракуратура не ўхваліць яго выдачу» па запыце з Расіі&lt;ref&gt;АЛЯКСЕЙ КАРПЕКА. [https://euroradio.fm/u-belarusi-zatrymali-svedku-iegovy-yamu-pagrazhae-vydacha-u-rasiyu У Беларусі затрымалі сведку Іеговы, яму пагражае выдача ў Расію] // Еўрарадыё, 25/02/2020&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;svaboda.org&quot;&gt;Аляксандра Дынько. [https://www.svaboda.org/a/30453495.html У Беларусі ўпершыню затрымалі сведку Яговы з Расеі] // Радыё Свабода, 25.02.2020&lt;/ref&gt;. Мікалай Махалічаў падаў скаргу ў Камітэт ААН па правах чалавека, таксама былі звесткі, што ён падаў прашэнне аб палітычным прытулку ў Беларусі&lt;ref name=&quot;svaboda.org&quot;/&gt;. У інтэрв’ю «Свабодзе» намесніца ўпаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасцей Алена Радчанка заявіла, што ўсе канфесіі роўныя ў Беларусі, і параіла адрасаваць праваахоўным органам пытанні, звязаныя з затрыманнем Мікалая Махалічава&lt;ref&gt;Алесь Дашчынскі. [https://www.svaboda.org/a/30456282.html «У Беларусі быць сведкам Яговы не злачынства». У Расею вернікі стараюцца ня езьдзіць] // Радыё Свабода, 26.02.2020&lt;/ref&gt;. Да генеральнага пракурора РБ [[Аляксандр Уладзіміравіч Канюк|Аляксандра Канюка]] звярнулася праваабарончая арганізацыя [[Amnesty International]] з заклікам не выдаваць Мікалая Махалічава Расіі&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/documents/eur49/2086/2020/en/?fbclid=IwAR15DO_asmJkWiUxUr3wpd5yJMF-_SX-9eE_zf3nll-pmhbEOSvrb-c355Y BELARUS: JEHOVAH’S WITNESS AT RISK OF EXTRADITION TO RUSSIA: NIKOLAI MAKHALICHEV] // [[Amnesty International]]&lt;/ref&gt;. Беларуская праваабарончая арганізацыя Human Constanta падтрымала гэты заклік, спасылаючыся на артыкул 17 Закона Рэспублікі Беларусь ад 4 студзеня 2010 года № 105-З «Аб прававым становішчы замежных грамадзян і асоб без грамадзянства ў Рэспубліцы Беларусь», згодна з якім замежнікі не могуць быць выдвараны за межы Рэспублікі Беларусь у замежную дзяржаву, дзе іх жыццю або свабодзе пагражае небяспека з прычыны іх расы, веравызнання, грамадзянства, нацыянальнай прыналежнасці, прыналежнасці да пэўнай сацыяльнай групы або палітычных перакананняў&lt;ref&gt;Згодна: Е. Спасюк. [https://naviny.by/article/20200402/1585852033-ne-vydavayte-mahalicheva-rossii-pravozashchitniki-vstupilis-za?fbclid=IwAR2pza5sdH3LrdSUxLdm_4_x58hLRzyBEqlJKj-YaZWQEqftN0PUeP-JNWo «Не выдавайте Махаличева России». Правозащитники вступились за Свидетеля Иеговы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230403210216/https://naviny.by/article/20200402/1585852033-ne-vydavayte-mahalicheva-rossii-pravozashchitniki-vstupilis-za?fbclid=IwAR2pza5sdH3LrdSUxLdm_4_x58hLRzyBEqlJKj-YaZWQEqftN0PUeP-JNWo |date=3 красавіка 2023 }} // Naviny.by&lt;/ref&gt;. Таксама праваабаронцы спасылаюцца на [[прэцэдэнт]], калі Беларусь у 2019 годзе адмовілася выдаць [[Таджыкістан]]у апазіцыянера Фархода Адзінаева і дазволіла апошняму з’ехаць у Літву&lt;ref&gt;Згодна: Е. Спасюк. [https://naviny.by/new/20191108/1573215269-v-grodno-iz-sizo-osvobodili-tadzhikskogo-oppozicionera-farhoda-odinaeva В Гродно из СИЗО освободили таджикского оппозиционера Фархода Одинаева — он уехал в Литву] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200407134115/https://naviny.by/new/20191108/1573215269-v-grodno-iz-sizo-osvobodili-tadzhikskogo-oppozicionera-farhoda-odinaeva |date=7 красавіка 2020 }} // Naviny.by&lt;/ref&gt;. 5 красавіка 2020 года Генеральная пракуратура РБ адмовілася выдаць Мікалая Махалічава Расіі і вызваліла яго з-пад варты, згодна з паведамленнем на старонцы Human Constanta ў [[Facebook]]&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/HumanConstanta/photos/a.1758619881063616/2559490534309876/?type=3&amp;theater паведамленне на старонцы Human Constanta у Facebook ад 6 красавіка 2020 г. 12:55]&lt;/ref&gt;. Падчас свайго знаходжання ў СІЗА, Махалічаў актыўна займаўся прапаведніцкім служэннем&lt;ref&gt;У артыкуле пра яго вызваленне на сайце Сведкаў Іеговы сцвярджалася, што за сакавік Махалічаў правёў 198 гадзін у размовах з людзьмі на рэлігійныя тэмы і праводзіў 4 вывучэнні Бібліі. Гл.: [https://www.jw.org/ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/jw/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F/%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD-%D0%B8%D0%B7-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B-%D0%B2-%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8-%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB-%D0%B2-%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%87%D0%B5-%D0%B5%D0%B3%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC-%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8F%D0%BC/ Брат Махаличев освобожден из тюрьмы в Беларуси. Генпрокурор отказал в выдаче его российским властям] // Официальный сайт Свидетелей Иеговы&lt;/ref&gt;.

29 верасня 2021 года ў [[Брэст|Брэсце]] быў затрыманы Алег Лашанкоў, які быў аб’яўлены ў Расіі ў міждзяржаўны вышук у сувязі з прыналежнасцю да Сведкаў Іеговы. 1 кастрычніка 2021 года намеснік пракурора горада пастанавіў заключыць яго пад варту да 8 лістапада ў СІЗА № 7 МУС па Брэсцкай вобласці&lt;ref&gt;[https://jw-russia.org/news/2021/10/111057.html В Беларуси арестован Свидетель Иеговы из России. На родине ему грозит уголовное преследование за веру] // Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России&lt;/ref&gt;. 14 кастрычніка Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь адмовіла выдаць уладам Расіі А. Ланшакова, ён быў вызвалены з СІЗА і падаў хадайніцтва аб атрыманні статуса бежанца ў Беларусі па прыкмеце веравызнання&lt;ref&gt;[https://jw-russia.org/news/2021/10/191540.html Беларусь отказалась выдавать России Свидетеля Иеговы Олега Лоншакова, он освобожден из СИЗО]&lt;/ref&gt;.

=== Выданні Сведкаў Іеговы на беларускай мове ===

На беларускай мове апублікавана наступнае:
* [https://yadi.sk/i/E2lVhshEnUUqW Ці будуць калі-небудзь людзі любіць адзін аднаго] (трактат з серыі «Вестка пра Царства» № 35, 1997 год)
* [https://disk.yandex.by/i/BhZrGRcT75N7GA Новае тысячагоддзе. Што прынясе вам будучыня?] (трактат з серыі «Вестка пра Царства» № 36, 2000 год)
* [https://www.jw.org/finder?wtlocale=BEL&amp;pub=ld&amp;srcid=share Слухайце Бога] (брашура, 2011 год)
* [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/слухайце-і-жывіце/ Слухайце Бога і жывіце вечна] (брашура, 2011 год)
* [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-памерлыя-жыць-зноў/памерлыя-жыць-зноў/ Ці будуць памерлыя жыць зноў?] (буклет, 2013 год)
* [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-канец-пакутам/канец-пакутам/ Ці прыйдзе канец пакутам?] (буклет, 2013 год)
* [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-хто-валодае-светам/хто-валодае-светам/ Хто на самай справе валодае светам?] (буклет, 2013 год)
* [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-якой-уяўляеце-будучыню/якой-уяўляеце-будучыню/ Якой вы ўяўляеце сабе будучыню?] (буклет, 2013 год)
* [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-што-вы-думаеце-пра-біблію/што-вы-думаеце-пра-біблію/ Што вы думаеце пра Біблію?] (буклет, 2013 год)
* [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-шчаслівае-сямейнае-жыццё/шчаслівае-сямейнае-жыццё/ Што з’яўляецца асновай сямейнага шчасця?] (буклет, 2013 год)
* [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-jworg/важныя-пытанні/ Дзе знайсці адказы на самыя важныя пытанні?] (буклет, 2014 год)
* [http://www.jw.org/be/свидетели-иеговы/бясплатнае-вывучэнне-бібліі/відэа-навошта-вывучаць-біблію/ Навошта вывучаць Біблію?] (відэаролік, 2014 год)&lt;ref&gt;[http://www.jw.org/be/свидетели-иеговы/бясплатнае-вывучэнне-бібліі/відэа-навошта-вывучаць-біблію/ Навошта вывучаць Біблію?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;
* [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/буклет-царства-бога/царства-бога/ Што такое Царства Бога?] (буклет, 2014 год)
* [https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/AllVideos/docid-502015752_1_VIDEO/ Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу?] (відэаролік, 2018 год)&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/AllVideos/docid-502015752_1_VIDEO/ Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;
* [https://www.jw.org/be/публікацыі/кнігі/добрая-вестка-ад-Бога/ Добрая вестка ад Бога] (брашура, 2018 год)
* [https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/AllVideos/docid-502017855_1_VIDEO Для чаго Бог стварыў зямлю?] (відэаролік, 2018 год)&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/AllVideos/docid-502017855_1_VIDEO Для чаго Бог стварыў зямлю?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;
* [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTools/pub-wsb_1_VIDEO Навошта вывучаць Біблію?] (відэаролік, 2018 год)&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTools/pub-wsb_1_VIDEO Навошта вывучаць Біблію?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;
* [https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/VODMinistryTools/pub-wsb_2_VIDEO Навошта вывучаць Біблію?] (відэаролік, 2019 год)&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/be/публікацыі/відэа/#be/mediaitems/VODMinistryTools/pub-wsb_2_VIDEO Навошта вывучаць Біблію?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;
* [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTools/docid-502016800_1_VIDEO Успамін пра смерць Ісуса Хрыста] (відэаролік, 2019 год)&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTools/docid-502016800_1_VIDEO Успамін пра смерць Ісуса Хрыста] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;
* [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTeachings/docid-502015752_1_VIDEO Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу?] (відэаролік, 2019 год)&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODMinistryTeachings/docid-502015752_1_VIDEO Адкуль мы ведаем, што Біблія вартая даверу?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;
* 
[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018853_1_VIDEO Ці ўсе рэлігіі падабаюцца Богу?] (відэаролік, 2020 год)&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018853_1_VIDEO Ці ўсе рэлігіі падабаюцца Богу?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;
* [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502014331_1_VIDEO Ці ёсць у Бога імя?] (відэаролік, 2020 год)&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502014331_1_VIDEO Ці ёсць у Бога імя?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;
* [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502016852_1_VIDEO Хто аўтар Бібліі?] (відэаролік, 2020 год)&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502016852_1_VIDEO Хто аўтар Бібліі?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;
* [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502016853_1_VIDEO Чаму Ісус памёр?] (відэаролік, 2020 год)&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502016853_1_VIDEO Чаму Ісус памёр?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;
* [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502017858_1_VIDEO У якім стане знаходзяцца памерлыя?] (відэаролік, 2020 год)&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502017858_1_VIDEO У якім стане знаходзяцца памерлыя?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;
* [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502017850_1_VIDEO Што такое Царства Бога?] (відэаролік, 2020 год)&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502017850_1_VIDEO Што такое Царства Бога?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;
* [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018850_1_VIDEO Чаму Бог дапускае пакуты?] (відэаролік, 2020 год)&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018850_1_VIDEO Чаму Бог дапускае пакуты?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;
* [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018856_1_VIDEO Ці ўсе малітвы слухае Бог?] (відэаролік, 2020 год)&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502018856_1_VIDEO Ці ўсе малітвы слухае Бог?] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;
* [https://disk.yandex.by/d/ENKIO1SJ-MgDfw Артыкулы з штотыднёвага вывучэння Вартавой вежы за 2020 год]
* [https://disk.yandex.by/d/T81JdB0ukm3O4Q Артыкулы з штотыднёвага вывучэння Вартавой вежы за 2021 год]
* [https://disk.yandex.by/i/pDkLmg-UhVyge Чаму сапраўды вучыць Біблія?], кніга
* Пытанні да артыкулаў на штотыднёвае вывучэнне [[Вартавая вежа (часопіс)|Вартавой вежы]], пачынаючы з лютага 2020 года&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B/ ВАРТАВАЯ ВЕЖА (ВЫПУСК ДЛЯ ВЫВУЧЭННЯ)] // Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы&lt;/ref&gt;.
* [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/LatestVideos/docid-502017181_1_VIDEO Моладзь пра чытанне Бібліі] (відэаролік, 2021 год)
* [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0/#be/mediaitems/VODIntExpTransformations/docid-502018114_1_VIDEO Рафіка Морыс. Я змагалася з несправядлівасцю. Інтэрв’ю] (відэаролік) (2021)
* [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96/%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83%D0%B9%D1%81%D1%8F-%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8E-%D1%81%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%96-%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%83%D1%80%D0%B0/ Радуйся жыццю сёння і вечна. Уступныя ўрокі з курса вывучэння Бібліі] (2021)
* [https://www.jw.org/be/%D0%B1%D1%96%D0%B1%D0%BB%D1%96%D1%8F%D1%82%D1%8D%D0%BA%D0%B0/%D0%B1%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%8B/ 9 картак для служэння] (2026)

У лістападзе 2020 года тэкставыя публікацыі былі загружаны ў анлайн бібліятэку Вартавой вежы ў раздзелы «Брашуры» і «Буклеты», пры гэтым знешняе афармленне самой бібліятэкі засталося на рускай мове&lt;ref&gt;[https://wol.jw.org/be/wol/lv/r635/lp-bel/0 Публікацыі. Анлайн бібліятэка Вартавой вежы]&lt;/ref&gt;.

Летам 2021 года пачаўся афіцыйны пераклад папулярных артыкулаў з часопісаў «Вартавая вежа» і «Прачніцеся!» для шырокай аўдыторыі з рамяшчэннем на jw.org&lt;ref&gt;Першымі артыкуламі сталі [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B/wp20130701/%D0%B7%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%86%D1%8C-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82/ «Зараз я ўжо не лічу, што павінен змяніць свет»], [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B/wp201709/%D1%8F-%D0%BB%D1%96%D1%87%D1%8B%D1%9E-%D1%88%D1%82%D0%BE-%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%B0-%D0%BD%D0%B5-%D1%96%D1%81%D0%BD%D1%83%D0%B5/ Я лічыў, што Бога не існуе] і [https://www.jw.org/be/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96/%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B/wp201801/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B-%D0%BD%D0%B0-%D1%9E%D1%81%D0%B5-%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%8B/ Парады на ўсе часы]&lt;/ref&gt;.

== Сведкі Іеговы ў працах беларускіх рэлігіязнаўцаў ==

У БССР усё рэлігіязнаўства было падпарадкавана канонам камуністычнай ідэалогіі. Таму кожная праца савецкіх навукоўцаў, поўнасцю альбо часткова прысвечаная Сведкам Іеговы, не выходзіла за рамкі пазіцый «навуковага атэізму». Нягледзячы на тое, што ў розных рэспубліках СССР кнігі і брашуры пра Сведкаў не былі рэдкасцю, беларускія навукоўцы выдалі толькі дзве публікацыі&lt;ref&gt;Г. А. Марціросаў. Хто такія іегавісты. Мн., 1961; Иеговизм, ред. М. Я. Лянсу. Мн.: Наука и техника, 1981.&lt;/ref&gt;. У гэтых публікацыях былі спробы коратка апісаць гісторыю гэтага руху і асноўныя вучэнні, у тым ліку адрозненні ад іншых кірункаў хрысціянства, напрыклад антытрынітарнага багаслоўя.

У 1990—2010-х гадах пачалі выходзіць публікацыі [[Алег Віктаравіч Дзячэнка|А. В. Дзячэнкі]], які спецыяліваўся на вывучэнні новых рэлігійных рухаў. Некалькі яго навуковых артыкулаў былі поўнасцю прысвечаны Сведкам Іеговы&lt;ref name=&quot;libr.msu.by&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Дьяченко О. В. Иеговизм в контексте идеологической трансформации современного общества / О. В. Дьяченко // Материалы регионального семинара преподавателей гуманитарных дисциплин вузов Могилевской области: научное издание — Могилев: УПКП &quot;Могилевская областная укрупненная типография, 2001 — с. 50-58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Дьяченко О. В. Сущность и тенденции развития иеговизма в современной Беларуси // Веснік МДУ імя А. А. Куляшова № 2 (152), 2018, с. 76-81&lt;/ref&gt;. У 2018 г. Дзячэнка падрабязна пісаў пра гісторыю і сучаснасць Сведкаў Іеговы Беларусі і адзначыў, што асноўная крытыка вучэння і практык гэтай канфесіі з боку [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускай Праваслаўнай Царквы]] пазіцыянуецца як барацьба з небяспекай для грамадства, але па факце носіць характар багаслоўскай спрэчкі&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Дьяченко О. В. Сущность и тенденции развития иеговизма в современной Беларуси // Веснік МДУ імя А. А. Куляшова № 2 (152), 2018, с. 80&lt;/ref&gt;. Таксама аўтар зазначыў, што «аб’ектыўных доказаў проціпраўнай дзейнасці іегавістаў яўна недастаткова для прыняцця судовага рашэння, тым больш, што ў Беларусі на працягу амаль 10 гадоў праводзіцца працэдура дзяржаўнай рэлігіязнаўчай экспертызы выданняў, якія ўвозяцца ў краіну рэлігійным аб’яднаннем Сведкаў Іеговы. За ўвесь час толькі два найменні рэлігійнай літаратуры не былі дазволены да ўвозу і распаўсюджання ў іегавісцкіх абшчынах. У астатнім часопісы „Вартавая вежа“, „Прачніцеся“, буклеты і брашуры на розныя тэмы, кнігі рэлігійнага зместу распаўсюджваюцца сярод насельніцтва падчас так званай „піянерскай“ работы, бо не маюць прыкмет экстрэмізму. Такім чынам, абвінавачванні іегавістаў у экстрэмізме з’яўляюцца безгрунтоўнымі і адлюстроўваюць расійскі сцэнарый процідзеяння распаўсюджанню іегавізму ў грамадстве&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;». У гэтым артыкуле, як і ў працы 2019 г., прысвечанай Сведкам Магілёўскай вобласці, Дзячэнка рабіў выснову, што невялікая колькасць паслядоўнікаў гэтага цячэння і яго нязначны ўплыў на беларускае грамадства робіць яго маргінальным&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Дьяченко О. В. [https://libr.msu.by/handle/123456789/8300 Иеговизм и иеговисты в Могилевской области в 1988—2018 гг.] Электронный архив библиотеки МГУ им. А. А. Кулешова, с. 86&lt;/ref&gt;.

У 2012 годзе ў адмысловай працы Томаша Бугая быў зроблены агляд гісторыі Сведкаў Іеговы ў Беларусі&lt;ref&gt;Бугай Т. [http://icbs.palityka.org/wp-content/uploads/2013/10/07_02_Bugai.pdf Чужие или свои? Свидетели Иеговы в Беларуси — время репрессий и современность] Другі міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Том 2 (2013) с.273-275 {{ISBN|978-9955-12-958-5}}&lt;/ref&gt;. У гэтай працы, сярод іншага аўтар заначыў, што палітыка дзяржавы да Сведкаў Іеговы не з’яўляецца кансеквентнай (паслядоўнай): з аднаго боку, вернікі сутыкаюцца з пераследаваннем за адмову служыць у арміі і часам міліцыя зрывае іх набажэнствы, з другога, арганізацыя Сведкаў Іеговы афіцыйна зарэгістравана, а «ўлады Беларусі робяць пэўныя крокі ў павазе рэлігійных свабод, замацаваных Канстытуцыяй»&lt;ref&gt;Бугай Т. [http://icbs.palityka.org/wp-content/uploads/2013/10/07_02_Bugai.pdf Чужие или свои? Свидетели Иеговы в Беларуси — время репрессий и современность] Другі міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Том 2 (2013) с.275 {{ISBN|978-9955-12-958-5}}&lt;/ref&gt;.

== Сведкі Іеговы ў беларускай літаратуры, публіцыстыцы і мастацтве ==

У сусветнай літаратуры і кінематаграфіі ёсць творы, прысвечаныя дзейнасці Сведкаў Іеговы, як крытычныя, так і апалагетычныя ці нейтральныя, аўтары якіх могуць з’яўляюцца Сведкамі Іеговы ці не мець да іх дачынення&lt;ref&gt;Напрыклад, фільмы «Лиловые треугольники», «Стук в дверь»&lt;/ref&gt;. Але у беларускай літаратуры і публіцыстыцы Сведкі Іеговы пераважна з’яўляюцца ў эпізодах, звычайна без яскрава выражанага вобразу.

У вершы Дзяніса Шпіронка «Ноч на Каляды» сям’я Сведкаў Іеговы ратуе праваслаўнага падарожніка ад смерці на марозе, калі ён ішоў за крыжыкам у манастыр. І робіцца вынік: «Ці мае сэнс, якой царквой, // Якой канфесіяй ахрышчан? // Адна з нямногіх вартых ісцін — // Будзь чалавекам, будзь сабой!»&lt;ref&gt;Дзяніс Шпіронак [http://vershy.ru/content/noch-na-kalyady Ноч на Каляды] // Беларускія вершы&lt;/ref&gt;.

У апавяданні «Ліпавы шлюб» (2005) у адным з эпізодаў узгадваецца, што паштальён прынёс сярод іншага бюлетэнь Сведкаў Іеговы, але ніякай далейшай ролі гэты бюлетэнь не адыгрывае&lt;ref&gt;Ліпавы шлюб // Зборнік «[https://books.google.by/books?id=wHiGDwAAQBAJ&amp;pg=PT448&amp;lpg=PT448&amp;dq=%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D1%9E+%D0%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B&amp;source=bl&amp;ots=aY34OaCT7A&amp;sig=ACfU3U3SWHYO38Ph-ewviQlIxEbc6Wwt_A&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjhzODbqZLoAhXAycQBHT_WDLo4ChDoATAIegQIChAB#v=onepage&amp;q=%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D1%9E%20%D0%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B&amp;f=false Пакахай мяне, калі ласка]»&lt;/ref&gt;. У дзённіку Андруся Горвата «Радзіва „Прудок“» узгадваецца цётка Воля, якая «не глядзіць тэлевізар, належыць да „Сведкаў Іеговы“ і баіцца гадзюк»&lt;ref&gt;[https://books.google.by/books?id=lwp2DwAAQBAJ&amp;pg=PT94&amp;lpg=PT94&amp;dq=%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D1%9E+%D0%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B&amp;source=bl&amp;ots=7mwzoY51ce&amp;sig=ACfU3U3Buy5daLzMSqfZdmrj1A9zmiSiDA&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjhzODbqZLoAhXAycQBHT_WDLo4ChDoATAJegQICRAB#v=onepage&amp;q=%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D1%9E%20%D0%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B&amp;f=false Радзіва «Прудок»]&lt;/ref&gt;.

У нататцы 2008 года [[Уладзімір Сцяпан|Уладзіміра Сцяпана]] «Бессмяротны дух» з серыі «Сапраўдны час» апісаны візіт Сведкі Іеговы да аўтара з буклетам&lt;ref&gt;[https://litresp.com/chitat/ru/%D0%A1/scyapan-uladzmr/sapradni-chas-zapsi-20052018-gg Сапраўдны час. Запісы 2005—2018 гг.]{{Недаступная спасылка}} // Litresp.com&lt;/ref&gt;.

У якасці жарта адзін з музычных альбомаў 2018 года быў названы «Сведкі Іеговы-Прэзідэнт&lt;ref&gt;[https://www.discogs.com/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D1%96-%D0%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8B-%D0%9F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%82/release/12945769 discogs.com]&lt;/ref&gt;».

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''Бугай Т.'' [http://icbs.palityka.org/wp-content/uploads/2013/10/07_02_Bugai.pdf Чужие или свои? Свидетели Иеговы в Беларуси — время репрессий и современность] Другі міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Том 2 (2013) — С. 273—275. — ISBN 978-9955-12-958-5.
* ''Бастун Д. Ю.'' Палітыка ўрада Другой Рэчы Паспалітай ў адносінах да пратэстанцкіх канфесій на тэрыторыі Заходняй Беларусі ў 1921—1939 гг. / Д. Ю. Бастун // Працы гістарычнага факультэта : навук. зб. Вып. 1 / рэдкал. : У. К. Коршук (адк. рэд.) [i інш.] — Мінск : БДУ, 2006 — С. 9—13.
* ''Дьяченко О. В.'' Иеговизм в контексте идеологической трансформации современного общества / О. В. Дьяченко // Материалы регионального семинара преподавателей гуманитарных дисциплин вузов Могилевской области: научное издание — Могилев: УПКП &quot;Могилевская областная укрупненная типография, 2001 — С. 50—58.
* ''Дьяченко О. В.'' Сущность и тенденции развития иеговизма в современной Беларуси // Веснік МДУ імя А. А. Куляшова № 2 (152), 2018, с. 76—81.
* ''Дьяченко О. В.'' [https://libr.msu.by/handle/123456789/8300 Иеговизм и иеговисты в Могилевской области в 1988—2018 гг.] Электронный архив библиотеки МГУ им. А. А. Кулешова, с. 84—86.
* Иеговизм / ред. М. Я. Лянсу — Мн.: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Наука и техника]], 1981.
* ''Г. А. Марціросаў''. Хто такія іегавісты. — Мн., 1961.
* ''М. И. Одинцов.'' Совет Министров СССР постановляет: «выселить навечно». Сборник документов и материалов о Свидетелях Иеговы в Советском Союзе. М. 2002.
* ''Писарчук Т. В.'' Общие черты протестантского движения на территории Полесского воеводства в 1918—1931 гг. /Т. В. Писарук// Чалавек. Этнас. Тэрыторыя. Праблемы развіцця заходняга рэгіёна Беларусі : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. — Брэст, 1988. — С. 143—147.
* Справка о фактах, связанных с государственной регистрацией религиозных общин Свидетелей Иеговы в Республике Беларусь. — Минск: Религиозное объединение Свидетелей Иеговы в Республике Беларусь, 2011 — 15 л.
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Све́дкі Іего́вы|650}}

== Спасылкі ==
* [https://www.jw.org/be/ Афіцыйны сайт на беларускай мове]
* [https://wol.jw.org/ru/wol/h/r2/lp-u Анлайн-бібліятэка публікацый Сведкаў Іеговы на рускай мове]
* [https://wol.jw.org/be/wol/lv/r635/lp-bel/0 Анлайн-бібліятэка публікацый Сведкаў Іеговы на беларускай мове]
* [https://yadi.sk/i/17BRaDx_IJM6WQ Буклет «Свидетели Иеговы в Беларуси»]. Издан Свидетелями Иеговы. 2013 г.
* [https://www.osce.org/ru/odihr/431009?download=true Беларусь. Проблемы религиозной свободы. Заявление Европейской ассоциации Свидетелей Иеговы] // Human Dimension Implementation Meeting, [[АБСЕ]], [[Варшава]], 16-27 верасня 2019 г.
* [http://by.realityandmyths.com/svedki-iegovy/ Сведкі Іеговы. Рэальнасць і міфы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230403210211/http://by.realityandmyths.com/svedki-iegovy/ |date=3 красавіка 2023 }}
* [https://www.1951deport.org Сайт, прысвечаны 70-годдзю аперацыі «Поўнач»]
* [https://berastouski.blogspot.com/2023/03/100.html Сведкі Іеговы: 100 год на беларускай зямлі]

[[Катэгорыя:Сведкі Іеговы|Беларусь]]
[[Катэгорыя:Пратэстанцтва ў Беларусі]]</text>
      <sha1>0qi5edkoub825wx11zrrf8o5pgprvn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свіслацкая настаўніцкая семінарыя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>580031</id>
    <revision>
      <id>5166151</id>
      <parentid>4306976</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3003" sha1="oo8i5v14mm8yb0hgymh7liexl31f8p1" xml:space="preserve">{{значэнні}}
'''Сві́слацкая настаўніцкая семінарыя'''{{sfn|Беларусь|1995}} — навучальная ўстанова для падрыхтоўкі школьных настаўнікаў, якая дзейнічала ў [[Свіслач (горад)|Свіслачы]] з 1876 да 1921 года. Заснаваная на месцы чатырохкласнай прагімназіі. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сустветнай вайны]], з 1915 года, семінарыя дзейнічала ў эвакуацыі ў [[Мядынь|Мядыні]] ў [[Калужская губерня|Калужскай губерні]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|14}}&lt;/ref&gt;.

У семінарыі выкладаліся Закон Божы, асновы [[Педагогіка|педагогікі]], [[Руская мова|руская]] і [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]] мовы, [[арыфметыка]], асновы [[Геаметрыя|геаметрыі]], [[фізіка]], чарчэнне, каморніцтва, [[геаграфія]], [[гісторыя]], [[музыка]], чыстапісанне, рамёствы і інш. Тэрмін навучання складаў 3 гады, з 1907 года — 4 гады{{sfn|Беларусь|1995}}. Семінарыя мела падрыхтоўчы клас, узорнае пачатковае вучылішча{{sfn|Беларусь|1995}}. У 1912/1913 навучальным годзе было 140 навучэнцаў{{sfn|Беларусь|1995}}.

У 1877—1882 гадах у семінарыі настаўнічаў этнограф [[Мікалай Нікіфароўскі]]&lt;ref&gt;[https://conf.grsu.by/alternant2018/%D1%81%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%B5-%D0%BF-%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8/ ''Супранович Е. П.'' Николай Яковлевич Никифоровский.]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Свіслацкая беларуская настаўніцкая семінарыя]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Сві́слацкая настаўніцкая семінарыя|652}}

[[Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Свіслацкая настаўніцкая семінарыя]]
[[Катэгорыя:Свіслач (горад)]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1876 годзе]]
[[Катэгорыя:Зніклі ў 1921 годзе]]
[[Катэгорыя:1876 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Настаўніцкія семінарыі]]</text>
      <sha1>oo8i5v14mm8yb0hgymh7liexl31f8p1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самуіл Іосіфавіч Гельберг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581292</id>
    <revision>
      <id>5165956</id>
      <parentid>5089463</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11210" sha1="m91dwwzcd3ws0yf80m5w5zb7t74q813" xml:space="preserve">{{Вучоны 
 |Імя                  = Самуіл Іосіфавіч Гельберг
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Навуковая сфера      = 
 |Месца працы          = 
 |Навуковая ступень    = {{Навуковая ступень|доктар|медыцынскіх навук}}
 |Навуковае званне     = {{Навуковае званне||0}}
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = 
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы          = 
}}
{{цёзкі2|Гельберг}}
'''Самуіл Іосіфавіч Гельберг'''&lt;ref name=&quot;БЭ5&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|5к}}&lt;/ref&gt; ({{ДН|27|10|1898}} — {{ДС|28|1|1992}}) — [[вучоны]], [[мікрабіёлаг]], [[доктар медыцынскіх навук]] (1956), [[прафесар]] (1959).

== Біяграфія ==
С. І. Гельберг нарадзіўся ў горадзе [[Дубна (Украіна)|Дубна]] {{МН|Валынскай губерні|ў Валынскай губерні|Валынская губерня}} (зараз у {{МН|Ровенскай вобласці|ў Ровенскай вобласці|Ровенская вобласць}} [[Украіна|Украіны]]). У 1918 годзе скончыў гімназію і паступіў на медыцынскі факультэт [[Нацыянальны медыцынскі ўніверсітэт імя Аляксандра Багамольца|Кіеўскага медыцынскага інстытута]], які скончыў у 1923 годзе&lt;ref name=&quot;eskulap&quot;&gt;[http://www.grsmu.by/files/file/university/eskulap/225.pdf Профессор С. И. Гельберг — основатель кафедры микробиологии (к 120-летию со дня рождения)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220108023934/http://www.grsmu.by/files/file/university/eskulap/225.pdf |date=8 студзеня 2022 }}{{ref-ru}} // Газета Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта «Эскулап», № 8 (225) 30 лістапада 2018 г.&lt;/ref&gt;. Прайшоў стажыроўку па хірургіі, тэрапіі і акушэрству і паступіў на шасцімесячныя курсы спецыялізацыі па мікрабіялогіі пры Кіеўскім інстытуце ўдасканалення ўрачоў&lt;ref name=&quot;eskulap&quot; /&gt;. Са студзеня 1924 г. (па запрашэнні [[Барыс Якаўлевіч Эльберт|Б. Я. Эльберта]]) пачаў працаваць у [[Мінскі санітарна-бактэрыялагічны інстытут|Мінскім санітарна-бактэрыялагічным інстытуце]], займаўся вырабам [[Вакцына|вакцыны]] супраць [[шаленства]]&lt;ref name=&quot;eskulap&quot; /&gt;. Пасля стажыроўкі пад [[Масква|Масквой]] у Цэнтральным дзяржаўным воспапрывівацельным інстытуце стварыў у [[Навінкі (Мінскі раён)|Навінках]] пад [[Мінск]]ам воспенны аддзел санітарна-бактэрыялагічнага інстытута і наладзіў выраб вакцыны супраць [[Воспа|воспы]]. У 1926 годзе прызначаны намеснікам дырэктара Беларускага мікрабіялагічнага інстытута па сываратачнай справе. Адначасова ў 1926—1928 гг. асістэнт кафедры гігіены, у 1931—1934 гг. кафедры мікрабіялогіі [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Мінскага медыцынскага інстытута]]. З 1934 г. С. І. Гельберг у Маскве — загадчык эксперыментальным аддзелам клінічнага туберкулёзнага санаторыя № 1 УСЦПС, у 1931—1941 гг. прыват-дацэнт кафедры туберкулёзу [[Цэнтральны інстытут удасканалення ўрачоў|Цэнтральнага інстытута ўдасканалення ўрачоў]]. У ліпені 1941 г. быў накіраваны ў [[Кіславодск]], дзе ўзначаліў цэнтральную бактэрыялагічную лабараторыю па ранавых інфекцыях эвакашпіталя № 2042. Пасля эвакуацыі ў горад [[Фрунзе (горад)|Фрунзе]] (сучасны [[Бішкек]]), стварыў і ўзначаліў аддзел асабліва небяспечных інфекцый [[Кіргізскі інстытут  мікрабіялогіі, эпідэміялогіі і гігіены|Кіргізскага інстытута мікрабіялогіі, эпідэміялогіі і гігіены]]. У 1944—1959 гг. на пасадзе загадчыка кафедрай мікрабіялогіі [[Кіргізскі медыцынскі інстытут|Кіргізскага медыцынскага інстытута]]. У 1958—1959 гг. адначасова намеснік дырэктара па навуцы [[Кіргізскі НДІ туберкулёзу|Кіргізскага НДІ туберкулёзу]]&lt;ref name=&quot;eskulap&quot; /&gt;.

З 1959 года С. І. Гельберг ў [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Гродзенскім медыцынскім інстытуце]]. Тут ён арганізаваў і ўзначаліў кафедру мікрабіялогіі, якой кіраваў да выхаду на пенсію ў 1973 годзе.

Памёр С. І. Гельберг 28 студзеня 1992 г. Пахаваны ў [[Гродна|Гродне]].

== Навуковая дзейнасць ==
С. І. Гельбергу належаць навуковы працы па мікрабіялогіі мікрабактэрый, [[туберкулёз]]е, [[Воспа|воспе]], ранавых інфекцыях, удасканаленню вакцынацыі вакцынай БЦЖ. У 1921 годзе прыгатаванай ім вакцынай была праведзена першая ў Беларусі [[прышчэпка]] дзіцяці супраць воспы&lt;ref name=&quot;grsmu&quot;&gt;[http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_23/history/ История Кафедры микробиологии, вирусологии и иммунологии имени С. И. Гельберга] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190103011955/http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_23/history/ |date=3 студзеня 2019 }}{{ref-ru}} // Сайт ДУА «[[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]]»&lt;/ref&gt;.

У 1960 годзе стварыў студэнцкае навуковае таварыства Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута, якім кіраваў да 1972 года. У 1961—1968 гг. быў старшынёй праўлення Гродзенскага абласнога таварыства гігіеністаў, эпідэміёлагаў, мікрабіёлагаў і інфекцыяністаў&lt;ref name=&quot;eskulap&quot; /&gt;.

Пад кіраўніцтвам С. І. Гельберга абаронены 24 кандыдацкія і 4 доктарскія дысертацыі&lt;ref name=&quot;eskulap&quot; /&gt;.

Сярод апублікаваных прац:
* БЦЖ в профилактике туберкулёза. — Фрунзе, 1970. (разам з Я. А. Фінкелем)&lt;ref name=&quot;БЭ5&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
* [[Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]]
* [[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»]]
* Значок «Выдатніку аховы здароўя» (тройчы)
* Ганаровыя граматы Прэзідыума Вярхоўнага Савета [[Кіргізская ССР|Кіргізскай ССР]] і Прэзідыума Вярхоўнага Савета [[БССР|Беларускай ССР]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|5|Гельберг Самуіл Іосіфавіч}} — С. 143.
* {{Крыніцы/ЭПБ|1}} — С. 29.
* Самуил Иосифович Гельберг (к 90-летию со дня рождения) // Здравоохранение Белоруссии. — 1989. — № 4. — С. 74—75.{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
* [http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_23/history/ История Кафедры микробиологии, вирусологии и иммунологии имени С. И. Гельберга] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190103011955/http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_23/history/ |date=3 студзеня 2019 }}{{ref-ru}} // Сайт ДУА «[[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]]»
* [http://www.grsmu.by/files/file/university/eskulap/225.pdf Профессор С. И. Гельберг — основатель кафедры микробиологии (к 120-летию со дня рождения)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220108023934/http://www.grsmu.by/files/file/university/eskulap/225.pdf |date=8 студзеня 2022 }}{{ref-ru}} // Газета Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта «Эскулап», № 8 (225) 30 лістапада 2018 г.
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гельберг Самуіл Іосіфавіч}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнага медыцынскага ўніверсітэта імя Аляксандра Багамольца]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі БДМУ]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Мікрабіёлагі СССР]]
[[Катэгорыя:Мікрабіёлагі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Фтызіятры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Фтызіятры СССР]]</text>
      <sha1>m91dwwzcd3ws0yf80m5w5zb7t74q813</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альхоўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581685</id>
    <revision>
      <id>5166011</id>
      <parentid>5164315</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>D.L.M.I. Bel</username>
        <id>33064</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8097" sha1="cx98ea08carbero0oano0h89umhrou8" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Альхоўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Ляхавіцкі раён]]
|Уключае                   = 13 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Альхоўцы (Ляхавіцкі раён)|Альхоўцы]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]], [[20 мая]] [[1968]]
|Скасаванне                = [[16 ліпеня]] [[1954]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1163
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
{{значэнні|Спасылка=Альхоўскі сельсавет (значэнні)}}
'''Альхо́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Альхоўцы (Ляхавіцкі раён)|Альхоўцы]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Альхавецкі сельсавет''' у складзе Ляхавіцкага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Альхоўцы. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Пад’язаўлеўскі сельсавет|Пад’язаўлеўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;, які 20 мая 1968 года перайменаваны ў Альхоўскі сельсавет з пераносам цэнтра ў вёску Альхоўцы. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 8 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|27}}&lt;/ref&gt;. 16 сакавіка 1987 года ў склад [[Малагарадзішчанскі сельсавет|Малагарадзішчанскага сельсавета]] перададзена вёска [[Літоўка (Ляхавіцкі раён)|Літоўка]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;. 23 снежня 1997 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Малагарадзішчанскага сельсавета. 12 ліпеня 2026 года скасавана вёска [[Крывое Сяло (Ляхавіцкі раён)|Крывое Сяло]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D926b0147086|title=Решение Ляховичского районного Совета депутатов от 25 июня 2026 года № 132 «Об упразднении сельского населенного пункта Ляховичского района Брестской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1721 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 93,8 % — [[беларусы]], 3,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,8 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1163 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=18 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Альхоўскі сельсавет}}
{{Ляхавіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Альхоўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1968 годзе]]</text>
      <sha1>cx98ea08carbero0oano0h89umhrou8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р31</title>
    <ns>0</ns>
    <id>583202</id>
    <revision>
      <id>5166117</id>
      <parentid>3980943</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5166117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10872" sha1="5bn647ptxfhnsgmnsw6jshaymnbx9im" xml:space="preserve">{{Аўтадарога 
| нумар = {{Дарога Беларусі|Р|31}} 
| назва = [[Бабруйск]] — [[Мазыр]] — [[Новая Рудня (Ельскі раён)|Новая Рудня]] 
| назва2 = 
| выява = 
| подпіс = 
| краіна = {{BLR}} 
| рэгіён = [[Магілёўская вобласць]] [[Гомельская вобласць]] 
| частка = 
| статут = рэспубліканская 
| уладальнік = дзяржаўная 
| кіраванне = [[Белаўтадар]] 
| даўжыня = 206
| пачатак = [[Магістраль М5]] 
| праз = [[Мазыр]] 
| канец = в. [[Новая Рудня (Ельскі раён)|Новая Рудня]] дзяржмяжа з Украінай 
| пакрыццё = [[асфальт]] 
| дата = 
| вікісклад = 
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога''' {{таблічка-by|Р|31}} — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння ў [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Бабруйск]], [[Мазыр]] і [[Ельск]]. Працягласць — 210 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Бабруйскі раён|Бабруйскага]], [[Светлагорскі раён|Светлагорскага]], [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага]], [[Мазырскі раён|Мазырскага]] і
[[Ельскі раён|Ельскага]] раёнаў.

== Маршрут ==
Працягласць маршруту складае 206 км.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Адлегласць&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(прыбл.)&lt;/small&gt; !! !! Назва !! Іншыя трасы
|-
| 0 || [[Выява:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] || [[Бабруйскі раён]] ||{{таблічка-by|М|5}}{{таблічка-eu|271}}
|-
| 5,6 || [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || || {{таблічка-by|Н|10082}}
|-
| 13 || [[Выява:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] || || {{таблічка-by|Р|43}}
|-
| 15 || [[Выява:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] || || {{таблічка-by|Р|55}}
|-
| 16 || [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || пад’езд да [[Брожка|в. Брожка]], [[Емяльянаў Мост|в. Емяльянаў Мост]] || {{таблічка-by|Н|10087}}
|-
| 18 || [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || пад’езд да [[Двор Гарбацэвічы|в. Двор Гарбацэвічы]], [[Міхайлаўка (Бабруйскі раён)|в. Міхайлаўка]] || {{таблічка-by|Н|10108}}
|-
| 24 || [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || пад’езд да [[Красны Брод|х. Красны Брод]] ||
|-
| 28 || [[Файл:PL road sign C-12.svg|25px]] ||  пад’езд да [[Вішнёўка (Бабруйскі раён)|в. Вішнёўка]], '''[[Бабруйск]]''' ||{{таблічка-by|Н|10087}}
|-
| 31 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] || [[Продзвіна|в. Продзвіна]] ||
|-
| 33 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] || [[Баравая (Бабруйскі раён)|в. Баравая]] ||
|-
| 39|| [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || пад’езд да [[Стасеўка (Бабруйскі раён)|в. Стасеўка]] ||
|-
| 42 || [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] ||  пад’езд да [[Каралёва Слабада 2|в. Каралёва Слабада]] ||
|-
| 45 || [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] ||  пад’езд да [[Васілёўка (Светлагорскі раён)|в. Васілёўка]] ||
|-
| 47 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] || [[Дражня (Светлагорскі раён)|в. Дражня]] ||
|-
| 49 || [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] ||  пад’езд да [[Малімоны|в. Малімоны]], [[Краснаўка (Светлагорскі раён)|в. Краснаўка]] || {{таблічка-by|Н|5033}}{{таблічка-by|Н|5002}}
|-
| 52 || [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || пад’езд да [[Міхайлаўка (Краснаўскі сельсавет)|агр. Міхайлаўка]] ||
|-
| 52 || [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || пад’езд да [[Завічча|в. Завічча]] ||  {{таблічка-by|Н|5023}}
|-
| 55 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] || [[Новая Беліца (Светлагорскі раён)|в. Новая Беліца]] ||
|-
| 57 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] || [[Высокі Полк|в. Высокі Полк]] ||
|-
| 58 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] || '''[[Парычы]]''' ||
|-
| 60 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]][[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] || [[Казлоўка (Светлагорскі раён)|агр. Казлоўка]] || {{таблічка-by|Р|82}}
|-
| 68 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] || [[Селішчы (Парыцкі сельсавет)|в. Селішчы]] ||
|-
| 74 || [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] || пад’езд да [[Раковічы|в. Раковічы]], [[Язвін (Светлагорскі раён)|в. Язвін]] || {{таблічка-by|Н|5015}}
|-
| 74 || [[Файл:NO road sign 640.10.svg|24px]] || Мемарыял, прысвечаны пачатку аперацыі [[Аперацыя «Баграціён»|«Баграціён»]] ||
|-
| 77 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] ||[[Прытыка|в. Прытыка]] ||
|-
| 79 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]][[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] || [[Дуброва (Светлагорскі раён)|агр. Дуброва]] ||  {{таблічка-by|Н|5013}}
|-
| 85 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] || [[Палессе (Светлагорскі раён)|агр. Палессе]] ||
|-
| 87 || [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] || || {{таблічка-by|Н|5011}}{{таблічка-by|Н|5030}}
|-
| 96 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] || [[Лясец|в. Лясец]] ||
|-
| 100 ||[[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]][[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] || '''[[Азарычы]]''' || {{таблічка-by|Р|34}}{{таблічка-by|Н|4456}}
|-
| 109 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] || [[Цідаў|в. Цідаў]] ||
|-
| 111 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]][[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || [[Казловічы (Калінкавіцкі раён)|агр. Казловічы]] || {{таблічка-by|Н|4456}}
|-
| 114 || [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || пад’езд да [[Даманавічы (Калінкавіцкі раён)|агр. Даманавічы]] ||
|-
| 120 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] || [[Сельцы (Калінкавіцкі раён)|в. Сельцы]] ||
|-
| 122 || [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || пад’езд да [[Бабровічы (Калінкавіцкі раён)|в. Бабровічы]] ||
|-
| 135 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] || [[Муравейніца|в. Муравейніца]] ||
|-
| 136||[[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]][[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || [[Дудзічы (Калінкавіцкі раён)|Дудзічы]]; пад’езд да [[Юшкі (Калінкавіцкі раён)|в. Юшкі]] ||
|-
| 139 || [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] ||  пад’езд да '''[[Калінкавічы|Калінкавіч]]''' || {{таблічка-by|Р|131}}
|-
| 144 || [[Выява:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] || || {{таблічка-by|М|10}}
|-
| 149 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] || [[Гулевічы (Калінкавіцкі раён)|в. Гулевічы]] ||
|-
| 150 || [[Выява:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] || || {{таблічка-by|Р|35}}
|-
| 156 || [[Файл:AB-Brücke.svg|24px]] || Мост цераз раку [[Прыпяць|р. Прыпяць]] ||
|-
| 157 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]][[Выява:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] || [[Навікі (Мазырскі раён)|в. Навікі]] ||
|-
| 159 ||[[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]][[Выява:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] || [[Бабраняты|в. Бабраняты]] ||
|-
| 160 || [[Выява:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] || ||
|-
| 162 || [[Выява:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] || пад’езд да '''[[Мазыр]]а''' || {{таблічка-by|Р|131}}
|-
| 168 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] || [[Пянькі|в. Пянькі]] ||
|-
| 169 || [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || || {{таблічка-by|Р|37}}
|-
| 173 ||  [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || пад’езд да [[Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод|Мазырскага НПЗ]]||
|-
| 174 || [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] ||  пад’езд да [[Рудня (Міхалкаўскі сельсавет)|агр. Рудня]] ||
|-
| 181 || [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] ||  пад’езд да [[Ельск]], [[Санюкі|в. Санюкі]] || {{таблічка-by|Н|4431}}
|-
| 184 || [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] ||  пад’езд да '''[[Ельск]]''', [[Княжабор’е|в. Княжабор’е]] ||
|-
| 187 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]][[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || [[Млынок (Ельскі раён)|агр. Млынок]]; пад’езд да [[Ельск]]|| {{таблічка-by|Н|4420}}
|-
| 190 || [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]][[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] || [[Дабрынь (Ельскі раён)|агр. Дабрынь]] || {{таблічка-by|Р|126}}
|-
| 200 || [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || пад’езд да [[Новая Рудня (Ельскі раён)|в. Новая Рудня]] ||
|-
| 204,4 || [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] || пад’езд да [[Славечна (вёска)|в. Славечна]] || {{таблічка-by|Р|128}}
|-
| 204,5 || [[Выява:BAB-Grenze.svg|16px]] || памежны пераход Славечна ||
|-
| 206 ||  || {{UKR}} || {{таблічка-ua|М|21}}
|}

== Гл. таксама ==
* [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]]

== Спасылкі ==
* [http://www.belavtodor.belhost.by Дэпартамент Белаўтадар]

{{Дарогі Беларусі}}

{{зноскі}}
{{DEFAULTSORT:Р031}}
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>5bn647ptxfhnsgmnsw6jshaymnbx9im</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р92</title>
    <ns>0</ns>
    <id>584581</id>
    <revision>
      <id>5166116</id>
      <parentid>3772856</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5166116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2586" sha1="7i6lt8iunej8frwlptvnox1z1tv5a39" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|92}}
| назва = [[Мар’іна Горка]] - [[Старыя Дарогі]]
| назва2 =
| выява = Р92, 10-й км.jpg
| подпіс = 10-ы км
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён = [[Выява:Flag_of_Minsk_Voblast.svg|24px|border]] [[Мінская вобласць]]
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 70
| пачатак = [[Мар’іна Горка]]
| праз = 
| канец = [[Старыя Дарогі]]
| пакрыццё = асфальтабетон
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога''' {{таблічка-by | Р | 92}} — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння у [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае гарады [[Мар’іна Горка|Мар’іну Горку]] і [[Старыя Дарогі]]. Працягласць складае 70 [[км]].

Праходзіць па тэрыторыі [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага]] і [[Старадарожскі раён|Старадарожскага]] раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]].

== Маршрут ==
* '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Пухавіцкі раён]]'''
** [[Выява: Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Мар’іна Горка]]
** [[Міхайлава (Пухавіцкі раён)|Міхайлава]]
** [[Сінча]]
** [[Церабуты (Пухавіцкі раён)|Церабуты]]
* '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Старадарожскі раён]]'''
** [[Ляўкі (Старадарожскі раён)|Ляўк]] [[Выява: Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by | Р | 91}}
** [[Дражна (Старадарожскі раён)|Дражна]]
** [[Шапчыцы (Старадарожскі раён)|Шапчыцы]]
** [[Выява: Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Старыя Дарогі]]

== Спасылкі ==
* [https://belarus-online.by/?Dorogi_Belarusi/ Дарогі Беларусі]

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р092}}
[[Катэгорыя:Дарогі Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Дарогі Старадарожскага раёна]]
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>7i6lt8iunej8frwlptvnox1z1tv5a39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р68</title>
    <ns>0</ns>
    <id>584587</id>
    <revision>
      <id>5166113</id>
      <parentid>3393370</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5166113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2830" sha1="k9ne27s6r07j2z47raa8ivysgflhapj" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|68}}
| назва = [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы ]] - [[Узда]] - [[Негарэлае]]
| назва2 =
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён = [[Выява:Flag_of_Minsk_Voblast.svg|24px|border]] [[Мінская вобласць]]
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 97
| пачатак = [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]]
| праз = 
| канец = [[Энергетыкаў]]
| пакрыццё = асфальтабетон
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога '''{{Таблічка-by|Р|68}} — [[аўтамабільная дарога]] рэспубліканскага значэння ў [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае аграгарадок [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]], горад [[Узда]] і аграгарадок [[Негарэлае]]. Працягласць — 97 [[км]].

Праходзіць па тэрыторыі [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага]], [[Уздзенскі раён|Уздзенскага]] і [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага]] раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]].

== Маршрут ==
* '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Пухавіцкі раён]]'''
** [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]] [[Выява: Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|М|5}}
** [[Блонь]]
** [[Выява: Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Мар’іна Горка]]
** [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]]
* '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Уздзенскі раён]]'''
** [[Валяр’яны]] [[Выява: Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by | Р | 23}}
** [[Выява: Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Узда]]
* '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Дзяржынскі раён]]'''
** [[Энергетыкаў]] [[Выява: Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|М|1}}
== Спасылкі ==
* [https://belarus-online.by/?Dorogi_Belarusi/ Дарогі Беларусі]

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р068}}
[[Катэгорыя:Дарогі Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Дарогі Уздзенскага раёна]]
[[Катэгорыя:Дарогі Дзяржынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>k9ne27s6r07j2z47raa8ivysgflhapj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р69</title>
    <ns>0</ns>
    <id>585443</id>
    <revision>
      <id>5166115</id>
      <parentid>5009008</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5166115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4403" sha1="mzuvw04vy88jn3c3uts2yyrvoeb8wpt" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|69}}
| назва = [[Смалявічы]] — [[Смілавічы]] — [[Праўдзінскі]] — [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]]
| назва2 =
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён = [[Выява:Flag_of_Minsk_Voblast.svg|24px|border]] [[Мінская вобласць]]
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 87
| пачатак = [[Смалявічы]]
| праз = [[Смілавічы]], [[Дукора]], [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]], [[Рудзенск]], [[Праўдзінскі]], [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічы]]
| канец = [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]]
| пакрыццё = асфальтабетон
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога {{таблічка-by|Р|69}}''' — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння ў [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае г. [[Смалявічы]], г. п. [[Смілавічы]], г. п. [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]], г. п. [[Праўдзінскі]] і в. [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]]. Працягласць — 87 [[км]].

Праходзіць па тэрыторыі [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага]], [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскага]] і [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага]] раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]].

== Гісторыя ==
20 лютага 2023 года на аўтадарозе паміж в. [[Слабада (Пекалінскі сельсавет)|Слабада]] і в. [[Пекалін]] адбылося [[ДТЗ у Смалявіцкім раёне|найбуйнейшае ДТЗ у гісторыі незалежнай Беларусі]]: сутыкнуліся маршрутнае таксі і гружаны [[МАЗ]]. У выніку аварыі загінула 11 чалавек, у тым ліку 2 непаўналетнія, пацярпелі 10 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20230220/1676900474-dtz-u-smalyavickim-rayone-11-zaginulyh |title=ДТЗ у Смалявіцкім раёне — загінула 11 чалавек (Абнаўляецца) |access-date=20 лютага 2023 |archive-date=6 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306190955/https://zviazda.by/be/news/20230220/1676900474-dtz-u-smalyavickim-rayone-11-zaginulyh |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Маршрут ==
* '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Смалявіцкі раён]]'''
** [[Выява: Sinnbild Innerorts.svg|24px]][[Смалявічы]] [[Выява: Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|59}}
** [[Слабада (Пекалінскі сельсавет)]][[Выява: Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|М|1}}
** [[Драчкава (Смалявіцкі раён)]]
* '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Чэрвеньскі раён]]'''
** [[Смілавічы]] [[Выява: Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|М|4}}
* '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Пухавіцкі раён]]'''
** [[Дукора]] [[Выява: Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|М|5}}
** [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]]
** [[Рудзенск]]
** [[Праўдзінскі]]
** [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічы]]
** [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]] [[Выява: Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|68}}

{{зноскі}}

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р069}}
[[Катэгорыя:Дарогі Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Дарогі Смалявіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Дарогі Чэрвеньскага раёна]]
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>mzuvw04vy88jn3c3uts2yyrvoeb8wpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р59</title>
    <ns>0</ns>
    <id>586398</id>
    <revision>
      <id>5166107</id>
      <parentid>3408392</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:55:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>DEFAULTSORT</comment>
      <origin>5166107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1967" sha1="s7h8cv6y74k0uycj61bh2ejtxl4tfq9" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|59}}
| назва = [[Лагойск]] — [[Смілавічы]] — [[Мар’іна Горка]]
| назва2 =
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён = [[Выява:Flag_of_Minsk_Voblast.svg|24px|border]] [[Мінская вобласць]]
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 107
| пачатак = [[Лагойск]]
| праз =  [[Смілавічы]], [[Чэрвень (горад)|Чэрвень]] 
| канец = [[Блонь]] 
| пакрыццё = асфальтабетон
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога P59''' — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння у [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае г.[[Лагойск]], г.п. [[Смілавічы]], г. [[Чэрвень (горад)|Чэрвень]] і г. [[Мар’іна Горка]]. Працягласць — 107 [[км]].

Праходзіць па тэрыторыі [[Лагойскі раён|Лагойскага]], [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага]], [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскага]] і [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага]] раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]].

== Маршрут ==


{{Дарогі Беларусі}}
{{DEFAULTSORT:Р059}}

[[Катэгорыя:Дарогі Пухавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Дарогі Смалявіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Дарогі Чэрвеньскага раёна]]
[[Катэгорыя:Дарогі Лагойскага раёна]]
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>s7h8cv6y74k0uycj61bh2ejtxl4tfq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тры колеры: Сіні</title>
    <ns>0</ns>
    <id>599643</id>
    <revision>
      <id>5165937</id>
      <parentid>5120165</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне, афармленне</comment>
      <origin>5165937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108183" sha1="4tkg2km7cxf9l7gu7624gjt8zzwxvzm" xml:space="preserve">{{Іншыя значэнні|Тры колеры (значэнні)}}
{{Фільм
|Арыгінальная назва = {{lang-fr|Trois couleurs: Bleu}}
|Выява = Trois couleurs – Bleu (poster).png
|Памер = 270px
|Зборы = $1,32 млн. ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]])&lt;ref name=&quot;Box Office Mojo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JPBox Office&quot; /&gt;
|Наступны фільм = «''[[Тры колеры: Белы]]''»
}}
'''«Тры ко́леры: Сі́ні»''' ({{lang-fr|Trois couleurs: Bleu}}) — мастацкі [[фільм]] [[1993 год у гісторыі кіно|1993]] года, пастаўлены [[Польшча|польскім]] [[кінарэжысёр]]ам [[Кшыштаф Кеслёўскі|Кшыштафам Кеслёўскім]]. Адна з найбольш праслаўленых карцін рэжысёра&lt;ref name=&quot;BFI&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TSPDT&quot; /&gt;. Галоўную ролю выканала французская актрыса [[Жульет Бінош]]&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;.

«''Сіні''» з’яўляецца першай часткай трылогіі «''[[Тры колеры]]''», другая і трэцяя часткі «''[[Тры колеры: Белы|Белы]]''» і «''[[Тры колеры: Чырвоны|Чырвоны]]''» выйшлі ў [[1994 год у гісторыі кіно|1994]] годзе. Паводле задумы аўтараў сцэнарыя [[Кшыштаф Кеслёўскі|Кшыштафа Кеслёўскага]] і [[Кшыштаф Пясевіч|Кшыштафа Пясевіча]] кожны фільм трылогіі тым ці іншым чынам акцэнтуе ўвагу на адным з ідэалаў [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]], адлюстраваных у [[дэвіз]]е «''[[Свабода, роўнасць, братэрства]]''». Паводле слоў Кеслёўскага, тэма фільма «''Тры колеры: Сіні''» — гэта [[свабода]], а дакладней свабода эмацыйная, а не свабода ў сацыяльным ці палітычным значэнні&lt;ref&gt;''Three Colors: Blue'', Bonus Features: Commentary by Anne Insdorf, A Look at «Blue»&lt;/ref&gt;.

Цэнтральнымі фігурамі ў працэсе стварэння фільма, як і ў папярэдняй працы Кеслёўскага «''[[Падвойнае жыццё Веранікі]]''», сталі аператар [[Славомір Ідзяк]] і кампазітар [[Збігнеў Прайснер]]. Апрача выкарыстання пазнавальных фільтраў і здымкаў плечавой камерай, Ідзяк нават указаны як суаўтар сцэнарыя разам з сябрамі Кеслёўскага [[Агнешка Холанд|Агнешкай Холанд]] і {{нп5|Эдвард Жэброўскі|Эдвардам Жэброўскім|pl|Edward Żebrowski (reżyser)}}. Прайснер напісаў музыку да пачатку здымкаў, так што мелодыя, тэкстура і рытм быццам вядуць дзеянне за сабой. А паколькі галоўныя героі фільма — кампазітары, музыка тут — частка сюжэта і складальнік таямніцы фільма{{sfn|Annette Insdorf. «Double Lives, Second Chances»|1999}}.

Прэм’ера фільма адбылася ў верасні [[1993]] года&lt;ref name=&quot;IMDb, release&quot; /&gt;. 5 верасня «''Сіні''» быў паказаны ў межах конкурснай праграмы юбілейнага [[Венецыянскі кінафестываль 1993|50-га Венецыянскага кінафестывалю]], дзе быў адзначаны ажно сямю прызамі, у тым ліку галоўнай узнагародай кінафестывалю — «''[[Залаты леў|Залатым ільвом]]''»&lt;ref name=&quot;IMDb, awards&quot; /&gt;. Апроч таго фільм быў удастоены трох прэмій «''[[Сезар]]''», трох намінацый на «''[[Залаты глобус]]''», намінацыі на [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Еўрапейскую кінапрэмію за найлепшы фільм]] і многіх іншых узнагарод. {{Пераход|Узнагароды|1}}

== Анатацыя ==
Жулі губляе свайго мужа, кампазітара, і сваю маленькую дачку ў аўтакатастрофе. Спустошаная, яна спярша думае пра самагубства, але па нейкай прычыне не можа гэтага зрабіць і таму спрабуе пачаць новае жыццё ўдалечыні ад свайго шыкоўнага загараднага дома і закаханага ў яе мужава сябра. Пераехаўшы ў сціплую кватэру ў Парыжы, Жулі вырашае, што адзіны спосаб вызваліцца ад болю і жалобы — гэта парваць усе сувязі з ранейшым жыццём, унікаць любых прывязанасцяў да людзей і рэчаў і жыць у ціхай адзіноце. Тым не менш, яе пераследуе музыка з незавершанага яе мужам канцэрта, а прошласць насцігае яе зноў і зноў. Паступова Жулі вяртаецца да неабходнасці жыць, бо музыка і дар яе стварэння валодаюць надзвычайнай гаючай сілай&lt;ref name=&quot;Juliette Binoche, Trois couleurs Bleu&quot; /&gt;.

== Сюжэт ==
Сіні аўтамабіль едзе па аўтастрадзе. Праз задняе акно машыны за дарогай назірае дзяўчынка. Праз нейкі час машына спыняецца, каб дзіцё магло збегаць у туалет. Пад машынай кропля за кропляй сцякае масла. На ўзбочыне аўтастрады стаіць хлопец ({{нп5|Ян Трэгуэ||fr|Yann Trégouët}}) і спрабуе спаймаць драўляны мячык на палку. Хлопец бачыць сіні аўтамабіль, які праязджае міма яго. У гэты момант ён злавіў мячык. Але ўжо праз некалькі секунд хлопец чуе гук аварыі.

Жулі ([[Жульет Бінош]]) прачынаецца ў лякарні. Урач са спачуваннем паведамляе ёй, што і яе муж Патрыс, і яе дачка Анна загінулі ў аварыі. Даведаўшыся, што засталася адна, Жулі вырашае [[Самагубства|скончыць жыццё самагубствам]], аднак, ужо набраўшы поўны рот таблетак, адмаўляецца ад сваёй задумы. Неўзабаве сябар Патрыса Аліўе ({{нп5|Бенуа Рэжан||fr|Benoît Régent}}) прыносіць Жулі мініяцюрны тэлевізар, каб тая магла сачыць за пахаваннем з лякарні. Муж Жулі, Патрыс дэ Курсі, быў вядомым кампазітарам, яго пахаванне асвятляюць [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]], прысутныя мноства публічных асоб, якія ўзносяць яму хвалу. На даччыной труне значацца даты: «''26 красавіка 1985 — 7 верасня 1992''».

Пасля выпіскі з лякарні да Жулі наведваецца журналістка ({{нп5|Элен Венсан||fr|Hélène Vincent}}). Яна цікавіцца лёсам апошняга твора Патрыса — «''Канцэрта на аб’яднанне Еўропы''», а таксама пытаецца, ці праўда, што Жулі сама пісала мужавы творы. Аднак Жулі адмаўляецца гутарыць. Яна вырашае парваць усе сувязі з мінулым жыццём, забыцца на яго любымі сродкамі, бо ўспаміны прычыняюць ёй невыносны боль. Яна пазбаўляецца ад іх з мужам маёмасці, выстаўляе на продаж іх асабняк, знішчае ноты з незавершаным канцэртам. У змаганні з набягаючымі хвалямі болю Жулі не грэбуе нічым: яна спрабуе заглушыць свой боль, моцна абдзіраючы руку аб каменную сцяну; калі знаходзіць у сваёй торбе ледзянец дачкі — у роспачы згрызае яго. У празе знішчыць мінулае яна «''здраджвае мужу''», праводзячы сваю апошнюю ноч у асабняку з сябрам Патрыса Аліўе, які заўжды быў закаханы ў яе. Раніцай Жулі развітваецца з ім і выходзіць, не пакінуўшы адраса. Яна вяртае сабе дзявочае прозвішча — Віньён, і асталёўваецца ў парыжскай кватэры на {{нп5|Вуліца Муфтар|вуліцы Муфтар|en|Rue Mouffetard}}. Са свайго мінулага жыцця яна захоўвае толькі жырандолю з сінімі шкельцамі, якая вісела ў пакоі яе дачушкі.

Цяпер жыццё Жулі, пазбаўленае прывязанасцяў, плыве ціха і аднастайна: яна абжывае сваю кватэру, ходзіць у кавярню на каву з марожаным, плавае ў басейне. Яна адмяжоўваецца ад успамінаў пра мінулае, пазбягае блізкіх зносін з людзьмі ды імкнецца ўвогуле не ўмешвацца ў жыцці іншых. Аднак гэта аказваецца не так проста. Аднаго разу, седзячы ў кавярні, яна чуе як вулічны флейтыст іграе мелодыю, што нагадвае ёй музыку мужа. Іншым разам да яе звяртаюцца суседзі з просьбай падпісаць паперу, каб выселіць з дома прастытутку Люсіль ([[Шарлот Веры]]), але Жулі адмаўляецца. Даведаўшыся пра гэта, ужо Люсіль прыходзіць выказаць удзячнасць, і насуперак волі Жулі між імі завязваецца сяброўства.

Жулі даведваецца, што яе шукае хлопец, які быў сведкам аварыі. Пры сустрэчы, малады чалавек аддае ёй нацельны [[крыж]]ык, што знайшоў ля машыны, і расказвае пра апошнія словы Патрыса. Жулі ўзяць крыжык адмаўляецца. Неўзабаве яе знаходзіць Аліўе, які вось ужо некалькі месяцаў беспаспяхова шукаў яе. Аліўе вельмі моцна яе кахае, але Жулі адштурхвае яго.

Аднойчы сярод ночы Жулі прачынаецца ад тэлефоннага званка. Люсіль у роспачы просіць, каб Жулі прыехала да яе, і тая неахвотна згаджаецца. Люсіль расказвае Жулі, што гэтай ноччу ўбачыла сярод наведвальнікаў бардэля свайго бацьку. Гэта моцна шакіравала яе, і таму ёй патрэбна была падтрымка. Падчас размовы Люсіль заўважае, што Жулі паказваюць па тэлевізары. У рэпартажы вядзецца гаворка пра тое, што Аліўе захаваў копію партытуры яе мужа і хоча працягнуць пісаць канцэрт. Аднак Аліўе кажа, што пранікнуць у задумы Патрыса складана і калі хто і мог бы яму дапамагчы ў гэтым, то толькі Жулі. Жулі знаходзіць Аліўе, яна абурана яго ўчынкамі і ўсё ж згаджаецца дапамагчы. Сярод рэчаў мужа, якія захаваў Аліўе, Жулі знаходзіць фотаздымак, на якім Патрыс выяўлены разам з невядомай жанчынай. Жулі даведваецца, што ў яе мужа на працягу некалькіх гадоў быў раман з жанчынай па імі Сандрын ({{нп5|Фларанс Пернэль||fr|Florence Pernel}}), якая працуе адвакатам. Жулі вырашае сустрэцца з ёй і высочвае Сандрын. Уступіўшы з ёй у размову, Жулі даведваецца, што тая цяжарная ад свайго палюбоўніка Патрыса. Жулі бачыць на шыі Сандрын крыжык — падарунак Патрыса — і разумее, што Патрыс сапраўды кахаў гэтую жанчыну. Замест таго, каб загарэцца нянавісцю да сваёй былой саперніцы і нябожчыка-мужа, Жулі робіць нешта нечаканае. Яна адмяняе продаж свайго асабняка і прапануе Сандрын і яе будучаму дзіцяці пасяліцца там.

У заключнай частцы фільма выконваецца дапісаны Аліўе і Жулі «''Канцэрт на аб’яднанне Еўропы''». Сольны жаночы голас у суправаджэнні хора спявае на грэчаскай мове так званы «''[[Гімн любові]]''», тэкст 13-га раздзела [[Першы ліст да Карынфян Святога Апостала Паўла|Першага ліста да Карынцянаў]]. У той жа час на экране змяняюцца выявы людзей. Любоўныя твары Жулі і Аліўе. Хлопец Антуан, на шыі якога крыжык, што пакінула яму Жулі. У доме састарэлых памірае маці Жулі. Твар Люсіль на фоне чырвонай сцэны бардэля. Твар Сандрын, якая пры дапамозе {{нп5|Ультрагукавое даследаванне|ультрагуку|en|Medical ultrasound}} глядзіць на хлопчыка ў сваім чэраве. Зрэнка Аліўе, у якой адлюстроўваецца аголеная фігура Жулі. І твар самой Жулі, якая ўпершыню з моманту трагедыі плача.

== Акцёрскі склад ==
{{Спіс роляў
| [[Жульет Бінош]] | ''Жулі дэ Курсі (у дзявоцтве Віньён)''
| {{нп5|Бенуа Рэжан||fr|Benoît Régent}} | ''Аліўе Бенуа''
| {{нп5|Фларанс Пернэль||fr|Florence Pernel}} | ''Сандрын''
| [[Шарлот Веры]] | ''Люсіль, прастытутка, суседка Жулі''
| [[Эмануэль Рыва]] | ''мадам Віньён, маці Жулі''
| {{нп5|Элен Венсан||fr|Hélène Vincent}} | ''журналістка''
| {{нп5|Філіп Вальтэр||fr|Philippe Volter}} | ''агент па нерухомасці''
| {{нп5|Клод Дзюнетон||fr|Claude Duneton}} | ''урач''
| [[Яцак Асташэўскі]] | ''флейтыст''
| {{нп5|Юг Кестэр||fr|Hugues Quester}} | ''Патрыс дэ Курсі, кампазітар, муж Жулі''
| {{нп5|Фларанс Віньён||fr|Florence Vignon}} | ''перапісчыца''
| [[Жулі Гае]] | ''адвакат у зале чакання''
| [[Жулі Дэльпі]] | ''Дамінік (гераіня фільма «[[Тры колеры: Белы]]»)''
| [[Збігнеў Замахоўскі]] | ''Караль Караль (герой фільма «[[Тры колеры: Белы]]»)''
}}

== Вытворчасць ==
=== Задума і праца над сцэнарыем ===
[[Выява:Krzysztof Kieślowski.jpg|міні|справа|x220пкс|[[Кшыштаф Кеслёўскі]], рэжысёр і суаўтар сцэнарыя фільма.]]
На стварэнне трылогіі «''[[Тры колеры]]''» Кеслёўскага, як і ў выпадку з тэлецыклам «''[[Дэкалог (тэлецыкл)|Дэкалог]]''», натхніў яго суаўтар [[Кшыштаф Пясевіч]]{{sfn|Annette Insdorf. «Double Lives, Second Chances»|1999}}. Кожны фільм трылогіі тым ці іншым чынам павінен быў акцэнтаваць увагу на адным з ідэалаў [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]], адлюстраваных у [[дэвіз]]е «''[[Свабода, роўнасць, братэрства]]''». Паводле слоў Кеслёўскага, тэма фільма «''Тры колеры: Сіні''» — гэта [[свабода]], а дакладней свабода эмацыйная, а не свабода ў сацыяльным ці палітычным значэнні. Наконт узнікнення ідэі сюжэта фільма Пясевіч расказаў: «''Аднойчы ўвечары я ўбачыў па тэлевізары гутарку з польскім кампазітарам. З ім была яго жонка. Я сказаў сабе, што гэтая жанчына, напэўна, іграе важную ролю ў яго жыцці. Гэта зыходны пункт „Сіняга“ — фільма пра свабоду''»&lt;ref&gt;Паводле гутаркі Кшыштафа Пясевіча для Télérama, [[верасень]] [[1993]] года.&lt;/ref&gt;{{sfn|«Krzysztof Kieslowski: Textes réunis et présentés par Vincent Amiel»|1997}}.

Падчас працы над фільмам сцэнарый «''Сіняга''» падвяргаўся шматлікім зменам. Так, напрыклад, паводле першапачатковай задумы Кеслёўскага, пасля трагедыі галоўная гераіня мусіла пакінуць Парыж і адправіцца ў правінцыю, падалей ад людзей. Аднак у фінальнай версіі сцэнарыя ўсё адбываецца наадварот: Жулі пераязджае ў Парыж, каб «''згубіцца ў натоўпе''»{{sfn|Krzysztof Kieślowski, Danusia Stok. «Kieślowski on Kieślowski»|1993|p=223}}. Вялікая колькасць змен была звязана з выкрэсліваннем: дзеля стварэння большай драматычнай напругі Кеслёўскі пакідаў толькі самыя важныя сцэны, вобразы і персанажаў{{sfn|Annette Insdorf. «Double Lives, Second Chances»|1999}}.

У адрозненне ад «''[[Дэкалог (тэлецыкл)|Дэкалога]]''», паміж часткамі якога існавала мноства сюжэтных перасячэнняў, у «''Трох колеры''» сувязяў менш. Гэта было звязана з тым, што фільмы здымаліся ў трох розных краінах з трыма рознымі здымачнымі камандамі. У «''Сінім''» ёсць толькі адна сцэна, звязаная з іншай часткай трылогіі — гэта сцэна ў Палацы правасуддзя, дзе Жулі на імгненне становіцца сведкай судовага працэсу паміж Дамінік і Каралем з «''Белага''»{{sfn|Krzysztof Kieślowski, Danusia Stok. «Kieślowski on Kieślowski»|1993|p=220}}.

=== Падбор акцёраў і праца над ролямі ===
[[Выява:Juliette Binoche Cabourg 2015.jpg|міні|злева|x220пкс|alt=Жульет Бінош|[[Жульет Бінош]], выканаўца галоўнай ролі.]]
Галоўную ролю ў фільме «''Тры колеры: Сіні''» выканала французская актрыса [[Жульет Бінош]]. Дзеля гэтай ролі актрыса адхіліла прапанову [[Стывен Спілберг|Стывена Спілберга]] сыграць у «''[[Парк юрскага перыяду (фільм)|Парку юрскага перыяду]]''». У гутарцы для «''[[The Guardian]]''» актрыса прызналася, што натхненнем для ролі Жулі паслужыла яе сяброўка Верніс Клір, якая згубіла мужа і дзіця. «''На момант пачатку здымкаў Сіняга я ведала яе ўжо пяць гадоў. Мы шмат гаварылі пра яе гора, бо пазнаёміліся праз год пасля таго, як гэта адбылося. Так што я была сведкай таго, як яна адраджалася''»&lt;ref name=&quot;The Guardian, Interview with Juliette Binoce&quot; /&gt;.

Ролю мадам Віньён, маці Жулі, сыграла французская актрыса [[Эмануэль Рыва]]. Яе вобраз меў узмацніць тэму забыцця і страты ўспамінаў. На працягу фільма Жулі некалькі разоў наведвае сваю маці ў доме састарэлых, але тая не можа ўспомніць, хто такая Жулі. Выбар актрысы на гэтую ролю выклікае асацыяцыі з карцінай [[Ален Рэнэ|Алена Рэнэ]] «''[[Хірасіма, любоў мая]]''» ([[1959 год у гісторыі кіно|1959]]), дзе Эмануэль Рыва іграла ролю жанчыны, апантанай страхам забыцця{{sfn|Annette Insdorf. «Double Lives, Second Chances»|1999}}.

Важным для рэжысёра быў вобраз Антуана, сведкі аўтакатастрофы, ролю якога сыграў {{нп5|Ян Трэгуэ||fr|Yann Trégouët}}. Кеслёўскі прызнаваўся, што ў нейкім сэнсе сам стаў прататыпам персанажа&lt;ref name=&quot;L’Express, Interview with Kieslowski&quot; /&gt;{{sfn|«Krzysztof Kieslowski: Textes réunis et présentés par Vincent Amiel»|1997}}: {{Цытата|Мне было 17, я вандраваў са спадарожнымі машынамі і гадзінамі чакаў на ціхай дарозе. У канцы дня я сядзеў на абочыне, паўшы духам. Праехала машына, не спыняючыся. Я добра яе памятаю, гэта быў {{нп5|Wartburg||en|Wartburg (marque)}}, зроблены ва [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|Усходняй Германіі]]. Кіроўца быў адзін. Я падумаў: «Ідзі к чорту!» Праз секунду я пачуў шум і ўбачыў: машына толькі што ўрэзалася ў дрэва. Я адчуваў сябе вельмі вінаватым. Я быў адказны за смерць гэтага чалавека… Калі я пісаў сцэнарый для «Сіняга», гэтая сцэна ўзнікла з майго мінулага&lt;ref name=&quot;L’Express, Interview with Kieslowski&quot; /&gt;.}}

Ролю вулічнага флейтыста выканаў сапраўдны музыкант, які пазней удзельнічаў у запісе саўндтрэка да фільма — [[Яцак Асташэўскі]]. Па сюжэце Жулі, седзячы ў кафэ, чуе яго гранне і пазнае мелодыю, напісаную яе мужам. Яна цікавіцца ў флейтыста, адкуль ён ведае гэтую мелодыю, але той адказвае, што сам яе прыдумаў. Гэты вобраз з’яўляецца своеасаблівай ілюстрацыяй да наступнага выказвання Кеслёўскага: «''Усе музычныя ноты ўжо існуюць, чакаючы, што нехта выстраіць іх у пэўным парадку. Два розныя чалавекі ў розных месцах могуць стварыць адну і тую ж мелодыю — гэта менавіта тое, што яднае людзей''»{{sfn|Annette Insdorf. «Double Lives, Second Chances»|1999}}.

=== Здымкі і каларыстычнае рашэнне ===
[[Выява:Slawomir Idziak 2010.jpg|міні|справа|x220пкс|[[Славомір Ідзяк]], аператар фільма.]]
Трылогія была знята ў надзвычай кароткі тэрмін. Здымкі «''Сіняга''» праходзілі ў перыяд з [[Верасень|верасня]] па [[лістапад]] [[1992]] года, здымкі астатніх двух фільмаў былі скончаны ўжо ў [[Май|маі]] [[1993]] года{{sfn|Annette Insdorf. «Double Lives, Second Chances»|1999}}. Як і ў выпадку з «''[[Дэкалог (тэлецыкл)|Дэкалогам]]''» для кожнай часткі быў абраны асобны аператар: у «''Сінім''» гэта [[Славомір Ідзяк]], які раней працаваў з Кеслёўскім над фільмамі «''[[Шнар (фільм, 1976)|Шнар]]''», «''[[Кароткі фільм пра забойства]]''», «''[[Дэкалог, пяць]]''» і «''[[Падвойнае жыццё Веранікі]]''». Характэрнай асаблівасцю «''Сіняга''» з’яўляецца каларыстычнае рашэнне, адпаведнае назве фільма. Як тлумачыў Ідзяк: «''Наш сіні колер моцны, агрэсіўны, штучны… што не мае нічога агульнага з натуральным сінім, які знаходзіцца побач''»{{sfn|«After Kieślowski: The Legacy of Krzysztof Kieślowski»|2009|p=152}}.

Сіні колер пранізвае ўвесь фільм. Аналізуючы вобраз сіняга колеру [[Анет Інсдарф]] адзначае, што ён мае як літаральныя, так і метафарычныя ўвасабленні. Сярод літаральных вобразаў, напрыклад, адзенне Жулі — на ёй заўсёды «''чорнае і сіняе''»: сінія джынсы, чорны пінжак і майка; або сіняе чарніла, якім яна запісвае ноты. Круглая форма сініх нот у сваю чаргу «''рыфмуецца''» з сінімі пацерамі жырандолі. Метафарычнае выкарыстанне сіняга колеру можна ўбачыць у выяве вялізнага басейна, дзе ў адзіноце плавае Жулі: спакойная сіняя паверхня першапачаткова сімвалізуе ўцёкі, адыходжанне ад рэальнасці, але менавіта ў вадзе Жулі двойчы спыняецца і задыхаецца, раптам ахопленая фрагментамі няскончанага канцэрта. У гэтым выпадку басейн ужо сімвалізуе незавершаную жалобу{{sfn|Annette Insdorf. «Double Lives, Second Chances»|1999}}.

На працягу ўсяго фільма Ідзяк выкарыстоўвае ў асноўным сінія фільтры. Аднак для кантрасту практычна гэтак жа часта выкарыстоўваюцца жаўтаватыя, бурштынавыя і залацістыя колеры. Кеслёўскаму было патрэбна цёплае адценне, каб зрабіць сіні колер яшчэ больш выразным. Гэты кантраст бачны з першых жа сцэн фільма, якія паказваюць паездку Жулі з сям’ёй. Мы бачым твар дачкі Жулі скрозь задняе шкло аўтамабіля, бурштынава-жоўтыя агні ліхтароў у тунэлі адбіваюцца на шкле і пераліваюцца на твары дзяўчынкі. Цёплыя колеры, якія яе акружаюць, ствараюць пачуццё бяспекі, але знешні ад машыны свет напоўнены халоднымі сіняватымі адцяннямі і ўказваюць на падманлівасць гэтага пачуцця{{sfn|Revell|1998}}.

=== Мантаж ===
У сваёй аўтабіяграфіі Кеслёўскі выказваў думку, што фільм па-сапраўднаму нараджаецца не ў працэсе здымкаў, але падчас мантажу. Здымкі ж — гэта толькі збор матэрыялу, падрыхтоўка магчымасцяў{{sfn|Krzysztof Kieślowski, Danusia Stok. «Kieślowski on Kieślowski»|1993|p=202}}. Рэжысёр мантажу {{нп5|Жак Віта||en|Jacques Witta}}, які раней ужо працаваў з Кеслёўскім над фільмам «''[[Падвойнае жыццё Веранікі]]''», расказваў: «''Было знята трыццаць версій „Сіняга“ з рознымі структурамі і сюжэтам. Фільм развіваўся і змяняўся''»{{sfn|Annette Insdorf. «Double Lives, Second Chances»|1999}}.

Сярод мантажных прыёмаў, якія выкарыстоўваюцца ў фільме, варта назваць адмысловыя зацямненні, кожнае з якіх узнікае пасярод сцэны. Экран зацямняецца, некалькі секунд застаецца чорным, пасля чаго выява вяртае гледача ў той жа момант, на якім фільм спыніўся. У сваёй аўтабіяграфіі Кеслёўскі так тлумачыў гэты ход: {{Цытата|У гэтым фільме мы выкарыстоўваем некалькі зацямненняў. Зацямненне азначае, што прайшоў нейкі час. Канец сцэны — зацямненне — новы план. У фільме чатыры такія зацямненні, і ўсе яны служаць для адной мэты. Мы хочам у гэтыя чатыры моманты паказаць час вачыма Жулі. Для яе час стаіць на месцы. Напрыклад, такая сцэна: прыходзіць журналістка, вітаецца. Першае зацямненне. Перш чым Жулі адкажа, праходзіць дзве секунды. Між дзвюма фразамі для Жулі праходзіць вечнасць. Музыка вяртаецца да яе, а час спыняецца{{sfn|Krzysztof Kieślowski, Danusia Stok. «Kieślowski on Kieślowski»|1993|p=215—216}}.}}

=== Праца з гукам ===
У адрозненне ад папярэдняга фільма «''[[Падвойнае жыццё Веранікі]]''», дзе Кеслёўскі працаваў адразу з 14 гукааператарамі, над гукам для «''Сіняга''» ад пачатку і да канца працаваў адзін {{нп5|Жан-Клод Ларо||fr|Jean-Claude Laureux}}{{sfn|Krzysztof Kieślowski, Danusia Stok. «Kieślowski on Kieślowski»|1993}}. У фільме гук адразу набывае сэнсавую нагрузку, даючы гледачу разуменне таго, што не паказана на экране. Так у першай жа сцэне шум машын апярэджвае выяву руху па аўтастрадзе. Аварыя, якая служыць завязкай фільма, таксама вырашана акустычным чынам: спачатку гук тармазоў, удар — потым выява разбітай машыны. Першае ўспрыняццё вобраза Жулі таксама гукавое: цяжкае дыханне і пёрка падушкі, якое ім калыхаецца. На працягу ўсяго фільма Кеслёўскі, працуючы з гукааператарам, падкрэслівае і ўзмацняе гукі: з шумам падае крышка раяля, калі Жулі збіраецца пакінуць дом, нарастае грукат, калі ў дзверы яе кватэры калоціць мужчына, за якім гоняцца, трэск дзвярэй, якія зачыняюцца за Жулі, пакідаючы яе на лесвічнай пляцоўцы сярод ночы, громкі піск нованароджаных мышанят у кладоўцы Жулі, віск дзяцей у басейне{{sfn|Annette Insdorf. «Double Lives, Second Chances»|1999}}. Некаторыя гукі ў фільме носяць наўмысна сімвалічны характар. Так, паводле слоў Ларо, Кеслёўскі папрасіў яго ўставіць у эпізод, дзе за Жулі зачыняюцца дзверы, гук аддаленай аўтамабільнай аварыі&lt;ref&gt;Паводле гутаркі Жан-Клода Ларо для Télérama, [[верасень]] [[1993]] года.&lt;/ref&gt;.

=== Музыка ===
{{Урэзка
 | Выраўноўванне = right
 | Шырыня = 400px
 | Загаловак = Гімн Любові
 | Змест = &lt;small&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;Калі я гавару мовамі людзей і анёлаў, а любові не маю, я — як медзь звонкая або гулкія цымбалы. &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;Калі маю дар прароцтва і спазнаў усе таямніцы, і маю ўсякія веды і паўнату веры, каб перастаўляць горы, а любові не маю, то я — нішто. &lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;Калі раздам усю маёмасць сваю і аддам цела сваё на спаленне, а любові не маю, няма мне з гэтага ніякай карысці. &lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;Любоў доўгацярплівая, любоў ласкавая, не зайздросціць, любоў не пыхлівая, не ганарыцца, &lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;не бессаромная, не шукае свайго, не гневаецца, не памятае зла, &lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;не радуецца несправядлівасці, але радуецца разам з праўдай. &lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;Усё зносіць, усяму верыць, на ўсё спадзяецца, усё церпіць. &lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;Любоў ніколі не мінае. Не так як прароцтвы, якія спыняцца, ці мовы, якія змоўкнуць, ці веды, якія скончацца. &lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;Бо мы часткова пазнаем і часткова прарочым, &lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;а калі настане дасканалае, тады тое, што частковае, знікне. &lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;Калі я быў дзіцём, то як дзіця гаварыў, як дзіця думаў, як дзіця разважаў; а калі стаў мужчынам, то пакінуў дзіцячае. &lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;Бо цяпер мы бачым праз люстэрка, цьмяна, а тады — тварам у твар. Цяпер я ведаю часткова, тады ж спазнаю так, як і я спазнаны. &lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt;А цяпер трываюць вера, надзея і любоў — гэтыя тры, але найбольшая з іх — любоў&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=|частка=Першае пасланне да Карынцянаў|загаловак=Новы Запавет|арыгінал=|спасылка=|адказны=Секцыя па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла Камісіі Божага Культу і Дысцыпліны Сакрамэнтаў пры Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=[[Про Хрысто]]|год=2017|том=|старонкі=398—399|старонак=688|серыя=|isbn=978-985-7074-80-8|тыраж=2000|ref=}}&lt;/ref&gt;.&lt;/small&gt;
 | Подпіс = &lt;small&gt;«''[[Новы Запавет]]''», «''[[Першы ліст да Карынфян Святога Апостала Паўла|Першае пасланне да Карынцянаў]]''», 13)&lt;/small&gt;
}}
{{Асноўны артыкул|Тры колеры: Сіні (саўндтрэк)}}
Фільм «''Тры колеры: Сіні''» стаў чарговай сумеснай працай Кшыштафа Кеслёўскага і кампазітара [[Збігнеў Прайснер|Збігнева Прайснера]]. У параўнанні з папярэднімі сумеснымі працамі рэжысёра і кампазітара, дзе музыка таксама грала значную ролю ў стварэнні адмысловай атмасферы карціны, а часам аказвала ўплыў на сюжэт, у «''Сінім''» музыка займае адно з галоўных месцаў утварэння сюжэта.

[[Выява:Zbigniew Preisner.JPG|міні|злева|x220пкс|alt=Збігнеў Прайснер|[[Збігнеў Прайснер]], аўтар музыкі да фільма.]]
Сюжэт фільма развіваецца вакол «''Канцэрта на аб’яднанне Еўропы''», які ствараецца на працягу ўсяго фільма галоўнымі героямі. Аўтарства большай часткі музыкі, што гучыць у «''Сінім''», Прайснер аддае персанажам фільма: кампазітару Патрысу, яго жонцы Жулі, калегу Патрыса Аліўе, вулічнаму флейтысту. Апрача музыкі, якую па сюжэце пішуць героі фільма, у карціне можна пачуць і чарговы твор выдуманага галандскага кампазітара канца XVIII стагоддзя [[Ван дэн Будэнмаер]]а — пахавальны марш.

У межах фільма пытанне наконт аўтарства канцэрта — ці была Жулі аўтарам мужавай музыкі — застаецца адкрытым{{sfn|Annette Insdorf. «Double Lives, Second Chances»|1999}}. Сам Кеслёўскі выказваў думку, што Жулі, верагодна, была суаўтаркай мужа: «''Я не ўпэўнены, якая яе роля тут. Для [[Марын Карміц|Марына Карміца]] Жулі — аўтар музыкі, для мяне — не… Але яна рэдагуе, выпраўляе ноты''»{{sfn|«Krzysztof Kieslowski: Textes réunis et présentés par Vincent Amiel»|1997}}. У сваёй аўтабіяграфіі Кеслёўскі ўдакладняў сваё бачанне ролі Жулі: «''Магчыма, яна з тых, хто не ў стане ствараць музыку, але яна цудоўная рэдактарка ўжо напісанага. Яна ўсё бачыць, у яе выдатнае аналітычнае мышленне і талент да ўдасканалення рэчаў. Спісаны нотны ліст някепскі, але пасля яе выпраўленняў музыка становіцца цудоўнай. Не так і важна, суаўтар яна ці аўтар, карэктуе яна ці стварае''»{{sfn|Krzysztof Kieślowski, Danusia Stok. «Kieślowski on Kieślowski»|1993|p=224}}.

Пры працы над фільмам практычна ўся музыка пісалася да пачатку здымкаў&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Geoffrey Macnab, Chris Darke.|загаловак=Working with Kieślowski|арыгінал=|спасылка=|выданне=Sight and Sound|тып=|месца=|год=1996|том=6|нумар=5|старонкі=20}}&lt;/ref&gt;. Кеслёўскі гаворыць, што «''ў пэўным сэнсе, „Сіні“ здымаўся як ілюстрацыя да музыкі''»{{sfn|Film Music: Screencraft|2000}}.

За музыку да фільма Збігнеў Прайснер быў узнагароджаны Прэміяй [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]&lt;ref name=&quot;LAFCA, Awards for 1993&quot; /&gt;, а таксама намініраваны на «''[[Залаты глобус]]''»&lt;ref name=&quot;Golden Globes&quot; /&gt; і «''[[Сезар]]''»&lt;ref name=&quot;Cesar&quot; /&gt;. [[Тры колеры: Сіні (саўндтрэк)|Саўндтрэк карціны]] быў выдадзены [[7 снежня]] [[1993]] года лэйблам «''[[Virgin Records|Virgin]]''»&lt;ref name=&quot;AllMusic&quot; /&gt; і стаў сёмым альбомам у кар’еры Збігнева Прайснера. Рэліз саўндтрэка займеў папулярнасць ва ўсім свеце, а ў Польшчы атрымаў статус залатога&lt;ref name=&quot;ZPAV, Złote płyty 1996&quot; /&gt;, а потым плацінавага дыска&lt;ref name=&quot;ZPAV, Platynowe płyty 1996&quot; /&gt;. Саўндтрэк сабраў шматлікія хвалебныя водгукі і неаднаразова перавыдаваўся&lt;ref name=&quot;Discogs&quot; /&gt;.

== Выхад і прызнанне ==

=== Пракат і зборы ===
Карціна «''Тры колеры: Сіні''» выйшла на экраны ў верасні [[1993]] года. Галоўны прэм’ерны паказ адбыўся 5 верасня на юбілейным [[Венецыянскі кінафестываль 1993|50-ым Венецыянскім кінафестывалі]]. Апроч таго фільм дэманстраваўся на кінафестывалях у {{нп5|Тэльюрайд (Каларада)|Тэльюрайдзе|en|Telluride, Colorado}} (3 верасня), [[Таронта]] (17 верасня), [[Грэйтэр-Садберы|Садберы]] (верасень), [[Чыкага]] (8 і 9 кастрычніка)&lt;ref name=&quot;Chicago Reader, 29th Chicago International Film Festival: The Week's Worth&quot; /&gt;, [[Нью-Ёрк]]у (12 кастрычніка)&lt;ref name=&quot;IMDb, release&quot; /&gt;.

Упершыню карціна выйшла ў шырокі пракат у Францыі 8 верасня 1993 года&lt;ref name=&quot;IMDb, release&quot; /&gt;. Агульная колькасць прададзеных білетаў склала 1 237 416, а фільм заняў у Францыі 27-е месца па зборах за 1993 год&lt;ref name=&quot;JPBox Office, France&quot; /&gt;. У Польшчы, на радзіме рэжысёра, прэм’ера фільма адбылася 10 кастрычніка&lt;ref name=&quot;IMDb, release&quot; /&gt;. У Германіі пракат стартаваў 4 лістапада 1993 года. Агульная колькасць прададзеных білетаў склала 437 536&lt;ref name=&quot;JPBox Office&quot; /&gt;.

Распаўсюджваннем фільма ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатах Амерыкі]] займаўся кінапрадзюсар [[Харві Вайнштэйн]] і яго кампанія «''{{нп5|Miramax Films||en|Miramax}}''»&lt;ref name=&quot;Harvey Weinstein, To Smoke and Drink in L.A.&quot; /&gt;. У амерыканскі пракат фільм выйшаў [[30 лістапада]] 1993 года. За прэм’ерны ўікенд фільм сабраў толькі 6 413 долараў. Аднак агулам зборы ў амерыканскім пракаце дасягнулі сумы 1 324 974 долары&lt;ref name=&quot;Box Office Mojo&quot; /&gt;.

=== Рэйтынгі ===
{{Рэйтынгі
|rev1 = ''[[AllMovie]]''
|rev1Score = {{rating|4.5|5}}&lt;ref name=&quot;AllMovie&quot; /&gt;
|rev2 = ''[[Empire (часопіс)|Empire]]''
|rev2Score = {{rating|5|5}}&lt;ref name=&quot;Empire&quot; /&gt;
|rev3 = ''[[FilmAffinity]]''
|rev3Score = {{rating|7.5|10}}&lt;ref name=&quot;FilmAffinity&quot; /&gt;
|rev4 = ''[[Internet Movie Database]]''
|rev4Score = {{rating|8.0|10}}&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
|rev5 = ''[[Metacritic]]''
|rev5Score = {{rating|8.5|10}}&lt;ref name=&quot;Metacritic&quot; /&gt;
|rev6 = ''[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]''
|rev6Score = {{rating|3.5|4}}&lt;ref name=&quot;Roger Ebert, 1994&quot; /&gt;
|rev7 = ''[[Rotten Tomatoes]]''
|rev7Score = {{rating|9.8|10}}&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot; /&gt;
|rev8 = ''[[КиноПоиск]]''
|rev8Score = {{rating|7.7|10}}&lt;ref name=&quot;KinoPoisk&quot; /&gt;
}}
Паводле даных папулярнага агрэгатара крытычных аглядаў «''[[Rotten Tomatoes]]''» сярод 44 прафесійных крытыкаў 43 далі станоўчую ацэнку фільму, што складае 98 %. Глядацкі рэйтынг склаў 93 % на аснове амаль 40 тысяч галасоў. Абагуленае меркаванне крытыкаў, апублікаванае на сайце гучыць наступным чынам: {{Цытата|У фільме «''Тры колеры: Сіні''» ёсць моманты, якія візуальна захапляюць, знаходзяць эмацыйны водгук, створаныя рэжысёрам і суаўтарам сцэнарыя [[Кшыштаф Кеслёўскі|Кшыштафам Кеслёўскім]] — а ў дадатак ён можа пахваліцца выдатнай акцёрскай ігрой [[Жульет Бінош]]&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot; /&gt;.}}

Іншы папулярны агрэгатар крытычных аглядаў, «''[[Metacritic]]''», дае фільму сярэднюю ацэнку ў 85 балаў са 100 магчымых на аснове 9 рэцэнзій прафесійных крытыкаў. Карыстальніцкі рэйтынг на гэтым рэсурсе складае 8.9/10&lt;ref name=&quot;Metacritic&quot; /&gt;.

=== Крытыка ===
Вядомы амерыканскі кінакрытык [[Роджэр Эберт]] у сваім першапачатковым аглядзе [[11 лютага]] [[1994]] года ацаніў фільм 3,5 зоркамі з 4&lt;ref name=&quot;Roger Ebert, 1994&quot; /&gt;. Аднак пазней, [[9 сакавіка]] [[2003]] года выпусціў новую рэцэнзію, у якой удастоіў усю трылогію «''[[Тры колеры]]''» 4 зорак і змясціў яе ў свой спіс «''[[Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)|Выдатных фільмаў]]''»&lt;ref name=&quot;Roger Ebert, 2003&quot; /&gt;. У рэцэнзіі для «''[[Washington Post]]''» Хэл Хінсан заявіў: «''Для Кеслёўскага тонкасць — гэта рэлігія. Ён намякае або падразумявае — робіць усё, каб не раскрыць свае карты''»&lt;ref name=&quot;Washington Post, Hal Hinson&quot; /&gt;. Харлан Кенэдзі назваў «''Сіні''» шэдэўрам, сказаўшы, што рэжысёр «''выдатны фокуснік сучаснага кіно: гуманіст, пераапрануты ў мізантропа, чорны маг, які выцягвае ўсмешлівага белага труса з шапкі якраз тады, калі ўжо клічуць экзарцыста''»{{sfn|Kennedy|1993}}. {{нп5|Дэвід Стэрыт||en|David Sterritt}} сказаў у аглядзе для «''Cinéaste''», што «''метафізіка Кеслёўскага больш гуманістычная і псіхалагічная, чым дактрынальная ці тэалагічная''»{{sfn|Sterritt|1994}}. Дэйв Кер з часопіса «''Film Comment''» заўважыў, што аператар Славомір Ідзяк «''здымае з такой малой глыбінёй рэзкасці, такой дакладнай фокуснай адлегласцю, што яго аб’ектыў ледзь утрымлівае маленькі прадмет у полі зроку''»{{sfn|Kehr|1993}}. Вінсэнт Ам’ель з часопісу «''Positif''» заўважыў, што фільм Кеслёўскага падкрэслівае «''пасрэдніцтва выявы, яе ілюзорную якасць''»{{sfn|Wilson|1998}}. Ліза Нэсельсан з часопіса «''[[Variety]]''» асабліва высока ацаніла музыку Збігнева Прайснера, «''чые громападобныя акорды абуджаюць памяць, страту і прывіднае абяцанне еўрапейскага адзінства''». Яна кажа, што музыка ў гэтым фільме «''самастойны персанаж, які яскрава выражае тое, чаго, здаецца, не хапае маўклівай Жулі''»&lt;ref name=&quot;Variety, Lisa Nesselson&quot; /&gt;. У той жа час Нэсельсан сцвярджае, што, як і ў «''Падвойным жыцці Веранікі''», «''французскія персанажы Кеслёўскага выглядаюць спрошчанымі ў параўнанні з польскімі''»&lt;ref name=&quot;Variety, Lisa Nesselson&quot; /&gt;.

Насуперак пераважнай большасці аглядальнікаў, якія ўхвалілі карціну, некаторыя рэцэнзенты ўспрынялі фільм больш крытычна. {{нп5|Дэрэк Малкальм||en|Derek Malcolm}} з «''[[The Guardian]]''» сказаў, што слабасцю «''Сіняга''» з’яўляецца яго поўная схематычнасць, якая аднак кампенсуецца неверагоднай эмацыйнай сілай фільма&lt;ref name=&quot;The Guardian, Derek Malcolm&quot; /&gt;. Адам Марс-Джонс у артыкуле для «''[[The Independent]]''» раскрытыкаваў падыход Кеслёўскага: даследаваць ідэю праз сюжэт. Марс-Джонс выказаў думку, што гледачы «''будуць занадта занятыя, спрабуючы прасачыць за сюжэтам, якім бы нязначным ён ні быў, каб адчуць, што яны нейкім чынам судакранаюцца са спадчынай [[Вялікая французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]]''»&lt;ref name=&quot;The Independent, Adam Mars-Jones&quot; /&gt;. Жан Балье ў часопісе «''Ciné-Bulles''» выказаў меркаванне, што «''Сіні''», як і папярэдні фільм Кеслёўскага «''[[Падвойнае жыццё Веранікі]]''», хутчэй нагадвае «''практыкаванне ў стылі''»{{sfn|Beaulieu|1994}}. Адзін з самых негатыўных водгукаў на фільм належыць {{нп5|Вінсэнт Кэнбі|Вінсэнту Кэнбі|en|Vincent Canby}}, які ў артыкуле для «''[[The New York Times]]''» выказаў думку, што неверагодна багатая кампазіцыя фільма далёкая ад пазнавальнага жыцця, што фільм «''поўны містычнай бравады''» і пры гэтым «''мёртвы''». Кэнбі завяршае сваю рэцэнзію наступным выказваннем: «''„Сіняму“ не спакусіць гледача сваімі вельмі складанымі, музычна фармальнымі схемамі. Апавяданне занадта каштоўнае і абсурднае. Інтэрпрэтацыя, якой яно патрабуе, здаецца дылетанцкай''»&lt;ref name=&quot;The New York Times, Vincent Canby&quot; /&gt;.

=== Узнагароды ===
Фільм «''Тры колеры: Сіні''» здабыў ажно сем прызоў на [[Венецыянскі кінафестываль 1993|50-ым Венецыянскім кінафестывалі]], у тым ліку галоўную ўзнагароду кінафестывалю — «''[[Залаты леў|Залатым ільвом]]''». Апроч таго фільм быў удастоены трох прэмій «''[[Сезар]]''», трох намінацый на «''[[Залаты глобус]]''», намінацыі на [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Еўрапейскую кінапрэмію за найлепшы фільм]] і многіх іншых узнагарод&lt;ref name=&quot;IMDb, awards&quot; /&gt;.

Паводле інфармацыі сайта «''[[Internet Movie Database]]''» фільм меў 21 узнагароду і 18 намінацый&lt;ref name=&quot;IMDb, awards&quot; /&gt;:
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot;|Кінафестываль / Кінапрэмія
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 90px&quot;|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}}
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 250px&quot;|Прэмія / Катэгорыя
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 120px&quot;|Намінант(ы)
!scope=&quot;col&quot;|Вынік
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}}
|-
|rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Венецыянскі кінафестываль]]
|rowspan=&quot;7&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1993-09-11&quot;|[[Венецыянскі кінафестываль 1993|31.08-11.09.1993]]
|{{Залаты леў}}
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|rowspan=&quot;3&quot;|&lt;ref name=&quot;ASAC dati&quot; /&gt;
|-
|{{нп5|Кубак Вольпі — найлепшая актрыса|«''Кубак Вольпі''» — найлепшая актрыса|uk|Кубок Вольпі за найкращу жіночу роль}}
|data-sort-value=&quot;Бінош Жульет&quot;|[[Жульет Бінош]]
|{{won}}
|-
|«''{{нп5|Залатая Азэла||en|Golden Osella}}''» — найлепшая аператарская праца
|data-sort-value=&quot;Ідзяк Славомір&quot;|[[Славомір Ідзяк]]
|{{won}}
|-
|«''Залатая Хлапушка''» — найлепшы фільм
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|rowspan=&quot;4&quot;|
|-
|Малы Залаты леў
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|-
|Прэмія OCIC
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|-
|Прэмія Пасінэці — найлепшая актрыса
|data-sort-value=&quot;Бінош Жульет&quot;|Жульет Бінош
|{{won}}
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|Чыкагскі кінафестываль||en|Chicago International Film Festival}}
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1993-10-24&quot;|[[Чыкагскі кінафестываль 1993|08-24.10.1993]]
|Спецыяльны прыз журы
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|&lt;ref name=&quot;Chicago Reader, 29th Chicago International Film Festival: Mired in the Present&quot; /&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1993-12-11&quot;|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1993|11.12.1993]]
|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]]
|data-sort-value=&quot;Прайснер Збігнеў&quot;|[[Збігнеў Прайснер]]
|{{won}}
|rowspan=&quot;2&quot;|&lt;ref name=&quot;LAFCA, Awards for 1993&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times, LAFCA 1993&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Baltimore Sun, LAFCA 1993&quot; /&gt;
|-
|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы замежны фільм]]
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{nom}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Супольнасць ланцуга прэмій]]
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1993-??-??&quot;|1993
|Найлепшая актрыса
|data-sort-value=&quot;Бінош Жульет&quot;|Жульет Бінош
|{{nom}}
|rowspan=&quot;2&quot;|&lt;ref name=&quot;ACCA 1993&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IMDb, ACCA 1993&quot; /&gt;
|-
|Найлепшая аператарская праца
|data-sort-value=&quot;Ідзяк Славомір&quot;|Славомір Ідзяк
|{{nom}}
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Нацыянальнае таварыства кінакрытыкаў ЗША]]
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-01-03&quot;|{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША 1994|03.01.1994|en|1993 National Society of Film Critics Awards}}
|[[Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове]]
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{nom}}
|&lt;ref name=&quot;NSFC Awards&quot; /&gt;
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Гоя (прэмія)|Гоя]]
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-01-21&quot;|{{нп5|Гоя (прэмія, 1993)|21.01.1994|en|8th Goya Awards}}
|[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]]
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|&lt;ref name=&quot;FilmAffinity, Goya 1994&quot; /&gt;
|-
|rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Залаты глобус]]
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-01-22&quot;|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 1994)|22.01.1994|en|51st Golden Globe Awards}}
|{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — драма|Найлепшая жаночая роля — драма|en|Golden Globe Award for Best Actress in a Motion Picture – Drama}}
|data-sort-value=&quot;Бінош Жульет&quot;|Жульет Бінош
|{{nom}}
|rowspan=&quot;3&quot;|&lt;ref name=&quot;Golden Globes&quot; /&gt;
|-
|{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую арыгінальную музыку|Найлепшая арыгінальная музыка|en|Golden Globe Award for Best Original Score}}
|data-sort-value=&quot;Прайснер Збігнеў&quot;|Збігнеў Прайснер
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}}
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{nom}}
|-
|rowspan=&quot;9&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Сезар]]
|rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-02-26&quot;|[[Сезар (прэмія, 1994)|26.02.1994]]
|[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]]
|data-sort-value=&quot;Бінош Жульет&quot;|Жульет Бінош
|{{won}}
|rowspan=&quot;9&quot;|&lt;ref name=&quot;Cesar&quot; /&gt;
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» самай шматабяцальнай актрысе|Самая шматабяцальная актрыса|en|César Award for Most Promising Actress}}
|data-sort-value=&quot;Пернэль Фларанс&quot;|{{нп5|Фларанс Пернэль||en|Florence Pernel}}
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны ці адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны ці адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}}
|data-sort-value=&quot;Кеслёўскі Кшыштаф&quot;|Кшыштаф Кеслёўскі, [[Кшыштаф Пясевіч]]
|{{nom}}
|-
|[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]]
|data-sort-value=&quot;Прайснер Збігнеў&quot;|Збігнеў Прайснер
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}}
|data-sort-value=&quot;Флажале Уільям&quot;|{{нп5|Уільям Флажале||fr|William Flageollet}}, {{нп5|Жан-Клод Ларо||fr|Jean-Claude Laureux}}
|{{won}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}}
|data-sort-value=&quot;Ідзяк Славомір&quot;|Славомір Ідзяк
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}}
|data-sort-value=&quot;Віта Жак&quot;|{{нп5|Жак Віта||fr|Jacques Witta}}
|{{won}}
|-
|[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]]
|data-sort-value=&quot;Кеслёўскі Кшыштаф&quot;|Кшыштаф Кеслёўскі
|{{nom}}
|-
|[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]]
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{nom}}
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў||en|Círculo de Escritores Cinematográficos}}
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-03-01&quot;|{{нп5|Медалі Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў 1994|01.03.1994|ca|Medalles del Cercle d'Escriptors Cinematogràfics de 1993}}
|[[Медаль Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм]]
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|&lt;ref name=&quot;CEC 1994&quot; /&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|Тарнаўская кінапрэмія||pl|Tarnowska Nagroda Filmowa}}
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-03-13&quot;|{{нп5|Тарнаўская кінапрэмія 1994|09-13.03.1994|pl|8. Tarnowska Nagroda Filmowa}}
|Прыз глядацкіх сімпатый
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|rowspan=&quot;2&quot;|
|-
|Спецыяльная ўзнагарода маладзёвага журы
|data-sort-value=&quot;Прайснер Збігнеў&quot;|Збігнеў Прайснер
|{{won}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Сан Жордзі (кінапрэмія)|Сан Жордзі]]
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-05-30&quot;|[[Сан Жордзі (прэмія, 1994)|30.05.1994]]
|Найлепшы замежны фільм
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|rowspan=&quot;2&quot;|&lt;ref name=&quot;La Vanguardia, 31 Mayo 1994&quot; /&gt;
|-
|Найлепшая актрыса ў замежным фільме
|data-sort-value=&quot;Бінош Жульет&quot;|Жульет Бінош
|{{won}}
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|Турыя (прэмія)|Турыя|es|Premios Turia}}
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-07-01&quot;|[[Турыя (прэмія, 1994)|01.07.1994]]
|Галасаванне чытачоў — найлепшы замежны фільм
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|&lt;ref name=&quot;Turia&quot; /&gt;
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|Залаты жук (прэмія)|Залаты жук|en|Guldbagge Awards}}
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-10-31&quot;|{{нп5|Залаты жук (прэмія, 1994)|31.10.1994|en|29th Guldbagge Awards}}
|{{нп5|Прэмія «Залаты жук» за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм|en|Guldbagge Award for Best Foreign Film}}
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{nom}}
|
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Еўрапейская кінапрэмія|Фелікс]]
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-11-27&quot;|[[Еўрапейская кінапрэмія 1994|27.11.1994]]
|[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]]
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{nom}}
|&lt;ref name=&quot;European Film Academy, Nominations 1994&quot; /&gt;
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Асацыяцыя пісьменнікаў і кінасцэнарыстаў Андалузіі]]
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-??-??&quot;|[[Прэмія Асацыяцыі пісьменнікаў і кінасцэнарыстаў Андалузіі 1994|1994]]
|Найлепшы замежны фільм
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|&lt;ref name=&quot;ASECAN 1994&quot; /&gt;
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|Гільдыя нямецкага артхаус-кінематографа||de|Arbeitsgemeinschaft Kino – Gilde deutscher Filmkunsttheater}}
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-??-??&quot;|1994
|{{нп5|Кінапрэмія гільдыі||de|Gilde-Filmpreis}} — Замежны фільм — Золата
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Сярэбраная стужка]]
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-??-??&quot;|{{нп5|Сярэбраная стужка (прэмія, 1994)|1994|it|Nastri d'argento 1994}}
|{{нп5|Прэмія «Сярэбраная стужка» за найлепшы дубляж|Найлепшы дубляж|it|Nastro d'argento al miglior doppiaggio}}
|data-sort-value=&quot;Каромпай Алесандра&quot;|{{нп5|Алесандра Каромпай||it|Alessandra Korompay}} (дубляж Жульет Бінош)
|{{won}}
|
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Турцыі||en|Turkish Film Critics Association}}
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1995-??-??&quot;|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Турцыі 1995|1995]]
|Найлепшы замежны фільм
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{Draw|2-е месца}}
|
|-
|rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[20/20 (прэмія)|20/20]]
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;2014-02-27&quot;|[[20/20 (прэмія, 2014)|27.02.2014]]
|Найлепшы фільм на замежнай мове
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|rowspan=&quot;3&quot;|&lt;ref name=&quot;20/20 Awards, Awards&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;20/20 Awards, Winners Announced&quot; /&gt;
|-
|Найлепшая жаночая роля
|data-sort-value=&quot;Бінош Жульет&quot;|Жульет Бінош
|{{nom}}
|-
|Найлепшая аператарская праца
|data-sort-value=&quot;Ідзяк Славомір&quot;|Славомір Ідзяк
|{{nom}}
|}

== Аналіз ==

=== Сімвалізм сіняга колеру ===
Стывен Вудвард у сваім дэтальным аналізе фільма звярнуў увагу на нетрадыцыйнасць, з якой Кеслёўскі трактуе асноўны колер з пункту гледжання яго сімволікі. Вудвард адзначыў, што ў бальнічнай сцэне «''ўлічваючы асацыяцыі сіняга святла і пахавальнай музыкі, сіні, здаецца, утрымлівае агульнапрыняты сэнс жалобы і дэпрэсіі''»{{sfn|Woodward|2017|p=64}}. Тым не менш, музычнае суправаджэнне падкрэслівае ўсё большую барацьбу Жулі з мелодыяй, якая нагадвае ёй пра пачуццё жалобы{{sfn|Woodward|2017|p=66}}; сімволіка сіняга колеру спалучаецца з такімі рэквізітамі, як напоўнены вадой басейн, у які гераіня пагружаецца, каб заглушыць гук мужавай кампазіцыі{{sfn|Woodward|2017|p=67}}. Але мелодыя «''па-ранейшаму цячэ''», пачуццё жалобы заглушыць не атрымоўваецца, і Жулі паддаецца гэтаму пачуццю ў фінальнай сцэне, вытрыманай у сініх танах{{sfn|Woodward|2017|p=68}}.

=== Інтэрпрэтацыі ===
[[Славай Жыжак]] заўважыў, што лозунг «''[[Свабода, роўнасць, братэрства]]''», які выкарыстоўваецца ў трылогіі «''Тры колеры''», нельга адрываць ад хрысціянскіх багаслоўскіх цнотаў — веры, надзеі і любові. Паводле Жыжака, «''Сіні''» звязвае свабоду і любоў. «''Свабода з’яўляецца сапраўдным вызваленнем толькі тады, калі яна падтрымліваецца Любоўю, любасным прыняццем іншых (у „Сінім“ Жулі праходзіць шлях ад халоднай, абстрактнай свабоды да рэальнай свабоды ў любові да іншых)''»{{sfn|Slavoj Žižek. «The Fright of Real Tears: Krzysztof Kieślowski Between Theory and Post-theory»|2001|p=155}}. Гэтая Любоў, аднак, набывае спецыфічную форму, бо апошні «''сексуальны акт, падчас якога Жулі даходзіць да прасвятлення, пастаўлены як яе ўласная самотная фантазія, падзея падобная на сон, якая на самай справе не звязана з кантактам з іншым чалавекам''»{{sfn|Slavoj Žižek. «The Fright of Real Tears: Krzysztof Kieślowski Between Theory and Post-theory»|2001|p=163}}. Славенскі псіхааналітык таксама сцвярджаў, што Жулі доўгі час фетышызавала ідэалізаваную памяць пра свайго мужа, якая абясцэнілася весткай пра яго здраду ёй. Такім чынам, «''Сіні''», паводле слоў Жыжэка, «''фільм не пра жалобу, а пра стварэнне ўмоў для жалобы: толькі ў апошняй сцэне фільма Жулі можа пачаць пераадоленне жалобы''»{{sfn|Slavoj Žižek. «The Fright of Real Tears: Krzysztof Kieślowski Between Theory and Post-theory»|2001|p=167}}.

Эма Уілсан разглядала «''Сіні''» як твор постмадэрнісцкага мастацтва, які адлюстроўвае змест філасофскай канцэпцыі {{нп5|Фрэдрык Джэймісан|Фрэдрыка Джэймісана|en|Fredric Jameson}}. Паводле Уілсан, «''фільм ставіць пад сумненне патэнцыял свайго асяроддзя і паказвае, якім чынам сугестыўная моц […] вобразаў пакуты аказалася выцеснена''»{{sfn|Wilson|1998|p=356}}. Пол Коўтс пісаў, што «''Сіні''» «''абвяшчае форму трылогіі ў яе трохчасткавай схеме: ад першаснага насілля — насілля, якое звязана з усімі нараджэннямі, — да фіналу, якім з’яўляецца любоў; насілле і любоў элегантна закрываюць пустэчу і няяснасць, якія бянтэжаць Жулі''»{{sfn|Coates|2002|p=50}}.

== Крыніцы ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;20/20 Awards, Awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://2020awards.org/nominees/2014-nominees-5th-annual-2020-awards/|title=2014 Nominees – 5th Annual 20/20 Awards|publisher=Сайт «''20/20 Awards''»|lang=en|accessdate=2019-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190430111137/http://2020awards.org/nominees/2014-nominees-5th-annual-2020-awards/|archivedate=30 красавіка 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;20/20 Awards, Winners Announced&quot;&gt;{{cite web|url=http://2020awards.org/2014/02/27/the-5th-annual-2020-award-winners-announced-2/|title=The 5th Annual 2020 Award Winners Announced|date=2014-02-27|publisher=Сайт «''20/20 Awards''»|lang=en|accessdate=2019-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171126042335/http://2020awards.org/2014/02/27/the-5th-annual-2020-award-winners-announced-2/|archivedate=26 лістапада 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ACCA 1993&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.awardscircuit.com/acca/acca-1993/|title=ACCA 1993|publisher=Сайт [[Супольнасць ланцуга прэмій|Супольнасці ланцуга прэмій]]|lang=en|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190722044038/http://www.awardscircuit.com/acca/acca-1993/|archivedate=2019-07-22}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;AllMovie&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/blue-v131104|title=Blue (1993) — Krzysztof Kieslowski|author=|date=|publisher=«''[[AllMovie]]''»|lang=en|accessdate=2019-05-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;AllMusic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/trois-couleurs-bleu-virgin-mw0000622254|title=Trois Couleurs: Bleu (Original Film Soundtrack) – Zbigniew Preisner|author=|date=|publisher=[[AllMusic]]|lang=en|accessdate=2019-11-25}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ASAC dati&quot;&gt;{{cite web|url=http://asac.labiennale.org/it/passpres/cinema/annali.php?m=66&amp;c=p|title=50. Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica|publisher=la Biennale di Venezia: Archivio Storico delle Arti Contemporanee|lang=it|accessdate=2019-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220714055806/http://asac.labiennale.org/it/passpres/cinema/annali.php?m=66&amp;c=p|archivedate=14 ліпеня 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ASECAN 1994&quot;&gt;{{cite web|url=http://asecan-cine.blogspot.com/2001/05/1994-xii-premios-asecan.html|title=1994: XII PREMIOS ASECAN|author=|date=2001-05-01|publisher=Блог Асацыяцыі пісьменнікаў і кінасцэнарыстаў Андалузіі|lang=es|accessdate=2021-08-26}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Baltimore Sun, LAFCA 1993&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1993-12-13-1993347094-story.html|title='Schindler,' 'Piano' top L.A. critics' awards|author=|date=1993-12-13|publisher=«''[[Baltimore Sun]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-29}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;BFI&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7c1b61df/sightandsoundpoll2012|title=Votes for Three Colours Blue (1993)|publisher=Сайт [[Брытанскі інстытут кіно|Брытанскага інстытута кіно]]|lang=en|accessdate=2019-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191214125042/https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7c1b61df/sightandsoundpoll2012|archivedate=14 снежня 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Box Office Mojo&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0108394/|title=Three Colors: Blue (1993) — Box Office Mojo|publisher=«''[[Box Office Mojo]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;CEC 1994&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cinecec.com/EDITOR/premios/palmares/1993.htm|title=Premios del CEC a la producción española de 1993|publisher=Сайт {{нп5|Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў||en|Círculo de Escritores Cinematográficos}}|lang=es|accessdate=2021-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506183648/http://www.cinecec.com/EDITOR/premios/palmares/1993.htm|archivedate=6 мая 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Cesar&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.academie-cinema.org/ceremonie/palmares.html?annee=1994|title=Palmarès 1994 — 19ème Cérémonie des César|publisher=Афіцыйны сайт «Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа»|lang=fr|accessdate=2019-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191114070345/http://www.academie-cinema.org/ceremonie/palmares.html?annee=1994|archivedate=14 лістапада 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Chicago Reader, 29th Chicago International Film Festival: Mired in the Present&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.chicagoreader.com/chicago/29th-chicago-international-film-festival-mired-in-the-present/Content?oid=882916|title=29th Chicago International Film Festival: Mired in the Present|author=Jonathan Rosenbaum|date=1993-10-07|publisher=«''Chicago Reader''»|lang=en|accessdate=2019-11-25|archive-date=1 жніўня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801140711/https://www.chicagoreader.com/chicago/29th-chicago-international-film-festival-mired-in-the-present/Content?oid=882916|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Chicago Reader, 29th Chicago International Film Festival: The Week's Worth&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.chicagoreader.com/chicago/29th-chicago-international-film-festival-the-weeks-worth/Content?oid=882917|title=29th Chicago International Film Festival: The Week's Worth|author=|date=1993-10-07|publisher=«''Chicago Reader''»|lang=en|accessdate=2019-11-25|archive-date=20 красавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420052656/https://www.chicagoreader.com/chicago/29th-chicago-international-film-festival-the-weeks-worth/Content?oid=882917|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Discogs&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/Zbigniew-Preisner-Trois-Couleurs-Bleu-Bande-Originale-Du-Film/master/333097|title=Zbigniew Preisner – Trois Couleurs: Bleu (Bande Originale Du Film)|author=|date=|publisher=[[Discogs]]|lang=en|accessdate=2019-11-25}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;European Film Academy, Nominations 1994&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.europeanfilmacademy.org/1994.92.0.html|title=European Film Academy: Nominations 1994|author=|date=|publisher=Афіцыйны сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2019-11-29}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Empire&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/three-colours-blue/review/|title=Three Colours: Blue Review|author=Marcus Trower|date=2006-01-27|publisher=«''[[Empire (часопіс)|Empire]]''»|lang=en|accessdate=2019-05-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;FilmAffinity&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/film597294.html|title=Three Colours: Blue (1993) — FilmAffinity|author=|date=|publisher=«''[[FilmAffinity]]''»|lang=en|accessdate=2019-07-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;FilmAffinity, Goya 1994&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/awards.php?award_id=goya&amp;year=1994|title=Goya Awards (1994) - Spain|author=|date=|publisher=«''[[FilmAffinity]]''»|lang=en|accessdate=2019-07-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Golden Globes&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/film/three-colours-blue-trois-couleurs-bleu|title=Winners &amp; Nominees: Three Colours: Blue (Trois couleurs: Bleu)|author=|date=|publisher=Афіцыйны сайт кінапрэміі «[[Залаты глобус]]»|lang=en|accessdate=2019-05-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Harvey Weinstein, To Smoke and Drink in L.A.&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=[[Харві Вайнштэйн|Harvey Weinstein]].|загаловак=In Memoriam - Krzysztof Kieslowski: To Smoke and Drink in L.A.|арыгінал=|спасылка=https://petey.com/kk/docs/smkedrnk.txt|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221206032530/https://petey.com/kk/docs/smkedrnk.txt|archivedate=2022-12-06|аўтар выдання=|выданне=[[Premiere (часопіс)|Premiere]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=June 1996|выпуск=10|том=9|нумар=|pages=35-37|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en|ref=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0108394/|title=Trois couleurs: Bleu — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2019-05-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IMDb, ACCA 1993&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002990/1993/1|title=Awards Circuit Community Awards (1993)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-08-26}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IMDb, awards&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0108394/awards|title=Trois couleurs: Bleu — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2019-05-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IMDb, release&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0108394/releaseinfo|title=Trois couleurs: Bleu — Release Info|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2019-05-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;JPBox Office&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jpbox-office.com/fichfilm.php?id=4548|title=Trois couleurs: Bleu (1993) — JPBox Office|publisher=Сайт «''JPBox Office''»|lang=fr|accessdate=2019-11-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;JPBox Office, France&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jpbox-office.com/fichfilm.php?id=4548&amp;view=2|title=Trois couleurs: Bleu (1993) — JPBox Office|publisher=Сайт «''JPBox Office''»|lang=fr|accessdate=2019-11-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Juliette Binoche, Trois couleurs Bleu&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.juliettebinoche.net/trois-couleurs-bleu.html|title=Trois couleurs Bleu — Juliette Binoche: The Art of Being|publisher=Сайт [[Жульет Бінош]]|lang=en|accessdate=2019-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191013050239/http://www.juliettebinoche.net/trois-couleurs-bleu.html|archivedate=13 кастрычніка 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;KinoPoisk&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/film/18348/|title=Три цвета: Синий — КиноПоиск|author=|date=|publisher=Сайт «''[[КиноПоиск]]''»|lang=ru|accessdate=2019-08-05}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;LAFCA, Awards for 1993&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1993.php|title=19th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2019-11-29}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;La Vanguardia, 31 Mayo 1994&quot;&gt;{{cite web|url=http://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1994/06/02/pagina-53/34390976/pdf.html|title=Edición del martes, 31 mayo 1994, página 53|author=|date=1994-05-31|publisher=«''[[La Vanguardia]]''»|lang=es|accessdate=2019-11-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;L’Express, Interview with Kieslowski&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.lexpress.fr/informations/pourquoi-j-arrete-le-cinema_599253.html|title=Krzysztof Kieslowski: &quot;J'arrête. J'en ai assez du cinéma, je n'en peux plus&quot;|author=Gilles Médioni, Dominique Simonnet|date=1994-09-01|publisher=Сайт часопіса «''{{нп5|L’Express||en|L'Express}}''»|lang=fr|accessdate=2022-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220104071528/https://www.lexpress.fr/informations/pourquoi-j-arrete-le-cinema_599253.html|archivedate=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times, LAFCA 1993&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-12-13-ca-1521-story.html|title=L.A. Critics Pick ‘Schindler’s List’ as Best Picture : Awards: Best director honors, however, go to Jane Campion for ‘The Piano,’ which wins in five categories. Anthony Hopkins and Holly Hunter win acting nods.|author=David J. Fox, Charles Champlin|date=1993-12-13|publisher=«''[[Los Angeles Times]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-29}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Metacritic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/three-colors-blue|title=Trois couleurs: Bleu Reviews — Metacritic|author=|date=|publisher=«''[[Metacritic]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-11}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NSFC Awards&quot;&gt;{{cite web|url=https://nationalsocietyoffilmcritics.com/about-2/|title=Past Awards — National Society of Film Critics|author=|date=|publisher=Сайт [[Нацыянальнае таварыства кінакрытыкаў ЗША|Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША]]|lang=en|accessdate=2021-08-26}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Roger Ebert, 1994&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/blue-1994|title=Blue Movie Review &amp; Film Summary (1994) — Roger Ebert|author=[[Роджэр Эберт]]|date=1994-02-11|publisher=[[Роджэр Эберт]]|lang=en|accessdate=2019-05-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Roger Ebert, 2003&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-three-colors-trilogy-blue-white-red|title=Three Colors Trilogy: Blue, White, Red Movie Review — Roger Ebert|author=[[Роджэр Эберт]]|date=2003-03-09|publisher=[[Роджэр Эберт]]|lang=en|accessdate=2019-05-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/three_colors_blue|title=Three Colors: Blue (Trois Couleurs: Bleu) (1993) — Rotten Tomatoes|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Rotten Tomatoes]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-11}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;The Guardian, Derek Malcolm&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2011/nov/09/three-colours-blue-review|title=Three Colours Blue — review|author=Derek Malcolm|date=1993-10-14|publisher=Сайт «''[[The Guardian]]''»|lang=en|accessdate=2019-07-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;The Guardian, Interview with Juliette Binoce&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2011/nov/09/three-colours-blue-review|title=Transcript of the Guardian Interview with Juliette Binoce at BFI Southbank, London|author=|date=2008-09-02|publisher=Сайт «''[[The Guardian]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-11}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;The Independent, Adam Mars-Jones&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-surviving-the-guillotine-adam-mars-jones-reviews-three-colours-blue-by-krzysztof-kieslowski-1510860.html|title=FILM / Surviving the guillotine: Adam Mars-Jones reviews Three Colours Blue by Krzysztof Kieslowski|author=Adam Mars-Jones|date=1993-10-15|publisher=Сайт «''[[The Independent]]''»|lang=en|accessdate=2019-12-14}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;The New York Times, Vincent Canby&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1993/12/04/movies/review-film-blue-the-first-installment-of-a-tricolor-trilogy.html|title=Review/Film; 'Blue,' the First Installment of a Tricolor Trilogy|author=Vincent Canby|date=1993-12-04|publisher=Сайт «''[[The New York Times]]''»|lang=en|accessdate=2019-12-15}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;TSPDT&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.theyshootpictures.com/kieslowskikrzysztof.php|title=Krzysztof Kieslowski's Acclaimed Films|publisher=Сайт «''TSPDT''»|lang=en|accessdate=2019-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200411131236/http://www.theyshootpictures.com/kieslowskikrzysztof.php|archivedate=11 красавіка 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Turia&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.carteleraturia.com/iii-premis-turia-1994/|title=III Premis Turia 1994|author=|date=|publisher=Сайт «''Cartelera Turia''»|lang=|accessdate=2019-07-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Variety, Lisa Nesselson&quot;&gt;{{cite web|url=https://variety.com/1993/film/reviews/three-colors-blue-1200433359/|title=Three Colors: Blue|author=Lisa Nesselson|date=1993-09-14|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Washington Post, Hal Hinson&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/bluerhinson_b00980.htm|title='Blue'|author=Hal Hinson|date=1994-03-04|publisher=Сайт «''[[Washington Post]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ZPAV, Platynowe płyty 1996&quot;&gt;{{cite web|url=http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/platynoweplyty/cd/archiwum.php?year=1996|title=Platynowe płyty CD — Archiwum — przyznane w 1996 roku|author=|date=|publisher=Związek Producentów Audio-Video|lang=pl|accessdate=2019-11-29|archive-date=16 студзеня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160116070427/http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/platynoweplyty/cd/archiwum.php?year=1996|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ZPAV, Złote płyty 1996&quot;&gt;{{cite web|url=http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=1996|title=Złote płyty CD — Archiwum — przyznane w 1996 roku|author=|date=|publisher=Związek Producentów Audio-Video|lang=pl|accessdate=2019-11-29|archive-date=8 лістапада 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108145517/http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=1996|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
=== Кнігі ===
* {{кніга|аўтар=Geoff Andrew.|частка=|загаловак=The ʻThree Coloursʼ Trilogy|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=x3JZAAAAMAAJ|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=BFI Pub.|год=1998|том=|pages=|allpages=96|серыя=BFI modern classics|isbn=0-85170-569-3|тыраж=|ref=Geoff Andrew. «The ʻThree Coloursʼ Trilogy»}}
* {{кніга|аўтар=Roy M. Anker.|частка=The Construction of Meaning in Kieslowski’s Three Colors: Blue|загаловак=Catching Light: Looking for God in the Movies|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=aUS2aGq1GRYC|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=Wm. B. Eerdmans Publishing|год=2004|том=|pages=|allpages=402|серыя=|isbn=0-8028-2795-0|тыраж=|ref=Roy M. Anker. «Catching Light: Looking for God in the Movies»}}
* {{кніга|аўтар=Lindsay Coleman, Joakim Tillman.|загаловак=Contemporary Film Music: Investigating Cinema Narratives and Composition|выдавецтва=Palgrave Macmillan UK|год=2017|pages=|allpages=XVI, 272|isbn=978-1-137-57374-2|ref=Lindsay Coleman, Joakim Tillman. «Contemporary Film Music: Investigating Cinema Narratives and Composition»}}
* {{кніга|аўтар=[[Анет Інсдарф|Annette Insdorf]].|частка=|загаловак=Double Lives, Second Chances: The Cinema of Krzysztof Kieslowski|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=IOccAQAAIAAJ|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=Miamax|год=1999|том=|pages=|allpages=240|серыя=|isbn=|тыраж=|ref=Annette Insdorf. «Double Lives, Second Chances»}}
* {{кніга|аўтар=Marek Haltof.|частка=|загаловак=The Cinema of Krzysztof Kieślowski: Variations on Destiny and Chance|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=0YtOUjZuZtgC|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=Wallflower Press|год=2004|том=|pages=|allpages=xiv, 191|серыя=Directors' Cuts|isbn=1-903364-91-4|тыраж=|ref=Marek Haltof. «The Cinema of Krzysztof Kieślowski: Variations on Destiny and Chance»}}
* {{кніга|аўтар=Joseph Kickasola.|частка=|загаловак=The Films of Krzysztof Kieslowski: The Liminal Image|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=OO62cTdxi6sC|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=A&amp;C Black|год=2004|том=|pages=|allpages=332|серыя=|isbn=978-0-82641-559-2|тыраж=|ref=Joseph Kickasola. «The Films of Krzysztof Kieslowski: The Liminal Image»}}
* {{кніга|аўтар=[[Кшыштаф Кеслёўскі|Krzysztof Kieślowski]], Danusia Stok.|частка=|загаловак=Kieślowski on Kieślowski|арыгінал=|спасылка=|адказны=Edited by Danusia Stok|выданне=|месца=London|выдавецтва=Faber and Faber|год=1993|том=|pages=|allpages=xxiii, 268|серыя=|isbn=0-571-16733-0|тыраж=|ref=Krzysztof Kieślowski, Danusia Stok. «Kieślowski on Kieślowski»}}
* {{кніга|аўтар=Slavoj Žižek.|загаловак=The Fright of Real Tears: Krzysztof Kieślowski Between Theory and Post-theory|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=xJKPvgEACAAJ|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=BFI Publishing|год=2001|pages=|allpages=213|серыя=|isbn=|ref=Slavoj Žižek. «The Fright of Real Tears: Krzysztof Kieślowski Between Theory and Post-theory»}}
* {{кніга|аўтар=|загаловак=After Kieślowski: The Legacy of Krzysztof Kieślowski|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=2ia_037H9_cC|адказны=Edited by Steven Woodward|выданне=|месца=|выдавецтва=Wayne State University Press|год=2009|pages=|allpages=247|серыя=Contemporary Film and Television Series|isbn=978-0-8143-3326-6|ref=«After Kieślowski: The Legacy of Krzysztof Kieślowski»}}
* {{кніга|аўтар=|загаловак=Krzysztof Kieslowski: Textes réunis et présentés par Vincent Amiel|арыгінал=|спасылка=|адказны=Edited by Vincent Amiel|выданне=|месца=|выдавецтва=|год=1997|pages=|allpages=|серыя=|isbn=|ref=«Krzysztof Kieslowski: Textes réunis et présentés par Vincent Amiel»}}
* {{кніга|ref=Film Music: Screencraft|аўтар=Mark Russell, James Young.|частка=|загаловак=Film Music: Screencraft|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=Woburn, MA: Focal Press|год=2000|pages=|allpages=|серыя=|isbn=}}

=== Артыкулы ===
* {{артыкул|ref=Beaulieu|аўтар=Jean Beaulieu.|загаловак=La vie en bleu|арыгінал=|спасылка=https://www.erudit.org/fr/revues/cb/1994-v13-n2-cb1124452/33914ac/|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=Ciné-Bulles|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1994|выпуск=|том=13|нумар=2|старонкі=40—41|isbn=|issn=1923-3221|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=fr}}
* {{артыкул|ref=Canby|аўтар=Vincent Canby.|загаловак=Review/Film; 'Blue,' the First Installment of a Tricolor Trilogy|арыгінал=|спасылка=https://www.nytimes.com/1993/12/04/movies/review-film-blue-the-first-installment-of-a-tricolor-trilogy.html|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=[[The New York Times]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1993-12-04|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=16|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Coates|аўтар=Paul Coates.|загаловак=Kieślowski and the Antipolitics of Color: A Reading of the &quot;Three Colors&quot; Trilogy|арыгінал=|спасылка=https://www.jstor.org/stable/1225851|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=Cinema Journal|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2002|выпуск=|том=41|нумар=2|старонкі=41—66|isbn=|issn=0009-7101|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Hinson|аўтар=Hal Hinson.|загаловак='Blue'|арыгінал=|спасылка=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/bluerhinson_b00980.htm|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=[[Washington Post]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1994-03-04|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Kehr|аўтар=Dave Kehr.|загаловак=To Save the World: Kieślowski's THREE COLORS Trilogy|арыгінал=|спасылка=https://www.jstor.org/stable/43455737|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=Film Comment|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1993|выпуск=|том=30|нумар=6|старонкі=10—13, 15—18, 20|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Kennedy|аўтар=Harlan Kennedy.|загаловак=Review: Mostra happy fella|арыгінал=|спасылка=https://www.jstor.org/stable/43456900|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=Film Comment|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1993|выпуск=|том=29|нумар=6|старонкі=64—66|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Malcolm|аўтар=Derek Malcolm.|загаловак=Three Colours Blue – review|арыгінал=|спасылка=https://www.theguardian.com/film/2011/nov/09/three-colours-blue-review|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=[[The Guardian]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1993-10-14|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Mars-Jones|аўтар=Adam Mars-Jones.|загаловак=FILM / Surviving the guillotine: Adam Mars-Jones reviews Three Colours Blue by Krzysztof Kieslowski|арыгінал=|спасылка=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-surviving-the-guillotine-adam-mars-jones-reviews-three-colours-blue-by-krzysztof-kieslowski-1510860.html|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=[[The Independent]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1993-10-15|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Michalski|аўтар=Milena Michalski.|загаловак=Review|арыгінал=|спасылка=https://www.jstor.org/stable/4211707|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=The Slavonic and East European Review|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1994|выпуск=|том=72|нумар=4|старонкі=790—791|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Nesselson|аўтар=Lisa Nesselson.|загаловак=Three Colors: Blue|арыгінал=|спасылка=https://variety.com/1993/film/reviews/three-colors-blue-1200433359/|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=[[Variety]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1993-09-14|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Paulus, McMaster|аўтар=Irena Paulus, Graham McMaster.|загаловак=Music in Krzysztof Kieślowski's Film &quot;Three Colors: Blue&quot;. A Rhapsody in Shades of Blue: The Reflections of a Musician|арыгінал=|спасылка=https://www.jstor.org/stable/3108380|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=International Review of the Aesthetics and Sociology of Music|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1999|выпуск=|том=30|нумар=1|старонкі=65—91|isbn=|issn=0009-7101|doi=10.2307/3108380|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Revell|аўтар=Sara Revell.|загаловак=An Analysis of how the metaphysical is created through the cinematography in Krzysztof Kieslowski’s “Three Colours” Trilogy|арыгінал=|спасылка=https://petey.com/kk/docs/kiesdis4.txt|аўтар выдання=|выданне=Cine Kieslowski|тып=|месца=|выдавецтва=University of Lincolnshire and Humberside, Department of Media|год=1998|выпуск=|том=|нумар=|pages=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Sterritt|аўтар=David Sterritt.|загаловак=Review|арыгінал=|спасылка=https://www.jstor.org/stable/41691135|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=Cinéaste|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1994|выпуск=|том=37|нумар=2|старонкі=60—61|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Wilson|аўтар=Emma Wilson.|загаловак=Three Colours: Blue: Kieslowski, colour and the postmodern subject|арыгінал=|спасылка=https://academic.oup.com/screen/article-abstract/39/4/349/1725499|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=Screen|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1998-12-01|выпуск=|том=39|нумар=4|старонкі=349—362|isbn=|issn=0036-9543|doi=10.1093/screen/39.4.349|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Woodward|аўтар=Steven Woodward.|загаловак=Blue, on second thought|арыгінал=|спасылка=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/17400309.2017.1265427|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=New Review of Film and Television Studies|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2017-01-02|выпуск=|том=15|нумар=1|старонкі=58—69|isbn=|issn=1740-0309|doi=10.1080/17400309.2017.1265427|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}

== Спасылкі ==
* [http://www.juliettebinoche.net/trois-couleurs-bleu.html Тры колеры: Сіні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191013050239/http://www.juliettebinoche.net/trois-couleurs-bleu.html |date=13 кастрычніка 2019 }} на сайце [[Жульет Бінош]]
* {{AllMovie title|blue-v131104|Тры колеры: Сіні}} {{рэйтынг-5|4.5}} (на 30.04.2019)
* [https://www.filmaffinity.com/en/film597294.html Тры колеры: Сіні] на сайце «''[[FilmAffinity]]''» {{ref-en}} {{рэйтынг-10|7.5}} (на 03.07.2019)
* [http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=125586 Тры колеры: Сіні] на сайце «''FilmPolski.pl''» {{ref-pl}}
* [https://www.filmweb.pl/Niebieski Тры колеры: Сіні] на сайце «''FilmWeb.pl''» {{ref-pl}}
* {{Imdb title|0108394|Тры колеры: Сіні}} {{рэйтынг-10|8.0}} (на 30.04.2019)
* {{Metacritic film|three-colors-blue|Тры колеры: Сіні}} {{рэйтынг-10|8.5}} (на 30.04.2019)
* {{Rotten Tomatoes|three_colors_blue|Тры колеры: Сіні}} {{рэйтынг-10|9.8}} (на 30.04.2019)
* [https://www.kinopoisk.ru/film/18348/ Тры колеры: Сіні] на сайце «''[[КиноПоиск]]''» {{ref-ru}} {{рэйтынг-10|7.7}} (на 30.04.2019)

{{^}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Тры колеры}}
{{Кшыштаф Кеслёўскі}}
{{Прэмія «Залаты леў»}}
{{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}}

{{^}}
{{Добры артыкул|Кінематограф}}
{{Артыкул года|2019}}

[[Катэгорыя:Тры колеры (кінасерыя)]]
[[Катэгорыя:Фільмы Францыі 1993 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі]]
[[Катэгорыя:Фільмы Польшчы 1993 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы Польшчы]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы Швейцарыі]]
[[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]]
[[Катэгорыя:Фільмы на польскай мове]]
[[Катэгорыя:Фільмы Кшыштафа Кеслёўскага]]
[[Катэгорыя:Фільмы прадзюсара Марына Карміца]]
[[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кшыштафа Кеслёўскага]]
[[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кшыштафа Пясевіча]]
[[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Агнешкі Холанд]]
[[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Эдварда Жэброўскага]]
[[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Славоміра Ідзяка]]
[[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Збігнеў Прайснер]]
[[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Парыжы]]
[[Катэгорыя:Фільмы пра музыку і музыкантаў]]
[[Катэгорыя:Фільмы пра Парыж]]
[[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты леў»]]
[[Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)]]
[[Катэгорыя:50 фільмаў, якія неабходна паглядзець, перш чым памерці]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1993 года]]</text>
      <sha1>4tkg2km7cxf9l7gu7624gjt8zzwxvzm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165955</id>
      <parentid>5165937</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5165955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106385" sha1="rqwy5k34trqm51306zhwt7gtr5doxcf" xml:space="preserve">{{Іншыя значэнні|Тры колеры (значэнні)}}
{{Фільм
|Арыгінальная назва = {{lang-fr|Trois couleurs: Bleu}}
|Выява = Trois couleurs – Bleu (poster).png
|Памер = 270px
|Зборы = $1,32 млн. ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]])&lt;ref name=&quot;Box Office Mojo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JPBox Office&quot; /&gt;
|Наступны фільм = «''[[Тры колеры: Белы]]''»
}}
'''«Тры ко́леры: Сі́ні»''' ({{lang-fr|Trois couleurs: Bleu}}) — мастацкі [[фільм]] [[1993 год у гісторыі кіно|1993]] года, пастаўлены [[Польшча|польскім]] [[кінарэжысёр]]ам [[Кшыштаф Кеслёўскі|Кшыштафам Кеслёўскім]]. Адна з найбольш праслаўленых карцін рэжысёра&lt;ref name=&quot;BFI&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TSPDT&quot; /&gt;. Галоўную ролю выканала французская актрыса [[Жульет Бінош]]&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;.

«''Сіні''» з’яўляецца першай часткай трылогіі «''[[Тры колеры]]''», другая і трэцяя часткі «''[[Тры колеры: Белы|Белы]]''» і «''[[Тры колеры: Чырвоны|Чырвоны]]''» выйшлі ў [[1994 год у гісторыі кіно|1994]] годзе. Паводле задумы аўтараў сцэнарыя [[Кшыштаф Кеслёўскі|Кшыштафа Кеслёўскага]] і [[Кшыштаф Пясевіч|Кшыштафа Пясевіча]] кожны фільм трылогіі тым ці іншым чынам акцэнтуе ўвагу на адным з ідэалаў [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]], адлюстраваных у [[дэвіз]]е «''[[Свабода, роўнасць, братэрства]]''». Паводле слоў Кеслёўскага, тэма фільма «''Тры колеры: Сіні''» — гэта [[свабода]], а дакладней свабода эмацыйная, а не свабода ў сацыяльным ці палітычным значэнні&lt;ref&gt;''Three Colors: Blue'', Bonus Features: Commentary by Anne Insdorf, A Look at «Blue»&lt;/ref&gt;.

Цэнтральнымі фігурамі ў працэсе стварэння фільма, як і ў папярэдняй працы Кеслёўскага «''[[Падвойнае жыццё Веранікі]]''», сталі аператар [[Славомір Ідзяк]] і кампазітар [[Збігнеў Прайснер]]. Апрача выкарыстання пазнавальных фільтраў і здымкаў плечавой камерай, Ідзяк нават указаны як суаўтар сцэнарыя разам з сябрамі Кеслёўскага [[Агнешка Холанд|Агнешкай Холанд]] і {{нп5|Эдвард Жэброўскі|Эдвардам Жэброўскім|pl|Edward Żebrowski (reżyser)}}. Прайснер напісаў музыку да пачатку здымкаў, так што мелодыя, тэкстура і рытм быццам вядуць дзеянне за сабой. А паколькі галоўныя героі фільма — кампазітары, музыка тут — частка сюжэта і складальнік таямніцы фільма{{sfn|Insdorf|1999}}.

Прэм’ера фільма адбылася ў верасні [[1993]] года&lt;ref name=&quot;IMDb, release&quot; /&gt;. 5 верасня «''Сіні''» быў паказаны ў межах конкурснай праграмы юбілейнага [[Венецыянскі кінафестываль 1993|50-га Венецыянскага кінафестывалю]], дзе быў адзначаны ажно сямю прызамі, у тым ліку галоўнай узнагародай кінафестывалю — «''[[Залаты леў|Залатым ільвом]]''»&lt;ref name=&quot;IMDb, awards&quot; /&gt;. Апроч таго фільм быў удастоены трох прэмій «''[[Сезар]]''», трох намінацый на «''[[Залаты глобус]]''», намінацыі на [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Еўрапейскую кінапрэмію за найлепшы фільм]] і многіх іншых узнагарод. {{Пераход|Узнагароды|1}}

== Анатацыя ==
Жулі губляе свайго мужа, кампазітара, і сваю маленькую дачку ў аўтакатастрофе. Спустошаная, яна спярша думае пра самагубства, але па нейкай прычыне не можа гэтага зрабіць і таму спрабуе пачаць новае жыццё ўдалечыні ад свайго шыкоўнага загараднага дома і закаханага ў яе мужава сябра. Пераехаўшы ў сціплую кватэру ў Парыжы, Жулі вырашае, што адзіны спосаб вызваліцца ад болю і жалобы — гэта парваць усе сувязі з ранейшым жыццём, унікаць любых прывязанасцяў да людзей і рэчаў і жыць у ціхай адзіноце. Тым не менш, яе пераследуе музыка з незавершанага яе мужам канцэрта, а прошласць насцігае яе зноў і зноў. Паступова Жулі вяртаецца да неабходнасці жыць, бо музыка і дар яе стварэння валодаюць надзвычайнай гаючай сілай&lt;ref name=&quot;Juliette Binoche, Trois couleurs Bleu&quot; /&gt;.

== Сюжэт ==
Сіні аўтамабіль едзе па аўтастрадзе. Праз задняе акно машыны за дарогай назірае дзяўчынка. Праз нейкі час машына спыняецца, каб дзіцё магло збегаць у туалет. Пад машынай кропля за кропляй сцякае масла. На ўзбочыне аўтастрады стаіць хлопец ({{нп5|Ян Трэгуэ||fr|Yann Trégouët}}) і спрабуе спаймаць драўляны мячык на палку. Хлопец бачыць сіні аўтамабіль, які праязджае міма яго. У гэты момант ён злавіў мячык. Але ўжо праз некалькі секунд хлопец чуе гук аварыі.

Жулі ([[Жульет Бінош]]) прачынаецца ў лякарні. Урач са спачуваннем паведамляе ёй, што і яе муж Патрыс, і яе дачка Анна загінулі ў аварыі. Даведаўшыся, што засталася адна, Жулі вырашае [[Самагубства|скончыць жыццё самагубствам]], аднак, ужо набраўшы поўны рот таблетак, адмаўляецца ад сваёй задумы. Неўзабаве сябар Патрыса Аліўе ({{нп5|Бенуа Рэжан||fr|Benoît Régent}}) прыносіць Жулі мініяцюрны тэлевізар, каб тая магла сачыць за пахаваннем з лякарні. Муж Жулі, Патрыс дэ Курсі, быў вядомым кампазітарам, яго пахаванне асвятляюць [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]], прысутныя мноства публічных асоб, якія ўзносяць яму хвалу. На даччыной труне значацца даты: «''26 красавіка 1985 — 7 верасня 1992''».

Пасля выпіскі з лякарні да Жулі наведваецца журналістка ({{нп5|Элен Венсан||fr|Hélène Vincent}}). Яна цікавіцца лёсам апошняга твора Патрыса — «''Канцэрта на аб’яднанне Еўропы''», а таксама пытаецца, ці праўда, што Жулі сама пісала мужавы творы. Аднак Жулі адмаўляецца гутарыць. Яна вырашае парваць усе сувязі з мінулым жыццём, забыцца на яго любымі сродкамі, бо ўспаміны прычыняюць ёй невыносны боль. Яна пазбаўляецца ад іх з мужам маёмасці, выстаўляе на продаж іх асабняк, знішчае ноты з незавершаным канцэртам. У змаганні з набягаючымі хвалямі болю Жулі не грэбуе нічым: яна спрабуе заглушыць свой боль, моцна абдзіраючы руку аб каменную сцяну; калі знаходзіць у сваёй торбе ледзянец дачкі — у роспачы згрызае яго. У празе знішчыць мінулае яна «''здраджвае мужу''», праводзячы сваю апошнюю ноч у асабняку з сябрам Патрыса Аліўе, які заўжды быў закаханы ў яе. Раніцай Жулі развітваецца з ім і выходзіць, не пакінуўшы адраса. Яна вяртае сабе дзявочае прозвішча — Віньён, і асталёўваецца ў парыжскай кватэры на {{нп5|Вуліца Муфтар|вуліцы Муфтар|en|Rue Mouffetard}}. Са свайго мінулага жыцця яна захоўвае толькі жырандолю з сінімі шкельцамі, якая вісела ў пакоі яе дачушкі.

Цяпер жыццё Жулі, пазбаўленае прывязанасцяў, плыве ціха і аднастайна: яна абжывае сваю кватэру, ходзіць у кавярню на каву з марожаным, плавае ў басейне. Яна адмяжоўваецца ад успамінаў пра мінулае, пазбягае блізкіх зносін з людзьмі ды імкнецца ўвогуле не ўмешвацца ў жыцці іншых. Аднак гэта аказваецца не так проста. Аднаго разу, седзячы ў кавярні, яна чуе як вулічны флейтыст іграе мелодыю, што нагадвае ёй музыку мужа. Іншым разам да яе звяртаюцца суседзі з просьбай падпісаць паперу, каб выселіць з дома прастытутку Люсіль ([[Шарлот Веры]]), але Жулі адмаўляецца. Даведаўшыся пра гэта, ужо Люсіль прыходзіць выказаць удзячнасць, і насуперак волі Жулі між імі завязваецца сяброўства.

Жулі даведваецца, што яе шукае хлопец, які быў сведкам аварыі. Пры сустрэчы, малады чалавек аддае ёй нацельны [[крыж]]ык, што знайшоў ля машыны, і расказвае пра апошнія словы Патрыса. Жулі ўзяць крыжык адмаўляецца. Неўзабаве яе знаходзіць Аліўе, які вось ужо некалькі месяцаў беспаспяхова шукаў яе. Аліўе вельмі моцна яе кахае, але Жулі адштурхвае яго.

Аднойчы сярод ночы Жулі прачынаецца ад тэлефоннага званка. Люсіль у роспачы просіць, каб Жулі прыехала да яе, і тая неахвотна згаджаецца. Люсіль расказвае Жулі, што гэтай ноччу ўбачыла сярод наведвальнікаў бардэля свайго бацьку. Гэта моцна шакіравала яе, і таму ёй патрэбна была падтрымка. Падчас размовы Люсіль заўважае, што Жулі паказваюць па тэлевізары. У рэпартажы вядзецца гаворка пра тое, што Аліўе захаваў копію партытуры яе мужа і хоча працягнуць пісаць канцэрт. Аднак Аліўе кажа, што пранікнуць у задумы Патрыса складана і калі хто і мог бы яму дапамагчы ў гэтым, то толькі Жулі. Жулі знаходзіць Аліўе, яна абурана яго ўчынкамі і ўсё ж згаджаецца дапамагчы. Сярод рэчаў мужа, якія захаваў Аліўе, Жулі знаходзіць фотаздымак, на якім Патрыс выяўлены разам з невядомай жанчынай. Жулі даведваецца, што ў яе мужа на працягу некалькіх гадоў быў раман з жанчынай па імі Сандрын ({{нп5|Фларанс Пернэль||fr|Florence Pernel}}), якая працуе адвакатам. Жулі вырашае сустрэцца з ёй і высочвае Сандрын. Уступіўшы з ёй у размову, Жулі даведваецца, што тая цяжарная ад свайго палюбоўніка Патрыса. Жулі бачыць на шыі Сандрын крыжык — падарунак Патрыса — і разумее, што Патрыс сапраўды кахаў гэтую жанчыну. Замест таго, каб загарэцца нянавісцю да сваёй былой саперніцы і нябожчыка-мужа, Жулі робіць нешта нечаканае. Яна адмяняе продаж свайго асабняка і прапануе Сандрын і яе будучаму дзіцяці пасяліцца там.

У заключнай частцы фільма выконваецца дапісаны Аліўе і Жулі «''Канцэрт на аб’яднанне Еўропы''». Сольны жаночы голас у суправаджэнні хора спявае на грэчаскай мове так званы «''[[Гімн любові]]''», тэкст 13-га раздзела [[Першы ліст да Карынфян Святога Апостала Паўла|Першага ліста да Карынцянаў]]. У той жа час на экране змяняюцца выявы людзей. Любоўныя твары Жулі і Аліўе. Хлопец Антуан, на шыі якога крыжык, што пакінула яму Жулі. У доме састарэлых памірае маці Жулі. Твар Люсіль на фоне чырвонай сцэны бардэля. Твар Сандрын, якая пры дапамозе {{нп5|Ультрагукавое даследаванне|ультрагуку|en|Medical ultrasound}} глядзіць на хлопчыка ў сваім чэраве. Зрэнка Аліўе, у якой адлюстроўваецца аголеная фігура Жулі. І твар самой Жулі, якая ўпершыню з моманту трагедыі плача.

== Акцёрскі склад ==
{{Спіс роляў
| [[Жульет Бінош]] | ''Жулі дэ Курсі (у дзявоцтве Віньён)''
| {{нп5|Бенуа Рэжан||fr|Benoît Régent}} | ''Аліўе Бенуа''
| {{нп5|Фларанс Пернэль||fr|Florence Pernel}} | ''Сандрын''
| [[Шарлот Веры]] | ''Люсіль, прастытутка, суседка Жулі''
| [[Эмануэль Рыва]] | ''мадам Віньён, маці Жулі''
| {{нп5|Элен Венсан||fr|Hélène Vincent}} | ''журналістка''
| {{нп5|Філіп Вальтэр||fr|Philippe Volter}} | ''агент па нерухомасці''
| {{нп5|Клод Дзюнетон||fr|Claude Duneton}} | ''урач''
| [[Яцак Асташэўскі]] | ''флейтыст''
| {{нп5|Юг Кестэр||fr|Hugues Quester}} | ''Патрыс дэ Курсі, кампазітар, муж Жулі''
| {{нп5|Фларанс Віньён||fr|Florence Vignon}} | ''перапісчыца''
| [[Жулі Гае]] | ''адвакат у зале чакання''
| [[Жулі Дэльпі]] | ''Дамінік (гераіня фільма «[[Тры колеры: Белы]]»)''
| [[Збігнеў Замахоўскі]] | ''Караль Караль (герой фільма «[[Тры колеры: Белы]]»)''
}}

== Вытворчасць ==
=== Задума і праца над сцэнарыем ===
[[Выява:Krzysztof Kieślowski.jpg|міні|справа|x220пкс|[[Кшыштаф Кеслёўскі]], рэжысёр і суаўтар сцэнарыя фільма.]]
На стварэнне трылогіі «''[[Тры колеры]]''» Кеслёўскага, як і ў выпадку з тэлецыклам «''[[Дэкалог (тэлецыкл)|Дэкалог]]''», натхніў яго суаўтар [[Кшыштаф Пясевіч]]{{sfn|Insdorf|1999}}. Кожны фільм трылогіі тым ці іншым чынам павінен быў акцэнтаваць увагу на адным з ідэалаў [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]], адлюстраваных у [[дэвіз]]е «''[[Свабода, роўнасць, братэрства]]''». Паводле слоў Кеслёўскага, тэма фільма «''Тры колеры: Сіні''» — гэта [[свабода]], а дакладней свабода эмацыйная, а не свабода ў сацыяльным ці палітычным значэнні. Наконт узнікнення ідэі сюжэта фільма Пясевіч расказаў: «''Аднойчы ўвечары я ўбачыў па тэлевізары гутарку з польскім кампазітарам. З ім была яго жонка. Я сказаў сабе, што гэтая жанчына, напэўна, іграе важную ролю ў яго жыцці. Гэта зыходны пункт „Сіняга“ — фільма пра свабоду''»&lt;ref&gt;Паводле гутаркі Кшыштафа Пясевіча для Télérama, [[верасень]] [[1993]] года.&lt;/ref&gt;{{sfn|Amiel (ed.)|1997}}.

Падчас працы над фільмам сцэнарый «''Сіняга''» падвяргаўся шматлікім зменам. Так, напрыклад, паводле першапачатковай задумы Кеслёўскага, пасля трагедыі галоўная гераіня мусіла пакінуць Парыж і адправіцца ў правінцыю, падалей ад людзей. Аднак у фінальнай версіі сцэнарыя ўсё адбываецца наадварот: Жулі пераязджае ў Парыж, каб «''згубіцца ў натоўпе''»{{sfn|Kieślowski, Stok (ed.)|1993|p=223}}. Вялікая колькасць змен была звязана з выкрэсліваннем: дзеля стварэння большай драматычнай напругі Кеслёўскі пакідаў толькі самыя важныя сцэны, вобразы і персанажаў{{sfn|Insdorf|1999}}.

У адрозненне ад «''[[Дэкалог (тэлецыкл)|Дэкалога]]''», паміж часткамі якога існавала мноства сюжэтных перасячэнняў, у «''Трох колеры''» сувязяў менш. Гэта было звязана з тым, што фільмы здымаліся ў трох розных краінах з трыма рознымі здымачнымі камандамі. У «''Сінім''» ёсць толькі адна сцэна, звязаная з іншай часткай трылогіі — гэта сцэна ў Палацы правасуддзя, дзе Жулі на імгненне становіцца сведкай судовага працэсу паміж Дамінік і Каралем з «''Белага''»{{sfn|Kieślowski, Stok (ed.)|1993|p=220}}.

=== Падбор акцёраў і праца над ролямі ===
[[Выява:Juliette Binoche Cabourg 2015.jpg|міні|злева|x220пкс|alt=Жульет Бінош|[[Жульет Бінош]], выканаўца галоўнай ролі.]]
Галоўную ролю ў фільме «''Тры колеры: Сіні''» выканала французская актрыса [[Жульет Бінош]]. Дзеля гэтай ролі актрыса адхіліла прапанову [[Стывен Спілберг|Стывена Спілберга]] сыграць у «''[[Парк юрскага перыяду (фільм)|Парку юрскага перыяду]]''». У гутарцы для «''[[The Guardian]]''» актрыса прызналася, што натхненнем для ролі Жулі паслужыла яе сяброўка Верніс Клір, якая згубіла мужа і дзіця. «''На момант пачатку здымкаў Сіняга я ведала яе ўжо пяць гадоў. Мы шмат гаварылі пра яе гора, бо пазнаёміліся праз год пасля таго, як гэта адбылося. Так што я была сведкай таго, як яна адраджалася''»&lt;ref name=&quot;The Guardian, Interview with Juliette Binoce&quot; /&gt;.

Ролю мадам Віньён, маці Жулі, сыграла французская актрыса [[Эмануэль Рыва]]. Яе вобраз меў узмацніць тэму забыцця і страты ўспамінаў. На працягу фільма Жулі некалькі разоў наведвае сваю маці ў доме састарэлых, але тая не можа ўспомніць, хто такая Жулі. Выбар актрысы на гэтую ролю выклікае асацыяцыі з карцінай [[Ален Рэнэ|Алена Рэнэ]] «''[[Хірасіма, любоў мая]]''» ([[1959 год у гісторыі кіно|1959]]), дзе Эмануэль Рыва іграла ролю жанчыны, апантанай страхам забыцця{{sfn|Insdorf|1999}}.

Важным для рэжысёра быў вобраз Антуана, сведкі аўтакатастрофы, ролю якога сыграў {{нп5|Ян Трэгуэ||fr|Yann Trégouët}}. Кеслёўскі прызнаваўся, што ў нейкім сэнсе сам стаў прататыпам персанажа&lt;ref name=&quot;L’Express, Interview with Kieslowski&quot; /&gt;{{sfn|Amiel (ed.)|1997}}: {{Цытата|Мне было 17, я вандраваў са спадарожнымі машынамі і гадзінамі чакаў на ціхай дарозе. У канцы дня я сядзеў на абочыне, паўшы духам. Праехала машына, не спыняючыся. Я добра яе памятаю, гэта быў {{нп5|Wartburg||en|Wartburg (marque)}}, зроблены ва [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|Усходняй Германіі]]. Кіроўца быў адзін. Я падумаў: «Ідзі к чорту!» Праз секунду я пачуў шум і ўбачыў: машына толькі што ўрэзалася ў дрэва. Я адчуваў сябе вельмі вінаватым. Я быў адказны за смерць гэтага чалавека… Калі я пісаў сцэнарый для «Сіняга», гэтая сцэна ўзнікла з майго мінулага&lt;ref name=&quot;L’Express, Interview with Kieslowski&quot; /&gt;.}}

Ролю вулічнага флейтыста выканаў сапраўдны музыкант, які пазней удзельнічаў у запісе саўндтрэка да фільма — [[Яцак Асташэўскі]]. Па сюжэце Жулі, седзячы ў кафэ, чуе яго гранне і пазнае мелодыю, напісаную яе мужам. Яна цікавіцца ў флейтыста, адкуль ён ведае гэтую мелодыю, але той адказвае, што сам яе прыдумаў. Гэты вобраз з’яўляецца своеасаблівай ілюстрацыяй да наступнага выказвання Кеслёўскага: «''Усе музычныя ноты ўжо існуюць, чакаючы, што нехта выстраіць іх у пэўным парадку. Два розныя чалавекі ў розных месцах могуць стварыць адну і тую ж мелодыю — гэта менавіта тое, што яднае людзей''»{{sfn|Insdorf|1999}}.

=== Здымкі і каларыстычнае рашэнне ===
[[Выява:Slawomir Idziak 2010.jpg|міні|справа|x220пкс|[[Славомір Ідзяк]], аператар фільма.]]
Трылогія была знята ў надзвычай кароткі тэрмін. Здымкі «''Сіняга''» праходзілі ў перыяд з [[Верасень|верасня]] па [[лістапад]] [[1992]] года, здымкі астатніх двух фільмаў былі скончаны ўжо ў [[Май|маі]] [[1993]] года{{sfn|Insdorf|1999}}. Як і ў выпадку з «''[[Дэкалог (тэлецыкл)|Дэкалогам]]''» для кожнай часткі быў абраны асобны аператар: у «''Сінім''» гэта [[Славомір Ідзяк]], які раней працаваў з Кеслёўскім над фільмамі «''[[Шнар (фільм, 1976)|Шнар]]''», «''[[Кароткі фільм пра забойства]]''», «''[[Дэкалог, пяць]]''» і «''[[Падвойнае жыццё Веранікі]]''». Характэрнай асаблівасцю «''Сіняга''» з’яўляецца каларыстычнае рашэнне, адпаведнае назве фільма. Як тлумачыў Ідзяк: «''Наш сіні колер моцны, агрэсіўны, штучны… што не мае нічога агульнага з натуральным сінім, які знаходзіцца побач''»{{sfn|Woodward (ed.)|2009|p=152}}.

Сіні колер пранізвае ўвесь фільм. Аналізуючы вобраз сіняга колеру [[Анет Інсдарф]] адзначае, што ён мае як літаральныя, так і метафарычныя ўвасабленні. Сярод літаральных вобразаў, напрыклад, адзенне Жулі — на ёй заўсёды «''чорнае і сіняе''»: сінія джынсы, чорны пінжак і майка; або сіняе чарніла, якім яна запісвае ноты. Круглая форма сініх нот у сваю чаргу «''рыфмуецца''» з сінімі пацерамі жырандолі. Метафарычнае выкарыстанне сіняга колеру можна ўбачыць у выяве вялізнага басейна, дзе ў адзіноце плавае Жулі: спакойная сіняя паверхня першапачаткова сімвалізуе ўцёкі, адыходжанне ад рэальнасці, але менавіта ў вадзе Жулі двойчы спыняецца і задыхаецца, раптам ахопленая фрагментамі няскончанага канцэрта. У гэтым выпадку басейн ужо сімвалізуе незавершаную жалобу{{sfn|Insdorf|1999}}.

На працягу ўсяго фільма Ідзяк выкарыстоўвае ў асноўным сінія фільтры. Аднак для кантрасту практычна гэтак жа часта выкарыстоўваюцца жаўтаватыя, бурштынавыя і залацістыя колеры. Кеслёўскаму было патрэбна цёплае адценне, каб зрабіць сіні колер яшчэ больш выразным. Гэты кантраст бачны з першых жа сцэн фільма, якія паказваюць паездку Жулі з сям’ёй. Мы бачым твар дачкі Жулі скрозь задняе шкло аўтамабіля, бурштынава-жоўтыя агні ліхтароў у тунэлі адбіваюцца на шкле і пераліваюцца на твары дзяўчынкі. Цёплыя колеры, якія яе акружаюць, ствараюць пачуццё бяспекі, але знешні ад машыны свет напоўнены халоднымі сіняватымі адцяннямі і ўказваюць на падманлівасць гэтага пачуцця{{sfn|Revell|1998}}.

=== Мантаж ===
У сваёй аўтабіяграфіі Кеслёўскі выказваў думку, што фільм па-сапраўднаму нараджаецца не ў працэсе здымкаў, але падчас мантажу. Здымкі ж — гэта толькі збор матэрыялу, падрыхтоўка магчымасцяў{{sfn|Kieślowski, Stok (ed.)|1993|p=202}}. Рэжысёр мантажу {{нп5|Жак Віта||en|Jacques Witta}}, які раней ужо працаваў з Кеслёўскім над фільмам «''[[Падвойнае жыццё Веранікі]]''», расказваў: «''Было знята трыццаць версій „Сіняга“ з рознымі структурамі і сюжэтам. Фільм развіваўся і змяняўся''»{{sfn|Insdorf|1999}}.

Сярод мантажных прыёмаў, якія выкарыстоўваюцца ў фільме, варта назваць адмысловыя зацямненні, кожнае з якіх узнікае пасярод сцэны. Экран зацямняецца, некалькі секунд застаецца чорным, пасля чаго выява вяртае гледача ў той жа момант, на якім фільм спыніўся. У сваёй аўтабіяграфіі Кеслёўскі так тлумачыў гэты ход: {{Цытата|У гэтым фільме мы выкарыстоўваем некалькі зацямненняў. Зацямненне азначае, што прайшоў нейкі час. Канец сцэны — зацямненне — новы план. У фільме чатыры такія зацямненні, і ўсе яны служаць для адной мэты. Мы хочам у гэтыя чатыры моманты паказаць час вачыма Жулі. Для яе час стаіць на месцы. Напрыклад, такая сцэна: прыходзіць журналістка, вітаецца. Першае зацямненне. Перш чым Жулі адкажа, праходзіць дзве секунды. Між дзвюма фразамі для Жулі праходзіць вечнасць. Музыка вяртаецца да яе, а час спыняецца{{sfn|Kieślowski, Stok (ed.)|1993|p=215—216}}.}}

=== Праца з гукам ===
У адрозненне ад папярэдняга фільма «''[[Падвойнае жыццё Веранікі]]''», дзе Кеслёўскі працаваў адразу з 14 гукааператарамі, над гукам для «''Сіняга''» ад пачатку і да канца працаваў адзін {{нп5|Жан-Клод Ларо||fr|Jean-Claude Laureux}}{{sfn|Kieślowski, Stok (ed.)|1993}}. У фільме гук адразу набывае сэнсавую нагрузку, даючы гледачу разуменне таго, што не паказана на экране. Так у першай жа сцэне шум машын апярэджвае выяву руху па аўтастрадзе. Аварыя, якая служыць завязкай фільма, таксама вырашана акустычным чынам: спачатку гук тармазоў, удар — потым выява разбітай машыны. Першае ўспрыняццё вобраза Жулі таксама гукавое: цяжкае дыханне і пёрка падушкі, якое ім калыхаецца. На працягу ўсяго фільма Кеслёўскі, працуючы з гукааператарам, падкрэслівае і ўзмацняе гукі: з шумам падае крышка раяля, калі Жулі збіраецца пакінуць дом, нарастае грукат, калі ў дзверы яе кватэры калоціць мужчына, за якім гоняцца, трэск дзвярэй, якія зачыняюцца за Жулі, пакідаючы яе на лесвічнай пляцоўцы сярод ночы, громкі піск нованароджаных мышанят у кладоўцы Жулі, віск дзяцей у басейне{{sfn|Insdorf|1999}}. Некаторыя гукі ў фільме носяць наўмысна сімвалічны характар. Так, паводле слоў Ларо, Кеслёўскі папрасіў яго ўставіць у эпізод, дзе за Жулі зачыняюцца дзверы, гук аддаленай аўтамабільнай аварыі&lt;ref&gt;Паводле гутаркі Жан-Клода Ларо для Télérama, [[верасень]] [[1993]] года.&lt;/ref&gt;.

=== Музыка ===
{{Урэзка
 | Выраўноўванне = right
 | Шырыня = 400px
 | Загаловак = Гімн Любові
 | Змест = &lt;small&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;Калі я гавару мовамі людзей і анёлаў, а любові не маю, я — як медзь звонкая або гулкія цымбалы. &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;Калі маю дар прароцтва і спазнаў усе таямніцы, і маю ўсякія веды і паўнату веры, каб перастаўляць горы, а любові не маю, то я — нішто. &lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;Калі раздам усю маёмасць сваю і аддам цела сваё на спаленне, а любові не маю, няма мне з гэтага ніякай карысці. &lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;Любоў доўгацярплівая, любоў ласкавая, не зайздросціць, любоў не пыхлівая, не ганарыцца, &lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;не бессаромная, не шукае свайго, не гневаецца, не памятае зла, &lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;не радуецца несправядлівасці, але радуецца разам з праўдай. &lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;Усё зносіць, усяму верыць, на ўсё спадзяецца, усё церпіць. &lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;Любоў ніколі не мінае. Не так як прароцтвы, якія спыняцца, ці мовы, якія змоўкнуць, ці веды, якія скончацца. &lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;Бо мы часткова пазнаем і часткова прарочым, &lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;а калі настане дасканалае, тады тое, што частковае, знікне. &lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;Калі я быў дзіцём, то як дзіця гаварыў, як дзіця думаў, як дзіця разважаў; а калі стаў мужчынам, то пакінуў дзіцячае. &lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;Бо цяпер мы бачым праз люстэрка, цьмяна, а тады — тварам у твар. Цяпер я ведаю часткова, тады ж спазнаю так, як і я спазнаны. &lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt;А цяпер трываюць вера, надзея і любоў — гэтыя тры, але найбольшая з іх — любоў&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=|частка=Першае пасланне да Карынцянаў|загаловак=Новы Запавет|арыгінал=|спасылка=|адказны=Секцыя па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла Камісіі Божага Культу і Дысцыпліны Сакрамэнтаў пры Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=[[Про Хрысто]]|год=2017|том=|старонкі=398—399|старонак=688|серыя=|isbn=978-985-7074-80-8|тыраж=2000|ref=}}&lt;/ref&gt;.&lt;/small&gt;
 | Подпіс = &lt;small&gt;«''[[Новы Запавет]]''», «''[[Першы ліст да Карынфян Святога Апостала Паўла|Першае пасланне да Карынцянаў]]''», 13)&lt;/small&gt;
}}
{{Асноўны артыкул|Тры колеры: Сіні (саўндтрэк)}}
Фільм «''Тры колеры: Сіні''» стаў чарговай сумеснай працай Кшыштафа Кеслёўскага і кампазітара [[Збігнеў Прайснер|Збігнева Прайснера]]. У параўнанні з папярэднімі сумеснымі працамі рэжысёра і кампазітара, дзе музыка таксама грала значную ролю ў стварэнні адмысловай атмасферы карціны, а часам аказвала ўплыў на сюжэт, у «''Сінім''» музыка займае адно з галоўных месцаў утварэння сюжэта.

[[Выява:Zbigniew Preisner.JPG|міні|злева|x220пкс|alt=Збігнеў Прайснер|[[Збігнеў Прайснер]], аўтар музыкі да фільма.]]
Сюжэт фільма развіваецца вакол «''Канцэрта на аб’яднанне Еўропы''», які ствараецца на працягу ўсяго фільма галоўнымі героямі. Аўтарства большай часткі музыкі, што гучыць у «''Сінім''», Прайснер аддае персанажам фільма: кампазітару Патрысу, яго жонцы Жулі, калегу Патрыса Аліўе, вулічнаму флейтысту. Апрача музыкі, якую па сюжэце пішуць героі фільма, у карціне можна пачуць і чарговы твор выдуманага галандскага кампазітара канца XVIII стагоддзя [[Ван дэн Будэнмаер]]а — пахавальны марш.

У межах фільма пытанне наконт аўтарства канцэрта — ці была Жулі аўтарам мужавай музыкі — застаецца адкрытым{{sfn|Insdorf|1999}}. Сам Кеслёўскі выказваў думку, што Жулі, верагодна, была суаўтаркай мужа: «''Я не ўпэўнены, якая яе роля тут. Для [[Марын Карміц|Марына Карміца]] Жулі — аўтар музыкі, для мяне — не… Але яна рэдагуе, выпраўляе ноты''»{{sfn|Amiel (ed.)|1997}}. У сваёй аўтабіяграфіі Кеслёўскі ўдакладняў сваё бачанне ролі Жулі: «''Магчыма, яна з тых, хто не ў стане ствараць музыку, але яна цудоўная рэдактарка ўжо напісанага. Яна ўсё бачыць, у яе выдатнае аналітычнае мышленне і талент да ўдасканалення рэчаў. Спісаны нотны ліст някепскі, але пасля яе выпраўленняў музыка становіцца цудоўнай. Не так і важна, суаўтар яна ці аўтар, карэктуе яна ці стварае''»{{sfn|Kieślowski, Stok (ed.)|1993|p=224}}.

Пры працы над фільмам практычна ўся музыка пісалася да пачатку здымкаў&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Geoffrey Macnab, Chris Darke.|загаловак=Working with Kieślowski|арыгінал=|спасылка=|выданне=Sight and Sound|тып=|месца=|год=1996|том=6|нумар=5|старонкі=20}}&lt;/ref&gt;. Кеслёўскі гаворыць, што «''ў пэўным сэнсе, „Сіні“ здымаўся як ілюстрацыя да музыкі''»{{sfn|Russell, Young|2000}}.

За музыку да фільма Збігнеў Прайснер быў узнагароджаны Прэміяй [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]&lt;ref name=&quot;LAFCA, Awards for 1993&quot; /&gt;, а таксама намініраваны на «''[[Залаты глобус]]''»&lt;ref name=&quot;Golden Globes&quot; /&gt; і «''[[Сезар]]''»&lt;ref name=&quot;Cesar&quot; /&gt;. [[Тры колеры: Сіні (саўндтрэк)|Саўндтрэк карціны]] быў выдадзены [[7 снежня]] [[1993]] года лэйблам «''[[Virgin Records|Virgin]]''»&lt;ref name=&quot;AllMusic&quot; /&gt; і стаў сёмым альбомам у кар’еры Збігнева Прайснера. Рэліз саўндтрэка займеў папулярнасць ва ўсім свеце, а ў Польшчы атрымаў статус залатога&lt;ref name=&quot;ZPAV, Złote płyty 1996&quot; /&gt;, а потым плацінавага дыска&lt;ref name=&quot;ZPAV, Platynowe płyty 1996&quot; /&gt;. Саўндтрэк сабраў шматлікія хвалебныя водгукі і неаднаразова перавыдаваўся&lt;ref name=&quot;Discogs&quot; /&gt;.

== Выхад і прызнанне ==

=== Пракат і зборы ===
Карціна «''Тры колеры: Сіні''» выйшла на экраны ў верасні [[1993]] года. Галоўны прэм’ерны паказ адбыўся 5 верасня на юбілейным [[Венецыянскі кінафестываль 1993|50-ым Венецыянскім кінафестывалі]]. Апроч таго фільм дэманстраваўся на кінафестывалях у {{нп5|Тэльюрайд (Каларада)|Тэльюрайдзе|en|Telluride, Colorado}} (3 верасня), [[Таронта]] (17 верасня), [[Грэйтэр-Садберы|Садберы]] (верасень), [[Чыкага]] (8 і 9 кастрычніка)&lt;ref name=&quot;Chicago Reader, 29th Chicago International Film Festival: The Week's Worth&quot; /&gt;, [[Нью-Ёрк]]у (12 кастрычніка)&lt;ref name=&quot;IMDb, release&quot; /&gt;.

Упершыню карціна выйшла ў шырокі пракат у Францыі 8 верасня 1993 года&lt;ref name=&quot;IMDb, release&quot; /&gt;. Агульная колькасць прададзеных білетаў склала 1 237 416, а фільм заняў у Францыі 27-е месца па зборах за 1993 год&lt;ref name=&quot;JPBox Office, France&quot; /&gt;. У Польшчы, на радзіме рэжысёра, прэм’ера фільма адбылася 10 кастрычніка&lt;ref name=&quot;IMDb, release&quot; /&gt;. У Германіі пракат стартаваў 4 лістапада 1993 года. Агульная колькасць прададзеных білетаў склала 437 536&lt;ref name=&quot;JPBox Office&quot; /&gt;.

Распаўсюджваннем фільма ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатах Амерыкі]] займаўся кінапрадзюсар [[Харві Вайнштэйн]] і яго кампанія «''{{нп5|Miramax Films||en|Miramax}}''»&lt;ref name=&quot;Harvey Weinstein, To Smoke and Drink in L.A.&quot; /&gt;. У амерыканскі пракат фільм выйшаў [[30 лістапада]] 1993 года. За прэм’ерны ўікенд фільм сабраў толькі 6 413 долараў. Аднак агулам зборы ў амерыканскім пракаце дасягнулі сумы 1 324 974 долары&lt;ref name=&quot;Box Office Mojo&quot; /&gt;.

=== Рэйтынгі ===
{{Рэйтынгі
|rev1 = ''[[AllMovie]]''
|rev1Score = {{rating|4.5|5}}&lt;ref name=&quot;AllMovie&quot; /&gt;
|rev2 = ''[[Empire (часопіс)|Empire]]''
|rev2Score = {{rating|5|5}}&lt;ref name=&quot;Empire&quot; /&gt;
|rev3 = ''[[FilmAffinity]]''
|rev3Score = {{rating|7.5|10}}&lt;ref name=&quot;FilmAffinity&quot; /&gt;
|rev4 = ''[[Internet Movie Database]]''
|rev4Score = {{rating|8.0|10}}&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
|rev5 = ''[[Metacritic]]''
|rev5Score = {{rating|8.5|10}}&lt;ref name=&quot;Metacritic&quot; /&gt;
|rev6 = ''[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]''
|rev6Score = {{rating|3.5|4}}&lt;ref name=&quot;Roger Ebert, 1994&quot; /&gt;
|rev7 = ''[[Rotten Tomatoes]]''
|rev7Score = {{rating|9.8|10}}&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot; /&gt;
|rev8 = ''[[КиноПоиск]]''
|rev8Score = {{rating|7.7|10}}&lt;ref name=&quot;KinoPoisk&quot; /&gt;
}}
Паводле даных папулярнага агрэгатара крытычных аглядаў «''[[Rotten Tomatoes]]''» сярод 44 прафесійных крытыкаў 43 далі станоўчую ацэнку фільму, што складае 98 %. Глядацкі рэйтынг склаў 93 % на аснове амаль 40 тысяч галасоў. Абагуленае меркаванне крытыкаў, апублікаванае на сайце гучыць наступным чынам: {{Цытата|У фільме «''Тры колеры: Сіні''» ёсць моманты, якія візуальна захапляюць, знаходзяць эмацыйны водгук, створаныя рэжысёрам і суаўтарам сцэнарыя [[Кшыштаф Кеслёўскі|Кшыштафам Кеслёўскім]] — а ў дадатак ён можа пахваліцца выдатнай акцёрскай ігрой [[Жульет Бінош]]&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot; /&gt;.}}

Іншы папулярны агрэгатар крытычных аглядаў, «''[[Metacritic]]''», дае фільму сярэднюю ацэнку ў 85 балаў са 100 магчымых на аснове 9 рэцэнзій прафесійных крытыкаў. Карыстальніцкі рэйтынг на гэтым рэсурсе складае 8.9/10&lt;ref name=&quot;Metacritic&quot; /&gt;.

=== Крытыка ===
Вядомы амерыканскі кінакрытык [[Роджэр Эберт]] у сваім першапачатковым аглядзе [[11 лютага]] [[1994]] года ацаніў фільм 3,5 зоркамі з 4&lt;ref name=&quot;Roger Ebert, 1994&quot; /&gt;. Аднак пазней, [[9 сакавіка]] [[2003]] года выпусціў новую рэцэнзію, у якой удастоіў усю трылогію «''[[Тры колеры]]''» 4 зорак і змясціў яе ў свой спіс «''[[Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)|Выдатных фільмаў]]''»&lt;ref name=&quot;Roger Ebert, 2003&quot; /&gt;. У рэцэнзіі для «''[[Washington Post]]''» Хэл Хінсан заявіў: «''Для Кеслёўскага тонкасць — гэта рэлігія. Ён намякае або падразумявае — робіць усё, каб не раскрыць свае карты''»&lt;ref name=&quot;Washington Post, Hal Hinson&quot; /&gt;. Харлан Кенэдзі назваў «''Сіні''» шэдэўрам, сказаўшы, што рэжысёр «''выдатны фокуснік сучаснага кіно: гуманіст, пераапрануты ў мізантропа, чорны маг, які выцягвае ўсмешлівага белага труса з шапкі якраз тады, калі ўжо клічуць экзарцыста''»{{sfn|Kennedy|1993}}. {{нп5|Дэвід Стэрыт||en|David Sterritt}} сказаў у аглядзе для «''Cinéaste''», што «''метафізіка Кеслёўскага больш гуманістычная і псіхалагічная, чым дактрынальная ці тэалагічная''»{{sfn|Sterritt|1994}}. Дэйв Кер з часопіса «''Film Comment''» заўважыў, што аператар Славомір Ідзяк «''здымае з такой малой глыбінёй рэзкасці, такой дакладнай фокуснай адлегласцю, што яго аб’ектыў ледзь утрымлівае маленькі прадмет у полі зроку''»{{sfn|Kehr|1993}}. Вінсэнт Ам’ель з часопісу «''Positif''» заўважыў, што фільм Кеслёўскага падкрэслівае «''пасрэдніцтва выявы, яе ілюзорную якасць''»{{sfn|Wilson|1998}}. Ліза Нэсельсан з часопіса «''[[Variety]]''» асабліва высока ацаніла музыку Збігнева Прайснера, «''чые громападобныя акорды абуджаюць памяць, страту і прывіднае абяцанне еўрапейскага адзінства''». Яна кажа, што музыка ў гэтым фільме «''самастойны персанаж, які яскрава выражае тое, чаго, здаецца, не хапае маўклівай Жулі''»&lt;ref name=&quot;Variety, Lisa Nesselson&quot; /&gt;. У той жа час Нэсельсан сцвярджае, што, як і ў «''Падвойным жыцці Веранікі''», «''французскія персанажы Кеслёўскага выглядаюць спрошчанымі ў параўнанні з польскімі''»&lt;ref name=&quot;Variety, Lisa Nesselson&quot; /&gt;.

Насуперак пераважнай большасці аглядальнікаў, якія ўхвалілі карціну, некаторыя рэцэнзенты ўспрынялі фільм больш крытычна. {{нп5|Дэрэк Малкальм||en|Derek Malcolm}} з «''[[The Guardian]]''» сказаў, што слабасцю «''Сіняга''» з’яўляецца яго поўная схематычнасць, якая аднак кампенсуецца неверагоднай эмацыйнай сілай фільма&lt;ref name=&quot;The Guardian, Derek Malcolm&quot; /&gt;. Адам Марс-Джонс у артыкуле для «''[[The Independent]]''» раскрытыкаваў падыход Кеслёўскага: даследаваць ідэю праз сюжэт. Марс-Джонс выказаў думку, што гледачы «''будуць занадта занятыя, спрабуючы прасачыць за сюжэтам, якім бы нязначным ён ні быў, каб адчуць, што яны нейкім чынам судакранаюцца са спадчынай [[Вялікая французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]]''»&lt;ref name=&quot;The Independent, Adam Mars-Jones&quot; /&gt;. Жан Балье ў часопісе «''Ciné-Bulles''» выказаў меркаванне, што «''Сіні''», як і папярэдні фільм Кеслёўскага «''[[Падвойнае жыццё Веранікі]]''», хутчэй нагадвае «''практыкаванне ў стылі''»{{sfn|Beaulieu|1994}}. Адзін з самых негатыўных водгукаў на фільм належыць {{нп5|Вінсэнт Кэнбі|Вінсэнту Кэнбі|en|Vincent Canby}}, які ў артыкуле для «''[[The New York Times]]''» выказаў думку, што неверагодна багатая кампазіцыя фільма далёкая ад пазнавальнага жыцця, што фільм «''поўны містычнай бравады''» і пры гэтым «''мёртвы''». Кэнбі завяршае сваю рэцэнзію наступным выказваннем: «''„Сіняму“ не спакусіць гледача сваімі вельмі складанымі, музычна фармальнымі схемамі. Апавяданне занадта каштоўнае і абсурднае. Інтэрпрэтацыя, якой яно патрабуе, здаецца дылетанцкай''»&lt;ref name=&quot;The New York Times, Vincent Canby&quot; /&gt;.

=== Узнагароды ===
Фільм «''Тры колеры: Сіні''» здабыў ажно сем прызоў на [[Венецыянскі кінафестываль 1993|50-ым Венецыянскім кінафестывалі]], у тым ліку галоўную ўзнагароду кінафестывалю — «''[[Залаты леў|Залатым ільвом]]''». Апроч таго фільм быў удастоены трох прэмій «''[[Сезар]]''», трох намінацый на «''[[Залаты глобус]]''», намінацыі на [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Еўрапейскую кінапрэмію за найлепшы фільм]] і многіх іншых узнагарод&lt;ref name=&quot;IMDb, awards&quot; /&gt;.

Паводле інфармацыі сайта «''[[Internet Movie Database]]''» фільм меў 21 узнагароду і 18 намінацый&lt;ref name=&quot;IMDb, awards&quot; /&gt;:
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot;|Кінафестываль / Кінапрэмія
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 90px&quot;|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}}
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 250px&quot;|Прэмія / Катэгорыя
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 120px&quot;|Намінант(ы)
!scope=&quot;col&quot;|Вынік
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}}
|-
|rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Венецыянскі кінафестываль]]
|rowspan=&quot;7&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1993-09-11&quot;|[[Венецыянскі кінафестываль 1993|31.08-11.09.1993]]
|{{Залаты леў}}
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|rowspan=&quot;3&quot;|&lt;ref name=&quot;ASAC dati&quot; /&gt;
|-
|{{нп5|Кубак Вольпі — найлепшая актрыса|«''Кубак Вольпі''» — найлепшая актрыса|uk|Кубок Вольпі за найкращу жіночу роль}}
|data-sort-value=&quot;Бінош Жульет&quot;|[[Жульет Бінош]]
|{{won}}
|-
|«''{{нп5|Залатая Азэла||en|Golden Osella}}''» — найлепшая аператарская праца
|data-sort-value=&quot;Ідзяк Славомір&quot;|[[Славомір Ідзяк]]
|{{won}}
|-
|«''Залатая Хлапушка''» — найлепшы фільм
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|rowspan=&quot;4&quot;|
|-
|Малы Залаты леў
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|-
|Прэмія OCIC
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|-
|Прэмія Пасінэці — найлепшая актрыса
|data-sort-value=&quot;Бінош Жульет&quot;|Жульет Бінош
|{{won}}
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|Чыкагскі кінафестываль||en|Chicago International Film Festival}}
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1993-10-24&quot;|[[Чыкагскі кінафестываль 1993|08-24.10.1993]]
|Спецыяльны прыз журы
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|&lt;ref name=&quot;Chicago Reader, 29th Chicago International Film Festival: Mired in the Present&quot; /&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1993-12-11&quot;|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1993|11.12.1993]]
|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]]
|data-sort-value=&quot;Прайснер Збігнеў&quot;|[[Збігнеў Прайснер]]
|{{won}}
|rowspan=&quot;2&quot;|&lt;ref name=&quot;LAFCA, Awards for 1993&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times, LAFCA 1993&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Baltimore Sun, LAFCA 1993&quot; /&gt;
|-
|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы замежны фільм]]
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{nom}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Супольнасць ланцуга прэмій]]
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1993-??-??&quot;|1993
|Найлепшая актрыса
|data-sort-value=&quot;Бінош Жульет&quot;|Жульет Бінош
|{{nom}}
|rowspan=&quot;2&quot;|&lt;ref name=&quot;ACCA 1993&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IMDb, ACCA 1993&quot; /&gt;
|-
|Найлепшая аператарская праца
|data-sort-value=&quot;Ідзяк Славомір&quot;|Славомір Ідзяк
|{{nom}}
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Нацыянальнае таварыства кінакрытыкаў ЗША]]
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-01-03&quot;|{{нп5|Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША 1994|03.01.1994|en|1993 National Society of Film Critics Awards}}
|[[Прэмія Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове]]
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{nom}}
|&lt;ref name=&quot;NSFC Awards&quot; /&gt;
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Гоя (прэмія)|Гоя]]
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-01-21&quot;|{{нп5|Гоя (прэмія, 1993)|21.01.1994|en|8th Goya Awards}}
|[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]]
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|&lt;ref name=&quot;FilmAffinity, Goya 1994&quot; /&gt;
|-
|rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Залаты глобус]]
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-01-22&quot;|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 1994)|22.01.1994|en|51st Golden Globe Awards}}
|{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — драма|Найлепшая жаночая роля — драма|en|Golden Globe Award for Best Actress in a Motion Picture – Drama}}
|data-sort-value=&quot;Бінош Жульет&quot;|Жульет Бінош
|{{nom}}
|rowspan=&quot;3&quot;|&lt;ref name=&quot;Golden Globes&quot; /&gt;
|-
|{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую арыгінальную музыку|Найлепшая арыгінальная музыка|en|Golden Globe Award for Best Original Score}}
|data-sort-value=&quot;Прайснер Збігнеў&quot;|Збігнеў Прайснер
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}}
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{nom}}
|-
|rowspan=&quot;9&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Сезар]]
|rowspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-02-26&quot;|[[Сезар (прэмія, 1994)|26.02.1994]]
|[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]]
|data-sort-value=&quot;Бінош Жульет&quot;|Жульет Бінош
|{{won}}
|rowspan=&quot;9&quot;|&lt;ref name=&quot;Cesar&quot; /&gt;
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» самай шматабяцальнай актрысе|Самая шматабяцальная актрыса|en|César Award for Most Promising Actress}}
|data-sort-value=&quot;Пернэль Фларанс&quot;|{{нп5|Фларанс Пернэль||en|Florence Pernel}}
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны ці адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны ці адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}}
|data-sort-value=&quot;Кеслёўскі Кшыштаф&quot;|Кшыштаф Кеслёўскі, [[Кшыштаф Пясевіч]]
|{{nom}}
|-
|[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]]
|data-sort-value=&quot;Прайснер Збігнеў&quot;|Збігнеў Прайснер
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}}
|data-sort-value=&quot;Флажале Уільям&quot;|{{нп5|Уільям Флажале||fr|William Flageollet}}, {{нп5|Жан-Клод Ларо||fr|Jean-Claude Laureux}}
|{{won}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}}
|data-sort-value=&quot;Ідзяк Славомір&quot;|Славомір Ідзяк
|{{nom}}
|-
|{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}}
|data-sort-value=&quot;Віта Жак&quot;|{{нп5|Жак Віта||fr|Jacques Witta}}
|{{won}}
|-
|[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]]
|data-sort-value=&quot;Кеслёўскі Кшыштаф&quot;|Кшыштаф Кеслёўскі
|{{nom}}
|-
|[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]]
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{nom}}
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў||en|Círculo de Escritores Cinematográficos}}
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-03-01&quot;|{{нп5|Медалі Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў 1994|01.03.1994|ca|Medalles del Cercle d'Escriptors Cinematogràfics de 1993}}
|[[Медаль Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм]]
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|&lt;ref name=&quot;CEC 1994&quot; /&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|Тарнаўская кінапрэмія||pl|Tarnowska Nagroda Filmowa}}
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-03-13&quot;|{{нп5|Тарнаўская кінапрэмія 1994|09-13.03.1994|pl|8. Tarnowska Nagroda Filmowa}}
|Прыз глядацкіх сімпатый
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|rowspan=&quot;2&quot;|
|-
|Спецыяльная ўзнагарода маладзёвага журы
|data-sort-value=&quot;Прайснер Збігнеў&quot;|Збігнеў Прайснер
|{{won}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Сан Жордзі (кінапрэмія)|Сан Жордзі]]
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-05-30&quot;|[[Сан Жордзі (прэмія, 1994)|30.05.1994]]
|Найлепшы замежны фільм
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|rowspan=&quot;2&quot;|&lt;ref name=&quot;La Vanguardia, 31 Mayo 1994&quot; /&gt;
|-
|Найлепшая актрыса ў замежным фільме
|data-sort-value=&quot;Бінош Жульет&quot;|Жульет Бінош
|{{won}}
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|Турыя (прэмія)|Турыя|es|Premios Turia}}
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-07-01&quot;|[[Турыя (прэмія, 1994)|01.07.1994]]
|Галасаванне чытачоў — найлепшы замежны фільм
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|&lt;ref name=&quot;Turia&quot; /&gt;
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|Залаты жук (прэмія)|Залаты жук|en|Guldbagge Awards}}
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-10-31&quot;|{{нп5|Залаты жук (прэмія, 1994)|31.10.1994|en|29th Guldbagge Awards}}
|{{нп5|Прэмія «Залаты жук» за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм|en|Guldbagge Award for Best Foreign Film}}
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{nom}}
|
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Еўрапейская кінапрэмія|Фелікс]]
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-11-27&quot;|[[Еўрапейская кінапрэмія 1994|27.11.1994]]
|[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]]
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{nom}}
|&lt;ref name=&quot;European Film Academy, Nominations 1994&quot; /&gt;
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Асацыяцыя пісьменнікаў і кінасцэнарыстаў Андалузіі]]
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-??-??&quot;|[[Прэмія Асацыяцыі пісьменнікаў і кінасцэнарыстаў Андалузіі 1994|1994]]
|Найлепшы замежны фільм
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|&lt;ref name=&quot;ASECAN 1994&quot; /&gt;
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|Гільдыя нямецкага артхаус-кінематографа||de|Arbeitsgemeinschaft Kino – Gilde deutscher Filmkunsttheater}}
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-??-??&quot;|1994
|{{нп5|Кінапрэмія гільдыі||de|Gilde-Filmpreis}} — Замежны фільм — Золата
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[Сярэбраная стужка]]
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1994-??-??&quot;|{{нп5|Сярэбраная стужка (прэмія, 1994)|1994|it|Nastri d'argento 1994}}
|{{нп5|Прэмія «Сярэбраная стужка» за найлепшы дубляж|Найлепшы дубляж|it|Nastro d'argento al miglior doppiaggio}}
|data-sort-value=&quot;Каромпай Алесандра&quot;|{{нп5|Алесандра Каромпай||it|Alessandra Korompay}} (дубляж Жульет Бінош)
|{{won}}
|
|-
|style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|{{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Турцыі||en|Turkish Film Critics Association}}
|align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;1995-??-??&quot;|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Турцыі 1995|1995]]
|Найлепшы замежны фільм
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{Draw|2-е месца}}
|
|-
|rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#eaecf0;&quot;|[[20/20 (прэмія)|20/20]]
|rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; data-sort-value=&quot;2014-02-27&quot;|[[20/20 (прэмія, 2014)|27.02.2014]]
|Найлепшы фільм на замежнай мове
|data-sort-value=&quot;Тры колеры: Сіні&quot;|«''Тры колеры: Сіні''»
|{{won}}
|rowspan=&quot;3&quot;|&lt;ref name=&quot;20/20 Awards, Awards&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;20/20 Awards, Winners Announced&quot; /&gt;
|-
|Найлепшая жаночая роля
|data-sort-value=&quot;Бінош Жульет&quot;|Жульет Бінош
|{{nom}}
|-
|Найлепшая аператарская праца
|data-sort-value=&quot;Ідзяк Славомір&quot;|Славомір Ідзяк
|{{nom}}
|}

== Аналіз ==

=== Сімвалізм сіняга колеру ===
Стывен Вудвард у сваім дэтальным аналізе фільма звярнуў увагу на нетрадыцыйнасць, з якой Кеслёўскі трактуе асноўны колер з пункту гледжання яго сімволікі. Вудвард адзначыў, што ў бальнічнай сцэне «''ўлічваючы асацыяцыі сіняга святла і пахавальнай музыкі, сіні, здаецца, утрымлівае агульнапрыняты сэнс жалобы і дэпрэсіі''»{{sfn|Woodward|2017|p=64}}. Тым не менш, музычнае суправаджэнне падкрэслівае ўсё большую барацьбу Жулі з мелодыяй, якая нагадвае ёй пра пачуццё жалобы{{sfn|Woodward|2017|p=66}}; сімволіка сіняга колеру спалучаецца з такімі рэквізітамі, як напоўнены вадой басейн, у які гераіня пагружаецца, каб заглушыць гук мужавай кампазіцыі{{sfn|Woodward|2017|p=67}}. Але мелодыя «''па-ранейшаму цячэ''», пачуццё жалобы заглушыць не атрымоўваецца, і Жулі паддаецца гэтаму пачуццю ў фінальнай сцэне, вытрыманай у сініх танах{{sfn|Woodward|2017|p=68}}.

=== Інтэрпрэтацыі ===
[[Славай Жыжак]] заўважыў, што лозунг «''[[Свабода, роўнасць, братэрства]]''», які выкарыстоўваецца ў трылогіі «''Тры колеры''», нельга адрываць ад хрысціянскіх багаслоўскіх цнотаў — веры, надзеі і любові. Паводле Жыжака, «''Сіні''» звязвае свабоду і любоў. «''Свабода з’яўляецца сапраўдным вызваленнем толькі тады, калі яна падтрымліваецца Любоўю, любасным прыняццем іншых (у „Сінім“ Жулі праходзіць шлях ад халоднай, абстрактнай свабоды да рэальнай свабоды ў любові да іншых)''»{{sfn|Žižek|2001|p=155}}. Гэтая Любоў, аднак, набывае спецыфічную форму, бо апошні «''сексуальны акт, падчас якога Жулі даходзіць да прасвятлення, пастаўлены як яе ўласная самотная фантазія, падзея падобная на сон, якая на самай справе не звязана з кантактам з іншым чалавекам''»{{sfn|Žižek|2001|p=163}}. Славенскі псіхааналітык таксама сцвярджаў, што Жулі доўгі час фетышызавала ідэалізаваную памяць пра свайго мужа, якая абясцэнілася весткай пра яго здраду ёй. Такім чынам, «''Сіні''», паводле слоў Жыжэка, «''фільм не пра жалобу, а пра стварэнне ўмоў для жалобы: толькі ў апошняй сцэне фільма Жулі можа пачаць пераадоленне жалобы''»{{sfn|Žižek|2001|p=167}}.

Эма Уілсан разглядала «''Сіні''» як твор постмадэрнісцкага мастацтва, які адлюстроўвае змест філасофскай канцэпцыі {{нп5|Фрэдрык Джэймісан|Фрэдрыка Джэймісана|en|Fredric Jameson}}. Паводле Уілсан, «''фільм ставіць пад сумненне патэнцыял свайго асяроддзя і паказвае, якім чынам сугестыўная моц […] вобразаў пакуты аказалася выцеснена''»{{sfn|Wilson|1998|p=356}}. Пол Коўтс пісаў, што «''Сіні''» «''абвяшчае форму трылогіі ў яе трохчасткавай схеме: ад першаснага насілля — насілля, якое звязана з усімі нараджэннямі, — да фіналу, якім з’яўляецца любоў; насілле і любоў элегантна закрываюць пустэчу і няяснасць, якія бянтэжаць Жулі''»{{sfn|Coates|2002|p=50}}.

== Крыніцы ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;20/20 Awards, Awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://2020awards.org/nominees/2014-nominees-5th-annual-2020-awards/|title=2014 Nominees – 5th Annual 20/20 Awards|publisher=Сайт «''20/20 Awards''»|lang=en|accessdate=2019-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190430111137/http://2020awards.org/nominees/2014-nominees-5th-annual-2020-awards/|archivedate=30 красавіка 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;20/20 Awards, Winners Announced&quot;&gt;{{cite web|url=http://2020awards.org/2014/02/27/the-5th-annual-2020-award-winners-announced-2/|title=The 5th Annual 2020 Award Winners Announced|date=2014-02-27|publisher=Сайт «''20/20 Awards''»|lang=en|accessdate=2019-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171126042335/http://2020awards.org/2014/02/27/the-5th-annual-2020-award-winners-announced-2/|archivedate=26 лістапада 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ACCA 1993&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.awardscircuit.com/acca/acca-1993/|title=ACCA 1993|publisher=Сайт [[Супольнасць ланцуга прэмій|Супольнасці ланцуга прэмій]]|lang=en|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190722044038/http://www.awardscircuit.com/acca/acca-1993/|archivedate=2019-07-22}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;AllMovie&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/blue-v131104|title=Blue (1993) — Krzysztof Kieslowski|author=|date=|publisher=«''[[AllMovie]]''»|lang=en|accessdate=2019-05-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;AllMusic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/trois-couleurs-bleu-virgin-mw0000622254|title=Trois Couleurs: Bleu (Original Film Soundtrack) – Zbigniew Preisner|author=|date=|publisher=[[AllMusic]]|lang=en|accessdate=2019-11-25}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ASAC dati&quot;&gt;{{cite web|url=http://asac.labiennale.org/it/passpres/cinema/annali.php?m=66&amp;c=p|title=50. Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica|publisher=la Biennale di Venezia: Archivio Storico delle Arti Contemporanee|lang=it|accessdate=2019-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220714055806/http://asac.labiennale.org/it/passpres/cinema/annali.php?m=66&amp;c=p|archivedate=14 ліпеня 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ASECAN 1994&quot;&gt;{{cite web|url=http://asecan-cine.blogspot.com/2001/05/1994-xii-premios-asecan.html|title=1994: XII PREMIOS ASECAN|author=|date=2001-05-01|publisher=Блог Асацыяцыі пісьменнікаў і кінасцэнарыстаў Андалузіі|lang=es|accessdate=2021-08-26}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Baltimore Sun, LAFCA 1993&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1993-12-13-1993347094-story.html|title='Schindler,' 'Piano' top L.A. critics' awards|author=|date=1993-12-13|publisher=«''[[Baltimore Sun]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-29}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;BFI&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7c1b61df/sightandsoundpoll2012|title=Votes for Three Colours Blue (1993)|publisher=Сайт [[Брытанскі інстытут кіно|Брытанскага інстытута кіно]]|lang=en|accessdate=2019-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191214125042/https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7c1b61df/sightandsoundpoll2012|archivedate=14 снежня 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Box Office Mojo&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0108394/|title=Three Colors: Blue (1993) — Box Office Mojo|publisher=«''[[Box Office Mojo]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;CEC 1994&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cinecec.com/EDITOR/premios/palmares/1993.htm|title=Premios del CEC a la producción española de 1993|publisher=Сайт {{нп5|Кола пісьменнікаў-кінематаграфістаў||en|Círculo de Escritores Cinematográficos}}|lang=es|accessdate=2021-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506183648/http://www.cinecec.com/EDITOR/premios/palmares/1993.htm|archivedate=6 мая 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Cesar&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.academie-cinema.org/ceremonie/palmares.html?annee=1994|title=Palmarès 1994 — 19ème Cérémonie des César|publisher=Афіцыйны сайт «Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа»|lang=fr|accessdate=2019-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191114070345/http://www.academie-cinema.org/ceremonie/palmares.html?annee=1994|archivedate=14 лістапада 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Chicago Reader, 29th Chicago International Film Festival: Mired in the Present&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.chicagoreader.com/chicago/29th-chicago-international-film-festival-mired-in-the-present/Content?oid=882916|title=29th Chicago International Film Festival: Mired in the Present|author=Jonathan Rosenbaum|date=1993-10-07|publisher=«''Chicago Reader''»|lang=en|accessdate=2019-11-25|archive-date=1 жніўня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801140711/https://www.chicagoreader.com/chicago/29th-chicago-international-film-festival-mired-in-the-present/Content?oid=882916|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Chicago Reader, 29th Chicago International Film Festival: The Week's Worth&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.chicagoreader.com/chicago/29th-chicago-international-film-festival-the-weeks-worth/Content?oid=882917|title=29th Chicago International Film Festival: The Week's Worth|author=|date=1993-10-07|publisher=«''Chicago Reader''»|lang=en|accessdate=2019-11-25|archive-date=20 красавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420052656/https://www.chicagoreader.com/chicago/29th-chicago-international-film-festival-the-weeks-worth/Content?oid=882917|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Discogs&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/Zbigniew-Preisner-Trois-Couleurs-Bleu-Bande-Originale-Du-Film/master/333097|title=Zbigniew Preisner – Trois Couleurs: Bleu (Bande Originale Du Film)|author=|date=|publisher=[[Discogs]]|lang=en|accessdate=2019-11-25}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;European Film Academy, Nominations 1994&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.europeanfilmacademy.org/1994.92.0.html|title=European Film Academy: Nominations 1994|author=|date=|publisher=Афіцыйны сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2019-11-29}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Empire&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/three-colours-blue/review/|title=Three Colours: Blue Review|author=Marcus Trower|date=2006-01-27|publisher=«''[[Empire (часопіс)|Empire]]''»|lang=en|accessdate=2019-05-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;FilmAffinity&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/film597294.html|title=Three Colours: Blue (1993) — FilmAffinity|author=|date=|publisher=«''[[FilmAffinity]]''»|lang=en|accessdate=2019-07-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;FilmAffinity, Goya 1994&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/awards.php?award_id=goya&amp;year=1994|title=Goya Awards (1994) - Spain|author=|date=|publisher=«''[[FilmAffinity]]''»|lang=en|accessdate=2019-07-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Golden Globes&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/film/three-colours-blue-trois-couleurs-bleu|title=Winners &amp; Nominees: Three Colours: Blue (Trois couleurs: Bleu)|author=|date=|publisher=Афіцыйны сайт кінапрэміі «[[Залаты глобус]]»|lang=en|accessdate=2019-05-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Harvey Weinstein, To Smoke and Drink in L.A.&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=[[Харві Вайнштэйн|Harvey Weinstein]].|загаловак=In Memoriam - Krzysztof Kieslowski: To Smoke and Drink in L.A.|арыгінал=|спасылка=https://petey.com/kk/docs/smkedrnk.txt|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221206032530/https://petey.com/kk/docs/smkedrnk.txt|archivedate=2022-12-06|аўтар выдання=|выданне=[[Premiere (часопіс)|Premiere]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=June 1996|выпуск=10|том=9|нумар=|pages=35-37|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en|ref=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0108394/|title=Trois couleurs: Bleu — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2019-05-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IMDb, ACCA 1993&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002990/1993/1|title=Awards Circuit Community Awards (1993)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-08-26}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IMDb, awards&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0108394/awards|title=Trois couleurs: Bleu — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2019-05-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IMDb, release&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0108394/releaseinfo|title=Trois couleurs: Bleu — Release Info|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2019-05-07}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;JPBox Office&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jpbox-office.com/fichfilm.php?id=4548|title=Trois couleurs: Bleu (1993) — JPBox Office|publisher=Сайт «''JPBox Office''»|lang=fr|accessdate=2019-11-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;JPBox Office, France&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jpbox-office.com/fichfilm.php?id=4548&amp;view=2|title=Trois couleurs: Bleu (1993) — JPBox Office|publisher=Сайт «''JPBox Office''»|lang=fr|accessdate=2019-11-21}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Juliette Binoche, Trois couleurs Bleu&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.juliettebinoche.net/trois-couleurs-bleu.html|title=Trois couleurs Bleu — Juliette Binoche: The Art of Being|publisher=Сайт [[Жульет Бінош]]|lang=en|accessdate=2019-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191013050239/http://www.juliettebinoche.net/trois-couleurs-bleu.html|archivedate=13 кастрычніка 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;KinoPoisk&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/film/18348/|title=Три цвета: Синий — КиноПоиск|author=|date=|publisher=Сайт «''[[КиноПоиск]]''»|lang=ru|accessdate=2019-08-05}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;LAFCA, Awards for 1993&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/1993.php|title=19th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2019-11-29}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;La Vanguardia, 31 Mayo 1994&quot;&gt;{{cite web|url=http://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1994/06/02/pagina-53/34390976/pdf.html|title=Edición del martes, 31 mayo 1994, página 53|author=|date=1994-05-31|publisher=«''[[La Vanguardia]]''»|lang=es|accessdate=2019-11-23}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;L’Express, Interview with Kieslowski&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.lexpress.fr/informations/pourquoi-j-arrete-le-cinema_599253.html|title=Krzysztof Kieslowski: &quot;J'arrête. J'en ai assez du cinéma, je n'en peux plus&quot;|author=Gilles Médioni, Dominique Simonnet|date=1994-09-01|publisher=Сайт часопіса «''{{нп5|L’Express||en|L'Express}}''»|lang=fr|accessdate=2022-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220104071528/https://www.lexpress.fr/informations/pourquoi-j-arrete-le-cinema_599253.html|archivedate=2022-01-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times, LAFCA 1993&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-12-13-ca-1521-story.html|title=L.A. Critics Pick ‘Schindler’s List’ as Best Picture : Awards: Best director honors, however, go to Jane Campion for ‘The Piano,’ which wins in five categories. Anthony Hopkins and Holly Hunter win acting nods.|author=David J. Fox, Charles Champlin|date=1993-12-13|publisher=«''[[Los Angeles Times]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-29}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Metacritic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/three-colors-blue|title=Trois couleurs: Bleu Reviews — Metacritic|author=|date=|publisher=«''[[Metacritic]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-11}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NSFC Awards&quot;&gt;{{cite web|url=https://nationalsocietyoffilmcritics.com/about-2/|title=Past Awards — National Society of Film Critics|author=|date=|publisher=Сайт [[Нацыянальнае таварыства кінакрытыкаў ЗША|Нацыянальнага таварыства кінакрытыкаў ЗША]]|lang=en|accessdate=2021-08-26}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Roger Ebert, 1994&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/blue-1994|title=Blue Movie Review &amp; Film Summary (1994) — Roger Ebert|author=[[Роджэр Эберт]]|date=1994-02-11|publisher=[[Роджэр Эберт]]|lang=en|accessdate=2019-05-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Roger Ebert, 2003&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-three-colors-trilogy-blue-white-red|title=Three Colors Trilogy: Blue, White, Red Movie Review — Roger Ebert|author=[[Роджэр Эберт]]|date=2003-03-09|publisher=[[Роджэр Эберт]]|lang=en|accessdate=2019-05-01}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Rotten Tomatoes&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/three_colors_blue|title=Three Colors: Blue (Trois Couleurs: Bleu) (1993) — Rotten Tomatoes|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Rotten Tomatoes]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-11}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;The Guardian, Derek Malcolm&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2011/nov/09/three-colours-blue-review|title=Three Colours Blue — review|author=Derek Malcolm|date=1993-10-14|publisher=Сайт «''[[The Guardian]]''»|lang=en|accessdate=2019-07-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;The Guardian, Interview with Juliette Binoce&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2011/nov/09/three-colours-blue-review|title=Transcript of the Guardian Interview with Juliette Binoce at BFI Southbank, London|author=|date=2008-09-02|publisher=Сайт «''[[The Guardian]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-11}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;The Independent, Adam Mars-Jones&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-surviving-the-guillotine-adam-mars-jones-reviews-three-colours-blue-by-krzysztof-kieslowski-1510860.html|title=FILM / Surviving the guillotine: Adam Mars-Jones reviews Three Colours Blue by Krzysztof Kieslowski|author=Adam Mars-Jones|date=1993-10-15|publisher=Сайт «''[[The Independent]]''»|lang=en|accessdate=2019-12-14}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;The New York Times, Vincent Canby&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1993/12/04/movies/review-film-blue-the-first-installment-of-a-tricolor-trilogy.html|title=Review/Film; 'Blue,' the First Installment of a Tricolor Trilogy|author=Vincent Canby|date=1993-12-04|publisher=Сайт «''[[The New York Times]]''»|lang=en|accessdate=2019-12-15}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;TSPDT&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.theyshootpictures.com/kieslowskikrzysztof.php|title=Krzysztof Kieslowski's Acclaimed Films|publisher=Сайт «''TSPDT''»|lang=en|accessdate=2019-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200411131236/http://www.theyshootpictures.com/kieslowskikrzysztof.php|archivedate=11 красавіка 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Turia&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.carteleraturia.com/iii-premis-turia-1994/|title=III Premis Turia 1994|author=|date=|publisher=Сайт «''Cartelera Turia''»|lang=|accessdate=2019-07-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Variety, Lisa Nesselson&quot;&gt;{{cite web|url=https://variety.com/1993/film/reviews/three-colors-blue-1200433359/|title=Three Colors: Blue|author=Lisa Nesselson|date=1993-09-14|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Washington Post, Hal Hinson&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/bluerhinson_b00980.htm|title='Blue'|author=Hal Hinson|date=1994-03-04|publisher=Сайт «''[[Washington Post]]''»|lang=en|accessdate=2019-11-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ZPAV, Platynowe płyty 1996&quot;&gt;{{cite web|url=http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/platynoweplyty/cd/archiwum.php?year=1996|title=Platynowe płyty CD — Archiwum — przyznane w 1996 roku|author=|date=|publisher=Związek Producentów Audio-Video|lang=pl|accessdate=2019-11-29|archive-date=16 студзеня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160116070427/http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/platynoweplyty/cd/archiwum.php?year=1996|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ZPAV, Złote płyty 1996&quot;&gt;{{cite web|url=http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=1996|title=Złote płyty CD — Archiwum — przyznane w 1996 roku|author=|date=|publisher=Związek Producentów Audio-Video|lang=pl|accessdate=2019-11-29|archive-date=8 лістапада 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108145517/http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=1996|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
=== Кнігі ===
* {{кніга|ref=Amiel (ed.)|аўтар=|загаловак=Krzysztof Kieslowski: Textes réunis et présentés par Vincent Amiel|арыгінал=|спасылка=|адказны=Edited by Vincent Amiel|выданне=|месца=|выдавецтва=|год=1997|pages=|allpages=|серыя=|isbn=}}
* {{кніга|ref=Andrew|аўтар=Geoff Andrew.|частка=|загаловак=The ʻThree Coloursʼ Trilogy|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=x3JZAAAAMAAJ|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=BFI Pub.|год=1998|том=|pages=|allpages=96|серыя=BFI modern classics|isbn=0-85170-569-3}}
* {{кніга|ref=Anker|аўтар=Roy M. Anker.|частка=The Construction of Meaning in Kieslowski’s Three Colors: Blue|загаловак=Catching Light: Looking for God in the Movies|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=aUS2aGq1GRYC|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=Wm. B. Eerdmans Publishing|год=2004|том=|pages=|allpages=402|серыя=|isbn=0-8028-2795-0}}
* {{кніга|ref=Coleman, Tillman|аўтар=Lindsay Coleman, Joakim Tillman.|загаловак=Contemporary Film Music: Investigating Cinema Narratives and Composition|выдавецтва=Palgrave Macmillan UK|год=2017|pages=|allpages=XVI, 272|isbn=978-1-137-57374-2}}
* {{кніга|ref=Haltof|аўтар=Marek Haltof.|частка=|загаловак=The Cinema of Krzysztof Kieślowski: Variations on Destiny and Chance|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=0YtOUjZuZtgC|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=Wallflower Press|год=2004|том=|pages=|allpages=xiv, 191|серыя=Directors' Cuts|isbn=1-903364-91-4}}
* {{кніга|ref=Insdorf|аўтар=[[Анет Інсдарф|Annette Insdorf]].|частка=|загаловак=Double Lives, Second Chances: The Cinema of Krzysztof Kieslowski|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=IOccAQAAIAAJ|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=Miamax|год=1999|том=|pages=|allpages=240|серыя=|isbn=}}
* {{кніга|ref=Kickasola|аўтар=Joseph Kickasola.|частка=|загаловак=The Films of Krzysztof Kieslowski: The Liminal Image|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=OO62cTdxi6sC|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=A&amp;C Black|год=2004|том=|pages=|allpages=332|серыя=|isbn=978-0-82641-559-2}}
* {{кніга|ref=Kieślowski, Stok (ed.)|аўтар=[[Кшыштаф Кеслёўскі|Krzysztof Kieślowski]], Danusia Stok.|частка=|загаловак=Kieślowski on Kieślowski|арыгінал=|спасылка=|адказны=Edited by Danusia Stok|выданне=|месца=London|выдавецтва=Faber and Faber|год=1993|том=|pages=|allpages=xxiii, 268|серыя=|isbn=0-571-16733-0}}
* {{кніга|ref=Russell, Young|аўтар=Mark Russell, James Young.|частка=|загаловак=Film Music: Screencraft|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=Woburn, MA: Focal Press|год=2000|pages=|allpages=|серыя=|isbn=}}
* {{кніга|ref=Woodward (ed.)|аўтар=|загаловак=After Kieślowski: The Legacy of Krzysztof Kieślowski|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=2ia_037H9_cC|адказны=Edited by Steven Woodward|выданне=|месца=|выдавецтва=Wayne State University Press|год=2009|pages=|allpages=247|серыя=Contemporary Film and Television Series|isbn=978-0-8143-3326-6}}
* {{кніга|ref=Žižek|аўтар=Slavoj Žižek.|загаловак=The Fright of Real Tears: Krzysztof Kieślowski Between Theory and Post-theory|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=xJKPvgEACAAJ|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=BFI Publishing|год=2001|pages=|allpages=213|серыя=|isbn=}}

=== Артыкулы ===
* {{артыкул|ref=Beaulieu|аўтар=Jean Beaulieu.|загаловак=La vie en bleu|арыгінал=|спасылка=https://www.erudit.org/fr/revues/cb/1994-v13-n2-cb1124452/33914ac/|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=Ciné-Bulles|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1994|выпуск=|том=13|нумар=2|старонкі=40—41|isbn=|issn=1923-3221|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=fr}}
* {{артыкул|ref=Canby|аўтар=Vincent Canby.|загаловак=Review/Film; 'Blue,' the First Installment of a Tricolor Trilogy|арыгінал=|спасылка=https://www.nytimes.com/1993/12/04/movies/review-film-blue-the-first-installment-of-a-tricolor-trilogy.html|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=[[The New York Times]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1993-12-04|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=16|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Coates|аўтар=Paul Coates.|загаловак=Kieślowski and the Antipolitics of Color: A Reading of the &quot;Three Colors&quot; Trilogy|арыгінал=|спасылка=https://www.jstor.org/stable/1225851|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=Cinema Journal|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2002|выпуск=|том=41|нумар=2|старонкі=41—66|isbn=|issn=0009-7101|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Hinson|аўтар=Hal Hinson.|загаловак='Blue'|арыгінал=|спасылка=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/bluerhinson_b00980.htm|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=[[Washington Post]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1994-03-04|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Kehr|аўтар=Dave Kehr.|загаловак=To Save the World: Kieślowski's THREE COLORS Trilogy|арыгінал=|спасылка=https://www.jstor.org/stable/43455737|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=Film Comment|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1993|выпуск=|том=30|нумар=6|старонкі=10—13, 15—18, 20|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Kennedy|аўтар=Harlan Kennedy.|загаловак=Review: Mostra happy fella|арыгінал=|спасылка=https://www.jstor.org/stable/43456900|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=Film Comment|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1993|выпуск=|том=29|нумар=6|старонкі=64—66|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Malcolm|аўтар=Derek Malcolm.|загаловак=Three Colours Blue – review|арыгінал=|спасылка=https://www.theguardian.com/film/2011/nov/09/three-colours-blue-review|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=[[The Guardian]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1993-10-14|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Mars-Jones|аўтар=Adam Mars-Jones.|загаловак=FILM / Surviving the guillotine: Adam Mars-Jones reviews Three Colours Blue by Krzysztof Kieslowski|арыгінал=|спасылка=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-surviving-the-guillotine-adam-mars-jones-reviews-three-colours-blue-by-krzysztof-kieslowski-1510860.html|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=[[The Independent]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1993-10-15|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Michalski|аўтар=Milena Michalski.|загаловак=Review|арыгінал=|спасылка=https://www.jstor.org/stable/4211707|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=The Slavonic and East European Review|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1994|выпуск=|том=72|нумар=4|старонкі=790—791|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Nesselson|аўтар=Lisa Nesselson.|загаловак=Three Colors: Blue|арыгінал=|спасылка=https://variety.com/1993/film/reviews/three-colors-blue-1200433359/|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=[[Variety]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1993-09-14|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Paulus, McMaster|аўтар=Irena Paulus, Graham McMaster.|загаловак=Music in Krzysztof Kieślowski's Film &quot;Three Colors: Blue&quot;. A Rhapsody in Shades of Blue: The Reflections of a Musician|арыгінал=|спасылка=https://www.jstor.org/stable/3108380|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=International Review of the Aesthetics and Sociology of Music|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1999|выпуск=|том=30|нумар=1|старонкі=65—91|isbn=|issn=0009-7101|doi=10.2307/3108380|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Revell|аўтар=Sara Revell.|загаловак=An Analysis of how the metaphysical is created through the cinematography in Krzysztof Kieslowski’s “Three Colours” Trilogy|арыгінал=|спасылка=https://petey.com/kk/docs/kiesdis4.txt|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221206033333/https://petey.com/kk/docs/kiesdis4.txt|archivedate=2022-12-06|аўтар выдання=|выданне=Cine Kieslowski|тып=|месца=|выдавецтва=University of Lincolnshire and Humberside, Department of Media|год=1998|выпуск=|том=|нумар=|pages=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Sterritt|аўтар=David Sterritt.|загаловак=Review|арыгінал=|спасылка=https://www.jstor.org/stable/41691135|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=Cinéaste|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1994|выпуск=|том=37|нумар=2|старонкі=60—61|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Wilson|аўтар=Emma Wilson.|загаловак=Three Colours: Blue: Kieslowski, colour and the postmodern subject|арыгінал=|спасылка=https://academic.oup.com/screen/article-abstract/39/4/349/1725499|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=Screen|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1998-12-01|выпуск=|том=39|нумар=4|старонкі=349—362|isbn=|issn=0036-9543|doi=10.1093/screen/39.4.349|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}
* {{артыкул|ref=Woodward|аўтар=Steven Woodward.|загаловак=Blue, on second thought|арыгінал=|спасылка=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/17400309.2017.1265427|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=New Review of Film and Television Studies|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2017-01-02|выпуск=|том=15|нумар=1|старонкі=58—69|isbn=|issn=1740-0309|doi=10.1080/17400309.2017.1265427|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=en}}

== Спасылкі ==
* [http://www.juliettebinoche.net/trois-couleurs-bleu.html Тры колеры: Сіні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191013050239/http://www.juliettebinoche.net/trois-couleurs-bleu.html |date=13 кастрычніка 2019 }} на сайце [[Жульет Бінош]]
* {{AllMovie title|blue-v131104|Тры колеры: Сіні}} {{рэйтынг-5|4.5}} (на 30.04.2019)
* [https://www.filmaffinity.com/en/film597294.html Тры колеры: Сіні] на сайце «[[FilmAffinity]]» {{ref-en}} {{рэйтынг-10|7.5}} (на 03.07.2019)
* [http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=125586 Тры колеры: Сіні] на сайце «FilmPolski.pl» {{ref-pl}}
* [https://www.filmweb.pl/Niebieski Тры колеры: Сіні] на сайце «FilmWeb.pl» {{ref-pl}}
* {{Imdb title|0108394|Тры колеры: Сіні}} {{рэйтынг-10|8.0}} (на 30.04.2019)
* {{Metacritic film|three-colors-blue|Тры колеры: Сіні}} {{рэйтынг-10|8.5}} (на 30.04.2019)
* {{Rotten Tomatoes|three_colors_blue|Тры колеры: Сіні}} {{рэйтынг-10|9.8}} (на 30.04.2019)
* [https://www.kinopoisk.ru/film/18348/ Тры колеры: Сіні] на сайце «[[КиноПоиск]]» {{ref-ru}} {{рэйтынг-10|7.7}} (на 30.04.2019)

{{^}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Тры колеры}}
{{Кшыштаф Кеслёўскі}}
{{Прэмія «Залаты леў»}}
{{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}}

{{^}}
{{Добры артыкул|Кінематограф}}
{{Артыкул года|2019}}

[[Катэгорыя:Тры колеры (кінасерыя)]]
[[Катэгорыя:Фільмы Францыі 1993 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі]]
[[Катэгорыя:Фільмы Польшчы 1993 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы Польшчы]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы Швейцарыі]]
[[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]]
[[Катэгорыя:Фільмы на польскай мове]]
[[Катэгорыя:Фільмы Кшыштафа Кеслёўскага]]
[[Катэгорыя:Фільмы прадзюсара Марына Карміца]]
[[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кшыштафа Кеслёўскага]]
[[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кшыштафа Пясевіча]]
[[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Агнешкі Холанд]]
[[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Эдварда Жэброўскага]]
[[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Славоміра Ідзяка]]
[[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Збігнеў Прайснер]]
[[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Парыжы]]
[[Катэгорыя:Фільмы пра музыку і музыкантаў]]
[[Катэгорыя:Фільмы пра Парыж]]
[[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты леў»]]
[[Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)]]
[[Катэгорыя:50 фільмаў, якія неабходна паглядзець, перш чым памерці]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1993 года]]</text>
      <sha1>rqwy5k34trqm51306zhwt7gtr5doxcf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ітан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>599967</id>
    <revision>
      <id>5165881</id>
      <parentid>4812539</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вядомыя носьбіты */ +1</comment>
      <origin>5165881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="550" sha1="45wa4yo9ktbz0qeebrjlcqot9al0nkx" xml:space="preserve">'''Ітан''' ({{lang-en|Eaton}}) — прозвішча.

== Вядомыя носьбіты ==
* [[Джагер Ітан]] — амерыканскі скейтбардыст, алімпійскі прызёр
* [[Джон Ітан]] — ваенны міністр ЗША
* [[Кортні Ітан]] — аўстралійская актрыса і мадэль
* [[Чжан Ітан]] — амерыканскі матэматык
* [[Эштан Ітан]] — амерыканскі лёгкаатлет
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>45wa4yo9ktbz0qeebrjlcqot9al0nkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Вялікія Нястанавічы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618081</id>
    <revision>
      <id>5166098</id>
      <parentid>4750260</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4534" sha1="hds5m0snj4yykk9xad6t7990b2zexcy" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма                = Праваслаўны храм
|Беларуская назва         = Царква Святога апостала Іаана Багаслова
|Арыгінальная назва       = 
 |Выява                   = [[Файл:Вялікія Нястанавічы. Царква (02).jpg|300px]]
 |Подпіс выявы            =  
 |Шырыня выявы            =
|Сучасны статус       = 
|Краіна                   =  Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   =  Вёска
|Месцазнаходжанне         = [[Вялікія Нястанавічы]]
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |region     =  
 |CoordScale = 
|Канфесія                = [[Праваслаўе]]
|Епархія                  = [[Барысаўская епархія]]
|Благачынне =   [[2-е Лагойскае благачынне]]
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка               = 
|Архітэктурны стыль      =
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік               = 
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне                = 
|Асноўныя даты            = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва     =   2004
|Заканчэнне будаўніцтва  =  2004
|Рэліквіі                 = 
|Сучасны стан    = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Царква Святога апостала Іаана Багаслова''' — мураваны праваслаўны [[храм]] у вёсцы [[Вялікія Нястанавічы]] [[Лагойскі раён|Лагойскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pleschenitsyhram.by/hramy/ |title=Архіўная копія |access-date=14 кастрычніка 2019 |archive-date=13 кастрычніка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191013090049/http://pleschenitsyhram.by/hramy/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
У канцы 1990-х гадоў, дзякуючы святару Сергію Падольскаму, праваслаўныя жыхары вёскі аб’ядналіся ў прыход. Царква была пабудавана ў 2004 годзе на тым месцы, дзе раней знаходзіўся праваслаўны храм, разбураны ў гады савецкай улады.

Храм быў асвячоны [[27 лістапада]] 2004 года мітрапалітам Мінскім і Слуцкім [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэтам]]&lt;ref&gt;http://sobory.ru/article/?object=19578&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
Царква пабудавана ў [[Рэтраспектыўна-рускі стыль|рэтраспектыўна-рускім]] стылі, складаецца з прастакутнага асноўнага аб’ёму і двух’яруснай званіцы з кантаватым шатровым дахам, якія вянчаюць цыбульныя частачкі. Вонкавы дэкор адрозніваецца прастатой&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://planetabelarus.by/sights/tserkov-svyatogo-ioanna-bogoslova-v-bolshikh-nestanovichakh/ |title=Архіўная копія |access-date=14 кастрычніка 2019 |archive-date=29 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129130749/https://planetabelarus.by/sights/tserkov-svyatogo-ioanna-bogoslova-v-bolshikh-nestanovichakh/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/bol_nestan/index.htm#church}}
* {{Архіварта|}}

[[Катэгорыя:Вялікія Нястанавічы]]
[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Лагойскага раёна]]
[[Катэгорыя:Храмы Барысаўскай епархіі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2004 годзе]]
[[Катэгорыя:2004 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі]]</text>
      <sha1>hds5m0snj4yykk9xad6t7990b2zexcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Троіцкая царква (Жлобін)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>623011</id>
    <revision>
      <id>5166127</id>
      <parentid>4471733</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T01:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4386" sha1="04h8f2ci01tkq5o2crjpdlhgk3dk0as" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма                = Праваслаўны храм
|Беларуская назва         = Свята-Троіцкая царква
|Арыгінальная назва    = 
|Выява              = Жлобінскія замалёўкі (08).jpg
|Подпіс выявы      =  
|Шырыня выявы       = 
|Сучасны статус       = 
|Краіна                   = Беларусь
|Назва месцазнаходжання  = Горад
|Месцазнаходжанне           = [[Жлобін]]
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
 |region     =  
 |CoordScale =
|На карце                = Беларусь Гомельская вобласць
|Канфесія                = Праваслаўе
|Епархія                  = [[Гомельская і Жлобінская епархія]]
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка               = царква
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік               = 
|Першае згадванне        = 
|Падстава                = 
|Асноўныя даты            = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва     = 1992
|Заканчэнне будаўніцтва  = 1995
|Прыбудоўкі                  = 
|Рэліквіі                 = 
|Стан    = дзейнічае
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
{{Значэнні|Свята-Троіцкая царква}}
'''Свята-Троіцкая царква''' — праваслаўны храм у горадзе [[Жлобін]] [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Знаходзіцца на [[Вуліца Карла Маркса (Жлобін)|вуліцы Карла Маркса]], 75&lt;ref&gt;[https://hram.by/СвятаТроіцкая_царква_Жлобін_Жлобінскі_Раён Свята-Троіцкая царква] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200920164546/https://hram.by/%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%B0%D0%A2%D1%80%D0%BE%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D0%96%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D1%96%D0%BD_%D0%96%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%A0%D0%B0%D1%91%D0%BD |date=20 верасня 2020 }}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
[[Файл:Жлобінскія замалёўкі (09).jpg|міні|злева]]
У 1886 годзе ў Жлобіне дзейнічаў праваслаўны храм. Падчас [[Другая сусветная вайна|вайны]] царква была разбурана.

[[2 лістапада]] 1992 года правялебны [[Арыстарх (Станкевіч)|Арыстарх]] заклаў камень у падмурак новага храма. [[21 лістапада]] 1995 года храм асвяціў мітрапаліт Мінскі і Слуцкі [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэт]]&lt;ref&gt;[http://zhlobin.cerkov.ru/Храма Святой Живоначальной Троицы, г. Жлобин]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Знаходзіцца на месцы старога храма&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravoslavie.by/hram/g-zhlobin-sobor-v-chest-svjatoj-troicy-1995 |title=СОБОР В ЧЕСТЬ СВЯТОЙ ТРОИЦЫ (1995) |access-date=2 снежня 2019 |archive-date=1 ліпеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701010553/http://pravoslavie.by/hram/g-zhlobin-sobor-v-chest-svjatoj-troicy-1995 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{ГБ|https://globustut.by/zhlobin/index.htm#church}}
* {{Архіварта|}}

[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Жлобінскага раёна]]
[[Катэгорыя:Славутасці Жлобіна]]
[[Катэгорыя:Храмы Гомельскай і Жлобінскай епархіі]]
[[Катэгорыя:Храмы Святой Тройцы]]
[[Катэгорыя:1995 год у Беларусі]]</text>
      <sha1>04h8f2ci01tkq5o2crjpdlhgk3dk0as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Актаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>623113</id>
    <revision>
      <id>5165886</id>
      <parentid>3513241</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Выдалена перасылка на [[Актау]]</comment>
      <origin>5165886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="625" sha1="9hyk5rf77iwmrf2ctjv98j8r9kjhj0w" xml:space="preserve">'''Акта́ў''' ({{lang-fr|Octave}}, {{IPA-fr|ɔktav}}; {{lang-ro|Octav}}) — мужчынскае [[асабовае імя]].

* [[Актаў Бэнчылэ]] (1872—1944) — румынскі жывапісец.
* [[Актаў Крэмазі]] (1827—1879) — канадскі франкамоўны паэт, пісьменнік і кнігар.
* [[Актаў Мірбо]] (1848—1917) — французскі пісьменнік, раманіст, эсэіст і драматург.

== Гл. таксама ==

* [[Актау]] — горад і марскі порт у Казахстане.

{{Disambig}}</text>
      <sha1>9hyk5rf77iwmrf2ctjv98j8r9kjhj0w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165887</id>
      <parentid>5165886</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <origin>5165887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="621" sha1="6er4hf4s7ejhwi2737aga44icuzkdus" xml:space="preserve">'''Акта́ў''' ({{lang-fr|Octave}}, {{IPA-fr|ɔktav}}; {{lang-ro|Octav}}) — мужчынскае асабовае імя.

* [[Актаў Бэнчылэ]] (1872—1944) — румынскі жывапісец.
* [[Актаў Крэмазі]] (1827—1879) — канадскі франкамоўны паэт, пісьменнік і кнігар.
* [[Актаў Мірбо]] (1848—1917) — французскі пісьменнік, раманіст, эсэіст і драматург.

== Гл. таксама ==

* [[Актау]] — горад і марскі порт у Казахстане.

{{Disambig}}</text>
      <sha1>6er4hf4s7ejhwi2737aga44icuzkdus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Міхайлаўская царква (Гомель)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>623446</id>
    <revision>
      <id>5166123</id>
      <parentid>5153697</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22461" sha1="n2hk15uu7hzui4sq02xbgz0o8d0xbn5" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма                = Праваслаўны храм
|Беларуская назва         = Свята-Міхайлаўская царква
|Арыгінальная назва    = 
|Выява              = [[File:Гомель. Царква Святога Міхала Арханёла (з вёскі Вылева).jpg|300px]]
|Подпіс выявы      =  
|Шырыня выявы       = 
|Сучасны статус       = {{ГККРБ 4|313Г000002}}
|Краіна                   = Беларусь
|Назва месцазнаходжання  = Горад
|Месцазнаходжанне           = [[Гомель]]
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
 |region     =  
 |CoordScale =
|На карце                =  
|Канфесія                = [[Праваслаўе]]
|Епархія                  = Гомельская і Жлобінская
|Благачынне              = Гомельскае гарадское 
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка               = [[Царква (збудаванне)|царква]]
|Архітэктурны стыль      = [[Народнае дойлідства Беларусі|народнае дойлідства]] з рысамі [[Руска-візантыйская архітэктура|псеўдарускага стылю]]
|Аўтар праекта            = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік               = 
|Першае згадванне        = 1763
|Падстава                = 
|Асноўныя даты            = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва     = 1904
|Заканчэнне будаўніцтва  = 1909
|Прыбудоўкі                  = 
|Рэліквіі                 = 
|Стан    = дзейнічае
|Сайт                     = 
|Commons                  = Church of St. Michael the Archangel, Homieĺ
}}
{{Значэнні2|Царква Святога Міхаіла}}
'''Свята-Міхайлаўская царква''' — праваслаўны храм у горадзе [[Гомель|Гомелі]], перавезены з вёскі [[Вылева]] [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]]. Дзейнічае як храм-помнік ахвярам [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]]&lt;ref name = &quot;pryhod&quot;/&gt;. Адзіная ў Беларусі царква, перавезеная з [[Зона адчужэння Чарнобыльскай АЭС|Чарнобыльскай зоны адчужэння]]&lt;ref&gt;''Вячаслаў Бандарэнка''. [https://progomel.by/society/spirituality/2018/02/34564.html Цуд: вакол радыяцыя, а ўнутры царквы лічыльнікі Гейгера змаўкалі, або Як храм Святога Архістратыга Міхаіла перанеслі ў Гомель]. — Телескоп, 20 лютага 2018. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== Вылеўская царква ===
Першая царква вядома з 1763 года як [[уніяцтва|уніяцкая]]. Паводле звестак [[Рэвізская сказка|рэвізскай сказкі]] за 1788 год, вёска адносілася да Гомельскай парафіі, святаром быў Сямён Міхайлаў, дзякам — Парфен Агееў&lt;ref name = &quot;pamyats&quot;&gt;{{Крыніцы/Памяць/Добрушскі раён|2}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Свята-Міхайлаўская царква ў Гомелі (перавезена з вёскі Вылева Добрушскага раёна).jpg|250px|thumb|left|Выгляд збоку.]]
Складзенае ў 1838 годзе апісанне царквы паведамляла, што будынак знаходзіўся ў дрэнным стане:
{{цытата|Архангельская, што ў сяле Вылева, царква драўляная ў сценах і дахах трухлявая і вельмі цесная, у даўжыню 6 сажаняў і 2 аршыны, у шырыню 2 сажані і 2 аршыны, мае званіцу... такую ж трухлявую. Іканастас простай работы і ў ім абразы пасрэдныя. Ракою Іпуць, якая ў 1797 годзе перамяніла сваё цячэнне, бераг, на якім стаіць гэтая царква, штогод падмываецца на аршын, і як ад ракі да царквы знаходзіцца прастора з васьмі сажаняў, то царква праз некалькі год падвяргаецца небяспецы, таму замест таго, каб гэтую трухлявую і цесную царкву папраўляць, патрэбна выбудаваць новую, на новым бяспечным месцы, што і прапанаваць памешчыкам, сяляне якіх складаюць гэты прыход князя Варшаўскага графа Паскевіча Эрыванскага і гвардыі паручыка Герарда{{sfn|Буйневіч|2009|с=12}}.}}

У 1839 годзе былі атрыманы сродкі на ўзвядзенне новай царквы, падрыхтаваны праект і асвечана месца пад будаўніцтва. Яно было вылучана падчас генеральнага межавання 1784 года і налічвала 36 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]], з якіх 3 дзесяціны складала сядзібная зямля, 3 дзесяціны — сенажатная і 30 дзесяцін — [[ворная зямля]].

Па інфармацыі 1844 года, не быў накрыты дах і купалы над асноўным аб’ёмам і званіцай, таксама згадваецца, што будоўля праводзілася з адхіленнем ад праекта. Узвядзенне скончылася ў 1846 годзе, пасля чаго пачаліся ўнутраныя работы. У 1847 годзе адбылося асвячэнне храма{{sfn|Буйневіч|2009|с=13}}.

{{цытата| аўтар=  епіскап [[Місаіл (Крылоў)|Місаіл]], «[[Могилёвские епархиальные ведомости]]», 1897|Храм, пабудаваны ў 1848 годзе на сродкі князя Паскевіча Эрыванскага, драўляны, але крэпкі, вонкавы і ўнутраны выгляд храма даволі прыстойны. Руплівасцю прыхаджан храм не раз быў рамантаваны, адноўлены і ўпрыгожаны, толькі малаўмяшчальны. Начынне пасрэднае, рызніца па колькасці дастатковая, а па якасці бедная, бібліятэка пры храме прыстойная.}}
[[Файл:Вельмі прыгожы Храм Святога Архістратыга Міхаіла ... Very beautiful Church of St. Michael the Archangel - panoramio.jpg|thumb|left|250px|Выгляд з боку апсіды.]]
У 1846 годзе адкрылася царкоўна-прыходскае вучылішча. Дзейнічалі тры царкоўныя школы ў вёсках прыхода. Станам на 1899 год, вылеўская царква мела 2764 прыхаджан і звыш 43 дзесяцін зямлі. Яе настаяцелем з’яўляўся Іаан Шабека, які пражываў у [[Ветка|Ветцы]]&lt;ref name = &quot;pamyats&quot;/&gt;. Царкоўна-прыходскае папячыцельства было заснавана ў 1883 годзе.
{{external media
|topic  = 
|align  = 
|width  = 300px
|image1 = [https://www.radzima.org/images/pamatniki/6350/vylevo-cerkovy-6350-1514489779_b1.jpg Царква ў 1960 годзе, фасадная частка.]
|image2 = [https://www.radzima.org/images/pamatniki/6350/vylevo-cerkovy-6350-1542990639_b1.jpg Царква ў 1960 годзе, выгляд збоку.]
|image3 = [https://www.radzima.org/images/pamatniki/6350/vylevo-cerkovy-6350-1514489780_b2.jpg Святар Васіль Канцавы ў царкве, 1960 год.]
|image4 = [https://www.radzima.org/images/pamatniki/6350/hodovyle02-01.jpg Царква ў 1987 годзе, выгляд з боку апсіды.]
}}
З часам храм струхлеў і 28 ліпеня 1904 года [[сінод]] задаволіў хадатайства [[Магілёўская і Мсціслаўская епархія|магілёўскага епіскапа]] пра водпуск сродкаў на будаўніцтва драўлянай царквы і зацвердзіў яе праект. 10000 рублёў на ўзвядзенне выдаткаваў сінод, 4677 рублёў ахвяравалі прыхаджане. 27 снежня 1909 года новы храмавы будынак быў асвечаны.

На ахвяраванні памешчыка [[Мікалай Мікалаевіч Герард|М. М. Герарда]] ў 1910 годзе з разабраных падмуркаў былой царквы і набытай цэглы была выкладзена агароджа. У тым жа годзе царкоўная маёмасць, якая складалася з драўляных царквы, плябаніі, свірана, хлява, дома псаломшчыка і вартоўні была застрахавана{{sfn|Буйневіч|2009|с=16}}.

Першапачатковы [[іканастас]] быў двух’ярусным, у 1912 годзе на сродкі вернікаў ён быў дабудаваны да чатырохяруснага. Царква ў 1915 годзе валодала сядзібнай зямлёю ў 2 дзесяціны 800 квадратных [[Сажань|сажаняў]], ворнай зямлёю ў 33 дзесяціны 520 квадратных сажаняў, сенажатнай зямлёю ў 10 дзесяцін, двума [[плябанія]]мі і бібліятэкай.

Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя на Беларусі|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] царква дзейнічала да 1930-х гадоў. Потым была закрыта, у час [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] зноў адкрыта, і з таго часу больш не зачынялася{{sfn|Буйневіч|2009|с=17}}.
[[Файл:Вылева. Месца царквы.jpg|250px|right|thumb|міні|Падмуркі царквы ў вёсцы Вылева.]]
У міжваенны перыяд настаяцелем прыхода быў Іаан Кашуба, пасломшчыкам — Васіль Кузьмінскі. У 1930—31 гадах яны былі рэпрэсаваны як антысавецкія агітатары, аднак пасля вайны вярнуліся на ранейшыя пасады. З 1961 года і да адсялення вёскі ў храме служыў протаіерэй Васіль Канцавы.

=== Гомельская царква (з 2001 года) ===

У выніку [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] 26 красавіка 1986 года вёска Вылева апынулася радыелагічна забруджанай, жыхары былі выселены і царква апынулася закінутай.

Спачатку планавалася перанесці будынак у гарадскі пасёлак [[Церахоўка (гарадскі пасёлак)|Церахоўку]]. Але ў 2000 годзе быў распрацаваны план правядзення мерапрыемстваў па пераносе храма ў Гомель. 6 чэрвеня 2000 года выйшла пастанова [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] аб пераносе царквы з вёскі Вылева ў Гомель{{sfn|Буйневіч|2009|с=30}}. Прыход храма быў заснаваны яшчэ ў 1997 годзе&lt;ref&gt;[http://pravoslavie.by/hram/g-gomel-prihod-vo-imja-sv-arh-mihaila Гомель, прыход у імя Святога Міхала Арханёла] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200317190147/http://pravoslavie.by/hram/g-gomel-prihod-vo-imja-sv-arh-mihaila |date=17 сакавіка 2020 }}. — Pravoslavie.by. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Гомель. Храм Святого Архистратига Михаила 21.jpg|thumb|250px|Брама.]]
13 снежня 2001 года быў закладзены і асвечаны падмурак царквы.

Перавозкай храма у Гомель займаліся асабовы склад і курсанты [[Гомельскі філіял Універсітэта грамадзянскай абароны МНС Рэспублікі Беларусь|вышэйшага камандна-інжынернага вучылішча]]. Яны разбіралі храм па бярвёнам і перавозілі яго на тэрыторыю сваёй навучальнай установы. Усяго было 1370 элементаў будынку. Афіцэры і курсанты вучылішча правялі ў забруджанай зоне восем месяцаў, а ў ліпені 2002 года прыступілі да аднаўлення храма на новым месцы.&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Татьяна Храменкова|загаловак=Новая жизнь старого храма|год=2026|мова=ru|выданне=Служба спасения|нумар=4|старонкі=95—96}}&lt;/ref&gt;

Да канца 2005 года вонкавыя працы былі завершаны, пачалася ўнутраная аздоба царквы. Царква была адрэстаўравана архітэктарам [[Уладзімір Іванавіч Мелех|Уладзімірам Мелехам]]&lt;ref&gt;{{крыніцы/Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары|Мелех Владимир Иванович}}&lt;/ref&gt;.

Храм быў асвечаны мітрапалітам [[Мінская епархія|мінскім і слуцкім]] [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэтам]] 26 красавіка 2006 года, у дваццатую гадавіну Чарнобыльскай аварыі&lt;ref&gt;[https://naviny.by/rubrics/society/2006/04/25/ic_news_116_232054 Уладыка Філарэт асвяціў храм Святога Архістратыга Міхаіла ў Гомелі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200317190143/https://naviny.by/rubrics/society/2006/04/25/ic_news_116_232054 |date=17 сакавіка 2020 }}. — Naviny.by, 25 красавіка 2006. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Гомельщина в XX—XXI веках. Вехи истории: материалы науч.-ист. семинара / под общ. ред. епископа Гомельского и Жлобинского Стефана; М-во трансп. и коммуникаций Респ. Беларусь, Бело­рус. гос. ун-т трансп.; Гом. епархия Белорус. православной церкви. — Гомель: БелГУТ, 2017. — 155 с. С. 142—149&lt;/ref&gt;. У 2007 годзе занесены ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як аб’ект гісторыка-кльтурнай спадчыны рэгіянальнага значэння. З 2014 года настаяцелем у царкве служыць протаіерэй Ігар Альшанаў. Тады ж царква — адзіная ў Гомельскай епархіі — атрымала статус вайсковай&lt;ref name = &quot;pryhod&quot;&gt;[http://arhangel-gomel.cerkov.ru/o-xrame/ Гісторыя храма Святога Арханёла Міхала]. — Афіцыйны сайт прыхода Свята-Міхайлаўскай царквы, 2019. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
Помнік [[Народнае дойлідства Беларусі|народнага дойлідства]] з рысамі [[Руска-візантыйская архітэктура|псеўдарускага стылю]]. [[Крыжова-купальны храм]] з пяціграннай [[апсіда]]й. Над [[сяродкрыжжа]]м асноўнага аб’ёму ўзвышаецца вялікі шлемападобны [[купал]] на светлавым [[Васьмярык|васьмерыку]]. Дамінантай кампазіцыі з’яўляецца двух’ярусная [[званіца]] над [[бабінец|бабінцам]], увянчаная [[Шацёр (архітэктура)|шатровым]] дахам. Галоўныя і бакавыя ўваходы вылучаны ганкамі з казыркамі. Сцены гарызантальна [[шалёўка|ашаляваны]], прарэзаны высокімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі з [[ліштва]]мі, [[карніз|сандрыкамі]] і дэкаратыўнымі рашоткамі&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|3к}} С. 152&lt;/ref&gt;.

Перакрыцце аб’ёмаў бэлечнае плоскае. Дах бляшаны [[двухсхільны дах|двухсхільны]], пакаты над [[трансепт]]амі і бабінцам і [[вальмавы дах|вальмавы]] над апсідай. Істотных зменаў у архітэктурным абліччы будынка не было. Як сведчыць выяўлены на сцяне званіцы запіс, царкву афарбавалі «''Дзяніс і Яфім П. Я. 15 верасня 1909 года''»{{sfn|Буйневіч|2009|с=18}}.

Захавалася апісанне царквы ў страхавым лісце 1910 года:
{{пачатак цытаты}}
… драўляная, але на цагляным цокале, унутры абчасана, а звонку абшыта дошкамі і пафарбавана звонку і ўнутры алейнай фарбай, пакрыта жалезам, выфарбаваным алейнай фарбай. Даўжыня царквы, улічваючы і званіцу, 12 сажаняў, найбольшая шырыня 8 сажаняў, вышыня да верху карніза 3 сажані. На царкве маецца адна вялікая галоўка і адна меншая (над алтаром), вялікіх вокнаў 22 штукі, дзвярэй вонкавых, створкавых, абшытых жалезам 5 штук і адна аднастворкавая, унутры 5 штук. Іканастас даўжынёй 12 аршын, вышынёй 9 аршын. Званіца ў тры ярусы, агульнай вышынёю да верху карніза 17 аршынаў{{sfn|Буйневіч|2009|с=15}}.

{{канец цытаты}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар = Буйневич Н. А. |частка = |загаловак = Гомельский Свято-Михайловский храм-памятник жертвам Чернобыля. История строительства и переноса-реставрации деревянной церкви Святого Архистратига Михаила из деревни Вылево Добрушского района в г. Гомель: К 100-летию освящению церкви Святого Архистратига Михаила |арыгінал = |спасылка = |адказны = Н. А. Буйневич |выданне = |месца = [[Гомель]] |выдавецтва = [[Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя П. В. Сухога|ГГТУ им П. О. Сухого]]|год = 2009|том = |старонкі = |старонак = 95|серыя = |isbn = 978-985-420-819-0|тыраж = |ref = Буйневіч}}
* {{Крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|3}}
* {{Крыніцы/Памяць/Добрушскі раён|2}}

== Спасылкі ==
* {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/gomel/index.htm#vylevo_church}}
* {{Архіварта|}}

{{Гомельскае гарадское благачынне}}

[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Гомеля]]
[[Катэгорыя:Храмы Гомельскай і Жлобінскай епархіі]]
[[Катэгорыя:1909 год у Гомелі]]
[[Катэгорыя:Храмы Святога Міхаіла]]
[[Катэгорыя:Вылева]]
[[Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства]]
[[Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь]]
[[Катэгорыя:Перамешчаныя будынкі і збудаванні Беларусі]]</text>
      <sha1>n2hk15uu7hzui4sq02xbgz0o8d0xbn5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Пакроўская царква (Тамашоўка)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>624477</id>
    <revision>
      <id>5166125</id>
      <parentid>4471569</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T01:21:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4059" sha1="i4n9ejkgm1xpockaet98mm0j41lbsgf" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма               = Праваслаўны храм 
|Беларуская назва        = Свята-Пакроўская царква
|Арыгінальная назва      =  
|Выява                   = 
|Подпіс выявы            = 
|Шырыня выявы            = 
|Сучасны статус          = 
|Краіна                  = Беларусь
|Назва месцазнаходжання  = Аграгарадок
|Месцазнаходжанне        = [[Тамашоўка]]
 |lat_dir = N|lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec =  
|lon_dir = E|lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |region        = BY
 |CoordScale    = 1000
|На карце = 
|Канфесія                = Праваслаўе
|Епархія                 = 
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = 
|Першае згадванне        =  
|Падстава                = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны =  
|Пачатак будаўніцтва =  
|Заканчэнне будаўніцтва =  
|Прыбудоўкі = 
|Рэліквіі =
|Стан =  дзейнічае
|Сайт =
|Commons = 
}}
{{Значэнні|Свята-Пакроўская царква}}
'''Свята-Пакроўская царква ''' — мураваны праваслаўны [[храм]] у аграгарадку [[Тамашоўка]] [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]].

== Гісторыя ==
[[1 жніўня]] 1994 года была зарэгістравана рэлігійная грамада. [[11 мая]] 1996 года храм быў асвячоны.

Пры храме дзейнічае нядзельная школа і дзіцячы хор&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravoslavie.by/hram/d-tomashovka-hram-v-chest-pokrova-presvjatoj-bogorodicy |title=Д. ТОМАШОВКА. ХРАМ В ЧЕСТЬ ПОКРОВА ПРЕСВЯТОЙ БОГОРОДИЦЫ |access-date=16 снежня 2019 |archive-date=16 снежня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216063122/http://pravoslavie.by/hram/d-tomashovka-hram-v-chest-pokrova-presvjatoj-bogorodicy |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Архітэктура ==
Пабудавана з цэглы. Вырашана прамавугольным у плане папярочным аб’ёмам пад 2-схільным дахам, завершаным 2-ярусным 4- гранным шатровым барабанам з макаўкай. Цэнтр франтальнага фасада вырашаны шырокай лоджыяй пад трохвугольным франтонам. Фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі&lt;ref&gt;[https://hram.by/Пакроўская_царква_Тамашоўка_Брэсцкі_Раён Пакроўская царква]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

== Спасылкі ==
* {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/tomashovka/index.htm#church}}
* {{Архіварта|}}

[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Брэсцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Тамашоўка]]
[[Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі]]
[[Катэгорыя:Храмы Пакрова Найсвяцейшай Багародзіцы]]</text>
      <sha1>i4n9ejkgm1xpockaet98mm0j41lbsgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Прыбарава)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>624539</id>
    <revision>
      <id>5166104</id>
      <parentid>4471299</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3974" sha1="rlciaynael8116c6pc62nm2tezl4sao" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма               = Праваслаўны храм 
|Беларуская назва        = Свята-Іаана-Прадцечанская царква
|Арыгінальная назва      =  
|Выява                   = Prybarava, Brest District (1).jpg
|Подпіс выявы            = 
|Шырыня выявы            = 
|Сучасны статус          = 
|Краіна                  = Беларусь
|Назва месцазнаходжання  = Вёска
|Месцазнаходжанне        = [[Прыбарава (Брэсцкі раён)|Прыбарава]]
 |lat_dir = N|lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec =  
|lon_dir = E|lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |region        = BY
 |CoordScale    = 1000
|На карце = 
|Канфесія                = 
|Епархія                 = 
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = 
|Першае згадванне        =  
|Падстава                = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны =  
|Пачатак будаўніцтва = 
|Заканчэнне будаўніцтва = 2004  
|Прыбудоўкі = 
|Рэліквіі =
|Стан =  дзейнічае
|Сайт =
|Commons = 
}}
{{Значэнні|Свята-Іаана-Прадцечанская царква}}
'''Свята-Іаана-Прадцечанская царква''' — мураваны праваслаўны [[храм]] у в. [[Прыбарава (Брэсцкі раён)|Прыбарава]] [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]].

== Гісторыя ==
Прыход утвораны ў 1809 годзе. У 1812 годзе была пабудавана і асвячона драўляная царква. У 1926—1927 гадах быў праведзены капітальны рамонт храма&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravoslavie.by/hram/d-priborovo-hram-vo-imja-sv-ap-ioanna-bogoslova |title=Д. ПРИБОРОВО. ХРАМ ВО ИМЯ СВ. АП. ИОАННА БОГОСЛОВА |access-date=17 снежня 2019 |archive-date=17 снежня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217081243/http://pravoslavie.by/hram/d-priborovo-hram-vo-imja-sv-ap-ioanna-bogoslova |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У 2001 годзе храм згарэў ад пападання маланкі.

Новы мураваны храм быў асвячоны ў 2004 годзе мітрапалітам [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэтам]]&lt;ref&gt;[http://voskresenskiy.by/basics_of_orthodoxy/priborovo-village.php ХРАМ СВЯТОГО АПОСТОЛА ИОАННА БОГОСЛОВА]&lt;/ref&gt;. Архітэктарам храма з’яўляецца [[Анатоль Міхайлавіч Гуляка]]&lt;ref&gt;[https://hram.by/ІаанаБагаслоўская_царква_Прыбарава_Брэсцкі_Раён Іаана-Багаслоўская царква]&lt;/ref&gt;.

Пры храме дзейнічае нядзельная школа.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/priborovo/index.htm#newch}}
* {{Архіварта|}}

[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Брэсцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Прыбарава (Брэсцкі раён)]]
[[Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі]]
[[Катэгорыя:Храмы Святога Іаана Прадцечы]]
[[Катэгорыя:2004 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Анатоля Гулякі]]</text>
      <sha1>rlciaynael8116c6pc62nm2tezl4sao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Пакроўская царква (Камяніца Жыравецкая)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>624567</id>
    <revision>
      <id>5166124</id>
      <parentid>4284444</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T01:10:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5013" sha1="ohskbemvxdqyu4mqb904uf49gw7sk9e" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма               = Праваслаўны храм 
|Беларуская назва        = Свята-Пакроўская царква
|Арыгінальная назва      =  
|Выява                   = Камяніца Жыравецкая. Церковь (1).jpg
|Подпіс выявы            = 
|Шырыня выявы            = 
|Сучасны статус          = 
|Краіна                  = Беларусь
|Назва месцазнаходжання  = Вёска
|Месцазнаходжанне        = [[Камяніца Жыравецкая]]
 |lat_dir = N|lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec =  
|lon_dir = E|lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |region        = BY
 |CoordScale    = 1000
|На карце = 
|Канфесія                = Праваслаўе
|Епархія                 = 
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = 
|Першае згадванне        =  
|Падстава                = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны =  
|Пачатак будаўніцтва = 1994
|Заканчэнне будаўніцтва = 2011 
|Прыбудоўкі = 
|Рэліквіі =
|Стан =  дзейнічае
|Сайт =
|Commons = Church of the Protection of the Holy Virgin in Kamianica Žyravieckaja
}}
{{Значэнні|Свята-Пакроўская царква}}
'''Свята-Пакроўская царква''' — мураваны праваслаўны [[храм]] у в. [[Камяніца Жыравецкая]] [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Знаходзіцца на вуліцы Савецкай&lt;ref&gt;[http://ekklisia.by/eparhiya/blagotchiniya/brestskoe-rayonnoe 23. Православный приход храма Покрова Пресвятой Богородицы в дер. Каменица Жировецкая Брестского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191202113025/http://ekklisia.by/eparhiya/blagotchiniya/brestskoe-rayonnoe |date=2 снежня 2019 }}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
[[Царква ў гонар Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Камяніца Жыравецкая)|Першы драўляны храм]] пабудаваны ў 1838 годзе&lt;ref name=&quot;ПХБ&quot;&gt;{{крыніцы/Праваслаўныя храмы Беларусі|Камяніца Жыравецкая|с=497-498}}&lt;/ref&gt;. Пры храме функцыявала школа&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravoslavie.by/hram/d-kamenica-zhiroveckaja-prihod-v-chest-pokrova-presvjatoj-bogorodicy |title=Д. КАМЕНИЦА-ЖИРОВЕЦКАЯ. ПРИХОД В ЧЕСТЬ ПОКРОВА ПРЕСВЯТОЙ БОГОРОДИЦЫ |access-date=17 снежня 2019 |archive-date=17 снежня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217112907/http://pravoslavie.by/hram/d-kamenica-zhiroveckaja-prihod-v-chest-pokrova-presvjatoj-bogorodicy |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Знесена ў [[1970-я]] гг&lt;ref name=&quot;ПХБ&quot;/&gt;.

У 1994 годзе было распачата будаўніцтва новага храма, будаўніцтва было скончана ў 2000 годзе. [[14 кастрычніка]] 2001 года храм быў асвячоны&lt;ref&gt;[http://kamenica.cerkov.ru/ Свято-Покровский приход д. Каменица-Жировецкая]&lt;/ref&gt;.

Пры храме дзейнічае царкоўная школа.

== Архітэктура ==
Будынак выбудаваны з цэглы ў рускім стылі. Цэнтральным элементам унутранага ўбрання з’яўляецца іканастас з пазалочанымі элементамі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ritorg.by/cerkvi-i-hramy-v-breste-i-brestskoy-oblasti/svyato-pokrovskaya-cerkov.html |title=Свято Покровская Церковь — Церкви и храмы в Бресте и Брестской области |access-date=17 снежня 2019 |archive-date=17 снежня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217112854/http://ritorg.by/cerkvi-i-hramy-v-breste-i-brestskoy-oblasti/svyato-pokrovskaya-cerkov.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Брэсцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Камяніца Жыравецкая]]
[[Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі]]
[[Катэгорыя:Храмы Пакрова Найсвяцейшай Багародзіцы]]
[[Катэгорыя:2011 год у Беларусі]]</text>
      <sha1>ohskbemvxdqyu4mqb904uf49gw7sk9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Дабравешчанская царква (Рацавічы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>624902</id>
    <revision>
      <id>5166120</id>
      <parentid>4471266</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4249" sha1="g44yzhwreiz2z0pyycwiop514lim92v" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма               = Праваслаўны храм 
|Беларуская назва        = Свята-Дабравешчанская царква
|Арыгінальная назва      =  
|Выява                   = 
|Подпіс выявы            = 
|Шырыня выявы            = 
|Сучасны статус          = 
|Краіна                  = Беларусь
|Назва месцазнаходжання  = Вёска
|Месцазнаходжанне        = [[Рацавічы]]
 |lat_dir = N|lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec =  
|lon_dir = E|lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |region        = BY
 |CoordScale    = 1000
|На карце = 
|Канфесія                = Праваслаўе
|Епархія                 = 
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = 
|Першае згадванне        =  
|Падстава                = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны =  
|Пачатак будаўніцтва = 1993
|Заканчэнне будаўніцтва = 1993
|Прыбудоўкі = 
|Рэліквіі =
|Стан =  дзейнічае
|Сайт =
|Commons = 
}}
'''Свята-Дабравешчанская царква''' — драўляны праваслаўны [[храм]] у в. [[Рацавічы]] [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]].

== Гісторыя ==
У 1886 годзе ў Рацавічах дзейнічала царква. Пры царкве была званіца. У 1892 годзе пры храме была адкрыта царкоўна-прыходская школа. 30 кастрычніка 1961 года была знята з рэгістрацыі і перададзена калгасу «Праўда» для пераабсталявання пад кінатэатр&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravoslavie.by/hram/d-racevichi-hram-v-chest-blagoveshenija-presvjatoj-bogorodicy |title=Д. РАЦЕВИЧИ. ХРАМ В ЧЕСТЬ БЛАГОВЕЩЕНИЯ ПРЕСВЯТОЙ БОГОРОДИЦЫ |access-date=20 снежня 2019 |archive-date=20 снежня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220104957/http://pravoslavie.by/hram/d-racevichi-hram-v-chest-blagoveshenija-presvjatoj-bogorodicy |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Храм разабраны ў 1960-х гг.

У 1993 годзе на старым падмурку была пабудавана новая драўляная царква. У сакавіку 1993 года храм быў асвячоны епіскапам Канстанцінам&lt;ref&gt;[http://sobory.ru/article/?object=24626 Рацевичи. Церковь Благовещения Пресвятой Богородицы.]&lt;/ref&gt;. Новая царква паўтарае па архітэктуры старую&lt;ref&gt;[http://lida-eparhia.by/?page_id=243 Приход храма Благовещения Пресвятой Богородицы д. Рацевичи]&lt;/ref&gt;.
 
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

== Спасылкі ==
* {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/racevichi/index.htm#church}}
* {{Архіварта|}}

[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Смаргонскага раёна]]
[[Катэгорыя:Рацавічы]]
[[Катэгорыя:Храмы Лідскай епархіі]]
[[Катэгорыя:1993 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Храмы Дабравешчання]]
[[Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі]]</text>
      <sha1>g44yzhwreiz2z0pyycwiop514lim92v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Антоніеўская царква (Дабрасельцы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>625490</id>
    <revision>
      <id>5166114</id>
      <parentid>4471205</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T00:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4483" sha1="p3a4j2c4udef2vm90lhcmsb6ar8erqg" xml:space="preserve">{{Храм
|Тып храма               = Праваслаўны храм 
|Беларуская назва        = Свята-Антоніеўская царква
|Арыгінальная назва      =  
|Выява                   = Дабрасельцы. Царква Святога Антонія (03).jpg 
|Подпіс выявы            = 
|Шырыня выявы            = 
|Сучасны статус          = 
|Краіна                  = Беларусь
|Назва месцазнаходжання  = Вёска
|Месцазнаходжанне        = [[Дабрасельцы]]
 |lat_dir = N|lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec =  
|lon_dir = E|lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |region        = BY
 |CoordScale    = 1000
|На карце = 
|Канфесія                = [[Праваслаўе]]
|Епархія                 = Гродзенская і Ваўкавыская
|Благачынне              = Зэльвенскае
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = 
|Першае згадванне        =  
|Падстава                = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны =  
|Пачатак будаўніцтва = 1893
|Заканчэнне будаўніцтва = 1893
|Прыбудоўкі = 
|Рэліквіі =
|Стан =  дзейнічае
|Сайт =
|Commons = Saint Anthony of the Caves church in Dabrasieĺcy
}}
'''Свята-Антоніеўская царква''' — драўляны праваслаўны [[храм]] у в. [[Дабрасельцы]] [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravoslavie.by/hram/d-dobroselcy-hram-vo-imja-sv-prp-antonija-kievo-pecherskogo |title=Д. ДОБРОСЕЛЬЦЫ. ХРАМ ВО ИМЯ СВ. ПРП. АНТОНИЯ КИЕВО-ПЕЧЕРСКОГО |access-date=24 снежня 2019 |archive-date=24 снежня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224075010/http://pravoslavie.by/hram/d-dobroselcy-hram-vo-imja-sv-prp-antonija-kievo-pecherskogo |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Знаходзіцца на паўночнай ускраіне вёскі, на могілках.

== Гісторыя ==
[[Файл:Дабрасельцы. Царква Святога Антонія (02).jpg|міні|злева]]
Пабудавана ў 1893 годзе&lt;ref&gt;[http://kuliany.by/dabraselcy-radzima-prezidenta-bnr/ Дабрасельцы — радзіма прэзідэнта БНР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191224075011/http://kuliany.by/dabraselcy-radzima-prezidenta-bnr/ |date=24 снежня 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://radzima.org/be/object/1877.html Царква святога Антонія | Дабрасельцы]&lt;/ref&gt;. Царква прыпісана да [[Царква Святой Ганны (Міжэрычы)|прыхода Святой Ганны]] ў [[Міжэрычы|Міжэрычах]]&lt;ref&gt;[https://orthos.org/eparhiya/blagochiniya-i-hramy/zelvenskoe/mizherichi Храм Святой правяднай Ганны д. Мижеричи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191224075009/https://orthos.org/eparhiya/blagochiniya-i-hramy/zelvenskoe/mizherichi |date=24 снежня 2019 }}&lt;/ref&gt;.

Пабудавана з дрэва ў традыцыях царкоўнага дойлідства другой паловы XIX стагоддзя. Падоўжна-восевую кампазіцыю фарміруюць 2-ярусная 4-гранная званіца, кубападобны аб’ём малітоўнай залы.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/dobroselcy/index.htm#church}}
* {{Архіварта|}}

[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Зэльвенскага раёна]]
[[Катэгорыя:Дабрасельцы]]
[[Катэгорыя:Храмы Гродзенскай і Ваўкавыскай епархіі]]
[[Катэгорыя:1893 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі]]</text>
      <sha1>p3a4j2c4udef2vm90lhcmsb6ar8erqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саміт па Лівіі ў Берліне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>628363</id>
    <revision>
      <id>5165960</id>
      <parentid>5024306</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23760" sha1="njcne3xxmu23kdiuqzjqf3jyfl5l327" xml:space="preserve">{{Main|Мірны працэс па Лівіі}}
[[File:Secretary Pompeo meets with World Leaders in Berlin Germany (49408271243).jpg|thumb|300px|Сумесная фота палітыкаў на канферэнцыі.]]
[[File:Demonstration against Haftar in Berlin 2020-01-19 13.jpg|thumb|300px|Дэманстрацыя супраць фельдмаршала Хафтара ў Берліне падчас канферэнцыі па Лівіі.]]{{Вайна ў Лівіі}}
'''Саміт па Лівіі''' — міжнародная канферэнцыя, скліканая для мірнага ўрэгулявання [[Лівійскі крызіс|лівійскага канфлікту]]. Была праведзена ў [[Берлін]]е ([[Германія]]) [[19 студзеня]] [[2020]] года з удзелам варагуючых бакоў, замежных дзяржаў і міжнародных арганізацый.

== Перадгісторыя ==
=== Вайна ў Лівіі ===
У [[2011]] годзе ў [[Лівія|Лівіі]] пачалося [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (2011)|ўзброенае паўстанне]] супраць рэжыма [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. Пасля, шмат у чым дзякуючы [[Першая інтэрвенцыя ў Лівіі|замежнай ваеннай інтэрвенцыі]], урадавая армія была разгромлена, а кіраўнік дзяржавы быў зрынуты і [[Забойства Муамара Кадафі|забіты]]. Аднак новай уладзе не атрымалася дамагчыся стабільнасці і адзінства сярод сваіх прыхільнікаў. У той жа час [[кадафісты]], не зважаючы на гібель свайго лідара, працягвалі барацьбу. На працягу некалькіх гадоў у Лівіі [[Узброеныя сутыкненні ў Лівіі (2011—2014)|адбываліся сутыкненні]] паміж рознымі групоўкамі. У [[2014]] годзе ў Лівіі былі абвешчаны два парламента — [[Усеагульны нацыянальны кангрэс]] у [[Трыпалі]] і [[Палата прадстаўнікоў Лівіі|Палата прадстаўнікоў]] у [[Табрук]]у, паміж якімі развязалася барацьба за кантроль над краінай. У [[2016]] годзе, у адпаведнасці з умовамі Схірацскага пагаднення, для аб’яднання краіны ўтвораны [[Урад нацыянальнага адзінства (Лівія)|Урад нацыянальнай згоды]], якому перадаў усе свае паўнамоцтвы трыпалітанскі кангрэс. Аднак Палата прадстаўнікоў не спяшалася пераходзіць пад кантроль УНЗ. Больш за тое, падкантрольная ППЛ армія фельдмаршала [[Халіф Хафтар|Халіфа Хафтара]] пачала з ім канфрантацыю.

=== Папярэднія мірныя працэсы ===
Першае пагадненне было дасягнута яшчэ 11 ліпеня па выніках папярэдняга раўнда міжлівійскaга дыялогу ў [[Марока]]. Аднак цырымонію праігнаравалі дэлегаты праісламіцкага Усеагульнага нацыянальнага кангрэса (УНК, былы часовы парламент) Лівіі, які засядаў у Трыпалі. Подпісы пад дакументам «аб міру і прымірэнні» паставілі эмісары часовага ўрада ў Табруку, прадстаўнікі шэрагу рэгіянальных муніцыпалітэтаў, вядучых палітычных партый і арганізацый грамадзянскай супольнасці краіны. Падрыхтаваны пры пасярэдніцтве [[Місія падтрымкі ААН у Лівіі|МААНПЛ]] выніковы тэкст змяшчаў прапановы, унесеныя УНК. Згодна з планам, прапісаным у пагадненні, у Лівіі павінен быць сфарміраваны ўрад нацыянальнага адзінства тэрмінам на год, які ўзначаліць прэм’ер-міністр і два яго намеснікі. Функцыі заканадаўчага органа будзе выконваць Палата прадстаўнікоў&lt;ref&gt;[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/2273925 СМИ: стороны конфликта в Ливии достигли соглашения, документ будет подписан в течение дня]&lt;/ref&gt;.

9 кастрычніка 2015 года сфарміраваны ўрад нацыянальнай згоды Лівіі. Прэм’ер-міністрам краіны стаў [[Фаіз Сарадж]]. Акрамя таго, былі названыя імёны трох віцэ-прэм’ераў — Ахмеда Майтыга, Фатхі аль-Мажбры і Мусы аль-Кані. [[Генеральны сакратар ААН]] [[Пан Гі Мун]] вітаў узгадненне ўдзельнікамі перамоваў канчатковага праекта палітычнага пагаднення, а таксама спісу кандыдатаў на ўключэнне ва ўрад, кіраўніцтва якім меркавалася даверыць Сараджу&lt;ref&gt;[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/2331479 Главой правительства Ливии стал Фаиз Сарадж, назначены трое вице-премьеров]&lt;/ref&gt;.

13 снежня 2015 года ў [[Рым]]е адбылася міжнародная канферэнцыя па Лівіі. На ёй два ўрады дамовіліся аб намеры 16 снежня падпісаць мірнае пагадненне і на працягу 40 дзён з моманту падпісання сфармаваць урад нацыянальнага адзінства&lt;ref&gt;{{Cite web |title=НАТО готовит второе вторжение в Ливию — для борьбы с ИГ |url=http://politpuzzle.ru/15406-nato-gotovit-vtoroe-vtorzhenie-v-liviyu-dlya-borby-s-ig/ |accessdate=18 студзеня 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180722070131/https://politpuzzle.ru/15406-nato-gotovit-vtoroe-vtorzhenie-v-liviyu-dlya-borby-s-ig/ |archivedate=22 ліпеня 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ria.ru/world/20151213/1341486895.html Участники конференции по Ливии встретятся с правительством нацединства]&lt;/ref&gt;.

17 снежня ў горадзе Схіраце (Марока) адбылася цырымонія падпісання пагаднення па мірным урэгуляванні і фарміраванні ўрада нацыянальнага адзінства паміж бакамі канфлікту ў Лівіі&lt;ref&gt;[http://kommersant.ru/doc/2879456 Стороны конфликта в Ливии подписали соглашение о мирном урегулировании]&lt;/ref&gt;.

На 14—16 красавіка [[2019]] года ў [[Гадамес]]е была запланавана [[Лівійская нацыянальная канферэнцыя (2019)|Лівійская нацыянальная канферэнцыя]], накіраваная на пераадоленне крызісу ў краіне і стану двоеўладдзя. У ёй павінны былі прыняць удзел дэлегаты усіх супрацьлеглых бакоў, каб скласці «дарожную карту» для аб’яднання разрозненых дзяржаўных інстытутаў і правядзення агульнанацыянальных прэзідэнцкіх і парламенцкіх выбараў, неабходнасць у якіх была зацверджана яшчэ ў маі [[2018]] года&lt;ref&gt;[https://iz.ru/865034/andrei-ontikov/stolitca-v-ogne-liviiskaia-armiia-vedet-nastuplenie-na-tripoli Столица в огне: ливийская армия ведет наступление на Триполи] // Известия&lt;/ref&gt;. З-за пачатку [[Бітва за Трыпалі (з 2019)|наступлення ЛНА на Трыпалi]] канферэнцыя была перанесена на нявызначаны тэрмін&lt;ref&gt;[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6351325]&lt;/ref&gt;.

[[13 студзеня]] [[2020]] года ў [[Масква|Маскве]] павінна была прайсці сустрэча паміж Фаізам Сараджам і Халіфа Хафтарам, а таксама прадстаўнікамі іншых лівійскіх сіл&lt;ref&gt;[https://radiosputnik.ria.ru/20200113/1563352741.html  В МИД подтвердили встречу Хафтара и Сарраджа в Москве]&lt;/ref&gt;, але Фаіз адмовіўся весці перамовы з апанентам. Нягледзячы на гэта, тут адбылася мірная канферэнцыя з удзелам розных кіраўнікоў дзяржаў, у тым ліку і лідараў варагуючых бакоў. Чакалася, што бакі падпішуць мірны дагавор. Сарадж і прадстаўнік парламента Лівіі на ўсходзе краіны падпісалі двухбаковае пагадненне, аднак Хафтар узяў час на роздум. Замінка звязана з тым, што камандуючы [[Лівійская нацыянальная армія|ЛНА]] падчас перамоваў настойваў на неабходнасці бесперашкоднага ўводу сваіх падраздзяленняў у падкантрольны УНЗ Трыпалі, што не мелася на ўвазе праектам пагаднення. Праект прадугледжваў адмову ад усіх наступальных дзеянняў і стварэнне ваеннай камісіі для вызначэння лініі судакранання і назіранні за перамір’ем. Згодна з распрацаваным дакументам таксама планавалася стварыць рабочыя групы па ўрэгуляванні сітуацыі ў рэгіёне&lt;ref&gt;[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2020/01/13/820487-podpisat-mirnoe Подписать мирное соглашение по Ливии в Москве не удалось]&lt;/ref&gt;.

== Удзельнікі ==
Варагуючыя бакі&lt;ref&gt;[https://aif.ru/politics/world/haftar_i_saradzh_primut_uchastie_v_konferencii_po_livii_v_berline_maas Хафтар и Сарадж примут участие в конференции по Ливии в Берлине — Маас] // Аргументы и факты, 18 января 2020&lt;/ref&gt;:
* {{Сцяг|Лівія}} [[Палата прадстаўнікоў Лівіі]]
* {{Сцяг|Лівія}} [[Урад нацыянальнага адзінства (Лівія)|Урад нацыянальнай згоды]]
Іншыя краіны&lt;ref name=&quot;спутник&quot;&gt;[https://radiosputnik.ria.ru/20200114/1563408777.html Меркель назвала дату и участников конференции по Ливии в Берлине] — Радио Sputnik, 14 января 2020&lt;/ref&gt;:
* {{Сцягафікацыя|Расія}}
* {{Сцягафікацыя|ЗША}}
* {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}
* [[File:Flag of France (1976–2020).svg|22пкс]] [[Францыя]]
* {{Сцягафікацыя|Германія}}
* {{Сцягафікацыя|Італія}}
* {{Сцягафікацыя|Турцыя}}
* {{Сцягафікацыя|Егіпет}}
* {{Сцягафікацыя|ААЭ}}
Адмовіліся ўдзельнічаць&lt;ref&gt;[https://news.ru/world/tunis-otkazalsya-ot-uchastiya-v-mezhdunarodnoj-konferencii-po-livii-v-berline/ Тунис отказался от участия в международной конференции по Ливии в Берлине]&lt;/ref&gt;:
* {{Сцягафікацыя|Туніс}}
Міжнародныя арганізацыі&lt;ref name=&quot;спутник&quot;/&gt;:
* [[ААН]]
* [[Еўрапейскі Саюз]]
* [[Афрыканскі саюз]]
* [[Ліга арабскіх дзяржаў]]

== Канферэнцыя ==
19 студзеня ў сталіцы Германіі адбылася сустрэча па лівійскім урэгуляванні з удзелам Расіі, ЗША, Турцыі, Егіпта і іншых краін. На саміце прысутнічалі кіраўнік урада нацыянальнай згоды Фаіз Сарадж і камандуючы Лівійскай нацыянальнай арміяй Халіфа Хафтар, аднак арганізаваць прамыя перамовы паміж імі не ўдалося. Канцлер ФРГ [[Ангела Меркель]] распавяла, што дасягнута дамоўленасць аб усёабдымным плане вырашэння канфлікту. У сваю чаргу, выконваючы абавязкі кіраўніка расійскага МЗС [[Сяргей Віктаравіч Лаўроў|Сяргей Лаўроў]] паведаміў, што выніковы дакумент змяшчае палажэнні аб устойлівым спыненні агню&lt;ref&gt;[https://russian.rt.com/world/news/709809-kreml-berlinskaya-konferenciya-liviya В Кремле оценили итоги берлинской конференции по Ливии] // [[RT]] на русском, 20 января 2020&lt;/ref&gt;.

Згодна з прапанаванай рэзалюцыяй, працэс урэгулявання ў паўночнаафрыканскай краіне прапанавалася разбіць на шэсць «кошаў»: спыненне агню, выкананне зброевага эмбарга, палітычны працэс, рэформа сектара бяспекі, эканамічная рэформа і захаванне гуманітарных нормаў і правоў чалавека. Усім удзельнікам канферэнцыі дакумент прапанаваў адмовіцца ад умяшальніцтва ў лівійскі канфлікт&lt;ref&gt;[https://news.ru/world/uchastniki-konferencii-po-livii-soglasovali-tekst-itogovogo-dokumenta/ Участники конференции по Ливии согласовали текст итогового документа // Информационно-аналитический центр «МедиаНьюс», 19 января 2020]&lt;/ref&gt;. Падкрэсліваецца, што ў выпадку, калі праект выніковага дакумента канферэнцыі будзе прыняты, то за ходам яго выканання будзе сачыць спецыяльна створаная міжнародная структура, якая будзе знаходзіцца пад эгідай ААН&lt;ref&gt;[https://regnum.ru/news/polit/2833500.html В Берлине приняли окончательную версию резолюции саммита по Ливии — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200316042611/https://regnum.ru/news/polit/2833500.html |date=16 сакавіка 2020 }} // ИА REGNUM, 19 января 2020&lt;/ref&gt;.

Дадзены дакумент не падпісаў Хафтар, хоць пагадзіўся на перамір’е&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20200124/1563844341.html Хафтар не подписывал принятый в Берлине документ, заявила Меркель // РИА Новости, 24 января 2020]&lt;/ref&gt;.

Перад канферэнцыяй прайшлі перамовы паміж прэзідэнтам Расіі [[Уладзімір Пуцін|Уладзімірам Пуціным]] і прэзідэнтам Турцыі [[Рэджэп Таіп Эрдаган|Рэджэпам Эрдаганам]] па сітуацыі ў Лівіі&lt;ref&gt;[https://news.ru/world/v-berline-nachalis-peregovory-putina-i-erdogana-po-livii/ В Берлине начались переговоры Путина и Эрдогана по Ливии // Информационно-аналитический центр «МедиаНьюс», 19 января 2020]&lt;/ref&gt;.

Падчас канферэнцыі пад [[Рэйхстаг (будынак)|будынкам Рэйхстага]] сабраліся два мітынгі — у падтрымку Хафтара і ў падтрымку Сараджа. Удзельнікамі з’яўляліся лівійцы, якія пражывалі ў Германіі. Паміж групамі ледзь не здаралася бойка, аднак своечасова ўмяшалася паліцыя&lt;ref&gt;https://youtu.ru/P9IeMU6Wn10{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Рэалізацыя рэзалюцыі ==
У лютым бакі канфлікту пачалі абмяркоўваць план чарговага перамір’я. 3 лютага пачала работу Аб’яднаная вайсковая камісія 5+5, стварэнне якой было прапісана ў берлінскім пагадненні. У яе ўвайшлі пяць прадстаўнікоў ад ЛНА і ад [[Лівійская армія|Лівійскай арміі]] Урада нацыянальнай згоды. Мэта работы ваеннага камітэта — весці перамовы аб паўнавартасным спыненні агню ў Лівіі&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20200203/1564203481.html В Женеве начала работу совместная ливийская военная комиссия] // РИА Новости, 3 января 2020&lt;/ref&gt;.

Аднак актывізацыя канфлікту вясной і невыкананне бакамі перамір’я не дало ніякай магчымасці мірнага ўрэгулявання. Да сярэдзіны лета фронт стабілізаваўся па лініі Сірт—Джуфра. Бакі не толькі не маглі пераламаць адзін аднаго, але і ў цэлым праяўлялі нізкую актыўнасць.

21 жніўня Сарадж абвясціў аб спыненні ўсіх ваенных аперацый на тэрыторыі Лівіі. Акрамя таго, ён падтрымаў правядзенне прэзідэнцкіх і парламенцкіх выбараў у сакавіку наступнага года на аснове канстытуцыі, якая будзе ўзгодненая ўсімі лівійцамі. Адначасова з аналагічнай заявай выступіў і спікер Палаты прадстаўнікоў Агіла Салех, які яшчэ вясной прапанаваў кожнаму з трох рэгіёнаў Лівіі выбраць сваіх прадстаўнікоў у Прэзідэнцкі савет і пачаць працэс палітычных рэформаў. Хутка ў Марока і [[Швейцарыя|Швейцарыі]] пачаліся мірныя кансультацыі&lt;ref name=&quot;сентябрь&quot;&gt;{{Cite web |url=https://yandex.by/turbo/kommersant.ru/s/doc/4493686 |title=Саррадж объявил об уходе с поста главы Правительства национального согласия Ливии |access-date=1 снежня 2020 |archive-date=27 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327002711/https://yandex.by/turbo/kommersant.ru/s/doc/4493686 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Растучая незадаволенасць насельніцтва пагаршэннем сацыяльна-эканамічнага становішча і бясконцай вайной прывяла да [[Пратэсты ў Лівіі (2020)|хваляванняў і пратэстаў]]. Аднак ужо ў жніўні і верасні шэраг палітыкаў як у УНЗ, так і ў ППЛ абвясцілі аб адстаўцы. 16 верасня аб планах пакінуць сваё крэсла да канца кастрычніка заявіў нават Фаіз Сарадж. За пару тыдняў да гэтага ён зняў [[Фатхі Башага]] з пасады кіраўніка МУС УНЗ&lt;ref name=&quot;сентябрь&quot;/&gt;.

23 кастрычніка камісія 5+5 дасягнула «сталага пагаднення аб спыненні агню ва ўсіх раёнах Лівіі». Дамова, якая ўступіла ў сілу неадкладна, патрабавала, каб усе замежныя баевікі пакінулі Лівію на працягу трох месяцаў, у той час як сумесныя паліцэйскія сілы будуць патруляваць спрэчныя раёны. У той жа дзень адбыўся першы камерцыйны рэйс паміж Трыпалі і [[Бенгазі]]. Мірныя перамовы пад эгідай ААН не прывялі да стварэння часовага ўрада да 16 лістапада 2020 года, хоць абодва бакі паабяцалі паўтарыць спробу праз тыдзень. Фактычна на гэтым грамадзянская вайна скончылася&lt;ref name=&quot;LibHerald_Oct2020_ceasefire&quot;&gt;{{cite news | last1= Zaptia | first1= Sami | title= Immediate and permanent ceasefire agreement throughout Libya signed in Geneva | date= 2020-10-23 |newspaper= Libya Herald | url= https://www.libyaherald.com/2020/10/23/immediate-and-permanent-ceasefire-agreement-throughout-libya-signed-in-geneva/ |accessdate=2020-10-23 |archiveurl= https://archive.today/20201023134857/https://www.libyaherald.com/2020/10/23/immediate-and-permanent-ceasefire-agreement-throughout-libya-signed-in-geneva/ |archivedate= 2020-10-23 |url-status=live |url-access = }}&lt;/ref&gt;.

{{Зноскі}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Падзеі 19 студзеня]]
[[Катэгорыя:Студзень 2020 года]]
[[Катэгорыя:Мірны працэс па Лівіі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя канферэнцыі]]
[[Катэгорыя:2020 год у палітыцы]]
[[Катэгорыя:Падзеі ў Берліне]]
[[Катэгорыя:2020 год у Берліне]]
[[Катэгорыя:2020 год у Германіі]]</text>
      <sha1>njcne3xxmu23kdiuqzjqf3jyfl5l327</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саборная мячэць (Мінск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>630296</id>
    <revision>
      <id>5165878</id>
      <parentid>5014146</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5838" sha1="lusyumu8ccssup9ogsjqzm0o2pfptjr" xml:space="preserve">{{Славутасць 
|Тып                      = Мячэць
|Беларуская назва         = Саборная мячэць
|Арыгінальная назва       = 
|Выява                    = New Minsk mosque p02.jpg
|Подпіс выявы             = Саборная мячэць
|Шырыня выявы             = 
|Статус                   =  
|Краіна                   = Беларусь
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = [[Мінск]]
|Канфесія                 = [[Іслам]]
|Епархія                  = 
|Ордэнская прыналежнасць  = 
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = Мячэць
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекту            = 
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             =  
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               =  
|Асноўныя даты            =  
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = 2004
|Заканчэнне будаўніцтва   = 2016
|Будынкі                  = 
|Прыбудоўкі               = 
|Вядомыя насельнікі       = 
|Рэліквіі                 = 
|Плябан                   = 
|Стан                     = 
|lat_dir          = 
 |lat_deg         =  
 |lat_min         =  
 |lat_sec         =  
|lon_dir         =  
 |lon_deg        =  
 |lon_min        =  
 |lon_sec        =  
|Назва карты              = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Саборная мячэць''' — мячэць у Мінску. Знаходзіцца на [[Вуліца Грыбаедава (Мінск)|вуліцы Грыбаедава]], 29.

== Гісторыя ==
[[Файл:Mechet Minsk.jpg|міні|злева|Мінская мячэць]]
Першая драўляная мячэць з’явілася ў Мінску ў 1599 годзе. У пачатку XX стагоддзя на месцы былога драўлянага быў узведзены [[Мінская мячэць|мураваны будынак]], разбураны ў 1962 годзе для будаўніцтва [[Юбілейная (гасцініца, Мінск)|гасцініцы «Юбілейная»]]&lt;ref&gt;[http://www.nn.by/index.pl?theme=nn/2002/39&amp;article=23 Каляндар] // [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]] № 39, 2002 г.&lt;/ref&gt;.

У [[1997]] годзе архітэктарамі [[Барыс Аляксандраў|Барысам Аляксандравым]] і [[Уладзімір Трацэўскі|Уладзімірам Трацэўскім]] распрацаваны праект аднаўлення мячэці&lt;ref&gt;[http://kamunikat.org/download.php?item=46594-1.pdf&amp;pubref=46594 БАЙРАМ. КВАРТАЛЬНІК БЕЛАРУСКАГА ЗГУРТАВАННЯ. 1997]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

Першы камень у падмурак саборнай мячэці быў закладзены ў 2004 годзе. У пачатку праект фінансаваўся дабрачыннай арганізацыяй «Рабіта» з [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]]. Пасля фундатарамі з [[Расія|Расіі]] і [[Турцыя|Турцыі]], а ў 2010 годзе будаўніцтва спынілася&lt;ref&gt;[https://realt.onliner.by/2015/11/02/mechet-2 Фотофакт: культовый долгострой ожил — минскую мечеть покрасили, а купол обшили медными листами]&lt;/ref&gt;.
 
Будаўніцтва мячэці было скончана ў 2016 годзе і з’яўляецца падарункам беларускім мусульманам ад Рэлігійнага фонду Турцыі. Ва ўрачыстым адкрыцці мячэці ў лістападзе 2016 годзе прынялі ўдзел [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь]] [[Аляксандр Лукашэнка]] і [[Прэзідэнт Турцыі]] [[Рэджэп Таіп Эрдаган]]&lt;ref&gt;[https://pda.ekskursii.by/by/?Dostoprimechatelnosti_Belarusi=18137_Minskaya_sobornaya_mechet Мінская саборная мячэць]&lt;/ref&gt;.
[[Файл:New Minsk mosque p04.jpg|міні|злева|Галоўны фасад]]
У [[2019]] годзе ў саборнай мячэці быў адкрыты музей ісламу. У экспазіцыю ўвайшлі артэфакты, сабраныя як у Беларусі, так і за яе межамі, якія распавядаюць пра гісторыю ісламу на беларускіх землях&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20191206/1575624898-u-minskay-sabornay-myacheci-adkryli-muzey-islamu |title=У Мінскай саборнай мячэці адкрылі Музей ісламу |access-date=29 студзеня 2020 |archive-date=9 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809184748/http://zviazda.by/be/news/20191206/1575624898-u-minskay-sabornay-myacheci-adkryli-muzey-islamu |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{ГБ|https://globustut.by/minsk/index3.htm#mosque}}
* {{Архіварта|}}

{{Мячэці Беларусі}}

[[Катэгорыя:Мячэці Беларусі]]
[[Катэгорыя:Культавыя збудаванні Мінска]]
[[Катэгорыя:2016 год у Мінску]]
[[Катэгорыя:Вуліца Грыбаедава (Мінск)]]</text>
      <sha1>lusyumu8ccssup9ogsjqzm0o2pfptjr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прыладажскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>643804</id>
    <revision>
      <id>5166280</id>
      <parentid>4209677</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1305" sha1="42df6wnam87l7od3vtesfswz31ywr7n" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Прыладажскі''' ({{lang-ru|Прила́дожский}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)|Кіраўскім раёне]] [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]], адміністрацыйны цэнтр Прыладажскага гарадскога паселішча. Пасёлак узнік у 1978 годзе ў сувязі з будаўніцтвам птушкафабрыкі «Сінявінская». Размешчаны ў паўночнай частцы раёна, паблізу аўтадарогі Р21 (E 105) «[[Аўтамагістраль Кола|Кола]]» (Санкт-Пецярбург — Петразаводск — Мурманск). За 27 км ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі Жыхарава. Пасёлак знаходзіцца на рацэ Назія.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)}}
{{Ленінградская вобласць}}
[[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ленінградскай вобласці]]</text>
      <sha1>42df6wnam87l7od3vtesfswz31ywr7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мга (гарадскі пасёлак)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>644498</id>
    <revision>
      <id>5166274</id>
      <parentid>5038729</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1542" sha1="mg8eabjqswyrif3a6lg7n29h00qc931" xml:space="preserve">{{значэнні2|Мга}}
{{НП-Расія}}
'''Мга''' ({{lang-ru|Мга}}) — гарадскі пасёлак у [[Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)|Кіраўскім раёне]] [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр Мгінскага гарадскога паселішча.

Сучасны населены пункт утвораны ў пачатку XX стагоддзя як прыстанцыйны пасёлак на чыгунцы Санкт-Пецярбург — [[Вялікі Ноўгарад]] (будаўніцтва станцыі было пачата ў 1901 годзе). З 1927 года рабочы пасёлак{{sfn|ГНР|2008}}.

Размешчаны ў заходняй частцы раёна на аўтамабільнай дарозе {{таблічка-ru|А|120}}, за 50 км на ўсход ад [[Санкт-Пецярбург]]а. За 20 км ад раённага цэнтра. Праз пасёлак працякае рака [[Мга (рака)|Мга]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ГНР (2008)|Мга|287}}

{{Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)}}
{{Ленінградская вобласць}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ленінградскай вобласці]]</text>
      <sha1>mg8eabjqswyrif3a6lg7n29h00qc931</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166275</id>
      <parentid>5166274</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1595" sha1="pmug2m0mye70qsaso0y1eqawe26maeu" xml:space="preserve">{{значэнні2|Мга}}
{{НП-Расія}}
'''Мга''' ({{lang-ru|Мга}}) — гарадскі пасёлак у [[Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)|Кіраўскім раёне]] [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр Мгінскага гарадскога паселішча. Сучасны населены пункт утвораны ў пачатку XX стагоддзя як прыстанцыйны пасёлак на чыгунцы Санкт-Пецярбург — [[Вялікі Ноўгарад]] (будаўніцтва станцыі было пачата ў 1901 годзе). З 1927 года рабочы пасёлак{{sfn|ГНР|2008}}.

Размешчаны ў заходняй частцы раёна на аўтамабільнай дарозе {{таблічка-ru|А|120}}, за 50 км на ўсход ад [[Санкт-Пецярбург]]а. За 20 км ад раённага цэнтра. Праз пасёлак працякае рака [[Мга (рака)|Мга]].
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ГНР (2008)|Мга|287}}

{{Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)}}
{{Ленінградская вобласць}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ленінградскай вобласці]]</text>
      <sha1>pmug2m0mye70qsaso0y1eqawe26maeu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сінявіна (Ленінградская вобласць)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>644581</id>
    <revision>
      <id>5166279</id>
      <parentid>4209675</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1313" sha1="2ik0c9hmtdmaf2yzafit6ssxhi29l2j" xml:space="preserve">{{НП-Расія}}
'''Сінявіна''' ({{lang-ru|Синя́вино}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)|Кіраўскім раёне]] [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне Сінявінскае гарадское паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Пасёлак размешчаны ў паўночна-заходняй частцы раёна на аўтадарозе Р21 (E 105) (Санкт-Пецярбург — Петразаводск — Мурманск) «Кола». За 8 км ад г.[[Кіраўск (Ленінградская вобласць)|Кіраўск]]. Адлегласць да бліжэйшай чыгуначнай станцыі Петракрэпасць — 9 км.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)}}
{{Ленінградская вобласць}}
[[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ленінградскай вобласці]]</text>
      <sha1>2ik0c9hmtdmaf2yzafit6ssxhi29l2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Паўлава (Кіраўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>644583</id>
    <revision>
      <id>5166281</id>
      <parentid>4209678</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1561" sha1="gzyuu66np4m4kbwzbsebc09u67ptdo7" xml:space="preserve">{{значэнні2|Паўлава}}
{{НП-Расія}}
'''Паўлава''' ({{lang-ru|Па́влово}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)|Кіраўскім раёне]] [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр Паўлаўскага гарадскога паселішча. Размешчаны ў заходняй частцы раёна на аўтадарозе 41К-121 (Санкт-Пецярбург — Кіраўск) у месцы прымыкання да яе аўтадарогі 41А-004 (Паўлава — Мга — Луга). За 10 км ад г. Кіраўск.

У пасёлку знаходзяцца: чыгуначная станцыя Паўлава-на-Няве (першапачаткова Сілікатная) і платформа Геройская на лініі Ладажскі вакзал — Горы. Адлегласць да станцыі Горы — 4 км. Пасёлак знаходзіцца пры ўпадзенні ракі Мга ў Няву. Прыстань на Няве.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)}}
{{Ленінградская вобласць}}
[[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ленінградскай вобласці]]</text>
      <sha1>gzyuu66np4m4kbwzbsebc09u67ptdo7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Назія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>644594</id>
    <revision>
      <id>5166278</id>
      <parentid>4209679</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1329" sha1="5j17f1qdfy37tguz3008qulkf0wp5q4" xml:space="preserve">{{НП-Расія}}
'''Назія''' ({{lang-ru|На́зия}}; {{lang-fi|Naasia}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)|Кіраўскім раёне]] [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Цэнтр Назіеўскага гарадскога паселішча. Размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы раёна на аўтадарозе 41А-120 (Пад’езд да станцыі Жыхарава), якая злучае яго з федэральнай аўтадарогай Р21 (E 105) «Кола». За 43 км ад г. Кіраўск.

Праз пасёлак праходзіць чыгуначная лінія Мга — Волхаўстрой I. У пасёлку знаходзіцца станцыя Жыхарава. Праз пасёлак працякаюць рэкі Лава і Каўра.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
{{зноскі}}
{{Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)}}
{{Ленінградская вобласць}}
[[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ленінградскай вобласці]]</text>
      <sha1>5j17f1qdfy37tguz3008qulkf0wp5q4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўген Аляксандравіч Фёдараў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>649727</id>
    <revision>
      <id>5166149</id>
      <parentid>3662363</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5166149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4706" sha1="rxmwgvrn3lz2c5ekcsavfw3zel31pxb" xml:space="preserve">{{пісьменнік}}
{{цёзкі2|Фёдараў}}
'''Яўген Аляксандравіч Фёдараў''' (нар. {{ДН|15|1|1897}}, [[Відзы]], [[Ковенская губерня]]— {{ДС|2|3|1961}}, [[Ленінград]]) — пісьменнік.

== Біяграфія ==
Дзяцінства прайшло па-за межамі Беларусі — на [[Паўднёвы Урал|Паўднёвым Урале]], што абумовіла тэмы яго творчасці. Атрымаў пачатковую адукацыю ў школе і ў ваенна-тапаграфічным вучылішчы, якое скончыў у 1918 годзе.

Удзельнік [[Грамадзянская вайна|Грамадзянскай вайны]], ваяваў на [[Заходні фронт Першай сусветнай вайны|Заходніх]] і [[Усходні фронт Першай сусветнай вайны|Усходніх франтах]]. У 1922—1932 гадах займаў значныя пасады ў народнай гаспадарцы — кіраваў землеўпарадкаваннем у [[Сталінград]]зе, [[Віцебск]]у, быў дырэктарам зямельных трэстаў у [[Горкі]]м, [[Растоў-на-Доне|Растове-на-Доне]], Ленінградзе. Адначасова займаўся літаратурнай працай, у розныя гады супрацоўнічаў з газетамі «Деревенская коммуна» (Ленінград), «Витебские известия», друкаваўся ў розных выданнях з 1916 года.

У 1931 годзе скончыў экстэрнам [[Маскоўскі інстытут землеўпарадкавання]]. У даваенны перыяд некалькі гадоў працаваў старэйшым навуковым супрацоўнікам [[АН СССР]], стаў прафесійным пісьменнікам, увайшоў у [[Саюз сялянскіх пісьменнікаў]], з 1937 года ўвайшоў у [[Саюз савецкіх пісьменнікаў]].

3 самага пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] добраахвотнікам пайшоў на фронт. Ваяваў на паўночна-заходнім кірунку, быў у партызанскіх злучэннях, удзельнічаў у прарыве блакады Ленінграда.

== Творчасць ==
Асноўныя тэмы твораў — гісторыя [[Урал]]а і [[Сібір]]ы, Грамадзянская вайна — трылогія «Каменный пояс», «Ермак» і інш.

== Узнагароды ==
* [[Ордэн Айчыннай вайны II ступені]]
* [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга]]

== Літаратура ==
* Таленавіты пісьменнік // Віцебскі рабочы. — 1957. — 20 студз. — С. 3.
* Фёдараў Яўген Аляксандравіч // Імёны. Асобы. Лёсы: ураджэнцы Віцебшчыны ў далёкім і блізкім замежжы / М. П. Кузьміч, М. І. Сцепаненка. — Мінск : Літаратура і мастацтва, 2012. — С. 290—291.
* Фёдараў Яўген Аляксандравіч // Нашы землякі ў далёкім і блізкім замежжы : біяграфічны даведнік / М. П. Кузьміч, М. І. Сцепаненка. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2007. — С. 171—172.
* Фёдараў Яўген Аляксандравіч // Памяць: Браслаўскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: К. В. Велічковіч [і інш.]; уклад. К. С. Шыдлоўскі; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Паліграфафармленне, 1998. — С. 595.
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Фёдараў Яўген Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі-сацрэалісты]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Дзяржаўнага ўніверсітэта па землеўпарадкаванні]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]]</text>
      <sha1>rxmwgvrn3lz2c5ekcsavfw3zel31pxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Святлана Георгіеўна Ціханоўская</title>
    <ns>0</ns>
    <id>650814</id>
    <revision>
      <id>5166137</id>
      <parentid>5140133</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T03:21:36Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86076" sha1="a31734pctfcxcb3vgdmdgii82zdgbjz" xml:space="preserve">{{Палітык
| Дзеці = Агнія, Карней
| Бацька = Георгій Піліпчук
| Маці = Валянціна Піліпчук
| Партыя = Беспартыйная
| Узнагароды = [[Файл:EST MFA Cross of Merit 3rd Class BAR.svg|60px|link=Крыж «За заслугі» (МЗС Эстоніі)|Крыж «За заслугі» Міністэрства замежных спраў Эстонская Рэспубліцы]]&lt;br&gt;Спецыяльны прыз Міжнароднага эканамічнага форума (2020)&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;[https://ria.ru/20200909/tikhanovskaya-1577012261.html Тихановскую наградили на Международном экономическом форуме в Польше]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Прэмія Globsec (2020)&lt;ref name=&quot;автоссылка4&quot;&gt;[https://112ua.tv/mir/tihanovskaya-poluchila-nagradu-globsec-2020-za-rol-lidera-i-samopozhertvovanie-552948.html Тихановская получила награду GLOBSEC-2020 за роль лидера и самопожертвование] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210711152110/https://112ua.tv/mir/tihanovskaya-poluchila-nagradu-globsec-2020-za-rol-lidera-i-samopozhertvovanie-552948.html |date=11 ліпеня 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{iw|Прэмія Свабоды імя Джона Макейна|Прэмія Свабоды імя Джона Макейна|en|IRI Freedom Award}} (2020)&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9709919 Тихановская получила премию имени Маккейна Международного республиканского института]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Прэмія імя Сахарава]] (сумесна з іншымі&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;[https://www.fontanka.ru/2020/10/22/69513669/ «На их стороне правда». Премию Сахарова за 2020 год получила белорусская оппозиция]&lt;/ref&gt;; 2020)&lt;br&gt;Прэмія Свабоды выдання [[Politiken]] (2020)&lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://belnovosti-by.turbopages.org/belnovosti.by/s/obshchestvo/freedom-award-tihanovskoy-vruchili-prestizhnuyu-nagradu |title=Freedom Award. Тихановской вручили престижную награду |access-date=24 лютага 2022 |archive-date=4 лютага 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204160540/https://belnovosti-by.turbopages.org/belnovosti.by/s/obshchestvo/freedom-award-tihanovskoy-vruchili-prestizhnuyu-nagradu |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Прэмія Свабоды [[Сейм Літвы|Сейма Літвы]] (2020)&lt;br&gt;{{iw|Прэмія імя Льва Копелева||de|Lew-Kopelew-Preis}} (сумесна з іншымі; 2021)&lt;br&gt;[[Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага]] (сумесна з іншымі; 2021)
| Сайт = https://tsikhanouskaya.org
| Род дзейнасці = 
| Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
}}
{{цёзкі2|Піліпчук}}
'''Святла́на Гео́ргіеўна Ціхано́ўская''', па нараджэнні '''Піліпчук''' (нар. {{ДН|11|9|1982}}, [[Мікашэвічы]], [[Брэсцкая вобласць]]) — [[Беларусы|беларуская]] [[Палітык|палітычная дзеячка]], кандыдат у [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнты Рэспублікі Беларусь]] [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|на выбарах 2020 года]]; [[Перакладчык|перакладчыца]].

Згодна з афіцыйна абвешчанымі вынікамі выбараў, якія прайшлі 9 жніўня 2020 года, Ціханоўская набрала крыху больш за 10 % галасоў выбаршчыкаў, заняла другое месца. На думку яе прыхільнікаў і шэрагу аналітыкаў, вынікі галасавання былі сфальсіфікаваныя: на самай справе, Святлана Ціханоўская набрала значна больш галасоў, чым пра гэта заяўлена рэжымам Аляксандра Лукашэнкі, і павінна лічыцца абраным прэзідэнтам краіны (або праходзіць у другі тур разам з [[Аляксандр Лукашэнка|А. Лукашэнкам]]).

Пасля абвяшчэння афіцыйных вынікаў выбараў у Беларусі пачаліся [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|акцыі пратэсту]]. Ціханоўская заявіла аб узурпацыі ўлады дзейным прэзідэнтам і заклікала правесці новыя і сумленныя выбары. 11 жніўня 2020 года выехала з Беларусі ў [[Літва|Літву]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://lenta.ru/news/2020/08/11/pokinula/|title=Тихановская покинула Белоруссию|website=lenta.ru|access-date=2020-12-09}}&lt;/ref&gt;, пасля чаго здзейсніла шэраг паездак па іншых краінах.

10 верасня 2020 года [[Сейм Літвы]] прызнаў Святлану Ціханоўскую законным прэзідэнтам Беларусі&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2020/09/10/lv/ Литва признала Тихановскую законным президентом Белоруссии]&lt;/ref&gt;, аднак сама Ціханоўская звыш двух гадоў не пазіцыянавала сябе як [[кіраўнік дзяржавы]], выбраны прэзідэнт ці [[прэзідэнт Беларусі]]&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/4500366 Тихановская не видит себя президентом Белоруссии] // [[Коммерсантъ]], 20.09.2020&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2020/10/12/tikhanovskaya/ Тихановская отказалась называть себя президентом] // [[Lenta.ru]], 12.10.2020&lt;/ref&gt; (толькі ў лістападзе 2022 г. яна абвясціла ў артыкуле для выдання «Politico», што з’яўляецца «выбраным прэзідэнтам Беларусі» — «''Belarusian president-elect''»)&lt;ref&gt;https://www.politico.eu/article/sviatlana-tsikhanouskaya-belarus-opposition-leader-democracy-elections-alexander-lukashenko-vladimir-putin-russia-ukraine/&lt;/ref&gt;. У [[Польшча|Польшчы]] і [[Германія|Германіі]] яе, аднак, і ў канцы 2020 года прымалі па дзяржаўным пратаколе як найвышэйшую службовую асобу дзяржавы&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dw.com/ru/tihanovskaja-v-berline-nam-nuzhna-podderzhka-ne-na-slovah-a-na-dele/a-55940094|title=Тихановская в Берлине: Нам нужна поддержка не на словах, а на деле {{!}} DW {{!}} 14.12.2020|author=Deutsche Welle (www.dw.com)|website=DW.COM|access-date=2020-12-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|lang=ru-RU|url=https://www.dw.com/ru/tihanovskaja-vstretilas-s-merkel/a-55174652|title=Тихановская встретилась с Меркель {{!}} DW {{!}} 06.10.2020|author=Deutsche Welle (www.dw.com)|website=DW.COM|access-date=2020-12-31}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфічныя звесткі ==
Нарадзілася 11 верасня 1982 года ў пасёлку [[Мікашэвічы]] [[Лунінецкі раён|Лунінецкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Бацька працаваў кіроўцам, маці — кухарам&lt;ref&gt;{{Cite news|lang=ru |url=https://media-polesye.by/news/uchitel-tihanovskoj-eto-ona-za-muzhem-kak-za-dekabristom-poshla-ne-tolko-harakter-no-i-lyubov-svoyu-proyavila/|title=Учитель Тихановской: «Это она за мужем, как за декабристом пошла. Не только характер, но и любовь свою проявила»|author=Анатолий Крейдич|website=media-polesye.by|date=2020-07-19 |access-date=2020-10-23}}&lt;/ref&gt;.

Ва ўзросце 12 гадоў Святлана Піліпчук упершыню па праграме «[[Чарнобыльская катастрофа|Дзеці Чарнобыля]]» трапіла ў [[Ірландыя|Ірландыю]], дзе жыла ў пасёлку {{нп3|Роскрэй|Роскрэй|en|Roscrea}} у сям’і Генры Дзіна&lt;ref&gt;{{Cite news |lang=ru |url=https://sobesednik.ru/politika/20200817-mogla-stat-gospozhoj-prezident |title=Жена, мать, почти президент: кто такая Светлана Тихановская и почему ей верят белорусы |author=Ахмирова Римма |website=Собеседник.ру |date=2020-08-18 |access-date=2020-09-11 |archive-date=16 верасня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916223604/https://sobesednik.ru/politika/20200817-mogla-stat-gospozhoj-prezident |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Пасля яна шмат гадоў прыязджала сюды ўлетку&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rte.ie/news/player/2020/0810/21816147-belarus-leader-of-the-opposition-svetlana-tikhanovskayas-ties-to-roscrea-county-tipperary/|title=News At One: Belarus leader of the opposition Svetlana Tikhanovskaya's ties to Roscrea, County Tipperary|publisher=www.rte.ie|access-date=2020-08-15|archive-date=16 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816015604/https://www.rte.ie/news/player/2020/0810/21816147-belarus-leader-of-the-opposition-svetlana-tikhanovskayas-ties-to-roscrea-county-tipperary/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 2000 годзе скончыла з залатым медалём сярэднюю школу № 2 пасёлка Мікашэвічы. Затым скончыла [[Філалагічны факультэт МДПУ імя І. П. Шамякіна|філалагічны факультэт]] [[Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя І. П. Шамякіна|Мазырскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Замежныя мовы (англійская, нямецкая)».

Жыла ў [[Гомель|Гомелі]], працавала перакладчыцай з [[Англійская мова|англійскай мовы]] ў розных арганізацыях, у тым ліку ў дабрачыннай арганізацыі дапамогі пацярпелым ад Чарнобыльскай аварыі «Chernobyl Life Line» (Ірландыя). У 2005 годзе выйшла замуж за прадпрымальніка [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргея Ціханоўскага]], з якім мае дваіх дзяцей. Пазней сям’я пераехала ў [[Мінск]]. Валодае сумесна з мужам кампаніямі [[Таварыства з дадатковай адказнасцю|ТДА]] «Компас» і [[Таварыства з абмежаванай адказнасцю|ТАА]] «Вясёлка забаў» (51 % — Сяргей Ціханоўскі, 49 % — Святлана Ціханоўская).

== Палітычная кар’ера ==
{{гл. таксама|Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)}}

=== Рэгістрацыя на выбарах ===
15 мая 2020 года, пасля адмовы [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|Цэнтральнай камісіі па выбарах]] у рэгістрацыі ініцыятыўнай групы яе мужа, [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргея Ціханоўскага]], за гадзіну да заканчэння вызначанага тэрміну Святлана Ціханоўская падала дакументы на рэгістрацыю сваёй ініцыятыўнай групы, якую 20 мая зарэгістравалі&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.tut.by/elections/685295.html|title=Ермошина — Тихановской: У вас есть намерение выдвигаться в президенты или вы просто спарринг-партнер?|access-date=2020-07-18|archive-date=2020-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728115318/https://news.tut.by/elections/685295.html|url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Кіраўніком штаба стаў муж. 29 мая ў час пікету па зборы подпісаў за вылучэнне Святланы Ціханоўскай у [[Гродна|Гродне]] ён быў затрыманы, як і каардынатар ініцыятыўнай групы Дзмітрый Фурманаў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.naviny.media/new/20200701/1593634045-zaderzhannogo-po-delu-tihanovskogo-dmitriya-furmanova-nakazali-desyatyu |title=Задержанного по «делу Тихановского» Дмитрия Фурманова наказали десятью сутками ареста |access-date=24 лютага 2022 |archive-date=16 верасня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916161120/https://www.naviny.media/new/20200701/1593634045-zaderzhannogo-po-delu-tihanovskogo-dmitriya-furmanova-nakazali-desyatyu |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ды іншыя — усяго 10 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite news|lang=ru|url=https://news.tut.by/elections/686665.html|title=В Гродно задержали Сергея Тихановского|website=TUT.BY|date=2020-05-29|access-date=2020-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200530150449/https://news.tut.by/elections/686665.html|archive-date=30 мая 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Каб падпісацца за Святлану Ціханоўскую, людзі стаялі ў гіганцкіх чэргах у [[Мінск]]у і іншых гарадах&lt;ref&gt;{{Cite news |lang=ru |url=https://news.tut.by/elections/686740.html |title=В Минске, у Комаровки, очереди к пикетам Тихановской и Цепкало растянулись на километр |website=TUT.BY |date=2020-05-31 |access-date=2020-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630142300/https://news.tut.by/elections/686740.html |archive-date=30 чэрвеня 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. На членаў ініцыятыўнай групы здзяйсняўся ціск, каардынатараў і актывістаў затрымлівалі&lt;ref&gt;{{Cite news |lang=ru |url=http://spring96.org/ru/news/97257 |title=Задержания активистов и сборщиков подписей продолжаются 31 мая. Список обновляется |website=spring96.org |access-date=2020-07-29}}&lt;/ref&gt;, 15 мая быў затрыманы прэс-сакратар ініцыятыўнай групы [[Аляксандр Кабанаў]]&lt;ref&gt;{{Cite news |lang=ru |url=https://news.tut.by/elections/688874.html |title=В Бресте задержали пресс-секретаря инициативной группы Светланы Тихановской |website=TUT.BY |date=2020-06-15 |access-date=2020-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701170826/https://news.tut.by/elections/688874.html |archive-date=1 Ліпень 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Разам з сябрамі ініцыятыўнай групы арыштоўваліся і сабраныя подпісы&lt;ref&gt;{{Cite news |lang=ru |url=https://news.tut.by/elections/688176.html |title=Вместе с членами инициативной группы Тихановской «арестовали» 3,5 тысячи собранных подписей |website=TUT.BY |date=2020-06-10 |access-date=2020-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718125215/https://news.tut.by/elections/688176.html |archive-date=18 ліпеня 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 11 чэрвеня Святлана Ціханоўская апублікавала зварот, дзе паведаміла, што здымае пікеты па зборы подпісаў у Мінску і абласных гарадах праз небяспеку правакацый у дачыненні да сябраў ініцыятыўнай групы&lt;ref&gt;{{Cite news |lang=ru |url=https://news.tut.by/elections/688289.html |title=«Я опасаюсь провокаций». Тихановская снимает пикеты в Минске и областных городах |website=TUT.BY |date=2020-06-11 |access-date=2020-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803163929/https://news.tut.by/elections/688289.html |archive-date=3 жніўня 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Але яна абвясціла, што мае намер працягваць удзел у выбарах&lt;ref&gt;{{Cite news |lang=ru |url=https://news.tut.by/elections/689009.html |title=Светлана Тихановская: Я продолжаю свое участие в выборах |website=TUT.BY |date=2020-06-16 |access-date=2020-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814202153/https://news.tut.by/elections/689009.html |archive-date=14 жніўня 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Святлана Ціханоўская сабрала каля 105 тысяч подпісаў. 30 чэрвеня ў ЦВК былі адпраўлены дакументы на рэгістрацыю кандыдатам у прэзідэнты&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://news.tut.by/economics/691041.html |title=Тихановская подала документы в ЦИК на регистрацию кандидатом в президенты |website=TUT.BY |date=2020-06-30 |access-date=2020-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731111534/https://news.tut.by/economics/691041.html |archive-date=31 ліпеня 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 14 ліпеня на пасяджэнні ЦВК Святлану Ціханоўскую зарэгістравалі кандыдатам у прэзідэнты. Нягледзячы на недахоп у падатковай дэкларацыі (не паказала, што ва ўласнасці яе мужа ёсць дом у Гомельскай вобласці), члены ЦВК аднагалосна падтрымалі гэтую прапанову&lt;ref&gt;{{Cite news |lang=ru |url=https://news.tut.by/economics/692651.html |title=Бабарико и Цепкало не зарегистрированы кандидатами в президенты. Тихановскую зарегистрировали |website=TUT.BY |date=2020-07-14 |access-date=2020-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726124821/https://news.tut.by/economics/692651.html |archive-date=26 ліпеня 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Перадвыбарная кампанія ===
[[Файл:Rally in support of Tsikhanouskaya in Minsk (30 July 2020) - 51.jpg|міні|250пкс|Святлана Ціханоўская (злева) на шляху да свайго мітынгу (Мінск, 30 ліпеня 2020 года)|злева]]
16 ліпеня прадстаўнікі штабоў Святланы Ціханоўскай, а таксама [[Віктар Бабарыка|Віктара Бабарыкі]] і [[Валерый Цапкала|Валерыя Цапкалы]], якім ЦВК было адмоўлена ў рэгістрацыі, аб’ядналіся і прадставілі агульныя мэты, сярод якіх заклік да галасавання 9 жніўня, удзел у назіранні за выбарамі, вызваленне палітычных і эканамічных зняволеных&lt;ref&gt;{{Cite news |lang=ru |url=https://news.tut.by/economics/693057.html |title=Светлана Тихановская объединилась со штабами Бабарико и Цепкало |website=TUT.BY |date=2020-07-16 |access-date=2020-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718012054/https://news.tut.by/economics/693057.html |archive-date=18 ліпеня 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |lang=ru |url=https://www.rbc.ru/politics/17/07/2020/5f10bd1b9a7947fde169a3a0 |title=Главным противником Лукашенко на выборах стала Светлана Тихановская |website=РБК |access-date=2020-07-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://t.me/viktarbabarykaofficial/545 t.me/viktarbabarykaofficial]&lt;/ref&gt;. Святлана Ціханоўская пазіцыянавала сябе як пераходны кандыдат&lt;ref&gt;[https://belsat.eu/news/svyatlana-tsihanouskaya-ya-perahodny-kandydat-my-pryznachym-novyya-vybary/ belsat.eu]&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Rally in support of Tsikhanouskaya in Minsk (30 July 2020) - 41.jpg|thumb|left|250px|Мітынг у падтрымку Святланы Ціханоўскай у Мінску 30 ліпеня 2020 г.]]
19 ліпеня адбылася першая сустрэча з выбаршчыкамі ў [[Мінск]]у на [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]], дзе сабралася каля 7-10 тысяч чалавек. На яе перадвыбарчыя мітынгі збіраліся тысячы людзей у [[Барысаў|Барысаве]], [[Бабруйск]]у, [[Магілёў|Магілёве]], [[Гомель|Гомелі]], [[Баранавічы|Баранавічах]], [[Гродна|Гродне]], [[Брэст|Брэсце]] і іншых гарадах. У шэрагу гарадоў ([[Пінск]], [[Стоўбцы]], [[Слуцк]], [[Салігорск]] і інш.) улады арганізаваць сустрэчы з выбарцамі Святлане Ціханоўскай не дазволілі.

20 ліпеня Святлана Ціханоўская ўпершыню выступіла ў эфіры дзяржаўнага радыё, заявіўшы, што адным з матываў удзелу ў прэзідэнцкіх выбарах стала затрыманне яе мужа Сяргея Ціханоўскага&lt;ref&gt;{{Cite news |lang=ru |url=https://sputnik.by/elections2020/20200720/1045208473/Tikhanovskaya-i-Dmitriev-vpervye-vystupili-v-efire-gosudarstvennogo-radio.html |title=Тихановская и Дмитриев впервые выступили в эфире государственного радио |website=Sputnik Беларусь |access-date=2020-07-22}}&lt;/ref&gt;. 21 і 28 ліпеня выступіла па нацыянальным тэлеканале «[[Беларусь 1]]»&lt;ref&gt;{{Cite news |lang=ru |url=https://nn.by/?c=ar&amp;i=255688&amp;lang=ru |title=«Сначала мне было страшно. Но сейчас я не боюсь». Тихановская выступила на БТ |website=Наша Ніва |access-date=2020-07-22}}&lt;/ref&gt;.

20 ліпеня стала вядома, што Святлана Ціханоўская дзеля бяспекі вывезла сваіх дзяцей з Беларусі&lt;ref&gt;[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9005933 tass.ru]&lt;/ref&gt;.

27 ліпеня была апублікаваная перадвыбарная праграма. У ёй кандыдат паабяцала ў выпадку свайго абрання правесці новыя дэмакратычныя выбары ўжо праз паўгады, зладзіць рэферэндум аб вяртанні [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі]] 1994 года, скараціць паўнамоцтвы кіраўніка дзяржавы, усталяваць абмежаванне па колькасці тэрмінаў знаходжання на пасадзе прэзідэнта і забяспечыць [[падзел улад]]. Таксама яна абяцала правесці новыя парламенцкія выбары, пашырыць паўнамоцтвы органаў [[Мясцовае самакіраванне|мясцовага самакіравання]] і кіравання, зняць бар’еры для развіцця малога і сярэдняга бізнесу, даць яму безадсоткавыя пазыкі, падтрымаць стратныя дзяржпрадпрыемствы&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://news.tut.by/economics/694254.html |title=TUT.BY, 27 июля 2020. Тихановская опубликовала свою программу. Главное — вернуть выборы |access-date=2020-08-12 |archive-date=2020-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819145019/https://news.tut.by/economics/694254.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Ад адказу на пытанне, ці патрэбна Беларусі паглыбленая інтэграцыя з Расіяй, Ціханоўская ўхілілася, спаслаўшыся на тое, што не плануе быць сталым прэзідэнтам&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5f3532579a794760f4700bec?from=from_main_14 РБК, 13 августа 2020 года. Светлана Тихановская. Нужна ли Белоруссии углубленная интеграция с Россией?]&lt;/ref&gt;.

30 ліпеня ў [[Парк Дружбы народаў (Мінск)|парку Дружбы народаў]] у Мінску прайшоў афіцыйны пікет кандыдата Ціханоўскай, на якім, паводле ацэнак, сабралося да 70 тысяч чалавек&lt;ref&gt;{{Cite news |lang=ru |url=https://42.tut.by/694888 |title=Говорят, на пикет Тихановской в Минске пришло 63 тысячи человек. Как это подсчитали? |website=42.tut.by |date=2020-07-31 |access-date=2020-08-01 |archive-date=2020-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801194608/https://42.tut.by/694888 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mogilev.online/rus/news/belarus-16233/ |title=МВД рассказало, сколько людей было на митинге Тихановской в Минске |access-date=2020-08-07 |archive-date=2020-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917001230/https://mogilev.online/rus/news/belarus-16233/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.pressball.by/news/other/363505 Разное. Светлана Тихановская на многотысячном митинге в Минске: власти тратят бюджетные деньги на ледовые дворцы, а на больных детей у них средств не хватает]&lt;/ref&gt;, што стала самым масавым мітынгам у Беларусі з 1991 года&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://news.tut.by/society/694815.html |title=Десятки тысяч человек, слёзы, песни, мечты о переменах: как в Минске прошёл большой митинг Тихановской. Кратко |website=TUT.BY |date=2020-07-30 |access-date=2020-07-30 |archive-date=2020-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801060546/https://news.tut.by/society/694815.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

6 жніўня ўлады Мінска сарвалі правядзенне мітынгу на плошчы Бангалор&lt;ref&gt;[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9136703 Тихановская отменила предвыборный митинг в Минске], 6.08.2020&lt;/ref&gt;. Прадстаўнікі штаба Святланы Ціханоўскай у той жа дзень заявілі, што сустрэча з ёй адбудзецца ўвечары ў [[Кіеўскі сквер (Мінск)|Кіеўскім скверы]], але тысячы людзей, якія сабраліся, не дачакаліся кандыдата ў прэзідэнты. Пасля затрымання двух асноўных памочнікаў Святлана Ціханоўская вырашыла 8 жніўня пакінуць кватэру і не начаваць дома перад выбарамі, каб не заставацца адной&lt;ref&gt;[https://theins.ru/news/nakanune-vyborov-tihanovskaya-pokinula-svou-kvartiru-v-minske-radi-bezopasnosti Накануне выборов Тихановская покинула свою квартиру в Минске ради безопасности], 8 августа 2020&lt;/ref&gt;.

=== Пасля выбараў ===
10 жніўня ЦВК Беларусі заявіў аб перамозе Аляксандра Лукашэнкі. Святлана Ціханоўская, якая набрала, паводле папярэдніх звестак ЦВК, 10,09 %&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/politics/13/08/2020/5f3509119a79474bcade818a РБК, 13 августа 2020. ЦИК отчиталась о почти 15 % голосов за Тихановскую в Минске]&lt;/ref&gt;, з гэтым не пагадзілася і запатрабавала пераліку галасоў, падаўшы скаргу ў [[Цэнтральная выбарчая камісія Беларусі|Цэнтрвыбаркам]]. Тут у Святланы Ціханоўскай адбылася размова з двума прадстаўнікамі сілавых органаў&lt;ref&gt;[https://www.kp.by/daily/217169.5/4270420/ Лидия Ермошина: Если люди думают, что мы пересмотрим и присудим победу Тихановской, так не бывает]{{Недаступная спасылка}}, kp.by, 14.08.2020.&lt;/ref&gt;, пасля чаго яе вывелі з будынка і адвезлі дадому, каб сабраць некаторыя рэчы. Да яе далучылася [[Марыя Мароз]], кіраўніца выбарчага штабу, на чыім аўтамабілі ў суправаджэнні міліцэйскіх машын паехалі да мяжы з Літвой. Як згадвала Святлана Ціханоўская, пасажырскае месца заняў кіраўнік [[Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Апэратыўна-аналітычнага цэнтра]] [[Андрэй Паўлючэнка]], наперадзе і ззаду ішлі міліцэйскія машыны. Уначы ля мяжы, куды ўжо былі дастаўленыя двое дзяцей Марыі Мароз, А. Паўлючэнка выйшаў з машыны і сказаў рухацца праз памежны пост&lt;ref&gt;[https://www.newyorker.com/magazine/2021/12/13/the-accidental-revolutionary-leading-belaruss-uprising newyorker.com]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://svb1234.azureedge.net/a/31597910.html Радыё Свабода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211207223210/https://svb1234.azureedge.net/a/31597910.html |date=7 снежня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

11 жніўня літоўскі [[Міністр замежных спраў Літоўскай Рэспублікі|міністр замежных спраў]] [[Лінас Антанас Лінкявічус|Лінас Лінкявічус]] абвясціў, што Святлана Ціханоўская знаходзіцца ў [[Літва|Літве]]. У той жа дзень быў апублікаваны відэазварот, дзе яна заявіла, што «народ Беларусі зрабіў свой выбар», падзякавала ўсім суграмадзянам, што падтрымлівалі яе, папрасіла суайчыннікаў у Беларусі не выходзіць на вуліцу і «не супрацьстаяць міліцыі, не падвяргаць свае жыцці небяспецы», а таксама паведаміла, што выехала ў Літву «абсалютна самастойна»&lt;ref name=&quot;Обращение&quot;&gt;[https://www.rbc.ru/politics/11/08/2020/5f2da0ba9a794785a5e94016 ЦИК Белоруссии огласила предварительные итоги выборов], РБК, 11.08.2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/economics/696656.html news.tut.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200814202200/https://news.tut.by/economics/696656.html |date=14 жніўня 2020 }}&lt;/ref&gt;. Пазней яна патлумачыла гэты зварот пагрозамі з боку беларускіх уладаў у дачыненні да яе і дзяцей&lt;ref&gt;[https://www.buzzfeednews.com/article/christopherm51/tikhanovskaya-belarus-opposition-washington-us buzzfeednews.com]&lt;/ref&gt;.

У [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ РБ]] заявілі, што на Святлану Ціханаўскую рыхтаваўся замах прыхільнікамі апазіцыі — пратэстоўцам патрэбна была «сакральная ахвяра»&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20200811/1575649850.html Тихановская в видеообращении объяснила отъезд из Белоруссии]&lt;/ref&gt;. [[Аляксандр Лукашэнка]] загадаў выкарыстаць у гэты час супрацоўнікаў спецпадраздзялення [[КДБ]] «[[Альфа (спецпадраздзяленне КДБ)|Альфа]]»&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/president/view/lukashenko-rasskazal-podrobnosti-ob-otjezde-tihanovskoj-v-litvu-453045-2021/ belta.by]&lt;/ref&gt;. Паводле яго версіі, Ціханоўскай перад ад’ездам было перададзена з бюджэту 15 тысяч долараў&lt;ref name=&quot;president&quot;&gt;{{cite web
 |datepublished = 2020-10-09
 |url           = http://president.gov.by/ru/news_ru/view/soveschanie-po-aktualnym-voprosam-24683/
 |title         = Совещание по актуальным вопросам
 |publisher     = [http://president.gov.by Сайт президента]
 |access-date    = 2020-10-11
 |archive-url    = https://web.archive.org/web/20201012180026/http://president.gov.by/ru/news_ru/view/soveschanie-po-aktualnym-voprosam-24683/
 |archive-date   = 12 кастрычніка 2020
 |url-status       = dead
}}&lt;/ref&gt;.

=== Дзейнасць за мяжой ===
[[Файл:2020 Sviatlana Tsikhanouskaya, Alexander Schallenberg (50437384937).jpg|міні|250пкс|Святлана Ціханоўская з [[Міністр замежных спраў Аўстрыі|міністрам замежных спраў Аўстрыі]] [[Аляксандр Шаленберг|Аляксандрам Шаленбергам]]. [[Вена]], 8.10.2020]]
[[Файл:Sanna Marin and Sviatlana Tsikhanouskaya in Helsinki 3.3.2021 03.jpg|thumb|250px|З прэм’ер-міністрам Фінляндыі [[Сана Марын|Санай Марын]], [[Хельсінкі]], 3.3.2021]]
14 жніўня Святлана Ціханоўская ініцыявала стварэнне [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]] (КР) для трансфера ўлады ў Беларусі&lt;ref&gt;[https://t.me/pulpervoi/76 t.me/pulpervoi]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/4457413 Штаб Тихановской создает координационный совет для трансфера власти // Коммерсантъ, 15.08.2020]&lt;/ref&gt;. Неўзабаве [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь]] назваў гэты орган незаконным&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/4566318 Тихановская заявила о желании пообщаться с российскими властями // Коммерсантъ, 11.11.2020]&lt;/ref&gt;. 19 жніўня Генеральная пракуратура Беларусі ўзбудзіла крымінальную справу па факце стварэння Каардынацыйнай рады. Членаў КР абвінавачвалі ў публічных закліках да захопу дзяржаўнай улады і здзяйсненні дзеянняў, накіраваных на прычыненне шкоды нацыянальнай бяспецы. З цягам часу шэраг сябраў КР былі затрыманы альбо вымушаны пакінуць краіну.

17 жніўня 2020 года Святлана Ціханоўская заявіла аб гатоўнасці стаць «нацыянальным лідарам Беларусі»&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://lenta.ru/news/2020/08/17/leader_bel/ |title=Тихановская объявила о готовности стать национальным лидером |website=[[Лента.ру]] |date=2020-08-17 |access-date=2020-08-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.svoboda.org/a/30787594.html Тихановская заявила, что готова стать национальным лидером]&lt;/ref&gt;. 19 жніўня яна звярнулася да [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскага савета]], кіраўнікоў дзяржаў, лідараў [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]], заклікаўшы іх не прызнаваць афіцыйныя вынікі выбараў&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=M-SWGYQZN1g Address to European Council | Обращение к Европейскому совету // Страна для жизни. 19 августа 2020]&lt;/ref&gt;. 21 жніўня Святлана Ціханоўская ў відэазвароце да працаўнікоў буйных беларускіх прадпрыемстваў заклікала іх да пашырэння страйкавага руху па ўсёй краіне, патрабуючы ад улад спыніць гвалт, вызваліць палітычных зняволеных, правесці празрыстыя, свабодныя і сумленныя выбары&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=_RKyRtD5Npk Победим режим вместе. Забастовка продолжается | Светлана Тихановская // Страна для жизни. 21 августа 2020.]&lt;/ref&gt;.

У верасні-кастрычніку адбыўся шэраг сустрэч з лідарамі еўрапейскіх дзяржаў (у тым ліку з [[Эманюэль Макрон|Эманюэлем Макронам]] і [[Ангела Меркель|Ангелай Меркель]]), еўрапейскімі дэпутатамі, прадстаўнікамі грамадскіх арганізацый. 4 верасня Святлана Ціханоўская выступіла на нефармальных слуханнях у [[Савет Бяспекі ААН|Савеце бяспекі ААН]] і прапанавала абмеркаваць парушэнні правоў чалавека ў Беларусі на спецыяльным пасяджэнні Савета бяспекі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://belisrael.info/?p=25432 belisrael.info]&lt;/ref&gt;.

З 6 кастрычніка Святлана Ціханоўская ўключана ў базу асоб, якія вышукваюцца [[Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі|МУС Расіі]]&lt;ref&gt;{{Cite news|lang=ru|url=https://ria.ru/20201007/tikhanovskaya-1578663362.html|title=Тихановскую включили в базу разыскиваемых МВД лиц|website=РИА «Новости»|date=20201007T1647|access-date=2020-10-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/russia/730429=desktop|title=Светлана Тихановская объявлена в розыск на территории РФ|website=Интерфакс|date=20201007|access-date=2020-10-07}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь 16 кастрычніка раскрыў падрабязнасці крымінальнай справы Ціханоўскай па артыкуле аб закліках да прычынення шкоды нацыянальнай бяспецы&lt;ref name=&quot;СК&quot;&gt;{{cite web
|datepublished = 2020-10-16
|url           = https://ria.ru/20201016/tikhanovskaya-1580095992.html?in=t
|title         = СК Белоруссии раскрыл подробности уголовного дела Тихановской
|publisher     = [[РІА Навіны|РИА Новости]]
|access-date    = 2020-10-20
}}&lt;/ref&gt;, а 19 кастрычніка паведаміў аб зафіксаваных выпадках вымагальніцтва грошай для «палітвязняў і страйкоўцаў»&lt;ref name=&quot;kommersant.ru&quot;&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/4548577 Дожили до понедельника. Что изменилось в Белоруссии за три месяца после выборов // Журнал «Огонёк» № 43 от 02.11.2020]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/4549598 Белорусская забастовка покатилась по рельсам. Её масштабы пока невелики, но уже заметны // Газета «Коммерсантъ» № 198 от 28.10.2020]&lt;/ref&gt;.

13 кастрычніка Святлана Ціханоўская прад’явіла «Народны ўльтыматум»: калі на працягу двух тыдняў не будуць выкананыя тры галоўныя патрабаванні (адстаўка А. Лукашэнкі, спыненне гвалту супраць пратэстоўцаў, вызваленне ўсіх палітвязняў), то з 26 кастрычніка ў краіне пачнецца забастоўка. Кіраўніцтва Беларусі праігнаравала патрабаванні, а спробы арганізаваць агульнанацыянальную забастоўку ў цэлым не дасягнулі поспеху. Да заклікаў С. Ціханоўскай прыслухаліся толькі нешматлікія групы працаўнікоў буйных прадпрыемстваў, малога бізнесу ў сферы паслуг і [[Інфармацыйныя тэхналогіі|ІТ-галіны]], студэнты і выкладчыкі ў шэрагу ВНУ. Улады ў адказ прыступілі да звальненняў страйкоўцаў і адлічэння студэнтаў, якія ўдзельнічаюць у пратэстах&lt;ref name=&quot;kommersant.ru&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

13 лістапада, пасля забойства ў Мінску [[Раман Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]], абвясціла аб стварэнні «народнага трыбунала», які будзе займацца зборам доказаў злачынстваў беларускіх улад: «я, Святлана Ціханоўская, разам з Народным антыкрызісным кіраваннем абвяшчаю Народны трыбунал і амністыю за захоп Лукашэнкі і членаў яго тэрарыстычнай групоўкі. Калі дзяржаўная судовая сістэма не працуе, мы здолеем без яе». Яна заявіла, што «міжнародная група ўжо вядзе працу па прызнанні Лукашэнкі і яго памагатых — тэрарыстычнай арганізацыяй». На яе думку, у першую чаргу трэба «нейтралізаваць ідэолагаў і памагатых рэжыму, якія ладзяць рэпрэсіі на месцах, пагражаюць звальненнямі, адлічэннямі і вязніцай». Святлана Ціханоўская заклікала супрацоўнікаў сілавых структур прадастаўляць відэа і іншыя сведчанні «выканання злачынных загадаў» — тыя, хто гэта зробіць, змогуць «разлічваць на амністыю альбо змякчэнне крымінальнай адказнасці»&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/politics/13/11/2020/5faeadd19a794731d995fe92 Тихановская объявила о создании Народного трибунала в Белоруссии // РБК, 13.11.2020]&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Svetlana Tikhanovskaya (51147227129).jpg|міні|Святлана Ціханоўская пад час сустрэчы з [[Міністр замежных спраў Аўстрыі|міністрам замежных спраў Аўстрыі]] [[Аляксандр Шаленберг|Аляксандрам Шаленбергам]]. [[Вена]], 28 красавіка 2021 года|left]]
14 лістапада Святлана Ціханоўская заклікала [[Еўрасаюз]] пашырыць санкцыі супраць Беларусі. Падчас візіту ў [[Рыга|Рыгу]] яна сустрэлася з [[Эгілс Левіц|прэзідэнтам]], [[Прэм’ер-міністр Латвіі|прэм’ер-міністрам]] і [[Эдгар Рынкевіч|кіраўніком МЗС]] Латвіі і падтрымала ідэю накласці эканамічныя санкцыі «на бізнесы, звязаныя з Лукашэнкам і набліжанымі да яго алігархамі». Ціханоўская заклікала Нацыянальны банк Латвіі спыніць супрацоўніцтва з [[Беларусбанк]]ам і [[Белаграпрамбанк]]ам, а таксама пераглядзець кантракты аб закупках прадукцыі з Беларусі. Акрамя гэтага прапанавала ўвесці абмежаванні супраць прадпрыемстваў, якія звальняюць працаўнікоў-страйкоўцаў&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/politics/15/11/2020/5fb07eea9a7947c49e916c67 Тихановская попросила ЕС расширить антибелорусские санкции // РБК, 15.11.2020]&lt;/ref&gt;. У сваіх наступных выступах С. Ціханоўская працягвала заклікаць ЕС да ўзмацнення эканамічнага ціску на ўлады Беларусі&lt;ref&gt;[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/10186859 Тихановская заявила о необходимости усиления давления на власти Белоруссии со стороны ЕС // ТАСС, 07.12.2020]&lt;/ref&gt;.

1 снежня Святлана Ціханоўская абвясціла аб запуску платформы «[[Адзіная кніга рэгістрацыі злачынстваў]]»&lt;ref&gt;{{YouTube|id=ubJqfl64TP0|logo=1|title=Беларусь: книга преступлений режима / ВЕЧЕР / 01.12.20}} // [[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее Время]]. 1 декабря 2020.&lt;/ref&gt;, дзе будуць збірацца сведчанні затрыманняў, катаванняў і забойстваў, а таксама імёны тых, хто іх здзяйсняў&lt;ref&gt;{{YouTube|id=3sT7J8Q3kLg|logo=1|title=Единая Книга Регистрации Преступлений — Павел Латушко о новом проекте}} // [[Павел Латушко]]. 1 декабря 2020.&lt;/ref&gt;.

4 снежня апублікавала рэфлексійны ліст да папы [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыска]], «натхнёны ягонай новай [[энцыкліка]]й ''Fratelli tutti''», у якім разважае аб працэсах, што прывялі да мабілізацыі грамадства напярэдадні выбараў і масавых пратэстаў — пасля іх. У гэтых падзеях Ціханоўская бачыць жаданне адзінства і салідарнасці, і асэнсаванне сябе народам з агульнымі мэтамі і памкненнямі. Яна падрабязна апісвае прыклады мужнасці і клопату [[духавенства]] і свецкіх вернікаў, якія пратэставалі супраць гвалту, клапаціліся пра ахвяр і маліліся аб спыненні кровапраліцця. Ціханоўская ўпэўнена, што ў 2020 годзе беларускі народ пакаштаваў сваёй мары і гэта мара становіцца рэчаіснасцю: «Мы ведаем, чаго хочам і да чаго імкнемся — да новай братэрскай, салідарнай, інклюзіўнай Беларусі, якая ўжо існуе».&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Братэрскае грамадства: бачанне для новай Беларусі: Ліст Святланы Ціханоўскай Святому Айцу Францішку|url=https://belarus2020.churchby.info/list-svyatlany-cixanoўskaj-svyatomu-ajcu-francishku/|author=Ціханоўская, Святлана|date=2020-12-04|work=Царква і палітычны крызіс у Беларусі|publisher=Група “Хрысціянская візія” Каардынацыйнай рады Беларусі}}&lt;/ref&gt;

7 снежня партал «[[TUT.BY|Tut.by]]» апублікаваў інтэрв’ю са Святланай Ціханоўскай, яе дарадцамі [[Аляксандр Дабравольскі|Аляксандрам Дабравольскім]] і [[Франак Вячорка|Франакам Вячоркам]], якія паведамілі, што распрацоўваецца праект Канстытуцыі, які яна мае зацвердзіць у выпадку прыходу да ўлады. Па словах Дабравольскага, гаворка ідзе аб парламенцка-прэзідэнцкай рэспубліцы: «праект канстытуцыі распрацаваны на падставе Канстытуцыі 1994 года, будуць заменены раздзелы, якія тычацца паўнамоцтваў дзяржаўнай улады і ўзаемадзеяння паміж галінамі ўлад». Распрацоўка праекта асноўнага закона вядзецца сумесна з грамадскай Канстытуцыйнай камісіяй, якой кіруе [[Мечыслаў Грыб]]. Святлана Ціханоўская заявіла, што стварае каманду, з якой яна спадзяецца сфармаваць урад у выпадку прыходу да ўлады, «каб ахапіць кожную сферу дзейнасці, каб пасля перамоў была мяккая арганізацыя новых выбараў, без павальных люстрацый»&lt;ref&gt;[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/10186859 Белорусская оппозиция разрабатывает проект конституции на случай прихода к власти // ТАСС, 07.12.2020]&lt;/ref&gt;.

19 студзеня 2021 года адбылася анлайн-сустрэча з прадстаўнікамі ЕС у [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|АБСЕ]], падчас якой Святлана Ціханоўская заявіла пра гатоўнасць правесці новыя выбары ў Беларусі цягам 45 дзён пры актыўнай міжнароднай падтрымцы і магчымасці ўласнага бяспечнага вяртання ў Беларусь&lt;ref&gt;{{Cite news|lang=ru|url=https://interfax.by/|title=Тихановская призвала ОБСЕ помочь в организации её безопасного возвращения в Минск|website=interfax.by|access-date=2021-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20031224014632/https://interfax.by/|archive-date=24 снежня 2003|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У маі 2021 года з [[Нацыянальны фонд дэмакратыі|Нацыянальнага фонду дэмакратыі]] паведамілі, што фонд цесна супрацоўнічае са Святланай Ціханоўскай і фінансуе яе дзейнасць&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thetimes.co.uk/article/russian-pranksters-trick-us-officials-into-boasting-about-funding-protests-hbtwtvg6n|title=Russian pranksters trick US officials into boasting about funding opposition groups|publisher=The Times|date=2021-05-18}}&lt;/ref&gt;. Па словах [[Раман Пратасевіч|Рамана Пратасевіча]], атрыманых падчас допыту беларускімі сілавікамі (верагодна хлуслівых), Святлана Ціханоўская фінансуецца таксама за кошт літоўскіх падаткаплацельшчыкаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.belta.by/society/view/protasevich-tihanovskuju-soderzhat-litovskie-nalogoplatelschiki-biznes-elita-i-diaspory-444426-2021/
|title=Протасевич: Тихановскую содержат литовские налогоплательщики, бизнес-элита и диаспоры|publisher=Belta.by|date=2021-06-03}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:President Joe Biden and Sviatlana Tsikhanouskaya.jpg|thumb|250px|Святлана Ціханоўская з [[Джо Байдэн]]ам у Белым Доме ў ліпені 2021]]
У ліпені 2021 года Святлана Ціханоўская здзейсніла візіт у [[ЗША]], дзе 19 ліпеня правяла перамовы з дзяржаўным сакратаром ЗША [[Энтані Блінкен]]ам. Удзельнікі сустрэчы абмеркавалі [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978|захоп самалёта Ryanair]], [[Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (ліпень 2021)|напад на грамадзянскую супольнасць]] і незалежныя медыі ў Беларусі, праблему міграцыі ў Літву праз тэрыторыю Беларусі. Ціханоўская высока ацаніла дапамогу амерыканскай амбасадаркі ў Беларусі [[Джулі Фішэр]]&lt;ref&gt;[https://svaboda.azureedge.net/a/31367188.html Радыё Свабода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211015213152/https://svaboda.azureedge.net/a/31367188.html |date=15 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;. 28 ліпеня Ціханоўская мела ў [[Белы дом|Белым доме]] кароткую сустрэчу з [[Прэзідэнт ЗША|Прэзідэнтам ЗША]] [[Джо Байдэн]]ам&lt;ref&gt;[https://twitter.com/POTUS/status/1420422355109748743 twitter.com/POTUS]&lt;/ref&gt; — палітыкі абмяркоўвалі становішча ў Беларусі і далейшыя шляхі дапамогі дэмакратычнай супольнасці Беларусі ў змаганні з дыктатурай&lt;ref&gt;[https://svaboda.azureedge.net/a/31385517.html?fbclid=IwAR3AfzvxexUai3iCrqPAeo4CZRom8dP6VAj9pEPJyhq0_ItXHBObaY7VH-U Радыё Свабода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211024121326/https://svaboda.azureedge.net/a/31385517.html?fbclid=IwAR3AfzvxexUai3iCrqPAeo4CZRom8dP6VAj9pEPJyhq0_ItXHBObaY7VH-U |date=24 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;.

24 лістапада 2021 года Святлана Ціханоўская ў якасці прадстаўніка Беларусі выступіла на пленарным пасяджэнні [[Еўрапарламент]]а&lt;ref&gt;[https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=280931 nashaniva.com]&lt;/ref&gt;.

24 лютага 2022 года заявіла, што да новых выбараў бярэ на сябе выкананне абавязкаў прадстаўніка беларускага народа і гаранта ягоных правоў і свабод, дадаўшы, што стварае пераходны кабінет як нацыянальны орган улады&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/cihanouskaya-stvarae-perahodny-kabinet-yak-nacyyanalny-organ-ulady Ціханоўская стварае пераходны кабінет як нацыянальны орган улады]&lt;/ref&gt;.

== Офіс Святланы Ціханоўскай ==
У эміграцыі Офіс Святланы Ціханоўскай працягвае працу. У цяперашні час Офіс складаецца з:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tsikhanouskaya.org/be/team/ |title=Каманда Святланы Ціханоўскай |access-date=27 красавіка 2022 |archive-date=31 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531013824/https://tsikhanouskaya.org/be/team/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Аляксандр Дабравольскі]], старшы палітычны дарадца і кіраўнік унутранай палітыкі
* Ганна Красуліна, прэс-сакратарка Святланы Ціханоўскай
* Яна Паляшчук, спецыяліст па міжнароднай камунікацыі
* Данііл Гаркавы, кіраўнік аддзела па знешніх сувязях
* Аліна Герашчанка, каардынатарка валанцёрскай праграмы
* [[Франак Вячорка]], галоўны дарадца і кіраўнік аддзела знешняй палітыкі
* Дзяніс Кучынскі, старшы спецыяліст па міжнародных адносінах
* Аляксандр Шлык, спецыяльны дарадца па выбарах
* [[Валерый Кавалеўскі]], кіраўнік Кабінета, прадстаўнік па міжнародных справах
* [[Таццяна Шчытцова]], дарадца Святланы Ціханоўскай па пытаннях адукацыі і навукі
* Алесь Аляхновіч, дарадца па эканамічных рэформах
* Крысціна Рыхтэр, дарадца Святланы Ціханоўскай па прававых пытаннях
* [[Анатоль Лябедзька]], дарадца па парламенцкаму супрацоўніцтву і Канстытуцыйнай рэформе
* [[Маргарыта Паўлаўна Ворыхава|Маргарыта Ворыхава]], прадстаўніца па справах моладзі і студэнтаў.

== Крымінальныя справы ==
У снежні 2020 года на сябраў Каардынацыйнай рады апазіцыі на чале са Святланай Ціханоўскай [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратурай Беларусі]] была ўзбуджаная крымінальная справа аб стварэнні [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкага фарміравання]] з мэтай захопу дзяржаўнай улады неканстытуцыйным шляхам. Пракуратура патрабавала прыцягнуць Ціханоўскую да адказнасці па артыкулах 361 і 357 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК Беларусі]]&lt;ref&gt;{{Cite news|lang=ru|url=https://ria.ru/20201221/dela-1590275383.html|title=Против Тихановской возбудили дело о создании экстремистского формирования|website=РИА Новости|date=20201221T1837|access-date=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;.

2 сакавіка 2021 года СК Беларусі перадаў дакументы ў Генпракуратуру на экстрадыцыю Святланы Ціханоўскай, якая з «асобамі з яе найбліжэйшага атачэння» абвінавачваецца ў «падрыхтоўцы» на пасяджэнні Гомельскага штаба 5 жніўня 2020 года «да масавых беспарадкаў» (ч. 1 арт. 13, ч. 2 арт. 293) і «да захопу будынкаў і збудаванняў» (ч. 1 арт. 13, ч. 1 арт. 292)&lt;ref name=&quot;добивается&quot;&gt;{{cite web|datepublished=2021-03-02|url=https://euroradio.fm/ru/sledstvennyy-komitet-dobivaetsya-ekstradicii-svetlany-tihanovskoy|title=Следственный комитет добивается экстрадиции Светланы Тихановской|publisher=«[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еврорадио]]»|access-date=2021-03-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;экстрадиция&quot;&gt;{{cite web|datepublished=2021-03-02|url=https://www.kommersant.ru/doc/4711766|title=СК Белоруссии подал документы на экстрадицию Тихановской|publisher=[[Коммерсантъ]]|access-date=2021-03-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;захват&quot;&gt;{{cite web|datepublished=2021-03-02|url=https://www.rbc.ru/politics/02/03/2021/603df6979a79473840586fb2|title=СК Белоруссии обвинил соратников Тихановской в подготовке захвата Гомеля|publisher=[[РБК]]|access-date=2021-03-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;прокуратура&quot;&gt;{{cite web|datepublished=2021-03-05|url=http://www.prokuratura.gov.by/ru/info/novosti/nadzor-za-resheniyami-po-ugolovnym-i-grazhdanskim-delam/gotovilis-k-zakhvatu-zdaniy-ispolkomov-i-administratsiy-v-gomele-genprokuratura-napravila-ugolovnoe-/|title=Готовились к захвату зданий исполкомов и администраций в Гомеле|publisher=[[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генпрокуратура]]|access-date=2021-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210813220602/http://www.prokuratura.gov.by/ru/info/novosti/nadzor-za-resheniyami-po-ugolovnym-i-grazhdanskim-delam/gotovilis-k-zakhvatu-zdaniy-ispolkomov-i-administratsiy-v-gomele-genprokuratura-napravila-ugolovnoe-/|archive-date=13 жніўня 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

5 сакавіка 2021 года Генпракуратура Беларусі звярнулася да Генпракуратуры Літвы з просьбай аб выдачы Святланы Ціханоўскай&lt;ref&gt;{{Cite news|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4713763|title=Генпрокуратура Белоруссии попросила Литву выдать Тихановскую|website=www.kommersant.ru|date=2021-03-05|access-date=2021-03-05}}&lt;/ref&gt;. Пазней у той жа дзень улады Літвы паведамілі, што не маюць намеру выдаваць палітычных уцекачоў аўтарытарным рэжымам&lt;ref&gt;{{Cite news|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4720327|title=МИД Литвы не намерен выдавать Тихановскую Белоруссии|website=www.kommersant.ru|date=2021-03-05|access-date=2021-03-05}}&lt;/ref&gt;. 29 сакавіка генпракурор [[Андрэй Іванавіч Швед|Андрэй Швед]] паведаміў журналістам, што Святлана Ціханоўская фігуруе ва ўзбуджанай крымінальнай справе аб падрыхтоўцы тэракту групай асоб&lt;ref&gt;{{cite web|datepublished=2021-03-29|url=https://regnum.ru/news/polit/3228326.html|title=Тихановская попала в дело о теракте|publisher=[[Regnum]]|access-date=2021-04-08
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|datepublished=2021-04-02|url=https://regnum.ru/news/polit/3233072.html|title=Власти Белоруссии включили Тихановскую в список причастных к терроризму|publisher=[[Regnum]]|access-date=2021-04-08}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2023 года [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|беларускае МУС]] аб’явіла структуры Святланы Ціханоўскай экстрэмісцкім фарміраваннем. Удзельнікам экстрэмісцкіх фарміраванняў па беларускім заканадаўстве пагражае турэмнае зняволенне&lt;ref&gt;{{cite web|title=Сотрудников Офиса Тихановской записали в экстремисты|url=https://www.golosameriki.com/a/belarus-tsikhanouskaya-office-repressions/6935759.html|website=[[Голас Амерыкі]]|date=2023-01-27|access-date=2023-03-22|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

6 сакавіка 2023 года Мінскі гарадскі суд завочна прысудзіў Святлане Ціханоўскай 15 гадоў пазбаўлення волі&lt;ref&gt;[https://tass.ru/proisshestviya/17205367 tass.ru]&lt;/ref&gt;.

== Прыватнае жыццё ==
Замужам за Сяргеем Ціханоўскім. У іх двое дзяцей: дачка Агнія (нар. [[2016]]), сын Карней (нар. [[2010]])&lt;ref name=&quot;mk&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.mk.ru/politics/2020/08/11/svetlana-tikhanovskaya-nameknula-na-otezd-iz-belorussii.html |title=Светлана Тихановская намекнула на отъезд из Белоруссии |author=Ирина Ринаева |date=11 августа 2020 |publisher=[[Московский комсомолец]] |access-date=2020-08-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |lang=ru |url=https://nn.by/?c=ar&amp;i=255575&amp;lang=ru |title=Тихановская на период до выборов вывезла детей в Евросоюз |website=Наша Ніва |access-date=2020-08-01}}&lt;/ref&gt;. Улетку 2020 года з-за паступаючых, па словах Святланы Ціханоўскай, пагроз падчас перадвыбарнай кампаніі, дзяцей вывезлі з Беларусі ў Літву&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://belaruspartisan.by/politic/506661/ |title=Светлана Тихановская вывезла детей из страны: Они в безопасном месте |website=belaruspartisan.by |access-date=2020-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200720174931/https://belaruspartisan.by/politic/506661/ |archive-date=20 ліпеня 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Сяргей быў супраць гэтага&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://euroradio.fm/ru/syn-napisal-tihanovskoy-mne-zhal-tebya-i-strashno-za-tebya |title=Сын написал Тихановской: &quot;Мне жаль тебя и страшно за тебя!&quot; |website=Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm |access-date=2020-08-06}}&lt;/ref&gt;. Вывезці дзяцей і іх бабулю Святлане дапамагла галоўны рэдактар «Хартыі '97» [[Наталля Радзіна]]&lt;ref name=&quot;mk&quot; /&gt;.

Па свайму веравызнанню Святлана належыць да [[РПЦ]], аднак не з’яўляецца практыкуючай верніцай&lt;ref&gt;[https://belsat.eu/ru/news/o-seme-vere-i-politike-svetlana-tihanovskaya-dala-eksklyuzivnoe-intervyu-belsatu/ О семье, вере и политике. Светлана Тихановская дала эксклюзивное интервью «Белсату»]&lt;/ref&gt;.

Валодае [[Руская мова|рускай]], [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Англійская мова|англійскай]] мовамі.

== Узнагароды і прэміі ==
9 верасня 2020 года Святлана Ціханоўская была ўдастоена спецыяльнага прыза міжнароднага эканамічнага форуму ў [[Карпач (горад)|Карпачы]], арганізатарам якога штогод выступае польскі фонд «Інстытут усходнееўрапейскіх даследаванняў»&lt;ref&gt;[https://regnum.ru/news/economy/3056775.html В Польше открывается юбилейный экономический форум]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://regnum.ru/news/polit/3060611.html В польском Карпаче завершился международный Экономический форум]&lt;/ref&gt;. У той жа дзень польскі палітык [[Дональд Туск]], у сваім [[Twitter|Твітары]] прапанаваў Еўрасаюзу вылучыць Ціханоўскую і яе мужа на [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскую прэмію міру]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9411253 |title=Туск предложил выдвинуть семью Тихановских на Нобелевскую премию мира |website=[[ТАСС]] |date=2020-09-09 |access-date=2020-10-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.znak.com/2020-09-17/s_kem_alekseyu_navalnomu_pridetsya_sopernichat_za_nobelevskuyu_premiyu_mira_spisok |title=С кем Алексею Навальному придется соперничать за Нобелевскую премию мира. Список |website=[[Znak.com]] |date=2020-09-17 |access-date=2020-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211222174436/https://www.znak.com/2020-09-17/s_kem_alekseyu_navalnomu_pridetsya_sopernichat_za_nobelevskuyu_premiyu_mira_spisok |archive-date=22 снежня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Пазней дэпутат [[Стортынг|нарвежскага парламента]] ад [[Хрысціянская народная партыя (Нарвегия)|Хрысціянскай народнай партыі]] Гейр Тоскедал заявіў, што Ціханоўская будзе намінавана на Нобелеўскую прэмію міру ў 2021 годзе&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5f8c7ce69a794730feb42d2b Тихановскую и Колесникову выдвинули на Нобелевскую премию мира]&lt;/ref&gt;.

7 кастрычніка 2020 года ў [[Браціслава|Браціславе]] Святлане Ціханоўскай была ўручана прэмія [[Globsec]]&lt;ref&gt;{{youtube|GxCgIyjmqcw}}&lt;/ref&gt; — пазапартыйнай міжнароднай [[Некамерцыйная арганізацыя|НКА]], якая штогод арганізуе Браціслаўскі форум глабальнай бяспекі.

14 кастрычніка 2020 года Святлана Ціханоўская стала лаўрэатам [[Прэмія Свабоды імя Джона Макейна|прэміі Свабоды імя Джона Макейна]], якая штогод прысуджаецца міжнародным Рэспубліканскім інстытутам.

У кастрычніку 2020 года Ціханоўская атрымала прэмію Свабоды, якая прысуджаецца дацкім выданнем [[Politiken]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://belaruspartisan-by.turbopages.org/belaruspartisan.by/s/politic/515964/ |title=Издание Politiken вручило Тихановской награду «Премию свободы» |access-date=24 лютага 2022 |archive-date=4 лютага 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204160540/https://belaruspartisan-by.turbopages.org/belaruspartisan.by/s/politic/515964/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У ліку іншых лідараў беларускай апазіцыі, 22 кастрычніка 2020 года аб’яўлена лаўрэатам [[Прэмія імя Сахарава|прэміі імя Сахарава]], якая штогод прысуджаецца [[Еўрапейскі парламент|Еўрапарламентам]]. Узнагароджанне было раскрытыкавана ў [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўнай думе Расіі]]&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2020/10/22/premium/ В Госдуме отреагировали на вручение Тихановской премии Сахарова]&lt;/ref&gt;. Уручэнне прэміі прайшло на сесіі Еўрапарламента [[16 снежня]]&lt;ref&gt;[https://www.rfi.fr/ru/европа/20201216-светлана-тихановская-приняла-участие-в-церемонии-вручения-премии-европарламента-оппозиции-беларуси Светлана Тихановская приняла участие в церемонии вручения премии европарламента оппозиции Беларуси] // [[Международное французское радио|RFI]] на русском, 16.12.2020&lt;/ref&gt;.

18 снежня 2020 года [[Сейм Літвы]] прысудзіў штогадовую [[Прэмія свабоды беларускай апазіцыі|прэмію Свабоды беларускай апазіцыі]]. Цырымонія ўручэння адбылася 13 студзеня 2021 года, грашовы прыз у памеры 5000 [[еўра]] Ціханоўская вырашыла накіраваць сем’ям загінулых удзельнікаў пратэстаў у Беларусь&lt;ref&gt;{{Cite news|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4641317|title=Тихановская получила литовскую Премию свободы|website=www.kommersant.ru|date=2021-01-13|access-date=2021-01-13}}&lt;/ref&gt;.

25 снежня 2020 года расійская газета «[[Ведомости]]» назвала Святлану Ціханоўскую «чалавекам года» ў намінацыі «прыватная асоба»&lt;ref&gt;[https://news.tut.by/society/712763.html Лукашенко в «инфекционке», клип в костеле, продление срока Северинцу. Что происходит в Рождество] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201225213820/https://news.tut.by/society/712763.html |date=25 Снежань 2020 }} // [[TUT.BY]], 25.12.2020&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://persona2020.vedomosti.ru/ Спецпроект «Персона года 2020»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201225040635/https://persona2020.vedomosti.ru/|date=25 снежня 2020}} // [[Ведомости]], 25.12.2020&lt;/ref&gt;.

21 студзеня 2021 года [[Міністэрства замежных спраў Эстоніі|міністр замежных спраў Эстоніі]] [[Урмас Рэйнсалу]] ўручыў Святлане Ціханоўскай крыж «за заслугі»&lt;ref&gt;[https://rus.err.ee/1608080893/mid-jestonii-vruchil-kresty-za-zaslugi-v-chisle-nagrazhdennyh-ratas-lutsar-samost-i-tihanovskaja МИД Эстонии вручил кресты за заслуги, в числе награждённых Ратас, Лутсар, Самост и Тихановская]&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2021 года Святлана Ціханоўская была ўзнагароджана {{нп3|Прэмія імя Льва Копелева|прэміяй імя Льва Копелева|de|Lew-Kopelew-Preis}} «за актыўны ўдзел у барацьбе за дэмакратычныя свабоды і правы чалавека на тэрыторыі Беларусі»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://naviny.online/new/20210415/1618485675-tihanovskoy-kolesnikovoy-i-cepkalo-prisuzhdena-premiya-im-lva-kopeleva-za|title=Тихановской, Колесниковой и Цепкало присуждена Премия им. Льва Копелева за мир и права человека|publisher=[[naviny.by]]|date=2021-04-15|access-date=2021-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415113742/https://naviny.online/new/20210415/1618485675-tihanovskoy-kolesnikovoy-i-cepkalo-prisuzhdena-premiya-im-lva-kopeleva-za|archive-date=15 красавіка 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

17 снежня 2021 года разам з Марыяй Калеснікавай і Веранікай Цапкала Ціханоўская была ганаравана [[Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага|прэміяй імя Карла Вялікага]] «[…] за іх мужную і натхняльную прыхільнасць […] волі, дэмакратыі і абароне праў чалавека»&lt;ref&gt;[https://euroradio.fm/cihanouskaya-kalesnikava-i-capkala-atrymali-premiyu-imya-karla-vyalikaga] Ціханоўская, Калеснікава і Цапкала атрымалі прэмію імя Карла Вялікага&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2022 года Святлана ЦІханоўская — разам з [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімірам Зяленскім]] — атрымала прэмію «За свабоду медыя» (Германія)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://newsrnd.com/news/2022-04-22-ludwig-erhard-summit--moving-award-ceremony-for-freedom-fighters-in-the-east.H1eo4Igrq.html |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420105908/https://newsrnd.com/news/2022-04-22-ludwig-erhard-summit--moving-award-ceremony-for-freedom-fighters-in-the-east.H1eo4Igrq.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2023 года Святлане Ціханоўскай прысудзілі, а ў маі 2023 года ўручылі Міжнародную прэмію міру Тыпэрэры (Ірландыя) за 2022 год&lt;ref&gt;https://tippfm.com/news/international/2022-tipperary-international-peace-award-winner-announced/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rte.ie/news/2023/0502/1380228-tsikhanouskaya-peace-award/&lt;/ref&gt;.

У верасні 2023 года Святлана Ціханоўская атрымала ў Стакгольме шведскую прэмію імя Анны Лінд&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://pes.eu/future-europe/2023-anna-lindh-prize-lofven-celebrates-belarus-opposition-tsikhanouskaya/|title=2023 Anna Lindh Prize: PES President Löfven celebrates Belarus opposition leader Tsikhanouskaya|last=robin|website=The Party of European Socialists|date=2023-09-11|access-date=2023-09-20}}&lt;/ref&gt;.

4 сакавіка 2025 года мэр Матэа Лепорэ прысвоіў Ціханоўскай званне ганаровай грамадзянскі [[Балоння|Балонні]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33335512.html|title=Сьвятлане Ціханоўскай прысвоілі званьне ганаровай грамадзянкі італьянскай Балёньні. ФОТА|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-03-05|access-date=2025-03-05}}&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі ==
Паэтэса і публіцыстка [[Валянціна Аксак]] назвала Святлану Ціханоўскую «[[Рагнеда]]й ХХІ стагоддзя»&lt;ref&gt;[https://svabod1.azureedge.net/a/30845939.html Радыё Свабода 2020] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201129225155/https://svabod1.azureedge.net/a/30845939.html |date=29 лістапада 2020 }}&lt;/ref&gt;.

Святлана Ціханоўская ўвайшла ў спіс 100 найбольш натхняльных і ўплывовых жанчын свету 2020 года паводле [[Бі-бі-сі]]&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-55042935 bbc.com]&lt;/ref&gt;. Трапіла ў топ-50 людзей 2020 года па версіі ''[[Bloomberg]]''; было адзначана, што «яе неспадзяваная кампанія ператварылася ў самы вялікі выклік за ўсю гісторыю Аляксандра Лукашэнкі»&lt;ref&gt;[https://www.bloomberg.com/features/2020-bloomberg-50/ bloomberg.com]&lt;/ref&gt;.

{{нп3|Чалавек года паводле «Gazeta Wyborcza»|Чалавек года паводле «Gazeta Wyborcza»|pl|Człowiek Roku „Gazety Wyborczej”}} 2021. На думку рэдакцыі, яна за некалькі тыдняў стала лідарам нацыі, а затым адзіным надзейным прадстаўніком Беларусі на міжнароднай арэне&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Człowiek Roku „Gazety Wyborczej”|url=https://extra.wyborcza.pl/czlowiekrokuwyborczej/czlowiekrokuwyborczej|website=Człowiek Roku „Gazety Wyborczej”|access-date=2021-09-20|language=pl|archive-date=16 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316110108/https://extra.wyborcza.pl/czlowiekrokuwyborczej/czlowiekrokuwyborczej|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Газета «Wyborcza» назвала Святлану Ціханоўскую Чалавекам 2021 года|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=273694|access-date=2021-09-20|language=be|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;. Меркаванне аб тым, што С. Ціханоўская прайшла шлях да «нацыянальнага лідара», у студзені 2021 года аспрэчваў беларускі палітолаг [[Вольф Рубінчык]]&lt;ref&gt;https://belisrael.info/?p=26694&lt;/ref&gt;.

30 студзеня 2021 года прэзідэнт Літвы [[Гітанас Наўседа]] вылучыў Святлану Ціханоўскую на прысуджэнне [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]]&lt;ref&gt;[https://www.bns.lt/topic/1911/news/63083671/ BNS: Naujiena]&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==

* [[Навагодні зварот Святланы Ціханоўскай]]
{{зноскі|4}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
[https://www.b-g.by/politika-i-ekonomika/ya-nadeyus-chto-vstrecha-skoro-sostoitsya-svetlana-tihanovskaya-rasskazala-bg-o-perspektivah-vstrechi-s-dzho-baydenom/ Інтэрв’ю [[Брестская газета|Брестской газете]] (19 лютага 2021)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210219164157/https://www.b-g.by/politika-i-ekonomika/ya-nadeyus-chto-vstrecha-skoro-sostoitsya-svetlana-tihanovskaya-rasskazala-bg-o-perspektivah-vstrechi-s-dzho-baydenom/ |date=19 Люты 2021 }}

{{бібліяінфармацыя}}
{{Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі}}
{{Палітычны крызіс у Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Ціханоўская Святлана Георгіеўна}}
[[Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Беларусі (2020)]]
[[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]]
[[Катэгорыя:Святлана Ціханоўская]]
[[Катэгорыя:Асобы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]]</text>
      <sha1>a31734pctfcxcb3vgdmdgii82zdgbjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс заслужаных настаўнікаў Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>651762</id>
    <revision>
      <id>5166265</id>
      <parentid>5154706</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1964 */ Адноўлена спасылка на старонку М. К. Балвановіч</comment>
      <origin>5166265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104935" sha1="7awsy1wee7ovcz4kwsyzzd4e6i9a33y" xml:space="preserve">{{змест справа}}

== 1941 ==
* [[М. А. Акульміна]]
* [[Н. Ф. Арлова]]
* [[Я. В. Астроўскі]]
* [[М. С. Арцюхоў]]
* [[П. І. Біран]]
* [[B. С. Бірыч]]
* [[М. І. Гайсёнак]]
* [[А. Г. Гарачун]]
* [[А. С. Дарашчанка]]
* [[К. Л. Зайцава]]
* [[І. К. Зіновіч]]
* [[М. І. Канавальчыкаў]]
* [[І. Г. Крукоўскі]]
* [[А. Ф. Крылова]]
* [[А. С. Крыцкая]]
* [[Э. А. Дютарэвіч]]
* [[Г. В. Макарава]]
* [[П. С. Нікалаенка]]
* [[А. Р. Нікіценка]]
* [[Х. Р. Пранік]]
* [[У. П. Пушкарэвіч]]
* [[П. І. Сівой]]
* [[Н. І. Сіўко]]
* [[Д. К. Талкачоў]]
* [[Г. В. Харытановіч]]
* [[А. А. Шаплыка]]

== 1944 ==
* [[І. М. Галынец]]

== 1945 ==
* [[В. Р. Адзінцова]]
* [[К. В. Асмалоўская]]
* [[Н. Г. Афанасьева]]
* [[П. А. Бабіцкі]]
* [[К. Л. Барысевіч]]
* [[Ю. І. Букатая]]
* [[К. Л. Бурдзілава]]
* [[І. С. Вадэйка]]
* [[Л. Г. Валачковіч]]
* [[П. С. Васілеўскі]]
* [[В. Д. Вільтоўская]]
* [[І. П. Вольскі]]
* [[Л. П. Воранава]]
* [[П. С. Вяндзіла]]
* [[М. М. Гаваркоў]]
* [[Г. П. Гілевіч]]
* [[Я. Р. Грыгор’еў]]
* [[Л. В. Грынаўцова]]
* [[Г. Д. Дзівак]]
* [[А. К. Дзяруга]]
* [[Е. С. Елісеева]]
* [[Н. П. Жукаў]]
* [[A. І. Іваноў]]
* [[М. Л. Кавалевіч]]
* [[М. К. Кандрацьеў]]
* [[І. У. Капаевіч]]
* [[А. Л. Кармалітава]]
* [[B. Ц. Карпенка]]
* [[Г. І. Катлінскі]]
* [[А. М. Кісялёва]]
* [[К. Ф. Коршук]]
* [[Б. Р. Крупадзёраў]]
* [[В. С. Кузьміна]]
* [[В. М. Кунько]]
* [[Б. М. Лаўрыновец]]
* [[В. І. Діяранцэвіч]]
* [[Т. Л. Лютароўская]]
* [[М. С. Магільніцкая]]
* [[П. Л. Макарэня]]
* [[Ю. Л. Марозава]]
* [[З. П. Міроненка]]
* [[С. Л. Нікіцін]]
* [[Н. Я. Паднясінская]]
* [[М. Ф. Паніткова]]
* [[Б. Л. Петрашкевіч]]
* [[М. М. Пруднікава]]
* [[В. Л. Прэйс]]
* [[М. Р. Разоўскі]]
* [[А. Н. Салоха]]
* [[Васіль Андрэевіч Самцэвіч|В. А. Самцэвіч]]
* [[І. Л. Сасіновіч]]
* [[Г. К. Севярнёва]]
* [[Я. У. Семяноўская]]
* [[H. І. Слайчэўская]]
* [[М. Ф. Старычонак]]
* [[М. М. Сяргеенка]]
* [[Я. А. Федчанка]]
* [[А. А. Чаркас]]
* [[А. Б. Чарноў]]
* [[П. Л. Чуліцкі]]
* [[І. П. Шаплыка]]
* [[Н. В. Шыдлоўская]]
* [[А. А. Яўнас]]
* [[Е. С. Яўсеева]]

== 1946 ==
* [[Ф. С. Голуб]]

== 1947 ==
* [[Я. Г. Лбросава]]
* [[В. С. Бандарчык]]
* [[М. С. Баразнёнак]]
* [[Раіса Рыгораўна Барам|Р. Р. Барам]]&lt;ref&gt;[https://rg.ru/2005/03/17/alferov.html Главы из книги Жореса Алферова в «Союзе»]&lt;/ref&gt;
* [[Л. М. Белавусава]]
* [[Г. Р. Блаў]]
* [[А. М. Былінская]]
* [[Л. А. Васілевіч]]
* [[Дз. Л. Вінаградаў]]
* [[ІЛ. Гальчук]]
* [[М. П. Гапановіч]]
* [[Васіль Савіч Гарбацэвіч|В. С. Гарбацэвіч]]
* [[М. Б. Голуб]]
* [[Р. М. Гуткоўскі]]
* [[М. Р. Дамарацкі]]
* [[А. Я. Дарашэвіч]]
* [[В. А. Дашук]]
* [[І. Л. Дзешчыц]]
* [[С. С. Дзіковіч]]
* [[П. І. Дубінін]]
* [[Н. Я. Жыльчык]]
* [[А. І. Ігнацьева]]
* [[С. А. Казак-Цяста]]
* [[Елізавета Мікалаеўна Казлоўская|Л. М. Казлоўская]]
* [[А. Л. Калістратава]]
* [[Л. С. Карась]]
* [[Г. М. Кац]]
* [[А. Н. Котаў]]
* [[Г. К. Кузняцоў]]
* [[Е. В. Дазарэтава]]
* [[H. М. Дапушанская]]
* [[П. М. Депяшынскі]]
* [[М. І. Добан]]
* [[П. С. Дубяка]]
* [[А. І. Дьвова]]
* [[Г. Ф. Дявонава]]
* [[А. Я. Мажэйка]]
* [[І. А. Пісарчык]]
* [[Е. С. Прэйс]]
* [[Я. М. Разумоўская]]
* [[Т. Ф. Сапелкіна]]
* [[І. Л. Скрынікава]]
* [[А. Н. Стахоўскі]]
* [[Таццяна Піліпаўна Сцяшковіч|Т. П. Сцяшковіч]]
* [[П. П. Фядотаў]]
* [[Г. У. Хадоска]]
* [[А. Г. Цыкуноў]]
* [[З. А. Чарнагорцава]]
* [[М. Ц. Шабураў]]
* [[С. Ф. Шаснеўская]]
* [[А. Л. Шаўко]]
* [[П. П. Шымановіч]]
* [[М. К. Яновіч]]
* [[Г. Л. Ярмусік]]

== 1949 ==
* [[М. М. Азараў]]
* [[Т. І. Лзёрнікава]]
* [[У. К. Азёрнікаў]]
* [[Л. Г. Ллександровіч]]
* [[Я. В. Андрэева]]
* [[К. А. Лрлова]]
* [[В. П. Лрлоў]]
* [[Д. Д. Арцямюк]]
* [[Я. М. Баранава]]
* [[А. П. Балтрушэвіч]]
* [[В. І. Бальшова]]
* [[Г. М. Буланчыкава]]
* [[І. Р. Вадэйка]]
* [[Ю. В. Валавікова]]
* [[Г. Л. Варановіч]]
* [[В. П. Васілеўская]]
* [[Л. Я. Васільеў]]
* [[К. М. Весяліцкая]]
* [[К. М. Вярыга]]
* [[Л. А. Вяткіна]]
* [[З. І. Дарашэвіч-Дынкіна]]
* [[І. І. Жардзецкі]]
* [[П. І. Забелін]]
* [[К. М. Захар’яш]]
* [[М. Л. Казлоўская]]
* [[А. П. Калецкі]]
* [[Д. К. Карага]]
* [[В. І. Кацямірава]]
* [[І. І. Кмеша]]
* [[Л. Т. Кур’ян]]
* [[Я. Д. Кушнер]]
* [[Г. М. Дабузноў]]
* [[С. М. Латушка]]
* [[Я. Г. Лахноца]]
* [[М. І. Деанёнак]]
* [[К. С. Дучкоў]]
* [[Ф. Я. Лысянкоў]]
* [[М. І. Малкова]]
* [[К. І. Мілановіч]]
* [[К. Р. Нікалаева]]
* [[І. В. Папко]]
* [[Ф. І. Раманюк]]
* [[A. Ф. Рымараў]]
* [[С. Л. Сацэвіч]]
* [[К. Дз. Севасцьянава]]
* [[В. І. Смірнова]]
* [[М. С. Стральчэнка]]
* [[Я. І. Фанкевіч]]
* [[М. І. Федчанка]]
* [[Т. А. Хальпукова]]
* [[М. Ф. Хальпукоў]]
* [[І. Ф. Шаланкевіч]]
* [[В. У. Шкарубская]]
* [[І. А. Шмуляўцаў]]
* [[К. П. Шчаглавітава]]
* [[М. Я. Якушэвіч]]

== 1950 ==
* [[А. Дз. Базыка]]
* [[В. Я. Высоцкая]]
* [[П. Дз. Гагарын]]
* [[В. Л. Гусарэвіч]]
* [[З. С. Жгун]]
* [[З. І. Закржэўская]]
* [[П. А. Клімковіч]]
* [[Т. А. Красоўская]]
* [[Н. Л. Крыўцова]]
* [[А. Ц. Навіцкая]]
* [[І. П. Новікаў]]
* [[В. П. Пучкоўская]]
* [[Дз. С. Раздзёраў]]
* [[Л. Л. Ржавускі]]
* [[Л. М. Саламаха]]
* [[А. П. Травулька]]
* [[Я. М. Тэпо]]
* [[М. Ф. Целяшоў]]
* [[Р. В. Шакун]]

== 1953 ==
* [[B. С. Багдановіч]]
* [[М. К. Беразоўскі]]
* [[Н. В. Міхалковіч]]
* [[М. Л. Раман]]
* [[У. М. Самусік]]
* [[Г. Г. Субоціна]]

== 1954 ==
* [[Ф. ЛАзарава]]
* [[І. Ф. Лфанасенка]]
* [[Г. В. Вайткевіч]]
* [[З. С. Гуло]]
* [[М. Ф. Гусак]]
* [[В. Б. Іванчыкава]]
* [[М. І. ГІяшкоўская]]
* [[У. П. Раздзялоўскі]]
* [[Ф. С. Скеп’ян]]
* [[Н. М. Талехцсая]]
* [[Ф. Н. Чаўновік]]

== 1955 ==
* [[Т. І. Аўчыннікава]]
* [[С. Дз. Белы]]
* [[Я. П. Бярэзіна]]
* [[В. Л. Варончанка]]
* [[Ізраіль Рыгоравіч Герман|І. Р. Герман]]
* [[В. В. Гурыновіч]]
* [[Я. М. Дабратворская]]
* [[Н. Я. Дарасевіч]]
* [[А. Дз. Ермакова]]
* [[З. П. Калашнікава]]
* [[С. Дз. Кітовіч]]
* [[М. П. Красоўская]]
* [[П. П. Куяўскі]]
* [[Дз. Ц. Лу-шчаеў]]
* [[М. Г. Мазінг]]
* [[М. Ф. Марчанка]]
* [[Р. Ш. Мендзелева]]
* [[Н. І. Міцкевіч]]
* [[Г. Р. Новікаў]]
* [[А. А. Папоў]]
* [[В. І. Савідкая]]
* [[М. Г. Сачнёва]]
* [[У. С. Сліж]]
* [[А. С. Смаршкова]]
* [[Анатоль Мікалаевіч Тычына|А. М. Тычына]]
* [[П. У. Хадоска]]
* [[М. Р. Чарнышова]]
* [[Н. А. Шамоўская]]
* [[С. М. Шарабайка]]

== 1956 ==
* [[В. Л. Градзенчык]]
* [[А. М. Дудар]]
* [[Р. І. Жыглевіч]]
* [[Р. Л. Зылькоў]]
* [[К. А. Каліна]]
* [[Н. С. Пятроўская]]
* [[М. У. Салоха]]
* [[Н. І. Сінская]]

== 1957 ==
* [[У. Ц. Альфер]]
* [[В. Ф. Альшэўская]]
* [[С. С. Лрлоўская]]
* [[М. М. Арэхаў]]
* [[М. М. Астраховіч]]
* [[В. В. Багданенка]]
* [[Т. А. Балтрукевіч]]
* [[Дз. Ц. Басько]]
* [[Д. В. Бекарэвіч]]
* [[С. Г. Беланожка]]
* [[А. К. Белашова]]
* [[Н. Р. Бельская]]
* [[І. Н. Булойчык]]
* [[Ф. С. Бусел]]
* [[Н. Л. Быкоўская]]
* [[В. У. Бяляева]]
* [[H. Д. Бярозкін]]
* [[Л. І. І. Ванькевіч]]
* [[Я. Н. Варонін]]
* [[Дз. Я. Верам’юк]]
* [[С. Л. Вестэрман]]
* [[Я. І. Вігура]]
* [[З. Л. Вінаградава]]
* [[Г. А. Вішнеўская]]
* [[К. В. Волкава]]
* [[Л. С. Гайдаш]]
* [[І. А. Грабцэвіч]]
* [[А. А. Гуцько]]
* [[Ю. Э. Дабражынецкая]]
* [[К. С. Дабрынская]]
* [[А. Я. Джэжорэ]]
* [[І. К. Дзіковіч]]
* [[А. І. Дробыш]]
* [[A. С. Елісеенка]]
* [[А. Ф. Ерафееў]]
* [[Л. В. Ждановіч]]
* [[А. В. Жукава]]
* [[Е. Ф. Жыгач]]
* [[B. П. Зайцава]]
* [[Г. В. Зайцава]]
* [[А. І. Зайцаў]]
* [[H. К. Захарава]]
* [[В. Л. Захарошка]]
* [[В. М. Зелянькевіч]]
* [[Л. Ф. Знаменская]]
* [[Дз. П. Івашка]]
* [[Я. Н. Івашкова]]
* [[К. Дз. Ігнацьеў]]
* [[Г. М. Ісаева]]
* [[Н. І. Ішчанка]]
* [[М. А. Кавалёва]]
* [[І. М. Казак]]
* [[А. Р. Каласоўская]]
* [[Дз. Л. Карлоўскі]]
* [[В. А. Карпінская]]
* [[В. І. Касабуцкая]]
* [[Л. Ф. Качан]]
* [[В. Л. Кашыцкі]]
* [[І. Дз. Кірэй]]
* [[Г. П. Клейнава]]
* [[А. Ш. Клябанаў]]
* [[Ю. А. Краснова]]
* [[С. П. Кузьма]]
* [[К. Х. Куэьміцкая]]
* [[П. П. Кучаравенкаў]]
* [[М. П. Ладэс]]
* [[В. Р. Лапіцкі]]
* [[Ю. Л. Лявоненка]]
* [[К. Ф. Лявонцьева]]
* [[Н. У. Ліпская]]
* [[Я. П. Лосева]]
* [[А. Р. Лукіна]]
* [[К. С. Лукоўнікава]]
* [[А. Л. Ляшкевіч]]
* [[П. Р. Мазалаў]]
* [[В. П. Мароцкая]]
* [[Л. Ф. Мацкевіч]]
* [[А. М. Меркуль]]
* [[М. В. Мілава]]
* [[М. П. Молчан]]
* [[Т. І. Мурашка]]
* [[М. М. Мядзведзева]]
* [[Н. М. Мялкоўская]]
* [[М. І. Нікіценка]]
* [[С. С. Нікіціна]]
* [[В. Я. Новікава]]
* [[К. Л. Новікава]]
* [[С. Р. Новікаў]]
* [[Л. М. Падбярэзная]]
* [[Н. В. Падікарповіч]]
* [[І. І. Праліска]]
* [[Н. У. Пратасевіч]]
* [[В. Л. Прачук]]
* [[Г. В. Пушіікава]]
* [[П. А. Пцічкіна]]
* [[М. І. Пяткевіч]]
* [[Н. Л. Рабчанка]]
* [[З. В. Размыслова]]
* [[З. І. Раманенка]]
* [[Р. К. Рамановіч]]
* [[Сяргей Фёдаравіч Рубанаў|С. Ф. Рубанаў]]
* [[Г. Л. Рудза]]
* [[М. А. Рудкоўская]]
* [[Л. Л. Ружанцава]]
* [[Е. І. Садкоўскі]]
* [[А. П. Саковіч]]
* [[В. І. Сераггіна]]
* [[Н. І. Случаноўская]]
* [[Ю. В. Смаршкова]]
* [[Г. К. Сталовіч]]
* [[А. М. Субоціна]]
* [[В. Т. Сцепаненка]]
* [[К. П. Сцяпанава]]
* [[А. І. Сычова]]
* [[Л. А. Сяргейчык]]
* [[П. В. Тур]]
* [[П. Р. Тышкевіч]]
* [[Н. Я. Уласава]]
* [[У. П. Фомчанка]]
* [[М. Е. Францішаў]]
* [[У. В. Фурсаў]]
* [[М. Л. Хадасевіч]]
* [[Л. І. Хвалько]]
* [[К. П. Цітавец]]
* [[Н. В. Чарненкава]]
* [[Н. Н. Шарай]]
* [[М. П. Шаўчук]]
* [[Н. М. Шляпіна]]
* [[Г. С. Шумейка]]
* [[М. Н. Шчэрбава]]
* [[А. С. Якубчык]]

== 1958 ==
* [[В. П. Александроўская]]
* [[К. М. Астахава]]
* [[А. Г. Атрошчанка]]
* [[І. Ф. Бабковіч]]
* [[Е. Е. Бабыр]]
* [[А. В. Багамазава]]
* [[Т. Л. Балабаеў]]
* [[Д. Б. Баршчоўская]]
* [[М. С. Бахаўчук]]
* [[Н. С. Бейзарава]]
* [[Г. Ц. Гардзей]]
* [[В. Р. Дубровіна]]
* [[К. С. Кавалёнак]]
* [[Н. Е. Кацько]]
* [[М. М. Крукоўская]]
* [[Ф. К. Лагацкая]]
* [[Л. М. Нікалаева]]
* [[Г. І. Рэут]]
* [[К. Ц. Садоўская]]
* [[Р. В. Сазоненка]]
* [[Н. Я. Саковіч]]
* [[А. Ц. Сарокіна]]
* [[А. Ф. Сасноўскі]]
* [[А. І. Страпчанка]]
* [[В. Л. Філютовіч]]
* [[К. Л. Шабека]]

== 1959 ==
* [[Н. А. Арол]]
* [[М. Е. Арцем’ева]]
* [[У. І. Баран]]
* [[І. В. Барсукоў]]
* [[В. І. Берзін]]
* [[К. С. Бялова]]
* [[І. К. Галіноўскі]]
* [[Л. П. Гарбацкая]]
* [[Н. Л. Гарнакова]]
* [[Л. В. Гітковіч]]
* [[У. Дз. Грышановіч]]
* [[М. П. Дарафеенка]]
* [[М. Ф. Драбушэвіч]]
* [[М. П. Дылёнак]]
* [[І. І. Запрудскі]]
* [[А. І. Зяновіч]]
* [[М. У. Івашын]]
* [[П. С. Кісялёў]]
* [[С. Л. Крэмез]]
* [[Л. І. Лешына]]
* [[К. С. Несцяровіч]]
* [[М. С. Няронскі]]
* [[З. М. Пакроўская]]
* [[А. Л. Парабковіч]]
* [[Дз. С. Прыхожы]]
* [[ЯЛ. Ржавуская]]
* [[К. Л. Старынская]]
* [[Л. А. Талкачова]]
* [[Ф. Я. Таран]]
* [[М. Я. Францэвіч]]
* [[І. Н. Храмцоў]]
* [[М. Г. Цыбульская]]
* [[М. А. Цымановіч]]
* [[К. А. Шкляроўская]]
* [[М. В. Шляхота]]
* [[Т. А. Шпакоўская]]
* [[Г. А. Шчэмелеў]]

== 1960 ==
* [[В. І. Адамовіч]]
* [[Я. Ф. Анціпенка]]
* [[Л. А. Асташкевіч]]
* [[М. М. Аўчыннікава]]
* [[H. Л. Бабкова]]
* [[М. П. Багамазава]]
* [[Н. П. Бальшакова]]
* [[Ф. М. Батурэвіч]]
* [[Б. Л. Белкіна]]
* [[М. І. Беціна]]
* [[Е. В. Брусава]]
* [[В. І. Буры]]
* [[І. Д. Буяк]]
* [[І. У. Бяляўскі]]
* [[Н. У. Валькова]]
* [[А. С. Васілеўская]]
* [[В. М. Васільева]]
* [[Ф. І. Велічкевіч]]
* [[Н. Л. Вільтоўская]]
* [[Т. С. Віткіна]]
* [[Г. В. Волкава]]
* [[Х. Я. Генкіна]]
* [[В. І. Гіргель]]
* [[Т. П. Гладкая]]
* [[М. С. Грушэвіч]]
* [[Н. В. Грыбко]]
* [[М. Л. Грынкевіч]]
* [[С. П. Гурын]]
* [[С. П. Гурыновіч]]
* [[Ф. М. Гуткоўскі]]
* [[Е. П. Дайнека]]
* [[М. І. Додалева]]
* [[А. П. Драчьшоўская]]
* [[Г. П. Жук]]
* [[В. Л. Жукоўская]]
* [[В. В. Замыка]]
* [[Я. І. Злотнік]]
* [[А. А. Зюзіна]]
* [[М. Я. Іванчыкава]]
* [[Д. А. Казлоўская]]
* [[М. І. Каэлоўская]]
* [[Н. К. Калантаева]]
* [[К. І. Кандратовіч]]
* [[А. П. Каралёў]]
* [[Г. І. Карпюк]]
* [[Н. І. Кевіш]]
* [[Я. А. Кернажыцкая]]
* [[В. І. Кляўз]]
* [[А. А. Корбут]]
* [[К. А. Корзун]]
* [[А. Л. Крэз]]
* [[Н. С. Кузняцова]]
* [[Л. М. Кузняцоў]]
* [[А. К. Кулініч]]
* [[A. М. Куляшова]]
* [[З. П. Лапата]]
* [[М. І. Ліхач]]
* [[М. Г. І. Лучына]]
* [[В. І. Лысакова]]
* [[П. М. Лычкоўскі]]
* [[М. А. Любанская]]
* [[Н. А. Мажэйка]]
* [[А. А. Майсейкава]]
* [[П. І. Малаток]]
* [[Г. К. Мальцава]]
* [[С. В. Масько]]
* [[В. І. Матросава]]
* [[Г. І. Мацвеенка]]
* [[М. П. Машкоўская]]
* [[B. І. Мельнікава]]
* [[Н. Н. Моніч]]
* [[В. Ц. Мядзведская]]
* [[Т. М. Назарава]]
* [[М. У. Назарэнка]]
* [[Г. І. Назіна]]
* [[Е. М. Небрадоўская]]
* [[Э. М. Некрашэвіч]]
* [[В. Б. Нікольская]]
* [[М. П. Ніценка]]
* [[В. Я. Озераў]]
* [[М. Г. Осіпава]]
* [[А. Ф. Палішына]]
* [[І. Ф. Палтарацкі]]
* [[А. П. Панамарова]]
* [[Л. Дз. Папова]]
* [[Л. Ф. Парфёнава]]
* [[А. В. Паўлава]]
* [[Л. Я. Паўлюшчанка]]
* [[А. І. Перагуд]]
* [[М. В. Полаў]]
* [[Я. В. Попала]]
* [[М. П. Пусоўскі]]
* [[А. У. Пятровіч]]
* [[Г. К. Пятровіч]]
* [[Н. С. Пятрэня]]
* [[В. Я. Раманоўская]]
* [[К. Ф. Рамашкова]]
* [[А. І. Рачок]]
* [[B. М. Рудая]]
* [[А. В. Рыбская]]
* [[А. І. Садоўская]]
* [[Л. Г. Сакалова]]
* [[В. А. Саўчанка]]
* [[В. М. Семчанка]]
* [[К. П. Славецкая]]
* [[Н. Дз. Станкевіч]]
* [[Г. Р. Ставер]]
* [[В. В. Суша]]
* [[С. Я. Сычоўская]]
* [[C. І. Сяргееў]]
* [[Х. Д. Тайманава]]
* [[К. М. Туцкі]]
* [[Л. П. Урагова]]
* [[Ф. М. Уронская]]
* [[П. М. Усцінаў]]
* [[В. М. Храмовіч]]
* [[В. А. Чувасава]]
* [[М. Я. Шавельдзіна]]
* [[Л. Е. Шаўлоўская]]
* [[А. А. Шафарэнка]]
* [[С. Д. Шмакава]]
* [[Л. М. Шыкіравая]]
* [[З. Г. Шынгель]]
* [[Г. С. Шыянок]]
* [[Э. А. Юшкевіч]]
* [[М. В. Ядроўская]]
* [[Н. І. Язерская]]
* [[Я. Н. Ярмоленка]]
* [[В. С. Ярэміна]]

== 1961 ==
* [[І. С. Салдаценкаў]]
* [[Л. І. Чыстоўскі]]

== 1963 ==
* [[П. Л. Аленскі]]
* [[Я. Ф. Анціпенка]]
* [[Г. С. Апянчук]]
* [[Л. Ю. Бань]]
* [[Р. Р. Барысава]]
* [[К. Л. Башаркіна]]
* [[Ю. Н. Борда]]
* [[А. А. Булат]]
* [[К. Ц. Бялова]]
* [[Я. А. Бярэзіна]]
* [[С. М. Валодзін]]
* [[І. М. Вашчылін]]
* [[Н. Я. Ганчарова]]
* [[К. П. Гарбялёва]]
* [[М. Т. Глушнева]]
* [[Г. А. Громава]]
* [[В. А. Гудзень]]
* [[М. М. Дудкіна]]
* [[І. А. Ерафеенка]]
* [[Р. І. Еўдакімчык]]
* [[Г. А. Зарыцкевіч]]
* [[Л. І. Зімацкая]]
* [[К. С. Зінькевіч]]
* [[Я. В. Зяблікава]]
* [[В. Р. Іванова]]
* [[В. К. Івашкевіч]]
* [[В. В. Ізмайлаў]]
* [[М. П. Ільінец]]
* [[П. Ф. Ільюкевіч]]
* [[В. І. Камандзенка]]
* [[Г. П. Касякова]]
* [[Ф. У. Кец]]
* [[М. К. Князева]]
* [[М. Б. Коласава]]
* [[І. Ф. Крук]]
* [[У. І. Кудзеліч]]
* [[А. С. Кудраўцава]]
* [[В. І. Кулікоўская]]
* [[Р. Ц. Куляшова]]
* [[М. М. Курловіч]]
* [[М. А. Лісава]]
* [[Н. Г. Літвінава]]
* [[М. Ф. Лосеў]]
* [[Н. І. Лысенка]]
* [[Л. У. Ляшкевіч]]
* [[Я. І. Маеўская]]
* [[Ц. М. Меднік]]
* [[А. І. Мілеўскі]]
* [[А. Н. Мінкова]]
* [[В. С. Мірановіч]]
* [[А. А. Міткевіч]]
* [[А. В. Міхайлава]]
* [[І. М. Мурзаў]]
* [[Н. Я. Набярэжнева]]
* [[П. Н. Несцярэнка]]
* [[В. Я. Пагужэльская]]
* [[М. І. Пасюцін]]
* [[Н. С. Пашэвіч]]
* [[К. Ф. Пшонка]]
* [[І. М. Пярэдня]]
* [[А. І. Рамашова]]
* [[А. Я. Рашэцька]]
* [[І. С. Русаковіч]]
* [[Н. Б. Савельева]]
* [[М. В. Савічава]]
* [[П. М. Свірка]]
* [[М. М. Седранок]]
* [[В. Дз. Семачкін]]
* [[A. Р. Семяненя]]
* [[Т. М. Сінельнікава]]
* [[Л. П. Слепакурава]]
* [[Н. Ф. Смірнова]]
* [[М. А. Сталяроў]]
* [[М. С. Старава]]
* [[З. І. Студнева]]
* [[Е. М. Сцепаненка]]
* [[А. К. Тарайкоўская]]
* [[Ф. В. Фёдараў]]
* [[Н. Я. Цікунова]]
* [[А. С. Чабан]]
* [[B. Я. Чаранок]]
* [[Н. І. Чэчыкава]]
* [[Н. Л. Шаўрукова]]
* [[Л. А. Штукар]]
* [[Н. А. Шумілоўская]]
* [[М. Ф. Шупейка]]
* [[Р. І. Элькінд]]
* [[М. Р. Юдава]]
* [[Л. І. Язвінская]]

== 1964 ==
* [[Н. Е. Агароднікава]]
* [[А. С. Адамчык]]
* [[М. Я. Аляшкевіч]]
* [[Н. Я. Андрэева]]
* [[В. Л. Андрэйчыкава]]
* [[М. М. Арарэй]]
* [[А. З. Арэшка]]
* [[М. І. Базылёва]]
* [[Балвановіч, Міхаіл Канстанцінавіч| М. К. Балвановіч]]
* [[Н. А. Банцырава]]
* [[М. М. Бардовіч]]
* [[З. А. Баўбель]]
* [[М. М. Бачыла]]
* [[С. А. Белік]]
* [[М. Я. Белянкоў]]
* [[М. Б. Біскін]]
* [[З. З. Бондарава]]
* [[В. І. Брэцкая]]
* [[Г. А. Букрэеў]]
* [[Л. М. Быстрэнка]]
* [[М. У. Бяспалава]]
* [[М. І. Валасевіч]]
* [[М. І. Варанько]]
* [[Л. Я. Васільева]]
* [[В. К. Вернікоўская]]
* [[І. Л. Гайманаў]]
* [[В. П. Галавашына]]
* [[В. С. Ганчарова]]
* [[М. П. Гаранін]]
* [[М. К. Гарбаценка]]
* [[В. В. Гарбачова]]
* [[Г. І. Генералава]]
* [[Н. І. Грашнова]]
* [[В. Ф. Грашчанка]]
* [[Н. П. Гусінцава]]
* [[К. П. Давідчык]]
* [[Л. Дз. Дамарацкая]]
* [[М. С. Данілевіч]]
* [[Міхаіл Апанасавіч Дзмітрыеў|М. А. Дзмітрыеў]]
* [[Н. А. Еўдачэнка]]
* [[І. В. Жук]]
* [[З. Г. Жукоўская]]
* [[К. П. Жураўкова]]
* [[Л. І. Жыліна]]
* [[М. М. Зарэцкі]]
* [[Л. П. Звонава]]
* [[С. М. Зубоўскі]]
* [[Н. Дз. Зуева]]
* [[Н. К. Зязюліна]]
* [[М. Ф. Ільюшэнка]]
* [[М. А. Кавальчук]]
* [[Р. П. Казімірава]]
* [[Г. Е. Каэлова]]
* [[В. І. Каленік]]
* [[С. І. Калугіна]]
* [[Л. Ф. Камароўскі]]
* [[В. А. Кандрацьеў]]
* [[Н. Ф. Капіч]]
* [[М. Л. Картузаў]]
* [[В. С. Карцель]]
* [[Т. І. Касцюкевіч]]
* [[А. С. Кецко]]
* [[Г. А. Кір’янава]]
* [[В. Е. Клімовіч]]
* [[В. Дз. Кляменценка]]
* [[Т. Ф. Корж]]
* [[Ф. Л. Крайнік]]
* [[А. М. Красціна]]
* [[М. М. Кудраўцава]]
* [[В. І. І. Кукуруза]]
* [[Г. І. Кунцэвіч]]
* [[Г. А. Лабанок]]
* [[Т. П. Дазарава]]
* [[Л. І. Дайко]]
* [[А. Т. Дебедзева]]
* [[Н. М. Лебедзева]]
* [[І. І. Луцаеў]]
* [[Л. М. Дюбімцава]]
* [[М. Ц. Макаева]]
* [[Л. П. Малахава]]
* [[В. Ф. Малышава]]
* [[М. М. Манышаў]]
* [[М. М. Марцінкевіч]]
* [[М. М. Маторына]]
* [[С. К. Мірановіч]]
* [[A. Р. Міхалёнак]]
* [[С. І. Мялешка]]
* [[В. У. Навуменка]]
* [[Н. А. Навуменка]]
* [[А. М. Несцярук]]
* [[B. М. Нікалаеня]]
* [[В. І. Нікіфаровіч]]
* [[Е. Дз. Новік]]
* [[З. Н. Носава]]
* [[В. Д. Някрасаў]]
* [[М. М. Няпраўскі]]
* [[В. Е. Паўлава]]
* [[К. П. Паўлава]]
* [[Л. Я. Паўлава]]
* [[З. П. Петрачкоў]]
* [[Г. А. Платонава]]
* [[І. Ф. Пратасевіч]]
* [[А. С. Пушкін]]
* [[Т. В. Пушная]]
* [[В. К. Раждзественская]]
* [[В. В. Ражкова]]
* [[Л. Ф. Разгуляева]]
* [[В. І. Расінскі]]
* [[В. І. Рузава]]
* [[М. С. Рынкевіч]]
* [[B. В. Рэгель]]
* [[У. В. Савельеў]]
* [[Р. М. Савіцкі]]
* [[Р. У. Салаўёва]]
* [[Р. І. Салдаценка]]
* [[С. Д. Самушчаў]]
* [[В. Ф. Самцэвіч]]
* [[М. Р. Семяненя]]
* [[C. Ф. Серапін]]
* [[М. М. Сівакова]]
* [[Т. Р. Сідарчук]]
* [[А. М. Скавароднік]]
* [[С. Т. Смялоўская]]
* [[H. Дз. Сокалава]]
* [[Н. М. Сокалава]]
* [[Н. А. Сосна]]
* [[К. І. Стаброўская]]
* [[Г. С. Стукалава]]
* [[Л. Р. Суворава]]
* [[М. М. Супічэнка]]
* [[В. У. Сухавей]]
* [[А. Я. Сцефаненка]]
* [[М. М. Сянкевіч]]
* [[М. І. Талейка]]
* [[М. С. Талочка]]
* [[Н. С. Талстая]]
* [[І. Р. Тупіцын]]
* [[Д. П. Уласава]]
* [[Р. І. Ушакова]]
* [[П. І. Фядоценка]]
* [[Г. П. Хадкевіч]]
* [[В. М. Хіль]]
* [[В. Р. Цабкала]]
* [[Н. М. Цітарэнка]]
* [[Н. Е. Ціханава]]
* [[В. А. Чанцава]]
* [[A. М. Чарнякоў]]
* [[Б. Я. Чорнабародава]]
* [[В. Г. Чысцякова]]
* [[С. Г. І. Чэчка]]
* [[М. М. Шайкоўскі]]
* [[А. І. Шкурдзюк]]
* [[Л. Я. Шляхціна]]
* [[К. А. Шот-Чатовіч]]
* [[Б. Б. Шумейка]]
* [[К. Т. Шынкевіч]]
* [[Н. А. Юркавец]]
* [[В. А. Якушава]]

== 1965 ==
* [[Н. М. Агалец]]
* [[Д. К. Анісімава]]
* [[B. У. Антановіч]]
* [[В. І. Архіпаў]]
* [[М. І. Аўраменка]]
* [[Ганна Іванаўна Бабарыкіна|Г. І. Бабарыкіна]]
* [[Ф. У. Багдановіч]]
* [[A. М. Балаболіна]]
* [[В. М. Баліна]]
* [[Е. І. Банчук]]
* [[Н. Н. Барысава]]
* [[А. М. Барысенка]]
* [[І. Д. Бельская]]
* [[І. А. Беразінская]]
* [[Д. Ц. Бірулёў]]
* [[Н. Н. Бірыч]]
* [[Я. В. Бродскі]]
* [[В. Р. Бязмозгая]]
* [[П. Ф. Бяляк]]
* [[М. В. Бярэзіна]]
* [[B. І. Вайцянкова]]
* [[А. Ф. Валюкевіч]]
* [[Н. Н. Вараб’ёва]]
* [[Н. А. Верамейчык]]
* [[Е. І. Вішнеўская]]
* [[К. І. Воранава]]
* [[Г. А. Вырадаў]]
* [[A. В. Галкіна]]
* [[У. А. Гардусенка]]
* [[П. М. Гарэлінкаў]]
* [[К. І. Геаргберыдзе]]
* [[Р. С. Гінзбург]]
* [[У. А. Глінскі]]
* [[В. М. Гсшубеў]]
* [[К. Л. Грабайла]]
* [[Л. Ф. Грынчук]]
* [[Ц. А. Грычанок]]
* [[А. Ф. Гудоўская]]
* [[А. С. Гулевіч]]
* [[І. Ф. Гуркоў]]
* [[І. С. Данілаў]]
* [[П. А. Данюк]]
* [[Е. С. Дзенісюк]]
* [[Я. П. Дзіканава]]
* [[Вікенцій Дзмітрыевіч Дзмітрыеў|В. Д. Дзмітрыеў]]
* [[Х. А. Драбкіна]]
* [[Г. І. Жураўская]]
* [[М. І. Забродзіна]]
* [[Н. К. Залужная]]
* [[І. І. Захарэнка]]
* [[Я. А. Зінкевіч]]
* [[Е. Д. Іваніцкая]]
* [[Г. І. Іваноўская]]
* [[Б. В. Іванюк]]
* [[Т. С. Ігнаценка]]
* [[Г. С. Кавалёва]]
* [[У. А. Казакевіч]]
* [[Арыядна Іванаўна Казей|А. І. Казей]]
* [[І. С. Казлоў]]
* [[Л. С. Казлоў]]
* [[М. А. Кайрыш]]
* [[C. В. Калачык]]
* [[А. С. Калеснікава]]
* [[М. М. Калістратаў]]
* [[М. М. Калкоўскі]]
* [[А. В. Качкоў]]
* [[К. М. Кіявіцкая]]
* [[С. П. Класоўская]]
* [[B. Р. Ключынская]]
* [[Я. В. Кляноўская]]
* [[Т. М. Краўцова]]
* [[А. А. Круцько]]
* [[С. І. Ксянзоў]]
* [[В. В. Кузьмін]]
* [[М. І. Кузьміна]]
* [[Н. Б. Куляшова]]
* [[Т. М. Курдо]]
* [[М. І. Курловіч]]
* [[Л. А. Кустова]]
* [[М. П. Куцапалава]]
* [[Т. А. Лазарава]]
* [[М. Я. Лазук]]
* [[В. Ф. Ларыёнава]]
* [[К. С. Лісоўская]]
* [[П. Г. Ліхачоў]]
* [[Н. М. Лугавая]]
* [[Р. М. Лук’янчык]]
* [[А. А. Мазанік]]
* [[Г. А. Майсеева]]
* [[Я. П. Малюгіна]]
* [[В. П. Маркаў]]
* [[А. А. Мароз]]
* [[Л. А. Мартыненка]]
* [[І. Ф. Марціновіч]]
* [[В. І. Маціеўская]]
* [[Г. С. Мельнік]]
* [[К. І. Мельнікава]]
* [[Н. Х. Міхальчук]]
* [[З. У. Мурашка]]
* [[М. В. Мурашка]]
* [[Г. І. Мусакоў]]
* [[Е. С. Мядзведзева]]
* [[А. І. Мякішкова]]
* [[В. С. Мяцеліца]]
* [[К. Ф. Мяшкоўская]]
* [[А. П. Некрашэвіч]]
* [[М. Д. Некрашэвіч]]
* [[А. А. Нікіфарава]]
* [[Л. Дз. Ніціеўская]]
* [[Н. С. Новікава]]
* [[М. С. Орсіч]]
* [[П. Я. Паграбной]]
* [[С. С. Палейка]]
* [[В. І. Палянскоў]]
* [[М. А. Панцыраў]]
* [[Уладзімір Аляксеевіч Парахневіч|У. А. Парахневіч]]
* [[А. І. Пасько]]
* [[Г. П. Перапёлава]]
* [[М. Ф. Петрыкевіч]]
* [[А. І. Прадзедава]]
* [[Е. М. Прохарава]]
* [[В. Р. Прохарык]]
* [[Я. І. Пушкарова]]
* [[А. І. Ржэўская]]
* [[М. Р. Рыбак]]
* [[М. Ц. Рыжанкова]]
* [[В. С. Рымдзёнак]]
* [[Ф. С. Савік]]
* [[А. М. Савошчык]]
* [[Р. Ф. Самойлаў]]
* [[Г. Ф. Сініцына]]
* [[А. Ф. Сіранькоў]]
* [[Л. І. Сіткевіч]]
* [[Б. Ф. Сіўко]]
* [[Г. А. Смірнова]]
* [[Г. А. Сташэўская]]
* [[М. Д. Сукачова]]
* [[Л. П. Сухадольская]]
* [[І. І. Н. Сянкевіч]]
* [[А. Ф. Трафімаў]]
* [[М. У. Трыпуцін]]
* [[К. С. Тышкевіч]]
* [[Ф. М. Ус]]
* [[Б. Д. Фалкіна]]
* [[Р. Ц. Фугіна]]
* [[К. А. Харкевіч]]
* [[А. К. Цабкала]]
* [[У. Ц. Цабо]]
* [[І. Я. Цімашкоў]]
* [[З. І. Чарапкоў]]
* [[І. Н. Чаркасава]]
* [[М. М. Шабурава]]
* [[Л. М. Шапіра]]
* [[Г. П. Шарай]]
* [[А. А. Шаўчук]]
* [[І. К. Шашэнька]]
* [[А. П. Шнейдэр]]
* [[Н. П. Шэмет]]
* [[А. А. Эмінава]]
* [[Г. М. Юхнавец]]
* [[А. М. Якаўлева]]
* [[С. С. Якаўлеў]]
* [[К. В. Якімовіч]]
* [[М. І. Якімюк]]
* [[Я. Дз. Янчанка]]
* [[В. Ф. Ясінская]]
* [[Я. Ф. Ясноўскі]]
* [[А. П. Яфрэменка]]

== 1966 ==
* [[А. А. Абрамовіч]]
* [[А. Р. Адзінец]]
* [[Дз. С. Акімава]]
* [[Р. П. Акуліч]]
* [[В. П. Аленькава]]
* [[В. А. Алешын]]
* [[Л. Г. Анжыеўская]]
* [[І. А. Апанасевіч]]
* [[М. Р. Арлова]]
* [[Ф. Ф. Аскерка]]
* [[A. В. Асмалоўскі]]
* [[У. Т. Аўсеенкаў]]
* [[Л. Ф. Афанасьева]]
* [[М. І. Ачкін]]
* [[А. Т. Бабкоў]]
* [[B. М. Балашова]]
* [[А. С. Бандарэнка]]
* [[В. І. Бараноўскі]]
* [[В. С. Барысава]]
* [[В. І. Барысавец]]
* [[Т. Р. Белякова]]
* [[Б. Х. Берлін]]
* [[П. А. Берташ]]
* [[A. Р. Будзіловіч]]
* [[З. С. Буракова]]
* [[Н. І. Быкава]]
* [[А. В. Валчок]]
* [[Н. К. Валчок]]
* [[В. Э. Варатынская]]
* [[В. І. Васілеўская]]
* [[І. Р. Васільева]]
* [[Б. Т. Васкавец]]
* [[А. М. Віннічак]]
* [[В. І. Воранава]]
* [[Віктар Іванавіч Вярсоцкі|В. І. Вярсоцкі]]
* [[А. П. Гавароўская]]
* [[Э. А. Гакава]]
* [[З. С. Галаніна]]
* [[А. М. Галкін]]
* [[К. В. Гарбачова]]
* [[І. С. Гаруноў]]
* [[Н. К. Гаўрыкава]]
* [[П. С. Гершан]]
* [[Г. А. Глуздакова]]
* [[Б. С. Грачыха]]
* [[М. С. Грынцэвіч]]
* [[Г. І. Грышына]]
* [[М. П. Гулевіч]]
* [[Мікалай Мікалаевіч Гуль|М. М. Гуль]]
* [[С. Р. Гушча]]
* [[У. Ф. Далжанкоў]]
* [[М. Г. Даманцэвіч]]
* [[Э. М. Дамінікевіч]]
* [[Е. Г. Дарафеева]]
* [[У. А. Дарашук]]
* [[Ю. І. Джасава]]
* [[Я. П. Дземідовіч]]
* [[П. Ц. Дзівакоў]]
* [[К. В. Дзмітрыева]]
* [[А. М. Дзмітрыеў]]
* [[Э. М. Дзягілава]]
* [[А. А. Дзядзюля]]
* [[Ц. Ф. Дзянісаў]]
* [[В. П. Драздоўская]]
* [[K. І. Дунец]]
* [[Д. В. Ерамеева]]
* [[Л. Р. Ерафеева]]
* [[B. І. Жадзейка]]
* [[В. Ю. Жалкоўскі]]
* [[В. І. Жарская]]
* [[В. А. Жорава]]
* [[М. І. Жураўская]]
* [[B. Г. Жываглод]]
* [[Н. І. Жыгмунт]]
* [[Г. С. Забалотная]]
* [[Н. М. Зантовіч]]
* [[В. М. Зікунова]]
* [[A. B. Зубец]]
* [[Н. Т. Зуева]]
* [[В. Я. Ігнатовіч]]
* [[H. А. Ігнатовіч]]
* [[Т. А. Ільінская]]
* [[М. М. Іоначкіна]]
* [[В. Н. Ісаевіч]]
* [[А. П. Ісаенка]]
* [[M. Я. Кавалеўскі]]
* [[М. П. Казакоў]]
* [[С. Р. Казачонак]]
* [[В. В. Канавальчык]]
* [[А. Р. Кандратовіч]]
* [[К. А. Канцавой]]
* [[М. Д. Капеліёвіч]]
* [[І. М. Капітан]]
* [[М. Ф. Капскі]]
* [[С. І. Карпечкін]]
* [[Л. У. Кармалітава]]
* [[Ю. І. Касабуцкая]]
* [[Сяргей Пятровіч Каткоў|C. П. Каткоў]]
* [[З. С. Качарэўская]]
* [[А. М. Качынскі]]
* [[Я. І. Кашалёва]]
* [[П. Р. Квашніна]]
* [[Т. А. Кляпацкая]]
* [[Н. І. Кобрына]]
* [[А. М. Колас]]
* [[М. П. Краўцова]]
* [[Г. У. Краўчанка]]
* [[В. А. Кротава]]
* [[В. Д. Крушаніцкая]]
* [[З. А. Кубіцкая]]
* [[І. М. Кузін]]
* [[Н. П. Кузіна]]
* [[Т. А. Кузнечык]]
* [[І. М. Кузьмін]]
* [[В. М. Кузьміна]]
* [[Н. С. Кузьмянок]]
* [[К. А. Кукушкіна]]
* [[В. Я. Кулакова]]
* [[М. В. Курдо]]
* [[У. Я. Курловіч]]
* [[А. Ц. Курылін]]
* [[Г. Я. Кутневіч]]
* [[Л. С. Дабус]]
* [[М. І. Лавер]]
* [[М. М. Лазоўская]]
* [[В. І. Лаленка]]
* [[Г. М. Лапо]]
* [[Т. А. Лапчынская]]
* [[М. Ф. Ларыёнава]]
* [[Г. Ф. Лаппсова]]
* [[М. Ф. Левановіч]]
* [[В. С. Леўчанкава]]
* [[Н. І. Ліпская]]
* [[Н. І. Логінава]]
* [[І. М. Лукашык]]
* [[П. Ф. Лук’янскі]]
* [[Е. В. Ляіцсо]]
* [[Я. Л. Макаеў]]
* [[Я. Ф. Максіменка]]
* [[І. В. Малец]]
* [[С. П. Малішэўскі]]
* [[В. І. Малюк]]
* [[Н. М. Манеўская]]
* [[Мікалай Аляксандравіч Маніс|М. А. Маніс]]
* [[Я. Г. Марцінкевіч]]
* [[Г. М. Марчанка]]
* [[З. І. Марчанка]]
* [[Л. П. Масальскі]]
* [[Я. Р. Маткоўская]]
* [[В. І. Матус]]
* [[М. А. Махачкеева]]
* [[А. П. Мельнікава]]
* [[М. А. Мельнікаў]]
* [[К. М. Мікрукова]]
* [[Л. У. Мілей]]
* [[С. А. Мілун]]
* [[М. А. Мінюк]]
* [[С. Я. Міронаў]]
* [[Дз. С. Мішкуцёнак]]
* [[І. А. Музычкін]]
* [[Е. С. Мяжэнін]]
* [[В. С. Навагран]]
* [[В. Р. Навумаў]]
* [[А. С. Налягач]]
* [[Н. П. Новік]]
* [[С. П. Нярэціна]]
* [[К. Б. Падольскі]]
* [[Л. М. Пазнякоў]]
* [[Н. В. Пакроўская]]
* [[Е. П. Палоўнікава]]
* [[М. І. Палтарацкая]]
* [[Т. Ф. Палхоўская]]
* [[С. Г. Папова]]
* [[В. А. Паташкоў]]
* [[Н. Дз. Паўлава]]
* [[З. С. Пачкаева]]
* [[І. І. Пашкоўская]]
* [[Я. В. Перавозная]]
* [[П. С. Пехцяроў]]
* [[А. І. Печкурэнка]]
* [[С. А. Піскунова]]
* [[Н. Г. Пляханава]]
* [[У. Ф. Праневіч]]
* [[М. І. Пырачкін]]
* [[Мікалай Макаравіч Пятрэнка|М. М. Пятрэнка]]
* [[Ф. С. Рабічка]]
* [[В. Я. Раманава]]
* [[Р. М. Раманенка]]
* [[Г. Х. Раманькова]]
* [[Р. Ф. Растаргуеў]]
* [[В. Р. Рашкевіч]]
* [[В. І. Рымашэўская]]
* [[М. Л. Рэлес]]
* [[Л. М. Садоўская]]
* [[М. Н. Саковіч]]
* [[М. Г. Сарагавец]]
* [[В. В. Секержыцкая]]
* [[B. І. Семяновіч]]
* [[М. А. Семяняка]]
* [[Г. М. Серабракова]]
* [[М. С. Серада]]
* [[А. М. Сеўба]]
* [[І. У. Сівак]]
* [[А. В. Сімакоў]]
* [[В. М. Скотнікава]]
* [[К. М. Скробаў]]
* [[С. Г. Славінская]]
* [[Т. В. Славінская]]
* [[І. І. Смарыга]]
* [[Г. М. Сопель]]
* [[М. М. Станкевіч]]
* [[І. А. Станілевіч]]
* [[М. П. Старыковіч]]
* [[А. Дз. Страўе]]
* [[М. Ц. Стэльмах]]
* [[Л. Б. Суле]]
* [[Г. С. Сухадолец]]
* [[М. Ф. Сцепанькова]]
* [[К. М. Сцёпін]]
* [[А. В. Сялюгін]]
* [[Т. А. Тарасевіч]]
* [[А. Я. Точын]]
* [[А. М. Троцкая]]
* [[Р. М. Туравец]]
* [[З. І. Удальцова]]
* [[А. В. Уласава]]
* [[Г. І. Усольцава]]
* [[М. А. Фалейчык]]
* [[М. М. Федасенка]]
* [[ЗЛ. Фенчанка]]
* [[М. К. Фешчанка]]
* [[І. М. Фёдараў]]
* [[Г. П. Філіпава]]
* [[Уладзімір Іванавіч Філіпенка|У. І. Філіпенка]]
* [[А. П. Фінскі]]
* [[М. І. Хадаронак]]
* [[С. Р. Халяўка]]
* [[А. А. Хандожка]]
* [[С. М. Хацьянаў]]
* [[Л. В. Цімаховіч]]
* [[Г. Е. Ціханава]]
* [[М. Н. Цыбірова]]
* [[К. В. Цыбулька]]
* [[М. С. Цяслюк]]
* [[C. Р. Чакмарова]]
* [[Л. П. Чарткова]]
* [[В. Дз. Шавялёва]]
* [[П. І. Шадурын]]
* [[А. Дз. Шайтэр]]
* [[Е. М. Шамшурава]]
* [[М. А. Шамкавяк]]
* [[A. П. Шацікава]]
* [[П. А. Шыбаева]]
* [[А. П. Шышонак]]
* [[Н. І. Юрцэвіч]]
* [[В. С. Юферава]]
* [[B. В. Язвінскі]]
* [[Л. В. Якаўлева]]
* [[Г. Дз. Яроміна]]
* [[Д. В. Яфрэмава]]
* [[Р. М. Яфрэменка]]

== 1967 ==
* [[П. Н. Абушкевіч]]
* [[В. С. Агароднік]]
* [[Т. П. Адамовіч]]
* [[Г. П. Адамчык]]
* [[Н. Ф. Азарава]]
* [[М. Б. Аксельрод]]
* [[А. І. Акуліч]]
* [[Г. П. Алекса]]
* [[З. Г. Альхімовіч]]
* [[А. М. Аляксееў]]
* [[В. Ф. Амплейкін]]
* [[Т. А. Андрэева]]
* [[А. С. Анісімава]]
* [[К. П. Антонава]]
* [[Ганна Лявонаўна Арлоўская|Г. Л. Арлоўская]]
* [[Л. І. Арлоўская]]
* [[Н. Ф. Асінская]]
* [[Л. Л. Асоўская]]
* [[Л. Н. Астафурава]]
* [[М. Р. Атрашонак]]
* [[Н. В. Аўраменка]]
* [[П. М. Багадзяж]]
* [[Я. Е. Багатырова]]
* [[А. І. Базылевіч]]
* [[В. В. Бакунова]]
* [[В. Ц. Баранава]]
* [[Т. І. Барсток]]
* [[А. С. Барысенка]]
* [[В. І. Барысовіч]]
* [[А. П. Берасцевіч]]
* [[Б. З. Бодніч]]
* [[Г. П. Бохан]]
* [[Ф. І. Браноўская]]
* [[В. К. Брыкін]]
* [[Л. І. Буйневіч]]
* [[М. І. Булан]]
* [[І. М. Бурдзіна]]
* [[Дз. С. Бяклемішаў]]
* [[В. А. Бяліцкі]]
* [[К. Л. Ваньковіч]]
* [[К. С. Вараб’ёва]]
* [[А. П. Васільеў]]
* [[Г. А. Верамейчык]]
* [[К. А. Віктароўскі]]
* [[Віяна Гомес дэ фонсеа Харарда]]
* [[Г. Ф. Воранава]]
* [[І. М. Воюш]]
* [[В. Р. Вялічка]]
* [[Ф. А. Вярцінскі]]
* [[М. В. Вяршкова]]
* [[Э. С. Вярыга]]
* [[К. П. Вятрова]]
* [[Т. Ц. Гагалінская]]
* [[Л. П. Гажэнка]]
* [[Р. Р. Ганжураў]]
* [[З. В. Гарадзецкая]]
* [[Л. А. Гарадзецкая]]
* [[Н. П. Гарбачова]]
* [[Л. Г. Гарбузава]]
* [[З. І. Гардзейка]]
* [[М. К. Гардзіенка]]
* [[Е. А. Гарнізонава]]
* [[В. В. Гарох]]
* [[Я. В. Гарэцкая]]
* [[В. Р. Гатальскі]]
* [[І. Г. Гаўрылаў]]
* [[М. М. Генкіна]]
* [[В. С. Герасіменка]]
* [[Л. Дз. Герасімовіч]]
* [[У. А. Германовіч]]
* [[К. С. Главінская]]
* [[З. А. Гладоўскі]]
* [[У. І. Гляцэвіч]]
* [[Л. А. Гніларыбава]]
* [[М. Н. Горбач]]
* [[Б. З. Гордзін]]
* [[А. П. Грамыка]]
* [[Л. А. Грахоўская]]
* [[T. П. Грысюк]]
* [[М. М. Грыцкевіч]]
* [[А. М. Грышкіна]]
* [[М. Я. Гузман]]
* [[П. А. Гулько]]
* [[А. Р. Давыдзько]]
* [[Г. І. Дайнека]]
* [[Л. В. Дайнека]]
* [[Г. А. Далецкая]]
* [[А. А. Дамарацкі]]
* [[І. П. Дзегялевіч]]
* [[Р. П. Дзяйкун]]
* [[Л. І. Дзялендзік]]
* [[І. Ц. Дэямідаў]]
* [[М. Г. Драека]]
* [[Ц. В. Дражын]]
* [[Л. А. Драздова]]
* [[С. П. Дрангоўскі]]
* [[Г. І. Дуранкова]]
* [[Ц. Р. Евельсон]]
* [[Г. М. Емяльянава]]
* [[М. А. Еўдакімаў]]
* [[І. М. Жарыкаў]]
* [[В. Г. Жук]]
* [[У. С. Жук]]
* [[Н. Я. Жукава]]
* [[Н. А. Жыгарова]]
* [[К. Ф. Жыгунова]]
* [[А. Г. Жыткевіч]]
* [[Г. Д. Зарачанская]]
* [[С. М. Затоненка]]
* [[М. П. Зыль]]
* [[К. А. Іванова]]
* [[Н. Т. Іванова]]
* [[Р. М. Іванова]]
* [[Л. Дз. Іванькова]]
* [[В. Дз. Івашына]]
* [[З. А. Іонкіна]]
* [[К. Р. Іўковіч]]
* [[А. В. Каваленка]]
* [[Н. П. Кавалёва]]
* [[Т. Л. Кавалёва]]
* [[В. З. Кавалёў]]
* [[Р. Б. Кадзін]]
* [[В. У. Кадышаў]]
* [[У. К. Казакова]]
* [[К. М. Казьміна]]
* [[П. Я. Каленчыц]]
* [[BA. Калінава]]
* [[Н. А. Камарова]]
* [[Н. В. Камарова]]
* [[Ф. А. Камарова]]
* [[В. П. Камароўская]]
* [[Я. С. Кананюк]]
* [[М. А. Капусціна]]
* [[К. А. Каратай]]
* [[І. В. Карнееў]]
* [[А. П. Каршуноў]]
* [[Н. А. Касабуцкая]]
* [[А. А. Касабуцкі]]
* [[Н. Ф. Катлярова]]
* [[М. І. Кірылаў]]
* [[Ф. С. Кісялёва]]
* [[С. А. Клокаў]]
* [[Г. Н. Клепча]]
* [[П. В. Конанава]]
* [[Г. А. Корбан]]
* [[М. А. Корнева]]
* [[Н. Я. Коцікава]]
* [[М. М. Красненкаў]]
* [[В. А. Красуцкая]]
* [[М. С. Круцікаў]]
* [[Н. С. Круцько]]
* [[А. М. Кузняцоў]]
* [[М. А. Кулагіна]]
* [[В. П. Кулай]]
* [[А. П. Курганскі]]
* [[К. А. Кухарэнка]]
* [[Н. Г. Лабанава]]
* [[Ф. К. Лагутаў]]
* [[Н. М. Дамакіна]]
* [[Г. К. Ламшэўская]]
* [[Н. А. Лаўрэнава]]
* [[Мікалай Афанасьевіч Лебедзеў|М. А. Лебедзеў]]
* [[У. А. Лебедзеў]]
* [[Н. І. Левін]]
* [[С. І. Леўчык]]
* [[А. А. Лешчына]]
* [[Л. Ц. Ліхачэўская]]
* [[Г. М. Лугаўцова]]
* [[М. І. Дунь]]
* [[Л. І. Дюбецкая]]
* [[Л. У. Лютко]]
* [[А. А. Мазаляка]]
* [[З. В. Макрыца]]
* [[М. І. Максіменка]]
* [[К. С. Малахава]]
* [[М. В. Малышава]]
* [[А. І. Маркаў]]
* [[С. Р. Маркевіч]]
* [[І. І. Мароз]]
* [[М. М. Мартынаў]]
* [[Н. В. Маскалёва]]
* [[А. М. Маталыцкі]]
* [[А. А. Мельнікава]]
* [[Г. Р. Мельнікава]]
* [[В. Дз. Мельнікаў]]
* [[М. К. Мерабішвілі]]
* [[Р. С. Мінчанка]]
* [[М. М. Мірончык]]
* [[М. В. Мірыцкі]]
* [[С. В. Місяюк]]
* [[В. В. Мурашка]]
* [[В. У. Мурашка]]
* [[Н. А. Мяшкова]]
* [[Г. І. Набокіна]]
* [[М. В. Навіцкая]]
* [[Г. А. Немагай]]
* [[А. Л. Новікава]]
* [[В. К. Новікава]]
* [[А. Дз. Нядзведская]]
* [[А. Ф. Нячаеў]]
* [[М. Г. Ойстрах]]
* [[Г. І. Осіпава]]
* [[Л. І. Пакаташкін]]
* [[Н. В. Палавінка]]
* [[Я. А. Палішчук]]
* [[В. А. Панамарова]]
* [[М. І. Панасюк]]
* [[В. С. Панцялеева]]
* [[Т. П. Паплаўская]]
* [[І. І. Папоў]]
* [[П. С. Патапейка]]
* [[З. Ф. Паўлоўская]]
* [[М. П. Пацёмкіна]]
* [[І. Я. Петраш]]
* [[А. А. Пігулеўскі]]
* [[Н. А. Платко]]
* [[Л. П. Пракоф’ева]]
* [[С. І. Праўко]]
* [[М. Р. Прывалава]]
* [[В. М. Прышчэпчык]]
* [[Л. В. Прэйс]]
* [[П. П. Пукала]]
* [[У. І. Пуцееў]]
* [[М. В. Пушкарова]]
* [[У. А. Пятроўскі]]
* [[В. Я. Пячаткіна]]
* [[І. М. Равуцкі]]
* [[Л. Дз. Раманенка]]
* [[Э. А. Рапапорт]]
* [[А. І. Ратковіч]]
* [[А. Ц. Русакоў]]
* [[Е. Ф. Савельева]]
* [[Н. А. Савіцкая]]
* [[Р. І. Садкоўская]]
* [[Н. Д. Сазонава]]
* [[У. Дз. Салавей]]
* [[А. І. Салаўёва]]
* [[Ф. П. Сапроненка]]
* [[А. М. Сасноўская]]
* [[Л. В. Сасноўская]]
* [[У. М. Саўко]]
* [[П. П. Сачыўка]]
* [[М. Я. Свірыдзенка]]
* [[Ц. Т. Свістуноў]]
* [[М. С. Селіверстава]]
* [[М. У. Семак]]
* [[Ф. І. Семчанка]]
* [[М. А. Семянкова]]
* [[А. М. Семяновіч]]
* [[Г. У. Сіліч]]
* [[Н. А. Сілкіна]]
* [[П. П. Сінякевіч]]
* [[Ю. А. Скваркоўская]]
* [[Л. І. Скварцова]]
* [[Т. В. Скібіцкі]]
* [[Л. І. Скокава]]
* [[В. М. Станкевіч]]
* [[А. Ф. Старавойтава]]
* [[В. П. Старавойтаў]]
* [[Н. Г. Строк]]
* [[Н. І. Суворава]]
* [[Л. А. Сцефаненка]]
* [[А. І. Сцешыц]]
* [[В. С. Сцяпанава]]
* [[Г. Ц. Сцяпук]]
* [[Г. А. Сяльскова]]
* [[А. С. Сямашка]]
* [[Г. М. Тагановіч]]
* [[В. М. Такарэўская]]
* [[Н. М. Тамарава]]
* [[Т. П. Тамашэвіч]]
* [[Б. В. Таранчук]]
* [[В. А. Тарасевіч]]
* [[П. Я. Тарасенка]]
* [[У. І. Трафіменкаў]]
* [[Г. І. Трубская]]
* [[Н. М. Тужыкава]]
* [[Г. В. Тумашкова]]
* [[Ц. І. Тупіца]]
* [[П. Дэ.Урублеўскі]]
* [[В. П. Ускоў]]
* [[В. А. Усціменка]]
* [[А. П. Ушкалава]]
* [[З. І. Філімоненка]]
* [[Г. М. Філіпава]]
* [[І. Г. Фясенка]]
* [[Л. В. Хіжынская]]
* [[М. Л. Ходар]]
* [[К. Ф. Целюкова]]
* [[Л. М. Цітко]]
* [[М. М. Цітова]]
* [[М. І. І. Ціцяк]]
* [[А. П. Цыхун]]
* [[Ю. А. Цярэня]]
* [[В. М. Чабатаронак]]
* [[Б. У. Чабоцька]]
* [[А. П. Чакліна]]
* [[Е. С. Чарнова]]
* [[А. Ф. Чарнякова]]
* [[М. А. Чорная]]
* [[Г. І. Шавель]]
* [[І. Г. Шадур]]
* [[С. А. Шалак]]
* [[Н. П. Шалонік]]
* [[Т. М. Шалюта]]
* [[Р. І. Шамко]]
* [[В. В. Шапялевіч]]
* [[Я. В. Шарыпава]]
* [[П. Р. Шастакоў]]
* [[Л. В. Шахлевіч]]
* [[Г. І. Швабоўская]]
* [[П. Ф. Шкаленка]]
* [[К. Я. Шкуднова]]
* [[Н. І. Шматкова]]
* [[В. П. Шульга]]
* [[М. М. Шумаў]]
* [[М. С. Шумская]]
* [[B. В. Шчасная]]
* [[М. П. Шыпінская]]
* [[Н. А. Шыфрына]]
* [[З. К. Шышова]]
* [[В. П. Эгліт]]
* [[А. У. Юдашкіна]]
* [[М. П. Юдзеніч]]
* [[З. Ц. Юдзянкоў]]
* [[Я. І. Юралайц]]
* [[З. А. Язерская]]
* [[Н. Ф. Якаўлева]]
* [[Ц. С. Яльчык]]
* [[Е. І. Янушкевіч]]
* [[Н. А. Ярэміна]]
* [[Я. Р. Ярэц]]
* [[В. А. Яўнайс]]
* [[М. І. Яфімава]]
* [[Р. С. Яфрэмава]]
* [[Ю. М. Яшчак]]

== 1968 ==
* [[І. І. Абрамовіч]]
* [[Е. Ф. Авярковіч]]
* [[Т. С. Агеенка]]
* [[А. С. Агінская]]
* [[П. Д. Адзінцоў]]
* [[К. С. Акачонак]]
* [[Т. М. Аляксеенка]]
* [[Н. Е. Амбразевіч]]
* [[Ц. Ц. Андрэеў]]
* [[К. М. Андраюк]]
* [[Л. Г. Андрухіна]]
* [[Ж. І. Андрушкевіч]]
* [[А. Ф. Антончык]]
* [[Н. В. Апацкая]]
* [[І. Л. Архіпенка]]
* [[Зінаіда Яфімаўна Арцем’ева|З. Я. Арцем’ева]]
* [[Я. П. Арэтаў]]
* [[П. А. Астапенка]]
* [[Н. Д. Асюлева]]
* [[В. І. Аўрукевіч]]
* [[К. С. Аўчыннікаў]]
* [[З. М. Афонская]]
* [[С. Р. Бажко]]
* [[М. Н. Бакатанава]]
* [[Н. М. Балвановіч]]
* [[Н. А. Баравая]]
* [[H. В. Баранава]]
* [[Г. М. Барановіч]]
* [[К. І. Бараноўская]]
* [[М. С. Бароўскі]]
* [[А. І. Барысевіч]]
* [[А. І. Барэйка]]
* [[Дз. Х. Батрова]]
* [[В. Я. Баханькоў]]
* [[Е. А. Бахарава]]
* [[Г. В. Бежалёва]]
* [[Р. Р. Бейненсон]]
* [[Л. П. Бекерава]]
* [[Н. М. Белайчук]]
* [[В. А. Белакурская]]
* [[В. В. Белая]]
* [[Сымон Міхайлавіч Белы|C. М. Белы]]
* [[У. І. Белы]]
* [[М. П. Бельскі]]
* [[А. П. Берасцнёў]]
* [[М. Я. Бернштэйн]]
* [[І. В. Бешанцаў]]
* [[М. С. Блінкова]]
* [[З. А. Бондар]]
* [[І. Р. Бочкін]]
* [[З. І. Бранавец]]
* [[Я. С. Бранавіцкая]]
* [[Ф. У. Бубен]]
* [[І. А. Будай]]
* [[Г. Дз. Буднікава]]
* [[А. Г. Бузава]]
* [[Н. І. Бузо]]
* [[П. Я. Букініч]]
* [[М. М. Буланкова]]
* [[З. І. Булыга]]
* [[І. П. Булыка]]
* [[С. П. Бурак]]
* [[С. В. Бусел]]
* [[Г. Ю. Бухаўцова]]
* [[Я. І. Бухцеева]]
* [[Г. Я. Буцэнка]]
* [[М. Ю. Буцявіцкі]]
* [[Я. І. Бычкоўская]]
* [[Вольга Іванаўна Бялугіна|В. І. Бялугіна]]
* [[A. Р. Бяспалава]]
* [[С. Ф. Валатовіч]]
* [[Т. М. Валадзько]]
* [[В. А. Валожына]]
* [[П. І. Валуй]]
* [[Т. А. Валынец]]
* [[А. П. Ванаршэнка]]
* [[П. К. Варывончык]]
* [[Ф. Ф. Васілевіч]]
* [[М. М. Васілеўская]]
* [[Б. Г. Васільеў]]
* [[В. Э. Васілько]]
* [[У. Я. Васілюк]]
* [[А. П. Васькоўская]]
* [[А. М. Ваўчкова]]
* [[В. С. Вераб’ёў]]
* [[А. Дз. Весялова]]
* [[B. М. Віннікава]]
* [[Я. П. Вішнеўскі]]
* [[І. І. Волкаў]]
* [[З. В. Вярбіцкая]]
* [[М. М. Гавядзінаў]]
* [[А. І. Галавешкін]]
* [[А. С. Галакціёнава]]
* [[П. Д. Галенчык]]
* [[С. П. Гарабчанка]]
* [[К. А. Гарбацэвіч]]
* [[Л. В. Гарлачова]]
* [[М. У. Гасцёва]]
* [[В. А. Гатоўка]]
* [[Н. П. Гаўрусейка]]
* [[Е. П. Гаўрылава]]
* [[Н. І. І. Герашчанка]]
* [[А. І. Гертман]]
* [[Н. Г. Гетманская]]
* [[В. В. Гіліцкая]]
* [[Д. Г. Гінзбург]]
* [[І. Л. Гінсбург]]
* [[Е. В. Гладкевіч]]
* [[І. І. Глушцоў]]
* [[В. Г. Гоева]]
* [[З. Л. Голубева]]
* [[М. Дз. Гразнова]]
* [[Г. І. Грыгор’ева]]
* [[A. А. Грынчык]]
* [[В. М. Грынчык]]
* [[І. А. Грыцук]]
* [[П. Н. Гурко]]
* [[Т. Ц. Гурская]]
* [[Д. І. Гурчанка]]
* [[Н. В. Гурына]]
* [[Л. С. Гурэвіч]]
* [[І. С. Гуцеў]]
* [[Н. А. Дабравольская]]
* [[А. А. Давыдаў]]
* [[І. П. Данілевіч]]
* [[В. З. Данільчык]]
* [[У. М. Дарафей]]
* [[В. А. Дарошка]]
* [[А. М. Дашкоўская]]
* [[B. М. Дзенісюк]]
* [[Г. К. Дзенчык]]
* [[З. А. Дзіцяціна]]
* [[Т. І. Дзядзюль]]
* [[Н. П. Дзяжурка]]
* [[М. І. Дзякевіч]]
* [[С. Ц. Дзямешка]]
* [[Н. І. Драбышэўская]]
* [[Г. В. Драніцкая]]
* [[К. Я. Другамілава]]
* [[Ф. С. Дубінчык]]
* [[П. М. Дубовік]]
* [[А. Ц. Дубоўская]]
* [[ГІ .А. Дуброўскі]]
* [[Дз. В. Дудараў]]
* [[Н. І. Дудко]]
* [[В. А. Дунец]]
* [[Я. П. Дусь]]
* [[М. А. Елісееў]]
* [[П. С. Ерамейчык]]
* [[Ц. А. Ерафеенка]]
* [[В. У. Жабуртовіч]]
* [[А. С. Жук]]
* [[М. А. Жук]]
* [[А. П. Жукава]]
* [[Лідзія Андрэеўна Жукоўская|Л. А. Жукоўская]]
* [[М. М. Жукоўскі]]
* [[З. С. Жураўлёва]]
* [[А. П. Забенька]]
* [[І. В. Завадскі]]
* [[А. І. Задора]]
* [[П. М. Зайкін]]
* [[Е. І. Зайкоўская]]
* [[Л. Н. Зайчык]]
* [[Г. С. Зароўская]]
* [[У. І. Зарэцкі]]
* [[А. Л. Захарэнка]]
* [[Т. І. Заяц]]
* [[У. А. Зінавенка]]
* [[К. С. Злобіна]]
* [[А. Т. Зялёны]]
* [[В. М. Зяньковіч]]
* [[Г. А. Іванова]]
* [[З. К. Іванова]]
* [[П. М. Іванцоў]]
* [[В. К. Івашкевіч]]
* [[І. М. Івашкоў]]
* [[Г. І. Ігнацьева]]
* [[Л. Э. Іофе]]
* [[В. І. Іцянкоў]]
* [[Л. А. Ішчанка]]
* [[А. І. Кавалёва]]
* [[Е. А. Кавальчук]]
* [[Т. К. Кадрэвіч]]
* [[Л. Р. Кажамякіна]]
* [[A. В. Казлова]]
* [[Ф. А. Казлоўскі]]
* [[Л. Я. Калініна]]
* [[Н. І. Каліноўская]]
* [[С. К. Кальчук]]
* [[Аляксандр Карнеевіч Калясень|А. К. Калясень]]
* [[М. Дз. Камярылава]]
* [[А. П. Кандратовіч]]
* [[М. М. Кандраценка]]
* [[М. Ф. Кандрацкі]]
* [[Н. А. Кандрусь]]
* [[У. І. Канецкі]]
* [[Т. А. Канцавая]]
* [[П. А. Капусцін]]
* [[М. М. Капусціна]]
* [[М. К. Каралёва]]
* [[А. П. Каралькоў]]
* [[А. Н. Караткова]]
* [[С. С. Карачун]]
* [[Я. Ц. Кардаш]]
* [[В. А. Карміліна]]
* [[Г. В. Кароль]]
* [[М. М. Карпенка]]
* [[М. Е. Карпучок]]
* [[П. С. Карэтнікаў]]
* [[В. Ф. Кастко]]
* [[М. А. Касцюкевіч]]
* [[І. П. Касцючэнка]]
* [[М. І. Касяк]]
* [[Н. В. Кацора]]
* [[М. Т. Кіеня]]
* [[Міхаіл Аляксандравіч Кілачыцкі|М. А. Кілачыцкі]]
* [[Е. М. Кіпнюк]]
* [[А. А. Юсялёў]]
* [[С. І. Кісялёў]]
* [[А. С. Козік]]
* [[Г. І. Конах]]
* [[М. М. Кончыц]]
* [[Н. Я. Корсікава]]
* [[Ш. М. Коўнер]]
* [[М. А. Кравец]]
* [[Т. І. Крапошына]]
* [[Л. В. Краўцова]]
* [[П. В. Краўчанка]]
* [[І. Г. Краўчанка]]
* [[Г. Г. Круганава]]
* [[А. І. Кругленя]]
* [[А. Дз. Крукоўскі]]
* [[У. Дз. Крукоўскі]]
* [[Л. Д. Крупская]]
* [[Я. С. Крываблоцкая]]
* [[Т. Т. Крывалапава]]
* [[В. М. Крышко]]
* [[Л. К. Кудраўцава]]
* [[П. І. Куземчык]]
* [[А. Е. Кузняцова]]
* [[Ф. І. Куксін]]
* [[К. Ф. Кулакова]]
* [[Л. Н. Кулакоўская]]
* [[А. А. Кулікава]]
* [[Т. М. Кулінковіч]]
* [[Г. М. Кунцэвіч]]
* [[К. Р. Купершток]]
* [[Я. В. Купрыянава]]
* [[М. Т. Купрыянец]]
* [[В. П. Курацева]]
* [[Н. Г. Курачыцкая]]
* [[А. Г. І. Курносаў]]
* [[А. М. Курчэўская]]
* [[К. Ф. Кухарава]]
* [[Ф. Дз. Кухарава]]
* [[М. В. Кухараў]]
* [[Г. П. Кушалеўскі]]
* [[Р. В. Дагачова]]
* [[М. А. Ладуцька]]
* [[І. П. Дазук]]
* [[І. І. Лакішык]]
* [[А. Р. Лапанькоў]]
* [[Н. Ф. Дапіцкая]]
* [[П. Р. Лапіцкі]]
* [[Р. І. Лапіцкі]]
* [[А. М. Дапунова]]
* [[З. Ф. Датышова]]
* [[Ф. В. Лаўчынскі]]
* [[М. В. Дебедзева]]
* [[Н. С. Лебедзева]]
* [[І. Ц. Деўкін]]
* [[М. П. Літвінаў]]
* [[В. К. Лобан]]
* [[В. Ц. Донь]]
* [[B. П. Лукашовіч]]
* [[Г. І. Дылава]]
* [[К. Е. Лысенка]]
* [[Н. П. Лысуха]]
* [[Я. С. Дябецкая]]
* [[Р. С. Ляндацкі]]
* [[І. А. Дяўда]]
* [[І. Ф. Дяўковіч]]
* [[А. І. Ляхаў]]
* [[Л. А. Мазгавая]]
* [[Т. І. Макейчык]]
* [[Я. І. Макутонін]]
* [[Е. П. Малаковіч]]
* [[МА. Малашук]]
* [[М. Ф. Маліноўская]]
* [[А. М. Малышка]]
* [[А. Л. Мальдаў]]
* [[У. С. Марозаў]]
* [[П. А. Мартыненка]]
* [[І. М. Мартыновіч]]
* [[П. А. Марцінята]]
* [[М. І. Масальская]]
* [[М. Г. Мастовіч]]
* [[У. Ф. Матрунчык]]
* [[К. І. Мачаліна]]
* [[І. А. Мацкевіч]]
* [[Т. П. Мацкевіч]]
* [[АВ. Мілова]]
* [[А. А. Мінчук]]
* [[Л. Ф. Мірановіч]]
* [[Т. В. Міроненка]]
* [[Н. В. Місюк]]
* [[Л. А. Міхановіч]]
* [[І. І. Муравіцкі]]
* [[А. А. Мусцейкіс]]
* [[А. Б. Муха]]
* [[Г. Р. Навумава]]
* [[Н. В. Навумава]]
* [[А. А. Налягач]]
* [[В. І. Напрэенка]]
* [[В. К. Насілоўская]]
* [[М. С. Нацэвіч]]
* [[П. П. Несцераў]]
* [[З. А. Нікольская]]
* [[С. К. Нікуленка]]
* [[А. Ф. Новік]]
* [[К. І. Новікава]]
* [[В. А. Падзвінская]]
* [[Г. І. Палонская]]
* [[В. І. Папова]]
* [[К. Дз. Папова]]
* [[Л. К. Папова]]
* [[М. М. Папоў]]
* [[Я. С. Парфененка]]
* [[Г. Ц. Парфёнава]]
* [[В. Я. Паўлава]]
* [[Л. М. Паўлоўская]]
* [[Л. М. Пафнуцьева]]
* [[П. К. Пацей]]
* [[Н. С. Пацкевіч]]
* [[T. П. Пачынская]]
* [[К. А. Пекар]]
* [[Н. А. Петрачэнка]]
* [[В. П. Піваварава]]
* [[С. В. Піскун]]
* [[Ф. А. Пішчыкава]]
* [[Б. С. Пладуноў]]
* [[М. М. Плескачоўская]]
* [[К. Т. Прахарэвіч]]
* [[Л. І. Прышчэпчык]]
* [[Л. Ф. Пуранкоў]]
* [[Э. М. Пяткевіч]]
* [[А. Д. Пятрова]]
* [[К. М. Пятровіч]]
* [[Ю. Ф. Пятроўская]]
* [[М. М. Пятрухін]]
* [[Е. І. Рабцава]]
* [[К. Л. Равянок]]
* [[А. Н. Радэечка]]
* [[М. Р. Радзянкова]]
* [[Л. А. Радзішэўскі]]
* [[A. А. Радоўская]]
* [[Г. М. Радзько]]
* [[Г. М. Разанка]]
* [[Л. І. Разнюк]]
* [[Д. Л. Ракашова]]
* [[Ф. К. Расінскі]]
* [[З. І. Родзін]]
* [[Н. М. Роскач]]
* [[Р. І. Румянцаў]]
* [[В. С. Русакова]]
* [[У. Т. Рыжыкаў]]
* [[М. І. Рьшьскі]]
* [[Б. А. Р*ымашэўскі]]
* [[В. В. Рытчык]]
* [[Н. В. Саевіч]]
* [[Р. П. Сакалова]]
* [[Віктар Арсеньевіч Саковіч|В. А. Саковіч]]
* [[С. В. Салагуб]]
* [[Л. В. Самовіч]]
* [[Г. М. Саўкіна]]
* [[Н. Ф. Сачкова]]
* [[Г. М. Селеванчук]]
* [[М. Р. Семашкевіч]]
* [[Г. І. Семянцова]]
* [[В. П. Сергіеня]]
* [[С. К. Сердзюкоў]]
* [[К. А. Сідзюк]]
* [[А. Р. Сімчанка]]
* [[П. М. Сінічкін]]
* [[П. П. Сірош]]
* [[Н. М. Скалабова]]
* [[B. В. Скалубовіч]]
* [[М. А. Скуратовіч]]
* [[К. І. Слабуха]]
* [[К. Н. Смірнова]]
* [[В. Ф. Сопатава]]
* [[І. А. Сотнікаў]]
* [[П. М. Сотчанка]]
* [[Я. А. Сошнікава]]
* [[В. А. Сошына]]
* [[М. Дз. Станевіч]]
* [[М. І. Старчанка]]
* [[У. А. Стаскевіч]]
* [[С. Г. Статкевіч]]
* [[Т. Л. Стахоўская]]
* [[А. А. Сташэўскі]]
* [[У. С. Субоцін]]
* [[М. М. Сулкоўскі]]
* [[Н. Я. Сумарокава]]
* [[А. К. Сураўцова]]
* [[І. А. Сухарукаў]]
* [[В. М. Сушкевіч]]
* [[У. М. Сцяпанаў]]
* [[І. І. Сысой]]
* [[П. М. Сяргеенка]]
* [[Ф. І. Сяргееў]]
* [[М. І. Сятун]]
* [[Н. В. Талмазава]]
* [[М. Я.'Галмачоў]]
* [[Р. І. Талюш]]
* [[Е. А. Тамаева]]
* [[Л. І. Тамковіч]]
* [[Е. З. Тараноўская]]
* [[С. І. Тарасевіч]]
* [[Г. Б. Ткачэнка]]
* [[А. П. Тоўсцік]]
* [[C. Р. Троцкі]]
* [[А. М. Трошына]]
* [[М. І. Трусаў]]
* [[С. І. Трызна]]
* [[М. П. Тузаў]]
* [[І. Г. Тунякоў]]
* [[П. П. Турайкевіч]]
* [[Ф. А. Турскі]]
* [[Л. Ф. Украінская]]
* [[М. І. Унучак]]
* [[Дз. П. Усаў]]
* [[Н. І. Усікава]]
* [[З. І. Усовіч]]
* [[В. С. Фаміна]]
* [[К. М. Фаміна]]
* [[В. У. Фомчанка]]
* [[Ф. П. Фрайман]]
* [[Г. А. Фядосава]]
* [[Е. С. Хадарэнка]]
* [[Р. І. Хамчонак]]
* [[Н. Я. Хамякова]]
* [[С. М. Ханенка]]
* [[BA. Хапалюк]]
* [[А. Л. Хашкоўская]]
* [[З. У. Хвір]]
* [[Н. П. Хмурчык]]
* [[Л. С. Храмцова]]
* [[A. І. Цалко]]
* [[Н. Дз. Царова]]
* [[П. П. Ціванюк]]
* [[Ш. В. Цівес]]
* [[С. І. Цімошчанка]]
* [[В. А. Цітова]]
* [[Г. А. Цітова]]
* [[В. К. Ціхамірава]]
* [[С. І. Цішкавец]]
* [[І. І. Цяртычная]]
* [[М. П. Цярэшка]]
* [[М. М. Цярэшчанка]]
* [[Я. А. Чабан]]
* [[В. К. Чайкоўская]]
* [[Б. Р. Чамаданаў]]
* [[М. Б. Чаркас]]
* [[М. І. Чарняўскі]]
* [[М. К. Чмярэнка]]
* [[А. Т. Чубкоў]]
* [[Р. Е. Чэрні]]
* [[А. М. Чэрнік]]
* [[B. С. Шабалтас]]
* [[М. Я. Шабан]]
* [[С. Л. Шакулава]]
* [[Е. Г. Шалак]]
* [[В. Дз. Шалуха]]
* [[М. Ц. Шалышка]]
* [[Я. К. Шалькевіч]]
* [[М. П. Шалюта]]
* [[Г. С. Шанько]]
* [[Т. В. Шапавалава]]
* [[І. З. Шапіра]]
* [[А. С. Шарыбчанка]]
* [[А. П. Шарэц]]
* [[М. Л. Шатанава]]
* [[Р. Ф. Шаўчук]]
* [[С. С. Шаўчук]]
* [[Л. Н. Шафранаў]]
* [[Ф. Е. І. Йашэнька]]
* [[І. М. Шведаў]]
* [[Л. Ф. Шкляр]]
* [[В. А. Школьнікаў]]
* [[М. Р. Шкрабава]]
* [[A. К. Шкутаў]]
* [[В. М. Шлец]]
* [[Н. А. Шляхценка]]
* [[З. А. Шмуратка]]
* [[В. І. Шніп]]
* [[А. Ф. Шурупова]]
* [[І. Г. Шут]]
* [[У. М. Шугко]]
* [[М. С. ІПчарбачэня]]
* [[А. А. Шчарбіна]]
* [[У. Л. Шыла]]
* [[Н. Р. Шылкіна]]
* [[А. В. Шынгель]]
* [[В. Г. Шынгель]]
* [[П. А. Шынкароў]]
* [[Н. Р. Шырай]]
* [[А. В. Шэдаў]]
* [[М. І. Шэйпак]]
* [[С. Р. Шэміс]]
* [[Г. І. Юркевіч]]
* [[М. Н. Юркевіч]]
* [[А. С. Юркоў]]
* [[B. І. Якубовіч]]
* [[М. І. Якуніна]]
* [[М. І. Якушэнка]]
* [[Я. Ц. Яраслаўцаў]]
* [[М. Р. Ярашэвіч]]
* [[А. В. Ярмоленка]]
* [[І. І. Ярмусік]]
* [[Б. К. Яроцкі]]
* [[А. П. Яўланава]]

== 1970 ==
* [[П. М. Абраменка]]
* [[Н. А. Агнішчанка]]
* [[В. М. Аксёнава]]
* [[Н. М. Акунёва]]
* [[В. А. Алісіевіч]]
* [[М. С. Аляксеенкава]]
* [[В. В. Анішчук]]
* [[А. П. Анцімонік]]
* [[C. Дз. Арлова]]
* [[К. М. Бабіцкая]]
* [[М. А. Багдановіч]]
* [[В. І. Баран]]
* [[А. В. Бараноўскі]]
* [[Т. Я. Баталка]]
* [[Г. М. Баўшава]]
* [[Т. В. Белянкова]]
* [[В. А. Бембель]]
* [[М. Дз. Брашко]]
* [[М. М. Буеўская]]
* [[М. М. Бусел]]
* [[А. К. Бяглюк]]
* [[І. М. Валошын]]
* [[Г. І. Вараненка]]
* [[Н. А. Васілеўская]]
* [[Г. Ф. Вянцковіч]]
* [[М. І. Гараднічы]]
* [[Б. І. Гемская]]
* [[Н. П. Голікава]]
* [[Г. М. Грыбоўская]]
* [[Я. К. Дзяменцьеў]]
* [[З. У. Дзямідзенка]]
* [[Г. Н. Дрожжа]]
* [[А. Р. Друшчыц]]
* [[А. П. Дубініна]]
* [[І. Я. Дуброўская]]
* [[А. С. Жук]]
* [[В. Р. Жукавец]]
* [[І. І. Жураўскі]]
* [[Т. І. Заяц]]
* [[В. І. Іцянкова]]
* [[Н. П. Кавака]]
* [[Р. І. Кавалёва]]
* [[І. К. Кавалёў]]
* [[В. П. Кавалькоў]]
* [[Т. П. Кажамякіна]]
* [[М. М. Калеснікаў]]
* [[T. М. Калядка]]
* [[З. І. Канавалава]]
* [[Е. Т. Каралёва]]
* [[Л. У. Каржыцкая]]
* [[М. В. Каўцэвіч]]
* [[Л. Г. Кірпічэнка]]
* [[У. К. Кісялёва]]
* [[М. В. Козел]]
* [[Г. П. Корзун]]
* [[М. П. Косцеў]]
* [[Ф. Ф. Кудасаў]]
* [[Дз. А. Кудрыс]]
* [[Н. А. Кулакова]]
* [[А. Дз. Кунцэвіч]]
* [[В. А. Купрэйчык]]
* [[М. П. Кучкоў]]
* [[Г. С. Лабовіч]]
* [[М. А. Лазарава]]
* [[М. Ц. Лейфман]]
* [[Н. М. Лістратава]]
* [[Л. Я. Лукашок]]
* [[Н. А. Лукічова]]
* [[С. З. Ляйховіч]]
* [[М. Ц. Лялькова]]
* [[Е. І. Ляшчанка]]
* [[Д. М. Маёрава]]
* [[Р. М. Макарэвіч]]
* [[У. С. Малчанаў]]
* [[А. Ф. Марозава]]
* [[Я. І. Марцінюк]]
* [[Г. А. Мілашэўскі]]
* [[П. М. Міхалап]]
* [[Я. І. Муралава]]
* [[П. А. Мускі]]
* [[В. І. Назарэвіч]]
* [[Я. П. Нікіцін]]
* [[І. А. Новік]]
* [[Г. М. Новікава]]
* [[Л. К. Новікава]]
* [[Т. Р. Паборцава]]
* [[І. Ф. Пабудзінская]]
* [[Д. А. Пацеенка]]
* [[Л. Дз. Петракова]]
* [[С. Ц. Пігулеўскі]]
* [[Г. Ф. Праходская]]
* [[М. А. Пухава]]
* [[Н. К. Рабёнкава]]
* [[К. Дз. Рабчынская]]
* [[Э. А. Рыдзеўскі]]
* [[Ю. Ш. Рыўкіна]]
* [[BA. Савіцкая]]
* [[Я. І. Санько]]
* [[В. Е. Саўчанка]]
* [[М. М. Саўчанчык]]
* [[Алена Мікалаеўна Сачок|А. М. Сачок]]
* [[А. Ф. Свістунова]]
* [[Н. К. Сідаровіч]]
* [[A. Р. Сідракова]]
* [[А. А. Сімчанка]]
* [[А. І. Сінкевіч]]
* [[Э. Л. Сінкевіч]]
* [[Н. І. Сляпчук]]
* [[А. А. Собаль]]
* [[М. І. Сушко]]
* [[М. М. Сцепаненка]]
* [[М. А. Сэй]]
* [[В. А. Талокіна]]
* [[А. І. Таранда]]
* [[Б. І. Таўбін]]
* [[Н. С. Трафіменкава]]
* [[А. Ц. Траццякова]]
* [[Я. А. Урублеўскі]]
* [[Т. М. Фадзеева]]
* [[Н. Я. Філазафовіч]]
* [[Т. П. Філіпенка]]
* [[А. П. Церахаў]]
* [[Н. П. Ціханюк]]
* [[Л. Я. Цярэнцьеў]]
* [[Г. М. Чэпікава]]
* [[М. Дз. Шалай]]
* [[Л. В. Шалуха]]
* [[К. Ф. Шандрык]]
* [[Л. М. Шарава]]
* [[Л. А. Шнурко]]
* [[П. П. Шпакоўская]]
* [[B. П. Шупенькава]]
* [[Н. І. Шыганава]]
* [[М. А. Язвінская]]
* [[Я. І. Якубоўскі]]
* [[Л. М. Якушава]]

== 1971 ==
* [[С. А. Абразцова]]
* [[М. В. Абросімаў]]
* [[К. Г. Агурцова]]
* [[А. І. Акуленка]]
* [[В. М. Амялюсік]]
* [[А. Ц. Армонік]]
* [[М. А. Асмалоўскі]]
* [[Г. І. Бабіч]]
* [[М. Ц. Бабуркін]]
* [[Э. І. Багдановіч]]
* [[Л. А. Бакава]]
* [[Ф. Ф. Бандаровіч]]
* [[В. М. Бандарэнка]]
* [[Г. Ю. Бароўка]]
* [[М. Л. Басацкі]]
* [[Н. І. Безбародзька]]
* [[М. А. Берасцевіч]]
* [[У. М. Бусел]]
* [[В. М. Буяк]]
* [[Г. У. Варабей]]
* [[А. І. Варонін]]
* [[Г. М. Васіленка]]
* [[Р. І. Васілеўская]]
* [[H. Р. Вашацькова]]
* [[В. І. Вільчынскі]]
* [[Дз. К. Воранава]]
* [[А. І. Вялічка]]
* [[А. І. Вярбіцкая]]
* [[В. М. Гарэленка]]
* [[Н. І. Герасімава]]
* [[Л. М. Гінзбург]]
* [[Г. Я. Гольцман]]
* [[В. С. Гражданкіна]]
* [[М. С. Давыдава]]
* [[Т. П. Дзіканава]]
* [[A. С. Дзялендзік]]
* [[М. П. Дзятлава]]
* [[Р. А. Дражнюк]]
* [[Н. І. Ерамёнак]]
* [[С. Р. Ерашова]]
* [[B. С. Еўдакіменка]]
* [[А. І. Жаваранкава]]
* [[А. Р. Жукава]]
* [[Н. М. Збітнева]]
* [[І. Ц. Зяневіч]]
* [[К. П. Зяньковіч]]
* [[М. С. Іеўлева]]
* [[І. Л. Каваленка]]
* [[Галіна Раманаўна Кадырка|Г. Р. Кадырка]]
* [[А. П. Казловіч]]
* [[І. Дз. Калінін]]
* [[К. Т. Камароў]]
* [[Л. В. Камінская]]
* [[М. Б. Карабан]]
* [[І. У. Карабанава]]
* [[A. Ц. Карпіловіч]]
* [[С. І. Каршук]]
* [[Л. Р. Катлярова]]
* [[Г. Е. Кіршчына]]
* [[В. І. Кірылава]]
* [[І. В. Клікунец]]
* [[К. К. Клімаў]]
* [[З. Я. Кожар]]
* [[B. В. Косцева]]
* [[М. Ф. Красніцкая]]
* [[Н. У. Красько]]
* [[Н. А. Куляшова]]
* [[Л. К. Купчэня]]
* [[Г. І. Куцяпалава]]
* [[З. Л. Лабкова]]
* [[М. Дз. Лазарэвіч]]
* [[Л. В. Ліпай]]
* [[К. П. Лусікава]]
* [[Л. П. Майсеня]]
* [[Н. П. Малашка]]
* [[В. А. Мамыкіна]]
* [[С. У. Марозаў]]
* [[В. П. Марудава]]
* [[K. С. Маханькова]]
* [[З. Я. Мельнікава]]
* [[В. П. Млынарчык]]
* [[З. П. Наронская]]
* [[Н. І. Нахаева]]
* [[В. М. Нікіценка]]
* [[В. К. Нікіцін]]
* [[П. У. Новік]]
* [[Я. Дз. Панасенка]]
* [[В. М. Панкевіч]]
* [[B. Г. Пляскач]]
* [[М. А. Побаль]]
* [[Г. М. Прохарава]]
* [[Е. Ц. Рабочая]]
* [[Н. П. Рагацэвіч]]
* [[М. І. Рамушэвіч]]
* [[І. В. Раўнейка]]
* [[Ч. К. Рацько]]
* [[В. Д. Рубанава]]
* [[У. А. Рыбчык]]
* [[А. Н. Савінава]]
* [[В. В. Савіч]]
* [[А. П. Салдаткіна]]
* [[А. І. Сіліна]]
* [[А. М. Сіткевіч]]
* [[М. Н. Смалюк]]
* [[Л. І. Стока]]
* [[Н. П. Стралкоўская]]
* [[П. В. Студзянкоў]]
* [[М. А. Сурта]]
* [[М. К. Сцегін]]
* [[C. С. Сянюк]]
* [[Г. Р. Сяргеенка]]
* [[Р. І. Сярноў]]
* [[М. С. Талмачоў]]
* [[Л. Б. Топаль]]
* [[І. Ф. Тоўкач]]
* [[С. А. Умрэйка]]
* [[К. М. Філатава]]
* [[Н. І. Фядосава]]
* [[М. М. Ханцэвіч]]
* [[З. І. Хілько]]
* [[Н. А. Цілюпа]]
* [[М. П. Цыганоў]]
* [[Г. П. Цыялкава]]
* [[A. B. Чапко]]
* [[М. І. Чарнякевіч]]
* [[А. І. Чарткова]]
* [[Г. К. Шарапаў]]
* [[С. І. Шлапакова]]
* [[В. А. Шульга]]
* [[Г. Р. Шынкарова]]
* [[Г. І. Яблонская]]
* [[А. П. Яроменка]]
* [[Ю. С. Яроцкая]]
* [[Г. С. Яўстратчык]]

== 1972 ==
* [[М. І. Антошчанка]]
* [[Э. А. Аржанік]]
* [[Н. П. Арыніч]]
* [[Г. І. Аўчыннікава]]
* [[А. В. Ахраменка]]
* [[Н. В. Бабіна]]
* [[А. Р. Бабова]]
* [[М. К. Бакаць]]
* [[Г. Ф. Баркоўская]]
* [[Я. І. Бердашкевіч]]
* [[А. П. Берднікава]]
* [[Л. Л. Блешанкова]]
* [[Г. М. Бондар]]
* [[П. Р. Бондарава]]
* [[В. Д. Брундукоў]]
* [[К. П. Булыга]]
* [[Л. І. Вялічка]]
* [[М. І. Гавейна]]
* [[Г. В. Ганчарова]]
* [[Л. Б. Ганчарова]]
* [[М. Ю. Гарашчук]]
* [[Н. В. Гваздзюкевіч]]
* [[К. І. Грузімава]]
* [[В. А. Гурын]]
* [[З. С. Дарафеева]]
* [[К. Л. Дзешкавец]]
* [[В. Д. Дрозд]]
* [[Г. А. Явоста]]
* [[Г. Я. Ерамейчык]]
* [[АД. Жалковіч]]
* [[Р. Т. Жанеўская]]
* [[Н. Н. Жарнакова]]
* [[І. І. Забабуха]]
* [[Т. М. Забароўская]]
* [[Аляксандра Фёдараўна Занько|А. Ф. Занько]]
* [[В. Дз. Іваноў]]
* [[Л. І. Каваленка]]
* [[У. В. Казлоў]]
* [[Л. А. Кайровіч]]
* [[А. А. Кандрацюк]]
* [[Г. І. Канцавая]]
* [[В. К. Карпікава]]
* [[Н. Х. Касаткіна]]
* [[М. А. Кірпічэнка]]
* [[М. І. Кір’янаў]]
* [[З. А. Клемзікава]]
* [[М. У. Клігуно-ва]]
* [[М. П. Кляцкова]]
* [[М. А. Кот]]
* [[Е. А. Котава]]
* [[Н. К. Кравец]]
* [[В. Е. Краснік]]
* [[Л. І. Кузняцова]]
* [[Н. В. Кулагіна]]
* [[Ч. І. Кучынская]]
* [[С. П. Лагун]]
* [[Р. Ф. Лазовік]]
* [[Т. Э. Лапаціна]]
* [[П. А. Леанідава]]
* [[Мікалай Іванавіч Левы|М. І. Левы]]
* [[А. І. Ляончыкава]]
* [[К. Ф. Майсевіч]]
* [[Р. А. Манкевіч]]
* [[Т. Р. Марозава]]
* [[Н. Н. Матора]]
* [[Н. А. Мохава]]
* [[М. А. Мятліцкі]]
* [[В. Л. Навіцкі]]
* [[М. І. Няронская]]
* [[П. С. Падалка]]
* [[М. М. Палякоў]]
* [[Я. В. Панкоў]]
* [[П. П. Парункевіч]]
* [[Н. А. Паўлава]]
* [[А. У. Паўловіч]]
* [[Т. І. Паўловіч]]
* [[М. С. Паўлючэнка]]
* [[П. П. Пашкевіч]]
* [[З. А. Прохар]]
* [[М. У. Прэткель]]
* [[А. Р. Пушкарэвіч]]
* [[Н. І. Рагаўцова]]
* [[Н. П. Раентава]]
* [[Ф. М. Раманчанка]]
* [[А. А. Раткевіч]]
* [[З. А. Рупрэхт]]
* [[Я. У. Сакалінская]]
* [[Н. Дз. Свадкоўская]]
* [[А. С. Скабей]]
* [[Я. Ц. Смірнова]]
* [[Г. І. Станютка]]
* [[М. М. Стрынкевіч]]
* [[П. І. Трафімовіч]]
* [[Л. М. Хаткевіч]]
* [[А. П. Царэнка]]
* [[Р. Р. Цодзікава]]
* [[Ю. П. Цярохіна]]
* [[В. В. Чачко]]
* [[В. Х. Чыкіда]]
* [[В. І. Шаблюк]]
* [[Е. І. Шавель]]
* [[Л. К. Шапялевіч]]
* [[К. Я. Шпадарук]]
* [[У. У. Юрчык]]
* [[Дз. П. Якаўчык]]
* [[У. К. Якімовіч]]
* [[Н. П. Ярмак]]
* [[М. М. Яскевіч]]
* [[Міхаіл Станіслававіч Яўневіч|М. С. Яўневіч]]
* [[Г. Ц. Яцына]]
* [[Т. М. Яшына]]

== 1973 ==
* [[Л. М. Антонава]]
* [[П. З. Антонаў]]
* [[Вольга Сысоеўна Аўраменка|В. С. Аўраменка]]
* [[Л. С. Багдановіч]]
* [[A. Л. Байчык]]
* [[П. М. Бобрык]]
* [[Г. П. Бруштунава]]
* [[В. П. Вашкевіч]]
* [[Валянціна Сямёнаўна Галуза]]
* [[Н. Я. Грачанкова]]
* [[А. А. Гонтарава]]
* [[Я. А. Гурыновіч]]
* [[К. М. Данілава]]
* [[Р. С. Дзенбург]]
* [[B. М. Дзям’янкава]]
* [[Г. І. Дзівак]]
* [[Г. Г. Дунец]]
* [[В. П. Жук]]
* [[Р. Ф. Жук]]
* [[Я. А. Зінкевіч]]
* [[В. Я. Зубар]]
* [[У. І. Іваноў]]
* [[У. А. Лваньковіч]]
* [[Надзея Іванаўна Кавалец|Н. І. Кавалец]]
* [[І. В. Капуста]]
* [[З. М. Карасёва]]
* [[А. В. Карпава]]
* [[Б. А. Карпаў]]
* [[І. А. Касуха]]
* [[В. Н. Катасонава]]
* [[П. І. Катлярчук]]
* [[К. І. Каўбаска]]
* [[В. І. Клімовіч]]
* [[Т. І. Крачэўская]]
* [[М. М. Круглей]]
* [[І. С. Кулага]]
* [[Т. К. Лазарэвіч]]
* [[В. М. Лакатко]]
* [[З. В. Ліцвіненка]]
* [[Л. В. Лясовіч]]
* [[Р. І. Макшова]]
* [[М. М. Манак]]
* [[Н. Т. Маторная]]
* [[С. К. Мікульская]]
* [[М. Г. Мінкевіч]]
* [[Н. Т. Міцкевіч]]
* [[В. А. Навіцкі]]
* [[Г. П. Нагорная]]
* [[Георгій Канстанцінавіч Нацэўскі|Г. К. Нацэўскі]]
* [[Л. А. Недарэзава]]
* [[Р. С. Паляшчук]]
* [[К. Я. Панамарова]]
* [[Г. І. Паспелава]]
* [[В. М. Пішчалава]]
* [[Р. М. Прохарава]]
* [[Т. Ц. Пясоцкая]]
* [[А. Я. Радзішэўская]]
* [[М. І. Раманава]]
* [[В. Д. Рывоненка]]
* [[З. Н. Рыдлеўская]]
* [[Г. С. Рэянтовіч]]
* [[М. С. Семяняка]]
* [[М. А. Сідарэнка]]
* [[Л. А. Сініцкая]]
* [[К. С. Слесарчук]]
* [[Л. В. Старавойтава]]
* [[В. Р. Старасотнікава]]
* [[Л. І. Старчанка]]
* [[І. С. Сукрысцік]]
* [[Г. Д. Сыроватка]]
* [[А. Л. Фаміна]]
* [[Г. П. Фрод]]
* [[Л. А. Цішкевіч]]
* [[Я. А. Чаховіч]]
* [[Л. Т. Шарко]]
* [[З. Р. Шкурынская]]
* [[С. І. Штурыч]]
* [[К. В. Шчацінкіна]]
* [[Т. Л. Шыпількевіч]]
* [[А. В. Язвінская]]
* [[М. Я. Яўсеенка]]

== 1974 ==
* [[Н. І. Андрушкіна]]
* [[М. М. Антановіч]]
* [[Н. І. Бабровіч]]
* [[А. А. Бандарэнка]]
* [[В. З. Басарыгіна]]
* [[Ф. Г. Бядунька]]
* [[Г. Е. Бурак]]
* [[В. К. Валадзько]]
* [[А. Ю. Валошына]]
* [[М. П. Васілеўскі]]
* [[В. М. Верамяюк]]
* [[А. В. Верас]]
* [[А. А. Вінакураў]]
* [[Данута Браніславаўна Ганусевіч|Д. Б. Ганусевіч]]
* [[Валянціна Георгіеўна Гаховіч|В. Г. Гаховіч]]
* [[М. П. Герасіменка]]
* [[П. Б. Голад]]
* [[М. Г. Голікава]]
* [[В. В. Голубева]]
* [[С. М. Грэнкаў]]
* [[Н. Ф. Дзёміна]]
* [[Я. Я. Дзмітрук]]
* [[М. Г. Драгун]]
* [[Уладзімір Аляксандравіч Дударэнка|У. А. Дударэнка]]
* [[У. А. Жукоўскі]]
* [[Р. Ф. Закржэўская]]
* [[М. Н. Зубчынская]]
* [[С. П. Зяцікаў]]
* [[В. А. Іванова]]
* [[К. Ф. Іванова]]
* [[П. М. Іовік]]
* [[В. М. Казак]]
* [[У. С. Казлова]]
* [[А. Ф. Казлоўская]]
* [[Л. К. Кандратава]]
* [[А. П. Комлеў]]
* [[І. П. Кашына]]
* [[Н. П. Краміч]]
* [[І. Р. Краўцоў]]
* [[В. П. Кукішаў]]
* [[В. Ф. Кульбіцкі]]
* [[К. А. Дісоўская]]
* [[В. С. Дось]]
* [[Н. А. Дур’е]]
* [[Н. Ц. Лычова]]
* [[В. Ф. Мазурын]]
* [[Н. Б. Мажайская]]
* [[Л. Ф. Маркевіч]]
* [[Я. І. Масквічоў]]
* [[Ч. П. Махнач]]
* [[М. А. Мікульскі]]
* [[Л. М. Міцкевіч]]
* [[І. Я. Мішэнін]]
* [[М. Ф. Мяснікоў]]
* [[Г. А. Мяцеліца]]
* [[Н. Ф. Новік]]
* [[А. Ф. Новікава]]
* [[В. І. Палубан]]
* [[М. І. Паўлаў]]
* [[Н. П. Пуцькова]]
* [[П. І. Пшанічная]]
* [[М. С. Радзюкоў]]
* [[Т. П. Раманоўская]]
* [[Г. А. Раманчык]]
* [[Г. І. Рымараў]]
* [[І. В. Семянчук]]
* [[Н. А. Сесіцкі]]
* [[У. В. Скараходаў]]
* [[Э. І. Смольская]]
* [[Т. Б. Стасевіч]]
* [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч|Л. К. Тарасевіч]]
* [[Е. Р. Тараховіч]]
* [[Я. І. Траснікова]]
* [[Г. Я. Трухан]]
* [[Н. В. Усевіч]]
* [[Л. С. Харловіч]]
* [[Л. М. Цвірко]]
* [[Н. С. Цвяткова]]
* [[В. У. Чаркасава]]
* [[У. М. Чупрынскі]]
* [[T. І. Шабаліна]]
* [[П. М. Шарэпа]]
* [[Л. В. Шутава]]
* [[У. Шырко]]
* [[І. С. Ярмолінскі]]

== 1975 ==
* [[Л. С. Абазоўскі]]
* [[В. З. Алейнікава]]
* [[В. І. Александроўская]]
* [[П. М. Анічэнка]]
* [[Віктар Рыгоравіч Арлоў|В. Р. Арлоў]]
* [[Н. Г. Арлоўская]]
* [[Р. І. Арцімовіч]]
* [[H. Я. Асмалоўская]]
* [[У. М. Асамлоўскі]]
* [[А. С. Астапенка]]
* [[Я. В. Аўсянская]]
* [[Н. Я. Балмакова]]
* [[В. С. Банадзькева]]
* [[Т. Н. Бандарчык]]
* [[B. A. Баркоўская]]
* [[В. А. Баркоўскі]]
* [[А. Дз. Белагорцаў]]
* [[М. А. Бетанава]]
* [[М. Ф. Бобаў]]
* [[П. А. Бобрык]]
* [[Ч. П. Бондар]]
* [[А. А. Бранкоўская]]
* [[А. А. Булаўка]]
* [[А. Д. Булашаў]]
* [[І. У. Буры]]
* [[І. Г. Варабей]]
* [[Ф. С. Варабей]]
* [[Л. І. Васько]]
* [[Т. П. Відура]]
* [[Л. К. Вярбіцкая]]
* [[Т. Ц. Ганчарова]]
* [[І. К. Гінтаўт]]
* [[Г. П. Грозберг]]
* [[Т. Я. Гурэвіч]]
* [[Я. М. Гучак]]
* [[В. А. Дабаровіч]]
* [[І. Д. Дворкін]]
* [[Л. М. Ермачонак]]
* [[Т. Д. Еўдакімава]]
* [[А. К. Еўсявіцкая]]
* [[ГД. Жызнеўская]]
* [[Г. Я. Жызнеўская]]
* [[А. П. Жукава]]
* [[В. С. Заброцкая]]
* [[Л. А. Зарэцкая]]
* [[А. А. Здраеўскі]]
* [[Р. І. Зянькоў]]
* [[В. І. Кабяк]]
* [[H. С. Кавалкіна]]
* [[У. С. Казлоў]]
* [[Я. М. Кананчук]]
* [[І. В. Каравацкі]]
* [[А. І. Карпава]]
* [[Л. А. Карпінская]]
* [[А. Р. Касцюкевіч]]
* [[В. М. Касцян]]
* [[В. Ф. Кашпар]]
* [[А. Л. Кебец]]
* [[І. І. Кожар]]
* [[М. П. Корж]]
* [[В. К. Котаў]]
* [[М. П. Красікава]]
* [[Г. С. Краўчанка]]
* [[Н. І. Крэнь]]
* [[Г. С. Кузёмкіна]]
* [[В. Г. Кудрашоў]]
* [[А. М. Кулік]]
* [[Я. Д. Курган]]
* [[М. П. Курганскі]]
* [[Н. І. Кутынка]]
* [[Я. А. Дазавік]]
* [[В. І. Дазарава]]
* [[М. І. Дазарэнка]]
* [[М. І. Макарчук]]
* [[М. І. Макеенак]]
* [[В. Н. Маркевіч]]
* [[Л. М. Марозава]]
* [[М. С. Мароснікава]]
* [[М. А. Марціновіч]]
* [[Я. А. Марцулевіч]]
* [[В. П. Маскаленка]]
* [[Л. А. Маўчанюк]]
* [[Л. М. Махнач]]
* [[М. М. Мачанава]]
* [[В. С. Міхайлаў]]
* [[Г. А. Мураўёва]]
* [[С. М. Муркоў]]
* [[Г. І. Назарчук]]
* [[Л. М. Палевікова]]
* [[Я. В. Палонская]]
* [[Г. Н. Панасенка]]
* [[Н. Ф. Панасюк]]
* [[З. А. Парыгіна]]
* [[Л. Ф. Пашынскі]]
* [[М. А. Прылуцкая]]
* [[С. К. Радзевіч]]
* [[Г. Я. Радзько]]
* [[І. В. Радчанка]]
* [[У. І. Радчанка]]
* [[Я. Ф. Расудоўская]]
* [[К. І. Савіцкі]]
* [[С. С. Сазонік]]
* [[Ларыса Фёдараўна Салавей|Л. Ф. Салавей]]
* [[Т. І. Самцова]]
* [[І. Ф. Селязнёва]]
* [[Р. М. Серыкава]]
* [[Г. П. Сідорка]]
* [[А. С. Сілівёрстава]]
* [[В. І. Сіневіч]]
* [[H. І. Сіцкевіч]]
* [[І. А. Скаруцкая]]
* [[С. Б. Смолкін]]
* [[М. К. Сувалаў]]
* [[В. П. Сураўнёва]]
* [[Л. Д. Сцефановіч]]
* [[Р. І. Сянько]]
* [[Я. С. Таборка]]
* [[М. Г. Трафімовіч]]
* [[А. І. Траццякова]]
* [[І. В. Філіпава]]
* [[І. І. Фрадкін]]
* [[Л. Ц. Фралянкова]]
* [[Г. В. З. Хітрык]]
* [[М. І. Царык]]
* [[Ю. І. Цвірко]]
* [[В. М. Цыуля]]
* [[А. С. Чаранко]]
* [[І. В. Чарніцкі]]
* [[А. П. Чаша]]
* [[А. М. Чурыла]]
* [[А. І. Шалак]]
* [[Г. Дз. Шаніна]]
* [[Л. А. Шатраўка]]
* [[М. С. Шаўкун]]
* [[Дз. В. Шульгоўская]]
* [[М. І. Шумская]]
* [[Н. С. Шуплякова]]
* [[У. Ф. Шутаў]]
* [[В. С. Шышоў]]

== 1976 ==
* [[Л. У. Андрэева]]
* [[М. П. Аронаў]]
* [[В. М. Бабакова]]
* [[Я. М. Баркова]]
* [[А. Б. Будніцкая]]
* [[М. В. Ваніна]]
* [[Т. С. Вараб’ёва]]
* [[Ф. А. Варашніна]]
* [[Н. М. Васілеўская]]
* [[Г. У. Васільева]]
* [[В. Ф. Васюшка]]
* [[A. Е. Герашчанка]]
* [[Я. П. Грыб]]
* [[Я. Я. Грыгуць]]
* [[П. Е. Гукаў]]
* [[А. П. Дамарацкая]]
* [[М. І. Дварэцкая]]
* [[Н. Н. Еўпак]]
* [[В. І. Жалезная]]
* [[Т. С. Жук]]
* [[К. Н. Загуста]]
* [[М. П. Зайчук]]
* [[Н. Г. Засценская]]
* [[А. І. Заяц]]
* [[М. А. Казбярук]]
* [[І. Ц. Казырыцкі]]
* [[В. У. Каладзінская]]
* [[Г. Н. Кандрацьева]]
* [[Л. А. Капыпова]]
* [[Л. С. Караленка]]
* [[С. Ф. Каранеўская]]
* [[А. С. Каржукова]]
* [[М. А. Кібісава]]
* [[М. І. Козел]]
* [[П. І. Краўцэвіч]]
* [[Л. К. Крыцкая]]
* [[Т. Р. Лабур]]
* [[Г. Р. Дось]]
* [[А. Т. Лукашэвіч]]
* [[Уладзімір Ігнатавіч Ляпёшкін|У. І. Ляпёшкін]]
* [[А. А. Ляхота]]
* [[В. І. Манаскіна]]
* [[Р. А. Марачава]]
* [[М. С. Марціновіч]]
* [[Л. П. Мінчукова]]
* [[Э. С. Мірановіч]]
* [[З. Р. Мяшкова]]
* [[С. С. Найдзен]]
* [[Л. П. Нікановіч]]
* [[В. І. Піляўская]]
* [[Н. Т. Гірыбыткіна]]
* [[В. К. Рабцэвіч]]
* [[М. Ф. Рыжанкова]]
* [[В. І. Савенка]]
* [[М. М. Сарынава]]
* [[К. І. Серада]]
* [[Г. І. Сідаровіч]]
* [[П. І. Сікора]]
* [[І. П. Сіманоўскі]]
* [[Б. І. Смародзін]]
* [[А. Р. Спарбер]]
* [[Э. П. Стаховіч]]
* [[А. М. Талабаева]]
* [[І. І. Трус]]
* [[В. А. Феакцістаў]]
* [[Г. М. Фількова]]
* [[Т. М. Цёмная]]
* [[Т. І. Чобатава]]
* {{нп5|Вера Дзмітрыеўна Шасцерыкова|B. Д. Шасцерыкова|d|Q97963001}}
* [[Л. І. Якімовіч]]

== 1977 ==
* [[В. Г. Акулава]]
* [[К. А. Антонава]]
* [[Т. В. Аўсеенка]]
* [[Ю. А. Бабіч]]
* [[Н. В. Багамолава]]
* [[Н. І. Багацюк]]
* [[М. І. Багачоў]]
* [[Н. С. Багданава]]
* [[Н. С. Балантэр]]
* [[Т. К. Бандарэнка]]
* [[П. Ц. Баравік]]
* [[Н. Дз. Баравіцкая]]
* [[Н. В. Беладзед]]
* [[A. А. Брач]]
* [[В. С. Былюк]]
* [[К. Я. Бычкова]]
* [[Н. І. Варанецкая]]
* [[В. Т. Вірынскі]]
* [[А. П. Герачынская]]
* [[Ю. М. Гірдзь]]
* [[Н. Р. Гняўко]]
* [[П. П. Грабеннікаў]]
* [[А. М. Грыцаў]]
* [[А. І. Гурскі]]
* [[А. П. Давыдаў]]
* [[Г. П. Данешчык]]
* [[Н. М. Данілава]]
* [[Р. П. Дарошка]]
* [[Л. К. Дзмітрыева]]
* [[Л. М. Дзянісман]]
* [[Э. К. Дубаневіч]]
* [[Л. І. Ждановіч]]
* [[Т. Дз. Жыліна]]
* [[С. Д. Жылко]]
* [[М. І. Жырніс]]
* [[Н. П. Жыткова]]
* [[З. П. Зайцава]]
* [[А. І. Зарэцкая]]
* [[М. К. Здрок]]
* [[В. М. Зуб]]
* [[Л. Д. Іваноў]]
* [[М. П. Ігнаценка]]
* [[В. І. Ісаева]]
* [[Р. П. Калеснік]]
* [[Т. М. Карпенка]]
* [[В. П. Кацянкоў]]
* [[В. Р. Качурка]]
* [[З. З. Кашырына]]
* [[Т. М. Кісель]]
* [[H. Р. Кіяшка]]
* [[А. А. Крэнь]]
* [[А. М. Куранкова]]
* [[І. Б. Дебедзева]]
* [[Н. Р. Лівенцава]]
* [[В. Г. Лісоўскі]]
* [[А. А. Добач]]
* [[Н. Р. Малей]]
* [[B. І. Марціновіч]]
* [[Г. В. Марцякова]]
* [[М. Я. Мікульчык]]
* [[Б. А. Муляраў]]
* [[В. Г. Мурашка]]
* [[І. Б. Навумовіч]]
* [[А. М. Несцярчук]]
* [[І. І. Палій]]
* [[В. Дз. Палікіна]]
* [[Г. А. Палуянская]]
* [[Ф. П. Панцялеева]]
* [[Р. М. Панчанка]]
* [[М. Г. Парашчанка]]
* [[Г. А. Паўлоўская]]
* [[У. Ф. Піляк]]
* [[К. А. Пісарык]]
* [[Дз. В. Прастаквашын]]
* [[І. Л. Пятрова]]
* [[Л. С. Радкевіч]]
* [[Т. А. Разгуліна]]
* [[В. І. Разумава]]
* [[А. З. Раса]]
* [[Павел Кірылавіч Родзічкін|П. К. Родзічкін]]
* [[М. А. Семянчук]]
* [[К. Л. Сімаковіч]]
* [[І. М. Сіманенка]]
* [[Р. А. Сташынская]]
* [[В. А. Сташэўскі]]
* [[А. А. Стральчонак]]
* [[Л. Р. Сямёнава]]
* [[К. М. Трафімук]]
* [[Ф. А. Туміловіч]]
* [[В. М. Турбан]]
* [[У. В. Усціновіч]]
* [[А. У. Хмяльніцкі]]
* [[Л. П. Худалеева]]
* [[А. Д. Хутарны]]
* [[М. П. Цішчук]]
* [[А. Я. Цярэнцьева]]
* [[Л. В. Чыгір]]
* [[Л. К. Шатухіна]]
* [[П. М. Шэлест]]
* [[В. Ц. Якаўлева]]
* [[Я. Дз. Якімовіч]]
* [[В. С. Якубовіч]]
* [[Л. Я. Яшнова]]

== 1978 ==
* [[А. М. Азарка]]
* [[Н. В. Амельянюк]]
* [[М. У. Андрончык]]
* [[Л. А. Анзель]]
* [[В. М. Анціпкіна]]
* [[В. Р. Аўраменка]]
* [[Г. П. Аўтуховіч]]
* [[А. К. Афанасенка]]
* [[Л. У. Барабанава]]
* [[В. І. Бараноўская]]
* [[А. А. Барысевіч]]
* [[А. С. Бельская]]
* [[А. П. Бузаева]]
* [[І. П. Бу-ланава]]
* [[Н. М. Бяляцкая]]
* [[З. І. Варшаўская]]
* [[Г. А. Васілеўская]]
* [[Л. М. Вінцэўская]]
* [[В. А. Воран]]
* [[А. Р. Галавач]]
* [[Р. Ф. Ганчар]]
* [[A. Н. Гарканава]]
* [[А. П. Гілевіч]]
* [[Н. А. Гірсянок]]
* [[А. А. Глазоўскі]]
* [[В. М. Грыгор’ева]]
* [[Дз. Р. Дошчык]]
* [[Л. Ц. Дубко]]
* [[А. К. Жахоўская]]
* [[В. Г. І. Іваненка]]
* [[В. С. Іванова]]
* [[B. С. Казлякова]]
* [[А. І. Каменка]]
* [[В. П. Кручанок]]
* [[Г. П. Крывянкова]]
* [[С. С. Крэчка]]
* [[З. У. Лазоўская]]
* [[І. М. Лашук]]
* [[М. Г. Лівенцаў]]
* [[А. П. Лісаў]]
* [[Г. І. Ліцвіновіч]]
* [[К. Я. Лойка]]
* [[Л. С. Луцэвіч]]
* [[В. П. Максімовіч]]
* [[Г. Л. Малаш]]
* [[М. В. Маркусенка]]
* [[М. Ф. Марозаў]]
* [[Л. Я. Мільшына]]
* [[І. І. Міхалка]]
* [[A. В. Міхнікевіч]]
* [[Я. А. Мураўская]]
* [[М. Дз. Мядзведзева]]
* [[І. А. Палуянчык]]
* [[Г. М. Паўлава]]
* [[М. В. Петрашкевіч]]
* [[В. П. Пілюта]]
* [[П. І. Радзькоў]]
* [[У. І. Рубан]]
* [[І. І. Русак]]
* [[B. Р. Р*усанава]]
* [[М. І. Рында]]
* [[М. Д. Сагановіч]]
* [[К. В. Сажына]]
* [[І. Ф. Салавейка]]
* [[С. М. Самолейнка]]
* [[Н. Дз. Сачанка]]
* [[Г. А. Серакова]]
* [[Н. Дз. Сідарава]]
* [[М. А. Скіпар]]
* [[В. С. Сраброўская]]
* [[К. М. Сталярова]]
* [[М. М. Труханава]]
* [[Т. Р. Трыгубская]]
* [[Р. П. Туравец]]
* [[В. М. Туркевіч]]
* [[А. А. Цімошчанка]]
* [[А. Т. Цітоў]]
* [[Ф. Ф. Цудзіла]]
* [[З. Дз. Цябут]]
* [[Л. І. Шаўчэнка]]
* [[А. С. Ясяновіч]]

== 1979 ==
* [[Мікалай Георгіевіч Агурцоў|М. Г. Агурцоў]]
* [[Г. І. Аляксеенка]]
* [[Ф. Р. Багдановіч]]
* [[М. У. Вараб’ёва]]
* [[Р. Ц. Васшевіч]]
* [[Н. Р. Ваяводзіна]]
* [[В. Я. Верамеева]]
* [[Л. І. Віткоўская]]
* [[Л. І. Вялічка]]
* [[К. І. Гаякоўская]]
* [[Л. Б. Гінтаўт]]
* [[Л. А. Грубенка]]
* [[Н. В. Гурэева]]
* [[Н. Ц. Забермаг]]
* [[В. А. Здановіч]]
* [[К. А. Тсай]]
* [[М. А. Казакоўцава]]
* [[У. Л. Кастрыцкі]]
* [[Н. Н. Круглова]]
* [[Я. А. Кудраўцава]]
* [[М. І. Лацянкова]]
* [[Л. М. Леўс]]
* [[Г. К. Лісоўская]]
* [[А. А. Лопан]]
* [[А. А. Максімаў]]
* [[В. П. Марозава]]
* [[У. А. Мацюкевіч]]
* [[Ж. П. Міронава]]
* [[В. П. Мядзведзь]]
* [[Л. Ф. Паваляева]]
* [[Т. М. Патапава]]
* [[Л. Н. Пісарэвіч]]
* [[К. С. Пракаповіч]]
* [[A. П. Пуцькоў]]
* [[І. П. Пятрова]]
* [[М. С. Пятрова]]
* [[Н. М. Сандрозд]]
* [[М. А. Санько]]
* [[Н. М. Сідарэнка]]
* [[Н. С. Слясарчык]]
* [[Р. І. Старасвецкая]]
* [[У. П. Стрэльнікаў]]
* [[Г. Р. Табанюхава]]
* [[Н. А. Хайноўская]]
* [[І. І. Хацкевіч]]
* [[В. П. Хургіна]]
* [[Г. Р. Цітова]]
* [[І. М. Шаламіцкі]]
* [[Я. І. Шыбека]]
* [[Н. А. Шэлехава]]
* [[М. С. Юрэвіч]]
* [[В. І. Якавенка]]

== 1980 ==
* [[Д. М. Абразцова]]
* [[Б. А. Акалатовіч]]
* [[В. П. Бадабед]]
* [[В. А. Бакава]]
* [[А. В. Башчук]]
* [[B. І. Башылава]]
* [[Г. М. Бугрова]]
* [[А. Я. Васільчанкаў]]
* [[І. В. Валадзько]]
* [[В. І. Варажэйкіна]]
* [[А. Дз. Вяль]]
* [[Г. М. Гараніна]]
* [[В. А. Гурыновіч]]
* [[Я. Р. Духовіч]]
* [[К. Ф. Заяц]]
* [[А. Дз. Зобнінская]]
* [[М. Ф. Змітровіч]]
* [[В. В. Зуева]]
* [[Дз. М. Калапетка]]
* [[А. Р. Каменшчыкаў]]
* [[Р. Дз. Каралёў]]
* [[В. К. Кісель]]
* [[М. І. Краўчанка]]
* [[І. П. Лейка]]
* [[С. І. Ліноўскі]]
* [[Б. А. Літкін]]
* [[М. Г. Лугаўцова]]
* [[Л. І. Лузгіна]]
* [[А. Т. Макарэвіч]]
* [[І. П. Макарэдіч]]
* [[М. М. Маталыгаў]]
* [[М. В. Некрашэвіч]]
* [[В. В. Нікалаеў]]
* [[В. П. Пакаташкін]]
* [[С. І. Палей]]
* [[В. Д. Панкевіч]]
* [[C. К. Пятрушка]]
* [[Л. Дз. Румянцава]]
* [[У. І. Рэкуць]]
* [[І. А. Саковіч]]
* [[Г. Р. Саўчанка]]
* [[А. С. Саўчык]]
* [[Т. В. Сушкова]]
* [[М. Л. Федзяцова]]
* [[В. З. Холад]]
* [[А. Я. Чудакоў]]
* [[Т. М. Чырьнэнка]]
* [[В. І. Шапавалава]]
* [[М. Н. Юркавец]]
* [[Р. Э. Юркевіч]]
* [[М. І. Якубовіч]]
* [[П. І. Ярмола]]

== 1981 ==
* [[Б. Ф. Агароднікаў]]
* [[Я. А. Аляхновіч]]
* [[І. П. Антоненкаў]]
* [[І. Л. Ведзянеева]]
* [[А. П. Глухараў]]
* [[Л. С. Жугер]]
* [[В. А. Мацкевіч]]
* [[Г. М. Попель]]
* [[Г. Ф. Сцяжко]]
* [[А. Я. Трафімук]]
* [[К. А. Юша]]

== 1982 ==
* [[А. С. Асіпенка]]
* [[Г. Р. Атаманчук]]
* [[С. Г. Багдановіч]]
* [[М. П. Баранава]]
* [[П. М. Валасюк]]
* [[Л. Н. Волкава]]
* [[Ф. М. Ф. Вранко]]
* [[Ж. М. Гарбунова]]
* [[У. П. Гуд]]
* [[Б. А. Гуляеў]]
* [[Т. А. Давідовіч]]
* [[П. Дз. Дзмітрыеў]]
* [[Марыя Цімафееўна Кавалёва|М. Ц. Кавалёва]]
* [[Н. Л. Касяк]]
* [[Ф. Р. Кітуновіч]]
* [[А. М. Клачко]]
* [[Е. Я. Лабачова]]
* [[М. Ф. Падсіткаў]]
* [[Н. Г. Паўлава]]
* [[Н. С. Пашкоўская]]
* [[Т. А. Пісьмянкова]]
* [[Я. С. Рымкевіч]]
* [[Б. Б. Федаровіч]]
* [[М. К. Філановіч]]
* [[Г. І. Шумская]]
* [[Л. С. Шчарбовіч]]

== 1983 ==
* [[М. М. Дворак]]
* [[І. Л. Емяльянава]]
* [[Л. Ц. Калядка]]
* [[У. М. Кацнельсон]]
* [[Я. М. Крылоў]]
* [[С. І. Слізскі]]
* [[Г. І. Тарасава]]

== 1984 ==
* [[А. П. Агаркава]]
* [[А. І. Брэсцкая]]
* [[Л. В. Высоцкая]]
* [[Г. А. Каршакоўскі]]
* [[Г. І. Русак]]
* [[Н. Г. Салаўёва]]
* [[У. А. Сіневіч]]
* [[В. Дз. Яцухно]]

== 1985 ==
* [[Н. А. Анішчанка]]
* [[Г. Ю. Бурынская]]
* [[М. А. Быкоўсю]]
* [[Ф. Р. Гераскевіч]]
* [[М. Ф. Гукаў]]
* [[В. Н. Кісялёў]]
* [[В. І. Раманчук]]
* [[Л. У. Рачкоўская]]
* [[М. М. Рудэнка]]
* [[А. Ф. Худалей]]

== 1986 ==
* [[Л. У. Кур’ян]]
* [[Т. П. Парфёнава]]

== 1987 ==
* [[А. В. Букач]]
* [[С. Е. Варакса]]
* [[М. П. Жыгалава]]
* [[Ф. Г. Забродскі]]
* [[Н. П. Кароткая]]
* [[М. Б. Касьянюк]]
* [[Д. А. Курчэўскі]]
* [[А. В. Р'уцкая]]
* [[Н. В. Сухоцкая]]

== 1988 ==
* [[Л. К. Сухнат]]

== 1996 ==
* [[В. А. Гербутаў]]
* [[У. М. Здановіч]]
* [[Ю. У. Маслаў]]
* [[В. М. Прахарэнка]]
* [[З. К. Чумакова]]

== 1997 ==
* [[Л. М. Дзмітрыева]]
* [[Г. А. Зарэцкі]]
* [[М. М. Серафімава]]
* [[К. С. Фарына]]

== 2001 ==
* [[Святлана Мікалаеўна Сямёнава|С. М. Сямёнава]]&lt;ref&gt;[http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/2139-70-gadou-z-dnya-narazhenya-svyatlany-mikalaeyny-syamenavaya 24 снежня 2020 г. — 70 гадоў з дня нараджэння Святланы Мікалаеўны Сямёнавай (1950), заслужанага настаўніка Рэспублікі Беларусь, ганаровага грамадзяніна г. Брэста]&lt;/ref&gt;

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|6|Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь}}

[[Катэгорыя:Заслужаныя настаўнікі Рэспублікі Беларусь| ]]
[[Катэгорыя:Спісы ўладальнікаў ганаровага звання Беларусі|Заслужаныя настаўнікі ]]</text>
      <sha1>7awsy1wee7ovcz4kwsyzzd4e6i9a33y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Святлана Пятроўна Кацуба</title>
    <ns>0</ns>
    <id>654513</id>
    <revision>
      <id>5166139</id>
      <parentid>4770308</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T03:32:31Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14964" sha1="pgxtdk7cnpooinyq0apbqbrnh8kbffl" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Святлана Пятроўна Кацуба''' (нар. {{ДН|6|8|1959}}, [[Падзільск|Катоўск]], [[Адэская вобласць]], [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — беларуская [[юрыст]]ка, член [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|Цэнтральнай камісіі па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Рэспублікі Беларусь]] ад Гомельскай вобласці з 2009 года. Кандыдат юрыдычных навук (1999), дацэнт (2000). Фігурант санкцыйных спісаў [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], шэрагу іншых краін.

== Біяграфія ==
У 1978 годзе скончыла Гомельскае музычна-педагагічнае вучылішча. З 1978 па 1984 год працавала настаўніцай пачатковых класаў СШ № 45 [[Гомель|Гомеля]].

З 1984 па 1986 год працавала метадыстам метадычнага кабінета гарадскога аддзела адукацыі Гомеля.

У 1985 годзе скончыла [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці «Гісторыя».

З 1986 па 1993 год працавала выкладчыцай дысцыплін «Грамадазнаўства» і «Асновы дзяржавы і права» у Гомельскім педагагічным вучылішчы.

У 1993 годзе скончыла [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці «Правазнаўства». З 1994 па 1999 год працавала старшым выкладчыкам кафедры правазнаўства [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Ф. Скарыны]].

У 1999 годзе скончыла аспірантуру пры [[Інстытут філасофіі НАН Беларусі|Інстытуце філасофіі і права Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]].

З 1999 года працавала загадчыцай кафедры «Гаспадарчае права» [[Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя П. В. Сухога|Гомельскага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта імя П.В. Сухога]].

З 2016 года працавала загадчыцай кафедры «Сацыяльна-гуманітарных і прававых дысцыплін» [[Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя П. В. Сухога|Гомельскага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта імя П.В. Сухога]].

== Узнагароды ==
* [[ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] (2002);
* ганаровая грамата Гомельскага гарадскога Савета дэпутатаў (2008);
* грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2009).
== Санкцыі ЕС, ЗША і іншых краін ==
У 2011 годзе, пасля правядзення [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі 2010 года]], якія [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзам]] былі прызнаныя недэмакратычнымі, а таксама сілавога разгону [[Плошча 2010|Плошчы 2010]] была ўключана ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kp.by/online/news/823644/|title=Опубликован черный список невъездных в ЕС белорусов (дополнено)|date=2011-02-02|publisher=[[КП у Беларусі]]|access-date=2020-06-22|language=ru|archive-url=https://archive.today/20211002173848/https://www.kp.ru/online/news/823644/|archive-date=2 кастрычніка 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:32011R0084 COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) No 84/2011 of 31 January 2011 amending Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures against President Lukashenko and certain officials of Belarus]&lt;/ref&gt;. У 2012 годзе [[Савет Еўрапейскага саюза]] прызнаў Кацубу адказнай як члена ЦВК за парушэнне міжнародных выбарчых стандартаў на прэзідэнцкіх выбарах 2010 года, потым і на [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2012)|парламенцкіх выбарах 2012 года]]&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?print=true&amp;uri=CELEX%3A02012D0642-20150715 COUNCIL DECISION 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32012D0642 Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Еўрапейскія санкцыі былі знятыя 15 лютага 2016 года&lt;ref&gt;{{cite web|last=Лавникевич|first=Денис|title=Батьке простили старые грехи|url=https://www.gazeta.ru/politics/2016/02/15_a_8075585.shtml|publisher={{нп3|Газета.Ru|Газета.Ru|uk|Газета.Ru}}|date=2016-02-15|access-date=2021-09-10|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

31 жніўня 2020 года Кацуба была ўключана ў спіс асобаў, на якіх накладзена бестэрміновая забарона на ўезд у [[Латвія|Латвію]], пяцігадовая забарона на ўезд у [[Эстонія|Эстонію]] і забарона на ўезд у [[Літва|Літву]] ў сувязі з тым, што ''«сваімі дзеяннямі яна арганізавала і падтрымала фальсіфікацыю [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 9 жніўня]] і наступнае гвалтоўнае задушэнне [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|мірных пратэстаў]]»''&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30812996.html Латвія, Літва і Эстонія ўключылі Лукашэнку і яшчэ 29 чыноўнікаў ў спіс пэрсон нон-грата. ПОЎНЫ СЬПІС]&lt;/ref&gt;.

2 кастрычніка 2020 года Кацуба зноўку трапіла ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]]&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Best|first=Tom|work=Paul Hastings LLP|coauthors=Bonucci, Nicola; Bukowski, Gesa; Hutchison, Talya|last2=Bonucci|first2=Nicola|last3=Bukowski|first3=Gesa|last4=Hutchison|first4=Talya|date=2020-11-17|title=Protests in Belarus - EU imposes Fresh Sanctions on the Belarusian Regime and Follows the UK, US and Canada in Imposing Sanctions on Lukashenko|url=https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=5c658b4d-1bea-4d29-9820-45679aa5438a|archive-url=https://archive.today/20210724145733/https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=5c658b4d-1bea-4d29-9820-45679aa5438a|archive-date=24 ліпеня 2021|publisher=[[Lexology]]|language=en|access-date=16 верасня 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= 40 беларускіх чыноўнікаў, якія трапілі пад санкцыі Эўразьвязу. Сьпіс |url= https://www.svaboda.org/a/30870774.html|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2020-10-02|access-date=2021-09-13|lang=be-tarask}}&lt;/ref&gt;. Пры абгрунтаванні ўвядзення санкцый было адзначана, што Кацуба як член [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] нясе адказнасць за парушэнне правілаў выбарчага працэсу падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]]: невыкананне асноўных міжнародных стандартаў справядлівасці ды празрыстасці і фальсіфікацыю іх вынікаў&lt;ref name=&quot;data.europa.eu&quot;&gt;{{cite web|title=Council Implementing Regulation (EU) 2021/339 of 25 February 2021 implementing Article 8a of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in respect of Belarus|url=http://data.europa.eu/eli/reg_impl/2021/339/oj/eng|date=2021-02-26|access-date=2021-07-24|issue=32021R0339|language=en}}&lt;/ref&gt;. Разам з калегамі па ЦВК Кацуба, у прыватнасці, на фальшывых падставах арганізавала нядопуск некаторых кандыдатаў ад [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|апазіцыі]] і ўвяла непрапарцыйныя абмежаванні для назіральнікаў на выбарчых участках, а таксама забяспечыла прадузяты склад выбарчых камісій, якія знаходзіліся пад наглядам ЦВК&lt;ref name=&quot;data.europa.eu&quot; /&gt;. 20 лістапада да санкцый [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] далучыліся [[Албанія]], [[Ісландыя]], [[Ліхтэнштэйн]], [[Нарвегія]], [[Паўночная Македонія]], [[Чарнагорыя]] і [[Украіна]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the EU on the alignment of certain third countries concerning restrictive measures against Belarus|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2020/11/20/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-third-countries-concerning-restrictive-measures-against-belarus/|publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2020-11-20|access-date=2021-09-13|language=en}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, Кацубу ў свае санкцыйныя спісы ўключылі [[Вялікабрытанія]]&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|publisher=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|date=2021-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Staff|first=Reuters|date=2020-09-29|title=UK sanctions Belarus leader Lukashenko|language=en|publisher=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-election-sanctions-britain-ra-idUSKBN26K2IJ|access-date=2021-07-24|archive-url=https://archive.today/20210724145005/https://www.reuters.com/article/us-belarus-election-sanctions-britain-ra-idUSKBN26K2IJ|archive-date=24 ліпеня 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, [[Канада]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/sanctions/consolidated-consolide.aspx?lang=eng|title=Consolidated Canadian Autonomous Sanctions List|date=2015-10-19|publisher={{нп3|Міністэрства міжнародных спраў Канады|Міністэрства міжнародных спраў Канады|en|Global Affairs Canada}}|access-date=2021-06-29|lang=en}}&lt;/ref&gt;, [[Швейцарыя]]&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=https://www.swissinfo.ch/eng/switzerland-joins-eu-in-sanctions-against-top-belarus-officials/46094856 |title=Switzerland joins EU in sanctions against top Belarus officials |date=2020-10-13|publisher={{нп3|Swissinfo|Swissinfo|cs|Swissinfo}}|access-date=2021-09-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-80696.html|title=SECO: Ordinance on measures against Belarus|date=2020-10-13|publisher={{нп3|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|de|Staatssekretariat für Wirtschaft}}|access-date=2020-09-13|url-status=dead|archive-date=19 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019093323/https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-80696.html}}&lt;/ref&gt;.

21 чэрвеня 2021 года Кацуба таксама была ўнесена ў [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]&lt;ref&gt;[https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/ OFAC Sanctions List Search], [[Міністэрства фінансаў ЗША]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20210621|title=Belarus Designations; Issuance of Belarus General License 3 and related Frequently Asked Questions|language=en|access-date=2021-07-24}}&lt;/ref&gt;.
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://rec.gov.by/Katsubo Біяграфія Святланы Кацубы на сайце Цэнтральнай камісіі Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201009081732/http://rec.gov.by/Katsubo |date=9 кастрычніка 2020 }}

{{DEFAULTSORT:Кацуба Святлана Пятроўна}}
[[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Члены Цэнтральнай выбарчай камісіі Рэспублікі Беларусь]]
[[Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]]
[[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]]</text>
      <sha1>pgxtdk7cnpooinyq0apbqbrnh8kbffl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Святлана Уладзіміраўна Анікей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>654541</id>
    <revision>
      <id>5166140</id>
      <parentid>5001800</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T03:41:37Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13323" sha1="reqwsx4qtn2r3ql31lcoz6d8iu1o09i" xml:space="preserve">{{тэатральны дзеяч}}
'''Святлана Уладзіміраўна Анікей''' (нар. [[7 лютага]] [[1977]], [[Мінск]]) — беларуская [[Акцёр|актрыса]] тэатра і кіно.

== Біяграфія ==
Скончыла [[тэатральны факультэт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў|тэатральны факультэт]] [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]] ў [[1999]] годзе па спецыяльнасці «Акцёрскае мастацтва драматычнага тэатра і кіно», курс [[Лідзія Манакова|Лідзіі Манаковай]]&lt;ref name=&quot;teatar&quot;&gt;{{cite web| url = http://kupalauski.by/troupe/sviatlana-anikej/| title = Святлана Анікей| format = асабістыя звесткі| work = вебсайт тэатра| access-date = 27 лютага 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160325183705/http://kupalauski.by/troupe/sviatlana-anikej/| archive-date = 25 сакавіка 2016| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. З [[1999]] года працавала ў [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы]].

Пасля масавых фальсіфікацый на [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбарах 2020 года]], жорсткага разгону [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|акцый пратэстаў]], збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, калектыў Купалаўскага тэатра [[13 жніўня]] запатрабаваў спыніць гвалт у дачыненні да мірных грамадзян і выступіў за пералік галасоў з удзелам незалежных назіральнікаў. [[17 жніўня]] ўладамі быў звольнены дырэктар тэатра [[Павел Латушка]]. [[26 жніўня]] Святлана Анікей разам з большасцю трупы і іншымі супрацоўнікамі тэатра звольнілася ў знак пратэсту&lt;ref name=&quot;tut2020&quot;&gt;[https://news.tut.by/culture/698202.html Из Купаловского театра уволены 58 актеров и сотрудников] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200903123055/https://news.tut.by/culture/698202.html |date=3 верасня 2020 }}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==

=== Тэатральныя ролі ===
==== Бягучы рэпертуар ====
* Ганна Мартынаўна Змяюкіна («Вяселле» паводле [[Антон Чэхаў|А. Чэхава]]);
* Петруся («Хам» [[Эліза Ажэшка|Э. Ажэшкі]]);
* Паліна («Не мой» паводле [[Алесь Адамовіч|А. Адамовіча]]);
* Шміт («Офіс» [[Інгрыд Лаўзунд|І. Лаўзунд]]);
* Панна ([[«Выкраданне Еўропы, альбо Тэатр Уршулі Радзівіл»]] паводле твораў [[Францішка Уршуля Радзівіл|Ф.Радзівіл]]);
* Гаспадыня («Лістапад. [[Ганс Крысціян Андэрсен|Андэрсен]]» паводле А. Паповай);
* Тэлемена («[[Пан Тадэвуш]]» [[Адам Міцкевіч|А. Міцкевіча]]);
* Эльвіра («Дон Жуан» [[Мальер|Ж.-Б. Мальера]])&lt;ref name=&quot;teatar&quot;/&gt;

==== Ранейшыя ролі ====
* Брагіня («Трышчан і Іжота» [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|С. Кавалёва]])
* Юлька («[[Ажаніцца — не журыцца]]» братоў Далецкіх, [[Міхась Чарот|М. Чарота]])
* Верка («[[Страсці па Аўдзею]]» [[У. Бутрамееў|У. Бутрамеева]])
* Зорачка («[[Карлік Нос]]» [[Вільгельм Гаўф|В. Гаўфа]])
* Аксюша («Лес» [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. Астроўскага]])
* Алена («Восеньская саната» [[Інгмар Бергман|І. Бергмана]])
* Луиза ([[Падступства і каханне (п’еса)|«Падступства і каханне»]] [[Фрыдрых Шылер|Ф. Шылера]])
* Флорэнс («Дзіўная місіс Сэвідж» [[Дж. Патрык]]а)
* Жонка («Мы і ЯНО» паводле [[А. Аверчанка|А. Аверчанкі]])
* Думка-вядзьмарка («[[Макбет]]» [[Уільям Шэкспір|У. Шэкспіра]])
* Кошачка (мюзікл «Афрыка» [[Леанід Пранчак|Л. Пранчака]], У. Кандрусевіча)
* Лінда («Уваходзіць свабодны чалавек» [[Том Стопард|Т. Стопарда]])
* Карын («{{нп5|Эрык XIV (п’еса)|Эрык XIV|sv|Erik XIV (pjäs)}}» [[Аўгуст Стрындберг|А. Стрындберга]])
* Падчарка («С. В.» паводле пьесы «[[Вішнёвы сад]]» [[Антон Чэхаў|А.Чэхава]])
* Марыля («Ядвіга» [[Аляксей Дудараў|А. Дударава]])&lt;ref name=&quot;teatar&quot;/&gt;
* Годл («Памінальная малітва» [[Р. Горын]]а)
* Ганна («[[Сымон-музыка]]» [[Якуб Колас|Я. Коласа]])
* Алена («Дзеці Ванюшына» [[С. Найдзёнаў|С. Найдзёнава]])
* Сара («[[Translations]]» [[Б. Фрыл]]а) &lt;ref&gt;{{cite web| date = 31 сакавіка 2012| url = http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=mast&amp;id=914| title = Актрыса, якая марыць сыграць Абломава| format = часопіс| work = Мастацтва| access-date = 27 лютага 2016| archive-date = 23 верасня 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160923053618/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=mast&amp;id=914| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

=== Выбраная фільмаграфія ===
* Маць Велі («[[Хрусталь (фільм)|Хрусталь]]», [[Беларусь]]/[[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]/[[Германія]]/[[Расія]], 2018)
* Ірына («Nowy Świat», [[Польшча]], 2015)
* Людміла Істоміна («Неподкупный», [[Расія]], 2015)
* Маріна («Капкан для звезды», [[Расія]], 2015)
* Галіна Аляксандраўна («Врачиха», [[Расія]], 2014)
* Люба («Сразу после сотворения мира», [[Расія]], 2013)
* Арына («Сводная сестра», [[Расія]], 2013)
* Людміла Віктараўна («Ой, ма-моч-ки!», [[Беларусь]]/[[Расія]], 2013)
* Маня («[[Клопат (фільм)|Клопат]]», Расія, 2011)
* Дыяна («Жила-была Любовь», [[Расія]], 2011)
* Святлана («Тихий омут», [[Расія]], 2010) &lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/post/241024/works/| title = Святлана Анікей| format = фільмаграфія| work = Кино-Театр.ru| access-date = 27 лютага 2016 }}&lt;/ref&gt;

== Прыватнае жыццё ==
Захапляецца рэстаўрацыяй старажытнай мэблі.&lt;ref&gt;{{cite web | date = 28 студзеня 2014|url = http://budzma.by/news/svyatlana-anikyey-trymac-shlifavalnuyu-mashynku-w-zhanochykh-rukakh-vyelmi-skladana.html| title = Святлана Анікей: «Трымаць шліфавальную машынку ў жаночых руках вельмі складана»| format = вэб-сайт грамадскай культурніцкай кампаніі| work = «Будзьма беларусамі!»| access-date = 27 лютага 2016 }}&lt;/ref&gt;

== Узнагароды ==
* Галоўная акцёрская ўзнагарода, XV Агульнапольскі фестываль сучаснай драматургіі «Rzeczywistość przedstawiona» (за ролю ў пастаноўцы А. Карыткоўскай-Мазур «Сонька», [[Беластоцкі драматычны тэатр]]), [[2015]]&lt;ref&gt;{{cite web| date = 29 кастрычніка 2015| url = http://www.radyjo.net/4/89/Artykul/226768| title = Святлана Анікей атрымала польскую ўзнагароду| work = Польскае радыё| access-date = 27 лютага 2016}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* Першая нацыянальная тэатральная прэмія ў намінацыі «Найлепшая жаночая роля» (роля Паліны ў драме «Не мой»), [[2011]]&lt;ref name=&quot;teatar&quot;/&gt;

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://kupalauski.by/troupe/sviatlana-anikej/ Святлана Анікей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160325183705/http://kupalauski.by/troupe/sviatlana-anikej/ |date=25 сакавіка 2016 }} на сайце [http://kupalauski.by [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Купалаўскага тэатра]]]
* [http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/post/241024/bio/ Святлана Анікей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171015164853/http://kupalauski.by/ |date=15 кастрычніка 2017 }} на сайце [http://www.kino-teatr.ru Кино-Театр.ru]
* [http://www.kinopoisk.ru/name/2221885/ Святлана Анікей] на сайце [http://www.kinopoisk.ru КиноПоиск]
* [http://nn.by/?c=ar&amp;i=165921 «Зорка Купалаўскага Святлана Анікей стане гламурнай вядзьмаркай»] / [http://nn.by|газета «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»]{{Недаступная спасылка}}. — [[2016]] г. — [[27 лютага]]
* [http://citydog.by/post/dress-kod-aktery/ «Дрэс-код: як апранаюцца мінскія акцёры»] / [http://citydog.by  citydog.by]. — [[2015]] г. — [[26 студзеня]]
* [http://kultprosvet.by/geroj/intervyu/svyatlana_an%D1%96kej Інтэрв’ю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160615005250/http://kultprosvet.by/geroj/intervyu/svyatlana_an%D1%96kej |date=15 чэрвеня 2016 }} інтэрнэт-часопісу [http://kultprosvet.by «Культпросвет»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161125095744/http://kultprosvet.by/ |date=25 лістапада 2016 }} — [[2014]] г. — [[10 студзеня]]
* [http://budzma.org/news/top-10-camyx-pryhozhyx-teatralnyx-aktrys-fota.html Топ-10 самых прыгожых тэатральных актрыс] на сайце грамадскай культурніцкай кампаніі [http://budzma.org «Будзьма беларусамі!»] — [[2013]] г. — [[25 лютага]]
* [http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=mast&amp;id=914 «Актрыса, якая марыць сыграць Абломава»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160923053618/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=mast&amp;id=914 |date=23 верасня 2016 }} / часопіс «Мастацтва». — [[2012]] г. — № 3 (348) — [[31 сакавіка]]
* [http://belactors.info/actors/a_e/anikey_pressa4.html «У акцёры я пайшла з-за крыўды»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170725172014/http://belactors.info/actors/a_e/anikey_pressa4.html |date=25 ліпеня 2017 }} / [http://www.msk.kp.ru|газета «Комсомольская правда»]{{Недаступная спасылка}}. — [[2011]] г. — [[22 кастрычніка]]
* [http://tv.sb.by/kultura/article/aktrisa-s-aktsentami.html «Актрыса з акцэнтамі»] / [http://tv.sb.by|газета «СБ-Беларусь сегодня»]{{Недаступная спасылка}}. — [[2009]] г. — [[22 кастрычніка]]
* [http://belactors.info/actors/a_e/anikey_pressa1.html «Беларуская Мэры Попінс»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170725172019/http://belactors.info/actors/a_e/anikey_pressa1.html |date=25 ліпеня 2017 }} / [http://vminsk.by|газета «Вячэрні Мінск»]{{Недаступная спасылка}}. — [[2003]] г. — [[28 лютага]]

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Анікей Святлана Уладзіміраўна}}
[[Катэгорыя:Кінаактрысы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэатра Беларусі]]</text>
      <sha1>reqwsx4qtn2r3ql31lcoz6d8iu1o09i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апанас Рыгоравіч Чарняк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>663287</id>
    <revision>
      <id>5165901</id>
      <parentid>4089144</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5165901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8407" sha1="409czzihvktuogsekm8u6cstvdygmy1" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Апа́нас Рыго́равіч Чарня́к}}
{{ваенны дзеяч}}
{{цёзкі2|Чарняк}}

'''Апа́нас Рыго́равіч Чарня́к''' ({{lang-ru|Афанасий Григорьевич Черняк}}; {{ДН|15|9|1899}}, вёска [[Пакоснае]], цяпер [[Манскі раён]], [[Краснаярскі край]], [[Расія]] — {{ДС|25|10|1972}}) — савецкі вайсковец, сяржант гвардыі, баец гарматнага разліку 220-га гвардзейскага знішчальна-супрацьтанкавага артылерыйскага палка [[48-я армія (СССР)|48-й арміі]] [[Першы Беларускі фронт|1-га Беларускага фронту]]. [[Герой Савецкага Саюза]] (1944). Удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны ў Расіі]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot;&gt;''Беларуская энцыклапедыя''. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні. — Мінск: БелЭн, 2003. — С. 242.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;&gt;{{cite web
 |url         = https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=20424
 |title       = Черняк Афанасий Григорьевич
 |author      = Каргапольцев С.
 |website     = Герои страны
 |language    = ru
 |access-date = 14 ліпеня 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў вёсцы Пакоснае. Атрымаў пачатковую адукацыю. У час Грамадзянскай вайны быў байцом партызанскага атрада Краўчанкі і Шчацінкіна, удзельнічаў у баях супраць войскаў [[Аляксандр Васілевіч Калчак|Аляксандра Калчака]] і атрада Івана Салаўёва. Пазней служыў кулямётчыкам у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. Пасля дэмабілізацыі ў 1923 годзе працаваў у сельскай гаспадарцы, з 1930 года — у лясной прамысловасці. Жыў у пасёлку [[Камарчага]] Манскага раёна.&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;krsk&quot;&gt;{{cite web
 |url         = https://www.krskstate.ru/pobeda/heros/0/id/16772
 |title       = Черняк Афанасий Григорьевич
 |website     = Официальный портал Красноярского края
 |language    = ru
 |access-date = 14 ліпеня 2026
}}&lt;/ref&gt;

У студзені 1942 года прызваны ў Чырвоную армію, на фронце з ліпеня таго ж года. Ваяваў на Смаленшчыне і [[Бранскі фронт|Бранскім фронце]], удзельнічаў у баях пад [[Арлоўская наступальная аперацыя|Арлом]] і ў [[Курская бітва|Курскай бітве]].&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

[[Файл:Uzliany (16).jpg|thumb|left|Мемарыял на месцы бою батарэі каля [[Узляны|Узлян]]]]

=== Бой каля Узлян ===
Асабліва вызначыўся {{ДН|4|7|1944}} падчас ліквідацыі акружанай на ўсход ад [[Мінск]]а групоўкі нямецкіх войскаў, вядомай як Мінскі «кацёл». У раёне вёскі [[Узляны]] батарэя, якая дзейнічала ў тыле праціўніка, была атакаваная нямецкім пяхотным палком пры падтрымцы артылерыі і мінамётаў.&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;museum&quot;&gt;{{cite web
 |url         = https://www.warmuseum.by/news/hronika_pobedy/batareya-geroev/
 |title       = Батарея героев
 |website     = Белорусский государственный музей истории Великой Отечественной войны
 |date        = 12 жніўня 2016
 |language    = ru
 |access-date = 14 ліпеня 2026
}}&lt;/ref&gt;

Чарняк заняў пазіцыю з кулямётам на левым флангу батарэі. На працягу амаль трох гадзін артылерысты адбілі шэсць контратак. Калі нямецкія салдаты паспрабавалі абысці батарэю і акружыць яе, Чарняк працягваў бой адзін. Яго дзеянні прадухілілі прарыў праціўніка да артылерыйскіх пазіцый. Паводле ўзнагароднага ліста, ён знішчыў да 150 нямецкіх салдат і афіцэраў, у тым ліку вёў бой супраць групы прыкладна з 80 чалавек.&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

Пасля таго як кулямёт быў пашкоджаны, а сам Чарняк кантужаны і засыпаны зямлёй, ён далучыўся да ацалелага артылерыста і працягваў весці агонь з гарматы да падыходу савецкага падмацавання.&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 жніўня 1944 года за мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях, Апанасу Чарняку прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і медаля «[[Залатая Зорка (медаль)|Залатая Зорка]]».&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

Свой баявы шлях завяршыў ва Усходняй Прусіі каля [[Кёнігсберг]]а. Пасля вайны вярнуўся ў Камарчагу, дзе жыў і працаваў да смерці 25 кастрычніка 1972 года.&lt;ref name=&quot;krsk&quot;/&gt;

== Памяць ==
[[Файл:Uzliany (18).jpg|thumb|Барэльефы пяці Герояў Савецкага Саюза ва Узлянах; Апанас Чарняк — другі справа]]

На месцы бою каля Узлян устаноўлены мемарыял, сцяна з барэльефамі пяці Герояў Савецкага Саюза: камандзіра батарэі [[Антон Канстанцінавіч Леанцюк|Антона Леанцюка]] і артылерыстаў Апанаса Чарняка, [[Дзмітрый Чапусаў|Дзмітрыя Чапусава]], [[Яфрэм Курачкіна|Яфрэма Курачкіна]] і [[Васіль Токараў|Васіля Токарава]]. Усе 49 вайскоўцаў батарэі былі ўзнагароджаны ордэнамі, пяцёра з іх атрымалі званне Героя Савецкага Саюза.&lt;ref name=&quot;museum&quot;/&gt;

Імем Апанаса Чарняка названа вуліца ў пасёлку Камарчага.&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|17|Чарняк Апанас Рыгоравіч||242}}
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь: в 2 т. / пред. редкол. И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2: Любов — Ящук. — С. 701. — ISBN 5-203-00536-2.

== Спасылкі ==
* {{warheroes|id=20424}}
{{DEFAULTSORT:Чарняк, Апанас Рыгоравіч}}
[[Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы]]
[[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснаярскім краі]]</text>
      <sha1>409czzihvktuogsekm8u6cstvdygmy1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166189</id>
      <parentid>5165901</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9010" sha1="i2pt8eumn9n4fqu3iwb7tut74k4qt7z" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Апа́нас Рыго́равіч Чарня́к}}
{{ваенны дзеяч
| месца нараджэння = [[Пакоснае]], [[Кіяйскі сельсавет]], [[Манскі раён]]
}}
{{цёзкі2|Чарняк}}

'''Апа́нас Рыго́равіч Чарня́к''' ({{lang-ru|Афанасий Григорьевич Черняк}}; {{ДН|15|9|1899}}, вёска [[Пакоснае]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|25|10|1972}}, [[Камарчага]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — савецкі вайсковец, сяржант гвардыі, баец гарматнага разліку 220-га гвардзейскага знішчальна-супрацьтанкавага артылерыйскага палка [[48-я армія (СССР)|48-й арміі]] [[Першы Беларускі фронт|1-га Беларускага фронту]]. [[Герой Савецкага Саюза]] (1944). Удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны ў Расіі]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot;&gt;''Беларуская энцыклапедыя''. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні. — Мінск: БелЭн, 2003. — С. 242.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;&gt;{{cite web
 |url         = https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=20424
 |title       = Черняк Афанасий Григорьевич
 |author      = Каргапольцев С.
 |website     = Герои страны
 |language    = ru
 |access-date = 14 ліпеня 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і ў вёсцы Пакоснае. Атрымаў пачатковую адукацыю. У час Грамадзянскай вайны быў байцом партызанскага атрада [[Пётр Яфімавіч Краўчанка|Краўчанкі]] і [[Аляксандр Дзіянісавіч Шчацінкін|Шчацінкіна]], удзельнічаў у баях супраць войскаў [[Аляксандр Васілевіч Калчак|Аляксандра Калчака]] і атрада Івана Салаўёва. Пазней служыў кулямётчыкам у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. Пасля дэмабілізацыі ў 1923 годзе працаваў у сельскай гаспадарцы, з 1930 года — у лясной прамысловасці. Жыў у пасёлку [[Камарчага]] Манскага раёна.&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;krsk&quot;&gt;{{cite web
 |url         = https://www.krskstate.ru/pobeda/heros/0/id/16772
 |title       = Черняк Афанасий Григорьевич
 |website     = Официальный портал Красноярского края
 |language    = ru
 |access-date = 14 ліпеня 2026
}}&lt;/ref&gt;

У студзені 1942 года прызваны ў Чырвоную армію, на фронце з ліпеня таго ж года. Ваяваў пад [[Бітва за Маскву|Масквой]] і [[Вяземская аперацыя|Вязьмай]], на Смаленшчыне і [[Бранскі фронт|Бранскім фронце]], удзельнічаў у баях пад [[Арлоўская наступальная аперацыя|Арлом]] і ў [[Курская бітва|Курскай бітве]].&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

[[Файл:Uzliany (16).jpg|thumb|left|Мемарыял на месцы бою батарэі каля [[Узляны|Узлян]]]]

=== Бой каля Узлян ===
Асабліва вызначыўся {{ДН|4|7|1944}} падчас ліквідацыі акружанай на ўсход ад [[Мінск]]а групоўкі нямецкіх войскаў, вядомай як Мінскі «кацёл». У раёне вёскі [[Узляны]] батарэя, якая дзейнічала ў тыле праціўніка, была атакаваная нямецкім пяхотным палком пры падтрымцы артылерыі і мінамётаў.&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;museum&quot;&gt;{{cite web
 |url         = https://www.warmuseum.by/news/hronika_pobedy/batareya-geroev/
 |title       = Батарея героев
 |website     = Белорусский государственный музей истории Великой Отечественной войны
 |date        = 12 жніўня 2016
 |language    = ru
 |access-date = 14 ліпеня 2026
}}&lt;/ref&gt;

Чарняк заняў пазіцыю з кулямётам на левым флангу батарэі. На працягу амаль трох гадзін артылерысты адбілі шэсць контратак. Калі нямецкія салдаты паспрабавалі абысці батарэю і акружыць яе, Чарняк працягваў бой адзін. Яго дзеянні прадухілілі прарыў праціўніка да артылерыйскіх пазіцый. Паводле ўзнагароднага ліста, ён знішчыў да 150 нямецкіх салдат і афіцэраў, у тым ліку вёў бой супраць групы прыкладна з 80 чалавек.&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

Пасля таго як кулямёт быў пашкоджаны, а сам Чарняк кантужаны і засыпаны зямлёй, ён далучыўся да ацалелага артылерыста і працягваў весці агонь з гарматы да падыходу савецкага падмацавання.&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 жніўня 1944 года за мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях, Апанасу Чарняку прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і медаля «[[Залатая Зорка (медаль)|Залатая Зорка]]».&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

Свой баявы шлях завяршыў ва Усходняй Прусіі каля [[Кёнігсберг]]а. Пасля вайны вярнуўся ў Камарчагу, дзе жыў і працаваў да смерці 25 кастрычніка 1972 года.&lt;ref name=&quot;krsk&quot;/&gt;

== Памяць ==
[[Файл:Uzliany (18).jpg|thumb|Барэльефы пяці Герояў Савецкага Саюза ва Узлянах; Апанас Чарняк — другі справа]]

На месцы бою каля Узлян устаноўлены мемарыял, сцяна з барэльефамі пяці Герояў Савецкага Саюза: камандзіра батарэі [[Антон Канстанцінавіч Леанцюк|Антона Леанцюка]] і артылерыстаў Апанаса Чарняка, [[Дзмітрый Чапусаў|Дзмітрыя Чапусава]], [[Яфрэм Курачкіна|Яфрэма Курачкіна]] і [[Васіль Токараў|Васіля Токарава]]. Апошні, малодшы сяржант Токараў, атрымаў сваё званне пасмяротна — ён загінуў у гэтым жа баі. Усе 49 вайскоўцаў батарэі былі ўзнагароджаны ордэнамі, пяцёра з іх атрымалі званне Героя Савецкага Саюза.&lt;ref name=&quot;museum&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

Імем Апанаса Чарняка названа вуліца ў пасёлку Камарчага.&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|17|Чарняк Апанас Рыгоравіч||242}}
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь: в 2 т. / пред. редкол. И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2: Любов — Ящук. — С. 701. — ISBN 5-203-00536-2.

== Спасылкі ==
* {{warheroes|id=20424}}

{{DEFAULTSORT:Чарняк, Апанас Рыгоравіч}}
[[Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы]]
[[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснаярскім краі]]</text>
      <sha1>i2pt8eumn9n4fqu3iwb7tut74k4qt7z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166190</id>
      <parentid>5166189</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ueschar перанёс старонку [[Афанасій Рыгоравіч Чарняк]] у [[Апанас Рыгоравіч Чарняк]]: Паводле БелЭн</comment>
      <origin>5166189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9010" sha1="i2pt8eumn9n4fqu3iwb7tut74k4qt7z" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Апа́нас Рыго́равіч Чарня́к}}
{{ваенны дзеяч
| месца нараджэння = [[Пакоснае]], [[Кіяйскі сельсавет]], [[Манскі раён]]
}}
{{цёзкі2|Чарняк}}

'''Апа́нас Рыго́равіч Чарня́к''' ({{lang-ru|Афанасий Григорьевич Черняк}}; {{ДН|15|9|1899}}, вёска [[Пакоснае]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|25|10|1972}}, [[Камарчага]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — савецкі вайсковец, сяржант гвардыі, баец гарматнага разліку 220-га гвардзейскага знішчальна-супрацьтанкавага артылерыйскага палка [[48-я армія (СССР)|48-й арміі]] [[Першы Беларускі фронт|1-га Беларускага фронту]]. [[Герой Савецкага Саюза]] (1944). Удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны ў Расіі]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot;&gt;''Беларуская энцыклапедыя''. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні. — Мінск: БелЭн, 2003. — С. 242.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;&gt;{{cite web
 |url         = https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=20424
 |title       = Черняк Афанасий Григорьевич
 |author      = Каргапольцев С.
 |website     = Герои страны
 |language    = ru
 |access-date = 14 ліпеня 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і ў вёсцы Пакоснае. Атрымаў пачатковую адукацыю. У час Грамадзянскай вайны быў байцом партызанскага атрада [[Пётр Яфімавіч Краўчанка|Краўчанкі]] і [[Аляксандр Дзіянісавіч Шчацінкін|Шчацінкіна]], удзельнічаў у баях супраць войскаў [[Аляксандр Васілевіч Калчак|Аляксандра Калчака]] і атрада Івана Салаўёва. Пазней служыў кулямётчыкам у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. Пасля дэмабілізацыі ў 1923 годзе працаваў у сельскай гаспадарцы, з 1930 года — у лясной прамысловасці. Жыў у пасёлку [[Камарчага]] Манскага раёна.&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;krsk&quot;&gt;{{cite web
 |url         = https://www.krskstate.ru/pobeda/heros/0/id/16772
 |title       = Черняк Афанасий Григорьевич
 |website     = Официальный портал Красноярского края
 |language    = ru
 |access-date = 14 ліпеня 2026
}}&lt;/ref&gt;

У студзені 1942 года прызваны ў Чырвоную армію, на фронце з ліпеня таго ж года. Ваяваў пад [[Бітва за Маскву|Масквой]] і [[Вяземская аперацыя|Вязьмай]], на Смаленшчыне і [[Бранскі фронт|Бранскім фронце]], удзельнічаў у баях пад [[Арлоўская наступальная аперацыя|Арлом]] і ў [[Курская бітва|Курскай бітве]].&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

[[Файл:Uzliany (16).jpg|thumb|left|Мемарыял на месцы бою батарэі каля [[Узляны|Узлян]]]]

=== Бой каля Узлян ===
Асабліва вызначыўся {{ДН|4|7|1944}} падчас ліквідацыі акружанай на ўсход ад [[Мінск]]а групоўкі нямецкіх войскаў, вядомай як Мінскі «кацёл». У раёне вёскі [[Узляны]] батарэя, якая дзейнічала ў тыле праціўніка, была атакаваная нямецкім пяхотным палком пры падтрымцы артылерыі і мінамётаў.&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;museum&quot;&gt;{{cite web
 |url         = https://www.warmuseum.by/news/hronika_pobedy/batareya-geroev/
 |title       = Батарея героев
 |website     = Белорусский государственный музей истории Великой Отечественной войны
 |date        = 12 жніўня 2016
 |language    = ru
 |access-date = 14 ліпеня 2026
}}&lt;/ref&gt;

Чарняк заняў пазіцыю з кулямётам на левым флангу батарэі. На працягу амаль трох гадзін артылерысты адбілі шэсць контратак. Калі нямецкія салдаты паспрабавалі абысці батарэю і акружыць яе, Чарняк працягваў бой адзін. Яго дзеянні прадухілілі прарыў праціўніка да артылерыйскіх пазіцый. Паводле ўзнагароднага ліста, ён знішчыў да 150 нямецкіх салдат і афіцэраў, у тым ліку вёў бой супраць групы прыкладна з 80 чалавек.&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

Пасля таго як кулямёт быў пашкоджаны, а сам Чарняк кантужаны і засыпаны зямлёй, ён далучыўся да ацалелага артылерыста і працягваў весці агонь з гарматы да падыходу савецкага падмацавання.&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 жніўня 1944 года за мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях, Апанасу Чарняку прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і медаля «[[Залатая Зорка (медаль)|Залатая Зорка]]».&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

Свой баявы шлях завяршыў ва Усходняй Прусіі каля [[Кёнігсберг]]а. Пасля вайны вярнуўся ў Камарчагу, дзе жыў і працаваў да смерці 25 кастрычніка 1972 года.&lt;ref name=&quot;krsk&quot;/&gt;

== Памяць ==
[[Файл:Uzliany (18).jpg|thumb|Барэльефы пяці Герояў Савецкага Саюза ва Узлянах; Апанас Чарняк — другі справа]]

На месцы бою каля Узлян устаноўлены мемарыял, сцяна з барэльефамі пяці Герояў Савецкага Саюза: камандзіра батарэі [[Антон Канстанцінавіч Леанцюк|Антона Леанцюка]] і артылерыстаў Апанаса Чарняка, [[Дзмітрый Чапусаў|Дзмітрыя Чапусава]], [[Яфрэм Курачкіна|Яфрэма Курачкіна]] і [[Васіль Токараў|Васіля Токарава]]. Апошні, малодшы сяржант Токараў, атрымаў сваё званне пасмяротна — ён загінуў у гэтым жа баі. Усе 49 вайскоўцаў батарэі былі ўзнагароджаны ордэнамі, пяцёра з іх атрымалі званне Героя Савецкага Саюза.&lt;ref name=&quot;museum&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

Імем Апанаса Чарняка названа вуліца ў пасёлку Камарчага.&lt;ref name=&quot;warheroes&quot;/&gt;

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|17|Чарняк Апанас Рыгоравіч||242}}
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь: в 2 т. / пред. редкол. И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2: Любов — Ящук. — С. 701. — ISBN 5-203-00536-2.

== Спасылкі ==
* {{warheroes|id=20424}}

{{DEFAULTSORT:Чарняк, Апанас Рыгоравіч}}
[[Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы]]
[[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснаярскім краі]]</text>
      <sha1>i2pt8eumn9n4fqu3iwb7tut74k4qt7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1992 год у гісторыі камп’ютарных гульняў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669252</id>
    <revision>
      <id>5166002</id>
      <parentid>4288566</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Выпускі гульняў */</comment>
      <origin>5166002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="769" sha1="c6d0smbsceu28r43myvtzebki7tb29r" xml:space="preserve">{{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1992}}
'''[[1992]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне [[камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульняў]].
== Мерапрыемствы і падзеі ==
== Узнагароды ==
== Выпускі гульняў ==
* [[5 траўня]] — «[[Wolfenstein 3D]]» (платформа DOS)
*[[15 лістапада]] — «[[Star Control II]]» (платформа 3DO).
{{зноскі}}

==Спасылкі==
{{Храналагічны пералік}}
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:1992]]
[[Катэгорыя:Гады ў камп’ютарных гульнях]]</text>
      <sha1>c6d0smbsceu28r43myvtzebki7tb29r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Садыр Жапараў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669731</id>
    <revision>
      <id>5165908</id>
      <parentid>4291457</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13416" sha1="29n5w7069ewe9avfhiidt5ajrwlsvyh" xml:space="preserve">{{Дзяржаўны дзеяч
|сайт=
|арыгінальнае імя=Садыр Нургожо уулу Жапаров
|беларускае імя=Садыр Нургажоевіч Жапараў
|выява=
}}
'''Сады́р Нургажо́евіч Жапа́раў''' ({{Lang-ky|Садыр Нургожо уулу Жапаров}}; [[6 снежня]] [[1968|1968 года]], Кен-Суу, [[Ісык-Кульская вобласць]], [[Кіргізская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Кіргізская ССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — кіргізскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэзідэнт рэспублікі [[Кыргызстан]] з [[28 студзеня]] [[2021|2021 года]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 6 снежня 1968 года ў невялікім кішлаку Кен-Суу Цюпскага раёна [[Ісык-Кульская вобласць|Ісык-Кульскай вобласці]]. У старэйшых класах да 1987 года адначасова з вучобай у школе працаваў у [[калгас]]е «Санташ». У 1990 году скончыў сярэднюю школу, паступіў у Кіргізскі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры ў горадзе [[Бішкек|Фрунзэ (цяпер Бішкек)]]. У 1987 годзе служыў у шэрагах Савецкай арміі. У час службы ў арміі стаў [[Малодшы сяржант|малодшым сяржантам]], быў узнагароджаны нагрудным знакам «Выдатнік [[Савецкая Армія|Савецкай арміі]]». Пасля вяртання з арміі ў 1989 годзе працягнуў вучыцца ў інстытуце, які скончыў з чырвоным дыпломам у 1991 годзе па спецыяльнасці «трэнер». Да 1995 года быў простым працоўным у дэхканскай гаспадаркі «Санташ».

У 1996 годзе працаваў інспектарам спецыяльнай роты міліцыі МУС Ісык-Кульскай вобласці. У 1996—2000 намеснік старшыні дэхканскай гаспадаркі «Салтанкул». У 2000—2002 гадах — генеральны дырэктар прадпрыемства ААТ «Гузель-МХААД», у 2002—2005 гадах — генеральны дырэктар невялікага нафтаперапрацоўчага завода ў Балыкчы. У 2006 году Садыр Жапараў зкончыў юрыдычны факультэт Кіргізска-расійскага Славянскага ўніверсітэта імя Барыса Ельцына, дзе атрымаў другую вышэйшую адукацыю.

=== Палітычная кар’ера ===

У красавіку 2005 года Садыр Жапараў быў абраны дэпутатам Жагорку Кенэша у часе парламенцкіх выбараў 2005 года ад апазіцыйнай фракцыі «Келечэк» («Будучыня»), дзе стаў яе лідарам. Неўзабаве пасля парламенцкіх выбараў у краіне пачаліся пратэсты, якія ператварыліся ў «Цюльпанавую рэвалюцыю». У час антыўрадавых пратэстаў і рэвалюцыі Садыр Жапараў быў прыхільнікам апазіцыйнага Народнага руху Кыргызстана пад кіраўніцтвам [[Курманбек Бакіеў|Курманбека Бакіева]], які пасля паспяховай рэвалюцыі быў абраны прэзідэнтам краіны. Пасля прыходу да улады апазіцыянера Курманбека Бакіева, быў прыхільнікам яго рэжыму.

У 2006 году Садыр Жапаров быў сябрам дэпутацкай камісіі па дзяржаўным узнагародам, у 2007 году намесніцай старшыні дэпутацкай камісіі па амністыі. Пасля роспуску ў кастрычніку 2007 года прэзідэнтам Курманбеком Бакіевым у лютым-сакавіку 2005 года Жагорку Кенэша (аднапалатнага парламента рэспублікі), 22 кастрычніка 2007 года яго дэпутацкія паўнамоцтвы былі датэрмінова спынены. У нечарговых парламенцкіх выбарах 2007 года ўдзельнічаў у спісах прапрэзідэнтскай партыі «Ак жол» («Светлы шлях»). На гэтых выбарах правацэнтрыстская і прабакіеўская партыя «Ак жол» забрала найбольшую колькасць дэпутацкіх месцаў (71 з 90) у парламенце, стаўшы кіруючай партыяй. Нягледзячы на сваё выбранне дэпутатам, не стаў браць мандат, бо перайшоў на працу ў якасці парадчыка прэзідэнта Курманбека Бакіева. У 2008—2009 гадах паралельна быў упаўнаважаным Нацыянальнага агенцтва па папярэджванню карупцыі. Парадчыкам Курманбека Бакіева являлся да 2009 года. У 2009—2010 гадах — дырэктарка Агенцтва па папярэджванню карупцыі спрэчкі Дзяржаўнай кадравай службе.

2010—2013 — дэпутат Жагорку Кенэша Рэспублікі Кыргызстан.

У 2010 году прэзідэнт Бакіеў быў зрынуты ў выніку [[Рэвалюцыя ў Кыргызстане (2010)|рэвалюцыі]]. У якіх адбыліся неўзабаве міжэтнічных сутыкненнях у Ошы і Джалал-Абадзе Жапараў і яго паплечнікі прымалі актыўны ўдзел, па ўласным сцверджанням — спрабавалі прадухіліць сутыкнення, па сцверджанням іх праціўнікаў — падтрымлівалі кіргізскіх нацыяналістаў.

На выбарах у кастрычніку 2010 года ізноў абраны дэпутатам Жагорку Кенэша рэспублікі Кыргызстан па спісу ідэалістычнай дэмакратычнай партыі Ата-Журт пад кіраўніцтвам Камчыбека Ташыева, большасць, якой атрымала месцаў. Стаў старшынёй камітэта па судова-прававым пытанням.

З 2012 года выступал за нацыяналізацыю залатога рудніка «Кумтор», якога знаходзіць у яго роднай [[Ісык-Кульская вобласць|Ісык-Кульскай вобласці]], і абвінавачваў кіруючую ім кампанію ў экалагічных парушэннях і карупцыі. У сувязі з гэтым здабыў папулярнасць сярод сваіх землякоў.

=== Выбранне прэм’ер-міністрам ===
5 кастрычніка 2020 года ў Кыргызстана пачаліся масавыя пратэсты супраць вынікаў парламенцкіх выбараў. Ранкам 6 кастрычніка пратэстуючыя пад кіраўніцтвам Камчыбека Ташыева вызвалілі Садыра Жапарава і адвезлі на цэнтральны плошчу Бішкека, дзе той вымавіў прамову. Вечарам 6 кастрычніка 2020 года дэпутаты парламента ў гасцініцы «Достук» зацвердзілі назначэнне Жапарава на пасаду прэм’ер-міністра краіны. Аднак іншы кандыдат у прэм’ер-міністры Кыргызстана ад партыі «Ата-Мекен» Цілек Тактагазіеў заявіў мітынгу, які праходзіў каля Дамы ўрада аб тым, што менавіта ён является легітымным кіраўніком урада, паколькі на гэты пост яго абралі на пасяджэнні Каардынацыйнай рады, які заснавалі лідары апазіцыйных партый. Тактагазіеў лічыць прызначэнне Жапарава незаконным, паколькі дэпутаты ўхвалілі яго пад ціскам некалькіх сотняў прыхільнікаў Жапарава, якіх сабралі каля гасцініцы «Достук» у час пасяджэння парламентарыяў.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://regnum.ru/news/polit/3084075.html |title=В Киргизии за право управлять страной борются два «премьер-министра» |access-date=3 лютага 2021 |archive-date=13 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013073903/https://regnum.ru/news/polit/3084075.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Таксама праціўнікі Жапарава паказваюць на адсутнасць парламенцкага кворуму і парушэнне працэдуры яго выбранні.

З 15 кастрычніка 2020 года, пасля адстаўкі прэзідэнта Кыргызстана [[Сааранбай Шарыпавіч Жаэнбекаў|Сааранбая Жаэнбекава]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.sputnik.kg/politics/20201015/1050086554/kyrgyzstan-isaev-zhaparov-spiker-premer.html|title=Исаев отказался быть и. о. президента, полномочия передали мне — Жапаров|accessdate=2020-10-15}}&lt;/ref&gt;, у адпаведнасці з артыкулам 68 Канстытуцыі Рэспублікі Кыргызстан, стаў выконваць абавязкі прэзідэнта Кыргызстана. 14 лістапада 2020 года прыняў вырашэнне ўдзельнічаць у выбарах прэзідэнта Кыргызстана, якія былі прызначаны на 10 студзеня 2021 года, у сувязі з чым склаў паўнамоцтва прэзідэнта краіны і прыпыніў пасадавыя паўнамоцтва прэм’ер-міністра Кыргызстана.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20201114/zhaparov-1584645119.html|title=Жапаров сложил полномочия президента Киргизии|accessdate=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

=== Прэзідэнцкія выбары 2021 года ===
У студзені 2021 года Жапараў браў удзел у выбарах прэзідэнта Кыргызстана, на якіх атрымаў перамогу, бо атрымаў 79,2 працэнта галасоў выбаршчыкаў, якія бралі ўдзел у выбарах.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://echo.msk.ru/news/2772044-echo.html|title=Садыр Жапаров лидирует на выборах президента Киргизии|accessdate=2021-01-11}}&lt;/ref&gt;

== Узнагароды ==
* У 2009 годзе ўзнагароджаны медалём Ісык-Кульскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі «за заслугі і значны ўклад у сацыяльна-эканамічнае развіццё [[Ісык-Кульская вобласць|Ісык-Кульскай вобласці»]].
* У 2010 годзе ўзнагароджаны медалём Расійскага Саюзу ветэранаў Афганістана «За заслугі» (вырашэннем Цэнтральнага праўлення Саюзу ветэранаў Афганістана ад 7 снежня 2009 года пад № 485).

{{зноскі}}

{{Лідары краін СНД}}
{{Прэзідэнты Кыргызстана}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Жапараў Садыр}}
[[Катэгорыя:Кіраўнікі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Прэзідэнты Кыргызстана]]
[[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Кыргызстана]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]</text>
      <sha1>29n5w7069ewe9avfhiidt5ajrwlsvyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свабодныя кхмеры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>670090</id>
    <revision>
      <id>5166054</id>
      <parentid>4895127</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3990" sha1="8a5szk1ylzyaeojynfl0vv2ffzlvjot" xml:space="preserve">{{Групоўка
|назва = Свабодныя кхмеры
|арыгінал = {{lang-km|ខ្មែរសេរី}} 
|эмблема = 
|шырыня = 
|подпіс = 
|іншыя назвы = Кхмер Сярэй
|частка = 
|нацыянальнасць = [[кхмеры]], [[кхмер-кром]]
|рэлігія = 
|ідэалогія = [[антыкамунізм]], [[нацыяналізм]], [[рэспубліканізм]]
|дэвіз = 
|лідары = [[Сон Нгок Тхань]]
|штаб-кватэра = 
|рэгіён = [[Камбоджа]]
|сфарміравана = [[1956]]
|расфармавана = [[1977]]
|перш = 
|стала = 
|саюзнікі = [[ЗША]], [[Паўднёвы В’етнам|Рэспубліка В'етнам]], [[Тайланд]], [[Кхмерская Рэспубліка]], [[Аб’яднаны фронт вызвалення прыгнечаных народаў|АФВПН]], [[Нацыянальны фронт вызвалення кхмерскага народа|НФВКН]]
|праціўнікі = урада Сіянука, [[Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам|ДРВ]], [[В’етконг]], [[Чырвоныя кхмеры]]
|колькасць = 8 тысяч (1968 год)
|канфлікты = [[Вайна ў В’етнаме]] [[Грамадзянская вайна ў Камбоджы]], [[Кампучыйска-в’етнамскі канфлікт]]
|акцыі = 
|сайт = 
|заўвагі =
}}
'''Свабодныя кхмеры''' ({{lang-km|ខ្មែរសេរី}}), '''Кхмер Сярэй''' — [[Камбоджа|камбоджыйскі]] [[рэспубліканізм|рэспубліканскі]] паўстанцкі рух [[антыкамунізм|антыкамуністычнага]] і антыманархічнага толку. Вёў узброеную барацьбу супраць рэжыму [[Нарадом Сіянука|Нарадома Сіянука]]. Удзельнічаў у [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайне]] на баку [[ЗША]] і [[Паўднёвы В’етнам|Паўднёвага В’етнама]] і ў [[Грамадзянская вайна ў Камбоджы|Камбаджыйскай грамадзянскай вайне]] на баку [[Кхмерская Рэспубліка|Кхмерскай Рэспублікі]]. Пацярпеў паражэнне ў супрацьстаянні з [[В’етнам]]ам і [[Чырвоныя кхмеры|Чырвонымі кхмерамі]]. У 1980-х уліўся ў [[Нацыянальны фронт вызвалення кхмерскага народа|НФВКН]].

== Спасылкі ==
* [http://www.country-studies.com/cambodia/the-khmer-people's-national-liberation-front.html Background info on the KPNLF] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210515143900/https://www.country-studies.com/cambodia/the-khmer-people%27s-national-liberation-front.html |date=15 мая 2021 }}
* [http://www.seasite.niu.edu/khmer/Ledgerwood/keywords.htm Information on BLDP political showings in the 1990s] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200223173053/http://www.seasite.niu.edu/khmer/ledgerwood/KEYWORDS.HTM |date=23 лютага 2020 }}
* [http://www.cato.org/pubs/pas/pa074.html Cambodian insurgency and U.S. relations]
* [https://web.archive.org/web/20050319102600/http://www.c-r.org/accord/cam/accord5/profiles.shtml Political parties in Cambodia]
* [https://www.hrw.org/reports/1990/WR90/ASIA.BOU-03.htm Human Rights Watch on CGDK]

[[Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі Камбоджы]]
[[Катэгорыя:Антыкамуністычныя арганізацыі]]
[[Катэгорыя:Кампучыйска-в’етнамскі канфлікт]]
[[Катэгорыя:Другая Індакітайская вайна]]</text>
      <sha1>8a5szk1ylzyaeojynfl0vv2ffzlvjot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сведкі Іеговы ў Трэцім Рэйху</title>
    <ns>0</ns>
    <id>670682</id>
    <revision>
      <id>5166066</id>
      <parentid>4985723</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T22:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55755" sha1="hay0hjkgg4dtdee8iyzomhnsc7tpret" xml:space="preserve">{{арфаграфія}}
[[Файл:KZ Mauthausen Mahntafel ZJ.jpeg|thumb|300px|Мемарыяльная дошка ў канцлагеры [[Маўтхаўзен (канцэнтрацыйны лагер)|Маўтхаўзен]]]]

'''Сведкі Іеговы ў Трэцім рэйху''' падвяргаліся пераследванню ў сувязі з іх рэлігійнымі поглядамі. У [[Трэці рэйх|гітлераўскай Германіі]] 6262 вернікаў гэтай дэнамінацыі былі накіраваныя ў турмы, 8322 — ў канцлагеры. Паводле розных дадзеных, з 1933 па 1945 гг. ад 6 да 10 тысяч [[Сведкі Іеговы|Cведкаў Іеговы]], якіх таксама называлі ў гэты час паводле імя гэтай канфесіі да 1931 г. «даследчыкамі Бібліі» або «бібельфоршэрамі» ці «бібо», сталі ахвярамі пераследаванняў&lt;ref&gt;[http://www.blagovest-info.ru/index.php?ss=2&amp;s=3&amp;id=6517 В Москве прошла презентация книги о преследовании Свидетелей Иеговы гитлеровским режимом] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090710214546/http://www.blagovest-info.ru/index.php?ss=2&amp;s=3&amp;id=6517 |date=10 ліпеня 2009 }} // Благовест-Инфо, 26.05.2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005394 Jehovah’s Witnesses] Энциклопедия Холокоста&lt;/ref&gt;. У сучаснай Германіі ушаноўваецца памяць Сведкаў Іеговы, якія загінулі за свае погляды.

== Перадумовы ==
Сведкі Іеговы (да 1931 г. — Міжнародныя даследчыкі Бібліі) з’явіліся ў Германіі ў 1880-х гг. і напярэдадні [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] іх было менш за 20 тысяч&lt;ref&gt;[https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/301999000 Ежегодник Свидетелей Иеговы 1999], с. 68&lt;/ref&gt;. Час ад часу іх абвінавачвалі нямецкай прэсе ў супрацоўніцтве з яўрэямі, масонамі, [[СССР]] і [[ЗША]]&lt;ref&gt;Garbe D. [https://books.google.de/books?id=Y8SggYCYoIAC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru#v=onepage  Zwischen Widerstand und Martyrium: Die Zeugen Jehovas im «Dritten Reich»]. München, Oldenbourg, p. 64&lt;/ref&gt;. Рэжым Трэцяга рэйху не прадугледжваў палітычнага нейтралітэту грамадзян, у тым ліку адмову ад нацысцкага вітання ці ўдзелу ў выбарах і палітычных акцыях. Спачатку частка Сведкаў была звольнена з работы за нейтралітэт&lt;ref&gt;Garbe D. [https://books.google.de/books?id=Y8SggYCYoIAC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru#v=onepage  Zwischen Widerstand und Martyrium: Die Zeugen Jehovas im «Dritten Reich»]. München, Oldenbourg, p. 165—166&lt;/ref&gt;.

== Забарона арганізацыі 1933-34 гг ==
Забарона арганізацыі адбылася паступова, пасля прыняцця 28 лютага 1933 г. загада «Аб аброне народа і дзяржавы&lt;ref&gt;[http://www.documentarchiv.de/ns/rtbrand.html Verordnung des Reichspräsidenten zum Schutz von Volk und Staat] {{ref-de}}&lt;/ref&gt;», які абмяжоўваў свабоду слова, сходаў і друку. 13 красавіка 1933 г. дзейнасць Сведкаў Іеговы была забаронена ў Баварыі, 18 красавіка— ў Саксоніі, 19 красавіка— ў Гесене, 26 красавіка— ў Цюрынгіі, 15 мая — ў Бадэне і 24 чэрвеня — ў Прусіі . Апошняй зямлёй Германіі, дзе забаранілі сходы і служэнне Сведкаў, стаў Вюрцемберг 1 лютага 1934 года&lt;ref&gt;Waldemar Hirch: [https://web.archive.org/web/20100909182041/http://www.neuegeschichte.de/index.php/buchherausgabe/1/inhaltsverzeichnis/i20 ''Jehovas Zeugen in der Zeit des Nationalsozialismus''] // Historische Forschungen {{ref-de}}&lt;/ref&gt;.

=== Дзеянні супраць філіяла ў Магдэбургу ===
24 красавіка 1933 г. гестапа спыніла дзейнасць філіяла [[Юрыдычныя аб’яднанні Сведкаў Іеговы|Таварыства Вартавой вежы]] ў [[Магдэбург]]у, які каардынаваў сходы Сведкаў Іеговы ў Германіі, па падазрэннях у супрацоўніцтве Таварыства з камуністамі. Офіс быў апячатаны, а ўся маёмасць там канфіскавана. 29 красавіка будынак і маёмасць вярнулі арганізацыі&lt;ref&gt;[https://wol.jw.org/en/wol/d/r1/lp-e/301974004 Yearbook, 1974], р.110 — Part 1 — Germany&lt;/ref&gt;. 28 чэрвеня 1933 г. атрад SA заняў будынак філіяла і спыніў дзейнасць друкарні Сведкаў Іеговы. 21, 23 і 24 жніўня таго ж года амаль уся літаратура з гэтай друкарні была вывезена і спалена. 7 кастрычніка 1933 г. пад ціскам урада ЗША сам будынак быў вернуты Таварыству, але з забаронай друкаваць там літаратуру, праводзіць сустрэчы і ажыццяўляць дзейнасць арганізацыі&lt;ref&gt;[https://wol.jw.org/en/wol/d/r1/lp-e/301974004 Yearbook, 1974], р. 112 — Part 1 — Germany&lt;/ref&gt;.

=== Берлінскі кангрэс 1933 г. і «Дэкларацыя фактаў» ===
25 чэрвеня 1933 года ў [[берлін]]скім раёне [[Вільмерсдорф]] адбыўся кангрес з удзелам больш за 7000 Сведкаў Іеговы Германіі. На кангресе была прынята рэзалюцыя, вядомая як «Дэкларацыя фактаў» і надрукаваная тыражом у 2,1 млн асобнікаў, якія Сведкі Іеговы распаўсюджвалі ў розных частках Германіі пасля кангрэсу. Асноўная ідэя Дэкларацыі была паказаць, што Таварыства Вартавой вежы і Сведкі не з’яўляюцца пагрозай для Германіі. Сярод іншага ў гэтым дакуменце сцвярджалася, што жорскі стыль некаторых публікацый Таварыства звязаны з нюансамі перакладу з англійскай, што Таварыства фінансава не залежыць ад «яўрэяў-камерсантаў англа-амерыканскай імперыі», што Сведкі Іеговы не маюць дачынення да палітыкі і прытрымліваюцца тых жа маральных каштоўнасцяў, што і абвешчаны ўрадам Германіі&lt;ref&gt;Дэкларацыя фактаў 1933 года: [https://web.archive.org/web/20070329050420/http://www.sektenausstieg.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1078&amp;Itemid=29 нямецкі арыгінал] {{ref-de}} і [http://www.iclnet.org/pub/resources/text/apl/jw/declfact.txt пераклад на англійскую] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;. 26 чэрвеня 1933 г. ад імя філіяла Таварыства Вартавой вежы за подпісам яго старшыні Паўля Бальцерайта быў накіраваны ліст [[Адольф Гітлер|Гітлеру]], да якога прыкладаўся экземпляр Дэкларацыі і ў якім паўтараліся яе асноўныя ідэі. Крытыка камерсантаў яўрэйскага паходжання і ідэя падзялення маральных каштоўнасцяў нацыстаў пазней неаднаразова разглядалася як спроба наладзіць супрацоўніцтва з рэжымам. Такі погляд меў нямецкі багаслоў Фрыдрых Вільгельм Хаак&lt;ref&gt;Friedrich-Wilhelm Haack. ''Jehovas Zeugen''. Münchener Reihe, 1993, ISBN 3-583-50608-1&lt;/ref&gt; і канадскім гісторыкам Джеймсам Пентанам&lt;ref&gt;Penton, James M. ''Jehovah’s Witnesses and the Third Reich: Sectarian Politics Under Persecution'' {{ref-en}}&lt;/ref&gt;. У сваю чаргу [[Дэтлеф Гарбе]], гісторык і дырэктар мемарыяла «[[Нойенгаме]]», лічыць, што гэта было сфабрыкавана ў канцы 1960-х гг. [[Штазі]] [[ГДР]] з мэтай дыскрэдытацыі Сведкаў Іеговы&lt;ref&gt;Garbe D. [https://books.google.de/books?id=Y8SggYCYoIAC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru#v=onepage  Zwischen Widerstand und Martyrium: Die Zeugen Jehovas im «Dritten Reich»]. München, Oldenbourg, p. 106&lt;/ref&gt;. У 1935 г. Бальцерайт быў выключаны з арганізацыі і крытыкаваны за прыстасавальніцтва да нацысцкай улады&lt;ref&gt;Garbe, D. [https://books.google.de/books?id=Y8SggYCYoIAC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru#v=onepage  Zwischen Widerstand und Martyrium: Die Zeugen Jehovas im «Dritten Reich»]. München, Oldenbourg, p. 117—118&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Reynaud, M.,Graffard, S. [https://books.google.com/books?id=GaMN7tty64MC  The Jehovah’s Witnesses and the Nazis: Persecution, Deportation, and Murder, 1933—1945]. Cooper Square Press, 2001 р.13&lt;/ref&gt;. Трэба зазначыць, што ў аналагічнай дэкларацыі ўраду СССР ў 1956 г. таксама былі спробы знайсці агульны грунт паміж Сведкамі і савецкім урадам, каб спыніць пераследванне вернікаў&lt;ref&gt;[https://wol.jw.org/en/wol/d/r1/lp-e/1957285 Communist Leaders Petitioned] The Watchtower! 15.041957, p 249—257&lt;/ref&gt;.

У 1998 годзе ў сваёй перыёдыцы Сведкі Іеговы адказалі на шэраг абвнівачванняў у сувязі з кангрэсам і Дэкларацыяй:

«Хтосьці лічыць, што берлінскі кангрэс 1933 года і складанне „Дэкларацыі фактаў“ — гэта спробы вядомых Сведкаў Іеговы паказаць сваю прыхільнасць нацысцкаму ўраду і нянавісць да яўрэяў. Але падобныя сцвярджэнні няслушныя. Яны заснаваныя на дэзынфармацыі і няправільным тлумачэнні фактаў.

Напрыклад, крытыкі заяўляюць, што Сведкі ўпрыгожылі Вільмерсдорфер Тэнісхален сцягамі са свастыкай. Але, мяркуючы па фатаграфіях кангрэса 1933 г., ніякіх сцягоў у зале не было. Гэта пацвярджаюць і відавочцы.

Аднак магчыма, што сцягі ўпрыгожвалі будынак з вонкавага боку. Да кангрэса, у сераду 21 чэрвеня, у зале збіралася нацысцкая вайсковая частка. Далей, усяго за дзень да кангрэса натоўп маладых людзей разам з часткамі СС (Schutzstaffel, першапачаткова асабістая ахова Гітлера, якая насіла чорныя кашулі), СА і іншыя непадалёк святкавалі летняе сонцастаянне. Таму цалкам магчыма, што, калі Сведкі сабраліся на кангрэс у нядзелю, будынак быў упрыгожаны сцягамі са свастыкай.

Зрэшты, калі б сцягі віселі і ў калідорах, і ў самой зале, Сведкі б іх не кранулі. Нават сёння, калі Сведкі здымаюць грамадскія памяшканні для сустрэч і кангрэсаў, яны не прыбіраюць дзяржаўных сымбаляў. Але ніхто не бачыў, каб самі Сведкі вешалі якія б то ні было сцягі або аддавалі ім гонар.

Далей, крытыкі сцвярджаюць, што ў пачатку кангрэса Сведкі праспявалі дзяржаўны гімн Германіі. На самай справе кангрэс пачаўся з песні „Слаўная надзея Сіёна“, нумар 64 у спеўніку Сведкаў. Словы былі пакладзены на музыку, складзеную Ёзэфам Гайднам ў 1797 годзе. Песня 64 была ў песеннік Даследчыкаў Бібліі па меншай меры з 1905 года. У 1922 году нямецкі ўрад зацвердзіў мелодыю Гайдна са словамі Гоффмана фон Фаллерслебена ў якасці дзяржаўнага гімна. І ўсё ж нямецкія Даследчыкі Бібліі часам спявалі 64-ю песню, як і Даследчыкі ў іншых краінах.

Наўрад ці выкананне песні пра Сіён можна вытлумачыць як спробу дагадзіць нацыянал-сацыялістам. Пад уздзеяннем нацыстаў-антысемітаў іншыя цэрквы выдалілі яўрэйскія словы — такія, як „Юда“, „Іегова“ і „Сіён“, — са сваіх гімнаў і перасталі ўжываць іх у час службаў. Сведкі ж гэтага не зрабілі. Значыць, арганізатары кангрэса не маглі разлічваць на тое, што заваююць размяшчэнне ўрада песняй, выносныя Сіён. І верагодна, што некаторыя дэлегаты не жадалі спяваць „Слаўная надзея Сіёна“, паколькі на яе мелодыю, якая належыць Гайдна, былі пакладзены словы дзяржаўнага гімна…

Пасля згадкі пра грошы ў „Дэкларацыі“ асуджаліся несумленныя буйныя дзелавыя махінацыі. Гаварылася так: „Яўрэі-камерсанты англа-амерыканскай імперыі назапасілі буйны капітал і ўжываюць яго для эксплуатацыі і прыгнёту людзей у многіх краінах“.

Відавочна, што тут не гаворыцца аб яўрэйскім народзе наогул, і шкада, калі хто-то зразумеў гэтыя словы няслушна і прыняў за абразу. Некаторыя сцвярджалі, што Сведкі Іеговы падзялялі варожае стаўленне да яўрэяў, якое выхоўвалі ў той час у нямецкімі цэрквамі. Гэта зусім не адпавядае рэчаіснасці. У сваёй літаратуры і сваімі паводзінамі ў эпоху нацызму Сведкі адпрэчвалі антысеміцкія погляды і асуджалі жорсткае абыходжанне нацыстаў з яўрэямі…

Згодна „Штогодніку Сведкаў Іеговы“ за 1974 год некаторыя нямецкія Сведкі лічылі, што мове „Дэкларацыі“ бракуе сілы. Ці быўтэкст дакумента затушаваны ці кіраўніком нямецкага філіяла Паўлем Бальцэрэйтам? Не, параўнанне нямецкага і англійскага тэкстаў паказвае, што гэта не так. Відавочна, сцвярджэнні адносна неадэкватнасці перакладу заснаваныя на суб’ектыўным меркаванні людзей, не якія ўдзельнічалі ў падрыхтоўцы „Дэкларацыі“. На такую думку іх магло наштурхнуць і тое, што ўсяго два гады праз Бальцерейт адрокся ад веры&lt;ref&gt;[https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/101998492 Свидетели Иеговы: мужество перед лицом нацизма] // Пробудитесь! 8 июля 1998 г., с.12-14&lt;/ref&gt;.»

== Дзейнасць пад забаронай да пачатку Другой сусветнай вайны ==
[[Файл:Teleg.jpg|thumb|250px|Гітлеру былі накіраваны тысячы тэлеграм ад Сведкаў Іеговы з усяго свету]]

[[Файл:The Golden Age 1934 Danish.jpg|thumb|250px|«[[Прачніцеся! (часопіс)|Залаты век]]» за ліпень 1934 г. на дацкай мове. Артыкул аб пераследаванні нямецкіх Сведкаў Іеговы за адмову ўдзельнічаць у парламенцкіх выбарах 12 лістапада 1933 г. На фота: SA вядзе Сведкаў па вуліцы з плакатам: ''«Мы здраднікі радзімы— мы не ўдзельнічаем у выбарах!»'']]

Нягледзячы на пераследаванні Сведкі працягвалі проводзіць свае сустрэчы невялікімі групамі, нелегальна размнажаць сваю літаратуру, якую правозілі з-за мяжы і нават прапаведаваць «ад дому да дому». Таксама яны прынцыпова адмаўлялілся ад нацысцкага вітання па прычыне таго, што такое вітанне мае на ўвазе прызнанне Гітлера збаўцам, а для Сведкаў такі тытул мог носіць толькі [[Ісус Хрыстос]]. У адказ іх выганялі з работы, пазбаўлялі пенсій і сацыяльнай падтрымкі. Таксама распаўсюджваліся паклёпы быццам Сведкі з’яўляюцца агентамі СССР і абагаўляюць [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]] як прадстаўніка Іеговы на зямлі&lt;ref&gt;''200 staatsfeindliche Bibelforscher gefaßt — Stalin als Jehovas Stellvertreter.'' — Hamburger Tagesblatt, 13.04.1938. Цыт. па: Garbe D. [https://books.google.de/books?id=Y8SggYCYoIAC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru#v=onepage  Zwischen Widerstand und Martyrium: Die Zeugen Jehovas im «Dritten Reich»]. München, Oldenbourg, р. 275&lt;/ref&gt;.

Паколькі пераследаванні працягваліся 7 кастрычніка 1934 года кожны сход Сведкаў Іеговы ў Германіі накіраваў тэлеграму ураду з патрабаваннем спыніць пераследаванне:

«Імперскаму ўраду.

Слова Іеговы Бога, выкладзенае ў Святым Пісанні, ёсць найвышэйшы закон. Мы кіруемся толькі ім, паколькі прысвяціць Богу і з’яўляемся сапраўднымі, шчырымі паслядоўнікамі Хрыста Ісуса.

У мінулым годзе вы, парушыўшы закон Бога і зваяваў нашыя правы, забаранілі нам, сведкам Іеговы, сустракацца для вывучэння Божага Слова, а таксама для глыбокай пашаны і служэння Богу. У сваім Слове Бог загадвае нам не пакідаць сходу свайго (Габрэяў 10:25). Далей ён загадвае нам: „Вы — сведкі мае, ідзіце і абвяшчайце маё слова“ (Ісая 43:10, 12; Ісая 6: 9; Мацвея 24:14). Ваш закон прама супярэчыць Божаму. Мы пераймаем кіраўніцтву верных апосталаў і „павінны слухацца болей Бога, чым людзей“, што і маюць намер рабіць (Дзеі 5:29). Такім чынам, мы заяўляем вам, што будзем у што б там ні стала падпарадкоўвацца Божым запаведзям, сустракацца для вывучэння Божага Слова, а таксама пакланяцца і служыць Богу, як ён і наказаў. Калі ваш урад або чыноўнікі будуць прымяняць супраць нас сілу, таму што мы падпарадкоўваючыся Богу, наша кроў будзе на вашых галовах і вы будзеце трымаць адказ перад Усемагутнага Богам.

Мы не ўдзельнічаем у палітыцы — мы цалкам адданыя царству Бога на чале з Хрыстом-Валадаром. Мы нікому не хочам нанесці зла ці шкоды. Мы жадаем жыць у згодзе з усімі людзьмі і па магчымасці рабіць ім дабро. Але паколькі ваш урад і яго чыноўнікі працягваюць спробы прымусіць нас да непадпарадкавання найвышэйшаму закону ў Сусвеце, дык хай будзе вам вядома, што мы маем намер, з ласкі Іеговы Бога, слухацца яго, і ніколькі не сумняваемся, што ён пазбавіць нас ад усякага прыгнёту і ад усіх прыгнятальнікаў&lt;ref&gt;Тэкст тэлеграмы цытуецца па: [https://wol.jw.org/ru/wol/d/r2/lp-u/1101993041 Глава 30 „Защита и законное утверждение благой вести“] // Свидетели Иеговы — возвещатели Царства Бога, рамка на с. 694&lt;/ref&gt;».

Аналагічныя тэлеграмы Гітлеру накіравалі Сведкі іншых краін свету. У адказ Гітлер публічна паабяцаў знішчыць «гэтых вырадкаў» ў Германіі&lt;ref&gt;[http://www.jwhistory.net/text/wrobel-frankfurt2003.htm Johannes Wrobel. ''Die nationalsozialistische Verfolgung der Zeugen Jehovas in Frankfurt am Main'', в: Kirchliche Zeitgeschichte (KZG) / Contemporary Church History (CCH), 16. Jahrgang, Heft 2 (2003), S. 415] {{ref-de}}&lt;/ref&gt;.

23 студзеня 1935 года Міністэрства ўнутраных спраў Прусіі выдала загад аб абавязковым звальненні Сведкаў Іеговы з [[Дзяржаўная служба|дзяржслужбы]] і прамысловых прадпрыемстваў. Суддзі, паліцыя і [[гестапа]] атрымалі спецыяльныя распараджэнні аб небяспецы з боку паслядоўнікаў гэтай дэнамінацыі. Юрысты атрымалі інфармацыю праз указанні і публікацыі ў юрыдычных часопісах наконт таго, якія прыгаворы трэба выносіць «бібельшоршэрам». 24 чэрвеня 1936 г. у [[гестапа]] быў створаны спецыяльны атрад для барацьбы са Сведкамі Іеговы}&lt;ref&gt;[http://www.vernetztes-gedaechtnis.de/chronikzeugenjehovas.htm Hans Hesse. ''Am mutigsten waren immer wieder die Zeugen Jehovas: Verfolgung und Widerstand der Zeugen Jehovas im Nationalsozialismus''. — Bremen, 1998] {{ref-de}}&lt;/ref&gt;.

=== Хваля арыштаў ===
[[Файл:Gestapo-Erlass S1.jpg|thumb|250px|Загад гестапа патрабуе абарончага арышту Сведкаў Іеговы, калі суд не дае пастановы на звычайны арышт]]

10 мая 1935 года быў арыштаваны і накіраваны ў канцлагер [[Заксенхаўзен (канцэнтрацыйны лагер)|Заксенхаўзен]] Пауль Бальцерайт ({{lang-de|Paul Balzereit}}). Яго пераемнік, Фрыц Вінклер ({{lang-de|Fritz Winkler}}) быў узяты пад арышт у першую хвалю арыштаў (жнівень-верасень 1936 года). Яго пераемнік Эрых Фрост ({{lang-de|Erich Frost}}) быў арыштаваны 21 сакавіка 1937 года — падчас другой хвалі. Генрых Дзічы ({{lang-de|Heinrich Dietschi}}), які павінны быў стаць наступным кіраўніком Таварыства ў Германіі, быў арыштаваны падчас трэцяй хвалі арыштаў Сведкаў Іеговы (жнівень-верасень 1937 года). Аднак Сведкі, нават ва ўмовах пазбаўлення свабоды, адмаўляліся ісці на кампраміс з патрабаваннямі ўрада. Гісторык Ніколаус Вахсман лічыць, што Сведкі Іеговы, якія знаходзіліся ў зняволенні, процістаялі нацысцкаму рэжыму нават больш адкрыта, чым якая-небудзь іншая група зняволенных&lt;ref&gt;Nikolaus Wachsmann [https://books.google.co.uk/books?id=s7cvA1eewzUC&amp;pg=PA125&amp;hl=en Hitler’s Prisons: Legal Terror in Nazi Germany] .Yale University Press, 2004, pages=125-128, ISBN 030010250X&lt;/ref&gt;.

З 5 жніўня 1937 года пачынала дзеянне з пастанова гестапо «Аб абарончых арыштах». Гэта была першая спроба праверкі на вернасць дзяржаве: асобы, якія ўчынілі нязначныя правапарушэнні, маглі падпісаць асаблівае абавязацельства, быць пазбаўлены прэвентыўнага арышту і знаходзіцца на свабодзе пад наглядам праваахоўцаў. З гэтага часу Сведкаў Іеговы сталі накіроўваць у [[Канцэнтрацыйныя лагеры Трэцяга рэйху|канцлагеры]] ў рамках абарончых арыштаў.

=== Канцэтрацыйныя лагеры ===
[[Файл:Purple Triangle.JPG|thumb|Ліловы трохкутнік, якім звычайна пазначалі ў канцлагеры Сведкаў Іеговы]]
Першыя групы Сведкаў былі накіраваныя ў канцлагеры яшчэ ў 1935 г. Спачатку іх пазначалі сінім кругам на вопратцы. З 1938 г. усіх зняволенных у германскіх канцлагерах пачалі пазначаць з дапамогай колеравых кодаў і Сведкаў Іеговы пачалі адзначаць ліловымі трохкутнікамі&lt;ref&gt;[http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-45317691.html Zeugen Jehovas: Violettes Dreieck] [[Der Spiegel]], 1970-06-01&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Nazi JWrenunciationdocument.jpg|thumb|Форма адрачэння Сведкаў Іеговы ад сваіх перакананняў]]

Форма адрачэння Сведкаў Іеговы ад сваіх перакананняў (нямецкі арыгінал справа), патрабаваная ўладамі:

&lt;blockquote&gt;&lt;tt&gt;
Канцэнтрацыйны лагер ......................................
&lt;br /&gt;Аддзел II
&lt;center&gt;'''ЗАЯВА'''&lt;/center&gt;
Я ............................................................................&lt;br /&gt;
нар. ......................... ў .............................................&lt;br /&gt;
гэтым заяўляю наступнае:

# Я пацвярджаю, што Міжнародны рух Даследчыкаў Бібліі распаўсюджвае ілжывае вучэнне і пад  маркай сваёй дзейнасці пераследуе выключна антыдзяржаўныя мэты.
# З гэтай прычыны я цалкам і поўнасцю пакідаю гэту арганізацыю і унутрана поўнасцю вызваляю сябе ад уплыву гэтай секты.
# Я запэўніваю, што ў далейшым я ніколі не  буду ажыццяўляць якую-небудзь дзейнасць для Міжнароднага руху Даследчыкаў Бібліі. Аб асобах, якія будуць мяне вербаваць ілжывымі вучэннямі Даследчыкаў Бібліі, ці якія любым іншым чынам праявяць сябе як Даследчыкі Бібліі, я буду адразу паведамляць. У выпадку атрымання пісьмовага паведамлення ад Даследчыка Біблі, я неадкладна перадам яго ў бліжэйшы паліцэйскі пункт.
# Я хачу трымацца законаў дзяржавы і паважаць іх, а ў выпадку вайны абараняць маю радзіму са зброяй у руках і цалкам і поўнасцю ўліцца ў народную супольнасць.
# Я пацвярджаю, што мне вядома, што пры сённяшнім падпісанні гэтай заявы я вызваляюся з-пад абарончага зняволення.
Месца ....................................., дата .....................&lt;br /&gt;
............................................................. (подпіс)&lt;br /&gt;

&lt;/tt&gt;&lt;/blockquote&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0 0 15px 30px; float:right; text-align:center;&quot;
|+''Зняволеныя Бухенвальда''&lt;ref&gt;Grau: Homosexualität in der NS-Zeit, р.333&lt;/ref&gt;
|-
! Годы
! &lt;small&gt;Агульная&lt;br /&gt;колькасць&lt;/small&gt;
! &lt;font color = &quot;red&quot;&gt;&lt;big&gt; ▼ &lt;/big&gt;&lt;/font&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Палітыч-&lt;br /&gt;ныя&lt;/small&gt;
! &lt;font color = &quot;darkviolet&quot;&gt;&lt;big&gt; ▼ &lt;/big&gt;&lt;/font&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Сведкі&lt;br /&gt;Іеговы&lt;/small&gt;
! &lt;font color = &quot;violet&quot;&gt;&lt;big&gt; ▼ &lt;/big&gt;&lt;/font&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Гома-&lt;br /&gt;сексуалы&lt;/small&gt;
|-
|1938||11 028||3982||476||27
|-
|1939||11 807||4042||405||46
|-
|1940||7440||2865||299||11
|-
|1941||7911|| 3255||253||51
|-
|1942||9571|| 5433||238||74
|-
|1943||37 319||25 146||279||169
|-
|1944||63 048||47 982||303||189
|-
|студ. 1945||80 297||53 372||302||194
|-
|лют. 1945||80 232||54 710||311|| 89
|}

Да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Сведкі Іеговы складалі значную частку лагерных зняволеных. Гісторык [[Дэтлеф Гарбе]] лічыў, штода вайны іх колькасць складала 5-10 % усіх вязняў нямецкіх канцлагераў&lt;ref&gt;[http://www.informaworld.com/smpp/section~db=all~fulltext=713240928~dontcount=true~content=a747700584 Jehovah’s Witnesses in National Socialist concentration camps, 1933-45] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Псіхолаг [[Эрых Фром]] сцвярджаў, што ў некаторых выпадках Сведкаў Іеговы прызначалі на адміністратыўныя пасады ў лагеры ці групе:&lt;ref&gt; [[Эрых Фром]]. [https://web.archive.org/web/20080118032512/http://www.avp.inrussia.org/lib/a4d1.htm Анатомия человеческой деструктивности, 1973 (пер. с англ.)] ({{lang-en|The Anatomy of Human Destructiveness}}, 1973)&lt;/ref&gt;{{цытата|…Іегавісты, як правіла, былі людзьмі даволі абмежаванымі і імкнуліся толькі да аднаго — схіліць іншых да сваёй веры. У астатнім жа яны былі харошымі таварышамі, надзейнымі, выхаванымі і заўсёды гатовымі прыйсці на дапамогу. Яны амаль ніколі не спрачаліся і не сварыліся, былі ўзорнымі працаўнікамі, і таму з іх нярэдка выбіралі наглядачоў, і тады яны сумленна падганялі зняволеных і настойвалі, каб тыя выконвалі работу якасна і сваечасова. Яны ніколі не абражалі іншых зняволеных, заўжды былі ветлівымі, і ўсё роўна эсэсаўцы аддавалі ім перавагу ў якасці старшых за працавітасць, спрыт і стрыманасць.}}

А князёўна [[Марыя Іларыёнаў Васільчыкава]] у сваім «Берлінскім дзённіку 1940—1945» узгадвала, што Сведкі Іеговы адмаўляліся дапамагаць іншым вязням удзельнічаць у палітычнай дзейнасці&lt;ref&gt;Васильчикова М. И. [http://militera.lib.ru/db/vasilchikova_mi/06.html Берлинский дневник 1940—1945] / Перевод с английского Е. Маевского, Г. Васильчикова. — М.: Журнал «Наше наследие» при участии ГФ «Полиграфресурсы», 1994. — 320 с., ил. — С. 249 (Vassiltchikov, M. Berlin Diaries 1940—1945. — New York: Random House, 1988. — 368 pp.)&lt;/ref&gt;

== Сведкі Іеговы падчас Другой сусветнай вайны ==
[[Файл:Urteil gegen Franz Zeiner.jpg|thumb|190px|Смяротны прыгавор за адмову несці ваенную службу]]

З 1936 года Сведкі Іеговы сутыкаліся з ваенным судом за адмову служыць у [[Вермахт|Вермахце]] па перакананнях. У гэты час іх звычайна накіроўвалі ў турму на 1-2 гады. З 1 верасня 1939 г. Германія пачала маштабныя баявыя дзеянні супраць Польшчы і некаторых краін Захада, і пачало дзейнічаць надзвычайнае крымінальнае права ад 17 жніўня 1938 года&lt;ref&gt;[http://de.wikisource.org/wiki/Kriegssonderstrafrechtsverordnung Verordnung über das Sonderstrafrecht im Kriege und bei besonderem Einsatz (Kriegssonderstrafrechtsverordnung)]{{ref-de}}&lt;/ref&gt;. З гэтага часу за адмову служыць у арміі прадугледжвалася [[смяротнае пакаранне]]. [[Альтэрнатыўная грамадзянская служба]] не была прадугледжана. За адмову ад нясення ваеннай службы каралі смерцю нават тых, каму стан здароўя не дазваляў служыць, у тым ліку некалькіх Сведкаў Іеговы&lt;ref&gt;[http://www.ushmm.org/wlc/ru/media_da.php?MediaId=62 Энциклопедия Холокоста: Извещение о казни Грегора Вольфарта]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ushmm.org/wlc/ru/media_oi.php?ModuleId=10005149&amp;MediaId=256 Энциклопедия Холокоста: Жертвы нацизма: Франц Вольфарт]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Смяротнага пакарання можна было пазбегнуць, [[прысяга|прысягнуўшы]] [[фюрэр]]у. Пасля гэтага мужчын накіроўвалі ў [[Штрафны батальён|штрафныя батальёны]] на самые небяспечныя ўчасткі фронта.

[[Файл:Stolperstein Konrad Brzezek.jpg|thumb|160px|Мемарыяльны камень ў памяць аб пакараным смерцю Сведке Іеговы]]

Першым пакараным смерцю стаў Аўгуст Дзікман, які быў арыштаваны гестапа ў кастрычніку 1936 г. і знаходзіўся ў Заксенхаўзене. З пачаткам вайны яму дамоў прыйшла павестка і яго жонка прынесла яе мужу ў лагер. А. Дзікман адмовіўся падпісаць дакумент і за гэта быў публічна растраляны 15 верасня 1939 года перад іншымі Сведкамі Іеговы ў лагеры&lt;ref&gt;[http://www.jwhistory.net/archiv/wrobel/pdf/wrobel-sachsenhausen1999.pdf Johannes Wrobel. Die öffentliche Hinrichtung des Zeugen Jehovas August Dickmann am 15. September 1939 im KZ Sachsenhausen: Manuskript des Vortrags anlässlich der Anbringung einer Gedenktafel an die Erschießung Dickmanns, gehalten am 18. September 1999 in der KZ-Gedenkstätte und Museum Sachsenhausen]&lt;/ref&gt;.

У 1944 г. [[рэйхсфюрэр]] [[СС]] [[Генрых Гімлер]] разглядаў магчымасць выкарыстання сістэмы поглядаў Сведкаў Іеговы для падушэння ідэй [[нацыяналізм]]а і [[патрыятызм]]а на заваяваных тэрыторыях на Усходзе ([[Рэйхскамісарыят Остланд]])&lt;ref&gt;[https://wol.jw.org/en/wol/d/r1/lp-e/301974008 Yearbook, 1974], p. 196. — Part 3 — Germany&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://wol.jw.org/en/wol/d/r1/lp-e/101993282 What Hope for an End to War?] // Awake! 1993, 4/22, p. 7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бернард Раммерсторфер. «Несломленная воля»&lt;/ref&gt;. Ён лічыў, што, як [[будызм]] і [[менаніцтва]], вучэнне Сведкаў можа зрабіць заваяваныя народы больш прыдатнымі да [[пацыфізм]]у&lt;ref&gt;Николай Климов [http://www.portal-credo.ru/site/?act=press&amp;type=list&amp;press_id=1179  Век Свидетеля. В Москве прошли две презентации биографии узника трех фашистских лагерей, 104-летнего Свидетеля Иеговы Леопольда Энглейтнера] // Портал Credo.Ru{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Але яго ідэі не былі падтрыманы кіраўніцтвам Рэйха і Сведкі Іеговы заставаліся ў лагерах да вызвалення іх арміямі Антыгітлераўскай кааліцыі&lt;ref&gt;[http://www.jwhistory.net/text/russian/sachsenhausen2005russian.htm Вилли К. Поль: «Свидетели Иеговы» как группа жертв НС — воспоминание и оценка], в: 60-летний юбилей освобождения заключённых концлагерей Заксенхаузен, Равенсбрюк и тюрьмы Бранденбург, 14 по 18 апреля 2005, 24 апреля 2005. Фонд Бранденбургских мемориалов / Stiftung Brandenburgische Gedenkstätten (Издатель), Ораниенбург 2005, с. 136—139&lt;/ref&gt;.

== Статыстыка пацярпелых ==
Згодна «Штогодніку Сведкаў Іеговы за 1974 год», за перыяд кіравання Гітлера 1687 Сведкаў былі звольнены з работы, 284 — свой бізнес, 829 — былі пазбаўлены пенсій, 129 — зямельных участкаў, 735 — уласных кватэр; каля 860 дзяцей былі адняты ў бацькоў-Сведкаў&lt;ref&gt;[https://wol.jw.org/en/wol/library/r1/lp-e/all-publications/books/yearbooks/yearbook-1974 Yearbook 1974]&lt;/ref&gt;.

З 1933 па 1945 гг. былі арыштаваны (ў турмы ці лагеры) каля 11 300 нямецкіх і замежных Сведкаў Іеговы. Больш за 2 100 паслядоўнікаў гэтай канфесіі сутыкнуліся з фінансавымі санкцыямі (штрафы, пазбаўленне пенсіі і г.д); 950 нямецкіх і 540 замежных удзельнікаў загінулі ў зняволенні ці былі пакараны смерцю&lt;ref&gt;http://www.museenkoeln.de/ns-dok_neu/homepage/JZ-NS-Verfolgung-Koeln.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090305063313/http://www.museenkoeln.de/ns-dok_neu/homepage/JZ-NS-Verfolgung-Koeln.pdf |date=5 сакавіка 2009 }}, S. 34 {{ref-de}}&lt;/ref&gt;. З гэтых 1 490 чалавек больш за 250 былі пакараны смерцю праз [[растрэл]] ці [[Гільяціна|гільяціну]] за ад ваеннай службы.&lt;ref&gt;[http://www.jwhistory.net/text/besier2003/wrobel-ns-chronik2003.htm Johannes Wrobel. ''Kurzchronik zur Verfolgung der Zeugen Jehovas (Bibelforscher) im NS-Regime'' // Gerhard Besier, Clemens Vollnhals: ''Repression und Selbstbehauptung: Die Zeugen Jehovas unter der NS- und der SED-Diktatur'' — Berlin, 2003. — S. 379]{{ref-de}}&lt;/ref&gt;.

== Ушанаванне памяці ==
Рэпрэсіі супраць Сведкаў Іеговы ў нацысцкай Германіі падрабязна асвятляюцца ў [[Мемарыяльны музей Халакоста (США)|Музеі Халакоста]] [[ЗША]], музеі канцлагера [[Асвенцім]], у лагеры Гюзен&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/ru/новости/пресс-релизы/по-регионам/австрия/концентрационные-лагеря-маутхаузен-гюзен/ В мемориальном музее бывшего концлагеря Гюзен чтится память о Свидетелях Иеговы] // Официальный сайт Свидетелей Иеговы&lt;/ref&gt; і ў Заксенхаўзене&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/ru/новости/пресс-релизы/по-регионам/германия/мемориал-заксенхаузен-чтит-память-свидетеля/ В Мемориальном комплексе Заксенхаузен чтится память Свидетеля Иеговы, казненного нацистами] // Официальный сайт Свидетелей Иеговы&lt;/ref&gt;. 21 чэрвеня 2013 г. у нямецкім горадзе Лаўтэрталь-Райхенбах адкрылі помнік М. Лібстэру, аднаму са Сведкаў, які перажыў Халакост&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/ru/новости/пресс-релизы/по-регионам/германия/памятник-свидетелю-пережившему-холокост/ В Германии открыт памятник Свидетелю, пережившему холокост] // Официальный сайт Свидетелей Иеговы&lt;/ref&gt;. У некаторых гарадах Аўстрыі памяць вязняў канцлагераў з ліку Сведкаў Іеговы была ўшанавана мемарыяльнымі дошкамі&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/ru/новости/пресс-релизы/по-регионам/австрия/герхард-штайнакер-мемориальная-доска/ Мэр района выступила на церемонии открытия мемориальной доски австрийскому Свидетелю Иеговы, казненному нацистами], [https://www.jw.org/ru/новости/пресс-релизы/по-регионам/австрия/город-чествует-свидетелей-иеговы-31-жертву-нацизма/ В австрийском городе чествуют Свидетелей Иеговы, ставших жертвами нацизма] // Официальный сайт Свидетелей Иеговы&lt;/ref&gt;. Таксама гэтай тэме прысвечаны працы даследчыкаў розных краін свету. Праводзяцца тэматычныя сустрэчы&lt;ref&gt;[https://www.jw.org/ru/новости/пресс-релизы/по-регионам/германия/памятное-мероприятие-бранденбург/ Годовщина в Бранденбурге: Свидетели Иеговы крупным планом] // Официальный сайт Свидетелей Иеговы&lt;/ref&gt;. Пра Сведкаў Іеговы ў нацысцкай Германіі зняты фільмы «Ліловыя трохкутнікі» і «Мужнасць Сведкаў Іеговы перад абліччам нацызму».

Падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі Беларусі]] 3 снежня 1941 года ў [[Бабруйск]]у быў растраляны Людвіг Брумер, салдат [[Вермахт]]а, які быў Сведкам Іеговы. Гэты мужчына хацеў пазбегнуць смяротнага пакарання за адмову ўдзельнічаць у вайсковай службе і спрабаваў служыць у медыцынскім аддзяленні нямецкай арміі, але праз некаторы час яго сумленне не дазволіла яму ўдзельнічаць у баявых дзеяннях і ён быў пакараны рашэннем ваенна-палявога суда. У родным горадзе Брумера, [[Гайдэльберг]]у, яму прысвечана мемарыяяльная дошка, як ахвяры нацызму&lt;ref&gt;[https://www.rnz.de/politik/dossier-politik/dossier-deutsche-geschichte_artikel,-Dossier-Deutsche-Geschichte-Holocaust-Gedenken-Die-Zeugen-Jehovas-wurden-lange-uebersehen-_arid,251104.html Holocaust-Gedenken: Die Zeugen Jehovas wurden lange übersehen] // Rhein-Neckar Zeitung&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Пераследаванне Сведкаў Іеговы]]
* [[Халакост]]
* [[Генацыд цыган]]
* [[Манастырскія працэсы ў Трэцім рэйху]]
* [[Гомасексуальность ў Трэцім рэйху]]
* [[Праграма ўмярцвення Т-4]]
{{зноскі}}

== Літаратура ==

=== На англійскай мове ===
* Garbe, D. [https://books.google.com/books?id=cjRiEV0CSQUC Between resistance and martyrdom: Jehovah’s Witnesses in the Third Reich] University of Wisconsin Press, 2008 ISBN 0-299-20794-3
* Christine King. ''The Nazi State and New Religions Five Case Studies in Nonconformity''. Edwin Mellen Press, 1982, ISBN 0-88946-865-6
* M. James Penton. ''Jehovah’s Witnesses and the Third Reich: Sectarian politics under persecution'', Toronto, University of Toronto Press, 2004, ISBN 0-8020-8678-0
* Reynaud, M.,Graffard, S. [https://books.google.com/books?id=GaMN7tty64MC  The Jehovah’s Witnesses and the Nazis: Persecution, Deportation, and Murder, 1933—1945]. Cooper Square Press,2001, isbn=978-0-8154-1076-8
* [https://wol.jw.org/en/wol/library/r1/lp-e/all-publications/books/yearbooks/yearbook-1974 Jehovah’s Witnesses Yearbook 1974] (Germany)

=== На нямецкай мове ===
* Garbe D. [https://web.archive.org/web/20160328013457/http://edoc.bibliothek.uni-halle.de/servlets/MCRFileNodeServlet/HALCoRe_derivate_00001644/Schr60_t.pdf  Verfolgung der Zeugen Jehovas in der NS- und in der DDR-Diktatur: Motive, Herrschaftstechniken und Widerstandsformen]. 10 Jahre Gedenkstätte ROTER OCHSE Halle (Saale). Magdeburg. Landesbeauftragter für die Unterlagen des Staatssicherheitsdienstes der ehemaligen DDR in Sachsen-Anhalt, 2006, p. 47-67
* Garbe D. [https://books.google.de/books?id=Y8SggYCYoIAC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru#v=onepage  Zwischen Widerstand und Martyrium: Die Zeugen Jehovas im «Dritten Reich»]. München, Oldenbourg, 1999, ISBN 3-486-56404-8
* Gerhard Besier, Clemens Vollnhals. ''Repression und Selbstbehauptung: Die Zeugen Jehovas unter der NS- und der SED-Diktatur: Zeitgeschichtliche Forschungen'', Band 21, Berlin, Duncker &amp; Humblot, 2003, ISBN 3-428-10605-9
* Gerald Hacke. ''«Die Zeugen Jehovas im Dritten Reich und in der DDR. Feindbild und Verfolgungspraxis»'', 1. Auflage; Verlag Vandenhoeck &amp; Ruprecht, Göttingen 2011, ISBN 978-3-525-36917-3. Schriften des Hannah-Arendt-Instituts für Totalitarismusforschung Band 41.
* Hans Hesse. ''Am mutigsten waren immer wieder die Zeugen Jehovas: Verfolgung und Widerstand der Zeugen Jehovas im Nationalsozialismus'', Bremen, Edition Temmen, 2000, ISBN 3-86108-724-3
* Hans Hesse, Jürgen Harden. ''…und wenn ich lebenslang in einem KZ bleiben müßte…: Die Zeuginnen Jehovas in den Frauenkonzentrationslagern Moringen, Lichtenburg und Ravensbrück'', Essen, Klartext, 2001, ISBN 3-88474-935-8
* Kirsten John-Stucke, Michael Krenzer, Johannes Wrobel. ''12 Jahre — 12 Schicksale. Fallbeispiele zur NS-Opfergruppe Jehovas Zeugen in Nordrhein-Westfalen 1933—1945'', Münster, [http://www.ns-gedenkstaetten.net Arbeitskreis NS-Gedenkstätten NRW e.V.], 2006 [http://www.jwhistory.net/text/pdf/nrw2006.pdf (online)]
* Bernhard Rammerstorfer. ''Nein statt Ja und Amen: Leopold Engleitner: Er ging einen anderen Weg'', Puchenau, Bernhard Rammerstorfer Verlag, 1999, ISBN 3-9500718-6-5
* Franz Zürcher. ''Kreuzzug gegen das Christentum'', Zürich — New York, Europa, 1938

=== На рускай мове ===
* Крылова Г. А. [http://www.portal-credo.ru/site/print.php?act=lib&amp;id=777 Обзор судебной практики дел по искам к «Свидетелям Иеговы»] // Портал-Credo.Ru, 28.03.2004
* Либстер, Макс. [http://www.crucibleofterror.com/excerpt.htm В горниле ужаса. Рассказ человека, прошедшего через фашистский террор] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120224151213/http://www.crucibleofterror.com/excerpt.htm |date=24 лютага 2012 }}. «Особая книга», 2007 ISBN 978-5-9797-0003-8
* [https://www.livelib.ru/book/1001436233-v-shvatke-so-lvom-vospominaniya-o-detstve-v-natsistskoj-evrope-simon-arnoldlibster В схватке со львом. Воспоминания о детстве в нацистской Европе — Симон Арнольд-Либстер] Перевод: С. Ильин. «Особая книга», 2006, ISBN 5-9797-0003-X, 2-87953-989-7
* Раммерсторфер Б. Несломленная воля. Необычайное мужество обычного человека: пер. с англ. / Бернард Раммерсторфер — М.: Особая книга, 2009. — 429 с.: ил. ISBN 978-5-9797-0007-6
* Э. Шмидт. Радость, которая всегда с тобой. Особая книга, 2009, ISBN 978-5-9797-0004-5
* Шмидт Х. Смерть приходила в понедельник. Автобиография человека, ставшего жертвой преследований за отказ служить в нацистской армии: пер. с англ. / Хорст Шмидт — М.: Особая книга, 2009. — 208 с.: ил. ISBN 978-5-9797-0005-2

== Спасылкі ==
* [https://www.jw.org/finder?srcid=share&amp;prefer=content&amp;applanguage=U&amp;locale=ru&amp;item=pub-fmo_x_VIDEO&amp;docid=1011214 Стойкие в испытаниях]
* [http://www.standhaft.org Свидетели Иеговы в Третьем рейхе] {{ref-de}}
* [http://www.standhaft.at Жизненные истории преследуемых и убитых Свидетелей Иеговы в Австрии] {{ref-de}}
* {{cite web |title=Jehovah's Witnesses |work=Categories of prisoners |lang=en |url=http://en.auschwitz.org/h/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=24&amp;Itemid=3 |publisher=[[Дзяржаўны музей Аўшвіц-Біркенау]] |accessdate=18 лютага 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141101044907/http://en.auschwitz.org/h/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=24&amp;Itemid=3 |archivedate=1 лістапада 2014 |url-status=dead }}
* {{cite web |publisher=[[World ORT]] |title=Свидетели Иеговы |work=Музыка в период Холокоста |url=http://holocaustmusic.ort.org/ru/people/jehovaha-witnesses/}}
* {{YouTube|00yugRyl834|Выступление Карла Хубмана перед Свидетелями Иеговы к годовщине освобождения из Маутхаузена}} {{ref-de}}
* {{YouTube|IT44NkNhKfc}} (Свидетельница Иеговы рассказывает, как она будучи школьницей, отказывалась делать нацистское приветствие) {{ref-de}}
* [http://www.morgenweb.de/region/bergstrasser-anzeiger/lautertal/denkmal-fur-max-liebster-eingeweiht-1.1088744 Denkmal für Max Liebster eingeweiht] {{ref-de}}
* [https://web.archive.org/web/20140810234845/http://www.echo-online.de/region/bergstrasse/kreis/Max-Liebster-als-Vorbild;art1145,4043319 Max Liebster als Vorbild] {{ref-de}}
* [https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/nazi-persecution-of-jehovahs-witnesses NAZI PERSECUTION OF JEHOVAH’S WITNESSES] // US Holocaust Memorial Museum site {{ref-en}}
[[Катэгорыя:Сведкі Іеговы]]
[[Катэгорыя:Халакост]]
[[Катэгорыя:Рэлігія ў Германіі]]
[[Катэгорыя:Трэці рэйх]]</text>
      <sha1>hay0hjkgg4dtdee8iyzomhnsc7tpret</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Святлана Аляксееўна Некіпелава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>672386</id>
    <revision>
      <id>5166134</id>
      <parentid>5046378</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8524" sha1="egm6gi7n7eb1oq7kdcecf19uwem6szf" xml:space="preserve">{{Тэатральны дзеяч}}
{{цёзкі2|Некіпелава}}
'''Святлана Аляксееўна Некіпелава''' ({{ДН|1|2|1944}}, {{МН|Бузулук||}} — {{ДС|21|1|2021}}) — беларуская актрыса.

== Біяграфія ==
Нарадзілася ў [[1944]] годзе ў горадзе Бузулук Арэнбургскай вобласці (РСФСР).

У [[1965]] годзе скончыла акцёрскі факультэт [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут|Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута]] па спецыяльнасці «Актрыса драматычнага тэатра і кіно» (курс народнага артыста БССР [[Дзмітрый Аляксеевіч Арлоў|Дзмітрыя Аляксеевіча Арлова]]).

З [[1965]] да [[1967]] года працавала ў складзе трупы [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Беларускага тэатра імя Якуба Коласа]] ў Віцебску.

З [[1967]] года і да пачатку 2010-х гадоў з’яўлялася актрысай [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Купалаўскага тэатра]] ў Мінску.

Памерла [[22 студзеня]] [[2021]] года&lt;ref&gt;https://nn.by/?c=ar&amp;i=267205&lt;/ref&gt;.

== Тэатральныя працы ==
{{div col}}
* Раечка — «Залатая карэта» [[Леанід Максімавіч Лявонаў|Л. Лявонава]]
* Сесіль — «Робін Гуд» {{нп5|Сяргей Сяргеевіч Заяіцкі|С. Заяіцкага|ru|Заяицкий, Сергей Сергеевич}}
* Ішмурза — «У ноч зацьмення месяца» {{нп5|Мустай Карым|М. Карыма|ru|Мустай Карим}}
* Ліса — «Пунсовая кветачка» І. Карнавухавай, Л. Браўсевіч
* Ліза — «Стары Новы год» М. Рошчына
* Наташа — «Памяць сэрца» [[А. Карнейчук]]а
* Света — «Удовін дом» [[А. Карнейчук]]а
* Рамонак, Беласнежка — «Беласнежка і сем гномаў» Л. Табакова, Л. Усцінава
* Люся — «Эшалон» М. Рошчына
* Зіна — «[[Трыбунал (трагікамедыя)|Трыбунал]]» [[А. Макаёнак|А. Макаёнка]]
* Дачка, Лялька — «[[Зацюканы апостал]]» [[А. Макаёнак|А. Макаёнка]]
* Святлана — «[[Таблетку пад язык]]» [[А. Макаёнак|А. Макаёнка]]
* Дачка — «Святая прастата» [[А. Макаёнак|А. Макаёнка]]
* Верачка — «Верачка» [[А. Макаёнак|А. Макаёнка]]
* Стэла — «[[Пагарэльцы (п’еса)|Пагарэльцы]]» [[А. Макаёнак|А. Макаёнка]]
* Мануэла — «[[Напісанае застаецца]]» [[Алесь Петрашкевіч|А. Петрашкевіч]]а
* Герда — «Снежная каралева» [[Я. Шварц]]а
* Марына — «Апошняе спатканне» [[А. Галін]]а
* Юлька, Зоська — «[[Ажаніцца — не журыцца]]» [[бр. Далецкіх]], [[М. Чарот]]а
* Мажэйка — «Амністыя» [[М. Матукоўскі|М. Матукоўскага]]
* Праскоўя Ілінічна — «{{нп5|Дзядзечкаў сон||ru|Дядюшкин сон}}» [[Ф. Дастаеўскі|Ф. Дастаеўскага]]
* Ніна — «Вяртанне» Н. Трапіева
* Мэры — «[[Гаральд і Мод]]» [[К. Хігінс]]а і [[Ж.-К. Кар’ер]]а
* Ала — «[[І змоўклі птушкі]]» [[І. Шамякін]]а
* Аліна — «[[Парог (п’еса)|Парог]]» [[А. Дудараў|А. Дударава]]
* Зоська — «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» [[Я. Купала|Я. Купалы]]
* Баба-Яга — «Царэўна-жабка» [[Г. Сакалова]]й
* Джэсі — «Дабранач, мама!» [[М. Норман]]а
* Місіс Пэдзі — «[[Дзіўная місіс Сэвідж]]» {{нп5|Джон Патрык (драматург)|Дж. Патрыка|ru|Патрик, Джон (драматург)}}
* Каробачка — «Чычыкаў» [[М. Гогаль|М. Гогаля]]
* Бабуля — «Снежная каралева» [[Я. Шварц]]а
* Маці — «Прыгоды Заранкі і Янкі» [[Вольга Юр’еўна Бялова|В. Бяловай]]
* Маці Ганны — «[[Сымон-музыка]]» [[Я. Колас]]а
* Жанчына — «Не мой» паводле [[А. Адамовіч]]а&lt;ref&gt;https://afisha{{Недаступная спасылка}}. tut. by/people/svyatlana_nekipelava/&lt;/ref&gt;.
{{div col end}}

== Фільмаграфія ==
{{div col}}
* [[1968]] «[[Фіціль]]», № 77 «Моцнае слова»
* [[1970]] «[[Руіны страляюць...|Руіны страляюць]]» — ''Вольга''
* [[1973]] «[[Вялікі трамплін]]»
* [[1974]] «[[Полымя (Фільм)|Полымя]]» — ''Тоня, выхавальніца''
* [[1976]] «[[Час выбраў нас]]»
* [[1980]] «[[Атланты і карыятыды]]», 8-я серыя
* [[1981]] «[[Трыбунал (Фільм)|Трыбунал]]» — ''Зіна, малодшая дачка «Калабка»''
* [[1999]] «[[Каменская]]»,1-шы сезон, Фільм 6 «Смерць і трохі кахання» фільм
* [[1999]] «[[Паскораная дапамога]]», серыя 10 «Аднадушнае рашэнне» — ''настаўніца''
* [[2002]] «[[Закон (Тэлесерыял)|Закон]]» — ''жанчына ў судзе''
* [[2007]] «[[Я сышчык]]», Фільм № 5 «Тры колеру страху»
* [[2010]] «[[Жураў (Тэлесерыял)|Жураў]]» — ''Светлалобава''
* [[2010]] «[[Каціна шчасце]]»
* [[2010]] «[[Каханне Надзеі]]»
* [[2010]] «[[Псеўданім «Албанец»]]»
* [[2011]] «[[За табой]]» — ''вахцёрка''
* [[2011]] «[[Навігатар (Тэлесерыял)|Навігатар]]», 2-я серыя «Павуцінне хлусні» — ''Клаўдзія Міхайлаўна''
* [[2011]] «[[На раздарожжы]]»
* [[2011]] «[[Пяць нявест]]» — ''бабуля Каці і Асі''
* [[2011]] «[[Сямейны дэтэктыў]]», 24-я серыя «Буйная рыба» — ''канс’ержка''
* [[2012]] «[[Зоннентау]]» — ''бабулька''
* [[2012]] «[[Адваротны бок Месяца]]» — ''Жукава''
* [[2012]] «[[Выпадковыя знаёмыя]]» — ''Аляўціна Іванаўна''
* [[2013]] «[[Выратаваць або знішчыць]]» — ''Аксана Сяргееўна Луцэнка''
* [[2014]] «[[Цімур і каманда (Фільм)]]» — ''бабуля Ліда''
* [[2015]] «[[Непадкупны]]» — ''Ангеліна Іванаўна Мілер, настаўніца''
* [[2015]] «[[Ніцая вярба]]» — ''бібліятэкар''
* [[2018]] «[[Трымайся за воблакі]]»
* [[2019]] «[[Заступнікі]]» — ''бабулька''&lt;ref&gt;https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/post/28893/works/&lt;/ref&gt;
{{div col end}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Некіпелава Святлана Аляксееўна}}
[[Катэгорыя:Асобы]]
[[Катэгорыя:Актрысы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэатра Беларусі]]
[[Катэгорыя:Кінаактрысы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэатра СССР]]
[[Катэгорыя:Кінаактрысы СССР]]</text>
      <sha1>egm6gi7n7eb1oq7kdcecf19uwem6szf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саюз актыўнай барацьбы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>675882</id>
    <revision>
      <id>5166025</id>
      <parentid>4879960</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:42:53Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5076" sha1="h3adfjap6izdp2mtgyf60san5xg0wzj" xml:space="preserve">{{Арганізацыя|назва=Саюз актыўнай барацьбы|дата_заснавання1=1939 год|дата_ліквідацыі=1939 год|цэнтр=[[Вільня]]|імя_кіраўніка1=[[Мікалай Шчорс|Мікола Шчорс]]|тып=нелегальная}}

'''«Саюз актыўнай барацьбы»''' — беларуская канспірацыйная арганізацыя нацыяналістычнага кірунку. Мела сувязі з [[Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў|Арганізацыяй украінскіх нацыяналістаў]].

== Перадумовы ==
Прыклад таго, як арганізоўваліся і змагаліся ўкраінцы-антыкамуністы, не мог не ўплываць на [[Беларускі нацыяналізм|беларускіх нацыяналістаў]]. Да таго дадалося, што ў канцы 1938 — у пачатку 1939 гадоў існавала аўтаномная, а пасля і незалежная дзяржава [[Карпацкая Украіна]]. Вядома, што група беларусаў з розных краінаў [[Еўропа|Еўропы]] ўдзельнічала ў абароне Карпацкай Украіны і, імаверна, усе яны загінулі. У гэты час польская паліцыя адзначае актывізацыю кантактаў [[Вільнюс|віленскіх]] беларусаў з [[Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў|АУН]]. Сярод іх, відаць памылкова, згадваўся паэт [[Максім Танк]].

У 1935 ці 1936 [[Мікалай Шчорс|Мікола Шчорс]] удзельнічаў ва ўкраінскім нелегальным з’ездзе ў [[Львоў|Львове]]. Гэта быў з’езд украінскага студэнцтва з розных краінаў Еўропы.  На ім Шчорс вітаў прысутных ад імя беларускіх студэнтаў. З’езд быў разагнаны польскай паліцыяй. Паводле М. Шчорса, пасля ўдзелу ў львоўскім з’ездзе яго выклікалі ў [[Дэфензіва|Дэфензіву]]. Палякі прапаноўвалі яму супрацоўніцтва, абяцалі прафесуру ва універсітэце на медыцыне. Але ён адмовіўся.

== Дзейнасць ==
У пачатку сакавіка 1939 года польская паліцыя атрымала інфармацыю, што ў Вільні ствараецца канспірацыйная беларуская маладзёвая нацыяналістычная арганізацыя «Саюз Актыўнай Барацьбы». На чале яе стаў [[Мікалай Шчорс|Мікола Шчорс]]. Імаверна, вясной 1939 года польская паліцыя «патрывожыла» Міколу Шчорса зноў. Таму «Саюз Актыўнай Барацьбы» не разгарнуў дзейнасці, бо быў на самым пачатку расканспіраваны. Ігнараванне пагрозаў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|польскіх уладаў]] магло б прывесці да арышту беларускіх нацыяналістаў.

Польская паліцыя называла «Саюз Актыўнай Барацьбы» «''новай баявой беларускай арганізацыяй''». У якасці інструктара ў яе быў прыцягнуты ўкраінскі дзеяч з АУН [[Уладзімер Дэцык]], які вучыўся ў [[Віленская школа палітычных навук|Віленскай школе палітычных навук]].

== Спасылкі ==

* {{Артыкул|загаловак=“Саюз актыўнай барацьбы” — папярэднік Беларускай Незалежніцкай Партыі?|год=2012|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=24165|выданне=[[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]]|нумар=2 (13)|мова=be-tarask|старонкі=22 — 25|archive-date=2 ліпеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702055607/https://kamunikat.org/?pubid=24165}}

[[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1939 годзе]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 1939 годзе]]
[[Катэгорыя:Антысавецкія падпольныя арганізацыі на Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі]]
[[Катэгорыя:1939 год у Вільні]]</text>
      <sha1>h3adfjap6izdp2mtgyf60san5xg0wzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Масавае забойства ў гімназіі ў Казані</title>
    <ns>0</ns>
    <id>677925</id>
    <revision>
      <id>5165953</id>
      <parentid>4922027</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39618-23</username>
        <id>171139</id>
      </contributor>
      <comment>/* Асоба нападніка */ у беларускай мове няма рускай лiтары &quot;и&quot;</comment>
      <origin>5165953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18715" sha1="fzn12sojt0tn4rynobsmqxx6rxzfpk3" xml:space="preserve">{{Тэрарыстычная атака
 | Назва = Стральба ў гімназіі №175
 | Канфлікт = 
 | Выява = Kazan school attack.jpg
 | Памер выявы = 
 | Подпіс = Байцы спецназа [[ФСБ]] заходзяць у будынак гімназіі № 175 пасля інцыдэнту.
 | Спосаб нападу = стральба, выбух
 | Месца нападу =Вуліца Джаўдата Файзі, 8, [[Казань]], [[Рэспубліка Татарстан]], [[Расія]]
 | Каардынаты = 
 | Мэта нападу = 
 | Дата = [[11 мая]] [[2021]]
 | Час = 09:20 — 9:34
 | Лік закладнікаў = 
 | Закладнікі = 
 | Загінулыя = 9&lt;ref name=tass-9-official&gt;{{cite news|title=Число погибших в результате стрельбы в школе в Казани возросло до девяти|url=https://tass.ru/proisshestviya/11343113|website=tass.ru|date=2021-05-11 15:10|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;
 | Параненыя = 32&lt;ref name=tass32&gt;{{cite news|title=В результате стрельбы в школе в Казани пострадали 32 человека|url=https://tass.ru/proisshestviya/11338823|accessdate=2021-05-11|publisher=ТАСС|date=2021-05-11 11:07}}&lt;/ref&gt;
 | Колькасць тэрарыстаў = 1&lt;ref name=tass11338619&gt;{{cite web|title=Что известно о стрельбе в школе в Казани|url=https://tass.ru/proisshestviya/11338619|publisher=ТАСС|date=2021-05-11 13:06|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;
 | Тэрарысты = 
 | Колькасць забойстваў = 
 | Забойцы = 
 | Арганізатары = 
 | Від арганізацыі = 
 | Падазраваныя = 
 | Зброя = гладкаствольная стрэльба [[Hatsan Escort]]&lt;ref name=interfax-firearm&gt;{{cite news|title=Стрелявший в казанской школе получил разрешение на оружие 28 апреля|url=https://www.interfax.ru/russia/765379|accessdate=2021-05-11|publisher=Интерфакс|date=11 мая 2021  12:21}}&lt;/ref&gt;, самаробная бомба
 | Пакаранне = 
}}
'''Стральба ў гімназіі №175''' — масавае забойства, якое адбылося [[11 мая]] [[2021]] года ў горадзе [[Казань]] ([[Татарстан]], [[Расія]]). У выніку страляніны загінулі 9 чалавек&lt;ref name=tass-9-official/&gt;, 32 пацярпелі&lt;ref name=tass32/&gt;. Нападнік быў затрыманы&lt;ref name=tass32/&gt;.

== Ход падзей ==
Каля 10 гадзін раніцы з’явіліся паведамленні аб стральбе ў гімназіі №175 горада Казань&lt;ref&gt;[https://www.interfax.ru/russia/765350 Ученик устроил стрельбу в казанской школе], Интерфакс, 11 мая 2021 10:04&lt;/ref&gt;. Паводле даных крыніцы [[ТАСС]], стральба пачалася ў 9:20, а ў 9:25 паступіў сігнал з трывожнай кнопкі. На той момант у гімназіі знаходзілася больш за 700 дзяцей і каля 70 педагогаў і супрацоўнікаў&lt;ref name=tass32/&gt;. На месца здарэння прыбылі супрацоўнікі [[Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі|Расгвардыі]], якія эвакуіравалі вучняў і работнікаў гімназіі&lt;ref name=kommersant-online&gt;{{cite news|title=При нападении на школу в Казани погибли восемь человек. Онлайн-трансляция “Ъ”|url=https://www.kommersant.ru/doc/4803006|website=Коммерсантъ|date=2021-05-11|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;.
Каля 11 гадзін да гімназіі прыехаў прэзідэнт Рэспублікі Татарстан [[Рустам Нургаліевіч Мініханаў|Рустам Мініханаў]]&lt;ref name=kommersant-online/&gt;.
У 11 гадзін прэс-служба [[Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі|МУС Расіі]] паведаміла аб затрыманні нападніка і ўвядзенні рэжыму контртэрарыстычнай аперацыі&lt;ref&gt;{{cite news|title=Официальная информация|url=https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/24172788/|publisher=МВД России|date=2021-05-11 11:00|accessdate=2021-05-11|archive-date=11 мая 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511090558/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/24172788/|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/24172788/ |accessdate=13 кастрычніка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210511090558/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/24172788/ |archivedate=11 мая 2021 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/24172788/ |accessdate=13 кастрычніка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210511090558/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/24172788/ |archivedate=11 мая 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=В Казани введен режим контртеррористической операции|url=https://www.interfax.ru/russia/765371|website=Interfax.ru|date=2021-05-11 11:15|accessdate=2021-05-11|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

Распачата [[крымінальная справа]] па артыкуле 105 [[Крымінальны кодэкс Расійскай Федэрацыі|КК РФ]] ч. 2 (забойства двух або больш асоб агульнанебяспечным спосабам)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Александр Бастрыкин поручил передать в центральный аппарат уголовное дело о нападении на школу в Казани, в результате которого погибли люди|url=https://sledcom.ru/news/item/1568184/|publisher=Следственный комитет Российской Федерации|date=2021-05-11 12:06|accessdate=2021-05-11}} ([https://www.youtube.com/embed/qh4Ja6wEupA])&lt;/ref&gt;.

12 мая быў абвешчаны днём жалобы ў памяць аб ахвярах масавага забойства&lt;ref&gt;{{cite news|title=В Татарстане 12 мая объявлен днём траура — Реальное время|url=https://realnoevremya.ru/news/212116-v-tatarstane-12-maya-obyavlen-dnem-traura|website=realnoevremya.ru|date=11:51, 11.05.2021|accessdate=2021-05-11|lang=ru}} {{Cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/212116-v-tatarstane-12-maya-obyavlen-dnem-traura |title=Архіўная копія |access-date=11 мая 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210511133822/https://realnoevremya.ru/news/212116-v-tatarstane-12-maya-obyavlen-dnem-traura |archivedate=11 мая 2021 |url-status= }}&lt;/ref&gt;.

== Асоба нападніка ==
Нападаючы (Ільназ Галявіеў) быў затрыманы&lt;ref&gt;{{cite news|title=В МВД подтвердили задержание одного из напавших на школу в Казани|url=https://tass.ru/proisshestviya/11339521|website=ТАСС|date=2021-05-11  11:17|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=В МВД подтвердили задержание террориста, напавшего на гимназию в Казани|url=https://rg.ru/2021/05/11/v-mvd-podtverdili-zaderzhanie-terrorista-napavshego-na-gimnaziiu-v-kazani.html|website=Российская газета|date=11.05.2021 11:33|accessdate=2021-05-11|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. СМІ паведамлялі, што падазраваны скончыў гэтую гімназію ў 2018 годзе, пасля чаго навучаўся ў каледжы універсітэта «ТЫСБІ»&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/4803089 Что известно о казанском стрелке] — «Коммерсантъ» от 11.05.2021, 12:46&lt;/ref&gt;. Прэзідэнт Рустам Мініханаў паведаміў, што злачынцу было 19 гадоў, і ў яго афіцыйна была зарэгістравана зброя&lt;ref&gt;{{cite news|title=Глава Татарстана рассказал, что известно о нападавшем на школу Казани|url=https://rg.ru/2021/05/11/reg-pfo/glava-tatarstana-rasskazal-chto-izvestno-o-napadavshem-na-shkolu-kazani.html|website=Российская газета|date=2021-05-11 11:24|accessdate=2021-05-11|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Дэпутат Дзяржаўнай думы Аляксандр Хінштэйн паведаміў, што падазраваны атрымаў дазвол на захоўванне зброі 28 красавіка, за 13 дзён да нападу&lt;ref name=interfax-firearm/&gt;.

Пасля затрымання падазраванага даставілі ў аддзел паліцыі і прывязалі з аголеным торсам да кратаў камеры — мяркуючы па апублікаваным у сетцы відэа, супакойвацца ён не збіраўся і аб зробленым не шкадаваў, заявіўшы&lt;ref&gt;https://ria.ru/20210511/ubiystvo-1731791471.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/russian/news-57068258&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/europe/nine-killed-school-shooting-russia-four-hospital-ria-2021-05-11/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.kommersant.ru/amp/4803171&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rbc.ru/society/11/05/2021/609a54249a794720634de06a&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|Месяцы два таму я ўсвядоміў сябе Богам. А летам у мне пачаў абуджацца монстр. Я заўсёды ўсіх ненавідзеў і яшчэ больш зненавідзеў. Ніхто мне не сказаў, я сам зразумеў.}}
З’яўляліся паведамленні аб ліквідацыі другога падазраванага&lt;ref&gt;{{cite news|title=Второго участника нападения на школу в Казани ликвидировали|url=https://tass.ru/proisshestviya/11339271|website=tass.ru|date=2021-05-11  11:11|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;, аднак МУС Татарстана абвергла наяўнасць саўдзельнікаў у нападніка&lt;ref&gt;[https://www.gazeta.ru/social/news/2021/05/11/n_15963932.shtml МВД: пособников у напавших на школу в Казани не было] — Газета.ру, 11.05.2021 11:52; [https://www.e1.ru/text/incidents/2021/05/11/69908486/ E1]&lt;/ref&gt;.

13 красавіка 2023 года Галявіеў прысуджаны да пажыццёвага зняволення&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/russia/895774|title=Застреливший девять человек в гимназии в Казани приговорен к пожизненному сроку|website=Interfax.ru|access-date=2023-04-13|archive-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413085707/https://www.interfax.ru/russia/895774|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2023/04/13/galyavv/|title=Устроивший стрельбу в школе Казани Галявиев получил пожизненный срок|website=Lenta.RU|access-date=2023-04-13|archive-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413183752/https://lenta.ru/news/2023/04/13/galyavv/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Загінулыя і параненыя ==
На месцы стральбы загінулі 8 чалавек&lt;ref name=kommersant-online/&gt;&lt;ref name=tass-8-official&gt;{{cite news|title=Власти Татарстана сообщили о восьми погибших при стрельбе в казанской школе|url=https://tass.ru/proisshestviya/11339755|website=tass.ru|date=2021-05-11 11:36|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt; (7 вучняў гімназіі&lt;ref&gt;{{Cite news|lang=ru|url=https://ria.ru/20210511/tatarstan-1731737793.html|title=Глава Татарстана прокомментировал ситуацию после стрельбы в школе|website=РИА Новости|date=20210511T1112|access-date=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;, адна настаўніца), пазней колькасць загінуўшых узрасла да 9&lt;ref name=tass-9-official/&gt;. Па стане на 11 мая было шпіталізавана 3 дарослых і 18 дзяцей, з іх 6 параненых знаходзіліся ў рэанімацыі ў вельмі цяжкім стане&lt;ref name=kommersant-online/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Шесть детей, пострадавших при стрельбе в школе в Казани, находятся в реанимации|url=https://tass.ru/proisshestviya/11339895|website=tass.ru|date=2021-05-11 11:45|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Шесть раненых при стрельбе в школе в Казани детей находятся в крайне тяжелом состоянии|url=https://tass.ru/proisshestviya/11340343|website=tass.ru|date=2021-05-11 12:13|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;.

== Заканадаўчыя ініцыятывы ==
[[Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Пуцін]] выказаў спачуванні сваякам загінуўшых і загадаў ураду зрабіць больш жорсткімі законы аб зброі ў краіне&lt;ref&gt;{{Cite news|lang=en|url=https://www.npr.org/2021/05/11/995777095/at-least-8-dead-in-school-shooting-in-russia|title=At Least 9 Dead In School Shooting In Russia|website=NPR.org|access-date=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;. [[Васіль Іванавіч Піскароў|Васіль Піскароў]], старшыня Камітэта Дзяржаўнай Думы па бяспецы і супрацьдзеянні карупцыі, заявіў, што законапраект аб узмацненні жорсткасці абмежаванняў на атрыманне ліцэнзіі на зброю будзе разгледжаны 12 мая&lt;ref name=законопроект&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/4803006 При нападении на школу в Казани погибли девять человек], Коммерсантъ, 11 мая 2021&lt;/ref&gt;.

Сакратар генсавета «[[Адзіная Расія|Адзінай Расіі]]» [[Андрэй Анатольевіч Турчак|Андрэй Турчак]] падкрэсліў неабходнасць зрабіць больш жорсткім заканадаўства аб незаконным абароце зброі і знайсці больш эфектыўныя падыходы да абароны школ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tass.ru/obschestvo/11341877|title=«Единая Россия» считает необходимым ужесточить законодательство в сфере оборота оружия|website=ТАСС|accessdate=2021-05-11|date=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;.

[[Упаўнаважаны па правах чалавека ў Расійскай Федэрацыі|Упаўнаважаны па правах чалавека]] [[Таццяна Мікалаеўна Маскалькова|Таццяна Маскалькова]] прапанавала павысіць узрост атрымання зброі да 21 года&lt;ref name=законопроект/&gt;. Падобная прапанова таксама ўносілася ў 2018 годзе&lt;ref&gt;[https://www.pnp.ru/social/vozrast-na-pravo-priobreteniya-oruzhiya-predlozheno-uvelichit-do-21-goda.html Возраст на право приобретения оружия предложено увеличить до 21 года], 2019; [https://meduza.io/feature/2021/05/11/posle-massovogo-ubiystva-v-tehnikume-v-kerchi-v-2018-godu-vlasti-uzhe-obeschali-uzhestochit-pravila-oborota-oruzhiya После массового убийства в техникуме в Керчи в 2018 году власти уже обещали ужесточить правила оборота оружия В итоге их решили даже смягчить «для соблюдения баланса интересов»], 2021. [https://sozd.duma.gov.ru/bill/594512-7 проект 594512-7] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210512071729/https://sozd.duma.gov.ru/bill/594512-7 |date=12 мая 2021 }}, [https://sozd.duma.gov.ru/bill/602027-7 проект 602027-7] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210512060216/https://sozd.duma.gov.ru/bill/602027-7 |date=12 мая 2021 }}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Масавае забойства ў Пермскім дзяржаўным універсітэце|Масавае забойства ў Пермі]]
* [[Масавае забойства ў Керчы]]

== Зноскі ==
{{Reflist|2}}

== Спасылкі ==
* [https://tass.ru/proisshestviya/11338829 Стрельба в школе в Казани. Онлайн] // ТАСС, 11 мая 2021
* [https://tass.ru/tag/strelba-v-shkole-v-kazani Новости ТАСС: Стрельба в школе в Казани]
* [https://www.kommersant.ru/doc/4803078 Стрельба в гимназии в Казани. Главное] // Коммерсант, 11 мая 2021
* [https://meduza.io/feature/2021/05/11/v-kazani-otkryli-strelbu-v-shkole-pogibli-vosem-shkolnikov-i-uchitel В Казани открыли стрельбу в школе. По данным властей, восемь человек погибли, нападавший задержан] // Медуза, 11 мая 2021
{{Commons|Category:Shooting in Kazan (2021)}}

[[Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Расіі]]
[[Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2021 годзе]]
[[Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2021 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 11 мая]]
[[Катэгорыя:Май 2021 года]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Казані]]
[[Катэгорыя:2021 год у Расіі]]</text>
      <sha1>fzn12sojt0tn4rynobsmqxx6rxzfpk3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165954</id>
      <parentid>5165953</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>153639</id>
      </contributor>
      <comment>выдалена адсочванне AMP з URL-адрасоў ([[:m:User:KiranBOT/AMP|падрабязнасці]]) ([[User talk:Usernamekiran|паведаміць пра памылку]]) v2.2.9s</comment>
      <origin>5165954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18715" sha1="mbu0r8i9apho8gdl2xsclvvc3i49na0" xml:space="preserve">{{Тэрарыстычная атака
 | Назва = Стральба ў гімназіі №175
 | Канфлікт = 
 | Выява = Kazan school attack.jpg
 | Памер выявы = 
 | Подпіс = Байцы спецназа [[ФСБ]] заходзяць у будынак гімназіі № 175 пасля інцыдэнту.
 | Спосаб нападу = стральба, выбух
 | Месца нападу =Вуліца Джаўдата Файзі, 8, [[Казань]], [[Рэспубліка Татарстан]], [[Расія]]
 | Каардынаты = 
 | Мэта нападу = 
 | Дата = [[11 мая]] [[2021]]
 | Час = 09:20 — 9:34
 | Лік закладнікаў = 
 | Закладнікі = 
 | Загінулыя = 9&lt;ref name=tass-9-official&gt;{{cite news|title=Число погибших в результате стрельбы в школе в Казани возросло до девяти|url=https://tass.ru/proisshestviya/11343113|website=tass.ru|date=2021-05-11 15:10|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;
 | Параненыя = 32&lt;ref name=tass32&gt;{{cite news|title=В результате стрельбы в школе в Казани пострадали 32 человека|url=https://tass.ru/proisshestviya/11338823|accessdate=2021-05-11|publisher=ТАСС|date=2021-05-11 11:07}}&lt;/ref&gt;
 | Колькасць тэрарыстаў = 1&lt;ref name=tass11338619&gt;{{cite web|title=Что известно о стрельбе в школе в Казани|url=https://tass.ru/proisshestviya/11338619|publisher=ТАСС|date=2021-05-11 13:06|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;
 | Тэрарысты = 
 | Колькасць забойстваў = 
 | Забойцы = 
 | Арганізатары = 
 | Від арганізацыі = 
 | Падазраваныя = 
 | Зброя = гладкаствольная стрэльба [[Hatsan Escort]]&lt;ref name=interfax-firearm&gt;{{cite news|title=Стрелявший в казанской школе получил разрешение на оружие 28 апреля|url=https://www.interfax.ru/russia/765379|accessdate=2021-05-11|publisher=Интерфакс|date=11 мая 2021  12:21}}&lt;/ref&gt;, самаробная бомба
 | Пакаранне = 
}}
'''Стральба ў гімназіі №175''' — масавае забойства, якое адбылося [[11 мая]] [[2021]] года ў горадзе [[Казань]] ([[Татарстан]], [[Расія]]). У выніку страляніны загінулі 9 чалавек&lt;ref name=tass-9-official/&gt;, 32 пацярпелі&lt;ref name=tass32/&gt;. Нападнік быў затрыманы&lt;ref name=tass32/&gt;.

== Ход падзей ==
Каля 10 гадзін раніцы з’явіліся паведамленні аб стральбе ў гімназіі №175 горада Казань&lt;ref&gt;[https://www.interfax.ru/russia/765350 Ученик устроил стрельбу в казанской школе], Интерфакс, 11 мая 2021 10:04&lt;/ref&gt;. Паводле даных крыніцы [[ТАСС]], стральба пачалася ў 9:20, а ў 9:25 паступіў сігнал з трывожнай кнопкі. На той момант у гімназіі знаходзілася больш за 700 дзяцей і каля 70 педагогаў і супрацоўнікаў&lt;ref name=tass32/&gt;. На месца здарэння прыбылі супрацоўнікі [[Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі|Расгвардыі]], якія эвакуіравалі вучняў і работнікаў гімназіі&lt;ref name=kommersant-online&gt;{{cite news|title=При нападении на школу в Казани погибли восемь человек. Онлайн-трансляция “Ъ”|url=https://www.kommersant.ru/doc/4803006|website=Коммерсантъ|date=2021-05-11|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;.
Каля 11 гадзін да гімназіі прыехаў прэзідэнт Рэспублікі Татарстан [[Рустам Нургаліевіч Мініханаў|Рустам Мініханаў]]&lt;ref name=kommersant-online/&gt;.
У 11 гадзін прэс-служба [[Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі|МУС Расіі]] паведаміла аб затрыманні нападніка і ўвядзенні рэжыму контртэрарыстычнай аперацыі&lt;ref&gt;{{cite news|title=Официальная информация|url=https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/24172788/|publisher=МВД России|date=2021-05-11 11:00|accessdate=2021-05-11|archive-date=11 мая 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511090558/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/24172788/|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/24172788/ |accessdate=13 кастрычніка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210511090558/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/24172788/ |archivedate=11 мая 2021 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/24172788/ |accessdate=13 кастрычніка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210511090558/https://xn--b1aew.xn--p1ai/news/item/24172788/ |archivedate=11 мая 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=В Казани введен режим контртеррористической операции|url=https://www.interfax.ru/russia/765371|website=Interfax.ru|date=2021-05-11 11:15|accessdate=2021-05-11|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

Распачата [[крымінальная справа]] па артыкуле 105 [[Крымінальны кодэкс Расійскай Федэрацыі|КК РФ]] ч. 2 (забойства двух або больш асоб агульнанебяспечным спосабам)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Александр Бастрыкин поручил передать в центральный аппарат уголовное дело о нападении на школу в Казани, в результате которого погибли люди|url=https://sledcom.ru/news/item/1568184/|publisher=Следственный комитет Российской Федерации|date=2021-05-11 12:06|accessdate=2021-05-11}} ([https://www.youtube.com/embed/qh4Ja6wEupA])&lt;/ref&gt;.

12 мая быў абвешчаны днём жалобы ў памяць аб ахвярах масавага забойства&lt;ref&gt;{{cite news|title=В Татарстане 12 мая объявлен днём траура — Реальное время|url=https://realnoevremya.ru/news/212116-v-tatarstane-12-maya-obyavlen-dnem-traura|website=realnoevremya.ru|date=11:51, 11.05.2021|accessdate=2021-05-11|lang=ru}} {{Cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/212116-v-tatarstane-12-maya-obyavlen-dnem-traura |title=Архіўная копія |access-date=11 мая 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210511133822/https://realnoevremya.ru/news/212116-v-tatarstane-12-maya-obyavlen-dnem-traura |archivedate=11 мая 2021 |url-status= }}&lt;/ref&gt;.

== Асоба нападніка ==
Нападаючы (Ільназ Галявіеў) быў затрыманы&lt;ref&gt;{{cite news|title=В МВД подтвердили задержание одного из напавших на школу в Казани|url=https://tass.ru/proisshestviya/11339521|website=ТАСС|date=2021-05-11  11:17|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=В МВД подтвердили задержание террориста, напавшего на гимназию в Казани|url=https://rg.ru/2021/05/11/v-mvd-podtverdili-zaderzhanie-terrorista-napavshego-na-gimnaziiu-v-kazani.html|website=Российская газета|date=11.05.2021 11:33|accessdate=2021-05-11|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. СМІ паведамлялі, што падазраваны скончыў гэтую гімназію ў 2018 годзе, пасля чаго навучаўся ў каледжы універсітэта «ТЫСБІ»&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/4803089 Что известно о казанском стрелке] — «Коммерсантъ» от 11.05.2021, 12:46&lt;/ref&gt;. Прэзідэнт Рустам Мініханаў паведаміў, што злачынцу было 19 гадоў, і ў яго афіцыйна была зарэгістравана зброя&lt;ref&gt;{{cite news|title=Глава Татарстана рассказал, что известно о нападавшем на школу Казани|url=https://rg.ru/2021/05/11/reg-pfo/glava-tatarstana-rasskazal-chto-izvestno-o-napadavshem-na-shkolu-kazani.html|website=Российская газета|date=2021-05-11 11:24|accessdate=2021-05-11|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Дэпутат Дзяржаўнай думы Аляксандр Хінштэйн паведаміў, што падазраваны атрымаў дазвол на захоўванне зброі 28 красавіка, за 13 дзён да нападу&lt;ref name=interfax-firearm/&gt;.

Пасля затрымання падазраванага даставілі ў аддзел паліцыі і прывязалі з аголеным торсам да кратаў камеры — мяркуючы па апублікаваным у сетцы відэа, супакойвацца ён не збіраўся і аб зробленым не шкадаваў, заявіўшы&lt;ref&gt;https://ria.ru/20210511/ubiystvo-1731791471.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/russian/news-57068258&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/europe/nine-killed-school-shooting-russia-four-hospital-ria-2021-05-11/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.kommersant.ru/doc/4803171&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rbc.ru/society/11/05/2021/609a54249a794720634de06a&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|Месяцы два таму я ўсвядоміў сябе Богам. А летам у мне пачаў абуджацца монстр. Я заўсёды ўсіх ненавідзеў і яшчэ больш зненавідзеў. Ніхто мне не сказаў, я сам зразумеў.}}
З’яўляліся паведамленні аб ліквідацыі другога падазраванага&lt;ref&gt;{{cite news|title=Второго участника нападения на школу в Казани ликвидировали|url=https://tass.ru/proisshestviya/11339271|website=tass.ru|date=2021-05-11  11:11|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;, аднак МУС Татарстана абвергла наяўнасць саўдзельнікаў у нападніка&lt;ref&gt;[https://www.gazeta.ru/social/news/2021/05/11/n_15963932.shtml МВД: пособников у напавших на школу в Казани не было] — Газета.ру, 11.05.2021 11:52; [https://www.e1.ru/text/incidents/2021/05/11/69908486/ E1]&lt;/ref&gt;.

13 красавіка 2023 года Галявіеў прысуджаны да пажыццёвага зняволення&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/russia/895774|title=Застреливший девять человек в гимназии в Казани приговорен к пожизненному сроку|website=Interfax.ru|access-date=2023-04-13|archive-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413085707/https://www.interfax.ru/russia/895774|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2023/04/13/galyavv/|title=Устроивший стрельбу в школе Казани Галявиев получил пожизненный срок|website=Lenta.RU|access-date=2023-04-13|archive-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413183752/https://lenta.ru/news/2023/04/13/galyavv/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Загінулыя і параненыя ==
На месцы стральбы загінулі 8 чалавек&lt;ref name=kommersant-online/&gt;&lt;ref name=tass-8-official&gt;{{cite news|title=Власти Татарстана сообщили о восьми погибших при стрельбе в казанской школе|url=https://tass.ru/proisshestviya/11339755|website=tass.ru|date=2021-05-11 11:36|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt; (7 вучняў гімназіі&lt;ref&gt;{{Cite news|lang=ru|url=https://ria.ru/20210511/tatarstan-1731737793.html|title=Глава Татарстана прокомментировал ситуацию после стрельбы в школе|website=РИА Новости|date=20210511T1112|access-date=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;, адна настаўніца), пазней колькасць загінуўшых узрасла да 9&lt;ref name=tass-9-official/&gt;. Па стане на 11 мая было шпіталізавана 3 дарослых і 18 дзяцей, з іх 6 параненых знаходзіліся ў рэанімацыі ў вельмі цяжкім стане&lt;ref name=kommersant-online/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Шесть детей, пострадавших при стрельбе в школе в Казани, находятся в реанимации|url=https://tass.ru/proisshestviya/11339895|website=tass.ru|date=2021-05-11 11:45|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Шесть раненых при стрельбе в школе в Казани детей находятся в крайне тяжелом состоянии|url=https://tass.ru/proisshestviya/11340343|website=tass.ru|date=2021-05-11 12:13|accessdate=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;.

== Заканадаўчыя ініцыятывы ==
[[Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Пуцін]] выказаў спачуванні сваякам загінуўшых і загадаў ураду зрабіць больш жорсткімі законы аб зброі ў краіне&lt;ref&gt;{{Cite news|lang=en|url=https://www.npr.org/2021/05/11/995777095/at-least-8-dead-in-school-shooting-in-russia|title=At Least 9 Dead In School Shooting In Russia|website=NPR.org|access-date=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;. [[Васіль Іванавіч Піскароў|Васіль Піскароў]], старшыня Камітэта Дзяржаўнай Думы па бяспецы і супрацьдзеянні карупцыі, заявіў, што законапраект аб узмацненні жорсткасці абмежаванняў на атрыманне ліцэнзіі на зброю будзе разгледжаны 12 мая&lt;ref name=законопроект&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/4803006 При нападении на школу в Казани погибли девять человек], Коммерсантъ, 11 мая 2021&lt;/ref&gt;.

Сакратар генсавета «[[Адзіная Расія|Адзінай Расіі]]» [[Андрэй Анатольевіч Турчак|Андрэй Турчак]] падкрэсліў неабходнасць зрабіць больш жорсткім заканадаўства аб незаконным абароце зброі і знайсці больш эфектыўныя падыходы да абароны школ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tass.ru/obschestvo/11341877|title=«Единая Россия» считает необходимым ужесточить законодательство в сфере оборота оружия|website=ТАСС|accessdate=2021-05-11|date=2021-05-11}}&lt;/ref&gt;.

[[Упаўнаважаны па правах чалавека ў Расійскай Федэрацыі|Упаўнаважаны па правах чалавека]] [[Таццяна Мікалаеўна Маскалькова|Таццяна Маскалькова]] прапанавала павысіць узрост атрымання зброі да 21 года&lt;ref name=законопроект/&gt;. Падобная прапанова таксама ўносілася ў 2018 годзе&lt;ref&gt;[https://www.pnp.ru/social/vozrast-na-pravo-priobreteniya-oruzhiya-predlozheno-uvelichit-do-21-goda.html Возраст на право приобретения оружия предложено увеличить до 21 года], 2019; [https://meduza.io/feature/2021/05/11/posle-massovogo-ubiystva-v-tehnikume-v-kerchi-v-2018-godu-vlasti-uzhe-obeschali-uzhestochit-pravila-oborota-oruzhiya После массового убийства в техникуме в Керчи в 2018 году власти уже обещали ужесточить правила оборота оружия В итоге их решили даже смягчить «для соблюдения баланса интересов»], 2021. [https://sozd.duma.gov.ru/bill/594512-7 проект 594512-7] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210512071729/https://sozd.duma.gov.ru/bill/594512-7 |date=12 мая 2021 }}, [https://sozd.duma.gov.ru/bill/602027-7 проект 602027-7] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210512060216/https://sozd.duma.gov.ru/bill/602027-7 |date=12 мая 2021 }}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Масавае забойства ў Пермскім дзяржаўным універсітэце|Масавае забойства ў Пермі]]
* [[Масавае забойства ў Керчы]]

== Зноскі ==
{{Reflist|2}}

== Спасылкі ==
* [https://tass.ru/proisshestviya/11338829 Стрельба в школе в Казани. Онлайн] // ТАСС, 11 мая 2021
* [https://tass.ru/tag/strelba-v-shkole-v-kazani Новости ТАСС: Стрельба в школе в Казани]
* [https://www.kommersant.ru/doc/4803078 Стрельба в гимназии в Казани. Главное] // Коммерсант, 11 мая 2021
* [https://meduza.io/feature/2021/05/11/v-kazani-otkryli-strelbu-v-shkole-pogibli-vosem-shkolnikov-i-uchitel В Казани открыли стрельбу в школе. По данным властей, восемь человек погибли, нападавший задержан] // Медуза, 11 мая 2021
{{Commons|Category:Shooting in Kazan (2021)}}

[[Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Расіі]]
[[Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2021 годзе]]
[[Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2021 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 11 мая]]
[[Катэгорыя:Май 2021 года]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Казані]]
[[Катэгорыя:2021 год у Расіі]]</text>
      <sha1>mbu0r8i9apho8gdl2xsclvvc3i49na0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пулкаўская абсерваторыя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>686451</id>
    <revision>
      <id>5165958</id>
      <parentid>4742000</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5165958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5156" sha1="nr3ds28mper6c9grl38dqbtivk9uzvc" xml:space="preserve">{{Абсерваторыя
 |Назва          = Пулкаўская абсерваторыя
 |Выява       = Pulkovo observatory 2004.jpg
 |Апісанне          = Галоўны будынак Пулкаўскай абсерваторыі
 |Арыгінал_назвы = {{lang-ru|Главная (Пулковская) астрономическая обсерватория Российской академии наук}}
 |Тып               = [[астранамічная абсерваторыя]]
 |Код               = 084
 |Размяшчэнне      = [[Пулкаўскія вышыні]] ([[Пулкаўская гара]]), [[Расія]]
 |Каардынаты        = {{coord|59|46|18.52|N|30|19|33.77|E|type:landmark_region:RU|display = title,inline}}
 |Вышыня            = 75 м
 |Надвор'е            = 
 |Дата_адкрыцця     = [[1839]]
 |Дата_зачынення     =
 |Сайт              = http://www.gaoran.ru/
 |Тэлескоп_1_імя    = 
 |Тэлескоп_1_тып    = 
 |Тэлескоп_2_імя    = 
 |Тэлескоп_2_тып    = 
 |Тэлескоп_3_імя    = 
 |Тэлескоп_3_тып    = 
}}
'''Пулкаўская абсерваторыя''' або '''Галоўная астранамічная абсерваторыя РАН''' ('''ГАА РАН''') — асноўная астранамічная абсерваторыя [[Расійская акадэмія навук|Расійскай акадэміі навук]]. Адкрыта 7 (19) жніўня 1839 года. Размяшчаецца за 19 км на поўдзень ад цэнтра [[Санкт-Пецярбург]]а на мясцовасці Пулкава на [[Пулкаўскія вышыні|Пулкаўскіх вышынях]].

Навуковая дзейнасць абсерваторыі ахоплівае практычна ўсе прыярытэтныя напрамкі фундаментальных даследаванняў сучаснай астраноміі: [[нябесная механіка]] і зорная дынаміка, [[астраметрыя]] (геаметрычныя і кінематычныя параметры Сусвету), [[Сонца]] і сонечна-зямныя сувязі, фізіка і эвалюцыя зорак, пазагалактычная астраномія, апаратура і методыка астранамічных назіранняў.

У штаце абсерваторыі, станам на 2018 год, было 282 чалавекі, у тым ліку 100 навуковых супрацоўнікаў, з іх 43 кандыдата і 27 дактароў навук.

У абсерваторыі ёсць адна дзеючая назіральная станцыя — Кіславодская горная астранамічная станцыя, а таксама два тэлескопы, якія працуюць на тэрыторыі іншых астранамічных абсерваторый: метровы тэлескоп АЗТ-24 (вытворчасць ЛОМО, Санкт-Пецярбург), усталяваны на назіральнай станцыі Кампа-імператарэ, якая належыць Рымскай абсерваторыі, і 40-сантыметровы тэлескоп MEADE LX-200, усталяваны на тэрыторыі абсерваторыі «Светлае», якая належыць Інстытуту прыкладной астраноміі РАН.

З 1990 года абсерваторыя ўваходзіць у склад ахоўнага ЮНЕСКА аб’екта «[[Гістарычны цэнтр Санкт-Пецярбурга і звязаныя з ім комплексы помнікаў]]», у тым ліку, могілкі Пулкаўскай абсерваторыі. Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі № 275 ад 2 красавіка 1997 года Пулкаўская абсерваторыя ўключана ў Дзяржаўны звод асабліва каштоўных аб’ектаў культурнай спадчыны народаў Расійскай Федэрацыі.

== Літаратура ==
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі Расіі]]
[[Катэгорыя:Аб’екты культурнай спадчыны Расіі]]
[[Катэгорыя:Помнікі архітэктуры Санкт-Пецярбурга]]
[[Катэгорыя:Славутасці Санкт-Пецярбурга]]
[[Катэгорыя:Інстытуты РАН]]</text>
      <sha1>nr3ds28mper6c9grl38dqbtivk9uzvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Святлана Міхайлаўна Лясовіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>695586</id>
    <revision>
      <id>5166138</id>
      <parentid>5090761</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T03:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5171" sha1="iiqmycm6qbs7zxzu99vvu0zkjz7pebc" xml:space="preserve">{{Навуковец 
|Навуковы кіраўнік    = [[Юрый Міхайлавіч Бабіч]]
}}
'''Святлана Міхайлаўна Лясовіч''' ({{ВДП}}) — [[Беларусь|беларуская]] [[філолаг]], [[Мовазнаўства|мовазнавец]], [[Педагогіка|педагог]], [[Кандыдат навук|кандыдат філалагічных навук]], [[дацэнт]].

== Біяграфія ==
Скончыла ў 2002 годзе [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава]] (ВДУ) па спецыяльнасці «[[Беларуская мова]] і літаратура, сусветная і айчынная культура». У 2002—2005 гадах навучалася ў [[Аспірантура|аспірантуры]] ВДУ па спецыяльнасці «Беларуская мова».

Дысертацыю на саісканне вучонай ступені [[Кандыдат навук|кандыдата філалагічных навук]] па спецыяльнасцям «Беларуская мова» абараніла 19 снежня 2006 года ў [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Сістэма колераабазначэння ў мове твораў [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]: структурна-семантычны, функцыянальны і кагнітыўны аспекты». Навуковы кіраўнік — [[Юрый Міхайлавіч Бабіч]].

У 2010 годзе Прэзідыум [[Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь|Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь]] надаў ёй [[навуковае званне]] [[дацэнт]]а па спецыяльнасці «Мовазнаўства».

У 2003—2023 гадах працавала ў [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкім дзяржаўным універсітэце]] (ПДУ) — выкладчыца і старэйшая выкладчыца кафедры сусветнай літаратуры і культуралогіі гісторыка-філалагічнага факультэта. У 2019—2023 гадах — загадчыца кафедры славянскай філалогіі гуманітарнага факультэта ПДУ. Звольнена з ПДУ па палітычных матывах у 2023 годзе.

== Навуковая дзейнасць ==
Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны пытанням аналізу мастацкага тэксту, лексікалогіі і лінгвакультуралогіі, кангітыўнай лінгвістыкі і г.д. Сярод іншага, вывучае літаратурную спадчыну і мову твораў [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]], [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]], [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Сяргея Панізніка]] і інш.

== Узнагароды ==
* Памятны знак [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]] «За ўнёсак у патрыятычнае выхаванне моладзі» (2012)
* Прэмія [[Віцебская вобласць|Віцебскага абласнога]] выканаўчага камітэта таленавітым маладым навукоўцам (2010)

== Спасылкі ==
* [https://old.psu.by/be/universitet/vykladchyki-i-navukoutsy/381-litara-l/9130-ljasovich-svjatlana-mihajlana Біяграфія на сайце Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211210160809/https://old.psu.by/be/universitet/vykladchyki-i-navukoutsy/381-litara-l/9130-ljasovich-svjatlana-mihajlana |date=10 снежня 2021 }}
* [https://scholar.google.com/citations?user=qvR_PE0AAAAJ&amp;hl=ru Профіль аўтара ў Google Scholar]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Лясовіч Святлана Міхайлаўна}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Філолагі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]]</text>
      <sha1>iiqmycm6qbs7zxzu99vvu0zkjz7pebc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 1992 МФК Алімп Мар’іна Горка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>697286</id>
    <revision>
      <id>5166168</id>
      <parentid>3994554</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4445" sha1="s4x79527393hljthdsy9m61ykojco9q" xml:space="preserve">{{Сезон футбольнага клуба
| клуб                               = {{Сцяг Беларусі}} [[МФК Алімп Мар’іна Горка|Алімп Мар’іна Горка]]
| лагатып                            =
| сезон                              = 1992
| пасада кіраўніка                   =
| кіраўнік                           = 
| трэнер                             = [[Васіль Анатолевіч Матусевіч|Васіль Матусевіч]]
| капітан                            = 
| стадыён                            = 
| умяшчальнасць                      = 

| турнір1                            = [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992]]
| вынік1                             = 8 месца
| турнір2                            = 
| вынік2                             =  
| турнір3                            = 
| вынік3                             =
| турнір4                            =
| вынік4                             =
| турнір5                            = 
| вынік5                             =
| турнір6                            =
| вынік6                             = 

| бамбардзір                         =  

| папярэдні сезон                    =  
| наступны сезон                     = [[Сезон 1992/1993 МФК Алімп Мар’іна Горка|1992/1993]]

   &lt;!-- Форма --&gt;
| pattern_la1= 
| pattern_b1=
| pattern_ra1= 
| pattern_sh1=
| pattern_so1 =
| leftarm1=
| body1=
| rightarm1=
| shorts1 = 
| socks1=

| pattern_la2=
| pattern_b2=
| pattern_ra2=
| pattern_sh2=
| pattern_so2 =
| leftarm2=
| body2=
| rightarm2=
| shorts2=
| socks2=
}}
У сезоне 1992 міні-футбольны клуб [[МФК Алімп Мар’іна Горка|«Алімп»]] з [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]] прымаў удзел у [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992|Чэмпіянаце Беларусі па міні-футболе 1992]] (8 месца)

== Статыстыка выступленняў ігракоў ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
|- align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#DCDCDC&quot;
! colspan=&quot;6&quot;| Склад у сезоне 1992 года
|- align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#9C9C9C&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;200&quot;|Ігрок
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;35&quot;|Год нараджэння
!colspan=2|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992|Чэмпіянат Беларусі]]
|-
!width=50|[[Выява:Soccer field icon.svg|15px|Гульні]]
!width=50|{{Гол}}
|-
| align=left| Сцяпан Баковец|| 1966 || 16 || 20
|-
| align=left| Дзмітры Ламака || 1975 || 16 || 7
|-
| align=left| Мікалай Мазанік|| 1972 || 16 || 2
|-
| align=left| Сяргей Кургановіч|| 1967 || 16 ||  1
|-
| align=left| Уладзімір Бондар|| 1967 || 16 ||
|-
| align=left| [[Віктар Прышчэпчык]] || 1975 || 13 || 2
|-
| align=left| [[Андрэй Рабчанка]]|| 1966 || 11 || 14
|-
| align=left| Дзмітры Вераценнікаў || 1976 || 8 || 1
|-
| align=left| [[Анатоль Палыка]] || 1966 || 8 ||
|-
| align=left| Андрэй Валачаеў || 1975 || 8 ||
|-
| align=left| [[Алег Шыла]] || 1965 || 7 || 7
|-
| align=left| Канстанцін Нікіцін || 1964 || 7 ||
|-
| align=left| Андрэй Варывончык || 1975 || 4 ||
|-
| align=left| Аляксандр Урбановіч || 1975 || 4 ||
|-
| align=left| [[Васіль Анатолевіч Матусевіч|Васіль Матусевіч]] || 1960 || 2 ||
|-
|}

== Спасылкі ==
* [https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 МАКСЛАЙН- ЧЕМПИОНАТ БЕЛАРУСИ ПО МИНИ-ФУТБОЛУ ВЫСШАЯ ЛИГА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201029044402/https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 |date=29 кастрычніка 2020 }}

[[Катэгорыя:Сезоны МФК Алімп Мар’іна Горка|1992]]
[[Катэгорыя:Сезоны міні-футбольных клубаў Беларусі 1992|Алімп Мар’іна Горка]]</text>
      <sha1>s4x79527393hljthdsy9m61ykojco9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 1992/1993 МФК Алімп Мар’іна Горка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>697342</id>
    <revision>
      <id>5166167</id>
      <parentid>3996183</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4974" sha1="hrbw4tb7op1tyjg70rs7t0rd8jyleqb" xml:space="preserve">{{Сезон футбольнага клуба
| клуб                               = {{Сцяг Беларусі}} [[МФК Алімп Мар’іна Горка|Алімп Мар’іна Горка]]
| лагатып                            =
| сезон                              = 1992/1993 
| пасада кіраўніка                   =
| кіраўнік                           = 
| трэнер                             = [[Васіль Анатолевіч Матусевіч|Васіль Матусевіч]]
| капітан                            = 
| стадыён                            = 
| умяшчальнасць                      = 

| турнір1                            = [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992/1993]]
| вынік1                             = 18 месца
| турнір2                            = [[Кубак Беларусі па міні-футболе 1993]]
| вынік2                             = 5 месца (гр. В)
| турнір3                            = 
| вынік3                             =
| турнір4                            =
| вынік4                             =
| турнір5                            = 
| вынік5                             =
| турнір6                            =
| вынік6                             = 

| бамбардзір                         =  

| папярэдні сезон                    = [[Сезон 1992 МФК Алімп Мар’іна Горка|1992]]
| наступны сезон                     =  

   &lt;!-- Форма --&gt;
| pattern_la1= 
| pattern_b1=
| pattern_ra1= 
| pattern_sh1=
| pattern_so1 =
| leftarm1=
| body1=
| rightarm1=
| shorts1 = 
| socks1=

| pattern_la2=
| pattern_b2=
| pattern_ra2=
| pattern_sh2=
| pattern_so2 =
| leftarm2=
| body2=
| rightarm2=
| shorts2=
| socks2=
}}
У сезоне 1992/1993 міні-футбольны клуб [[МФК Алімп Мар’іна Горка|«Алімп»]] з [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]] прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* [[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992/1993]] (18 месца)
* [[Кубак Беларусі па міні-футболе 1993]] (5 месца, гр. В)

== Статыстыка выступленняў ігракоў ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
|- align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#DCDCDC&quot;
! colspan=&quot;6&quot;| Склад у сезоне 1992 года
|- align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#9C9C9C&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;200&quot;|Ігрок
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;35&quot;|Год нараджэння
!colspan=2|[[Чэмпіянат Беларусі па міні-футболе 1992|Чэмпіянат Беларусі]]
|-
!width=50|[[Выява:Soccer field icon.svg|15px|Гульні]]
!width=50|{{Гол}}
|-
| align=left| [[Віктар Прышчэпчык]] || 1975 || 20 || 13
|-
| align=left| Дзмітры Ламака || 1975 || 20 || 9
|-
| align=left|Мікалай Гаўрылавец|| 1971 || 20 || 8
|-
| align=left| Аляксандр Урбановіч || 1975 || 20 ||
|-
| align=left| Мікалай Мазанік|| 1972 || 18 || 8
|-
| align=left| Дзмітры Вераценнікаў || 1976 || 14 ||
|-
| align=left| Сяргей Кургановіч|| 1967 || 13 ||  3
|-
| align=left|Міхал Сцешык|| 1971 || 13 ||  1
|-
| align=left|[[Сяргей Ахрэм]]|| 1960 || 12 ||  9
|-
| align=left|[[Юрый Дзмітрук]]|| 1971 || 12 ||  8
|-
| align=left| Уладзімір Бондар|| 1967 || 11 ||
|-
| align=left|Вадзім Максімаў|| 1966 || 7 ||3
|-
| align=left|Аляксандр Юхнавец|| 1968 || 7 ||
|-
| align=left| Андрэй Валачаеў || 1975 || 7 ||1
|-
| align=left| [[Юрый Папоў]]|| 1965 || 6 || 6
|-
| align=left| Сцяпан Баковец|| 1966 || 6 || 4
|-
| align=left| Андрэй Варывончык || 1975 || 6 || 2
|-
| align=left|[[Раман Пасман]]|| 1966 || 5 || 2
|-
| align=left|Павел Егіян|| 1962 || 5 ||
|-
| align=left|[[Анатоль Краўцоў]]|| 1956 || 4 || 1
|-
| align=left|Міхал Малышаў|| 1975 || 1 ||
|-
|}

== Спасылкі ==
* [https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 МАКСЛАЙН- ЧЕМПИОНАТ БЕЛАРУСИ ПО МИНИ-ФУТБОЛУ ВЫСШАЯ ЛИГА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201029044402/https://mini-football.by/tournament/1006733/page?page_id=1008371 |date=29 кастрычніка 2020 }}

[[Катэгорыя:Сезоны МФК Алімп Мар’іна Горка|1992/1993]]
[[Катэгорыя:Сезоны міні-футбольных клубаў Беларусі 1992/1993|Алімп Мар’іна Горка]]</text>
      <sha1>hrbw4tb7op1tyjg70rs7t0rd8jyleqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Салор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>697681</id>
    <revision>
      <id>5165921</id>
      <parentid>4332276</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6207" sha1="69ohfveegjjix1syeuq1c1t224m7k4n" xml:space="preserve">{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width: 100%; font-size: 95%; border-top: 1px dotted silver; clear: both; position:relative; margin-top: 19px&quot;
| style=&quot;width: 30px; vertical-align: top&quot; | [[Image:Disambig-dark.svg|30px]]
| У гэтага паняцця ёсць іншае значэнне '''''[[Салор (архіпелаг)|Архіпелаг Салор]]'''''.
|}
{{Востраў
 |Назва             = Салор
 |Нацыянальная назва=  id/Solor
 |Карта                = 
 |Краіна                    = Інданезія
  |Рэгіён           = 
  |Раён = 
  |UTC                      = 
 |Акваторыя                 = Саву (мора)
 |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 28|lat_sec = 07 
 |lon_dir = E|lon_deg =122 |lon_min =59 |lon_sec =17
 |region              = 
 |CoordScale          =  
 |Плошча              = 226.34
 |Плошча заліваў      = 
 |Вышыня               =  690
 |Насельніцтва            =  34029
 |Год                 =  2020
 |Выява          = Karawatung , Solor Island - panoramio (4).jpg
 |Памер выявы   = 300 
 |Подпіс выявы  = Традыцыйныя будынкі
 |Катэгорыя на Вікісховішчы = Solor
}}
'''Салор''' ({{lang-id|Solor}}) — [[востраў]] у групе [[Салор (архіпелаг)|аднайменных астравоў]]. Уваходзіць у склад [[Інданезія|інданезійскай]] правінцыі [[Усходняя Нуса-Тэнгара]]. Плошча — 226,34 км². Насельніцтва (2020 г.) — 34 029 чалавек, пераважна [[ламахолат]].

Востраў Салор месціцца за 2,87 км на ўсход ад вострава [[Флорэс (востраў)|Флорэс]], за 2,35 км на поўдзень ад вострава [[Аданара]], за 1787 км на паўднёвы ўсход ад [[Джакарта|Джакарты]], сталіцы [[Інданезія|Інданезіі]]. Мае [[вулкан]]ічнае паходжанне. Найвышэйшая вулканічная вяршыня Ілі-Ватуомі дасягае 690 м над узроўнем [[акіян]]у. [[Трапічны клімат|Клімат трапічны]]. Вылучаюцца вільготны і сухі сезоны. 

Да прыходу еўрапейцаў Салор быў заселены выхадцамі з усходняга Флорэса. Асноўным заняткам жыхароў узбярэжжа былі [[рыбалоўства]] і лоў [[кіты|кітоў]]. У цэнтральных раёнах вырошчалі [[проса]]. Многія астравіцяне спавядалі [[іслам]]. 

У [[1520]] г. [[Партугалія|партугальцы]], зацікаўленныя ў прамежкавай [[Гандаль|гандлёвай]] базе паміж [[Малака (горад)|Малакай]] і [[Малукскія астравы|Малукскімі астравамі]], заснавалі на востраве калонію і пачалі распаўсюджванне [[каталіцызм]]у. Вызначальнае месца ў кіраванні паступова набыў [[Дамініканцы|Ордэн Братоў Прапаведнікаў]], які ў [[1599]] г. выціснуў буйных гандляроў на Флорэс. Важную ролю ў існаванні калоніі адыграла [[крэпасць]], узведзеная ў [[1560]] г. Яна вытрымала некалькі аблог з боку мусульман з [[Ява|Явы]] і [[Сулавесі (востраў)|Сулавесі]], а таксама [[Нідэрланды|галандцаў]]. У [[1613]] — [[1648]] гг. востраў знаходзіўся пад кантролем [[Галандская Ост-Індская кампанія|Галандскай Ост-Індскай кампаніі]], але ў выніку быў вернуты партугальцам. Да канца [[17 стагоддзе|XVII]] ст. Салор згубіў важнасць як гандлёвы цэнтр. Тым не меней, ён з'яўляўся плацдармам для асваення суседняга [[Тымор]]а, а таксама забяспечваў сувязь з [[Макаа]]. На ім здабывалі [[медзь]]. 

Пасля [[Партугальская рэвалюцыя (1820)|Партугальскай рэвалюцыі 1820 г.]] улада на Салоры перайшла да цывільнай адміністрацыі, якая не здолела забяспечыць эканамічны дабрабыт. У [[1851]] г. Салор і суседнія астравы былі прададзены Нідэрландам і фармальна ўвайшлі ў склад [[Галандская Ост-Індыя|Галандскай Ост-Індыі]]. З [[1950]] г. востраў у складзе Інданезіі. 

== Спасылкі ==
* [https://kehati.or.id/en/biodiversity-food-security-and-deforestation/ BIODIVERSITY, FOOD SECURITY, AND DEFORESTATION]
* [https://www.colonialvoyage.com/portuguese-fort-solor-island-indonesia/ The Portuguese Fort on Solor Island, Indonesia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220105203755/https://www.colonialvoyage.com/portuguese-fort-solor-island-indonesia/ |date=5 студзеня 2022 }}
* [https://www.jstor.org/stable/pdf/10.1163/j.ctv4cbgb1.9.pdf A History of Christianity in Indonesia. THE SOLOR-TIMOR MISSION OF THE DOMINICANS, 1562—1800]
* [https://geoffreycgunn.com/material/ReveiwofCulture53.GCGunn.pdf Geoffrey C. Gunn, The Timor-Macao Sandalwood Trade and the Asian Discovery of the Great South Land?]
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Малыя Зондскія астравы]]
[[Катэгорыя:Астравы Інданезіі]]
[[Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна]]</text>
      <sha1>69ohfveegjjix1syeuq1c1t224m7k4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Вуліцы Мінска:Заводскі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>707225</id>
    <revision>
      <id>5165911</id>
      <parentid>5161266</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:45:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5165911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12095" sha1="9cr0btuj2x0hh6sswbeg3yj666fot1q" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Вуліцы Мінска:Заводскі
|state                     = {{{state|autocollapse}}}
|клас_цела                 = hlist
|стыль_асноўнага_загалоўка = 
|загаловак                 = [[Спіс вуліц Мінска|Вуліцы Мінска]]: [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
|выява                     = [[Выява:Coat of arms of Minsk.svg|80px]]
|стыль_загалоўкаў          = 
|загаловак1 = Асноўныя магістралі
|спіс1 =
* [[Вуліца Ванеева (Мінск)|Ванеева]]
* [[Вуліца Галадзеда (Мінск)|Галадзеда]]
* [[Даўгабродская вуліца (Мінск)|Даўгабродская]]
* [[Вуліца Кабушкіна (Мінск)|Кабушкіна]]
* [[Вуліца Крупскай (Мінск)|Крупскай]]
* [[Вуліца Куляшова (Мінск)|Куляшова]]
* [[Вуліца Машынабудаўнікоў (Мінск)|Машынабудаўнікоў]]
* [[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскі прасп]]
* [[Вуліца Пляханава (Мінск)|Пляханава]]
* [[Радыяльная вуліца (Мінск)|Радыяльная]]
* [[Свіслацкая вуліца (Мінск)|Свіслацкая]]
* [[Смілавіцкі тракт (Мінск)|Смілавіцкі тракт]]
* [[Ташкенцкая вуліца (Мінск)|Ташкенцкая]]
* [[Вуліца Убарэвіча (Мінск)|Убарэвіча]]
|загаловак2 =Плошчы
|спіс2 =
* [[Плошча Ванеева (Мінск)|Ванеева]]
|загаловак3 = Вуліцы і завулкі
|спіс3 =
* [[Вуліца Агарова (Мінск)|Агарова]]
* [[Адэская вуліца (Мінск)|Адэская]]
* [[Завулак Айвазоўскага (Мінск)|Айвазоўскага зав]]
* [[Вуліца Айвазоўскага (Мінск)|Айвазоўскага]]
* [[Вуліца Алеся Бачылы (Мінск)|Алеся Бачылы]]
* [[Алтайская вуліца (Мінск)|Алтайская]]
* [[Алтайскі завулак (Мінск)|Алтайскі зав]]
* [[Вуліца Амельянюка (Мінск)|Амельянюка]]
* [[Ангарская вуліца (Мінск)|Ангарская]]
* [[Ангарскі завулак (Мінск)|Ангарскі зав]]
* [[Вуліца Арджанікідзэ (Мінск)|Арджанікідзэ]]
* [[1-ы завулак Арцёма (Мінск)|Арцёма 1-ы зав]]
* [[1-ы праезд Арцёма (Мінск)|Арцёма 1-ы праезд]]
* [[Вуліца Арцёма (Мінск)|Арцёма]]
* [[Асенняя вуліца (Мінск)|Асенняя]]
* [[Аўтазаводская вуліца (Мінск)|Аўтазаводская]]
* [[Аўтазаводскі завулак (Мінск)|Аўтазаводскі зав]]
* [[Вуліца Аўэзава (Мінск)|Аўэзава]]
* [[Ахоцкая вуліца (Мінск)|Ахоцкая]]
* [[Ахоцкі завулак (Мінск)|Ахоцкі зав]]
* [[Байкальская вуліца (Мінск)|Байкальская]]
* [[Вуліца Балотнікава (Мінск)|Балотнікава]]
* [[Завулак Балотнікава (Мінск)|Балотнікава зав]]
* [[Барвовая вуліца (Мінск)|Барвовая]]
* [[Барвовы завулак (Мінск)|Барвовы зав]]
* [[Завулак Бехцерава (Мінск)|Бехцерава зав]]
* [[Вуліца Бехцерава (Мінск)|Бехцерава]]
* [[Брацкі завулак (Мінск)|Брацкі зав]]
* [[Вуліца Будаўнікоў (Мінск)|Будаўнікоў]]
* [[Варвашэні вуліца (Мінск)|Варвашэні]]
* [[1-ы завулак Васняцова (Мінск)|Васняцова 1-ы зав]]
* [[2-і завулак Васняцова (Мінск)|Васняцова 2-і зав]]
* [[Вуліца Васняцова (Мінск)|Васняцова]]
* [[Праезд Весніна (Мінск)|Весніна праезд]]
* [[Водазаборная вуліца (Мінск)|Водазаборная]]
* [[Волжская вуліца (Мінск)|Волжская]]
* [[Волжскі праезд (Мінск)|Волжскі праезд]]
* [[Праезд Галадзеда (Мінск)|Галадзеда праезд]]
* [[Вуліца Герасіменкі (Мінск)|Герасіменкі]]
* [[Гродзенская вуліца (Мінск)|Гродзенская]]
* [[1-ы завулак Грэкава (Мінск)|Грэкава 1-ы зав]]
* [[2-і завулак Грэкава (Мінск)|Грэкава 2-і зав]]
* [[Вуліца Грэкава (Мінск)|Грэкава]]
* [[Грыбны завулак (Мінск)|Грыбны зав]]
* [[1-ы Дзіцячы завулак (Мінск)|Дзіцячы 1-ы зав]]
* [[2-і Дзіцячы завулак (Мінск)|Дзіцячы 2-і зав]]
* [[3-і Дзіцячы завулак (Мінск)|Дзіцячы 3-і зав]]
* [[Вуліца Дзяжнёва (Мінск)|Дзяжнёва]]
* [[Дняпроўская вуліца (Мінск)|Дняпроўская]]
* [[Дняпроўскі завулак (Мінск)|Дняпроўскі завулак]]
* [[Дняпроўскі праезд (Мінск)|Дняпроўскі праезд]]
* [[Ельніцкая вуліца (Мінск)|Ельніцкая]]
* [[1-ы Енісейскі завулак (Мінск)|Енісейскі 1-ы зав]]
* [[2-і Енісейскі завулак (Мінск)|Енісейскі 2-і зав]]
* [[Енісейскі праезд (Мінск)|Енісейскі праезд]]
* [[Вуліца Жылуновіча (Мінск)|Жылуновіча]]
* [[Зарэчная вуліца (Мінск)|Зарэчная]]
* [[1-ы Зарэчны завулак (Мінск)|Зарэчны 1-ы зав]]
* [[2-і Зарэчны завулак (Мінск)|Зарэчны 2-і зав]]
* [[3-і Зарэчны завулак (Мінск)|Зарэчны 3-і зав]]
* [[Зарэчны тупік (Мінск)|Зарэчны тупік]]
* [[1-ы Зімні завулак (Мінск)|Зімні 1-ы зав]]
* [[2-і Зімні завулак (Мінск)|Зімні 2-і зав]]
* [[Зімняя вуліца (Мінск)|Зімняя]]
* [[Ілімская вуліца (Мінск)|Ілімская]]
* [[Інжынерная вуліца (Мінск)|Інжынерная]]
* [[Іркуцкая вуліца (Мінск)|Іркуцкая]]
* [[Іркуцкі завулак (Мінск)|Іркуцкі зав]]
* [[Вуліца Іскаліева (Мінск)|Іскаліева]]
* [[Завулак Кабушкіна (Мінск)|Кабушкіна зав]]
* [[Вуліца Карзюкі|Карзюкі]]
* [[Капыльская вуліца (Мінск)|Капыльская]]
* [[Вуліца Карыцкага (Мінск)|Карыцкага]]
* [[Вуліца Катоўскага (Мінск)|Катоўскага]]
* [[Клецкая вуліца (Мінск)|Клецкая]]
* [[Вуліца Лазарава (Мінск)|Лазарава]]
* [[Вуліца Лазо (Мінск)|Лазо]]
* [[Летняя вуліца (Мінск)|Летняя]]
* [[Вуліца Лізы Чайкінай (Мінск)|Лізы Чайкінай]]
* [[Магнітная вуліца (Мінск)|Магнітная]]
* [[Вуліца Мічурына (Мінск)|Мічурына]]
* [[Народная вуліца (Мінск)|Народная]]
* [[Вуліца Несцерава (Мінск)|Несцерава]]
* [[1-ы завулак Несцерава (Мінск)|Несцерава 1-ы зав]]
* [[2-і завулак Несцерава (Мінск)|Несцерава 2-і зав]]
* [[Падшыпнікавы праезд (Мінск)|Падшыпнікавы праезд]]
* [[Вуліца Пажарскага (Мінск)|Пажарскага]]
* [[Вуліца Паўлоўскага (Мінск)|Паўлоўскага]]
* [[Прамысловая вуліца (Мінск)|Прамысловая]]
* [[Прамысловы завулак (Мінск)|Прамысловы зав]]
* [[Працоўная вуліца (Мінск)|Працоўная]]
* [[Вуліца Пржавальскага (Мінск)|Пржавальскага]]
* [[Вуліца Ротмістрава (Мінск)|Ротмістрава]]
* [[Сацыялістычная вуліца (Мінск)|Сацыялістычная]]
* [[Вуліца Сечанава (Мінск)|Сечанава]]
* [[Вуліца Сурыкава (Мінск)|Сурыкава]]
* [[Сустрэчная вуліца (Мінск)|Сустрэчная]]
* [[Сустрэчны завулак (Мінск)|Сустрэчны зав]]
* [[Вуліца Сядова (Мінск)|Сядова]]
* [[Вуліца Сяліцкага (Мінск)|Сяліцкага]]
* [[Ташкенцкі праезд (Мінск)|Ташкенцкі праезд]]
* [[Томская вуліца (Мінск)|Томская]]
* [[Вуліца Тухачэўскага (Мінск)|Тухачэўскага]]
* [[Вуліца Філатава (Мінск)|Філатава]]
* [[Вуліца Фучыка (Мінск)|Фучыка]]
* [[Вуліца Фядотава (Мінск)|Фядотава]]
* [[Завулак Фядотава (Мінск)|Фядотава зав.]]
* [[Хабараўская вуліца (Мінск)|Хабараўская]]
* [[Цэнтральная вуліца (Мінск)|Цэнтральная]]
* [[Вуліца Чакаліна (Мінск)|Чакаліна]]
* [[Вуліца Чалюскінцаў (Мінск)|Чалюскінцаў]]
* [[Вуліца Чырвоная Слабада (Мінск)|Чырвоная Слабада]]
* [[Чырвонаслабодская вуліца (Мінск)|Чырвонаслабодская]]
* [[Вуліца Шабаны (Мінск)|Шабаны]]
* [[Шасэйная вуліца (Мінск)|Шасэйная]]
* [[Вуліца Шчотаўка (Мінск)|Шчотаўка]]
* [[Вуліца Шышкіна (Мінск)|Шышкіна]]
* [[Энергетычны праезд (Мінск)|Энергетычны]]
* [[Юнацкая вуліца (Мінск)|Юнацкая]]
* [[1-ы Юнацкі завулак (Мінск)|Юнацкі 1-ы зав.]]
* [[2-і Юнацкі завулак (Мінск)|Юнацкі 2-і зав.]]
* [[Вуліца Яна Райніса (Мінск)|Яна Райніса]]
* [[Вуліца Яўгена Міркоўскага (Мінск)|Яўгена Міркоўскага]]
|стыль_унізе = 
|унізе =
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Заводскі|Заводскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Кастрычніцкі|Кастрычніцкі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Ленінскі|Ленінскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Маскоўскі|Маскоўскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Партызанскі|Партызанскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Першамайскі|Першамайскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Савецкі|Савецкі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Фрунзенскі|Фрунзенскі]]
* [[:Шаблон:Вуліцы Мінска:Цэнтральны|Цэнтральны]]
}}&lt;includeonly&gt;[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Вуліцы Мінска|Заводскі раён]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9cr0btuj2x0hh6sswbeg3yj666fot1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саюз камуністычных партый — Камуністычная партыя Савецкага Саюза</title>
    <ns>0</ns>
    <id>717207</id>
    <revision>
      <id>5166032</id>
      <parentid>4191918</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7473" sha1="8rwj5wj1623zdic31kto3ytlw6s5hox" xml:space="preserve">{{Партыя
 |назва партыі            = Саюз камуністычных партый — Камуністычная партыя Савецкага Саюза
 |назва на мове арыгінала = {{lang-ru|Союз коммунистических партий — Коммунистическая партия Советского Союза}}
 |лідар                   = [[Генадзь Андрэевіч Зюганаў|Генадзь Зюганаў]]
 |заснавальнік            = [[Алег Сямёнавіч Шэнін|Алег Шэнін]]
 |дата заснавання         = [[1993]]
 |штаб-кватэра            = [[Масква]]
 |ідэалогія               = Марксізм-ленінізм&lt;br&gt;[[Камунізм]]
 |афіцыйны сайт           = http://skpkpss.ru/
}}
'''Саюз камуністычных партый — Камуністычная партыя Савецкага Саюза (СКП-КПСС)''' ({{lang-ru|Союз коммунистических партий — Коммунистическая партия Советского Союза}}) — міжнароднае аб’яднанне [[камуністычная партыя|камуністычных партый]] на [[Постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]]. СКП-КПСС была заснавана ў [[1993]] годзе і лічыць сябе прамой пераемніцай [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]].

== Склад СКП—КПСС ==
У склад СКП-КПСС уваходзяць 18 партый з дзяржаў постсавецкай прасторы, у тым ліку і з [[Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы|часткова прызнаных дзяржаў]]&lt;ref name=members&gt;{{Cite web |url=http://skpkpss.ru/lidery-kompartij/ |title=Лідары кампартый СКП-КПСС |access-date=22 жніўня 2022 |archive-date=15 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815103010/http://skpkpss.ru/lidery-kompartij/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Дзяржава !! Назва !! Статус
|-
| {{сцягафікацыя|Расія}} || [[Камуністычная партыя Расійскай Федэрацыі]] || Прадстаўлена ў [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўнай думе РФ]]
|-
| {{сцягафікацыя|Украіна}} || [[Камуністычная партыя Украіны]] || З 2022 года дзейнасць забаронена
|-
| {{сцягафікацыя|Беларусь}} || [[Камуністычная партыя Беларусі]] || Прадстаўлена ў [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным сходзе РБ]]
|-
| {{сцягафікацыя|Малдова}} || [[Партыя камуністаў Рэспублікі Малдова]] || Прадстаўлена ў [[Парламент Малдовы|Парламенце Малдовы]]
|-
| {{сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}} || [[Камуністычная партыя Рэспублікі Паўднёвая Асеція]] || Прадстаўлена ў [[Парламент Паўднёвай Асеціі|Парламенце Паўднёвай Асеціі]]
|-
| {{сцягафікацыя|Абхазія}} || [[Камуністычная партыя Абхазіі]] || Не прадстаўлена ў органах заканадаўчай улады
|-
| {{сцягафікацыя|Прыднястроўе}} || [[Прыднястроўская камуністычная партыя]] || Не прадстаўлена ў органах заканадаўчай улады
|-
| {{сцягафікацыя|Кыргызстан}} || [[Партыя камуністаў Кыргызстана]] || Прадстаўлена ў [[Парламент Кыргызстана|Парламенце Кыргызстана]]
|-
| {{сцягафікацыя|Арменія}} || [[Камуністычная партыя Арменіі]] || Не прадстаўлена ў органах заканадаўчай улады
|-
| {{сцягафікацыя|Азербайджан}} || [[Камуністычная партыя Азербайджана]] || Не прадстаўлена ў органах заканадаўчай улады
|-
| {{сцягафікацыя|Грузія}} || [[Адзіная Камуністычная партыя Грузіі]] || Не прадстаўлена ў органах заканадаўчай улады
|-
| {{сцягафікацыя|Казахстан}} || [[Камуністычная партыя Казахстана]] || З 2015 года пазбаўлена рэгістрацыі
|-
| {{сцягафікацыя|Узбекістан}} || [[Камуністычная партыя Узбекістана]] || З 1994 года дзейнасць забаронена
|-
| {{сцягафікацыя|Туркменістан}} || [[Камуністычная партыя Туркменістана]] || Незарэгістраваная палітычная партыя
|-
| {{сцягафікацыя|Таджыкістан}} || [[Камуністычная партыя Таджыкістана]] || Прадстаўлена ў [[Вышэйшы Сход Таджыкістана|Вышэйшым сходзе Таджыкістана]]
|-
| {{сцягафікацыя|Латвія}} || [[Камуністычная партыя Латвіі]] || З 1991 года дзейнасць забаронена
|-
| {{сцягафікацыя|Літва}} || [[Камуністычная партыя Літвы]] || З 1991 года дзейнасць забаронена
|-
| {{сцягафікацыя|Эстонія}} || [[Камуністычная партыя Эстоніі]] || З 1991 года дзейнасць забаронена
|}

Таксама прысутнічаюць тры партыі-назіральнікі&lt;ref name=members&gt;&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Дзяржава !! Назва !! Статус
|-
| {{сцягафікацыя|Казахстан}} || [[Народная партыя Казахстана]] || Прадстаўлена ў [[Парламент Казахстана|Парламенце Казахстана]]
|-
| {{сцягафікацыя|ДНР}} || [[Камуністычная партыя Данецкай Народнай Рэспублікі]] || Не прадстаўлена ў органах заканадаўчай улады
|-
| {{сцягафікацыя|ЛНР}} || [[Саюз камуністаў Луганшчыны]] || Не прадстаўлена ў органах заканадаўчай улады
|}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://kprf.ru/kpss/ Старонка СКП-КПСС на сайце КПРФ]
* [https://web.archive.org/web/20110924231337/http://www.sko-vlksm.org/ Афіцыйна старонка моладзевай арганізацыі СКП-КПСС]

{{бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Камуністычныя партыі]]
[[Катэгорыя:Палітычныя інтэрнацыяналы]]</text>
      <sha1>8rwj5wj1623zdic31kto3ytlw6s5hox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алесь Іванавіч Бельскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>720629</id>
    <revision>
      <id>5165906</id>
      <parentid>5164607</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZolaSukhar</username>
        <id>169411</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>удакладненне крыніцы</comment>
      <origin>5165906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12120" sha1="az3kcv58olox638qmi79epyvn8j0wyl" xml:space="preserve">{{Іншыя ПІБ|Бельскі|Аляксандр}}
{{навуковец
| Вядомыя вучні = [[Анатоль Брусевіч]], [[Таццяна Мацюхіна]], [[Вольга Круглова]], [[Яўгенія Лязо]]
| Вядомы як = Алесь Ветах
}}

'''Алесь Іванавіч Бельскі''', псеўданім '''Алесь Ветах''' ({{ВДП}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[літаратуразнавец]], [[пісьменнік]]. [[Доктар філалагічных навук]] (1998), [[прафесар]] (2002).

== Біяграфія ==
Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] ([[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]], спецыяльнасць «[[Беларуская мова]] і [[Беларуская літаратура|літаратура]], [[руская мова]] і [[руская літаратура|літаратура]]», 1986). Вучань [[Алег Антонавіч Лойка|Алега Лойкі]], які быў навуковым кіраўніком кандыдацкай дысертацыі і навуковым кансультантам доктарскай &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bsu.by/employee/41988-d/biography|title=БДУ. Пра супрацоўніка}}&lt;/ref&gt;.

Працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (філалагічны факультэт, кафедра тэарэтычнага і беларускага літаратуразнаўства, прафесар). У 2018—2022 гадах — загадчык кафедры гісторыі беларускай літаратуры БДУ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://lib.narbel.bsu.by/a-i-belski-jon-ljubi-chytac-maksim-bagdanovich.html|title=А. І. Бельскі. Бібліятэка філолага}}&lt;/ref&gt;.

Навуковыя інтарэсы: гісторыя беларускай літаратуры XX—XXI стст.; літаратурная крытыка.

Галоўны рэдактар навукова-метадычнага часопіса «[[Беларуская мова і літаратура (часопіс)|Беларуская мова і літаратура]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://aiv.by/nashi-zhurnaly/belaruskaya-mova-i-litaratura/|title=Беларуская мова і літаратура. Рэдакцыйная калегія}}&lt;/ref&gt;, намеснік галоўнага рэдактара навуковага і метадычнага часопіса «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rod-slova.by/chasopis/redaktsyjnaja-kalegija/|title=Роднае слова. Рэдакцыйная калегія}}&lt;/ref&gt;.

Праўнук прафесара ўсеагульнай гісторыі [[Сільвестр Бельскі|Сільвестра Бельскага]], які таксама даводзіцца прадзедам доктару філалагічных навук, прафесару Георгію Яталю&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://esu.com.ua/article-889745|загаловак=Ятель Георгій Прокопович|год=2025-07-02|мова=uk|выданне=Енциклопедія Сучасної України|выдавецтва=Інститут енциклопедичних досліджень НАН України|том=Online 2025|isbn=978-966-02-2074-4}}&lt;/ref&gt;. Пляменнік прафесара педагогікі {{нп5|Фама Антонавіч Бельскі|Фамы Бельскага|uk|Більський Фома Антонович}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kopyl.by/arkhiv-2010-2023/item/30092-91izvestnyj-pisatel-urozhenets-kopylshchiny-ales-belskij-otmechaet-60-letnij-yubilej|title=Давыденко, Н. Известный писатель, уроженец Копыльщины Алесь Бельский отмечает 60-летний юбилей // Слава працы {{!}} Копыль Online.}}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Аўтар больш як 800 прац і публікацый, сярод якіх 20 кніг&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Пад псеўданімам Алесь Ветах выступае як празаік. Іншыя псеўданімы аўтара: Алесь з-пад Капыля, Алесь Андруковіч, Сымон Арэх, Адам Гард, Ян-Карл-Юльян Пазяхоўскі, Карп Шашаль-Закідайла&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Янка Саламевіч|загаловак=Беларускія псеўданімы і крыптанімы|год=2024|месца=Мінск}}&lt;/ref&gt;.

Літаратурны крытык [[Яўгенія Лязо]] адзначае аўтабіяграфізм твораў Алеся Ветаха, якія раскрываюць лёсы «маленькіх людзей»&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Лязо, Я.|загаловак=Самы галоўны скарб|год=2025|мова=be|выданне=Полымя|тып=часопіс|нумар=9}}&lt;/ref&gt;.

=== Прызнанне ===
Атрымаў [[Літаратурная прэмія імя Івана Мележа|Літаратурную прэмію імя Івана Мележа]] за мастацкую кнігу «Хроніка смутку» (2000)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rod-slova.by/ab-redaktsyi/atary/ales-ivanavich-belski-/|title=Роднае слова. Алесь Іванавіч Бельскі}}&lt;/ref&gt;.

=== Вядомыя вучні ===

* Навуковы кіраўнік дыпломнай працы і магістарскай дысертацыі паэткі Таццяны Мацюхінай.
* Навуковы кіраўнік кандыдацкай дысертацыі літаратуразнаўцы і перакладчыцы Вольгі Кругловай (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vak.gov.by/sites/default/files/2019-09/%D0%9A%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0.pdf|title=Аўтарэферат кандыдацкай дысертацыі}}&lt;/ref&gt;.
* Навуковы кансультант доктарскай дысертацыі паэта і перакладчыка [[Анатоль Аляксандравіч Брусевіч|Анатоля Брусевіча]] (2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vak.gov.by/sites/default/files/2025-06/%D0%90.%D0%91%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87.%20%D0%90%D0%8E%D0%A2%D0%90%D0%A0%D0%AD%D0%A4%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A2_0.pdf|title=Аўтарэферат доктарскай дысертацыі}}&lt;/ref&gt;.
* Навуковы кіраўнік дыпломнай працы літаратаркі [[Яўгенія Лязо|Яўгеніі Лязо]] (2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://elib.bsu.by/handle/123456789/340117|title=“Слова на Антыпасху” Кірыла Тураўскага: біблейска-хрысціянская аснова: анатацыя да дыпломнай работы / Касіловіч Яўгенія Дзмітрыеўна; Філалагічны факультэт, Кафедра тэарэтычнага і беларускага літаратуразнаўства; навук. кір. А.І. Бельскі.}}&lt;/ref&gt;.

== Выбраная бібліяграфія ==

=== Мастацкія кнігі ===

* Ружовая знічка / А. Ветах. — Мінск, 1994.
* Хроніка смутку / А. Ветах. — Мінск, 1999.
* Сны пра дзяцінства / А. Ветах. — Мінск, 2014.
* Хрыстос між нас / А. Ветах. — Мінск, 2015.
* і інш.

=== Калектыўныя зборнікі ===

* Карані: аповесці, апавяданні. — Мінск, 1994.
* Вальс пад журлівымі таполямі: аповесці, апавяданні. — Мінск, 2008.
* У Храме зямнога кахання: аповесці, апавяданні. — Мінск, 2009.
* Самая чароўная кветка аповесці, апавяданні. — Мінск, 2010.
* Пакуль б’ецца сэрца…: аповесці, апавяданні. — Мінск, 2013.
* Пад зоркай Кахання: аповесці, апавяданні. — Мінск, 2015.

=== Літаратуразнаўчыя і публіцыстычныя зборнікі ===

* Пакуль баліць душа: літаратурна-крытычныя артыкулы / А. Бельскі. — Мінск, 1995.
* Экалогія душы: артыкулы, нарысы, эсэ / А. Бельскі. — Мінск, 2003.
* Галасы і вобразы: літаратурна-крытычныя артыкулы / А. Бельскі. — Мінск, 2008.
* Беларуская літаратура ў кантэксце традыцый і сучаснасці / А. Бельскі. — Мінск, 2017.
* Сам-насам з літаратурай: літаратуразнаўчыя і педагагічныя артыкулы, творчыя партрэты і ўспаміны / А. Бельскі. — Мінск, 2018.
* і інш.

=== Краязнаўчыя кнігі ===

* Тут іх карані і вытокі: вядомыя людзі з Капыльшчыны ў свеце / А. Бельскі. — Мінск, 2014.
* Тут наша Радзіма: вядомыя людзі з Капыльшчыны ў Беларусі і свеце / А. Бельскі. — Мінск, 2018.
* Тут жыцця пачатак: вядомыя людзі з Капыльшчыны / А. Бельскі. — Мінск, 2021.

=== Дапаможнікі для настаўнікаў ===

* Сучасная беларуская літаратура: станаўленне і развіццё творчых індывідуальнасцяў (80—90-я гг.): дапаможнік для настаўнікаў / А. Бельскі. — Мінск, 1997.
* Свет ад травы да зор: Беларуская паэзія: сістэма вобразаў прыроды, паэтыка пейзажу: вучэбна-метадычны дапаможнік для настаўнікаў / А. Бельскі. — Мінск, 1998.
* Краса і смутак: дапаможнік для настаўнікаў / А. Бельскі. — Мінск, 2000.
* Сучасная літаратура Беларусі: дапаможнік для настаўнікаў / А. Бельскі. — Мінск, 2000.

=== Навуковыя працы ===

* Жывая мова краявідаў: Пейзаж у беларускай паэзіі / А. І. Бельскі. — Мінск, 1997.
* Пейзаж у беларускай паэзіі (эвалюцыя, паэтыка, сістэма вобразаў) : дысертацыя … доктара філалагічных навук : 10.01.01 : абаронена 14.04.1998 : зацверджана 09.12.1998 / Бельскі Алесь Іванавіч. — Мінск, 1998.
* Гісторыя беларускай літаратуры ХХ стагоддзя: гісторыя і сучаснасць / А. І. Бельскі. — Мінск, 2005.
* і інш.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|18-1|Бельскі Алесь|Бельская А. У.|350}}
* Бельский Алесь // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 349.

{{Бібліяінфармацыя}}
 
{{DEFAULTSORT:Бельскі Аляксандр Іванавіч}}
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР]]
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]</text>
      <sha1>az3kcv58olox638qmi79epyvn8j0wyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Крымскі мост</title>
    <ns>0</ns>
    <id>721738</id>
    <revision>
      <id>5165870</id>
      <parentid>4559123</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:19:20Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <minor />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5165870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3669" sha1="53rp2gsd89o6wd3vzxwbx9shiu7kagn" xml:space="preserve">{{Мост}}
'''Крымскі мост''' — транспартны пераход цераз [[Керчанскі праліў]], які злучыў [[Керчанскі паўвостраў]] на захадзе з [[Таманскі паўвостраў|Таманскім паўвостравам]] на ўсходзе. Маецца арка над суднаходнай часткай моста.

== Гісторыя ==
15 мая 2018 года адбылося ўрачыстае адкрыццё аўтамабільнай часткі Крымскага моста&lt;ref&gt;[http://blr.belta.by/world/view/krymski-most-praz-kerchanski-praliu-afitsyjna-adkryty-68881-2018/ blr.belta.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180517204358/http://blr.belta.by/world/view/krymski-most-praz-kerchanski-praliu-afitsyjna-adkryty-68881-2018/ |date=17 мая 2018 }}&lt;/ref&gt;. 23 снежня 2019 года запушчаны рух па чыгуначным мосце.

8 кастрычніка 2022 года на аўтамабільнай частцы моста з боку Таманскага паўвострава адбыўся падрыў грузавога аўтамабіля, які пацягнуў за сабой узгаранне паліўных цыстэрн чыгуначнага састава, што рухаўся ў напрамку Крымскага паўвострава. Здарылася частковае абвальванне двух аўтамабільных пралётаў Крымскага моста&lt;ref&gt;[https://tass.ru/proisshestviya/15992515 tass.ru]&lt;/ref&gt;. У выніку здарэння загінулі чатыры асобы&lt;ref&gt;[https://tass.ru/politika/16059613 tass.ru]&lt;/ref&gt;. {{далей}} [[Выбух на Крымскім мосце (2022)]]. 5 снежня быў запушчаны аўтамабільны рух пасля правядзення аднаўленчых работ&lt;ref&gt;[https://tass.ru/politika/16506745 tass.ru]&lt;/ref&gt;. 5 мая 2023 года цалкам адноўлены чыгуначны рух.

17 ліпеня 2023 года ўчынена атака на Крымскі мост, на пралётах моста было пашкоджана дарожнае палатно. У выніку інцыдэнту загінулі два чалавекі, таксама пацярпела дзіця&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/world/view/nak-rasii-na-krymski-most-uchynena-terarystychnaja-ataka-130157-2023/ belta.by]&lt;/ref&gt;. 18 ліпеня адноўлены рух легкавых аўтамабіляў па адной паласе&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/world/view/na-krymskom-mostu-vosstanovleno-odnopolosnoe-dvizhenie-577434-2023/ belta.by]&lt;/ref&gt;.

12 жніўня здзейснена ракетная атака на Крымскі мост&lt;ref&gt;[https://tass.ru/proisshestviya/18497275 tass.ru]&lt;/ref&gt;.

== Галерэя ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Файл:Крымский мост 13 сентября 2019 года.jpg|alt=
Файл:Арки Крымского моста вечером 18 декабря 2019 года.jpg|alt=
Файл:Крымский мост на фоне заходящего солнца.jpg|alt=
Файл:Крымский мост 21 декабря 2019 года.jpg|alt=
&lt;/gallery&gt;

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2018 годзе]]
[[Катэгорыя:Масты Расіі]]
[[Катэгорыя:2018 год у Расіі]]
[[Катэгорыя:Керчанскі праліў]]</text>
      <sha1>53rp2gsd89o6wd3vzxwbx9shiu7kagn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165871</id>
      <parentid>5165870</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:20:09Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <minor />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5165871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3669" sha1="7aljdnha547uuvs6tnw9f0t12hq3imi" xml:space="preserve">{{Мост}}
'''Крымскі мост''' — транспартны пераход цераз [[Керчанскі праліў]], які злучыў [[Керчанскі паўвостраў]] на захадзе з [[Таманскі паўвостраў|Таманскім паўвостравам]] на ўсходзе. Маецца арка над суднаходнай часткай моста.

== Гісторыя ==
15 мая 2018 года адбылося ўрачыстае адкрыццё аўтамабільнай часткі Крымскага моста&lt;ref&gt;[http://blr.belta.by/world/view/krymski-most-praz-kerchanski-praliu-afitsyjna-adkryty-68881-2018/ blr.belta.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180517204358/http://blr.belta.by/world/view/krymski-most-praz-kerchanski-praliu-afitsyjna-adkryty-68881-2018/ |date=17 мая 2018 }}&lt;/ref&gt;. 23 снежня 2019 года запушчаны рух па чыгуначным мосце.

8 кастрычніка 2022 года на аўтамабільнай частцы моста з боку Таманскага паўвострава адбыўся падрыў грузавога аўтамабіля, які пацягнуў за сабой узгаранне паліўных цыстэрн чыгуначнага састава, што рухаўся ў напрамку Крымскага паўвострава. Здарылася частковае абвальванне двух аўтамабільных пралётаў Крымскага моста&lt;ref&gt;[https://tass.ru/proisshestviya/15992515 tass.ru]&lt;/ref&gt;. У выніку здарэння загінулі чатыры асобы&lt;ref&gt;[https://tass.ru/politika/16059613 tass.ru]&lt;/ref&gt;. {{далей}} [[Выбух на Крымскім мосце (2022)]]. 5 снежня быў запушчаны аўтамабільны рух пасля правядзення аднаўленчых работ&lt;ref&gt;[https://tass.ru/politika/16506745 tass.ru]&lt;/ref&gt;. 5 мая 2023 года цалкам адноўлены чыгуначны рух.

17 ліпеня 2023 года ўчынена атака на Крымскі мост, на пралётах моста было пашкоджана дарожнае палатно. У выніку інцыдэнту загінулі два чалавекі, таксама пацярпела дзіця&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/world/view/nak-rasii-na-krymski-most-uchynena-terarystychnaja-ataka-130157-2023/ belta.by]&lt;/ref&gt;. 18 ліпеня адноўлены рух легкавых аўтамабіляў па адной паласе&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/world/view/na-krymskom-mostu-vosstanovleno-odnopolosnoe-dvizhenie-577434-2023/ belta.by]&lt;/ref&gt;.

12 жніўня здзейснена ракетная атака на Крымскі мост&lt;ref&gt;[https://tass.ru/proisshestviya/18497275 tass.ru]&lt;/ref&gt;.

== Галерэя ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Файл:Крымский мост 13 сентября 2019 года.jpg|alt=
Файл:Арки Крымского моста вечером 18 декабря 2019 года.jpg|alt=
Файл:Крымский мост на фоне заходящего солнца.jpg|alt=
Файл:Крымский мост 21 декабря 2019 года.jpg|alt=
&lt;/gallery&gt;

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2018 годзе]]
[[Катэгорыя:Масты Расіі]]
[[Катэгорыя:2018 год у Расіі]]
[[Катэгорыя:Керчанскі праліў]]</text>
      <sha1>7aljdnha547uuvs6tnw9f0t12hq3imi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166194</id>
      <parentid>5165871</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:27:49Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <minor />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3681" sha1="izwxzi0gew58kthvtnbsnkya6i0vxq0" xml:space="preserve">{{Мост}}
'''Крымскі мост''' — транспартны пераход цераз [[Керчанскі праліў]], які злучыў [[Керчанскі паўвостраў]] на захадзе з [[Таманскі паўвостраў|Таманскім паўвостравам]] на ўсходзе. Маецца арка над суднаходнай часткай моста.

== Гісторыя ==
15 мая 2018 года адбылося ўрачыстае адкрыццё аўтамабільнай часткі Крымскага моста&lt;ref&gt;[http://blr.belta.by/world/view/krymski-most-praz-kerchanski-praliu-afitsyjna-adkryty-68881-2018/ blr.belta.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180517204358/http://blr.belta.by/world/view/krymski-most-praz-kerchanski-praliu-afitsyjna-adkryty-68881-2018/ |date=17 мая 2018 }}&lt;/ref&gt;. 23 снежня 2019 года запушчаны рух па чыгуначным мосце.

8 кастрычніка 2022 года на аўтамабільнай частцы моста з боку Таманскага паўвострава адбыўся падрыў грузавога аўтамабіля, які пацягнуў за сабой узгаранне паліўных цыстэрн чыгуначнага састава, што рухаўся ў напрамку Крымскага паўвострава. Здарылася частковае абвальванне двух аўтамабільных пралётаў Крымскага моста&lt;ref&gt;[https://tass.ru/proisshestviya/15992515 tass.ru]&lt;/ref&gt;. У выніку здарэння загінулі чатыры асобы&lt;ref&gt;[https://tass.ru/politika/16059613 tass.ru]&lt;/ref&gt;. {{далей}} [[Выбух на Крымскім мосце (2022)]]. 5 снежня быў запушчаны аўтамабільны рух пасля правядзення аднаўленчых работ&lt;ref&gt;[https://tass.ru/politika/16506745 tass.ru]&lt;/ref&gt;. 5 мая 2023 года цалкам адноўлены чыгуначны рух.

17 ліпеня 2023 года ўчынена атака на Крымскі мост, на пралётах моста было пашкоджана дарожнае палатно. У выніку інцыдэнту загінулі два чалавекі, таксама пацярпела дзіця&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/world/view/nak-rasii-na-krymski-most-uchynena-terarystychnaja-ataka-130157-2023/ belta.by]&lt;/ref&gt;. 18 ліпеня адноўлены рух легкавых аўтамабіляў па адной паласе&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/world/view/na-krymskom-mostu-vosstanovleno-odnopolosnoe-dvizhenie-577434-2023/ belta.by]&lt;/ref&gt;.

12 жніўня здзейснена ракетная атака на Крымскі мост&lt;ref&gt;[https://tass.ru/proisshestviya/18497275 tass.ru]&lt;/ref&gt;.

== Галерэя ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Файл:Крымский мост 13 сентября 2019 года.jpg|alt=
Файл:Арки Крымского моста вечером 18 декабря 2019 года.jpg|alt=
Файл:Крымский мост на фоне заходящего солнца.jpg|alt=
Файл:Крымский мост 21 декабря 2019 года.jpg|alt=
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2018 годзе]]
[[Катэгорыя:Масты Расіі]]
[[Катэгорыя:2018 год у Расіі]]
[[Катэгорыя:Керчанскі праліў]]</text>
      <sha1>izwxzi0gew58kthvtnbsnkya6i0vxq0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166195</id>
      <parentid>5166194</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:31:44Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <minor />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3633" sha1="8ivqtyzu5hrzf8volp8yt2evi2877jq" xml:space="preserve">{{Мост}}
'''Крымскі мост''' — транспартны пераход цераз [[Керчанскі праліў]], які злучыў [[Керчанскі паўвостраў]] на захадзе з [[Таманскі паўвостраў|Таманскім паўвостравам]] на ўсходзе. Маецца арка над суднаходнай часткай моста.

== Гісторыя ==
15 мая 2018 года адбылося ўрачыстае адкрыццё аўтамабільнай часткі Крымскага моста&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=by-BY|url=https://blr.belta.by/world/view/krymski-most-praz-kerchanski-praliu-afitsyjna-adkryty-68881-2018/|title=Крымскі мост праз Керчанскі праліў афіцыйна адкрыты|website=blr.belta.by|date=2018-05-15|access-date=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;. 23 снежня 2019 года запушчаны рух па чыгуначным мосце.

8 кастрычніка 2022 года на аўтамабільнай частцы моста з боку Таманскага паўвострава адбыўся падрыў грузавога аўтамабіля, які пацягнуў за сабой узгаранне паліўных цыстэрнаў цягніка, што рухаўся ў кірунку Крымскага паўвострава. Здарылася частковае абвальванне двух аўтамабільных пралётаў Крымскага моста&lt;ref&gt;[https://tass.ru/proisshestviya/15992515 tass.ru]&lt;/ref&gt;. У выніку здарэння загінулі чатыры асобы&lt;ref&gt;[https://tass.ru/politika/16059613 tass.ru]&lt;/ref&gt;. {{далей}} [[Выбух на Крымскім мосце (2022)]]. 5 снежня быў запушчаны аўтамабільны рух пасля правядзення аднаўленчых работ&lt;ref&gt;[https://tass.ru/politika/16506745 tass.ru]&lt;/ref&gt;. 5 мая 2023 года адноўлены чыгуначны рух.

17 ліпеня 2023 года ўчынена атака на Крымскі мост, на пралётах моста было пашкоджана дарожнае палатно. У выніку інцыдэнту загінулі два чалавекі, таксама пацярпела дзіця&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/world/view/nak-rasii-na-krymski-most-uchynena-terarystychnaja-ataka-130157-2023/ belta.by]&lt;/ref&gt;. 18 ліпеня адноўлены рух легкавых аўтамабіляў па адной паласе&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/world/view/na-krymskom-mostu-vosstanovleno-odnopolosnoe-dvizhenie-577434-2023/ belta.by]&lt;/ref&gt;.

12 жніўня здзейснена ракетная атака на Крымскі мост&lt;ref&gt;[https://tass.ru/proisshestviya/18497275 tass.ru]&lt;/ref&gt;.

== Галерэя ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Файл:Крымский мост 13 сентября 2019 года.jpg|alt=
Файл:Арки Крымского моста вечером 18 декабря 2019 года.jpg|alt=
Файл:Крымский мост на фоне заходящего солнца.jpg|alt=
Файл:Крымский мост 21 декабря 2019 года.jpg|alt=
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2018 годзе]]
[[Катэгорыя:Масты Расіі]]
[[Катэгорыя:2018 год у Расіі]]
[[Катэгорыя:Керчанскі праліў]]</text>
      <sha1>8ivqtyzu5hrzf8volp8yt2evi2877jq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166196</id>
      <parentid>5166195</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:33:04Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <minor />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4100" sha1="in9bhvqemc8nn5ocyx8qzwvh16uh40p" xml:space="preserve">{{Мост}}
'''Крымскі мост''' — транспартны пераход цераз [[Керчанскі праліў]], які злучыў [[Керчанскі паўвостраў]] на захадзе з [[Таманскі паўвостраў|Таманскім паўвостравам]] на ўсходзе. Маецца арка над суднаходнай часткай моста.

== Гісторыя ==
15 мая 2018 года адбылося ўрачыстае адкрыццё аўтамабільнай часткі Крымскага моста&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=by-BY|url=https://blr.belta.by/world/view/krymski-most-praz-kerchanski-praliu-afitsyjna-adkryty-68881-2018/|title=Крымскі мост праз Керчанскі праліў афіцыйна адкрыты|website=blr.belta.by|date=2018-05-15|access-date=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;. 23 снежня 2019 года запушчаны рух па чыгуначным мосце.

8 кастрычніка 2022 года на аўтамабільнай частцы моста з боку Таманскага паўвострава адбыўся падрыў грузавога аўтамабіля, які пацягнуў за сабой узгаранне паліўных цыстэрнаў цягніка, што рухаўся ў кірунку Крымскага паўвострава. Здарылася частковае абвальванне двух аўтамабільных пралётаў Крымскага моста&lt;ref&gt;[https://tass.ru/proisshestviya/15992515 tass.ru]&lt;/ref&gt;. У выніку здарэння загінулі чатыры асобы&lt;ref&gt;[https://tass.ru/politika/16059613 tass.ru]&lt;/ref&gt;. {{далей}} [[Выбух на Крымскім мосце (2022)]]. 5 снежня быў запушчаны аўтамабільны рух пасля правядзення аднаўленчых работ&lt;ref&gt;[https://tass.ru/politika/16506745 tass.ru]&lt;/ref&gt;. 5 мая 2023 года адноўлены чыгуначны рух.

17 ліпеня 2023 года ўчынена атака на Крымскі мост, на пралётах моста было пашкоджана дарожнае палатно. У выніку інцыдэнту загінулі два чалавекі, таксама пацярпела дзіця&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=by-BY|url=https://www.blr.belta.by/world/view/nak-rasii-na-krymski-most-uchynena-terarystychnaja-ataka-130157-2023|title=НАК Расіі: на Крымскі мост учынена тэрарыстычная атака|website=Беларускае тэлеграфнае агенцтва|date=2023-07-17|access-date=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;. 18 ліпеня адноўлены рух легкавых аўтамабіляў па адной паласе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/world/view/na-krymskom-mostu-vosstanovleno-odnopolosnoe-dvizhenie-577434-2023/|title=На Крымском мосту восстановлено однополосное движение {{!}} Новости Беларуси {{!}} БелТА|website=belta.by|date=2023-07-18|access-date=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;.

12 жніўня здзейснена ракетная атака на Крымскі мост&lt;ref&gt;[https://tass.ru/proisshestviya/18497275 tass.ru]&lt;/ref&gt;.

== Галерэя ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Файл:Крымский мост 13 сентября 2019 года.jpg|alt=
Файл:Арки Крымского моста вечером 18 декабря 2019 года.jpg|alt=
Файл:Крымский мост на фоне заходящего солнца.jpg|alt=
Файл:Крымский мост 21 декабря 2019 года.jpg|alt=
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2018 годзе]]
[[Катэгорыя:Масты Расіі]]
[[Катэгорыя:2018 год у Расіі]]
[[Катэгорыя:Керчанскі праліў]]</text>
      <sha1>in9bhvqemc8nn5ocyx8qzwvh16uh40p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самалійцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>732250</id>
    <revision>
      <id>5165942</id>
      <parentid>5139633</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52178" sha1="p6gs7bmetood2sivece6fqeaj3pjyjq" xml:space="preserve">{{Этнічная група|
   group     = Самалійцы&lt;br /&gt; (''Soomaalida, 𐒈𐒝𐒑𐒛𐒐𐒘𐒆𐒖, صوماليون'')
 | image     = [[Выява:Soomaaliyeed.jpg|300px]]
 | caption   = &lt;div style=&quot;background-color:#fee8ab&quot;&gt;&lt;small&gt;
 | poptime   = 29207000 (2023 г.)
 | popplace  = [[Самалі (паўвостраў)|Афрыканскі Рог]]
 | langs     = [[Самалійская мова]]
 | rels      = [[іслам]]
 | related   = [[арома]], [[афар]]
}}
'''Самалі́́йцы''' ({{lang-so|Soomaalida, 𐒈𐒝𐒑𐒛𐒐𐒘𐒆𐒖, صوماليون}}) — [[кушыты|кушыцкі]] народ на паўночным усходзе [[Афрыка|Афрыкі]]. Складаюць асноўнае насельніцтва [[Самалі]], значныя часткі насельніцтва [[Джыбуці]], [[Кенія|Кеніі]] і [[Эфіопія|Эфіопіі]].

Агульная колькасць (2023 г.) — 29 207 000 чалавек&lt;ref&gt;[https://joshuaproject.net/clusters/287 People Cluster: Somali]&lt;/ref&gt;.

== Паходжанне ==
Паводле традыцыйнай [[генеалогія|генеалогіі]] самалійскіх родаў, усе яны паходзяць ад Самаале, выхадца з [[арабы|арабскага]] племені Курэйш, адкуль таксама паходзіў [[іслам|мусульманскі]] прарок [[Магамет]]. Яго нашчадкі быццам бы перасяліліся на [[Самалі (паўвостраў)|Афрыканскі Рог]] з паўнёвага [[Емен]]у і далі пачатак асобным родам&lt;ref&gt;[https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/handle/1887/14007 Abbink, G. J. (2009). The Total Somali Clan Genealogy (second edition). Asc Working Paper Series, (84)]&lt;/ref&gt;. [[Генетыка|Гентычныя]] даследаванні пачатку [[21 стагоддзе|XXI]] ст. паказалі, што паходжанне сучасных самалійцаў сапраўды часткова звязана з насельніцтвам [[Еўразія|Еўразіі]], у меншай ступені — з насельніцтвам [[Афрыка|Афрыкі]] на поўдзень ад [[Сахара|Сахары]]. Тым не меней, большасць генетычнай спадчыны адносіцца да [[ніл]]ьска-[[Эфіопія|эфіопскага]] рэгіёна&lt;ref&gt;[https://doi.org/10.1038/sj.ejhg.5201390 Sanchez, J., Hallenberg, C., Børsting, C. et al. High frequencies of Y chromosome lineages characterized by E3b1, DYS19-11, DYS392-12 in Somali males. Eur J Hum Genet 13, 856—866 (2005)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://doi.org/10.1038/s41598-020-62645-0 Ali, A.A., Aalto, M., Jonasson, J. et al. Genome-wide analyses disclose the distinctive HLA architecture and the pharmacogenetic landscape of the Somali population. Sci Rep 10, 5652 (2020)]&lt;/ref&gt;. Вядома, што самалійцы размаўляюць на мове [[Кушыцкія мовы|кушыцкай]] галіны&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nalrc.indiana.edu/doc/brochures/somali.pdf |title=Somali — National African Language Resource Center |access-date=17 лютага 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230217121649/https://nalrc.indiana.edu/doc/brochures/somali.pdf |archivedate=17 лютага 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, блізкай да іншых моў паўночнага ўсходу Афрыкі.

Самалійская традыцыйная генеалогія спарадзіла ўпэўненасць першых даследчыкаў у тым, што поўнач Афрыканскага Рогу, блізкая да Емену, была першаснай тэрыторыяй фарміравання самалійцаў&lt;ref&gt;Для прыкладу гл. [https://archive.org/details/jstor-3014215 Rigby, C. P. On the Origin of the Somali Race, Which Inhabits the North-Eastern Portion of Africa]&lt;/ref&gt;. Аднак пазнейшы [[Гісторыя|гісторыка]]-[[мовазнаўства|лінгвістычны]] аналіз&lt;ref name=&quot;doi.org&quot;&gt;[https://doi.org/10.1017/S0021853700006058 Lewis, Herbert (1966). The Origins of the Galla and somali. The Journal of African History. 7. 27 — 46]&lt;/ref&gt; сведчыць пра тое, што першасным месцам фарміравання самалійцаў была паўднёвая Эфіопія, адкуль яны перасяліліся на Афрыканскі Рог. Першая ясная ўзгадка самалійскага роду Хавія была зроблена ў арабскай [[геаграфія|геаграфічнай]] літаратуры толькі ў [[13 стагоддзе|XIII]] ст. Яна адносілася да поўдню сучаснай дзяржавы [[Самалі]]. Мяркуецца, што ў той перыяд іншыя самалійскія роды насялялі землі на поўдзень ад Хавія. Такім чынам, засяленне Афрыканскага Рогу самалійцамі адбылося толькі ў эпоху [[сярэднявечча]].

Навуковая [[этымалогія]] назваў «Самалі» і «самалійцы» застаецца да канца не высветленай. Найчасцей іх утварэнне тлумачаць самалійскімі словамі, якія значаць «ісці» і «даіць ([[малако]])»&lt;ref&gt;[https://face2faceafrica.com/article/how-somalia-came-to-have-its-name How Somalia came to have its name]&lt;/ref&gt;. Меней папулярны [[гіпотэза|гіпотэзы]] паходжання назваў з [[Арабская мова|арабскай мовы]], хаця яны маюць права на існаванне, паколькі кантакты паміж самалійцамі і арабамі маюць даўнія карані.

== Становішча ==
[[Файл:Somali map.jpg|міні|Карта рассялення самалійцаў]]
Хаця самалійцы маюць адзінае ўяўленне пра сваё супольнае паходжанне, [[гісторыя|гістарычна]] склалася так, што яны насялялі тэрыторыі розных [[дзяржава|дзяржаўных]] утварэнняў. Акрамя таго, важную ролю ў самаідэнтыфікацыі да нашых дзён адыгрывае прыналежнасць да пэўнага роду&lt;ref&gt;[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA574116.pdf David Last Clan and Islamic Identities in Somali Society]&lt;/ref&gt;.

Нацыянальная [[Самалі|самалійская дзяржава]] сфарміравалася толькі ў [[1960]] г. у выніку аб’яднання былых калоній [[Італьянскае Самалі|Італіі]] і [[Брытанскае Самалі|Вялікабрытаніі]]. Аднак агрэсіўнасць усталяванага ў [[1969]] г. ваеннага рэжыму прывяла да ваенных канфліктаў з суседнімі дзяржавамі і [[Грамадзянская вайна ў Самалі|грамадзянскай вайне]] на паўночным захадзе Самалі. У выніку апошняй узнікла непрызнаная дзяржава [[Самаліленд]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sites.tufts.edu/reinventingpeace/2013/10/28/the-wars-in-the-north-and-the-creation-of-somaliland/ |title=The Wars in the North and the Creation of Somaliland |access-date=17 лютага 2023 |archive-date=17 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217135204/https://sites.tufts.edu/reinventingpeace/2013/10/28/the-wars-in-the-north-and-the-creation-of-somaliland/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У 1990-х гг. унутраныя канфлікты на астатняй тэрыторыі Самалі таксама спрыялі развалу адзінай дзяржавы і іншаземным ваенным умяшанням&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-africa-14094503 Somalia country profile]&lt;/ref&gt;. Фармальна ўзніклыя дзяржаўныя фарміраванні складаюць адзіную федэрацыю, але карыстаюцца вельмі шырокай [[аўтаномія]]й і нават маюць тэрытарыяльныя спрэчкі паміж сабою. Тым не меней, Самаліленд і федэрацыя Самалі захоўваюць прыкметы нацыянальных самалійскіх дзяржаў, дзе самалійцы складаюць каля 95 % насельніцтва, а [[самалійская мова]] з’яўляецца дзяржаўнай.

У [[Джыбуці]] насельніцтва, якое размаўляе на самалійскай мове, фарміруе большую частку жыхароў гэтай краіны. Тым не меней, самалійская мова не з’яўляецца дзяржаўнай і нават не вывучаецца ў школах&lt;ref&gt;[https://www.studycountry.com/guide/DJ-language.htm Languages in Djibouti]&lt;/ref&gt;. Поўдзень Джыбуці калісьці ўваходзіў у склад традыцыйных тэрыторый самалійскіх родаў Іса і Гадабурсі. Аднак у канцы [[19 стагоддзе|XIX]] ст., калі ўзнікла калонія [[Французскі бераг Самалі]], 75 % зямель належалі [[афар]]. На працягу [[20 стагоддзе|XX]] ст. колькасць самалійцаў стала расла, у тым ліку дзякуючы [[іміграцыя|іміграцыі]]. Пасля абвяшчэння незалежнасці Джыбуці ў [[1977]] г. прадстаўнікі самалійскіх родаў склалі асноўную [[эліта|эліту]] краіны. У [[1991]]—[[1994]] гг. гэта прывяло да ваеннага супрацьстаяння паміж урадавымі ўзброенымі сіламі і палітычнымі групіроўкамі афар&lt;ref&gt;[https://wri-irg.org/en/programmes/world_survey/reports/Djibouti Djibouti — War Resisters' International]&lt;/ref&gt;. Хаця яно скончылася пагадненнем аб этнічным парытэце, узброеныя канфлікты адбываюцца і ў нашы дні&lt;ref&gt;[https://warsawinstitute.org/djibouti-ethnic-conflict-hinders-countrys-development/ Djibouti. Ethnic conflict hinders the country’s development]&lt;/ref&gt;.

Паводле перапісу насельніцтва [[Кенія|Кеніі]] [[2019]] года, тут жыве 2,8 мільёнаў карэнных самалійцаў. Яны насяляюць пераважна [[Паўночна-Усходняя правінцыя Кеніі|Паўночна-Усходнюю правінцыю]], што была створана на аснове Паўночнай памежнай акругі, якая ў сваю чаргу была сфарміравана [[Вялікабрытанія|брытанскімі]] каланіяльнымі ўладамі ў [[1925]] г. у выніку падзелу самалійскіх тэрыторый. У [[1962]] г. каланіяльная адміністрацыя правяла рэферэндум, па выніках якога 86 % выбаршчыкаў Паўночнай памежнай акругі пажадалі далучэння да Самалі. Аднак пасля абвяшчэння незалежнасці Кеніі ў [[1963]] г. яго вынікі былі адпрэчаны&lt;ref name=&quot;dailysabah.com&quot;&gt;[https://www.dailysabah.com/opinion/op-ed/how-indigenous-somalis-in-kenya-caught-in-the-middle How indigenous Somalis in Kenya caught in the middle]&lt;/ref&gt;. Гэта прывяло да крывавай вайны паміж прыхільнікамі далучэння да Самалі і ўрадавай арміяй&lt;ref&gt;[https://medium.com/@muturi/kenya-that-was-never-kenyan-the-shifta-war-the-north-eastern-kenya-e7fc3dd31865 Mũturi Njeri. Kenya That was Never Kenyan: The Shifta War &amp; The North Eastern Kenya]&lt;/ref&gt;. Вайна скончылася ў [[1967]] г. у выніку пагаднення паміж Кеніяй і Самалі. Кенійскія ўлады арганізоўвалі масавыя рэпрэсіі і забойствы самалійцаў у 1980-х гг.&lt;ref name=&quot;dailysabah.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.accord.org.za/conflict-trends/the-kenyan-states-fear-of-somali-identity/ The Kenyan State’s Fear of Somali Identity]&lt;/ref&gt;. Нецярпімасць з боку дзяржавы заўважна і ў нашы дні, што афіцыйныя асобы тлумачаць барацьбой з [[тэрарызм]]ам.

Хаця тэрыторыя сучаснай [[Эфіопія|Эфіопіі]] магла быць першаснай радзімай самалійцаў, землі, населеныя гэтым народам, увайшлі ў склад Эфіопскай дзяржавы толькі ў другой палове XIX — першай чвэрці XX стст. у выніку заваяванняў і дамоў з [[Італія]]й. Пасля [[Другая сусветная вайна|II сусветнай вайны]] на ўсходзе Эфіопіі вызначыўся рэгіён [[Агадэн]], дзе самалійцы склалі асноўную частку насельніцтва, аднак [[манархія|манархічны]] рэжым падтрымліваў палітыку перадачы зямельнай маёмасці панам-[[амхара]]. У [[1964]] г. Фронт вызвалення заходняга Самалі падняў паўстанне&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/sub-saharan-africa-region/69-ethiopiaogaden-1948-present/ |title=Ethiopia/Ogaden (1948-present) |access-date=20 лютага 2023 |archive-date=29 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129093414/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/sub-saharan-africa-region/69-ethiopiaogaden-1948-present/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У [[1977]] г. [[самалі]]йскі ваенны рэжым прыняў рашэнне падтрымаць паўстанцаў і ўвёў у Агадэн сваю армію. Ваенны канфікт доўжыўся да сакавіка [[1978]] г. Эфіопія пры падтрымцы [[СССР]], [[Куба|Кубы]] і [[Паўднёвы Емен|Паўднёвага Емена]] здолела атрымаць перамогу&lt;ref&gt;[https://warontherocks.com/2019/09/buried-in-the-sands-of-the-ogaden-lessons-from-an-obscure-cold-war-flashpoint-in-africa/ BURIED IN THE SANDS OF THE OGADEN: LESSONS FROM AN OBSCURE COLD WAR FLASHPOINT IN AFRICA]&lt;/ref&gt;. У [[1995]] г. у выніку праграмы шырокіх рэформ на ўсходзе Эфіопіі быў створаны асобны [[Самалі (рэгіён)|рэгіён Самалі]], межы якога да нашых дзён да канца не вызначаны. З [[1984]] г. на яго тэрыторыі дзейнічаюць паўстанцы адноўленага [[Фронт нацыянальнага вызвалення Агадэна|Фронту нацыянальнага вызвалення Агадэна (ФНВА)]]. У [[2019]] г. ФНВА зарэгістраваўся як афіцыйная палітычная партыя&lt;ref&gt;[https://epo.acleddata.com/somali/ SOMALI REGION ሱማሌ ክልል]&lt;/ref&gt;. Тым не меней, узброены канфлікт з уцягваннем у яго мірнага насельніцтва працягваецца і ў нашы дні.

Складаная палітычная і эканамічная сітуацыя спарадзіла масавую [[эміграцыя|эміграцыю]]. Па дадзеных [[ААН]] з [[1990]] г. да [[2015]] г. доля самалійскіх эмігрантаў падвысілася на 136 %. У [[2014]] г. да 1,1 млн самалійцаў-мігрантаў мелі статус часовых бежанцаў&lt;ref&gt;[https://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/06/01/5-facts-about-the-global-somali-diaspora/ 5 facts about the global Somali diaspora]&lt;/ref&gt;. Самалійская [[дыяспара]] раскідана па розных краінах свету. Так, у [[Егіпет|Егіпце]] яна трэцяя па колькасці пасля [[Палесціна|палесцінцаў]] і [[судан]]цаў&lt;ref&gt;[https://www.unhcr.org/50aa0d6f9.pdf The Path of Somali Refugees into Exile]&lt;/ref&gt;. Бежанцы з Самалі пераязджаюць у краіны [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]], [[ЗША]], [[Канада|Канаду]]. Але 80 % жывуць у суседніх краінах&lt;ref&gt;[https://www.unrefugees.org/news/somalia-refugee-crisis-explained/#:~:text=FACT%3A%2080%20percent%20of%20Somali,)%20and%20Uganda%20(61%2C853). Somalia Refugee Crisis Explained]&lt;/ref&gt;. У замежных краінах самалійцы вызначаюцца высокай ступенню адаптацыі і захаваннем культурных зносін з суайчыннікамі. Толькі ў [[2022]] г. у ЗША 14 грамадзян самалійскага паходжання былі выбраны ў розныя заканадаўчыя органы&lt;ref&gt;[https://www.voanews.com/a/the-somali-diaspora-and-its-journey-to-political-victories-in-the-west-/6851765.html The Somali Diaspora and its Journey to Political Victories in the West]&lt;/ref&gt;. Сярод амерыканскіх самалійцаў ёсць [[пісьменнік]]і, [[Навуковец|навукоўцы]], палітычныя актывісты.

== Культура ==

=== Гаспадарка ===
[[Файл:2013 03 16 Somalia Fishing i (8570727623).jpg|міні|Рыбны гандаль у [[Магадыша]]]]
Галоўным гаспадарчым заняткам самалійцаў здаўна з’яўляецца качавая і адгонная [[жывёлагадоўля]]. [[Качэўнікі]] звычайна перамяшчаюцца ў пошуках пашаў і вады па рэгулярнай схеме. Гаспадаркі, што практыкуюць адгонную жывёлагадоўлю, маюць сталае месца жыхарства, спалучаюць гэты занятак з іншымі&lt;ref&gt;[https://arcadia.sba.uniroma3.it/bitstream/2307/1009/5/73_M.A.%20HUSSEIN%20-%20Traditional%20practices%20of%20camel%20husbandry%20and%20management%20in%20Somalia.pdf Mohamed Ali Hussein. Traditional Practices of Camel Husbandry and Management in Somalia]&lt;/ref&gt;. Трымаюць [[Каза свойская|коз]], [[авечка свойская|авечак]], [[Вярблюд аднагорбы|вярблюдаў]] і [[карова|кароў]]. У большасці выпадкаў статкі змешаныя. Свойская жывёла не толькі забяспечвае харчаваннем і прыбыткам, але таксама выконвае функцыю [[транспарт]]нага сродку, сямейных зберажэнняў, падвышае сацыяльны статус гаспадароў.

Выпасам вярблюдаў і буйной рагатай жывёлы займаюцца мужчыны, выпасам коз і авечак — жанчыны, дзеці або старыя. Козы і авечкі адыгрываюць больш важную эканамічную ролю, чым вярблюды і каровы&lt;ref&gt;[https://doi.org/10.1111/jbg.12223 K. Marshall, N. Mtimet, F. Wanyoike, N. Ndiwa, H. Ghebremariam, L. Mugunieri, R. Costagli. Traditional livestock breeding practices of men and women Somali pastoralists: trait preferences and selection of breeding animals. Journal of Animal Breeding and Genetics. Volume 133. Issue 6. December 2016, p. 534—547]&lt;/ref&gt;. Тым не меней, сярод самалійцаў існуе сапраўдны культ вярблюдаў{{sfn|Abokor, A.C.|1987}}. Яны апяваюцца ў [[фальклор|народнай творчасці]] і ў [[літаратура|літаратуры]] за спрыт і кемлівасць, аб’ядноўваюць мужчын незалежна ад сваяцтва як супольная маёмасць ці пажаданы падарунак, у выпадку выкрадання з’яўляюцца нагодай для крывавага канфлікту.

Відавочна, [[земляробства]] было добра вядома продкам самалійцаў ужо да перасялення ў засушлівыя раёны [[Самалі (паўвостраў)|Афрыканскага Рога]]. Яно традыцыйна складае важную частку гаспадаркі сярод самалійцаў [[Эфіопія|Эфіопіі]]&lt;ref name=&quot;doi.org&quot;/&gt;. Але і ў іншых рэгіёнах земляробства дае значныя перавагі для ўстойлівай вытворчасці харчавання. На землях уздоўж рэчышча [[Шэбеле]] спалучэнне земляробства з жывёлагадоўляй забяспечвае заняткам каля 80 % гаспадарак&lt;ref&gt;[https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/Pnadh990.pdf Horticultural Study in Lower and Middle Shabelle Regions of Somalia]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Тут вырошчваюць на продаж [[лайм]], бананы, [[Манга (род раслін)|манга]], [[Дыннае дрэва|папаю]], [[Тамат звычайны|таматы]], [[бамія|бамію]] і г. д.

Насельніцтва ўзбярэжжа Афрыканскага Рогу было здаўна ўцягнута ў міжнародныя [[гандаль|гандлёвыя]] сувязі, што спрыяла станаўленню [[порт|партовых]] [[горад|гарадоў]] і мараходства. Так, у [[сярэднявечча|сярэднявеччы]] порт [[Бербера]] ператварыўся ў важны транзітны цэнтр паміж [[Індастан|Індыяй]] і [[арабы|арабскімі]] краінамі. Самалійскія майстры будавалі адна- і двухмачтавыя [[карабель|караблі]] ''бедэн''&lt;ref&gt;[https://doi.org/10.1111/j.1095-9270.1980.tb01149.x Chittick, N. Sewn boats in the western Indian Ocean, and a survival in Somalia. International Journal of Nautical Eternal Quez Archaeology. 9 (4): 297—309]&lt;/ref&gt;, што здзяйснялі працяглыя вандроўкі па [[Індыйскі акіян|Індыйскаму акіяну]] і [[Чырвонае мора|Чырвонаму мору]]. Заняпад мараплаўства адбыўся ў [[16 стагоддзе|XVI]] ст. у выніку супрацьстаяння з [[Партугалія|партугальцамі]], аднак традыцыі суднабудавання захоўваліся да другой паловы [[20 стагоддзе|XX]] ст. У нашы дні назіраецца саслабленне эканамічнай актыўнасці прыбярэжных жыхароў. Хаця марскія воды каля Афрыканскага Рога багаты на [[рыбы|рыбныя]] рэсурсы, у [[рыбалоўства]] як занятак уцягнута толькі 0,3 % гаспадарак [[Самалі]]&lt;ref&gt;[https://satg.org/fishery-in-somalia/ FISHERY IN SOMALIA]&lt;/ref&gt;.

Традыцыйныя [[рамяство|рамёствы]] падзяляюцца на хатнія і прафесійныя. Вырабам хатняга начыння, пляценнем і [[ткацтва]]м звычайна займаюцца жанчыны&lt;ref&gt;[https://arcadia.sba.uniroma3.it/bitstream/2307/1353/1/Handicrafts%20of%20the%20nomadic%20women%20of%20Somalia.pdf Fullerton, A., Adan A. Handicrafts of the Nomadic Women of Somalia]&lt;/ref&gt;. Прафесійная рамесная вытворчасць, дробны гандаль і абслугоўванне здаўна знаходзіліся ў руках некалькі родаў ''саб'' або асоб іншаэтнічнага паходжання. Сярод іншых самалійцаў дадзеныя прафесіі разглядаліся як непрывабныя, а іх прадстаўнікі падвяргаліся дыскрымінацыі. У нашы дні рабочыя спецыяльнасці, праца ў гандлі і абслугоўванні лічацца нормай, аднак прымхлівае стаўленне да ''саб'' захоўваецца.

=== Жыллё і архітэктура ===
Самалійцы-[[качэўнікі]] звычайна жывуць у разборных [[каркас]]ных жытлах ''акал'' або ''буул''&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/publication/341852618_The_status_quo_of_Somaliland_construction_industry_A_development_trend Omar, Mustafe &amp; Fashina, Adebayo &amp; Fakunle, Funke (2020). The status quo of Somaliland construction industry: A development trend. IX. 1-18]&lt;/ref&gt;. Іх узвядзеннем займаюцца жанчыны&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/sep/13/somali-buildings-nomadic-huts-somalia-heritage Sada Mire. Beautiful Somali buildings are rising up in a former war zone. It gives me hope]&lt;/ref&gt;. Каркас робіцца з каранёў [[Акацыя|акацый]], зверху крыецца цыноўкамі з раслінных [[валакно|валокнаў]]. Дзякуючы натуральнай вентыляцыі ў спякоту і холад знутры захоўваецца ўтульнасць.

Мураваныя пабудовы ўзводзіліся на ўзбярэжжы [[Самалі (паўвостраў)|Афрыканскага Рогу]] са старажытнай пары. З эпохі [[сярэднявечча]] развіццё мураванай [[архітэктура|архітэктуры]] адбывалася дзякуючы існаванню [[горад|гарадоў]] і [[дзяржава|дзяржаўных]] утварэнняў, што патрабавалі наяўнасці стацыянарных умацаваных пабудоў. Мясцовыя майстры выкарыстоўвалі для будаўніцтва [[вапняк]], [[карал]]ы, [[цэгла|цэглу]]. Круглявыя [[крэпасць|крэпасці]] мелі [[абарончая сцяна|муры]] да 12 м у вышыню, іх атачалі раслінамі і вартавымі памяшканнямі. На ўзбярэжжы ўсталёўвалі ўмацаваныя [[вежа|вежы]]-[[маяк]]і. Асаблівасцю самалійскіх [[мячэць|мячэцяў]] у параўнанні з іншымі [[Усходняя Афрыка|ўсходнеафрыканскімі]] [[храм]]амі сталі [[мінарэт]]ы ў выглядзе [[калона|калон]] з цыбулепадобным навершам&lt;ref&gt;[https://www.gazette.one/medieval-to-postmodern-somalian-architecture-and-the-incorporation-of-local-elements-and-styles-through-the-ages/ MEDIEVAL TO POSTMODERN SOMALI ARCHITECTURE AND THE INCORPORATION OF LOCAL ELEMENTS AND STYLES THROUGH THE AGES]&lt;/ref&gt;. На поўначы шырока распаўсюджаным тыпам мураваных пабудоў былі [[купал]]ьныя магільні-[[Маўзалей|маўзалеі]].

З канца [[19 стагоддзе|XIX]] ст. гарадская архітэктура развівалася пад уплывам [[Еўропа|еўрапейскай]] і [[ЗША|амерыканскай]].

&lt;gallery&gt;
Somali women building a somali house.jpg|Узвядзенне ''акал''
Ancient-Almnara.jpg|Вежа-маяк Алмнара ў Магадыша
Sheekh Isaaq.jpg|Магільня шэйха Ісака ў Самалілендзе
Mogadishu city centre - 1960s.jpg|Мячэць Арба-Рукун у Магадыша
&lt;/gallery&gt;

=== Вопратка ===
Самалійская традыцыйная [[вопратка]] можа адрознівацца ў залежнасці ад рэгіёна, дастатку і ступені рэлігійнасці&lt;ref&gt;[https://nationalclothing.org/africa/29-somalia/33-traditional-clothing-of-somalia-sarongs-for-men-and-virtuous-attire-for-women.html Traditional clothing of Somalia. Sarongs for men and virtuous attire for women]&lt;/ref&gt;. Аднак у апошнія 50 гадоў замацаваўся пэўны стыль народнай вопраткі, якую звычайна апранаюць падчас святаў або ў іншыя асаблівыя дні. Мужчынскае адзенне ўключае насцегнавы [[саронг (вопратка)|саронг]] ''макаві'' і кавалак [[бавоўна|баваўнянай]] тканіны, што накідваецца на плечы. З [[Аравійскі паўвостраў|Аравіі]] прыйшла традыцыя насіць [[кашуля|кашулю]] ''каміс'' да пятаў з доўгімі рукавамі. На галаву апранаюць каляровы [[капялюш]]ык ''такія'' або [[цюрбан]] ''куфіяд''. Асновай жаночай вопраткі з’яўляецца ''гунтыіна'' — кавалак тканіны, абгорнуты вакол стану. На афіцыйныя мерапрыемствы жанчыны апранаюць лёгкую [[сукенка|сукенку]] ''дзірак'' і [[шоўк|шаўковую]] [[спадніца|спадніцу]] ''гаргарад''. Замужнія жанчыны, а часцяком і дзяўчаты пакрываюць галаву [[хустка]]й ''шаш''. Кансерватыўныя [[мусульмане|мусульманкі]] носяць вуалі і закрытую вопратку ''джылбаб'', якая хавае цела, акрамя твару і далоняў.

=== Кухня ===
Самалійскія [[кулінарыя|кулінарныя]] традыцыі залежаць ад рэгіянальных асаблівасцей, наяўнасці пэўных прадуктаў харчавання, заняткаў, [[рэлігія|рэлігійных]] абмежаванняў і вонкавага ўплыву. Асаблівы ўплыў прасочваецца з боку [[Арабская кухня|арабскай]], [[Эфіопская кухня|эфіопскай]], [[Індыйская кухня|індыйскай]] і [[Італьянская кухня|італьянскай]] кухняў. Так, [[хлеб]] ''канджэра'' мае агульнае паходжанне з хлебам ''інджэра'' з [[Эфіопія|Эфіопіі]] і [[Эрытрэя|Эрытрэі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://help-somali.org/en/somalische-kueche |title=Somali cuisine |access-date=23 лютага 2023 |archive-date=23 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223160242/https://help-somali.org/en/somalische-kueche |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Самалійцы ўжываюць [[чапаці]] і [[макаронныя вырабы]], запазычаныя ў [[індыйцы|індыйцаў]] і [[Італьянцы|італьянцаў]]&lt;ref&gt;[https://www.historysouth.org/food/somali/ Somali food — history’s in the side dishes]&lt;/ref&gt;. Прынята есці тройчы на дзень, але найбольш важны прыём ежы ў [[абед]] ''када''. Ён уключае адну ці некалькі асноўных страў і [[дэсерт]] з [[Банан (плод)|бананаў]], [[халва|халвы]] або іншых прысмакаў. Халва мае арабскае паходжанне, але ў самалійскай традыцыі яна болей нагадвае цвёрдае [[жэле]] з [[цукар|цукру]], [[шафран]]у, [[кардамон]]у і топленага [[масла]].

Самалійскія стравы, звычайна заўсёды прыгатаваныя жанчынамі, складаюцца з [[мяса]] — бараніны або казляціны. Ялавічына і мяса [[Вярблюд аднагорбы|вярблюда]] ўжываюцца рэдка, аднак апошняе лічыцца асабліва смачным. Акрамя таго, самалійцы любяць вярблюджае [[малако]]. [[Гародніна]] часцей з’яўляецца гарнірам&lt;ref&gt;[https://ethnomed.org/resource/nutrition-and-fasting-in-somali-culture/ Nutrition and fasting in Somali Culture]&lt;/ref&gt;. [[Садавіна|Садавіну]] ядуць асобна або з [[рыс]]авым гарнірам. З напояў папулярны салодкія [[сок]]і і [[кава]] з малаком&lt;ref&gt;[https://www.mysomalifood.com/category/beverages/ Beverages Archives — My Somali Food]&lt;/ref&gt;. Многія мужчыны жуюць [[Catha edulis|кат]].

=== Грамадства ===
[[Файл:Isaaq Riders.png|міні|Прадстаўнікі роду ''Іса'', [[1923]] г.]]
Асновай сацыяльнай пабудовы традыцыйнага [[грамадства]] з’яўляецца род — своеасаблівая сваяцкая карпарацыя, якая мае адзінае паходжанне па мужчынскай лініі, кантралюе пэўныя тэрыторыі або нават заняткі. Ён мае ўласную ўнутраную структуру, сістэму кіравання і традыцыйнае права ''хээр''. Род прадстаўлены рознымі сваяцкімі лініямі, толькі адна з якіх разглядаецца як асноўная. Лініі могуць уключаць драбнейшыя падраздзяленні. Самая дробная радавая адзінка — аб’яднанне [[сям'я|сем’яў]], што нясуць супольную адказнасць, выплачваюць або атрымліваюць кампенсацыі за дзеянні сваіх чальцоў. Такім чынам вылучаюць наступныя роды&lt;ref&gt;[https://www.refworld.org/pdfid/4b29f5e82.pdf Clans in Somalia]&lt;/ref&gt;:
* ''Дараод'' (найбуйнейшыя адгалінаванні: ''Агадэн'', ''Марэян'', ''Харты'')
* ''Хавіе'' (''Хабар Гедыр'', ''Абгаль'')
* ''Дыр'' (''Гадабурсі'', ''Біймааль'')
* ''Іса'', або род Ісака (першасна з’яўляўся адгалінаваннем ''Дыр'')

Стаць чальцом роду можна ў выніку нараджэння або [[шлюб]]у. На поўдні практыкуецца традыцыя ўсынаўлення, калі ў род прымаецца чалец звонку&lt;ref&gt;[https://www.everyculture.com/Africa-Middle-East/Somalis-Sociopolitical-Organization.html Somalis — Sociopolitical Organization]&lt;/ref&gt;. [[Суд]]овая і кіраўнічая ролі належаць старэйшынам. Паколькі родавая структура складаная, то старэйшыны маюць розны ўзровень. Найбольш важныя надзяляюцца тытулам ''сулдаан'' (''ісім'', ''угаас''). Паўночныя самалійцы маюць негалоснае пагадненне аб узаемадзеянні паміж рознымі родавымі групамі.

Частка самалійцаў не ўваходзіць у буйныя родавыя групы. Яны складаюць умоўныя аб’яднанні, што разглядаюцца ці то як асобныя прыніжаныя роды ''саб'', ці то нават як ніжэйшыя [[Каста|касты]]. У іх склад уваходзяць&lt;ref&gt;[https://reliefweb.int/report/somalia/study-minorities-somalia A study on minorities in Somalia]&lt;/ref&gt;:
* ''Габаэ'' (''Мад’ібан''), што лічаць сябе нашчадкамі насельніцтва старажытнай [[паганства|паганскай]] дзяржавы Мад’ібан. Першасна яны з’яўляліся [[паляванне|паляўнічымі]], але ў наш час займаюцца апрацоўкай [[скура|скур]] свойскай жывёлы, часам — простымі [[Хірургія|хірургічнымі]] аперацыямі накшталт [[Абразанне|абразання]].
* ''Йібір'' (літаральна «[[яўрэі]]»), паводле самалійскай [[міфалогія|міфалогіі]], з’яўляюцца нашчадкамі чараўніка Мухамада Ханіфа з [[Харгейса|Харгейсы]], які супраціўляўся прыняццю [[іслам]]у і пацярпеў паражэнне. Традыцыйна вандравалі невялікімі групамі, займаліся [[магія]]й, гаданнем, продажам [[амулет]]аў, часцяком наймаліся ў [[горад|гарадах]] у якасці рабочых.
* ''Тамал'', або ''тумал'' — [[Эндагамія|эндагамныя]] прафесійныя групы [[рамяство|рамеснікаў]].
* ''Банаадыры'' — гарадскія жыхары поўдню [[Самалі]], якія лічаць сябе нашчадкамі [[арабы|арабаў]], падзяляюцца на 3 буйныя роды з мноствам адгалінаванняў.

Акрамя таго, на поўдні Самалі вылучаюцца іншаэтнічныя групы [[Самалійскія банту|банту]] і [[суахілі (народ)|суахілі]] з астравоў [[Баджуні]]. ''Саб'' і банту маюць прыніжанае становішча ў адносінах да астатніх самалійцаў. Шлюбы з імі неафіцыйна забаронены. У мінулым яны маглі карыстацца заступніцтвам з боку старэйшын буйных родаў або [[манарх]]аў. Але пасля пачатку [[Грамадзянская вайна ў Самалі|грамадзянскай вайны]] сталі найбольш дыскрымінуемымі меншасцямі.

Пераважаюць буйныя пашыраныя сем’і з 3 пакаленняў: старэйшыя бацькі; іх сыны, жонкі сыноў і незамужнія дочкі; дзеці ад жанатых сыноў&lt;ref&gt;[https://culturalatlas.sbs.com.au/somali-culture/somali-culture-family Somali Culture — Family]&lt;/ref&gt;. Да малодшых чальцоў сям’і могуць прыраўноваць служак. Галоўным у сям’і заўсёды з’яўляецца мужчына. Дочкі пасля шлюбу пераходзяць у сям’ю мужа, прычым нявесты звычайна значна маладзейшыя за будучых мужоў. Шырока распаўсюджаны звычай [[палігінія|палігініі]], калі мужчыны маюць некалькі жонак (па мусульманскаму звычаю — да 4), але кожная жонка і яе дзеці жывуць у асобных хацінах.

=== Народная творчасць ===
[[Файл:University students perform a dance during an event to showcase traditional Somali culture.jpg|міні|Самалійскі танец]]
Самалійцы маюць надзвычай багаты [[фальклор]]. Вусныя апавяданні ўмоўна падзяляюць на [[міфалогія|міфалагічныя]], этыялагічныя, гераічныя, [[казка|казачныя]], навелістычныя, пра [[сысуны|звяроў]]&lt;ref&gt;[https://www.persee.fr/doc/ista_0000-0000_1993_act_495_1_2881 Georgi Kapchits. On types of Somali folk-tales]&lt;/ref&gt;. Міфалагічныя адлюстроўваюць старажытныя вераванні. Этыялагічныя ўсталёўваюць прычыны тых ці іншых з’яў. Гераічныя маляўніча апавядаюць пра мінулае. Персанажамі чарадзейных казак выступаюць [[волат]]ы, [[Плямістая гіена|гіены]]-пярэваратні, агністыя [[птушкі]] і г. д. Існуюць цэлыя цыклы навелістычных гісторый пра прыдуманых персанажаў — трусаватага [[качэўнікі|качэўніка]] Ігала Шыдада, шчодрага гаспадара Харагея, мудрага [[ганчарства|ганчара]] Сіяда Касіма.

Народная [[паэзія]] доўгі час развівалася ў шчыльнай сувязі з [[музыка|музычнай]] творчасцю, паколькі [[верш]]ы не апавядалі, а спявалі. [[Песня|Песні]] ўмоўна падзяляюць на [[Калыханка|калыханкі]], [[вяселле|вясельныя]], [[праца|працоўныя]], [[любоў]]ныя, [[Забава|забаўляльныя]], самотныя, [[танец|танцавальныя]], гераічныя і інш. Акрамя таго, тэматычна вылучаюць жаночыя і мужчынскія спевы. Такі падзел асабліва яскрава бачны ў працоўных песнях. Жаночыя прысвечаны дому, цяжкасцям паўсядзённых клопатаў. Мужчынскія — качавой рамантыцы, догляду жывёл, паляванню. Адзін з найбольш старажытных жанраў — ''вілга''. Лічыцца, што ён узнік сярод самалійскіх [[марак]]оў і толькі пазней распаўсюдзіўся сярод качэўнікаў{{sfn|Folk Songs From Somalia|2014}}. Песні ''вілга'' маюць форму двухрадкоўяў, спяваюцца салістам або [[хор]]ам, які падхоплівае за галоўным спеваком прыпеўку. У большасці выпадкаў у іх гучаць самота, перажыванні з-за складанасцей жыцця, смерці, страчанага кахання.

У далёкім мінулым, як і іншыя [[афрыка]]нскія народы, самалійцы аддавалі перавагу рытмічнай музыцы, але ў выніку кантактаў з [[арабы|арабамі]] сталі папулярны мелодыі [[уд]]у. У [[1939]]—[[1943]] гг. з [[Емен]]у прыйшоў стыль [[Лірыка|лірычных]] спеваў ''дунья-дывані'' ({{lang-ar|دنيا ديواني}}). На яго аснове Абды Сініма, [[шафёр]] з [[Джыбуці]], распрацаваў новы мясцовы стыль ''балва'', што спалучаў рытміку з лірыкай. Яго паслядоўнікі ігралі не толькі на [[Ударныя музычныя інструменты|ўдарных інструментах]], але і на удзе. Нарэшце, у 1950-х гг. з ''балва'' вылучыўся стыль ''хээло''. Ён уключаў спалучэнне музыкі уда, [[барабан]]а, трысняговай [[флейта|флейты]] і пляску далонямі. ''Хээло'' выкарыстоўваўся шырэй, у тым ліку для распаўсюджвання [[рэвалюцыя|рэвалюцыйных]] песень
&lt;ref&gt;[https://www.musicinafrica.net/magazine/somali-music-through-ages Somali music through the ages]&lt;/ref&gt;. Два стылі сталі асноўнымі для выканання народных і прафесійных спеваў.

Выканаўцамі танцаў могуць быць як мужчыны, так і жанчыны. Найбольш вядомыя стылі: ''сайлісі'', ''джаандхір'' і ''дхаанта''&lt;ref&gt;[https://www.tptoriginals.org/somali-traditional-dance-101/ Somali Traditional Dance 101]&lt;/ref&gt;. ''Сайлісі'' бярэ пачатак на поўначы [[Самалі]], уключае традыцыйную [[іслам]]скую лірыку. ''Джаандхір'' значыць «вялікі скок», часцяком выконваецца падчас вяселляў. Для яго характэрны круцільныя рухі целам. ''Дхаанта'' імітуе паводзіны [[Вярблюд аднагорбы|вярблюда]]. Песні да яго калісьці выкарыстоўваліся для ўзняцця духу воінаў. У нашы дні ён выконваецца падчас амаль усіх [[свята]]ў.

== Рэлігія ==
Лічыцца, што ў мінулым самалійцы прытрымліваліся складанай [[політэізм|політэістычнай]] рэлігіі ''эбэ-ваак''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.islamichistoryinstitute.com/post/manage-your-blog-from-your-live-site |title=THE HISTORY OF PRE-ISLAMIC SOMALIA |access-date=20 лютага 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230220132055/https://www.islamichistoryinstitute.com/post/manage-your-blog-from-your-live-site |archivedate=20 лютага 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; з магутным вярхоўным [[бог|бажаством]] Ваак. Яны мелі [[храм]]ы і месцы шанавання, а таксама штат [[святар]]оў. У [[міфалогія|міфалогіі]] захаваліся постаці добрых духаў ''аяанле'', анёл смерці Хуур у выглядзе вялікай птушкі, дух помсты ''нідар'' і г. д.

[[Іслам]] набыў распаўсюджанне з [[9 стагоддзе|IX]] ст. Большасць вернікаў — [[мусульмане]]-[[суніты]]&lt;ref&gt;[https://culturalatlas.sbs.com.au/somali-culture/somali-culture-religion Somali Culture — Religion]&lt;/ref&gt;. З канца [[20 стагоддзе|XX]] ст. распаўсюджваецца [[Салафія|салафізм]], назіраецца ўплыў рэлігійнага экстрэмізму.

== Выбітныя асобы ==
* [[Абдулахі Махамед Саадзі]] — [[Эфіопія|эфіопскі]] палітычны дзеяч
* [[Іман]] — [[ЗША|амерыканская]] мадэль і актрыса
* [[Мо Фара]] — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] спартсмен самалійскага паходжання
* [[Мустафа Мухумед Амар]] — эфіопскі палітык
* [[Нур Хасан Хусейн]] — прэм’ер-міністр [[Самалі]]
* [[Фаіза Джама Махамед]] — самалійская праваабаронца
* [[Хасан Шэйх Махмуд]] — прэзідэнт Самалі
* [[Шэйх Шарыф Ахмед]] — самалійскі палітык

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар = Abokor, A.C.|частка = |загаловак = The Camel in Somali Oral Traditions|арыгінал = |спасылка =http://nai.diva-portal.org/smash/get/diva2:277670/FULLTEXT01 |адказны = |выданне = |месца = Uppsala|выдавецтва = Somali Academy of Sciences and Arts, Scandinavian Institute of African Studies|год = 1987|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 91-7106-269-6|тыраж = |ref = Abokor, A.C.}}
* {{кніга|аўтар = Finnegan, R.|частка = |загаловак = Oral Literature in Africa|арыгінал = |спасылка =https://doi.org/10.11647/OBP.0025 |адказны = |выданне = |месца = Cambridge|выдавецтва = Open Book Publishers|год = 2012|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 978-1-906924-70-6|тыраж = |ref = }}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Folk Songs From Somalia|арыгінал = |спасылка =https://romatrepress.uniroma3.it/wp-content/uploads/2019/05/folk-xapu.pdf |адказны = Annarita Puglielli|выданне = |месца = Roma|выдавецтва = Tre-Press|год = 2014|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 978-88-97524-12-0|тыраж = |ref = Folk Songs From Somalia }}

== Спасылкі ==
{{Commons category|Somalis}}
* [https://theculturetrip.com/africa/articles/an-introduction-to-the-somali-people/ An Introduction to the Somali People] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230216103019/https://theculturetrip.com/africa/articles/an-introduction-to-the-somali-people/ |date=16 лютага 2023 }}
* [https://www.everyculture.com/Africa-Middle-East/Somalis.html Countries and Their Cultures]
* [https://escholarship.org/content/qt450167x3/qt450167x3_noSplash_665052b57816fbda4463f9ed1bd2bf91.pdf?t=mnip12 Mohamed Nuuh Ali A LINGUISTIC OUTLINE OF EARLY SOMALI HISTORY]
* [https://epo.acleddata.com/somali/ Ethiopia Peace Observatory]
* [https://www.govisitkenya.com/somali-people.html#:~:text=Who%20are%20the%20Somali%20People,in%20north%20eastern%20of%20Kenya. Somali People and their Culture in Kenya]
* [https://www.101lasttribes.com/tribes/issa.html Issa people]

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Кушыты]]
[[Катэгорыя:Народы Самалі]]
[[Катэгорыя:Народы Эфіопіі]]
[[Катэгорыя:Народы Кеніі]]
[[Катэгорыя:Народы Джыбуці]]</text>
      <sha1>p6gs7bmetood2sivece6fqeaj3pjyjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Выбраны змест</title>
    <ns>10</ns>
    <id>738638</id>
    <revision>
      <id>5166031</id>
      <parentid>5160398</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T21:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46513" sha1="6u30r7f1y4ohrsh8lwrdl9yfqscbz8b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{doc-inline}}
'''Гэты шаблон прызначаны для паказу аднаго з выбраных артыкулаў.'''

Навошта гэта трэба?

Для аўтаматычнай устаўкі апісанняў на [[Партал:Выбраны змест]] і [[Галоўная старонка|Галоўную старонку]].

Сюды ўключаюцца:
* [[Вікіпедыя:Выдатныя артыкулы|выдатныя артыкулы]]
* пераможцы конкурсу [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]]
* апошнія абраныя артыкулы
* найбольш прагляданыя абраныя артыкулы, гл. [https://pageviews.wmcloud.org/?project=be.wikipedia.org Аналіз колькасці праглядаў]
&lt;!-- Калі ласка, артыкулы дадавайце з прывязкай да календара--&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{ #expr: {{CURRENTMONTH}}{{CURRENTDAY2}} | }}
&lt;!--студзень--&gt;
|0101 ={{Выбраны змест/Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Беларусі}}
|0102 ={{Выбраны змест/Зігмунд Фрэйд}}&lt;!--1901: апублікаваў кнігу «Псіхапаталогія паўсядзённага жыцця»--&gt;
|0103 ={{Выбраны змест/Торын Дубашчыт}}&lt;!--1892: Нарадзіўся пісьменнік Джон Толкін--&gt;
|0104 ={{Выбраны змест/Ядвігін Ш.}}&lt;!--нар. 4 (16) студзеня 1869--&gt;
|0105 ={{Выбраны змест/Эрнэст Генры Шэклтан}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0106 ={{Выбраны змест/Канстытуцыя 3 мая 1791 года}}
|0107 ={{Выбраны змест/Юпітэр (планета)}}&lt;!--1566: Галілеа Галілей адкрыў 4 спадарожнікі--&gt;
|0108 ={{Выбраны змест/Лоўрэнс Альма-Тадэма}}&lt;!--дата нараджэння--&gt;
|0109 ={{Выбраны змест/Савецкія ваенныя спецыялісты за мяжой}}
|0110 ={{Выбраны змест/Лондан}}&lt;!--1863: пачало працаваць першае ў свеце метро--&gt;
|0111 ={{Выбраны змест/Ягайла}}&lt;!--1386: Прадстаўнікі Польшчы перадалі акт аб перавыбранні яго каралём--&gt;
|0112 ={{Выбраны змест/Мінск}}&lt;!--1591: атрымаў герб--&gt;
|0113 ={{Выбраны змест/Лабарыя лёгачная}}
|0114 ={{Выбраны змест/Тытан (спадарожнік)}}&lt;!--2005: зонд «Гюйгенс» увайшоў у атмасферу Тытана--&gt;
|0115 ={{Выбраны змест/Водна-зялёны дыяметр Мінска}}&lt;!--1976: Уведзена ў эксплуатацыю Вілейска-Мінская водная сістэма--&gt;
|0116 ={{Выбраны змест/Homo floresiensis}}
|0117 ={{Выбраны змест/Мастэрс 2013 (снукер)}}&lt;!--праходзіў з 13 па 20 студзеня--&gt;
|0118 ={{Выбраны змест/Вітаўт}}&lt;!--1401: выдаў першыя акты Віленска-Радамскай уніі--&gt;
|0119 ={{Выбраны змест/Ісус Хрыстос}}&lt;!--Хрышчэнне Гасподняе паводле юліянскага календара--&gt;
|0120 ={{Выбраны змест/Спіс прэзідэнтаў ЗША}}&lt;!--46-ы Прэзідэнт ЗША Джо Байдэн заступіў на пасаду 20 студзеня 2021--&gt;
|0121 ={{Выбраны змест/Экспедыцыя «Німрада»}}
|0122 ={{Выбраны змест/Антон Луцкевіч}}&lt;!--1919, падпісаў мемарыял беларускага ўрада старшыні Парыжскай мірнай канферэнцыі--&gt;
|0123 ={{Выбраны змест/Белы карлік}}
|0124 ={{Выбраны змест/Першая Івуарыйская вайна}}&lt;!--2003: заключана пагадненне ў Ліна-Маркусі, спроба мірнага ўрэгулявання--&gt;
|0125 ={{Выбраны змест/Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс}}
|0126 ={{Выбраны змест/Беларуская мова}}&lt;!--1990: Вярхоўны Савет БССР прыняў Закон «Аб мовах», абвяшчэнне беларускай мовы дзяржаўнай--&gt;
|0127 ={{Выбраны змест/Янка Купала}}&lt;!--1913: першая пастаноўка «Паўлінкі»--&gt;
|0128 ={{Выбраны змест/Чэмпіянат свету па снукеры 2014}}
|0129 ={{Выбраны змест/ГАЗ-АА}}&lt;!--1932: З канвеера сышоў першы аўтамабіль--&gt;
|0130 ={{Выбраны змест/Каралеўскія батанічныя сады К’ю}}
|0131 ={{Выбраны змест/Сабор Святога Марка}}&lt;!--828: З Александрыі ў Венецыю былі прывезены мошчы евангеліста Марка--&gt;
&lt;!--люты--&gt;
|0201 ={{Выбраны змест/German Masters 2014 (снукер)}}&lt;!--вызначыліся фіналісты--&gt;
|0202 ={{Выбраны змест/Мяцеж Глінскіх}}&lt;!--1508, Міхаіл Глінскі учыніў расправу над Янам Забярэзінскім--&gt;
|0203 ={{Выбраны змест/Рагнеда Рагвалодаўна}}
|0204 ={{Выбраны змест/Тадэвуш Касцюшка}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0205 ={{Выбраны змест/Лівійскі крызіс}}&lt;!--2021: Бакі лівійскага канфлікту зацвердзілі аб’яднаны часовы ўрад--&gt;
|0206 ={{Выбраны змест/Кандрат Крапіва}}
|0207 ={{Выбраны змест/Аляксандр Васільевіч Калчак}}&lt;!--дата гібелі--&gt;
|0208 ={{Выбраны змест/Цягліцы шыі чалавека}}
|0209 ={{Выбраны змест/Касцёл Святога Сымона і Святой Алены}}
|0210 ={{Выбраны змест/Максім Гарэцкі}}&lt;!--1938: расстраляны--&gt;
|0211 ={{Выбраны змест/Зубр еўрапейскі}}
|0212 ={{Выбраны змест/Экспедыцыя Шэклтана — Роўэта}}&lt;!--1922, дасягнула самага паўднёвага пункту--&gt;
|0213 ={{Выбраны змест/Пятрусь Броўка}}
|0214 ={{Выбраны змест/Берэн і Луціен}}&lt;!--дзень закаханых--&gt;
|0215 ={{Выбраны змест/Ураўненні Максвела}}
|0216 ={{Выбраны змест/Жамойць}}&lt;!--1918: абвешчана Дэкларацыя незалежнасці Літвы--&gt;
|0217 ={{Выбраны змест/Свяшчэнная Рымская імперыя}}&lt;!--1568: падпісаны мір з асманскім султанам--&gt;
|0218 ={{Выбраны змест/Мікеланджэла Буанароці}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0219 ={{Выбраны змест/Падзеі ў Мінску 19—21 лютага 1918 года}}
|0220 ={{Выбраны змест/Паўднёваамерыканская дрэдноўтная гонка}}&lt;!--1907: Бразілія зацвердзіла праект будаўніцтва дрэдноўтаў--&gt;
|0221 ={{Выбраны змест/Беларускі лацінскі алфавіт}}&lt;!--Міжнародны дзень роднай мовы--&gt;
|0222 ={{Выбраны змест/Уран (планета)}}&lt;!--1789: Уільям Гершэль адзначыў, што імаверна ў планеты ёсць кольцы.--&gt;
|0223 ={{Выбраны змест/Георг Фрыдрых Гендэль}}&lt;!--дзень нараджэння--&gt;
|0224 ={{Выбраны змест/Рыгор Барадулін}}&lt;!--дзень нараджэння--&gt;
|0225 ={{Выбраны змест/Мікіта Зносак}}
|0226 ={{Выбраны змест/Савецкая вуліца (Гродна)}}
|0227 ={{Выбраны змест/Ціроль (гістарычная вобласць)}}
|0228 ={{Выбраны змест/Антоній Ляшчэвіч}}
|0229 ={{Выбраны змест/Аблога Сараева}}&lt;!--1996: Баснійскі ўрад афіцыйна абвясціў аб спыненні аблогі--&gt;
&lt;!--сакавік--&gt;
|0301 ={{Выбраны змест/Бук лясны}}
|0302 ={{Выбраны змест/Айны}}
|0303 ={{Выбраны змест/Гліцэрый}}&lt;!--473: становіцца імператарам Заходняй Рымскай імперыі--&gt;
|0304 ={{Выбраны змест/Ягайла}}&lt;!--1386, каранаваны--&gt;
|0305 ={{Выбраны змест/Мікалай Радзівіл Чорны}}&lt;!--1562: Магістр Лівонскага ордэна ададаў яму ордэнскую пячатку і ключы ад Рыгі--&gt;
|0306 ={{Выбраны змест/Мікеланджэла Буанароці}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0307 ={{Выбраны змест/Нарвежская антарктычная экспедыцыя (1910—1912)}}&lt;!--завяршылася, прыбыла ў Хобарт--&gt;
|0308 ={{Выбраны змест/Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі}}&lt;!--Celebrate Women!--&gt;
|0309 ={{Выбраны змест/Францішак Аляхновіч}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0310 ={{Выбраны змест/World Open 2014 (снукер)}}&lt;!--стартаваў--&gt;
|0311 ={{Выбраны змест/Ла-Карунья}}
|0312 ={{Выбраны змест/Краязнаўства Беларусі}}&lt;!--2020, распачаўся Першы Рэспубліканскі краязнаўчы форум Беларусі--&gt;
|0313 ={{Выбраны змест/Кшыштаф Кеслёўскі}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0314 ={{Выбраны змест/Касцёл Святога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)}}&lt;!--1499: Вялікі князь Аляксандр надаў Менску магдэбургскае права--&gt;
|0315 ={{Выбраны змест/Беларусь}}&lt;!--Дзень Канстытуцыі--&gt;
|0316 ={{Выбраны змест/Масавае забойства ў Сангмі}}&lt;!--здзейснена--&gt;
|0317 ={{Выбраны змест/Віцебск}}&lt;!--1597: атрымаў магдэбургскае права--&gt;
|0318 ={{Выбраны змест/Hair Peace Salon}}&lt;!--2012, гурт зрабіў анонс першага студыйнага альбома «Gentleman»--&gt;
|0319 ={{Выбраны змест/Васіль Феафілавіч Купрэвіч}}&lt;!--1950, Стакгольмскі заклік--&gt;
|0320 ={{Выбраны змест/Зямля}}&lt;!--вясенняе раўнадзенства прыблізна 20 сакавіка--&gt;
|0321 ={{Выбраны змест/Францішак Багушэвіч}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0322 ={{Выбраны змест/Ідзі і глядзі}}&lt;!--знішчана Хатынь--&gt;
|0323 ={{Выбраны змест/Антон Луцкевіч}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0324 ={{Выбраны змест/Тадэвуш Касцюшка}}&lt;!--1794, пачатак паўстання--&gt;
|0325 ={{Выбраны змест/Бела-чырвона-белы сцяг}}&lt;!--1918, прынята Трэцяя Устаўная грамата--&gt;
|0326 ={{Выбраны змест/BioShock Infinite}}&lt;!--2013, дата выпуску--&gt;
|0327 ={{Выбраны змест/Бясслаўныя вырадкі}}&lt;!--1963, нарадзіўся кінарэжысёр і сцэнарыст Квенцін Таранціна--&gt;
|0328 ={{Выбраны змест/Цёрн}}
|0329 ={{Выбраны змест/Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014}}&lt;!--стартавала--&gt;
|0330 ={{Выбраны змест/Грунвальдская бітва}}
|0331 ={{Выбраны змест/Вайна ў Харватыі}}&lt;!--1991: інцыдэнт каля Плітвіцкіх азёр, пачатак вайны--&gt;
&lt;!--красавік--&gt;
|0401 ={{Выбраны змест/Беркут}}&lt;!--Міжнародны дзень птушак--&gt;
|0402 ={{Выбраны змест/Камета Хейла — Бопа}}&lt;!--прайшла перыгелій 1 красавіка 1997--&gt;
|0403 ={{Выбраны змест/Беларуская іканапісная школа (XVI — XVIII стагоддзі)}}
|0404 ={{Выбраны змест/Наступленне на Трыпалі (2019—2020)}}&lt;!--камандуючы Лівійскай нацыянальнай арміяй Х. Хафтар загадаў пачаць наступленне--&gt;
|0405 ={{Выбраны змест/Аблога Сараева}}&lt;!--1992: Пачалася аблога Сараева ў час Баснійскай вайны--&gt;
|0406 ={{Выбраны змест/Францыск Скарына}}
|0407 ={{Выбраны змест/Генацыд у Руандзе}}&lt;!--з 7 красавіка 1994 г. па сярэдзіну ліпеня--&gt;
|0408 ={{Выбраны змест/Вольфганг Амадэй Моцарт}}&lt;!--1789: выправіўся ў падарожжа ў Паўночную Германію--&gt;
|0409 ={{Выбраны змест/Апіева дарога}}
|0410 ={{Выбраны змест/Беларускія народныя танцы}}
|0411 ={{Выбраны змест/Хвароба Паркінсона}}&lt;!--Сусветны Дзень Джэймса Паркінсона--&gt;
|0412 ={{Выбраны змест/Міжнародная касмічная станцыя}}&lt;!--Міжнародны дзень палёту чалавека ў космас--&gt;
|0413 ={{Выбраны змест/Герой Беларусі}}&lt;!--Пастанова Вярхоўнага Савета Беларусі, 1995 год--&gt;
|0414 ={{Выбраны змест/Першы фестываль біт-ансамбляў Мінска}}&lt;!--завяршыўся--&gt;
|0415 ={{Выбраны змест/Спіс Папаў Рымскіх і антыпапаў}}
|0416 ={{Выбраны змест/Ян Чачот}}&lt;!--паводле рэкамендацыі Адама Міцкевіча залічаецца ў Таварыства філаматаў--&gt;
|0417 ={{Выбраны змест/Тор (фільм)}}&lt;!--2011, Сусветная прэм’ера фільма адбылася ў Сіднеі--&gt;
|0418 ={{Выбраны змест/Альберт Эйнштэйн}}&lt;!--Дзень смерці--&gt;
|0419 ={{Выбраны змест/Беларуская дзіцячая літаратура}}
|0420 ={{Выбраны змест/Часнок}}
|0421 ={{Выбраны змест/Фрэдэрык Кук}}&lt;!--1908: дасягнуў паводле яго заявы Паўночнага полюса--&gt;
|0422 ={{Выбраны змест/Іван Луцкевіч}}
|0423 ={{Выбраны змест/Макс Планк}}&lt;!--дата нараджэння--&gt;
|0424 ={{Выбраны змест/Вашынгтон}}&lt;!--1800: Заснавана Бібліятэка Кангрэса ў Вашынгтоне--&gt;
|0425 ={{Выбраны змест/Беларускі нацыянальны касцюм}}
|0426 ={{Выбраны змест/Спіс узнагарод і намінацый фільма «Я абвінавачваю» (2019)}}
|0427 ={{Выбраны змест/Мірскі замак}}&lt;!--1706: Войскі Карла XII захапілі і спалілі Мірскі замак--&gt;
|0428 ={{Выбраны змест/Францішак Багушэвіч}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0429 ={{Выбраны змест/Уладзімір Караткевіч}}&lt;!--1966: завершыў раман «Хрыстос прызямліўся ў Гародні»--&gt;
|0430 ={{Выбраны змест/Нямецкая мова}}
&lt;!--травень--&gt;
|0501 ={{Выбраны змест/Айртан Сена}}&lt;!--дата гібелі--&gt;
|0502 ={{Выбраны змест/Філіп Араб}}
|0503 ={{Выбраны змест/Канстытуцыя 3 мая 1791 года}}&lt;!--прынята--&gt;
|0504 ={{Выбраны змест/Маргарэт Тэтчэр}}&lt;!--1979: заступіла на пасаду Прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі--&gt;
|0505 ={{Выбраны змест/Чэмпіянат свету па снукеры 2014}}&lt;!--дата завяршэння--&gt;
|0506 ={{Выбраны змест/Зігмунд Фрэйд}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0507 ={{Выбраны змест/Тадэвуш Касцюшка}}&lt;!--1794, выдаў Паланецкі універсал--&gt;
|0508 ={{Выбраны змест/Налібоцкая пушча}}&lt;!--1943, Трагедыя ў Налібаках--&gt;
|0509 ={{Выбраны змест/Фрыдрых Шылер}}&lt;!--памёр 9 мая 1805--&gt;
|0510 ={{Выбраны змест/Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч}}&lt;!--1940, гібель--&gt;
|0511 ={{Выбраны змест/Кірыла Тураўскі}}&lt;!--1993 На Замкавай гары ў Тураве ўсталяваны помнік у гонар Кірылы Тураўскага--&gt;
|0512 ={{Выбраны змест/Вожык у тумане}}
|0513 ={{Выбраны змест/Фрыцьёф Нансен}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0514 ={{Выбраны змест/Сцяг Беларусі}}&lt;!--рэферэндум 1995 года--&gt;
|0515 ={{Выбраны змест/Янка Купала}}&lt;!--літаратурны дэбют--&gt;
|0516 ={{Выбраны змест/Генацыд у Руандзе}}&lt;!--арыштаваны Ф. Кабуга, адзін з галоўных абвінавачаных--&gt;
|0517 ={{Выбраны змест/Стакгольм}}&lt;!--1788: У Стакгольме адкрыўся Каралеўскі драматычны тэатр--&gt;
|0518 ={{Выбраны змест/Загляне сонца і ў наша аконца}}&lt;!--заснавана--&gt;
|0519 ={{Выбраны змест/Вірус імунадэфіцыту чалавека}}&lt;!--20 мая 1983 першая публікацыя даследавання з вылучэннем новага віруса--&gt;
|0520 ={{Выбраны змест/Збігнеў Прайснер}}&lt;!--дата нараджэння--&gt;
|0521 ={{Выбраны змест/Гімн любові}}
|0522 ={{Выбраны змест/Канскі кінафестываль 1994}}&lt;!--праходзіў з 12 па 23 мая--&gt;
|0523 ={{Выбраны змест/Ефрасіння Полацкая}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0524 ={{Выбраны змест/Людзі на балоце (фільм)}}
|0525 ={{Выбраны змест/Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета}}&lt;!--1938: адкрыўся--&gt;
|0526 ={{Выбраны змест/Каспар Хаўзер}}&lt;!--1828, апынуўся ў Нюрнбергу--&gt;
|0527 ={{Выбраны змест/Корань (матэматыка)}}
|0528 ={{Выбраны змест/Чэрокі}}&lt;!--1830, прыняты закон аб перамяшчэнні індзейцаў на захад ад Місісіпі--&gt;
|0529 ={{Выбраны змест/Блюшчык плюшчападобны}}
|0530 ={{Выбраны змест/Пітэр Паўль Рубенс}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0531 ={{Выбраны змест/Лондан}}&lt;!--1859: Запушчаны гадзіннік на вежы Біг-Бен--&gt;
&lt;!--чэрвень--&gt;
|0601 ={{Выбраны змест/Ягайла}}&lt;!--дзень смерці--&gt;
|0602 ={{Выбраны змест/Рыцар Янка і каралеўна Мілана}}&lt;!--чытанка на вакацыі--&gt;
|0603 ={{Выбраны змест/Курапаты}}&lt;!--1988, артыкул у ЛіМе--&gt;
|0604 ={{Выбраны змест/Беларуская мова}}&lt;!--1918: апублікавана «Беларуская граматыка для школ» Б. Тарашкевіча.--&gt;
|0605 ={{Выбраны змест/Ефрасіння Полацкая}}&lt;!--Дзень памяці--&gt;
|0606 ={{Выбраны змест/Венера (планета)}}&lt;!--2012: Праходжанне Венеры па дыску Сонца--&gt;
|0607 ={{Выбраны змест/Дзмітрый Іванавіч Вішнявецкі}}
|0608 ={{Выбраны змест/Сцяг Бутана}}&lt;!--афіцыйна зацверджаны, 1972--&gt;
|0609 ={{Выбраны змест/Шыфр Бэкана}}
|0610 ={{Выбраны змест/Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)}}&lt;!--1794: У Гродне ўтворана Цэнтральная дэпутацыя ВКЛ--&gt;
|0611 ={{Выбраны змест/Новая зямля (паэма)}}&lt;!--1923, выйшла ў свет--&gt;
|0612 ={{Выбраны змест/Цягліцы чалавека}}
|0613 ={{Выбраны змест/Ураўненні Максвела}}&lt;!--1831, нарадзіўся Джэймс Максвел--&gt;
|0614 ={{Выбраны змест/BMW 328}}&lt;!--1936: Аўтамабіль упершыню прадстаўлены на Міжнароднай гонцы на трасе Нюрбургрынг--&gt;
|0615 ={{Выбраны змест/Рэмбрант}}&lt;!--1985: У Эрмітажы Б. Майгіс абліў сернай кіслатой карціну «Даная»--&gt;
|0616 ={{Выбраны змест/Руаль Амундсен}}&lt;!--1903: Пачалася першая арктычная экспедыцыя Руаля Амундсена--&gt;
|0617 ={{Выбраны змест/Насякомыя}}
|0618 ={{Выбраны змест/Авіяцыя эфіопа-эрытрэйскай вайны}}&lt;!--2000: Спынены баявыя дзеянні--&gt;
|0619 ={{Выбраны змест/Васіль Быкаў}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0620 ={{Выбраны змест/Сонечныя зацьменні XX стагоддзя}}&lt;!--1955: Найдаўжэйшае ў XX стагоддзі поўнае сонечнае зацьменне.--&gt;
|0621 ={{Выбраны змест/Стары замак (Гродна)}}
|0622 ={{Выбраны змест/Зямля}}&lt;!--летняе сонцастаянне ў Паўночным паўшар'і--&gt;
|0623 ={{Выбраны змест/}}&lt;!--дата пачатку--&gt;
|0624 ={{Выбраны змест/Купалле}}&lt;!--Адзначаецца ў ноч на 24 чэрвеня--&gt;
|0625 ={{Выбраны змест/Антон Іванавіч Дзянікін}}&lt;!--1919: Армія А. Дзянікіна ўзяла Харкаў--&gt;
|0626 ={{Выбраны змест/Кастусь Каліноўскі}}&lt;!--1863: створаны Выканаўчы аддзел Літвы, цэнтр кіраўніцтва паўстаннем--&gt;
|0627 ={{Выбраны змест/Канвой PQ-17}}&lt;!--1942: Арктычны канвой адправіўся ў СССР--&gt;
|0628 ={{Выбраны змест/Мікіта Зносак}}&lt;!--дата гібелі Янкі Купалы--&gt;
|0629 ={{Выбраны змест/Парэчкі чорныя}}
|0630 ={{Выбраны змест/Другая кангалезская вайна}}&lt;!--2003, завяршылася, падпісана мірнае пагадненне--&gt;
&lt;!--ліпень--&gt;
|0701 ={{Выбраны змест/Аўгусцін Кентэрберыйскі}}&lt;!--1643: склікана асамблея, якая рэфармавала англіканскую царкву--&gt;
|0702 ={{Выбраны змест/Лазер}}
|0703 ={{Выбраны змест/Гарады Беларусі}}&lt;!--вызвалены Мінск--&gt;
|0704 ={{Выбраны змест/Рабінавая ноч}}
|0705 ={{Выбраны змест/Куб (фільм, 1997)}}
|0706 ={{Выбраны змест/Фінскі заліў}}&lt;!--1788: Руская эскадра разбіла шведскі флот--&gt;
|0707 ={{Выбраны змест/Янка Купала}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0708 ={{Выбраны змест/Дзяўчына з жамчужнай завушніцай (фільм)}}
|0709 ={{Выбраны змест/Меркурый}}
|0710 ={{Выбраны змест/Нікола Тэсла}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0711 ={{Выбраны змест/Замкавая вуліца (Гродна)}}&lt;!--1496: Горад Гродна атрымаў поўнае магдэбургскае права.--&gt;
|0712 ={{Выбраны змест/Кніганошы}}&lt;!--1920: РСФСР прызнала Літоўскую Рэспубліку--&gt;
|0713 ={{Выбраны змест/Подых навальніцы (фільм)}}
|0714 ={{Выбраны змест/Эдвард Адамавіч Вайніловіч}}
|0715 ={{Выбраны змест/Грунвальдская бітва}}&lt;!--1410--&gt;
|0716 ={{Выбраны змест/Юпітэр (планета)}}&lt;!--1994: камета Шумейкераў — Леві 9 урэзалася ў атмасферу--&gt;
|0717 ={{Выбраны змест/Славакія}}&lt;!--Дзень Незалежнасці--&gt;
|0718 ={{Выбраны змест/Нерон}}&lt;!--пачаўся Вялікі пажар Рыма--&gt;
|0719 ={{Выбраны змест/Максім Гарэцкі}}&lt;!--1930, арыштаваны ў Менску--&gt;
|0720 ={{Выбраны змест/Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс}}&lt;!--2012: Пасля рэстаўрацыі адкрыўся--&gt;
|0721 ={{Выбраны змест/Эрнэст Хемінгуэй}}&lt;!--дзень нараджэння--&gt;
|0722 ={{Выбраны змест/Альтаміра (пячора)}}
|0723 ={{Выбраны змест/Беларускі партрэт XII―XVIII стагоддзяў}}
|0724 ={{Выбраны змест/Жаўрук-смяцюх}}
|0725 ={{Выбраны змест/Уладзімір Караткевіч}}&lt;!--дзень смерці--&gt;
|0726 ={{Выбраны змест/Сабор Святога Віта}}
|0727 ={{Выбраны змест/Знешняя палітыка БССР}}&lt;!--Дэкларацыя аб аб дзяржаўным суверэнітэце--&gt;
|0728 ={{Выбраны змест/Італьянскі фронт Першай сусветнай вайны}}
|0729 ={{Выбраны змест/Беларуская дзіцячая літаратура}}
|0730 ={{Выбраны змест/Грудное выкормліванне}}
|0731 ={{Выбраны змест/Вялікае Княства Літоўскае}}&lt;!--1649: бітва пад Лоевам--&gt;
&lt;!--жнівень--&gt;
|0801 ={{Выбраны змест/Людавіт Штур}}
|0802 ={{Выбраны змест/Паўночна-Заходні край}}&lt;!--спынена дзеянне Статута ВКЛ на тэрыторыі Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерній--&gt;
|0803 ={{Выбраны змест/Тэорыя струн}}
|0804 ={{Выбраны змест/Голад (раман)}}&lt;!--1859: Нарадзіўся Кнут Гамсун--&gt;
|0805 ={{Выбраны змест/Японцы}}
|0806 ={{Выбраны змест/Францыск Скарына}}&lt;!--1517: У Празе Францыск Скарына выдаў сваю першую кнігу «Псалтыр»--&gt;
|0807 ={{Выбраны змест/Максім Танк}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0808 ={{Выбраны змест/Імперская трансантарктычная экспедыцыя}}&lt;!--дата пачатку--&gt;
|0809 ={{Выбраны змест/Мірскі замак}}
|0810 ={{Выбраны змест/System Shock 2}}&lt;!--выпушчана 11 жніўня 1999--&gt;
|0811 ={{Выбраны змест/Барысаглебская царква (Гродна)}}&lt;!--1127: Першае ўпамінанне пра Горадзен у пісьмовых крыніцах--&gt;
|0812 ={{Выбраны змест/Жамойць}}
|0813 ={{Выбраны змест/Якуб Колас}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0814 ={{Выбраны змест/Марцін Борман}}
|0815 ={{Выбраны змест/Спіс карцін Пітэра Брэйгеля Старэйшага}}
|0816 ={{Выбраны змест/Сцяг Беларусі}}
|0817 ={{Выбраны змест/Інданезія}}&lt;!--Дзень незалежнасці--&gt;
|0818 ={{Выбраны змест/Раман Паланскі}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0819 ={{Выбраны змест/Старабеларуская мова}}
|0820 ={{Выбраны змест/Іван Луцкевіч}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0821 ={{Выбраны змест/Спіс штатаў і тэрыторый ЗША}}&lt;!--1959: Гаваі абвешчаны 50-м штатам ЗША--&gt;
|0822 ={{Выбраны змест/Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0823 ={{Выбраны змест/Ян Чачот}}&lt;!--Дзень смерці--&gt;
|0824 ={{Выбраны змест/Украінская мова}}&lt;!--Дзень незалежнасці Украіны--&gt;
|0825 ={{Выбраны змест/Нептун (планета)}}&lt;!--1989: Касмічны апарат «Вояджэр-2» наблізіўся да Нептуна--&gt;
|0826 ={{Выбраны змест/Бульба}}
|0827 ={{Выбраны змест/Манастыры Метэоры}}
|0828 ={{Выбраны змест/Францішак Багушэвіч}}
|0829 ={{Выбраны змест/Інтэрнацыянальная вуліца (Мінск)}}
|0830 ={{Выбраны змест/Руны}}
|0831 ={{Выбраны змест/Ніл Гілевіч}}
&lt;!--верасень--&gt;
|0901 ={{Выбраны змест/Беларускі лемантар або першая навука чытання}}&lt;!--да Дня ведаў--&gt;
|0902 ={{Выбраны змест/Эрнэст Хемінгуэй}}
|0903 ={{Выбраны змест/Сцяг Славакіі}}&lt;!--упершыню ўзняты 3 верасня 1992--&gt;
|0904 ={{Выбраны змест/Міжнародны адказны купон}}
|0905 ={{Выбраны змест/Тры колеры: Сіні}}&lt;!--1993: На Венецыянскім кінафестывалі адбылася прэм’ера фільма--&gt;
|0906 ={{Выбраны змест/Францішак Аляхновіч}}&lt;!--1933: на савецка-польскай мяжы Ф. Аляхновіча абмянялі на Б. Тарашкевіча--&gt;
|0907 ={{Выбраны змест/Шанхай Мастэрс 2011 (снукер)}}&lt;!--праходзіў з 5 па 11 верасня--&gt;
|0908 ={{Выбраны змест/Гусарыя}}&lt;!--Бітва пад Оршай (1514)--&gt;
|0909 ={{Выбраны змест/Вашынгтон}}&lt;!--1791: Сталіца ЗША названа ў гонар Джорджа Вашынгтона]]--&gt;
|0910 ={{Выбраны змест/Шанхай Мастэрс 2014 (снукер)}}&lt;!--праходзіў з 8 па 14 верасня--&gt;
|0911 ={{Выбраны змест/Спіс узнагарод і намінацый Кшыштафа Кеслёўскага}}&lt;!--завяршыўся Венецыянскі кінафестываль 1993--&gt;
|0912 ={{Выбраны змест/Underdog}}&lt;!--2014, выйшаў альбом--&gt;
|0913 ={{Выбраны змест/Ефрасіння Полацкая}}
|0914 ={{Выбраны змест/Пётр Аркадзьевіч Сталыпін}}&lt;!--смяротна паранены--&gt;
|0915 ={{Выбраны змест/Шанхай Мастэрс 2015 (снукер)}}&lt;!--праходзіў з 14 па 20 верасня--&gt;
|0916 ={{Выбраны змест/Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Беларусі}}&lt;!--1991, утвораны нацыянальны парк Белавежская пушча--&gt;
|0917 ={{Выбраны змест/Максім Танк}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|0918 ={{Выбраны змест/Шанхай Мастэрс 2012 (снукер)}}&lt;!--праходзіў з 17 па 23 верасня--&gt;
|0919 ={{Выбраны змест/Бела-чырвона-белы сцяг}}&lt;!--прыняты як дзяржаўны, 1991--&gt;
|0920 ={{Выбраны змест/Гульня тронаў (раман)}}&lt;!--1948: Нарадзіўся Джордж Рэйманд Рычард Марцін, аўтар--&gt;
|0921 ={{Выбраны змест/Вялікая Траецкая вуліца (Гродна)}}&lt;!--1801: Створана Гродзенская губерня замест ліквідаванай Літоўскай--&gt;
|0922 ={{Выбраны змест/Новая зямля (паэма)}}&lt;!--1972: Заснаваны Коласаўскі мемарыяльны заказнік--&gt;
|0923 ={{Выбраны змест/Нептун (планета)}}&lt;!--Выяўлены ў 1846 годзе--&gt;
|0924 ={{Выбраны змест/Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1995)}}&lt;!--Прэм’ера адбылася на канале BBC One--&gt;
|0925 ={{Выбраны змест/Аўрэліян}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0926 ={{Выбраны змест/Шанхай Мастэрс 2016 (снукер)}}&lt;!--праходзіў з 19 па 25 верасня--&gt;
|0927 ={{Выбраны змест/Альберт Эйнштэйн}}
|0928 ={{Выбраны змест/Уладзіслаў Галубок}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|0929 ={{Выбраны змест/Кукуруза}}
|0930 ={{Выбраны змест/Зоська Верас}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
&lt;!--кастрычнік--&gt;
|1001 ={{Выбраны змест/Requiem for my friend}}&lt;!--Прэм’ера адбылася 1 кастрычніка 1998 года--&gt;
|1002 ={{Выбраны змест/Алаіза Пашкевіч}}
|1003 ={{Выбраны змест/Нямецкая мова}}&lt;!--Дзень нямецкага адзінства--&gt;
|1004 ={{Выбраны змест/Тэйлар Свіфт}}&lt;!--2006 год, рэліз першага альбома--&gt;
|1005 ={{Выбраны змест/Беларускі нацыянальны касцюм}}
|1006 ={{Выбраны змест/Ківі (птушка)}}&lt;!--1769: Джэймс Кук высадзіўся ў Новай Зеландыі.--&gt;
|1007 ={{Выбраны змест/Спіс лаўрэатаў прэміі па эканоміцы імя Альфрэда Нобеля}}
|1008 ={{Выбраны змест/Сабор Святога Марка}}&lt;!--1085, асвечаны--&gt;
|1009 ={{Выбраны змест/Лабірынт фаўна}}&lt;!--1964, нарадзіўся кінарэжысёр Гільерма дэль Тора--&gt;
|1010 ={{Выбраны змест/Фрыцьёф Нансен}}&lt;!--дзень нараджэння--&gt;
|1011 ={{Выбраны змест/Лабірынт фаўна (саўндтрэк)}}&lt;!--2006, фільм выйшаў у пракат у Іспаніі--&gt;
|1012 ={{Выбраны змест/Пагоня}}&lt;!--1920: Абвешчана Сярэдняя Літва--&gt;
|1013 ={{Выбраны змест/Эдвард Адамавіч Вайніловіч}}&lt;!--дзень нараджэння--&gt;
|1014 ={{Выбраны змест/Цытазоль}}
|1015 ={{Выбраны змест/Спіс аб’ектаў Сонечнай сістэмы па памерах}}&lt;!--1997: старт праекта Касіні-Гюйгенс--&gt;
|1016 ={{Выбраны змест/Спіс Папаў Рымскіх і антыпапаў}}&lt;!--1978: абраны Папа Рымскі Ян Павел ІІ--&gt;
|1017 ={{Выбраны змест/Ідзі і глядзі}}&lt;!--Фільм выйшаў у пракат у 17 кастрычніка 1985 года--&gt;
|1018 ={{Выбраны змест/Якуб Колас}}&lt;!--1926: Якубу Коласу нададзена званне Народнага паэта--&gt;
|1019 ={{Выбраны змест/Макс Планк}}&lt;!--1900: прадставіў формулу цеплавога выпрамянення--&gt;
|1020 ={{Выбраны змест/Прэрафаэліты}}
|1021 ={{Выбраны змест/Ядловец звычайны}}
|1022 ={{Выбраны змест/Тры колеры: Чырвоны}}
|1023 ={{Выбраны змест/Мірскі замак}}
|1024 ={{Выбраны змест/The Hobbit (гульня, 2003)}}&lt;!--упершыню выпушчана ў Еўропе для платформы Game Boy Advance--&gt;
|1025 ={{Выбраны змест/Jitters}}&lt;!--2007: выдадзены альбом Split Before, Together Now--&gt;
|1026 ={{Выбраны змест/Арыфметыка}}
|1027 ={{Выбраны змест/Украінская мова}}&lt;!--Дзень украінскага пісьменства і мовы--&gt;
|1028 ={{Выбраны змест/Зубр еўрапейскі}}&lt;!--1523: У Кракаве выйшла з друку «Песня пра зубра»--&gt;
|1029 ={{Выбраны змест/Курапаты}}&lt;!--1937: У Менску расстраляны шматлікія дзеячы культуры, асветы і дзяржаўнага апарату--&gt;
|1030 ={{Выбраны змест/Уладзімір Васілевіч Тэраўскі}}&lt;!--1919: апублікаваны «Ваяцкі марш» М.Краўцова, музыку напісаў У.Тэраўскі.--&gt;
|1031 ={{Выбраны змест/Каліна звычайная}}
&lt;!--даты лістапада--&gt;
|1101 ={{Выбраны змест/Шэкспіраўскае пытанне}}&lt;!--1604: Трагедыю «Атэла» ўпершыню прадставілі ў Лондане.--&gt;
|1102 ={{Выбраны змест/Стары замак (Гродна)}}&lt;!--1585, Стэфан Баторый прыбыў у Горадзен--&gt;
|1103 ={{Выбраны змест/Змітрок Бядуля}}&lt;!--дзень ушанавання памяці--&gt;
|1104 ={{Выбраны змест/Аперацыя «Арго»}}&lt;!--1979: натоўпы ісламістаў урываюцца на тэрыторыю пасольства ЗША ў Тэгеране--&gt;
|1105 ={{Выбраны змест/Хвароба Альцгеймера}}&lt;!--1994: Апублікаваны ліст, дзе Рональд Рэйган паведаміў, што церпіць на хваробу--&gt;
|1106 ={{Выбраны змест/Спіс краін з некалькімі сталіцамі}}&lt;!--2005: Рэзідэнцыя ўрада М’янмы перанесена з г. Янгон (Рангун) у Найп’іда--&gt;
|1107 ={{Выбраны змест/Вуліца Карла Маркса (Мінск)}}&lt;!--1917: Рэвалюцыя ў Расіі--&gt;
|1108 ={{Выбраны змест/Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму сцэнарысту}}
|1109 ={{Выбраны змест/Францыск Скарына}}&lt;!--1512: Францыск Скарына ў Падуі абараніў ступень доктара медыцынскіх навук--&gt;
|1110 ={{Выбраны змест/Соф’я Гальшанская}}&lt;!--1444: адстойвала правы Казіміра на польскі трон--&gt;
|1111 ={{Выбраны змест/Рускі (апавяданне)}}&lt;!--дата завяршэння Першай сусветнай вайны--&gt;
|1112 ={{Выбраны змест/Роберт Фалкан Скот}}&lt;!--знойдзены целы згінулага Роберта Скота i членаў яго экспедыцыі--&gt;
|1113 ={{Выбраны змест/Эмілія Плятэр}}&lt;!--дзень нараджэння--&gt;
|1114 ={{Выбраны змест/Ватыканская апостальская бібліятэка}}
|1115 ={{Выбраны змест/Беларускае фэнтэзі}}
|1116 ={{Выбраны змест/Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе}}&lt;!--1975: прыбыла першая група--&gt;
|1117 ={{Выбраны змест/Ансамбль Віленскага ўніверсітэта}}&lt;!--Міжнародны дзень студэнтаў--&gt;
|1118 ={{Выбраны змест/Проня}}&lt;!--1943: фарсіраванне--&gt;
|1119 ={{Выбраны змест/Палёт над гняздом зязюлі (фільм)}}&lt;!--1975: Прэм’ера фільма на кінафестывалі ў Чыкага--&gt;
|1120 ={{Выбраны змест/Яўгенія Янішчыц}}&lt;!--дзень нараджэння--&gt;
|1121 ={{Выбраны змест/Касцёл Святога Сымона і Святой Алены}}&lt;!--асвечаны ў 1910 годзе--&gt;
|1122 ={{Выбраны змест/Юзаф Пілсудскі}}&lt;!--1918: Юзаф Пілсудскі абвешчаны «часовым начальнікам» Польскай дзяржавы--&gt;
|1123 ={{Выбраны змест/Канстытуцыя 3 мая 1791 года}}&lt;!--скасавана ў 1793 годзе--&gt;
|1124 ={{Выбраны змест/Збігнеў Прайснер}}
|1125 ={{Выбраны змест/Тэатр Вялікага Княства Літоўскага}}&lt;!--1795: ВКЛ спыніла існаванне--&gt;
|1126 ={{Выбраны змест/Уладзімір Караткевіч}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|1127 ={{Выбраны змест/Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі}}&lt;!--дата гібелі--&gt;
|1128 ={{Выбраны змест/Міхась Чарот}}&lt;!--1923: Заснаванае літаратурнае аб’яднанне «Маладняк»--&gt;
|1129 ={{Выбраны змест/Людзі на балоце (фільм)}}&lt;!--1982, прэм’ера фільма--&gt;
|1130 ={{Выбраны змест/Пагоня}}&lt;!--1917, газета «Вольная Беларусь» надрукавала верш М. Багдановіча «Пагоня»--&gt;
&lt;!--снежань--&gt;
|1201 ={{Выбраны змест/Вірус імунадэфіцыту чалавека}}&lt;!--Сусветны дзень барацьбы са СНІД--&gt;
|1202 ={{Выбраны змест/BMW Neue Klasse}}
|1203 ={{Выбраны змест/Бульба}}&lt;!--1586: У Англію з Амерыкі упершыню завезена бульба--&gt;
|1204 ={{Выбраны змест/Прывід пяра}}&lt;!--2010: цырымонія прысуджэння Еўрапейскай кінапрэміі--&gt;
|1205 ={{Выбраны змест/Вольфганг Амадэй Моцарт}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|1206 ={{Выбраны змест/American McGee’s Alice}}&lt;!--дата рэлізу (5—6 снежня 2000)--&gt;
|1207 ={{Выбраны змест/Еўрапейская кінапрэмія 2019}}&lt;!--адбылася цырымонія ўручэння--&gt;
|1208 ={{Выбраны змест/Краязнаўства Беларусі}}
|1209 ={{Выбраны змест/Максім Багдановіч}}&lt;!--Дзень нараджэння--&gt;
|1210 ={{Выбраны змест/Спіс лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне}}&lt;!--уручаецца 10 снежня--&gt;
|1211 ={{Выбраны змест/Паўночна-Заходні край}}
|1212 ={{Выбраны змест/Эфіопа-эрытрэйская вайна}}&lt;!--2000: завяршылася мірным пагадненнем.--&gt;
|1213 ={{Выбраны змест/Падвойнае жыццё Веранікі}}&lt;!--1981: У Польшчы ўведзена ваеннае становішча--&gt;
|1214 ={{Выбраны змест/Руаль Амундсен}}&lt;!--дасягнуў Паўднёвага полюса 14 снежня 1911--&gt;
|1215 ={{Выбраны змест/Еўрапейская кінапрэмія 2018}}&lt;!--адбылася--&gt;
|1216 ={{Выбраны змест/Шанхай Мастэрс 2013 (снукер)}}
|1217 ={{Выбраны змест/Чарніцы}}
|1218 ={{Выбраны змест/Гарады Беларусі}}&lt;!--Першы Усебеларускі з’езд--&gt;
|1219 ={{Выбраны змест/Вобласць глыбокага агляду Хабла}}&lt;!--Пабудова відарысу праводзілася з 18 па 28 снежня 1995 года--&gt;
|1220 ={{Выбраны змест/Беларускі нацыянальны касцюм}}
|1221 ={{Выбраны змест/Налібоцкая пушча}}
|1222 ={{Выбраны змест/Дзяўчына з жамчужнай завушніцай (фільм)}}&lt;!--нарадзілася Скарлет Ёхансан, выканаўца галоўнай ролі--&gt;
|1223 ={{Выбраны змест/Эмілія Плятэр}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|1224 ={{Выбраны змест/Адам Міцкевіч}}&lt;!--Дзень нарадэння--&gt;
|1225 ={{Выбраны змест/Ісус Хрыстос}}&lt;!--Нараджэнне Хрыстова--&gt;
|1226 ={{Выбраны змест/Беларуская дзіцячая літаратура}}
|1227 ={{Выбраны змест/Спіс аб’ектаў Месье}}
|1228 ={{Выбраны змест/Каляды}}&lt;!--Каляды--&gt;
|1229 ={{Выбраны змест/Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч}}&lt;!--дата смерці--&gt;
|1230 ={{Выбраны змест/Кот свойскі}}
|1231 ={{Выбраны змест/Спіс дзеючых нацыянальных канстытуцый}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны класіфікацыі артыкулаў|*]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6u30r7f1y4ohrsh8lwrdl9yfqscbz8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аксана Генадзеўна Фёдарава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>744372</id>
    <revision>
      <id>5166126</id>
      <parentid>5164199</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T01:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LNTG</username>
        <id>141792</id>
      </contributor>
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/5164195|5164195]] аўтарства [[Special:Contributions/~2026-38840-09|~2026-38840-09]] ([[User talk:~2026-38840-09|размовы]])</comment>
      <origin>5166126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5960" sha1="14073pfjo70ohujkzinek593up3fr2n" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Фёдарава}}
{{Фотамадэль
| Імя             = Аксана Фёдарава
| Ключ            =
| Фота            = Оксана Фёдорова 2017.jpg
| Апісанне_фота  = 
| Псеўданімы      =
| Сучаснае_імя    =
| Нараджэнне     = 
| Адкуль          = [[Пскоў]], [[Расія]]
| Рост            = 178 см&lt;ref name=&quot;km.ru&quot;&gt;http://www.km.ru/file/index.asp?data=18.09.2007+17:20:00&amp;archive=on&lt;/ref&gt;
| Вага            =
| Грудзі          = 88 см&lt;ref name=&quot;km.ru&quot;/&gt;
| Стан            = 64 см&lt;ref name=&quot;km.ru&quot;/&gt;
| Сцёгны         = 93 см&lt;ref name=&quot;km.ru&quot;/&gt;
| Валасы          =
| Вочы            =
| Нацыянальнасць =
| Сайт            = [http://www.oksana-fedorova.ru/ www.oksana-fedorova.ru]
}}
'''Акса́на Гена́дзеўна Фёдарава''' (нар. {{ДН|17|12|1977}}, [[Пскоў]], [[Расія]]) — [[Расія|расійская]] [[фотамадэль]], тэлевядучая. Пераможца конкурсаў «[[Міс Расія]]» (2001) і «[[Міс Сусвет]]» (2002).

== Біяграфія ==
Аксана Фёдарава нарадзілася [[17 снежня]] [[1977]] года ў [[Пскоў|Пскове]]. У [[1997]] годзе скончыла з залатым медалём Пскоўскую школу міліцыі. У тым жа годзе паступіла ў Санкт-Пецярбурскі ўніверсітэт МУС РФ на факультэт кіраўнікоў гарадскіх і раённых органаў унутраных спраў. У [[2000]] годзе скончыла з адзнакай універсітэт і прапрацавала некалькі месяцаў дазнаўцам у [[Лінейны аддзел унутраных спраў|ЛАУС]] аэрапорта «[[Пулкава]]».

У [[1999]] годзе перамагла ў конкурсе «[[Міс Санкт-Пецярбург]]». У [[2001]] годзе стала пераможцай конкурсу «[[Міс Расія]]», у [[2002]] годзе — конкурсу «[[Міс Сусвет]]», які праходзіў у [[Пуэрта-Рыка]]. Праз чатыры месяцы пазбаўлена звання ў сувязі з нежаданнем выконваць абавязкі пераможцы. Званне перайшло [[Жусцін Пасек]] з [[Панама|Панамы]].

У [[2002]]—[[2005]] гадах прымала ўдзел у выбарчых кампаніях [[Расійская партыя жыцця|Расійскай партыі Жыцця]]. З мая [[2006]] года з’яўляецца партнёрам Дзіцячага фонду ААН ([[ЮНІСЕФ]]) у Расіі.

Вядучая праграмы для дзяцей «[[Дабранач, маляняты!]]» на расійскім тэлебачанні. Здымалася ў тэлесерыяле «[[Не нарадзіся прыгожай]]».

Таксама дэбютавала ў якасці пісьменніцы. Выдавецтва «[[Эксмо]]» выпусціла першую кнігу Аксаны Фёдаравай «Формула стылю»: парады і рэкамендацыі па пытаннях прыгажосці і стылю. Кніга ўтрымоўвае таксама аўтабіяграфічныя ўстаўкі і фатаграфіі з асабістага архіва Аксаны. У крамах з’явілася ў верасні [[2008]] года. Таксама планавалася яшчэ не менш за 2 кнігі па пытаннях макіяжа, іміджу і іншага.

Маёр міліцыі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070310052044/http://www.trud.ru/trud.php?id=200612142322201 Оксана Федорова: $ 150 тысяч — мой самый большой гонорар // Труд. — № 232. — 2006.]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, кандыдат юрыдычных навук. Дактарант факультэта падрыхтоўкі навуковых і навукова-педагагічных кадраў Санкт-Пецярбурскага ўніверсітэта МУС. З [[2007]] года пражывае з мамай у [[Масква|Маскве]].

== Сям’я ==
Маці — Алена Аляксееўна. Бацька сышоў з сям’і, калі Аксана была дзіцём. Пасталеўшы, Аксана спрабавала знайсці бацьку, але ён ужо да таго часу памёр. Дзед па матчынай лініі — вайсковец у адстаўцы, памёр у [[2007]] годзе.

{{Пачатак блока}}
{{Адзінка блока
|папярэднік = [[Дэніс Кіньёнес]]
|спіс       = [[Міс Сусвет]]
|гады       = [[2002]]&lt;br /&gt;''(Пазбаўлена звання)''
|пераемнік  = [[Хусцін Пасек]]
}}
{{Канец блока}}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Oxana Fedorova}}
* [http://www.oksana-fedorova.ru/ Сайт Аксаны Фёдаравай] {{ref-ru}}
* Аксана Фёдарава: $150 тысяч — мой найвялікшы ганарар (інтэрв’ю) // [http://www.trud.ru/issue/article.php?id=200612142322201 «Труд». — 2006. — №&amp;nbsp;232. — 14 декабря. — С.&amp;nbsp;1].— 04.09.2008.
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Фёдарава Аксана Генадзеўна}}
[[Катэгорыя:Міс Расія]]
[[Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі]]
[[Катэгорыя:Фотамадэлі Расіі]]
[[Катэгорыя:Пераможцы конкурсу Міс Сусвет]]</text>
      <sha1>14073pfjo70ohujkzinek593up3fr2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166169</id>
      <parentid>5166126</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5166169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5058" sha1="deltl1oiunvf4hvp7sf1nmseom8b495" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Фёдарава}}
{{Фотамадэль}}

'''Акса́на Гена́дзеўна Фёдарава''' ({{ВДП}}) — [[Расія|расійская]] [[фотамадэль]], тэлевядучая. Пераможца конкурсаў «[[Міс Расія]]» (2001) і «[[Міс Сусвет]]» (2002).

== Біяграфія ==
Аксана Фёдарава нарадзілася 17 снежня 1977 года ў [[Пскоў|Пскове]]. У 1997 годзе скончыла з залатым медалём Пскоўскую школу міліцыі. У тым жа годзе паступіла ў Санкт-Пецярбурскі ўніверсітэт МУС РФ на факультэт кіраўнікоў гарадскіх і раённых органаў унутраных спраў. У 2000 годзе скончыла з адзнакай універсітэт і прапрацавала некалькі месяцаў дазнаўцам у [[Лінейны аддзел унутраных спраў|ЛАУС]] аэрапорта «[[Пулкава]]».

У 1999 годзе перамагла ў конкурсе «[[Міс Санкт-Пецярбург]]». У 2001 годзе стала пераможцай конкурсу «[[Міс Расія]]», у 2002 годзе — конкурсу «[[Міс Сусвет]]», які праходзіў у [[Пуэрта-Рыка]]. Праз чатыры месяцы пазбаўлена тытулу за нежаданне выконваць абавязкі пераможцы. Званне перайшло [[Жусцін Пасек]] з [[Панама|Панамы]].

У 2002—2005 гадах прымала ўдзел у выбарчых кампаніях [[Расійская партыя жыцця|Расійскай партыі жыцця]]. З мая 2006 года з’яўляецца партнёрам Дзіцячага фонду ААН ([[ЮНІСЕФ]]) у Расіі.

Вядучая праграмы для дзяцей «Добрай ночы, малышы!» на расійскім тэлебачанні. Здымалася ў тэлесерыяле «[[Не нарадзіся прыгожай]]».

Таксама дэбютавала як пісьменніца. Выдавецтва «[[Эксмо]]» выпусціла першую кнігу Аксаны Фёдаравай «Формула стылю»: парады і рэкамендацыі па пытаннях прыгажосці і стылю. Кніга ўтрымоўвае таксама аўтабіяграфічныя ўстаўкі і фатаграфіі з асабістага архіва Аксаны. У крамах з’явілася ў верасні 2008 года. Таксама планавалася яшчэ не менш за 2 кнігі па пытаннях макіяжа, іміджу і іншага.

Маёр міліцыі&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070310052044/http://www.trud.ru/trud.php?id=200612142322201 Оксана Федорова: $ 150 тысяч — мой самый большой гонорар // Труд. — № 232. — 2006.]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, кандыдат юрыдычных навук. Дактарант факультэта падрыхтоўкі навуковых і навукова-педагагічных кадраў Санкт-Пецярбурскага ўніверсітэта МУС. З 2007 года жыве з мамай у [[Масква|Маскве]].

== Сям’я ==
Маці — Алена Аляксееўна. Бацька сышоў з сям’і, калі Аксана была дзіцём. Пасталеўшы, Аксана спрабавала знайсці бацьку, але ён ужо да таго часу памёр. Дзед па матчынай лініі — вайсковец у адстаўцы, памёр у 2007 годзе.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Oxana Fedorova}}
* [http://www.oksana-fedorova.ru/ Сайт Аксаны Фёдаравай] {{ref-ru}}
* Аксана Фёдарава: $150 тысяч — мой найвялікшы ганарар (інтэрв’ю) // [http://www.trud.ru/issue/article.php?id=200612142322201 «Труд». — 2006. — №&amp;nbsp;232. — 14 декабря. — С.&amp;nbsp;1].— 04.09.2008.

{{Пачатак блока}}
{{Адзінка блока
|папярэднік = [[Дэніс Кіньёнес]]
|спіс       = [[Міс Сусвет]]
|гады       = [[2002]]&lt;br /&gt;''(пазбаўлена тытулу)''
|пераемнік  = [[Хусцін Пасек]]
}}
{{Канец блока}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Фёдарава Аксана Генадзеўна}}
[[Катэгорыя:Міс Расія]]
[[Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі]]
[[Катэгорыя:Фотамадэлі Расіі]]
[[Катэгорыя:Пераможцы конкурсу Міс Сусвет]]</text>
      <sha1>deltl1oiunvf4hvp7sf1nmseom8b495</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Навука/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753022</id>
    <revision>
      <id>5165936</id>
      <parentid>5165478</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+5 новых</comment>
      <origin>5165936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1728" sha1="a2evyn7xm3phoam3x9ybek7ur5ap3xz" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Віктар Іванавіч Суслаў|2026-07-14T06:37:05Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч|2026-07-14T05:09:18Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Фрыдрых Крысціян Дыц|2026-07-13T21:49:57Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Вільгельм Меер-Любке|2026-07-13T21:27:46Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Антон Данатавіч Дрозд|2026-07-13T18:51:14Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Уільям Джэймс Сайдзіс|2026-07-13T12:46:58Z|Culamar}}
{{Новы артыкул|Лія Генадзеўна Кісялёва|2026-07-11T15:51:59Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Жак Ружэры|2026-07-11T09:59:28Z|Siarhei V}}
{{Новы артыкул|Кірыл Васільевіч Чыстоў|2026-07-09T14:37:04Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Ян Эвангеліста Пуркіне|2026-07-09T08:18:39Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Адамс Алксніс|2026-07-09T06:43:19Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Артурс Баўманіс|2026-07-09T06:15:51Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Іван Канстанцінавіч Пятніцкі|2026-07-08T18:52:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Яніс Розэнталс|2026-07-08T12:53:57Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Антанін Мацэнаўэр|2026-07-07T11:57:52Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Андрэ Ваян|2026-07-06T21:38:10Z|Цімур}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a2evyn7xm3phoam3x9ybek7ur5ap3xz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753274</id>
    <revision>
      <id>5165935</id>
      <parentid>5165059</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+3 новых</comment>
      <origin>5165935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1388" sha1="ojke039wkm3nrxsp9k216ylq4ndi2ft" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|2-і завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T15:08:36Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|1-ы завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T14:43:47Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Ясеніца (раён Паважска Быстрыца)|2026-07-13T21:54:42Z|Lenleg5}}
{{Новы артыкул|Вуліца Несцерава (Мінск)|2026-07-12T12:56:50Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Дзьянмэнь|2026-07-12T06:29:41Z|DzBar}}
{{Новы артыкул|Жак Ружэры|2026-07-11T09:59:28Z|Siarhei V}}
{{Новы артыкул|Балупэ|2026-07-10T06:55:50Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Ліелайс Ліепукалнс|2026-07-10T05:51:03Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Энергетычны праезд (Мінск)|2026-07-09T10:41:19Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Пікерынг (Паўночны Ёркшыр)|2026-07-08T13:25:33Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Пікерынг (Антарыа)|2026-07-08T13:21:10Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|3-і Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:35:12Z|Андрэй 2403 Б}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ojke039wkm3nrxsp9k216ylq4ndi2ft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Беларусь/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753287</id>
    <revision>
      <id>5165933</id>
      <parentid>5165476</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+6 новых</comment>
      <origin>5165933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2132" sha1="swmbu11w81i1dmt0iblzfkr7nniyiad" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|2-і завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T15:08:36Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|1-ы завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T14:43:47Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч|2026-07-14T05:09:18Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову (Віцебск, вуліца Шмырова)|2026-07-13T19:46:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову (Віцебск, вуліца Чэхава)|2026-07-13T19:33:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Антон Данатавіч Дрозд|2026-07-13T18:51:14Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Боркавіцкая школа механізацыі сельскай гаспадаркі|2026-07-13T15:14:18Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Іван Кушнярук|2026-07-12T17:40:05Z|Dzejka}}
{{Новы артыкул|Вуліца Несцерава (Мінск)|2026-07-12T12:56:50Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Іосіф Давыдавіч Грынберг|2026-07-12T11:41:26Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Лія Генадзеўна Кісялёва|2026-07-11T15:51:59Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Шталаг 313|2026-07-11T14:08:09Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|XVIII Рэспубліканскі конкурс на найлепшы архітэктурны твор|2026-07-11T10:41:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Тадэвуш Фурдына|2026-07-11T08:13:42Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Юрый Мікалаевіч Валеваты|2026-07-10T20:16:47Z|DobryBrat}}
{{Новы артыкул|Яўген Ігаравіч Андрэйчык|2026-07-09T15:02:43Z|Pryhoža}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>swmbu11w81i1dmt0iblzfkr7nniyiad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сафія Федаровіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>758956</id>
    <revision>
      <id>5166018</id>
      <parentid>4764042</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11889" sha1="gimv7vrq58mlfd0kw4nd16xfuniic54" xml:space="preserve">{{мастак}}
{{цёзкі2|Федаровіч}}
'''Сафія Федаровіч''' ({{lang-en|Sophie Fedorovitch}}; [[3 снежня]] [[1893]] — [[25 студзеня]] [[1953]]&lt;ref name=&quot;ballet&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ballet.co.uk/followingsirfred/beth_genne_ashton_fedorovitch_symphonic_variations.htm|title=Frederick Ashton, Following the Fred Step|author=Grater|first=Adrian|publisher=Ballet.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215553/http://www.ballet.co.uk/followingsirfred/beth_genne_ashton_fedorovitch_symphonic_variations.htm|archive-date=4 October 2013|access-date=2013-06-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;) — тэатральная мастачка беларускага паходжання, якая супрацоўнічала з балетным харэографам [[Фрэдэрык Аштан|Фрэдэрыкам Аштанам]] з моманту яго першай балетнай пастаноўкі ў 1926 годзе да яе выпадковай смерці ў 1953 годзе.

Федаровіч рабіла праекты для шэрагу брытанскіх харэографаў, у тым ліку {{нп3|Нінет дэ Валуа||uk|Нінетт де Валуа}} і {{нп3|Энтані Цюдар|Энтані Цюдара|uk|Ентоні Тюдор}}, а таксама для оперы і тэатра. З 1951 года і да сваёй смерці ў 1953 годзе яна была членам мастацкай кансультатыўнай групы {{нп3|Каралеўскі балет (Лондан)|балета Сэдлера Уэлса|ru|Королевский балет (Лондон)}}, і гэтую ролю яна выконвала неафіцыйна на працягу многіх гадоў&lt;ref name=&quot;ODOD2&quot;&gt;{{cite book|last1=Craine|first1=Debra|url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000crai_a8h2|title=The Oxford Dictionary of Dance|last2=Mackrell|first2=Judith|publisher=Oxford University Press|year=2010|isbn=978-0-19-956344-9|page=[https://archive.org/details/oxforddictionary0000crai_a8h2/page/164 164]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;.

У артыкуле 2012 года ў «Research in Dance Education» Элізабет Мак-Лін сцвярджае, што Федаровіч аказала «фарміравальны ўплыў» на дызайн брытанскага балета 1930-х і 1940-х гадоў і што яе трэба лічыць роўнай сучасніку [[Крысціян Берар|Крысціяну Берару]]&lt;ref name=&quot;McLean&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/search/detailmini.jsp?_nfpb=true&amp;_&amp;ERICExtSearch_SearchValue_0=EJ972952&amp;ERICExtSearch_SearchType_0=no&amp;accno=EJ972952|title=Influences and Inspirations: The Ballet Designs of Sophie Fedorovitch|publisher=Research in Dance Education, v13 n2 pp. 197–213|access-date=6 July 2013}}&lt;/ref&gt;.

== Ранні перыяд жыцця ==
Федаровіч нарадзілася і вырасла ў [[Мінск]]у, вучылася жывапісу ў [[Кракаў|Кракаве]], [[Масква|Маскве]] і [[Санкт-Пецярбург]]у. У 1920 годзе пераехала ў Англію. Пачынала як жывапісец, пасля сустрэчы з Аштанам больш увагі надавала сцэнаграфіі і дызайну касцюмаў&lt;ref name=&quot;Ballet.co.uk&quot;&gt;Genné, Beth. [http://www.ballet.co.uk/followingsirfred/beth_genne_ashton_fedorovitch_symphonic_variations.htm «My Dearest Friend, My Greatest Collaborator — Ashton, Fedorovitch and Symphonic Variations»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131004215553/http://www.ballet.co.uk/followingsirfred/beth_genne_ashton_fedorovitch_symphonic_variations.htm|date=4 October 2013}}, Ballet.co.uk, accessed 23 June 2013&lt;/ref&gt;.

== Кар’ера ==
[[Файл:Sophie Fedorovitch - 22 Bury Walk Chelsea SW3 6QB.jpg|250px|міні|Дом Сафіі Федаровіч]]
Аштан і Федаровіч сустрэліся ў 1925 годзе, іх пазнаёміла [[Мары Рамбер]], якую Сафія Федаровіч ведала з 1921 года. Яны працавалі разам над балетам «{{нп3|Трагедыя моды|||A Tragedy of Fashion}}», першым балетам Аштана ў 1926 годзе. Касцюмы і дэкарацыі былі створаны Федаровіч, якая працягнула працаваць з Аштанам больш за дваццаць гадоў і стала, паводле яго слоў, «не толькі яго самым блізкім сябрам, але і яго лепшым мастацкім супрацоўнікам і дарадцам»&lt;ref name=&quot;Ballet.co.uk&quot;/&gt;. Як сябар і супрацоўнік, яна зрабіла большасць сваіх ранніх работ для Аштана&lt;ref name=&quot;Birmingham&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.brb.org.uk/masque/index.htm?act=Person&amp;urn=295|title=Sophie Fedorovitch|publisher=Birmingham Royal Ballet|access-date=26 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531121632/http://brb.org.uk/masque/index.htm?act=Person&amp;urn=295|archivedate=31 мая 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Усяго яны супрацоўнічалі над адзінаццаццю творамі&lt;ref name=&quot;Ballet.co.uk&quot; /&gt;.

У 1940 годзе Федаровіч зрабіла сцэнічны дызайн і «простыя, але цудоўныя касцюмы» для самай вядомай працы харэографа {{нп3|Андрэ Говард|||Andrée Howard}} «La fête étrange» для Лонданскага балета, заснаванага на фрагменце з рамана {{нп3|Ален-Фурнье|Алена-Фурнье|ru|Ален-Фурнье}} «{{нп3|Вялікі Мольн||ru|Большой Мольн}}»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://danceviewtimes.com/2005/Autumn/04/rb.html|title=Bids for recognition|access-date=6 July 2013|archive-date=3 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234202/http://danceviewtimes.com/2005/Autumn/04/rb.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ён быў пастаўлена больш за 200 разоў {{нп3|Каралеўскі балет (Лондан)|Каралеўскім балетам|ru|Королевский балет (Лондон)}} і {{нп3|Шатландскі балет|Шатландскім балетам|ru|Шотландский балет}}.

Яе даверанымі асобамі, акрамя Аштана, былі {{нп3|Барбара Кер-Сеймер|||Barbara Ker-Seymer}}, {{нп3|Джаан Уіндхэм|Алівія Уіндхэм||Joan Wyndham}}, {{нп3|Марці Ман|||Marty Mann}} і Люсі Нортан&lt;ref name=&quot;Elvira&quot;&gt;{{Cite web|url=http://elvirabarney.wordpress.com/tag/sophie-fedorovitch/|title=Sophie Fedorovitch|author=Fleet|first=Simon|publisher=Elvira Barney|access-date=26 June 2013}}&lt;/ref&gt;.

== Смерць ==
[[Файл:Sophie_Fedorovitch_1893-1953_ballet_&amp;_opera_designer_lived_here.jpg|міні|250px|Дошка на Bury Walk, дом 22]]
Федаровіч загінула ў выніку ўцечкі газу ў сваім доме па адрасе Чэлсі, Bury Walk, д.22&lt;ref name=&quot;ballet&quot;/&gt;. Дом, вядомы як «Гатычная скрыня», быў пакінуты Сайману Фліту, пазнейшаму настаўніку дызайнера інтэр’ераў {{нп3|Нікі Хэслэм|Нікі Хэслэма||Nicky Haslam}}&lt;ref name=&quot;Redeeming features&quot;&gt;{{cite book|last=Haslam|first=Nicholas|title=Redeeming features : a memoir|url=https://archive.org/details/redeemingfeature0000hasl|url-access=registration|edition=1st|year=2009|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=9780307271679|page=[https://archive.org/details/redeemingfeature0000hasl/page/73 73]}}&lt;/ref&gt;. Пазней тут была ўстаноўлена мемарыяльная шыльда «Сафі Федаровіч, мастаку па касцюмах»&lt;ref name=&quot;Redeeming features&quot; /&gt;.

Яе памяці Аштан прысвяціў «{{нп3|Месяц у вёсцы (балет)|Месяц у вёсцы||A Month in the Country (ballet)}}»&lt;ref name=&quot;BRB&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.brb.org.uk/masque/index.htm?act=Person&amp;urn=295|title=Sophie Fedorovitch|publisher=Birmingham Royal Ballet|access-date=2013-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150906141730/http://www.brb.org.uk/masque/index.htm?act=Person&amp;urn=295|archivedate=6 верасня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Працы ==

* 1926: «{{нп3|Трагедыя моды|||A Tragedy of Fashion}}», для Фрэдэрыка Аштана
* 1933: «{{нп3|Маскі (балет)|Маскі||Les Masques}}», для Фрэдэрыка Аштана
* 1934: «Мефіста-вальс», для Фрэдэрыка Аштана
* 1935: «Пацалунак феі», для Фрэдэрыка Аштана
* 1936: «Накцюрн», для Фрэдэрыка Аштана
* 1938: «Эндыміён», для Моны Інглесбі&lt;ref name=&quot;Hunter&quot;&gt;{{cite book|title=Ballet in the Blitz|publisher=Groundnut Publishing|last=Mona Inglesby with Kay Hunter|year=2008}}&lt;/ref&gt;
* 1938: «Гараскоп», для Фрэдэрыка Аштана
* 1940: «Дантэ саната», для Фрэдэрыка Аштана
* 1940: «Дзіўная вечарына», для {{нп3|Андрэ Говард|||Andrée Howard}} і Лонданскага балета
* 1946: «Сімфанічныя варыяцыі», для Фрэдэрыка Аштана
* 1948: «[[Травіята]]», для оперы Ковент-Гардэн (цяпер Каралеўская опера)
* 1950: «[[Мадам Батэрфляй]]», для оперы Ковент-Гардэн (цяпер Каралеўская опера)
* 1953: «Венецыяна», для {{нп3|Андрэ Говард|||Andrée Howard}} і Уэльскага балета Сэдлера
* 1953: «Арфей і Эўрыдыка», для оперы Ковент-Гардэн (цяпер Каралеўская опера), з танцавальнай харэаграфіяй Фрэдэрыка Аштана&lt;ref name=&quot;MacMillan&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.kennethmacmillan.com/ballets/all-works/1960-1966/orpheus.html|title=Orpheus|website=kennethmacmillan.com|publisher=MacMillan Estate|access-date=27 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130621055844/http://www.kennethmacmillan.com/ballets/all-works/1960-1966/orpheus.html|archivedate=21 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BRB&quot;/&gt;
{{зноскі}}

== Спасылкі ==

* [https://artinvestment.ru/auctions/75 Федорович София] {{ref-ru}}
* [https://planetabelarus.by/persons/sofya-fedorovich-1893-1953/ Софья Федорович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240216102214/https://planetabelarus.by/persons/sofya-fedorovich-1893-1953/ |date=16 лютага 2024 }} {{ref-ru}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2024-02-16}}

{{DEFAULTSORT:Федаровіч Сафія}}
[[Катэгорыя:Беларусы ў Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Постаці Чэлсі]]
[[Катэгорыя:Дызайнеры Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Тэатральныя дзеячы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Тэатральныя дзеячы XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Сцэнографы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Сцэнографы]]
[[Катэгорыя:Дызайнеры Беларусі]]</text>
      <sha1>gimv7vrq58mlfd0kw4nd16xfuniic54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самсон Германавіч Палякоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>759783</id>
    <revision>
      <id>5165951</id>
      <parentid>4937688</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4975" sha1="gq3gyjob2gregh0hyy0n0bh1koib65p" xml:space="preserve">{{Цёзкі|Палякоў}}
{{Пісьменнік
| выява =Палякоў Самсон.jpg
}}
'''Самсон Германавіч Палякоў''' ({{ВД-Прэамбула}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://newswe.com/index.php?go=Pages&amp;in=print&amp;id=4808 |title=I апошні з нашых, хто сышоў, — Самсон Палякоў. |access-date=26 лютага 2024 |archive-date=26 лютага 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226211053/http://newswe.com/index.php?go=Pages&amp;in=print&amp;id=4808 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) — беларускі савецкі [[пісьменнік]].

== Біяграфія ==
Скончыў у 1962 годзе [[Аддзяленне журналістыкі БДУ|аддзяленне журналістыкі]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна]].

Працаваў журналістам, супрацоўнічаў з газетай «[[Знамя юности]]»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.belarusfilm.by/studio/personas/1923/|title=Поляков Самсон Гершонович|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305205141/http://www.belarusfilm.by/studio/personas/1923/|archivedate=2016-03-05|accessdate=2015-10-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, з 1992 года галоўны рэдактар на кінастудыі «[[Летапіс (кінастудыя)|Летапіс]]» на «[[Беларусьфільм]]».

На студыі  «Летапіс» стваралася беларускае [[дакументальнае кіно]], была разгорнутая шматгадовая праграма «Адраджэнне», былі зняты фільмы пра выдатных людзей Беларусі — [[Рыгор Іванавіч Барадулін|Рыгора Барадуліна]], [[Васіль Уладзіміравіч Быкаў|Васіля Быкава]], [[Ларыса Антонаўна Геніюш|Ларысу Геніюш]], [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Чарадзея]] і іншых — каля 150 фільмаў. Са студыяй супрацоўнічалі [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Міхаіл Ткачоў]], [[Аляксей Антонавіч Марачкін|Алесь Марачкін]], [[Васіль Быкаў]] і многія іншыя.

Член [[Саюз кінематаграфістаў Беларусі|Саюза кінематаграфістаў Беларускай ССР]].

Пражываў у доме па [[вуліца Славінскага|вул. Славінскага]], 9 у Мінску.

У пачатку 2000-х гадоў пераехаў у [[Ізраіль]] да дачкі. Памёр ад разрыву [[Аорта|аорты]] ў ізраільскай клініцы, не дажыўшы менш за месяц да свайго 75-годдзя.

== Фільмаграфія ==
* [[1993]] — [[Старонні (фільм, 1993)|Старонні]] | Svetimas (Беларусь, Літва)
* [[1989]] — [[У бары брусніцы]]
* [[1985]] — [[Развітанне славянкі (фільм)|Развітанне славянкі]]
* [[1985]] — [[Сяброў не выбіраюць]]
* [[1981]] — [[Каменданцкая гадзіна (фільм)|Каменданцкая гадзіна]]
* [[1981]] — [[Былі ў бацькі тры сыны]]
* [[1979]] — [[Пані Марыя]]
* [[1979]] — [[Дэсант на Арынгу]]
* [[1977]] — [[Чорная бяроза]]
* [[1974]] — [[Ясь і Яніна]]
* [[1972]] — Перад першым снегам (кароткаметражны)
* [[1972]] — [[Залаты ганак (фільм)|Залаты ганак]]

=== Мультфільмы ===
* [[1975]] — [[Папяровая казка]]
* [[1975]] — [[Квака-задавака]]
* [[1973]] — [[Вася Буслік і яго сябры]] (тэкст песень)

== Узнагароды ==
Лаўрэат [[Прэмія імя Алеся Адамовіча|прэміі імя Алеся Адамовіча]] (1995)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pen-centre.by/premija_adamovicha.html |title=Прэмія імя Алеся Адамовіча |access-date=2015-10-17 |archive-date=2016-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160120081530/http://pen-centre.by/premija_adamovicha.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]]</text>
      <sha1>gq3gyjob2gregh0hyy0n0bh1koib65p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Гарбарства</title>
    <ns>10</ns>
    <id>759878</id>
    <revision>
      <id>5166007</id>
      <parentid>4919374</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5166007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4038" sha1="skbi74dwus5y321jb446s7qe0ycipn0" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Гарбарства
|navbar                    = 
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|стыль_асноўнага_загалоўка = 
|загаловак                 = [[Гарбарства]]
|выява                     = 
|стыль_цела                = &lt;!-- (або &quot;стыль =&quot; калі ніякія іншыя стылявыя атрыбуты не выкарыстоўваюцца) --&gt;
|стыль_загалоўкаў          = 
|стыль_спісаў              = 
|клас_цела                 = hlist hlist-items-nowrap
|стыль_уверсе              =

|уверсе = 

|загаловак1 =Прылады
|спіс1 =
* [[Скрабок]]
* [[Скрэбла]]
* [[Струг]]

|загаловак2 = Матэрыял
|спіс2 =
* '''{{нп3|Скура (матэрыял)|Скура|ru|Кожа (материал)}}'''
* {{нп3|Анілінавая скура|||Aniline leather}}
* [[Бахтарма]]
* {{нп3|Буйвалава скура|||Buff leather}}
* {{нп3|Вараная скура||ru|Варёная кожа}}
* {{нп3|Велюр (від скуры)|Велюр|ru|Велюр (вид кожи)}}
* [[Замша]]
* {{нп3|Кардаван||ru|Кордован}}
* {{нп3|Лакіраваная скура|||Patent leather}}
* {{нп3|Нубук||ru|Нубук}}
* {{нп3|Рэцыкліраваная скура||ru|Bonded leather}}
* [[Саф’ян]]
* {{нп3|Сырамятная скура||ru|Сыромятная кожа}}
* {{нп3|Шаўро||ru|Шевро}}
* {{нп3|Шаўрэт||ru|Шеврет}}
* {{нп3|Шчыгрын||ru|Шагрень}}
* {{нп3|Юфць||ru|Юфть}}

|загаловак3 = Крыніцы скуры
|спіс3 =

* [[Аўчына|Авечка]]
* [[Скура бізона|Бізон]]
* {{нп3|Бычыная скура|Бык|d|Q29560077}}
** {{нп3|Цялячая скура|Цяля||Calfskin}}
* {{нп3|Змяіная скура|Змяя|uk|Зміїна шкіра}}
* [[Казіная кожа|Каза]]
* {{нп3|Скура кенгуру|Кенгуру||Kangaroo leather}}
* {{нп3|Скура каня|Конь|fr|Cuir de cheval}}
* {{нп3|Скура кракадзіла|Кракадзіл|ru|Крокодиловая кожа}}
** {{нп3|Скура алігатара|Алігатар||Alligator leather}}
* {{нп3|Скура рыбы|Рыба|ru|Рыбья кожа}}
* [[Свіная скура|Свіння]]
* {{нп3|Скура страуса|Страус||Ostrich leather}}
* {{нп3|Скура цюленя|Цюлень||Sealskin}}
* {{нп3|Скура яка|Як|de|Yakleder}}

|загаловак4 = Вытворчасць
|спіс4 = 
* '''[[Гарбарства]]'''
* {{нп3|Галлё (гарбарства)|Галлё|ru|Гольё}}
* {{нп3|Галынаванне||ru|Квасцевание}}
* [[Дубленне]]
* {{нп3|Жлукчанне||ru|Бучение}}
* {{нп3|Заленне||ru|Золение}}
* [[Мяздра]]
* [[Пікеляванне]]
* {{нп3|Тлушчаванне||ru|Жирование}}

|загаловак5 = {{нп3|Мастацкая апрацоўка скуры||ru|Художественная обработка кожи}}
|спіс5 =
* {{нп3|Пераплёт|Пераплётная справа|ru|Переплёт}}
* {{нп3|Разьба па скуры||ru|Leather carving}}
* {{нп3|Скураныя шпалеры||ru|Кожаные обои}}

|загаловак6 = Заменнікі
|спіс6 =
* [[Кірза]]
* {{нп3|Штучная скура||ru|Искусственная кожа}}

|загаловак7 = Іншае
|спіс7 = 
* {{нп3|Абутковая прамысловасць||ru|Обувная промышленность}}
* [[Галантарэя]]
* {{нп3|Рымарства||uk|Лимарство}}

}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Вытворчасць]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>skbi74dwus5y321jb446s7qe0ycipn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сандра О</title>
    <ns>0</ns>
    <id>761631</id>
    <revision>
      <id>5165967</id>
      <parentid>4705654</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2513" sha1="24prq5up4ez4u89y0pbaqvfw1bqweie" xml:space="preserve">{{цёзкі2|О (прозвішча)}}
{{Кінематаграфіст}}
'''Сандра Міджу О''' ({{lang-en|Sandra Miju Oh}}; {{ВД-Прэамбула}}) — канадска-амерыканская актрыса. Вядома сваімі галоўнымі ролямі Рыты Ву ў камедыйным серыяле [[HBO]] «[[Арліс (тэлесерыял)|Арліс]]» (1996–2002), доктара Крысціны Янг у медыцынскім драматычным серыяле [[ABC (тэлеканал)|ABC]] «[[Анатомія жарсці]]» (2005–2014) і Евы Паластры ў шпіёнскім трылеры [[BBC]] «[[Забіваючы Еву]]» (2018-2022). Яна атрымала дзве прэміі «[[Залаты глобус]]» і чатыры [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэміі Гільдыі кінаакцёраў]]. У [[2019]] годзе часопіс Time назваў ''О'' адной са 100 самых уплывовых людзей свету&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Rhimes |first=Shonda |title=Sandra Oh: The 100 Most Influential People of 2019 |url=http://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567697/sandra-oh/ |access-date=2019-04-17 |magazine=[[Time]] |archive-date=8 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308024439/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567697/sandra-oh/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Фільмаграфія ==
{{УФільмеВерх}}
{{УСерыяле|2005|2014|[[Анатомія жарсці]]|Grey's Anatomy|доктар Крысціна Янг}}
{{УФільмеНіз}}

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* {{IMDb name|0644897}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}}
{{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю другога плана — міні-серыял, тэлесерыял ці тэлефільм}}
{{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю ў драматычным серыяле}}
{{Прэмія «Выбар тэлевізійных крытыкаў» за найлепшую жаночую ролю ў драматычным серыяле}}
{{DEFAULTSORT:О Сандра}}</text>
      <sha1>24prq5up4ez4u89y0pbaqvfw1bqweie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гран-пры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>761686</id>
    <revision>
      <id>5166173</id>
      <parentid>5163249</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2065" sha1="tva4pobzir4f0rpfowr3moky0kme1x4" xml:space="preserve">'''Гран-пры́''' ({{Lang-fr|grand prix}} — галоўны прыз, або вялікі прыз) — найвышэйшая [[Узнагарода|ўзнагарода]] (вышэй за першае месца), прэмія ў конкурсе або спаборніцтве.

Паняцце «гран-пры» з’явілася ў 1721 годзе ў [[Францыя|Францыі]], дзе [[Французская акадэмія навук]] увяла сістэму акадэмічных узнагарод, якія адыгралі значную ролю ў развіцці матэматыкі і іншых навуковых дысцыплін. У спорт выраз перайшоў у 1805 годзе, калі {{Не перакладзена 5|Конныя скачкі|конныя скачкі|ru|Конные скачки}} ў [[Парыж]]ы былі названы «Grand Prix de Paris».

Паняцце «гран-пры» стала больш-менш рэгулярна ўжывацца з сярэдзіны XIX стагоддзя для абазначэння скачак, асабліва ў [[По (горад)|По]] і Парыжы, дзе традыцыя не спыняецца з 1863 года. Датычна аўтамабіляў словазлучэнне «Гран-пры» ўпершыню ўжыта ў 1901 годзе, калі ў По падчас конных скачак праведзены заезд аўтамашын. Затым гэтае паняцце ўхвалена Аўтамабільным клубам Францыі і {{Не перакладзена 5|Аўтаспорт у сезоне 1906|было ўжыта ў 1906 годзе|ru|Автоспорт в сезоне 1906}} для гонкі ў [[Ле-Ман]]е «Grand Prix race at Le Mans».

== Гл. таксама ==
* [[Гран-Пры (аўтагонкі)]]

{{НК}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Спаборніцтвы]]
[[Катэгорыя:Французскія фразы]]</text>
      <sha1>tva4pobzir4f0rpfowr3moky0kme1x4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166179</id>
      <parentid>5166173</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:59:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2106" sha1="sa8c76k31ppdknj8ya8z2c4wx86w31j" xml:space="preserve">'''Гран-пры́''' ({{Lang-fr|grand prix}} — галоўны прыз, або вялікі прыз) — найвышэйшая [[Узнагарода|ўзнагарода]] (вышэй за першае месца), прэмія ў конкурсе або спаборніцтве.

Паняцце «гран-пры» з’явілася ў 1721 годзе ў [[Францыя|Францыі]], дзе [[Французская акадэмія навук]] увяла сістэму акадэмічных узнагарод, якія адыгралі значную ролю ў развіцці матэматыкі і іншых навуковых дысцыплін. У спорт выраз перайшоў у 1805 годзе, калі {{Не перакладзена 5|Конныя скачкі|конныя скачкі|ru|Конные скачки}} ў [[Парыж]]ы былі названы «Grand Prix de Paris».

Паняцце «гран-пры» стала больш-менш рэгулярна ўжывацца з сярэдзіны XIX стагоддзя для абазначэння скачак, асабліва ў [[По (горад)|По]] і Парыжы, дзе традыцыя не спыняецца з 1863 года. Датычна аўтамабіляў словазлучэнне «[[Гран-пры (аўтагонкі)|Гран-пры]]» ўпершыню ўжыта ў 1901 годзе, калі ў По падчас конных скачак праведзены заезд аўтамашын. Затым гэтае паняцце ўхвалена Аўтамабільным клубам Францыі і {{Не перакладзена 5|Аўтаспорт у сезоне 1906|было ўжыта ў 1906 годзе|ru|Автоспорт в сезоне 1906}} для гонкі ў [[Ле-Ман]]е «Grand Prix race at Le Mans».

== Гл. таксама ==
* [[Гран-Пры (аўтагонкі)]]

{{НК}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Спаборніцтвы]]
[[Катэгорыя:Французскія фразы]]</text>
      <sha1>sa8c76k31ppdknj8ya8z2c4wx86w31j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Савецкія ваенныя спецыялісты за мяжой</title>
    <ns>0</ns>
    <id>763694</id>
    <revision>
      <id>5165894</id>
      <parentid>5132167</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66434" sha1="8j1kr0o7olfcz7391fl46i47bf64pf7" xml:space="preserve">{{Асноўны артыкул|Савецкія спецыялісты за мяжой}}
{{Фотамантаж
| photo1b = Soviet Aviators in China.jpg
| photo1c =Группа СВС 238 ЗРП ВНА, август 1967 г.jpg
| photo2d = Soviet Advisors Egypt.jpg 
| photo2a = Офицеры 231-го зрп в повседневной военной форме ВС САР.jpg
| photo2b =Soviet advisers planning military operations Angola.jpg
| size = 325
| position = right
| color = #F8F9FB
| color_border = #C8CBD0
| text_background = #F8F9FB
| text = '''Па гадзіннікавай стрэлцы зверху—злева:''' авіяспецыялісты ў Кітаі, 1938; савецкія зенітчыкі разам з в’етнамскімі вайскоўцамі, 1967; саветнікі ў цывільным на фоне піраміды Хефрэна і Вялікага сфінкса, 1972; саветнікі ў Анголе пры планаванні ваеннай аперацыі, канец 1970-х — пачатак 1980-х; афіцэры 231-га зенітна-ракетнага палка СПА СССР у сірыйскай ваеннай форме, 1983/1984.
}}
'''Савецкія ваенныя спецыялісты за мяжой''' — [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенныя саветнікі]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецы]] з [[СССР]], накіраваныя ў дапамогу замежным узброеным сілам. Яны працавалі ў розных краінах [[Еўропа|Еўропы]], [[Азія|Азіі]], [[Афрыка|Афрыкі]] і [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]], аказваючы падтрымку ў [[ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]], падтрыхтоўцы кадраў, засваенні ўзбраення. У зонах ваенных дзеянняў вайскоўцы пры неабходнасці маглі ўдзельнічаць у баях{{Sfn|Григорьева|2019|с=219}}. Адпраўка саветнікаў і ваенспецаў з’яўлялася адным з ключавых напрамкаў міжнароднага [[Ваеннае супрацоўніцтва|ваеннага супрацоўніцтва]] Савецкага Саюза{{Sfn|Нырков|2014|с=160}}. Праз замежныя місіі пашыраўся ўплыў дзяржавы, выпрабоўвалася новае ўзбраенне і ваенная тэхніка, вайскоўцы атрымлівалі карысныя веды і вопыт{{Sfn|Нырков|2014|с=161—162}}, узброеныя сілы шэрагу краін свету ўладкоўваліся па савецкім вобразе і падабенстве{{sfn|Коломнин|2008|loc=«По советскому образцу»}}. Пры ўсім тым камандзіроўкі былі спалучаны са шматлікімі цяжкасцямі для саміх спецыялістаў{{sfn|Коломнин|2008|loc=«Торжественная встреча...отменяется»}}, няведаннем чужых рэалій, непрыемнымі інцыдэнтамі{{Sfn|Григорьева|2019|с=219—220}}{{sfn|Коломнин|2008|loc=«&quot;Хитрости&quot; подсоветных»}} і незадаволенасцю падсаветных{{sfn|Волокитина|2002|с=611}}.

Да гэтай катэгорыі ваеннаслужачых не адносіцца асабісты склад часцей кантынгентаў, якія на пастаяннай аснове дыслакаваліся за мяжой ([[Група савецкіх войск у Германіі]], [[Паўночная група войск]] і іншыя).

== Дзейнасць ==
Як пісаў расійскі гісторык {{нп3|Аляксандр Васільевіч Окаракаў|Аляксандр Окаракаў|ru|Окороков, Александр Васильевич}}, ваеннае супрацоўніцтва Савецкага Саюза з іншымі краінамі ў многім выпадках абумаўлялася ідэалагічнымі матывамі (такое меркаванне пераважае ў публіцыстыцы і ў многіх навуковых працах): падтрымка лаяльных рэжымаў, якія ўзялі курс на пабудову [[сацыялізм]]у. Таксама яно грунтавалася на ваенна-стратэгічных інтарэсах савецкага ўрада: распраўсюджванне ўплыву, перашкоджванне зацвярджэнню ў той ці іншай дзяржаве прысутнасці краін-суперніц, галоўным чынам — [[ЗША]]. Таксама часта ўлады кіраваліся эканамічный выгадай ад продажу зброі і ўзбраення, здабычы на аснове заключаных дагавораў прыродных рэсурсаў і гэтак далей. Адпраўка вайскоўцаў у дапамогу замежным арміям стала адным з напрамкаў міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва{{sfn|Окороков|2012|loc=Этапы советского военного сотрудничества со странами Азиатского континента}}.

Паводле супрацоўніка [[Ваенны ўніверсітэт Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Ваеннага ўніверсітэта МА РФ]] Вячаслава Ныркова, да задач савецкіх ваеннаслужачых за мяжой ставіліся{{Sfn|Нырков|2014|с=161}}:
* распрацоўка прапаноў і рэкамендацый па пытаннях фарміравання, тэхнічнага абсталявання і прымянення нацыянальных узброеных сіл;
* аказанне дапамогі ў падтрыманні баявой гатоўнасці, арганізацыі баявой і аператыўнай падрыхтоўкі войск і штабоў;
* аказанне дапамогі ў засваенні ваеннай тэхнікі і ўзбраення;
* арганізацыя сістэмы падрыхтоўкі ваенных кадраў;
* удзел у будаўніцтве аб’ектаў абароннага прызначэння.
Часта кадры накіроўваліся ў тыя краіны, якія набывалі савецкае ўзбраенне{{Sfn|National Intelligence|1979|с=3}}. У зонах ваенных дзеянняў яны пры неабходнасці маглі ўдзельнічаць у баях{{Sfn|Григорьева|2019|с=219}}. Многія кансультанты часта станавіліся як бы другім, «рэзервовым нумарам разліку» пры падсаветных камандзірах і начальніках, іх своеасаблівым ценем{{sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. Часам даводзілася працаваць у супрацоўніцтве з ідэалагічнымі праціўнікамі: ізраільцянамі ў [[Эфіопія|Эфіопіі]], партугальцамі ў [[Ангола|Анголе]], амерыканцамі ў [[Чылі]], брытанцамі ў [[Замбія|Замбіі]] і [[Танзанія|Танзаніі]]. У некаторых выпадках савецкім спецыялістам складалі канкурэнцыю ваеннаслужачыя з армій [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]], напрыклад, кітайцы, румыны альбо ўсходнія немцы{{sfn|Коломнин|2008|loc=«Свой против своего»}}.

== Арганізацыя ==
Вайскоўцы-камандзіровачнікі былі падзелены на дзве групы — ''ваенныя саветнікі'' і ''ваенныя спецыялісты (ваенспецы)''{{efn|Тэрмін «ваенспец» узнік яшчэ ў першыя гады савецкай улады, але пад ім разумелі былых царскіх афіцэраў, прыцягнутых на службу ў войска бальшавікоў.}}. Першыя займаліся распрацоўкай асноватворных дакументаў і аказаннем дапамогі ў будаўніцтве і падрыхтоўцы нацыянальных узброеных сіл, другія адказвалі за засваенне і эксплуатацыю тэхнікі і ўзбраення{{sfn|Окороков|2012|loc=Формирование системы управления в области военного сотрудничества с зарубежными странами}}.

Пэўны час дадзены напрамак дзейнасці, як і ўсё міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва, не меў спецыяльных апаратаў і органаў. Загадам [[Міністэрства абароны СССР|міністра абароны СССР]] [[Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі|Аляскандра Васілеўскага]] ад 15 сакавіка 1951 года са складу [[Галоўнае разведвальнае ўпраўленне (СССР)|Галоўнага разведвальнага ўпраўлення]] [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба]] [[УС СССР]] быў выведзены 10-ы аддзел, на аснове якога створана 10-е ўпраўленне (таксама вядомае як ''«дзясятка»''). Яго задачай стала арганізацыя ваеннага і [[Ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва|ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва]] з замежнымі дзяржавамі. Хутка ў складзе ўтвораны 9 напрамкаў: тры аператыўных (заходняе, паўднёва-заходняе і далёкаўсходняе), аператыўна-тактычнай падрыхтоўкі, падрыхтоўкі афіцэрскіх кадраў, арганізацыйна-мабілізацыйны, узбраення і тэхнічнага абсталявання войск, кадраў, ліцэнзій і ўліку навукова-даследчых і вопытных работ, а таксама некалькі падраздзяленняў тэхнічнага забеспячэння. У дзейнасці ўпраўлення асаблівае значэнне набыла адпраўка кадраў за мяжу&lt;ref&gt;{{артыкул|спасылка=https://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/history/more.htm?id=12348362@cmsArticle|загаловак=Военные советники и специалисты на страже интересов России|аўтар=Виктор Гаврилов.|выданне=Министерство обороны Российской Федерации|ref=Гаврилов|archive-date=8 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208014545/https://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/history/more.htm?id=12348362@cmsArticle}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Окороков|2012|loc=Формирование системы управления в области военного сотрудничества с зарубежными странами}}.

У многіх краінах пры міністры абароны, галоўнакамандуючым, рэвалюцыйным урадзе засноўвалася пасада ''галоўнага ваеннага саветніка'' (ГВС). Як правіла, гэта быў [[генерал-лейтэнант]] або [[генерал-палкоўнік]], а па дасягненні штатнай колькасці ў адну тысячу чалавек місію мог узначаліць нават генерал арміі. ГВСы валодалі шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба і міністра абароны, а то і прэзідэнта краіны знаходжання. Яны станавілася магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку дзяржаў-партнёраў. Там, дзе ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва выходзіла на пярэдні план, ГВС станавіўся другім пасля пасла савецкім прадстаўніком, а часам і засланяў яго{{sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}.

Ніжэй за ГВС стаялі саветнікі ў вышэйшых штабах і службах. За імі ішлі прыпісаныя да камандуючых воінскіх фарміраванняў і інструктары. У зонах баявых дзеянняў існавала яшчэ адна падгрупа — афіцэры і салдаты, якія непасрэдна ўдзельнічалі ў баях&lt;ref name=&quot;новиков&quot;&gt;Новиков, М. В. [http://history.milportal.ru/sovetskie-voennye-sovetniki-v-ispanii-v-1936-1937-gg/ Советские военные советники в Испании в 1936—1937 гг.] // Военно-исторический журнал : издание Министерства обороны России. — 04/01/2023.&lt;/ref&gt;. Паводле спісаў 1949 года, уключаных у наменклатуру [[ЦК УКП(б)]], да саветніцкіх пасад адносіліся галоўныя ваенныя саветнікі, іх намеснікі, намеснікі галоўных ваенных саветнікаў па палітчастцы, старэйшыя ваенныя саветнікі і саветнікі пры начальніках асобных родаў войскаў, саветнікі пры начальніках аддзелаў генеральных штабоў, саветнікі пры камандуючых ваеннымі акругамі, войскамі, карпусамі, дывізіямі, саветнікі пры начальніках ваенных акадэмій{{sfn|Волокитина|2002|с=617}}.

Колькасць неабходных спецыялістаў, якіх узначальваў ''старшы групы ваенных спецыялістаў''{{sfn|Окороков|2012|loc=Формирование системы управления в области военного сотрудничества с зарубежными странами}}, і іх катэгорыі звычайна вызначаліся мясцовым камандаваннем зыходзячы з паставак савецкай баявой тэхнікі. Спіс жа саветнікаў зацвярджаўся і прапаноўваўся савецкім бокам, але мог быць цалкам або часткова адхілены партнёрамі{{sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. Кандыдатаў на замежныя місіі адбіралі з лепшых ваеннаслужачых цэнтральныя ўпраўленні і кадравыя органы абароннага ведамства праз камандуючых войскамі ваенных акругаў. Многія з іх скончылі ваенныя акадэміі і валодалі значным вопытам службы. Галоўнага і старэйшых ваенных саветнікаў зацвярджалі ў ЦК партыі. Адабраныя кандыдаты праходзілі дадатковае навучанне на зборах у [[Масква|Маскве]]&lt;ref name=&quot;новиков&quot;/&gt;.

== Гісторыя ==

=== 1921—1943 ===
У жніўні 1921 года, яшчэ да ўтварэння СССР і ва ўмовах [[грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай вайны]], кіраўніцтва [[РСФСР]] накіравала каманду ваенных спецыялістаў на чале з [[Міхаіл Фрунзэ|Міхаілам Фрунзэ]] да турэцкіх войск [[Мустафа Кемаль Атацюрк|Мустафы Кемаля]]. З іх з’яўленнем звязваюць распрацоўку наступальных аперацый супраць грэкаў, якія ўвянчаліся першымі перамогамі туркаў [[Вайна за незалежнасць Турцыі|у барацьбе з Антантай і султанскім урадам]]. Пры дапамозе замежных інструктараў атрымалася павысіць арганізаванасць раз’яднаных атрадаў рэвалюцыйнай арміі&lt;ref&gt;Цыплин Виталий Геннадьевич. Советско-турецкие контакты по военным вопросам в начале 1920-х годов // Известия Саратовского университета. Новая серия. Серия История. Международные отношения. — 2019. — Т. 19, вып. 1. — ISSN 1819-4907&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 1923 годзе разгорнута ваенна-саветніцкая падтрымка для [[Кітайская Рэспубліка (1912—1949)|Кітая]], а менавіта для прыхільнікаў [[Сунь Ятсен]]а і [[Чан Кайшы]]. Усяго да 1927 года ў краіне пабывалі 135 вайскоўцаў, у тым ліку [[Васіль Канстанцінавіч Блюхер|Васіль Блюхер]], [[Міхаіл Маркавіч Барадзін|Міхаіл Барадзін]], [[Аляксандр Іванавіч Чарапанаў|Аляксандр Чарапанаў]], [[Павел Андрэевіч Паўлаў|Павел Паўлаў]] і іншыя. Замежнікі ўнеслі вялікі ўклад у станаўленне [[Нацыянальна-рэвалюцыйная армія|Нацыянальна-рэвалюцыйнай арміі Паўднёвага Кітая (НРА)]], прынялі ўдзел у [[Паўночны паход|Паўночным паходзе]], арганізавалі работу [[Акадэмія Вампу|Акадэміі Вампу]]. Аднак з-за [[Грамадзянская вайна ў Кітаі|грамадзянскай вайны паміж Гаміньданам і КПК]] савецкая вайсковая прысутнасць згорнута. У 1937—1941 гадах ваенныя саветнікі і спецыялісты вярнуліся ў Кітай, дапамагаючы ў [[Другая япона-кітайская вайна (1937—1945)|барацьбе супраць японскага ўварвання]]. Вайскоўцы рыхтавалі танкістаў, артылерыстаў, лётчыкаў, афіцэраў-пяхотнікаў, часта непасрэдна ўдзельнічалі ў баях. Станам на люты 1939 года замежны кантынгент складаў 3665 чалавек&lt;ref&gt;Воронкова, И. Ю. [https://docviewer.yandex.by/view/0/?page=3&amp;*=vgHZXNQcGGa2xXttfTmMpHWXBeV7InVybCI6Imh0dHBzOi8vYmVsZHVta2EuYmVsdGEuYnkvaXNmaWxlcy8wMDAxNjdfNDIxNjkwLnBkZiIsInRpdGxlIjoiMDAwMTY3XzQyMTY5MC5wZGYiLCJub2lmcmFtZSI6dHJ1ZSwidWlkIjoiMCIsInRzIjoxNzA2MDIxMTA3NTc3LCJ5dSI6IjM5Mzk2NTU5MzE2NjE0MzQ2OTIiLCJzZXJwUGFyYW1zIjoidG09MTcwNjAyMTA5MiZ0bGQ9YnkmbGFuZz1ydSZuYW1lPTAwMDE2N180MjE2OTAucGRmJnRleHQ9JUQwJUIxJUQxJTgxJUQxJTgxJUQxJTgwKyVEMCVCOCslRDAlQkElRDAlQkQlRDElODAmdXJsPWh0dHBzJTNBLy9iZWxkdW1rYS5iZWx0YS5ieS9pc2ZpbGVzLzAwMDE2N180MjE2OTAucGRmJmxyPTEwMjc0Jm1pbWU9cGRmJmwxMG49cnUmc2lnbj1hZDhmNTQ0MTIwZThlZTY5ZWE4OTIzM2U0YjA4ZGE4ZiZrZXlubz0wIn0%3D&amp;lang=ru Крепкой дружбою сильны: Белорусский аспект советско-китайских отношений в 1920-1950-е годы] // Беларуская думка : журнал. — 2015. — № 6. — С. 18—25.&lt;/ref&gt;{{Sfn|Кривошеев|2010|с=147—150}}.

У 1930-я гады вайскоўцы аказвалі садзейнічанне [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголіі]] па розных пытаннях, [[Турцыя|Турцыі]] ў парашутнай падрыхтоўцы, [[Францыя|Францыі]] па пытаннях ваенных зносіх і парашутнай падрытхоўцы. Як адзначалі расійскія гісторыкі Марыя Дацішына і Андрэй Сарокін, ініцыятарам супрацоўніцтва звычайна былі іншыя краіны. У асноўным замежныя партнёры запытвалі кансультацыі&lt;ref&gt;Мария Дацишина, Андрей Сорокин. [https://rodina-history.ru/2020/11/14/tureckaia-delegaciia-prosit-prislat-obrazcy-predmetov-vooruzheniia.html «Турецкая делегация просит прислать образцы предметов вооружения…»: Документы «Особой папки» о международном военном сотрудничестве СССР в 1930-е годы] // Родина : журнал. — 2020. — № 11(1120).&lt;/ref&gt;. У гэты ж перыяд савецкія ваеннаслужачыя адзначыліся ўдзелам у [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайне ў Іспаніі]], падтрымаўшы [[Рэспубліканская фракцыя (Іспанія)|рэспубліканцаў]] у супрацьстаянні з [[Нацыяналістычная фракцыя (Іспанія)|франкістамі]]. Усяго ў канфлікце прынялі ўдзел 3000 чалавек: агульнавайсковыя спецыялісты, лётчыкі, танкісты, маракі і іншыя. Галоўнымі саветнікамі ў краіне ў розны перыяд былі [[Ян Карлавіч Берзін|Ян Берзін]] (1936—1937), {{нп3|Рыгор Міхайлавіч Штэрн|Рыгор Штэрн|ru|Штерн, Григорий Михайлович}} (1937—1938) і [[Кузьма Максімавіч Качанаў|Кузьма Качанаў]] (1938—1939){{Sfn|Кривошеев|2010|с=147}}. Вопыт баявых дзеянняў у Іспаніі лёг у аснову падрыхтоўкі СССР да будучага сусветнага канфлікту&lt;ref&gt;''Бельков, Д. А.'' [https://nivestnik.su/2005_2/10.shtml Красная армия накануне Великой Отечественной войны: использование опыта локальных войн]{{Недаступная спасылка}} // Новый исторический вестник: журнал. — 2005. — № 2(13).&lt;/ref&gt;.

=== 1944—1953 ===
У завяршальны перыяд [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]] і пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай]] савецкіх вайскоўцаў пачалі накіроўваць у камандзіроўкі ва [[Усходняя Еўропа|Усходнюю Еўропу]], а з 1949 года таксама ў [[ГДР|Германскую Дэмакратычную Рэспубліку]]{{Sfn|Нырков|2014|с=160}}. Па даных [[Міністэрства замежных спраў СССР|МЗС СССР]], ужо да канца 1949 года ў рэгіён былі накіраваны 187 спецыялістаў для аказання тэхнічнай дапамогі і 61 ваенны саветнік. У 1950 годзе толькі ў [[Чэхаславакія|Чэхаславакію]] паслана 1000 кадраў для арганізацыі Узброеных сіл. Такім чынам, у пачатку 1950-х гадоў войскі ўсходнееўрапейскіх дзяржаў былі інтэграваныя ў савецкія баявыя парадкі і рэарганізаваны па савецкім узоры. Фактычна праведзена падрыхтоўчая работа да аб’яднання армій у будучую [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|Арганізацыю Варшаўска дагавора]]&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Быстрова, Н.Е.|загаловак=К истории создания организации Варшавского Договора|выданне=
Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: Международные отношения|год=2005|нумар=1|старонкі=214—224|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/k-istorii-sozdaniya-organizatsii-varshavskogo-dogovora}}&lt;/ref&gt;.

Першапачаткова знаходжанне саветнікаў успрымалася як часовая з’ява, звязаная з рашэннем канкрэтных разавых задач, але з пачатку 1949 года падыход да гэтага інстытуту пачаў прыкметна змяняцца. Да сярэдзіны года з вялікай выразнасцю праявілася ўзаемнае імкненне Масквы і рэгіянальнай камуністычнай эліты ператварыць савецкую прысутнасць у пастаянны фактар. Прычыны такой перамены вынікалі з абставін [[Халодная вайна|Халоднай вайны]]{{sfn|Волокитина|2002|с=613}}. Кантынгенты пачалі згортваць толькі пасля антыкамуністычных хваляванняў 1956 года ў [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчы]] і [[Венгерская Народная Рэспубліка|Венгрыі]]{{sfn|Волокитина|2002|с=651}}.

У 1940—1950-х гадах савецкія спецыялісты знаходзіліся ў [[КНР]] і [[КНДР]]. У першым выпадку яны адказвалі за [[Шанхайская група войск СПА|супрацьпаветраную абарону Шанхая]], рыхтавалі кадры для [[Народна-вызваленчая армія Кітая|Народна-вызваленчай арміі Кітая]], дапамагалі ў асваенні тэхнікі{{Sfn|Кривошеев|2010|с=552}}. У другім вайскоўцы прынялі ўдзел у станаўленні [[Карэйская народная армія|Карэйскай народнай арміі]]. У пачатковы перыяд Карэйскай вайны 1950—1953 гадоў кансультанты пакінулі паўвостраў&lt;ref&gt;РЦХИДНИ. Ф. 17, оп. 137, д. 409, л. 107, 134—135.&lt;/ref&gt;, але пры гэтым з тэрыторыі Кітая войскі ўрада Пхеньяна падтрымліваў [[64-ы знішчальны авіяцыйны корпус|64-ы знішчальны авіякорпус]]{{Sfn|Окороков|2008|loc=Корейская война 1950—1953 гг.}}.

=== 1954—1991 ===
З сярэдзіны 50-х гадоў савецкі ўплыў нарастае ў новых незалежных дзяржавах «[[Трэці свет|трэцяга свету]]». З гэтага часу колькасць краін, якім Масква аказвала дапамогу ў [[Ваеннае будаўніцтва|будаўніцтве Узброеных Сіл]], значна ўзрастае. Шмат у чым гэтаму спрыяў [[XX з’езд КПСС]] (люты 1956 года). На ім агучаны заклік ''«усяляк умацоўваць брацкія адносіны, дружбу і супрацоўніцтва не толькі з краінамі [[Народная дэмакратыя|народнай дэмакратыі]], але і з народамі іншых дзяржаў, якія стаяць на пазіцыі міру; падтрымліваць тыя краіны, якія не даюць уцягваць сябе ў агрэсіўныя блокі; ісці насустрач усім сілам, якія зацікаўлены ў захаванні міру»''. Пашырэнне геаграфіі і ўзрастанне аб’ёмаў аказання Савецкім Саюзам дапамогі абумоўлівалі вострую патрэбу ў адпаведных кадрах — саветніках, спецыялістах, інструктарах і перакладчыках{{Sfn|Нырков|2014|с=160—161}}.

Савецкая прысутнасць разгортваецца ў [[егіпет|Егіпце]] і [[Сірыя|Сірыі]]. Аснову місій склалі лётчыкі і спецыялісты [[СПА]]{{Sfn|Кривошеев|2010|с=568}}. Да 1972 года на егіпецкай тэрыторыі размяшчалася 15 000 саветнікаў, на сірыйскай у 1983—1984 — 8 000{{sfn|Коломнин|2008|loc=Преамбула}}. У 1956 годзе з’явіўся новы напрамак для камандзіровак — [[Афганістан]]. У 1980-я гады саветнікі і ваенспецы працавалі тут разам з асноўнымі сіламі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Окороков|2008|loc=Афганистан. 1919—1978}}. З 1958 па 1990 год звыш 8000 прадстаўнікоў УС СССР пабывалі ў [[Баасісцкі Ірак|Іраку]]{{sfn|Яременко|2000|с=386}}.

З 1960-х і 1970-х ваенспецы і саветнікі прысутнічалі ў [[Алжыр]]ы, [[Паўднёвы Емен|Паўднёвым]] і [[Паўночны Емен|Паўночным]] Емене, [[Гвінея-Бісау|Гвінеі-Бісау]], Эфіопіі, [[Пакістан]]е, [[Мазамбік]]у, [[Ангола|Анголе]], [[Рэспубліка Конга|Рэспубліцы Конга]], [[В’етнам]]е, [[Лаос]]е, [[Нікарагуа]], [[Джамахірыя|Лівіі]], [[Самалі]], Чылі, Замбіі, [[Судан]]е, [[Камбоджа|Камбоджы]], [[Інданезія|Інданезіі]], Танзаніі, на [[Куба|Кубе]] і іншых дзяржавах&lt;ref&gt;Ольга Дорохина. [https://www.kommersant.ru/doc/2822043 Как СССР и Россия использовали войска за рубежом] // Газета «Коммерсантъ» № 180 от 01.10.2015, стр. 3&lt;/ref&gt;{{Sfn|Кривошеев|2010|с=567—569}}{{sfn|Коломнин|2008|loc=Преамбула, «Свой против своего», «Почти безграничные полномочия»}}{{sfn|Яременко|2000|с=480—494}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Этапы советского военного сотрудничества со странами Азиатского континента}}. Акрамя таго, Крэмль вёў падрыхтоўку байцоў паўстанцкіх рухаў з [[Намібія|Намібіі]], [[Паўднёвая Радэзія|Паўднёвай Радэзіі]], [[Заходняя Сахара|Заходняй Сахары]], [[Аман]]а, [[Дзяржава Палесціна|Палесціны]]{{Sfn|National Intelligence|1979|с=55—57, 63}}. Станам на 1979 год, паводле амерыканскіх ацэнак, у якасці саветнікаў і тэхнічных спецыялістаў за мяжой працавалі 11 000 чалавек{{Sfn|National Intelligence|1979|с=17}}. Згодна з намеснікам старшыні савета Саюза ветэранаў Анголы Сяргеем Каламнінам, толькі ў Анголе, В’етнаме, Лаосе, Самалі і Эфіопіі з 1965 па 1991 год пабывалі 46 833 камандзіровачнікаў, у ліку якіх было 523 генерала і адмірала{{sfn|Коломнин|2008|loc=Преамбула}}.

Адным з практычных вынікаў аказання савецкай ваеннай дапамогі было стварэнне аб’ектаў ваеннай інфраструктуры. На працягу 1950—1991 гадоў з дапамогай ваенных саветнікаў і спецыялістаў было створана мноства аб’ектаў абароннага значэння. Да іх ліку можна аднесці авіярамонтныя прадпрыемствы ў [[Індыя|Індыі]] і на Кубе, танкарамонтныя заводы на Кубе і ў Сірыі, аўтаматызаваныя палігоны на Кубе і ў [[Югаславія|Югаславіі]]. У шэрагу дзяржаў [[Чорная Афрыка|Трапічнай Афрыкі]], [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]] і іншых рэгіёнаў свету ствараліся ваенныя вузлы сувязі, пункты матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння, аэрадромы, парты і іншыя аб’екты{{Sfn|Нырков|2014|с=160—161}}.
{{некалькі выяў

&lt;!-- Значныя параметры --&gt;
 | align             =center
 | direction         =horizontal
 | background color  = &lt;!-- колер фона --&gt;

&lt;!-- Загаловак --&gt;
 | header_background = 
 | header_align      = right
 | header            = 

&lt;!-- Выявы --&gt;
 | width             = 250
&lt;!--выява 1--&gt;
 | image1            = Soviet Foreign Military Involvement, Mid-1960s.png
 | caption1          = Сярэдзіна 1960-х
| image2           = Soviet Foreign Military Involvement, Mid-1970s.png
 | caption2          = Сярэдзіна 1970-х
| image3           = Soviet Foreign Military Involvement, Mid-1980s.png
 | caption3         =Сярэдзіна 1980-х
&lt;!-- Ніжні подпіс --&gt;
 | footer_background = 
 | footer_align      = center &quot;пасярэдзіне
 | footer            = Карты [[ЦРУ]] па замежнай ваеннай актыўнасці СССР у [[Краіна ў стадыі развіцця|развіваных краінах]]. Тут пазначаны дзяржавы, якія карысталіся паслугамі ваенспецаў і саветнікаў, куплялі савецкую ваенную прадукцыю або заключылі дагаворы аб супрацоўніцтве і дружбе.
}}

== У канфліктах ==
У «[[Узброены канфлікт|гарачых кропках]]» работа ажыццяўлялася ва ўмовах максімальнай сакрэтнасці. Вайскоўцы не мелі магчымасці інфармаваць сваякоў нават пра характар місій. Пры выкананні баявых заданняў савецкія спецыялісты нярэдка павінны былі маскіравацца, пераапранаючыся ў чужую форму, і выдаваць сябе за байцоў мясцовых армій. З меркаванняў сакрэтнасці забаранялася насіць дакументы і знакі адрознення{{Sfn|Григорьева|2019|с=218}}. Як пісаў Каламнін, камандзіровачнікаў маглі выдаваць за грамадзянскіх спецыялістаў{{sfn|Коломнин|2008|loc=«В плен живыми не сдаваться»}} або марскіх турыстаў{{sfn|Коломнин|2008|loc=«Торжественная встреча...отменяется»}}. У ходзе канфліктаў у Кітаі і Іспаніі 1930-х гадоў яны афармяліся як «ваенныя добраахвотнікі»{{Sfn|Кривошеев|2010|с=147—150}}. Удзел у чужых войнах матываваўся выкананнем [[Інтэрнацыянальны доўг|інтэрнацыянальнага доўгу]], абаронай каштоўнасцяў [[сацыялізм]]у, дапамогай дружалюбным краінам у будаўніцтве нацыянальных узброеных сіл і адлюстраваннем агрэсіі звонку{{Sfn|Григорьева|2019|с=221}}. Паводле амерыканскіх спецслужб, у перыяд з 1950-х па 1970-я гады Масква ў зонах баявых дзеянняў паступова перайшла ад праграм ваеннай дапамогі да рэдкага прымянення вайсковых сіл строга ў абарончай ролі{{Sfn|National Intelligence|1979|с=12}}.

Камандзіровачнікам фармальна забаранялася наўпрост удзельнічаць у баявых дзеяннях. Забарона была абумоўлена, перш за ўсё, пагрозай палону. Савецкае кіраўніцтва разумела, што ва ўмовах [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] кожны схоплены афіцэр і салдат будзе эфектыўнай зброяй у ідэалагічнай барацьбе. Каламнін прыводзіў выпадак, калі міністр абароны [[Андрэй Антонавіч Грэчка|Андрэй Грэчка]] сказаў лётчыкам-знішчальнікам перад адпраўкай у Егіпет у сакавіку 1970 года: ''«Майце на ўвазе, таварышы, калі вас саб’юць за [[Суэцкі канал|Суэцкім каналам]] і вы трапіце ў палон, мы вас не ведаем, выкараскавайцеся самі»''. Практычна гэта азначала, што дзяржава здымае з сябе ўсю адказнасць за сваіх грамадзян, якія трапілі ў палон за мяжой. Улічваючы патрабаванні камандавання, вайскоўцы рыхтаваліся ў момант пагрозы палону скончыць з сабой. Аднак пайсці на [[самагубства]] былі гатовыя далёка не ўсе, а таму часам саветнікі здаваліся ворагу{{sfn|Коломнин|2008|loc=«В плен живыми не сдаваться»}}.

Статус ваеннапалоннага савецкія грамадзяне атрымаць не маглі. Справа ў тым, што ніякіх дакументаў, якія пацвярджалі іх статус, правамернасць нашэння асабістай зброі і законнасць удзелу ў баявых дзеяннях, не было. Ваенныя білеты і асабістыя нумары афіцэраў браць у камандзіроўкі катэгарычна забаранялася. Таму праціўнік часта ўспрымаў захопленых замежнікаў у ваеннай форме без знакаў адрознення як [[найміт|наймітаў]]. Байцы ніякіх доказаў свайго грамадзянства і прыналежнасці да ўзброеных сіл СССР даць не маглі. На допытах яны паўтаралі завучаныя легенды, паводле якіх з’яўляліся грамадзянскімі спецыялістамі і выпадкова трапілі ў зону баявых дзеянняў{{sfn|Коломнин|2008|loc=«В плен живыми не сдаваться»}}.

Окаракаў пісаў, што хоць тэарэтычна савецкія кадравікі павінны былі выконваць выключна ролю інструктараў і не мелі загаду ўдзельнічаць у баявых дзеяннях, але на практыцы ўсё было інакш. Акрамя таго, спецыяльныя падраздзяленні [[КДБ]] і [[Галоўнае разведвальнае ўпраўленне (СССР)|ГРУ]] займаліся зборам інфармацыі, правядзеннем дыверсійных і разведвальных акцый. Прычым адказнасць за аперацыі па папярэдняй дамоўленасці бралі на сябе мясцовыя сілы{{sfn|Окороков|2008|loc=Введение}}. Мелі месцы выпадкі, калі спецыялісты працавалі ў двух бакоў. Падобная сітуацыя склалася падчас вайны [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі|Эфіопіі]] і [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Самалі|Самалі]] за [[Агадэн]] у 1977—1978 гадах і канфліктаў паміж [[Савецкія ваенныя спецыялісты ў Паўночным і Паўднёвым Емене|Паўночным і Паўднёвым Еменам]] у 1970-я{{sfn|Коломнин|2008|loc=«Свой против своего»}}. У 1980-х, нягледзячы на значную ваенную дапамогу Іраку па розных напрамках{{sfn|Яременко|2000|с=486}}, ваенна-тэхнічныя спецыялісты працавалі і ў [[Іран]]е{{sfn|Окороков|2008|loc=Иран. 1941—2004 гг.}}.

Паводле звестак з кнігі «Россия и СССР в войнах XX века. Книга потерь» (2010) аўтарскага калектыву на чале з [[Рыгор Фядотавіч Крывашэеў|Рыгорам Крывашэевым]], беззваротныя страты{{efn|Забітыя ў баях, памерлыя ад ран і хвароб, прапаўшыя без вестак, загінуўшыя ў небаявых інцыдэнтах.}} ў канфліктах склалі: [[грамадзянская вайна ў Іспаніі]] — 189, [[Другая япона-кітайская вайна]] — 229, [[грамадзянская вайна ў Кітаі]]{{efn|Другі этап (1946—1949, з улікам 1950).}} — 936, [[вайна ў Карэі]] — 315, [[грамадзянская вайна ў Лаосе]] — 5, [[вайна ў В’етнаме]] — 16, [[Араба-ізраільскі канфлікт]] — 52, [[грамадзянская вайна ў Мазамбіку]] — 8, [[грамадзянская вайна ў Анголе]] — 11, [[Вайна за Агадэн (1977—1978)|вайна за Агадэн]] — 33, [[Чадска-лівійскі канфлікт]] — 22. Таксама ў ходзе паветраных перабросак зброі ў Паўночны Емен (гл. [[грамадзянская вайна ў Паўночным Емене]]) загінулі два лётчыкі{{Sfn|Кривошеев|2010|с=147, 150, 567—569}}. Праца «Россия (СССР) в локальных войнах и вооружённых конфликтах второй половины XX века» дадае яшчэ [[Ірана-іракская вайна|Ірана-іракскую вайну]], дзе ў небаявых інцыдэнтах загінулі трое. Столькі ж падчас супрацьпаветранай абароны [[Шанхай|Шанхая]] ў 1950 годзе ад гаміньданаўскай авіяцыі. Да канфліктаў без страт аднесены [[грамадзянская вайна ў Камбоджы]] і [[Кітайска-в’етнамская вайна]]{{sfn|Яременко|2000|с=480—494}}.

== Праблемы ==
У калектыўнай працы «Москва и Восточная Европа. Становление политических режимов советского типа: 1949—1953: Очерки истории» адзначана, што ў масавай грамадскай свядомасці з’яўленне савецкіх прадстаўнікоў успрымалася далёка не заўсёды так, як інтэрпрэтавала гэты факт кіруючая эліта («брацкая дапамога»). Часцяком дзейнасць саветнікаў разглядалася як праява ўшчамлення нацыянальнай незалежнасці. Праз гэта зараджаліся супярэчнасці ў двухбаковых адносінах Масквы і яе партнёраў{{sfn|Волокитина|2002|с=611}}.

Паводле Каламніна, сецыялісты, знаходзячыся за мяжой, сустракаліся з немалымі маральна-псіхалагічнымі і бытавымі цяжкасцямі. Часцяком жыць даводзілася ў палявых умовах у палатках і зямлянках, пастаянна выпрабоўваючы сур’ёзныя бытавыя нязручнасці: недахоп вады, адсутнасць электрычнасці, паўнавартаснага харчавання і належнага медыцынскага забеспячэння. Нязвыклыя кліматычныя ўмовы: спякота, нізкая або, наадварот, занадта высокая вільготнасць, багацце небяспечных для здароўя насякомых і паўзуноў, распаўсюджванне нязвыклых і нават невядомых савецкім медыкам хвароб. Па ўспамінах многіх афіцэраў і салдат, на іх пастаянна ціснула пачуццё адрыву ад радзімы, якое пагаршалася беднасцю атрыманай інфармацыі. Газеты ў лепшым выпадку прыходзілі са спазненнем на 2—3 месяцы, доўга даводзілася чакаць лісты ад блізкіх{{sfn|Коломнин|2008|loc=«Торжественная встреча...отменяется»}}.

Большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Слаба была пастаўлена работа па вывучэнні індывідуальных якасцяў, біяграфіі, псіхалагічнага партрэта замежных афіцэраў. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Григорьева|2019|с=219—220}}{{sfn|Коломнин|2008|loc=«&quot;Хитрости&quot; подсоветных»}}. Амерыканскія крыніцы паказвалі, што асобныя вайскоўцы паводзілі сябе напышліва, мелі прадузятасць і пагарду да прадстаўнікоў іншых культур, асабліва да чарнаскурых афрыканцаў. Гэта выклікала назапшаванне абурэння і падазрэння да савецкіх прадстаўнікоў{{Sfn|National Intelligence|1979|с=13}}.

З боку мясцовых таксама маглі сустракацца непрымальныя паводзіны. Некаторыя падсаветныя скідвалі на камандзіровачнікаў цяжкую працу, шантажуючы паведаміць кіраўніцтву пра выдуманыя і сапраўдныя парушэнні. Калі шантаж не дапамагаў, у справу ішлі прамыя даносы і скаргі на адсутнасць паразумення. Савецкіх вайскоўцаў, якія не здолелі знайсці агульную мову з мясцовымі, камандаванне «прапрацоўвала» па службовай і партыйнай лініі. Часцяком, не разабраўшыся ў сутнасці канфлікту ці не жадаючы абвастраць адносіны з партнёрамі, іх, у лепшым выпадку, пераводзілі ў іншую часць, а ў горшым датэрмінова вярталі на радзіму{{sfn|Коломнин|2008|loc=«&quot;Хитрости&quot; подсоветных»}}.

У многіх удзельнікаў замежых місій у асабістых справах не засталося пра гэта ніякіх сведчанняў. Часам толькі ставілі штамп «прыкамандзіраваны да в/ч 44708», за якім мелася на ўвазе 10-е ўпраўленне. У постсавецкі перыяд з-за гэтага ў ваенкаматах паўсталі праблемы. Было не зразумела, каму і колькі плаціць «баявых», як налічваць пенсіі і ільготы{{sfn|Коломнин|2008|loc=«Торжественная встреча...отменяется»}}. Так як місіі былі сакрэтнымі, то ваеннаслужачыя не маглі даказаць, што ваявалі за мяжой. Многія ўнутраныя службовыя дакументы знішчаліся адразу пасля выкарыстання, ніякіх архіваў з унутранай дакументацыяй пра таемную ваенную дзейнасць у іншых краінах не захавалася&lt;ref&gt;Сергей Коломнин. [https://nvo.ng.ru/wars/2011-10-28/1_africa.html Забытые ветераны Африки и порванные бумажки] // Независимая газета, 28.10.2011&lt;/ref&gt;.

== Значэнне ==
Як пісаў Ныркоў, адпраўка саветнікаў і ваенспецаў з’яўлялася адным з ключавых напрамкаў міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва [[Узброеныя сілы СССР|Узброеных сіл СССР]]{{Sfn|Нырков|2014|с=160}}.

У выніку актыўнай ваеннай саветніцкай дзейнасці Масква атрымлівала магчымасць глыбокага пранікнення ў палітычную, эканамічную і ваенную сферы тых ці іншых дзяржаў і рэгіёнаў. Савецкае кіраўніцтва набыло дадатковыя рычагі ўплыву на рэгіянальныя і міжнародныя адносіны, забяспечваючы тым самым высокі міжнародны статус. Акрамя таго, Крэмль атрымліваў дадатковыя крыніцы інфармацыі пра сацыяльна-палітычнае і эканамічнае становішча ў дружалюбных дзяржавах{{Sfn|Нырков|2014|с=161—162}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Этапы советского военного сотрудничества со странами Азиатского континента}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Введение}}{{sfn|Волокитина|2002|с=592}}.

Праз дзейнасць саветнікаў і спецыялістаў Савецкі Саюз атрымліваў магчымасць выпрабаваць уласнае новае ўзбраенне і ваенную тэхніку ў экстрэмальных умовах розных [[Тэатр ваенных дзеянняў|тэатраў ваенных дзеянняў]] і ацэньваць эфектыўнасць іх прымянення ў рэальнай баявой абстаноўцы. Якасны адбор асабістага складу для камандзіровак, а таксама наступная аптымальная расстаноўка кадраў, якія атрымалі каштоўныя веды і вопыт службы за межамі краіны, аказвалі пазітыўнае ўздзеянне на ўкамплектаванасць УС СССР, іх баяздольнасць і ўмацаванне баявога патэнцыялу{{Sfn|Нырков|2014|с=162}}. Па вяртанні з замежжа вайскоўцы, як правіла, займалі значныя пасады{{Sfn|Нырков|2014|с=161}}.

Згодна з дакладам [[Разведвальная супольнасць ЗША|Нацыянальнай разведкі ЗША]] ад 1979 года, праграмы навучання, акрамя чыста ваеннай падрыхтоўкі, былі нацэлены на пашырэнне ўплыву і культываванне прасавецкіх настрояў. Кансультанты часта аказвалі ўплыў на палітыку краін, мелі сувязі з афіцыйнымі асобамі. Часам яны адбіралі асоб для спецыяльнай падрыхтоўкі, палітычнай і ідэалагічнай апрацоўцы ў СССР, тым самым фарміруючы армейскі [[істэблішмент]] дзяржаў{{Sfn|National Intelligence|1979|с=17—19}}.

Арміі краін-партнёраў будаваліся па савецкім вобразе і падабенстве. Асабліва савецкае ваеннае камандаванне шырока практыкавала перанясенне на замежную рэчаіснасць многіх шаблонаў, правераных вопытам Вялікай Айчыннай вайны. Так, у параўнальна невялікіх па памерах адсталых дзяржавах раптам з’яўляліся ваенныя акругі, з перспектывай ператварэння іх у франты{{sfn|Коломнин|2008|loc=«По советскому образцу»}}. Аднак за мяжой стала зразумела, што класічныя асновы, палажэнні і прынцыпы тэорыі савецкай ваеннай стратэгіі і аператыўнага мастацтва шмат у чым састарэлі, апынуліся адарванымі ад сучасных канцэпцый аналізу і прагназавання развіцця ваеннапалітычнай і аператыўна-стратэгічнай абстаноўкі, асабліва ў выпадках супрацьстаяння партызанскім і паўстанцкім рухам{{sfn|Яременко|2000|с=345}}.

== Асвятленне ==
Для даследчыкаў, якія вывучаюць дадзеную тэму, галоўную складанасць уяўляе бедны набор афіцыйных крыніц па прычыне ўтойвання Савецкім Саюзам інфармацыі. Толькі ў пачатку 2000-х гадоў удалося рассакрэціць і апублікаваць невялікая колькасць матэрыялу. Аднак асноўнай крыніцай аб дзейнасці вайскоўцаў СССР за мяжой з’яўляюцца [[мемуары]]. Мемуары такога зместу сталі вельмі каштоўнымі гістарычнымі крыніцамі, у якіх запісаныя не толькі самі падзеі і працэсы, якія не ведала грамадскасць да іх апублікавання, але і стаўленне саміх людзей да знешняй палітыцы СССР. У іх раскрытыя глыбінныя працэсы, якія ўплывалі на абстаноўку не толькі ў Саюзе, але і ва ўсім свеце. Таксама з дапамогай мемуараў даследчык можа па крупінках рэканструяваць тыя падзеі, якія застаюцца невядомымі&lt;ref name=&quot;тропики&quot;/&gt;.

Пры гэтым застаецца немагчыма вызначыць дакладную колькасць ваенных спецыялістаў, колькасць іх страт і іх характар. Розныя групы даследчыкаў называюць кардынальна розныя колькасці, але ў дадзеных гэтых груп можна знайсці некалькі заканамернасцяў. Так, заходнія крыніцы часцяком прыводзяць рэзка завышаныя паказчыкі страт саветніцкага складу. Як савецкія крыніцы заніжаюць&lt;ref name=&quot;тропики&quot;&gt;Сафина А. А., Ширяев Л. А.[https://scilead.ru/article/502-voennoe-sotrudnichestvo-mezhdu-sssr-i-tropiche Военное сотрудничество между СССР и Тропической Африкой] // Журнал «Научный лидер» выпуск # 17 (19), июнь ‘21&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Савецкія грамадзянскія спецыялісты за мяжой]]
* [[Узброеныя сілы СССР за мяжой]]
* [[Воіны-інтэрнацыяналісты]]
* [[Воіны-інтэрнацыяналісты ў Беларусі]]

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Reflist}}

== Літаратура ==
* {{публікацыя|загаловак=Soviet Military Capabilities To Project Power and Influense in Distant Areas|выданне=National Intelligence Estimate|спасылка=https://www.cia.gov/readingroom/docs/DOC_0000278536.pdf|год=1979|ref=National Intelligence}}
* {{h|Яременко|2000|Яременко В. А., Почтарёв А. Н., Усиков А. В. Россия (СССР) в локальных войнах и вооружённых конфликтах второй половины XX века / под ред. В. А. Золотарёва. — Институт военной истории МО РФ. — М.: Кучково поле; Полиграфресурсы, 2000. — 576 с. — ISBN 5-86090-065-1.}}
* {{h|Волокитина|2002|Волокитина Т. В., Мурашко Г. П., Носкова А. Ф., Покивайлова Т. А. [https://inslav.ru/images/stories/pdf/2002_Volokitina_etc_Moskva_i_Vostochnaja_Evropa.%201949-1953.pdf Москва и Восточная Европа. Становление политических режимов советского типа: 1949—1953: Очерки истории]. М.: РОССПЭН, 2002.}}
* {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. [http://otvaga2004.ru/armiya-i-vpk/armiya-i-vpk-service/osobennosti-internacionalnogo-dolga/ Особенности интернационального долга] // Солдат удачи : журнал. —  №2. — 2008.}}
* {{h|Окороков|2008|Окороков А. В. Секретные войны Советского Союза: Первая полная энциклопедия. — М.: Эксмо, Яуза, 2008. — 736 с. — (Войны XX века). — 4000 экз. — ISBN 978-5-699-27278-5.}}
* {{h|Кривошеев|2010|Россия и СССР в войнах XX века. Книга потерь // Г.Ф. Кривошеев, В.М. Андроников, П.Д. Буриков и др. — М. : Вече, 2010.— 624.}}
* {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}}
* {{артыкул|аўтар=Нырков, В. Н.|загаловак=Роль и значение кадровой деятельности государственных и военных органов СССР в области международного военного сотрудничества (1950-1991 гг. )|выданне=Власть|тып=журнал|год=2014|нумар=6|старонкі=159—163|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/rol-i-znachenie-kadrovoy-deyatelnosti-gosudarstvennyh-i-voennyh-organov-sssr-v-oblasti-mezhdunarodnogo-voennogo-sotrudnichestva-1950|ref=Нырков}}
* {{h|Григорьева|2019|''Григорьева С. В.'' [https://roii.ru/dialogue/69/roii-dialogue-69_16.pdf Пространства советского влияния в воспоминаниях ветеранов локальных войн в Африке (1960–1980-е гг.)] // Диалог со временем. 2019. Вып. 69. С. 216-226.}}

== Спасылкі ==
* [https://docs.historyrussia.org/ru/indexes/values/511436 Документы по деятельности военных советников] на официальном сайте Электронной библиотеки исторических документов Федерального историко-документального просветительского портала России.
* Сергей Коломнин. [https://nvo.ng.ru/wars/2012-02-24/1_international.html Солдаты четырех континентов и трех океанов] // Независимая газета, 24 февраля 2012
* [https://docviewer.yandex.by/view/0/?*=FNirzu6UK%2FjaUNctIIUEUSC351l7InVybCI6Imh0dHBzOi8venZpYXpkYS5ieS9zaXRlcy9kZWZhdWx0L2ZpbGVzLzJzYWstOC5pbmRkXy5wZGYiLCJ0aXRsZSI6IjJzYWstOC5pbmRkXy5wZGYiLCJub2lmcmFtZSI6dHJ1ZSwidWlkIjoiMCIsInRzIjoxNzE2MDQ2NDgzMzk1LCJ5dSI6IjM5Mzk2NTU5MzE2NjE0MzQ2OTIiLCJzZXJwUGFyYW1zIjoidG09MTcxNjA0NjQ3MSZ0bGQ9YnkmbGFuZz1iZSZuYW1lPTJzYWstOC5pbmRkXy5wZGYmdGV4dD0lRDElODElRDAlQjAlRDAlQjIlRDAlQjUlRDElODYlRDAlQkElRDElOTYlRDElOEYrJUQwJUIyJUQwJUIwJUQwJUI1JUQwJUJEJUQwJUJEJUQxJThCKyVEMSU4MSVEMCVCMCVEMCVCMiVEMCVCNSVEMSU4MiVEMCVCRCVEMSU5NiVEMCVCQSVEMSU5NiZ1cmw9aHR0cHMlM0EvL3p2aWF6ZGEuYnkvc2l0ZXMvZGVmYXVsdC9maWxlcy8yc2FrLTguaW5kZF8ucGRmJmxyPTE1NyZtaW1lPXBkZiZsMTBuPXJ1JnNpZ249NDM2YWQ0ZTVmNjkyYjgzOTY5NzEyOGQyNmE3OTJiOTYma2V5bm89MCJ9 Зала № 10. «Нашчадкі Вялікай Перамогі»] // Звязда, 2 сакавіка 2016
* [https://news.rambler.ru/other/40872136-angola-i-drugie-strany-kotorye-nauchil-voevat-sssr/ Ангола и другие страны, которые научил воевать СССР] // Рамблер, 24 сентября 2018

{{УС СССР за мяжой}}
{{вонкавыя спасылкі}}
{{Добры артыкул}}

[[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]]</text>
      <sha1>8j1kr0o7olfcz7391fl46i47bf64pf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2013/2014 «Надзеі-Гомельдрэў» Гомель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>771684</id>
    <revision>
      <id>5166207</id>
      <parentid>5014305</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:55:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2308" sha1="dnvzu458vf4d9p50z9flamoaxjzdcoi" xml:space="preserve">У сезоне 2013—2014 жаночы валейбольны клуб «[[Надзея Гомель (валейбольны клуб)|Надзея-Гомельдрэў]]» з горада Гомель.

== Склад каманды ==
* Алёна Акуліч (Ярмакова) 1991,
* [[Людміла Нікіценка]],
* Юлія Жаркова,
* Вікторыя Цэвель,
* Таццяна Старавойтава,
* Дар’я Цыган,
* Юліяна Арлюк,
* Юлія Новікава,
* Яўгенія Кандрацьева,
* Марына Жарнасек,
* [[Святлана Парукова]],
* Яўгенія Французава,
* Ірына Раброва.

== Трэнеры каманды ==
* Ларыса Мікалаеўна Любінская (галоўны трэнер),
* Іван Віктаравіч Сікорскі (трэнер).

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2012/2013 «Надзеі-Гомельдрэў» Гомель]]
* [[Сезон 2014/2015 «Надзеі-Гомельдрэў» Гомель]]

== Спасылкі ==
* [https://women.volleybox.net/pl/nadezhda-gomel-t6921 Nadezhda Gomel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240410125616/https://women.volleybox.net/pl/nadezhda-gomel-t6921 |date=10 красавіка 2024 }}
* [https://sportgomel.by/62-главная/новости/главные-новости/451-вся-надежда-–-на-«надежду».html Вся надежда — на «Надежду»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190910070350/http://sportgomel.by/62-%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/451-%D0%B2%D1%81%D1%8F-%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0-%E2%80%93-%D0%BD%D0%B0-%C2%AB%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%C2%BB.html |date=10 верасня 2019 }}
[[Катэгорыя:Сезоны «Надзеі» Гомель|2013/2014]]
[[Катэгорыя:Сезоны валейбольных клубаў Беларусі 2013/2014|Надзея-Гомельдрэў|
Надзея Гомель]]
[[Катэгорыя:2013 год у Гомелі]]
[[Катэгорыя:2014 год у Гомелі]]</text>
      <sha1>dnvzu458vf4d9p50z9flamoaxjzdcoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2022/2023 ЦАР-МДУ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>772975</id>
    <revision>
      <id>5166270</id>
      <parentid>4995509</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3436" sha1="hftisjaxewmqo09098nqh37c7wl44us" xml:space="preserve">У сезоне 2022/2023 баскетбольны клуб ЦАР-МДУ з [[Магілёў|Магілёва]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]] ('''13 месца''').

== Склад каманды ==
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Данііл Сяргеевіч Асмалоўскі|Данііл Асмалоўскі]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Ігаравіч Барысевіч|Дзмітрый Барысевіч]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Ігаравіч Бязручанка|Дзмітрый Бязручанка]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Арсеній Андрэевіч Вяржбіцкі|Арсеній Вяржбіцкі]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Данііл Андрэевіч Гарбачэўскі|Данііл Гарбачэўскі]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Алег Дабрамыслаў]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Іван Аляксандравіч Дудчанка|Іван Дудчанка]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Артур Іарбалідзі]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Захар Аляксандравіч Капцелёў|Захар Капцелёў]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксей Котаў]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Віталь Аляксандравіч Курцэвіч|Віталь Курцэвіч]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Алег Міхеенка]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Мікіта Мосар]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Іван Алегавіч Новікаў|Іван Новікаў]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Данііл Петручэнка]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Арцём Аляксандравіч Пучко|Арцём Пучко]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Павел Андрэевіч Сямёнаў|Павел Сямёнаў]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Андрэевіч Харламенкаў|Дзмітрый Харламенкаў]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Максім Шкрабнёў]]
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Ягор Аляксандравіч Юр’еў|Ягор Юр’еў]]

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Генадзь Анатолевіч Камароў|Генадзь Камароў]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Аляксандравіч Харкевіч|Аляксандр Харкевіч]]
* {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Іванавіч Капылоў|Уладзімір Капылоў]]

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2021/2022 ЦАР-МДУ]]
* [[Сезон 2023/2024 «Барысфен-моладзевая»]]

{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [https://russiabasket.ru/teams/26894 Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240909092723/https://russiabasket.ru/teams/26894 |date=9 верасня 2024 }}

[[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2022/2023|ЦАР-МДУ]]
[[Катэгорыя:2022 год у Магілёве]]
[[Катэгорыя:2023 год у Магілёве]]</text>
      <sha1>hftisjaxewmqo09098nqh37c7wl44us</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>С-70 «Охотник»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>775046</id>
    <revision>
      <id>5165868</id>
      <parentid>5139595</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28256" sha1="h0pw2y5b4d9xx9cgti9kx7ujv3s2w7m" xml:space="preserve">{{Картка ЛА}}
'''С-70 «Охотник»''' ({{lang-be|Паляўнічы}}, {{Lang-en|Hunter}}), таксама вядомы як '''''«Хантар-Б»'''''&lt;ref name=&quot;urlRussian combat UAV Sukhoi S-70 Okhotnik made first flight | August 2019 Global Defense Security army news industry | Defense Security global news industry army 2019 | Archive News year&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.armyrecognition.com/august_2019_global_defense_security_army_news_industry/russian_combat_uav_sukhoi_s-70_okhotnik_made_first_flight.html|title=Russian combat UAV Sukhoi S-70 Okhotnik made first flight &amp;#124; August 2019 Global Defense Security army news industry &amp;#124; Defense Security global news industry army 2019 &amp;#124; Archive News year|access-date=15 кастрычніка 2024|archive-date=27 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127092349/https://www.armyrecognition.com/august_2019_global_defense_security_army_news_industry/russian_combat_uav_sukhoi_s-70_okhotnik_made_first_flight.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/su-70.htm|title=Sukhoi S-70 Okhotnik-B|website=globalsecurity.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004859/https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/su-70.htm|archive-date=2019-01-03|access-date=18 лютого 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; — расійскі беспілотны лятальны апарат (БПЛА) [[Стэлс|тэхналогіі Стэлс]], які распрацоўваецца кампаніяй «Сухой» і расійскай авіябудаўнічай карпарацыяй «МіГ» як самалётапраект шостага пакалення&lt;ref name=&quot;sixth-generation&quot;&gt;{{Cite web|url=https://bmpd.livejournal.com/2758207.html|title=Новые детали НИР &quot;Охотник-Б&quot; и проекта беспилотного летательного аппарата С-70|website=bmpd.livejournal.com|date=30 липня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108214640/http://bmpd.livejournal.com/2758207.html|archive-date=2017-11-08|access-date=18 лютого 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Беспілотнік створаны на базе папярэдняга праекта БПЛА «Скат», таксама распрацаванага МіГ&lt;ref name=&quot;MiG and Sukhoi&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/mig-and-sukhoi-to-join-forces-on-russian-ucav-360562/|title=RSK MiG will work together with Sukhoi on a future unmanned combat air vehicle (UCAV), using experience gained on its Skat programme.|website=[[Flight Global]]|date=11 серпня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20190607171041/https://www.flightglobal.com/news/articles/mig-and-sukhoi-to-join-forces-on-russian-ucav-360562/|archive-date=2019-06-07|access-date=6 червня 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і ўключае ў сябе некаторыя тэхналогіі расійскага знішчальніка [[Су-57]]&lt;ref name=&quot;urlHow Good Is Russias New Sukhoi S-70 Okhotnik-B Hunter Stealth Drone? | The National Interest&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/how-good-russias-new-sukhoi-s-70-okhotnik-b-hunter-stealth-drone-105886|title=How Good Is Russia's New Sukhoi S-70 Okhotnik-B &quot;Hunter&quot; Stealth Drone? &amp;#124; The National Interest|date=17 грудня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111181436/https://nationalinterest.org/blog/buzz/how-good-russias-new-sukhoi-s-70-okhotnik-b-hunter-stealth-drone-105886|archive-date=2020-11-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Su-57 and Okhotnik&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/6054472|title=Источник: системы БПЛА &quot;Охотник&quot; испытывают на Су-57|website=[[TASS]]|date=29 січня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190131201331/https://tass.ru/armiya-i-opk/6054472|archive-date=2019-01-31|access-date=12 лютого 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/russia-testing-loyal-wingman-drone-for-su57-stealth-fighter-2020-12|title=Russia is testing its own 'loyal wingman' drone for its Su-57 stealth fighter|website=businessinsider.com|date=7 грудня 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aviacionline.com/2021/12/s-70-okhotnik-news-from-the-russian-loyal-wingman/|title=S-70 Okhotnik: news from the Russian Loyal Wingman|website=aviacionline.com|date=14 грудня 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Су-57 можа кіраваць гэтым беспілотнікам&lt;ref&gt;[https://dzen.ru/a/ZJ3ZgnxH60a7jjY_ Применили в реальных условиях. «Это не шутки. С-70 „Охотник“ представляет для нас настоящую угрозу»: в США о новейшем БПЛА России], dzen.ru, 30 июня 2023&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
С-70 «Охотник» распрацоўваецца прынамсі з 2011 года, калі [[Міністэрства абароны Расіі]] абрала Сухой ў якасці кіраўніка праграмы распрацоўкі новага цяжкага беспілотнага разведвальнага і ўдарнага беспілотніка&lt;ref name=&quot;sixth-generation&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Flight testing&quot; /&gt;. Новы БПЛА распрацоўваецца сумесна кампаніяй «Сухой» і расійскай авіябудаўнічай карпарацыяй «МіГ» на аснове дадзеных папярэдняй праграмы праекта «Скат»&lt;ref name=&quot;MiG and Sukhoi&quot;/&gt;. Работы выконвае Новасібірскае авіяцыйнае вытворчае аб’яднанне (НАПО), якое ўваходзіць у склад кампаніі «Сухой». У дакументах беспілотнік характарызуецца як «беспілотны лятальны апарат шостага пакалення»&lt;ref name=&quot;Flight testing&quot;&gt;{{Cite web|url=http://tass.com/defense/1012351|title=Russia's attack drone prototype to start test flights this year|website=[[TASS]]|date=8 липня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218082020/http://tass.com/defense/1012351|archive-date=2019-02-18|access-date=18 лютого 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Першы макет, прызначаны для наземных выпрабаванняў, быў створаны ў 2014 годзе&lt;ref name=&quot;Flight testing&quot;/&gt;. Прататып беспілотніка быў упершыню прэзентаваны ў ліпені 2017 года, дэманструючы канфігурацыю лятаючага крыла.

У лістападзе 2018 года на ўзлётна-пасадачнай паласе завода НАПО была праведзена першая серыя выпрабаванняў беспілотніка на манеўраванне, набор хуткасці і спыненне ў цалкам аўтаномным рэжыме. Падчас гэтых выпрабаванняў ён дасягнуў максімальнай хуткасці 200 км/г&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/5824644|title=Источник: тяжёлый беспилотник &quot;Охотник&quot; на испытаниях разогнался на полосе до 200 км/ч|website=[[TASS]]|date=23 листопада 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213075648/https://tass.ru/armiya-i-opk/5824644|archive-date=2019-02-13|access-date=18 лютого 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.armyrecognition.com/weapons_defence_industry_military_technology_uk/russian_okhotnik_combat_drone_develops_speed_of_up_to_200_km_at_trials.html|title=Russian Okhotnik combat drone develops speed of up to 200 km at trials|website=armyrecognition.com|date=26 листопада 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102143339/https://www.armyrecognition.com/weapons_defence_industry_military_technology_uk/russian_okhotnik_combat_drone_develops_speed_of_up_to_200_km_at_trials.html|archive-date=2019-01-02|access-date=18 лютого 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

18 студзеня 2019 года стала вядома, што трэці прататып Су-57 (барт. № 053) быў заўважаны падчас выкарыстання ў якасці лятаючай лабараторыі для адпрацоўкі шэрагу сістэм па праекце «Охотник», у прыватнасці, тэствалася авіёніка, сувязь і групавое выкарыстанне беспілотнага лятальнага апарата&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/26139/is-this-russias-hunter-stealthy-flying-wing-unmanned-combat-air-vehicle|title=Is This Russia's 'Hunter' Stealthy Flying Wing Unmanned Combat Air Vehicle?|author=Trevithick|first=Tyler Rogoway and Joseph|website=The Drive|date=23 січня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826043324/https://www.thedrive.com/the-war-zone/26139/is-this-russias-hunter-stealthy-flying-wing-unmanned-combat-air-vehicle|archive-date=2019-08-26|access-date=2019-08-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 24 студзеня 2019 года на заводзе НАПО быў прэзентаваны першы лятаючы прататып беспілотніка&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bmpd.livejournal.com/3504800.html|title=Фотография первого прототипа беспилотного летательного аппарата по теме &quot;Охотник&quot;|website=bmpd.livejournal.com|date=24 січня 2019|access-date=12 лютого 2019}}&lt;/ref&gt;. Па словах расійскіх афіцыйных асоб, Су-57 выкарыстоўваецца ў якасці лятаючай лабараторыі для выпрабаванняў сістэм авіёнікі «Охотника»&lt;ref name=&quot;Su-57 and Okhotnik&quot;/&gt;.

У канцы мая 2019 года была праведзена серыя лётных выпрабаванняў С-70 «Охотник», у ходзе якіх беспілотнік праляцеў на некалькі метраў над узлётна-пасадачнай паласой завода НАПО&lt;ref name=&quot;Jump test&quot;&gt;{{Cite web|url=https://iz.ru/881846/2019-05-25/rossiiskii-stels-bespilotnik-okhotnik-vpervye-podnialsia-v-vozdukh|title=Российский стелс-беспилотник &quot;Охотник&quot; впервые поднялся в воздух|website=interfax.ru|date=25 травня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190703172410/https://iz.ru/881846/2019-05-25/rossiiskii-stels-bespilotnik-okhotnik-vpervye-podnialsia-v-vozdukh|archive-date=2019-07-03|access-date=3 липня 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; .

3 жніўня 2019 года С-70 здзейсніў першы палёт. Беспілотнік ляцеў каля 20 хвілін на вышыні 600 метраў над дзяржаўным лётна-выпрабавальным цэнтрам імя Чкалава ў [[Ахтубінск]]у і зрабіў некалькі кругоў вакол аэрадрома&lt;ref name=&quot;First flight&quot;&gt;{{Cite web|url=https://tass.com/defense/1071784|title=Russian heavy strike drone Okhotnik makes first flight|website=[[TASS]]|date=3 серпня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803172309/https://tass.com/defense/1071784|archive-date=2019-08-03|access-date=3 серпня 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 7 жніўня Мінабароны Расіі апублікавала відэа першага палёту&lt;ref name=&quot;First flight video&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=boUaHTI6JxE|title=Первый полет новейшего беспилотного летательного аппарата &quot;Охотник&quot;|website=[[YouTube]]|date=7 серпня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807121158/https://www.youtube.com/watch?v=boUaHTI6JxE|archive-date=2019-08-07|access-date=7 серпня 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

27 верасня 2019 года [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Мінабароны Расіі]] апублікавала відэа першага палёту С-70 «Охотник» сумесна з Су-57. Паведамляецца, што БПЛА працаваў аўтаномна і лётаў больш за 30 хвілін, узаемадзейнічаючы з Су-57 для адпрацоўкі выпрабаванняў пашырэння радыёлакацыйнага радыусу і далёкасці дзеяння знішчальніка для прымянення ўзбраення паветранага базіравання вялікай далёкасці за межамі дасяжнасці СПА праціўніка&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/91559/russia-s-okhotnik-uav-makes-first-flight-with-su-57|title=Russia's Okhotnik UAV makes first flight with Su-57|website=janes.com|date=27 вересня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927143152/https://www.janes.com/article/91559/russia-s-okhotnik-uav-makes-first-flight-with-su-57|archive-date=2019-09-27|access-date=27 вересня 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

12 лютага 2021 года крыніца ў ВПК паведаміла, што на Новасібірскім авіяцыйным заводзе імя Чкалава вядзецца будаўніцтва трох дадатковых прататыпаў. Другая мадэль з’яўляецца мадыфікаванай копіяй першага прататыпа, а трэці і чацвёрты прататыпы будуць ідэнтычныя серыйнай версіі. Дапрацоўкі закрануць сістэмы бартавога радыёэлектроннага абсталявання і канструктыўных элементаў самалёта. Тры дадатковых прататыпа павінны былі быць гатовыя да лётных выпрабаванняў у 2022 і 2023 гадах. Крыніца ў ваенна-прамысловым комплексе таксама паведаміў, што серыйныя Hunter атрымаюць стандартныя плоскія сопла для дадатковага зніжэння іх цеплавой і радыёлакацыйнай прыкметнасці&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20210212/okhotnik-1597135614.html|title=Источник сообщил о строительстве еще трех тяжелых беспилотников &quot;Охотник&quot;|date=12 лютого 2021}}&lt;/ref&gt;.

28 лютага 2021 года паведамлялася, што С-70 «Охотник» будзе выкарыстоўвацца на борце будучых дэсантных караблёў праекта 23900 «Іван Рогаў», здольных несці 4 беспілотніка С-70, для выканання разведвальных і ўдарных задач&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/10798699|title=Источник: на заводе &quot;Залив&quot; начали формировать корпуса будущих кораблей-вертолетоносцев}}&lt;/ref&gt;.

Другі прататып быў выпушчаны ў снежні 2021 года з новым плоскім соплам&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.com/defense/1375043|title=Russia rolls out first flight prototype of state-of-the art Okhotnik heavy strike drone}}&lt;/ref&gt;.

Паведамляецца, што ў 2021 годзе С-70 «Охотник» выпрабоўваў некіравальную зброю, напрыклад, свабоднападаючыя бомбы, а ў 2022 годзе праводзіў выпрабаванні высокадакладнай зброі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.airdatanews.com/russian-attack-drone-s-70-okhotnik-carried-out-tests-with-precision-guided-munition/|title=Russian attack drone S-70 Okhotnik carried out tests with precision-guided munition|date=31 травня 2022}}&lt;/ref&gt;.

У жніўні 2023 года паведамлялася, што дзяржаўныя выпрабаванні Hunter завершацца да канца 2023 года, а серыйная вытворчасць беспілотніка чакаецца ў 2024 годзе. У студзені 2024 года віцэ-губернатар Новасібірскай вобласці абвясціў, што серыйная вытворчасць С-70 пачнецца ў другой палове 2024 года&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aex.ru/news/2024/1/25/266719/|title=Серийный выпуск БПЛА &quot;Охотник&quot; в Новосибирске начнется во второй половине 2024 года|website=www.aex.ru|access-date=2024-03-30}}&lt;/ref&gt;.

== Канструкцыя ==
Канструкцыя С-70 «Охотник» пабудавана па схеме «лятальнае крыло» і прадугледжвае выкарыстанне кампазітных матэрыялаў і стэлс-пакрыцця, што робіць беспілотнік [[Стэлс|малапрыкметным]] падчас палёту&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rbth.com/science-and-tech/329956-first-photos-published-of-russias|title=First photos published of Russia's secret Okhotnik strike drone|website=rbth.com|date=8 лютого 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190219220756/https://www.rbth.com/science-and-tech/329956-first-photos-published-of-russias|archive-date=2019-02-19|access-date=18 лютого 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Яго вага складае каля 20 тон, а размах крылаў — каля 20 метраў. Беспілотнік абсталяваны альбо адным турбавінтавым АЛ-31Ф, які таксама выкарыстоўваецца на знішчальніку [[Су-27]], альбо палепшанай версіяй АЛ-41Ф, усталяванай на знішчальніках Су-35С і прататыпах Су-57&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/29311/behold-the-first-flight-of-russias-hunter-unmanned-combat-air-vehicle|title=Full Analysis Of The First Flight Of Russia's 'Hunter' Unmanned Combat Air Vehicle|author=Rogoway|first=Joseph Trevithick and Tyler|website=The Drive|date=7 серпня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107235342/https://www.thedrive.com/the-war-zone/29311/behold-the-first-flight-of-russias-hunter-unmanned-combat-air-vehicle|archive-date=2020-11-07|access-date=2019-08-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, як было прадэманстравана на макеце падчас Міжнароднага авіяцыйнага касмічнага салона МАКС у 2019 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/29559/russias-sukhoi-shows-off-stealthier-vision-for-its-hunter-unmanned-combat-air-vehicle|title=Russia's Sukhoi Shows Off Stealthier Vision For Its &quot;Hunter&quot; Unmanned Combat Air Vehicle|author=Rogoway|first=Tyler|website=The Drive|date=25 серпня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825213338/https://www.thedrive.com/the-war-zone/29559/russias-sukhoi-shows-off-stealthier-vision-for-its-hunter-unmanned-combat-air-vehicle|archive-date=2019-08-25|access-date=2019-08-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Паведамляецца, што максімальная хуткасць дрона складае 1000 км/г пры транспарціроўцы карыснай нагрузкі ўнутры&lt;ref name=&quot;Flight testing&quot;/&gt;.

Цалкам верагодна, што С-70 «Охотник» ствараўся як Loyal Wingman (літаральна — «Верны правадыр»), якім кіравуе Су-57&lt;ref name=&quot;ainonline&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ainonline.com/aviation-news/defense/2019-01-25/russia-prepares-flight-test-sukhoi-s-70-ucav|title=Russia Prepares To Flight-test the Sukhoi S-70 UCAV|website=ainonline.com|date=25 січня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218081934/https://www.ainonline.com/aviation-news/defense/2019-01-25/russia-prepares-flight-test-sukhoi-s-70-ucav|archive-date=2019-02-18|access-date=18 лютого 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Самалёт візуальна мае некаторае падабенства з RQ-170. Ёсць здагадка, што расійскія інжынеры маглі мець доступ да такога, што быў захоплены іранцамі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/29311/behold-the-first-flight-of-russias-hunter-unmanned-combat-air-vehicle|title=Full Analysis Of The First Flight Of Russia's 'Hunter' Unmanned Combat Air Vehicle|author=Rogoway|first=Joseph Trevithick and Tyler|website=The Drive|date=7 серпня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107235342/https://www.thedrive.com/the-war-zone/29311/behold-the-first-flight-of-russias-hunter-unmanned-combat-air-vehicle|archive-date=2020-11-07|access-date=2020-12-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, але падобны праект лятаючага крыла БПЛА «Скат» распрацоўваўся з 2005 года, а С-70 «Охотник» з’яўляецца далейшым развіццём Сухога былога праекта карпарацыі «МіГ»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.flightglobal.com/mig-and-sukhoi-to-join-forces-on-russian-ucav/101484.article|title=MiG and Sukhoi to join forces on Russian UCAV}}&lt;/ref&gt;.

=== Адсутнасць стэлс-тэхналогій ===
Хоць мадэль С-70, прэзентаваная на Міжнародным авіяцыйна-касмічным салоне МАКС 2019 і пазіцыянуецца вытворцам як малапрыкметны БПЛА і мае канструктыўныя элементы з нізкай радыёлакацыйнай прыкметнасцю, выхлапныя сопла першага прататыпа з’яўляюцца звычайнымі і не забяспечваюць памяншэнне інфрачырвонага следу або эфектыўнай плошчы рассейвання на радарах&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/29311/behold-the-first-flight-of-russias-hunter-unmanned-combat-air-vehicle|title=Full Analysis Of The First Flight Of Russia's 'Hunter' Unmanned Combat Air Vehicle|author=Rogoway|first=Joseph Trevithick and Tyler|website=The Drive|date=7 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107235342/https://www.thedrive.com/the-war-zone/29311/behold-the-first-flight-of-russias-hunter-unmanned-combat-air-vehicle|archive-date=2020-11-07|access-date=2019-08-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/29559/russias-sukhoi-shows-off-stealthier-vision-for-its-hunter-unmanned-combat-air-vehicle|title=Russia's Sukhoi Shows Off Stealthier Vision For Its &quot;Hunter&quot; Unmanned Combat Air Vehicle|author=Rogoway|first=Tyler|website=The Drive|date=25 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825213338/https://www.thedrive.com/the-war-zone/29559/russias-sukhoi-shows-off-stealthier-vision-for-its-hunter-unmanned-combat-air-vehicle|archive-date=2019-08-25|access-date=2019-08-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Тактыка-тэхнічныя характарыстыкі ==
Крыніцы дадзеных: Ainonline&lt;ref name=&quot;ainonline&quot;/&gt;

=== Тэхнічныя характарыстыкі ===

* [[Экіпаж]] : беспілотны
* [[Крыло|Размах крылаў]] : 20 м
* Маса падрыхтаванага: 10 000 — 20 000 кг&lt;ref&gt;[https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/su-70-specs.htm «Sukhoi S-70 Okhotnik-B»]&lt;/ref&gt; (не пацверджана)
* Максімальная ўзлётная маса: 25000 кг
* Сілавая ўстаноўка: 1 × АЛ-41Ф М1, без фарсажу і КВТ

=== Лётныя характарыстыкі ===

* Максімальна дапушчальная хуткасць: 1060 км/г
* Радыус перагонкі: 6000 км
* Баявы радыус: 3000 км

=== Узбраенне ===

* 2 унутраныя аддзяленні для зброі да 2000 кг кіраваных і некіравальных боепрыпасаў

== Баявое прымяненне ==

=== Расійска-ўкраінская вайна ===
5 кастрычніка 2024 года, па дадзеных СМІ, адзін такі БПЛА (імаверна, чацвёрты пакуль прататып)&lt;ref name=&quot;mil.2024-10-07&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mil.in.ua/uk/news/zbytyj-s-70-ohotnyk-zaluchavsya-do-bombarduvan/|title=Збитий С-70 «Охотник» залучався до бомбардувань|date=2024-10-07|publisher=Мілітарний}}&lt;/ref&gt; быў збіты ракетай «паветра — паветра» расійскім знішчальнікам у небе Данецкай вобласці, за 15-20 км ад лініі фронту. Абломкі знішчанага БПЛА ўпалі ў раёне [[Касцянтыніўка (Данецкая вобласць)|Канстанцінаўкі]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://nv.ua/ukr/ukraine/events/bpla-s-70-ohotnik-u-kostyantinivci-zbili-ridkisniy-udarniy-dron-foto-50456142.html|title=Залишилося лише два. У Мережі повідомили, що над Костянтинівкою збили рідкісний російський дрон Охотнік, а не Су-25|website=nv.ua|access-date=2024-10-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://defence-ua.com/news/shozhe_rf_vpershe_vtratila_svij_novitnij_s_70_ohotnik_jakij_spershu_prijnjali_za_zbitij_su_25-16811.html|title=Схоже, РФ вперше втратила свій новітній С-70 &quot;Охотник&quot;, який спершу прийняли за збитий Су-25 {{!}} Defense Express|website=defence-ua.com|access-date=2024-10-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;twz.2024-10-05&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.twz.com/air/why-did-russia-just-shoot-down-its-own-fighter-sized-s-70-hunter-drone-over-ukraine|title=Why Did Russia Just Shoot Down Its Own Fighter-Sized S-70 Hunter Drone Over Ukraine?|date=2024-10-05|publisher=The War Zone}}&lt;/ref&gt;.

Па адной з версій, кіраванне лятальным апаратам было страчана і, каб не даць яму трапіць у рукі ўкраінскай выведкі, расійскія ваенныя былі вымушаныя знішчыць яго ў паветры&lt;ref name=&quot;twz.2024-10-05&quot;/&gt;.

Сярод абломкаў збітага БПЛА знойдзены рэшткі планёрнай бомбы УМПБ Д-30&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://defence-ua.com/news/bpla_s_70_ohotnik_tse_vse_zh_taki_bomboviz_kabiv_jaka_realna_zagroza_ta_ideja_voroga-16822.html|title=БПЛА С-70 &quot;Охотник&quot; це все ж таки &quot;бомбовіз&quot; КАБів: яка реальна загроза та ідея ворога|date=2024-10-07|publisher=Defense Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mil.2024-10-07&quot;/&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.sukhoi.org/ КБ Сухога] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200917004056/http://www.sukhoi.org/ |date=17 верасня 2020 }}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2024-10-16}}
{{Самалёты ВКБ Сухога}}
[[Катэгорыя:Беспілотныя лятальныя апараты]]</text>
      <sha1>h0pw2y5b4d9xx9cgti9kx7ujv3s2w7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2022/2023 «Энергіі» Гомель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776797</id>
    <revision>
      <id>5166255</id>
      <parentid>5024701</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2462" sha1="48q2pv48t27jsa2oewm5iuqj32o89fw" xml:space="preserve">У сезоне 2022—2023 валейбольны клуб «[[Энергія Гомель|Энергія]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел у наступных турнірах:
* [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе 2022/2023|2022/2023]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр''').

== Склад каманды ==
6. [[Міхаіл Вітальевіч Навіцкі|Міхаіл Навіцкі]] (2000)&lt;br /&gt;
9. [[Яўген Котаў]] (2002)&lt;br /&gt;
4. [[Аляксей Калмакоў]] (2000)&lt;br /&gt;
8. [[Дзяніс Фазулаў]] (1992)&lt;br /&gt;
12. [[Яўген Хадзянок]] (1996)&lt;br /&gt;
13. [[Дзмітрый Маёранка]] (2000)&lt;br /&gt;
17. [[Уладзімір Галота]] (2001)&lt;br /&gt;
18. [[Раман Аплевіч]] (1986)&lt;br /&gt;
23. Міхаіл Бандарэнка (1997)&lt;br /&gt;
7. Максім Аўсяйкоў (2005)&lt;br /&gt;
15. Андрэй Лук’янаў (2001)&lt;br /&gt;
21. [[Ілья Барыла]] (2003)&lt;br /&gt;
10. [[Аляксей Блізняцоў]] (1996)&lt;br /&gt;

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Беларусі}} [[Раман Аплевіч]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг Беларусі}} Аляксандр Чуйкоў (менеджэр)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2021/2022 «Энергіі» Гомель]]
* [[Сезон 2023/2024 «Энергіі» Гомель]]

== Спасылкі ==
* [https://volleybox.net/ru/energia-gomel-t7713/players Energia Gomel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241110065952/https://volleybox.net/ru/energia-gomel-t7713/players |date=10 лістапада 2024 }}
* [https://bvf.by/chempionat-rb/tablicza-perehodov-belorusskogo-chempionata-sezona-2022-2023/ Таблица переходов белорусского чемпионата сезона 2022/2023] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250328133133/https://bvf.by/chempionat-rb/tablicza-perehodov-belorusskogo-chempionata-sezona-2022-2023/ |date=28 сакавіка 2025 }}
 
[[Катэгорыя:Сезоны «Энергіі» Гомель|2022/2023]]
[[Катэгорыя:Сезоны валейбольных клубаў Беларусі 2022/2023|Энергія]]
[[Катэгорыя:2022 год у Гомелі]]
[[Катэгорыя:2023 год у Гомелі]]</text>
      <sha1>48q2pv48t27jsa2oewm5iuqj32o89fw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саво Кастадзіноўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783261</id>
    <revision>
      <id>5165895</id>
      <parentid>5014149</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8553" sha1="5aw3e2j081w4b53vrmxdxvh9m33tc79" xml:space="preserve">{{Пісьменнік
 | Імя = Саво Кастадзіноўскі
 | Арыгінал імя = {{lang-mk|Саво Костадиновски}}
 | Фота = SavoKostadinovski.jpg
 | Подпіс = 
 | Імя пры нараджэнні = 
 | Псеўданімы = 
 | Дата нараджэння = [[30 мая]] [[1950]]
 | Месца нараджэння = Горно-Ботуш’е, [[Сацыялістычная Рэспубліка Македонія|СР Македонія]], [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|СФР Югаславія]]
 | Дата смерці = 
 | Месца смерці = 
 | Грамадзянства = 
 | Род дзейнасці= [[пісьменнік]], [[перакладчык]]
 | Гады актыўнасці = 
 | Кірунак = 
 | Жанр = 
 | Дэбют = 
 | Прэміі = 
 | Узнагароды = 
 | Сайт = 
}}

'''Саво Кастадзіноўскі''' ({{lang-mk|Саво Костадиновски}}; {{ДН|30|5|1950}}, в. Горно-Ботуш’е, камуна Македонскі-Брод, [[Сацыялістычная Рэспубліка Македонія|СР Македонія]], [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|СФР Югаславія]] – македонска-[[Германія|нямецкі]] [[пісьменнік]] і [[перакладчык]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=mk|url=https://sdk.mk/index.php/magazin/savo-kostadinovski-napishal-127-knigi-poezija-i-site-gi-podaril/|title=Саво Костадиновски напишал 127 книги поезија и сите ги подарил|date=2019-11-03|first=|last=|website=Сакам да кажам|access-date=2025-02-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=sr|url=https://www.edijaspora.org/vesti/savo-kostadinovski-u-sazvucju-sa-zavicajem/|title=Savo Kostadinovski: U sazvučju sa zavičajem|date=2023-10-01|first=Ivan|last=Kalauzović|website=eDijaspora|access-date=2025-02-22}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Саво Кастадзіноўскі нарадзіўся ў Горна-Ботуш’е, камуна Македонскі Брод, у сучаснай [[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніі]]. Ён вучыўся ў пачатковай школе ў Горна-Ботуш'е і Гасцівары і працягнуў адукацыю ў [[Бялград]]зе і [[Кёльн]]е. З 1971 года жыве ў Германіі&lt;ref name=&quot;link3&quot;&gt;{{Cite web|lang=mk|url=https://antolog.mk/avtori/savo-kostadinovski-2/|title=Біяграфія Саво Кастадзіноўскага|date=|first=|last=|website=Антолог|access-date=2025-02-22}}&lt;/ref&gt;.

Саво Кастадзіноўскі – аўтар вершаў для дзяцей і дарослых, апавяданняў, эсэ, перакладаў, публіцыстычных тэкстаў. Яго творы ўваходзяць у анталогіі і школьныя падручнікі Паўночнай Македоніі. Яны выходзяць на [[нямецкая мова|нямецкай]], [[македонская мова|македонскай]], [[сербская мова|сербскай]] і [[румынская мова|румынскай]] мовах&lt;ref name=&quot;link3&quot; /&gt;. Ён атрымаў прэмію «Іселенічка грамата» на [[Стружскія вечары паэзіі|Стружскіх вечарах паэзіі]] ў 1993 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=mk|url=http://www.mn.mk/iselenici-region/18867|title=Благодарница за иселеникот Саво Костадиновски од Агенцијата за иселеништво|date=2020-09-09|first=|last=|website=Македонска нација|access-date=2025-02-22|archive-date=13 ліпеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713174001/http://www.mn.mk/iselenici-region/18867|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

З’яўляецца членам Асацыяцыі македонскіх пісьменнікаў, Асацыяцыі нямецкіх пісьменнікаў, Асацыяцыі літаратурных перакладчыкаў Македоніі і Асацыяцыі македонскіх журналістаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=mk|url=https://dpm-pisateli.mk/?page_id=243|title=Актуелни членови на ДПМ|date=|first=|last=|website=Друштво на писателите на Македонија|access-date=2025-02-22|archive-date=8 жніўня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808063148/https://dpm-pisateli.mk/?page_id=243|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Саво Кастадзіноўскі ўключаны ў ''Энцыклапедыю нацыянальнай дыяспары'' пад рэдакцыяй летапісца Івана Калаўзовіча Івануса&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=sr|url=https://www.impressions.rs/enciklopedija-nacionalne-dijaspore/|title=Энцыклапедыя нацыянальнай дыяспары|date=|first=|last=|website=Impressions Publishing|access-date=2025-02-22}}&lt;/ref&gt;.

== Выбраная бібліяграфія ==

=== Кнігі для дзяцей ===

* ''Лето во родниот крај'' (Детска радост, 1980)
* ''Копнежи'' (Дом на културата «Кочо Рацин», 1989)
* ''Децата на светот'' (Дом на културата «Кочо Рацин», 1990)
* ''Песни'' (Културно-просветна заедница на Скопје, 1991)
* ''Порече'' (Мисла, 1995)
* ''Илјада и една носталгија'' (Детска радост, 2001)
* ''Стихувани години'' (Антолог, 2013)
* ''Македонски знаменитости'' (Антолог, 2016)
* ''Песни за деца'' (Академски печат, 2018)
* ''Дедовците и внуците'' (Академска мисла, 2023)

=== Кнігі для дарослых ===
* ''Трите века'' (Македонска реч, 2005)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=mk|url=https://www.makedonikalitera.mk/proza-makedonika/195-trite-veka|title=Трите века|date=2005|first=|last=|website=Македоника литера|access-date=2025-02-22}}&lt;/ref&gt;
* ''Роден крај со срце'' (Македонска реч, 2005)
* ''Поезија за поезијата'' (Матица македонска, 2012)
* ''Поезијата во животот на поетот'' (Македоника литера, 2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=mk|url=https://www.cooltura.mk/ostanato/d0-be-d0-b1-d1-98-d0-b0-d0-b2-d0-b5-d0-bd-d0-b0-d0-bf-d0-be-d0-b5-d1-82-d1-81-d0-ba-d0-b0-d0-ba-d0-bd-d0-b8-d0-b3-d0-b0-d0-be-d0-b4-d1-81-d0-b0-d0-b2-d0-be-d0-ba-d0-be-d1-81-d1-82-d0-b0-d0-b4/|title=Објавена поетска книга од Саво Костадиновски |date=2014-03-11|first=|last=|website=COOLTURA.mk|access-date=2025-02-22}}&lt;/ref&gt;
* ''Живот за Ботуше'' (Македоника литера, 2014)
* ''Историја на војните'' (Македоника литера, 2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=mk|url=https://a1on.mk/culture/dvojazichna-poetska-kniga-istorija-na-vojnite-od-savo-kostadinovski/|title=Двојазична поетска книга «Историја на војните» од Саво Костадиновски|date=2016-03-29|first=|last=|website=A1on.mk|access-date=2025-02-22|archive-date=13 ліпеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713174005/https://a1on.mk/culture/dvojazichna-poetska-kniga-istorija-na-vojnite-od-savo-kostadinovski/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ''Под Добра Вода'' (Антолог, 2016)
* ''Сѐ од љубов за Порече и поречани'' (Антолог, 2017)
* ''Писателот од Порече'' (Академски печат, 2018)
* ''Појаснувања'' (Академски печат, 2021)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Cite book |last=Калаўзовіч |first=І. |year=2025 |title=Энцыклапедыя нацыянальнай дыяспары |location=Ніш, Сербія |publisher=Impressions Publishing |volume= |pages= |isbn=978-86-82470-02-1}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2025-02-23}}

{{DEFAULTSORT:Кастадзіноўскі Саво}}</text>
      <sha1>5aw3e2j081w4b53vrmxdxvh9m33tc79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>783290</id>
    <revision>
      <id>5166103</id>
      <parentid>5139987</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29126" sha1="9vlf0qsrbkiwm6ulqbg0bevxmnd15sy" xml:space="preserve">{{храм}}
{{Значэнні|Свята-Іаана-Багаслоўская царква}}
'''Свята-Іаана-Багаслоўская царква''' (ці '''царква Іаана Багаслова''', '''царква Святога Апостала і евангеліста Іаана Багаслова''') — [[праваслаўе|праваслаўны]] храм у гонар [[Ян (апостал)|апостала Іаана]] ў горадзе [[Нароўля]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Парафія|прыхода]] Святога апостала Іаана Багаслова [[Мазырскае сельскае благачынне|Мазырскага сельскага благачыння]] [[Тураўская і Мазырская епархія|Тураўскай і Мазырскай епархіі]] Беларускай Праваслаўнай Царквы. Пачаткова пабудавана ў пачатку верасня 1807 г., асвечана [[26 верасня]] [[1807]] г. За час свайго існавання царква ў Нароўлі не раз перабудоўвалася. Цяпер месціцца на вуліцы Камсамольскай у доме № 6. Прастольнае свята адзначаецца [[9 кастрычніка]]&lt;ref name=&quot;knsobor.by&quot;&gt;[https://knsobor.by/novosti-eparhii/2281/ В день памяти апостола и евангелиста Иоанна Богослова престольный праздник молитвенно отметили в Наровле]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://narovlya.by/novosti/obschestvo/prestolnyj-prazdnik-v-narovle/ Престольный праздник в Наровле]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Каля 1760 г. багрымавіцкі староста [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафал Алаіз Аскерка]] (1708—1767), які трымаў у тыя часы ленным правам каралеўшчыну [[Нароўля]], пабудаваў у мястэчку Нароўля парафіяльную царкву Іаана Багаслова для мясцовага насельніцтва{{sfn|Jelski|1885}}. Верагодна, гэта была не [[Праваслаўная царква ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўная]], а [[Уніяцкая Царква ў Рэчы Паспалітай|ўніяцкая царква]].

[[8 верасня]] [[1807]] г. расійскі дваранін [[Андрэй Мацвеевіч фон Гольст]] (каля 1768 — каля 1813), які трымаў у арэндзе ад уласніка — [[Якаў Яфімавіч Сіверс|Якава Сіверса]] (1731—1808) — у Рэчыцкім павеце вялікі маёнтак [[Барбароў]] (разам з [[Нароўля]]й), паведаміў з Барбарова [[Мінская епархія|праваслаўнаму архіепіскапу Мінскаму і Літоўскаму]] [[Іоў (Пацёмкін)|Іову]] (1752—1823), што ў мястэчку Нароўля ён (фон Гольст) пабудаваў новую, [[Праваслаўе|праваслаўную]] царкву Іаана Багаслова, і прасіў архіепіскапа асабіста асвяціць яе вадой 26 верасня 1807 г.{{sfn|Раюк|2024|с=115}} Аднак архіепіскап Іоў сам не паехаў, а даручыў гэта зрабіць рэчыцкаму протаіерэю Льву Мясаедаву, што апошні і зрабіў 26 верасня 1807 г., а 24 чэрвеня 1808 г. дадаткова асвяціў бакавыя прыдзелы{{sfn|Раюк|2024|с=115}}. Царква ў той час была пабудавана на беразе ракі [[Прыпяць]]. У 1840 г. (з-за частых разліваў і падмыва ракі) царква была пераведзена ў новы будынак на ўскраіну мястэчка&lt;ref name=&quot;turov.by&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.turov.by/eparhia/temples/6 |title=Храм в честь святого апостола Иоанна Богослова |access-date=24 лютага 2025 |archive-date=3 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003055056/http://www.turov.by/eparhia/temples/6 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. (Цяпер амаль цэнтр сучаснага горада Нароўля — вуліца Камасамольская, дом 6&lt;ref name=&quot;turov.by&quot;/&gt;). У такім выглядзе царква існавала да пажару 1920 г.

Паводле гісторыка-статыстычнага апісання праваслаўнай Мінскай епархіі ад 1864 года, нараўлянская царква адносілася да 5-га класа і была драўлянай, перанесенай з вёскі [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаў]] у Нароўлю ў 1840 г.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Историко-статистическое описание Минской епархии. — СПб., 1864. — С. 302.&lt;/ref&gt; Да яе належала таксама могілкавая праваслаўная Раства-Багародзіцкая царква ў вёсцы Абухоўшчына, пабудаваная прыхаджанамі. [[Прычт]] нараўлянскай царквы ў 1864 г. атрымліваў штатнае гадавое жалаванне 236 рублёў, меў 40 сажняў сядзібнай, ворнай і сенакоснай зямлі&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;. На думку праваслаўнай царквы, частка гэтай прычтавай зямлі была прымусова забрана сабе нараўлянскім маянткоўцам [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэлем Ігнатавічам Горватам]] (1810—1868). У 1864 г. у нараўлянскім прыходзе лічылася 374 прыхаджаніны і 484 прыхаджанкі&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

У 1869 г. царква была зноў капітальна адрамантавана{{sfn|Описание|1879|с=107}}.

У 1876 г. у прыход нараўлянскай Іаана-Багаслоўскай царквы ўваходзілі: Нароўля, Рубеж, Канатоп (у прыходзе з 1876 па 1879 г.), Кныроўка (Кнураўка, Калінічы), Завайць, Смалегавічы (Смалегаў) і Рудня Смалегаўская. Да 1876 г. у склад прыходу ўваходзіла вёска Абухоўшчына&lt;ref name=&quot;Vedomosti1876&quot;&gt;Минские епархиальные ведомости. — 1876. — № 10 (31 мая). — С. 463.&lt;/ref&gt;.

Паводле апісання праваслаўных цэркваў і прыходаў Мінскай епархіі ад 1879 года, нараўлянская царква адносілася да 4-й благачыннай акругі, у склад нараўлянскай парафіі ўваходзіла мястэчка Нароўля і 5 вёсак: 470 прыхаджан і 483 прыхаджанкі — большасць вернікаў былі сялянскага саслоўя і займаліся ворным земляробствам і пчалярствам{{sfn|Описание|1879|с=107—108}}. Прыход меў чатыры [[могілкі]] і могілкавую царкву ў самім мястэчку Нароўля{{sfn|Описание|1879|с=108}}. У архіве нараўлянскай царквы меліся метрычныя кнігі з 1772 года і спавядальныя спісы прыхаджан з 1811 года{{sfn|Описание|1879|с=108}}. У 1879 г. пры царкве мелася царкоўна-прыходскае папячыцельства, але не было школы і багадзельні{{sfn|Описание|1879|с=109}}. У 1879 г. у склад [[прычт]]у ўваходзілі настаяцель і псаломшчык; царкоўнага прыбытку ў год паступала да 90 рублёў{{sfn|Описание|1879|с=108}}. Прычт, акрамя штатнага жалавання, карыстаўся царкоўнай зямлёй і памяшканнем. Паводле кліравых ведамасцяў з 1801 г., пры царкве ў мелася пляцавай і ворнай зямлі 1,5 валокі, а паводле перамежавання царкоўнай зямлі ў 1830 г. нараўлянская царква мела 41 дзесяціну 1760 сажняў ворнай і 38 дзесяцін 1148 сажняў сенакоснай зямлі{{sfn|Описание|1879|с=108}}. У 1840 г. уласнік нараўлянскага маёнтка Даніэль Ігнатавіч Горват значную частку тагачаснай царкоўнай зямлі перавёў сабе і, хоць з гэтай нагоды праваслаўнай царквой заводзілася некалькі судовых спраў, адарваная Горватам зямля не была вернута нараўлянскаму прычту{{sfn|Описание|1879|с=108}}. Таму ў 1879 г. прычт валодаў каля 15 дзесяцінамі сенакоснай, 20 дзесяцінамі ворнай зямлі і некалькімі дзесяцінамі маладога лесу і зарасніку{{sfn|Описание|1879|с=108—109}}. Сядзібная зямля прычта знаходзілася пры царкве, а астатняя — адасобленымі часткамі{{sfn|Описание|1879|с=109}}. Драўляныя памяшканні прычта ў 1879 г. былі ў трухлявым стане, таму спецыяльнай камісіяй было пастаноўлена выдаткаваць 3000 рублёў на абнаўленне{{sfn|Описание|1879|с=109}}.

У 1920 г. у праваслаўнай царкве здарыўся пажар, у час якога згарэў [[святар]]&lt;ref name=&quot;turov.by&quot;/&gt;. Ахвяраваннямі вернікаў царква была адбудавана. У 1924 г. пры святару Сяргею Мігаю на чале Рады вернікаў Нараўлянскага праваслаўнага прыходу, якая складалася з 14 асоб, стаяў старшыня Сцяпан Яфімавіч Казак (56-гадовы жыхар Нароўлі) &lt;ref name=&quot;dapamoznik.blogspot.com&quot;&gt;[https://dapamoznik.blogspot.com/2020/07/9-1924.html Список верующих Наровлянского прихода Мозырского уезда, принадлежащих к православному религиозному культу от 9 сентября 1924 года]&lt;/ref&gt;; а сам нараўлянскі праваслаўны прыход складаўся з мястэчка [[Нароўля|Нароўлі]] і вёсак [[Ласка (Нараўлянскі раён)|Ласка]], [[Калінічы|Кныроўка (Калінічы)]], [[Завайць]], [[Смалегаў]], [[Смалегаўская Рудня]], [[Раманаўка (Нараўлянскі раён)|Раманаўка]]&lt;ref name=&quot;dapamoznik.blogspot.com&quot;/&gt;.

21 чэрвеня 1927 г. нараўлянскі праваслаўны святар Сяргей Якаўлевіч Мігай (1874—1937) быў арыштаваны па абвінавачанні ў антысавецкай дзейнасці і неўзабаве па прыгаворы 7 кастрычніка высланы на тры гады ў [[Сібір]]&lt;ref name=&quot;elib.minda.by&quot;&gt;[http://elib.minda.by/bitstream/123456789/552/2/_Martirolog.pdf Мартиролог Гомельской епархии (1917—1953)/ авт.-сост. А. В. Слесарев. — Минск : Издательство Минской духовной академии, 2017. — 336 с.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231228182205/http://elib.minda.by/bitstream/123456789/552/2/_Martirolog.pdf |date=28 снежня 2023 }} — С. 156.&lt;/ref&gt;. У сувязі са сваёй антырэлігійнай палітыкай, у 1935 г. савецкая ўлада закрыла праваслаўныя цэрквы ў [[Нароўля|Нароўлі]], [[Вербавічы|Вербавічах]] і [[Цешкаў|Цешкаве]], каталіцкую капліцу ў вёсцы [[Кустоўніца]]{{заўвага|На месцы вёскі Кустоўніца пазней быў пабудаваны [[Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод]].}} і баптысцка-лютаранскія дамы ў вёсцы [[Бярозаўка (Нараўлянскі раён)|Бярозаўка]], а іх будынкі былі пераабсталяваны пад «дамы сацыялістычнай культуры»{{sfn|Прыпяці вечныя берагі|2023|с=15}}. Набажэнствы (у тым ліку тайныя) былі забаронены і пераследаваліся па савецкім законам{{sfn|Прыпяці вечныя берагі|2023|с=15—16}}.

У часы [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], у 1941—1943 гг. будынак былой царквы выкарыстоўваўся нямецкімі акупантамі пад жандармерыю і паліцыю&lt;ref name=&quot;turov.by&quot;/&gt;. З дазволу нямецкай улады, у 1942 г. жыхары Нароўлі выкарыстоўлі пад праваслаўную царкву дом былога праваслаўнага святара, у якім да вайны жыхарстваваў начальнік нараўлянскага аддзела [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС СССР]]{{sfn|Прыпяці вечныя берагі|2023|с=16}}.

Пасля вайны ў Нароўлі з 1945 г. багаслужэнні былі забаронены савецкай уладай{{sfn|Прыпяці вечныя берагі|2023|с=16}}, а ў будынку былой царквы размяшчаліся паслядоўна зала пасяджэнняў, райкам партыі, райвыканкам, дзіцячы сад, школьны склад&lt;ref name=&quot;turov.by&quot;/&gt;; у былым будынку праваслаўнага святара зноў пачаў жыхарстваваць супрацоўнік савецкай міліцыі{{sfn|Прыпяці вечныя берагі|2023|с=16}}.

Толькі пасля [[Распад СССР|самароспуску СССР]] у канцы [[1991]] г., [[28 студзеня]] [[1992]] г. у Нароўлі зноў быў зарэгістраваны «Праваслаўны прыход Свята-Іаана-Багаслова царквы». У будынку царквы правялі рэстаўрацыйныя работы&lt;ref name=&quot;turov.by&quot;/&gt;, але храм усё роўна месціцца ў драўляным будынку непрывабнага архітэктуранага рашэння. Таму ў 2005 г. па блаславенні тураўскага і мазырскага епіскапа [[Сцяфан (Нешчарэт)|Сцяфана]] была распрацавана дакументацыя на будаўніцтва новага і цэглавага будынка царквы Іаана Багаслова&lt;ref name=&quot;turov.by&quot;/&gt;. У 2006 г. пачаўся збор сродкаў і нарыхтоўка будматэрыялаў. Будаўніцтва пачалося ў 2011 г. на тэрыторыі побач са старым будынкам царквы&lt;ref name=&quot;drevo-info.ru&quot;&gt;[https://drevo-info.ru/articles/18088.html НАРОВЛЯНСКИЙ ИОАННО-БОГОСЛОВСКИЙ ХРАМ]&lt;/ref&gt;, але новы храм дагэтуль знаходзіцца ў недабудаваным стане.

Пэўны час да сваёй смерці нараўлянскім царкоўным старастам быў [[Іван Міхайлавіч Шаўрэй]] (1955—2020)&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]&lt;/ref&gt;.

9 кастрычніка 2023 года, у дзень прастаўлення святога Апостала і евангеліста Іаана Багаслова, епіскап Тураўскі і Мазырскі [[Леанід (Філь)|Леанід]] здзейсніў літургію з нагоды прастольнага свята аднайменнага храма ў Нароўлі&lt;ref&gt;[https://yurovichi.by/novosti-eparhii/7555/ В день преставления апостола Иоанна Богослова правящий архиерей возглавил Литургию в одноименном храме в г. Наровле]&lt;/ref&gt;. 26-27 ліпеня 2025 г. у Нароўлі адбыўся злёт праваслаўнай моладзі Беларусі з удзелам [[Тураўская і Мазырская епархія|праваслаўнага епіскапа тураўскага і мазырскага]] [[Леанід (Філь)|Леаніда]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/novosti/letnij-slet-pravoslavnoj-molodezhi-prohodit-na-narovlyanshhine/|title=Летний слет православной молодежи проходит на Наровлянщине|last=narovlyadmin|website=Районная газета &quot;Прыпяцкая праўда&quot;|date=2025-07-26|access-date=2025-09-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Архітэктура і інтэр’ер ==
Пасля рамонту ў 1869 г., царква ўяўляла сабой драўляную даўгаватым прамавугольнікам пабудову на [[дуб]]овых сваях з адным адкрытым купалам{{sfn|Описание|1879|с=107}}. Дах быў пакрыты [[гонта]]й, вокны размешчаны ў адзін радок, дзвярэй двое. Унутраная плошча была каля 30 квадратных сажняў і мела квадратнае размяшчэнне. Столь быў уладкаваны скляпеннем да адкрытага купалу, які падтрымліваўся некалькімі драўлянымі слупамі; сцены пабелены; падлога цэглавая. Царква не была прыстасавана да ацяплення{{sfn|Описание|1879|с=107}}. Званіца мела аж 5 званоў, хоць маленькага памеру{{sfn|Описание|1879|с=108}}. [[Іканастас]] быў на стары лад, з пазалочанымі карнізамі і рамкамі; меў 25 [[ікона|ікон]], размешчаных у два радкі. Прастолаў было тры: галоўны ў імя Святога Апостала і евангеліста Іаана Багаслова, а прыдзельныя ў імя Свяціцеля Мікалая і ў імя Святога прарока і прадцечы Іаана{{sfn|Описание|1879|с=107}}. У царкве меліся ўсе неабходныя для святарскай службы рэчы, у тым ліку адзін сярэбраны прыбор літургічных сасудаў, шэсць святарскіх рыз з мішурнай парчы і адна рыза жалобная з чорнага [[аксаміт]]у{{sfn|Описание|1879|с=107—108}}. Мелася чатыры Евангеллі (тры ў аркуш, а адно — у ¼ аркушу), якія былі з простымі вокладкамі{{sfn|Описание|1879|с=108}}.

Цяперашні храм мае непрывабны знешні выгляд і з’яўляецца драўляным на мураваным падмурку будынкам, пераробленым з ранейшага будынку дзіцячага сада і школьнага склада, да якога была прыбудавана зверху драўляная вежа-званіца з купалам цыбульнай формы. Дах пакрыты [[шыфер]]ам. Падлога драўляная.

== Прыходскія святары ==
* ?-1876—1881-? — Васіль Біруковіч&lt;ref name=&quot;Vedomosti1876&quot;/&gt;
* 1882 — няма даных
* ?-1883—1896-? — Філіп Рункевіч
* ?-1897—1914-? — Данііл Вікенцевіч Галаўня&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/nar-pripyat/view/tserkovno-prihodskie-shkoly-narovljanschiny-11737/ |title=Церковно-приходские школы Наровлянщины |access-date=24 лютага 2025 |archive-date=21 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321103028/http://narovlya.gov.by/ru/nar-pripyat/view/tserkovno-prihodskie-shkoly-narovljanschiny-11737/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ?-1915—1917-? — Міхаіл Завітневіч
* 1920—1927 — Сяргей Якаўлевіч Мігай (1874—1937)&lt;ref name=&quot;elib.minda.by&quot;/&gt;, святар Свята-Іаанаўскай царквы ў г. Нароўлі
* ?-2011—2018 — Уладзімір Зелянкоўскі&lt;ref name=&quot;drevo-info.ru&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://turov.by/news/2011/09/04-0 Протоиерей Владимир Зеленковский посетил Наровлянскую районную больницу]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://turovobraz.by/news/2150/ Священнослужитель поздравил с Днем знаний учащихся Наровлянской гимназии]&lt;/ref&gt;, протаіерэй
* 2018—21 кастрычніка 2025 — Аляксандр Міхайлавіч Махнач, настаяцель&lt;ref name=&quot;knsobor.by&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.turov.by/eparhia/clergy/mahnach |title=иерей Александр Махнач |access-date=24 лютага 2025 |archive-date=17 лютага 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250217144718/https://www.turov.by/eparhia/clergy/mahnach |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://narovlya.by/novosti/obschestvo/prestolnyj-prazdnik-v-narovle/ Престольный праздник в Наровле]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* з 21 кастрычніка 2025 — Дзмітрый Гулюта, іерэй&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/hram.ioanna.bogoslova.narovlya/p/DQbttuADSZG/ Дзмітрый Гулюта]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/hram-svyatogo-apostola-ioanna-bogoslova-v-narovle-vozglavil-ierej-dmitrij-gulyuta/ |title=О священстве, любви к Богу и семье. Интервью с настоятелем храма в Наровле |access-date=30 лістапада 2025 |archive-date=24 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124140028/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/hram-svyatogo-apostola-ioanna-bogoslova-v-narovle-vozglavil-ierej-dmitrij-gulyuta/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Нароўля)]]
* [[Царква хрысціян веры Евангельскай (Нароўля)]]

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Историко-статистическое описание Минской епархии / сост. ректором Минской духовной семинарии архимандритом Николаем. — Санкт-Петербург : в Типографии духовного журнала «Странник», 1864. — 315 с.
* {{h|Описание|1879|Описание церквей и приходов Минской епархии : составлено по официально затребованным от причтов сведениям. [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded09/Opisanie_cerkvej_i_prichodov_Minskoj_Eparchii.zip/08_Recycki.a.pdf VIII. Речицкий уезд.] — Минск : Типо-литография Б. И. Соломонова, 1879. — 161 с.}}
* Памятные книжки Минской губернии на 1879—1917 гг.
* {{h|Прыпяці вечныя берагі|2023|Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна / В. С. Новак [і інш.]. — Гомель : Рэдакцыя газеты «Гомельская праўда», 2023. — 243 с.}}
* {{h|Раюк|2024|''Раюк, А. Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру] / А. Р. Раюк // Научные труды Респ. ин-та высш. школы. Истор. и псих.-пед. науки : сб. науч. ст.: в 4 ч. / РИВШ ; редкол. : В. А. Гайсёнок [и др.]. — Минск : РИВШ, 2024. — Вып. 24. — Ч. 2. — С. 113—121.}}
* {{h|Jelski|1885|''[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski, A.]]'' [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/917 Narowla] / A. Jelski // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce — Netreba, Warszawa, 1885. — S. 917.}}

== Спасылкі ==
* ''Партыко, О.'' [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/prikosnutsya-k-svyatynyam-narovlyanshhiny/ Прикоснуться к Святыням Наровлянщины]{{Недаступная спасылка}} / О. Партыко // Прыпяцкая праўда. — 18 студзеня 2025. — №3. — С. 8.
* [https://hram.by/Храм_апостала_Іаана_Багаслова_Нароўля_Нараўлянскі_Раён Нароўля. Храм апостала Іаана Багаслова]
* [https://turov.by/eparchia/temples/15819/ Храм в честь святого апостола Иоанна Богослова]
* [https://drevo-info.ru/articles/18088.html НАРОВЛЯНСКИЙ ИОАННО-БОГОСЛОВСКИЙ ХРАМ]
* [https://planetabelarus.by/sights/tserkov-sv-ioanna-bogoslova-v-narovle/ Церковь св. Иоанна Богослова в Наровле] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230402022757/https://planetabelarus.by/sights/tserkov-sv-ioanna-bogoslova-v-narovle/ |date=2 красавіка 2023 }}
* [https://ruskontur.com/narovlya-czerkov-ioanna-bogoslova/ Наровля. Церковь Иоанна Богослова]
* [http://www.fotobel.by/gomelskaya-oblast/narovlya-cerkov/ Наровля. Церковь Св. Иоанна Богослова]
* [https://sobory.ru/article/?object=13742 Наровля. Церковь Св. Иоанна Богослова]
* [https://bizinspect.by/inst/5c29f90078d79039c1c829cc РЕКВИЗИТЫ ПРИХОД ХРАМА СВЯТОГО АПОСТОЛА ИОАННА БОГОСЛОВА В Г. НАРОВЛЯ ТУРОВСКОЙ ЕПАРХИИ БЕЛОРУССКОЙ ПРАВОСЛАВНОЙ ЦЕРКВИ]
* [https://nashipredki.com/location/narovlya-mestechko-37627 Метрические выписки за 1817, 1818 и 1861 гг. из Иоано-Богословской церкови местечка Наровля (Речицкий уезд)]

[[Катэгорыя:Нароўля]]
[[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Нараўлянскага раёна]]
[[Катэгорыя:Храмы Тураўскай і Мазырскай епархіі]]
[[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Нароўлі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1807 годзе]]
[[Катэгорыя:Гольсты]]</text>
      <sha1>9vlf0qsrbkiwm6ulqbg0bevxmnd15sy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларуская разнавіднасць рускай мовы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>784212</id>
    <revision>
      <id>5165924</id>
      <parentid>5113874</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rechnyk.peremohy</username>
        <id>171053</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5165924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9880" sha1="fncib4s5dfwgs2e32d4ulwdxacnct56" xml:space="preserve">{{Асноўны артыкул|Расейская мова ў Беларусі}}
'''Беларуская разнавіднасць расейскай мовы'''&lt;ref name=&quot;гарыцкая2&quot;/&gt; — сукупнасць моўных асаблівасцей, што назіраюцца пры выкарыстанні [[расейская мова|расейскай мовы]] жыхарамі [[Беларусь|Беларусі]]. Адрозніваецца ад [[Трасянка|трасянкі]] — змяшанай беларуска-расейскай гаворкі&lt;ref name=&quot;маслова&quot;/&gt;{{праясніць|Чым адрозніваецца? Прыведзеныя ў артыкуле прыклады нагадваюць акурат змяшанае маўленне — беларускія словы ў расейскай мове. Крыніца не тлумачыць, дзе праходзіць граніца.}}.

Класіфікацыя беларускай разнавіднасці расейскай мовы ў якасці {{нп3|Дыялекты рускай мовы|дыялекту|ru|Диалекты русского языка}} або {{нп3|Рэгіянальныя варыянты расейскай мовы|рэгіянальнага/нацыянальнага/этнічнага варыянта|ru|Региональные варианты русского языка}} не знаходзіць [[кансэнсус]]у сярод лінгвістаў і застаецца прадметам дыскусій&lt;ref name=&quot;маслова&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;гарыцкая1&quot;/&gt;.

== Назва ==
У адносінах да беларускай разнавіднасці расейскай мовы могуць выкарыстоўвацца наступныя тэрміны: расейская мова / расейская мова Беларусі; беларуская расейская; беларускі варыянт расейскай мовы; беларускі нацыянальны/рэгіянальны варыянт расейскай мовы (ці ж разнавіднасць); беларускі нацыялект/этналект/рэгіялект/дыялект расейскай мовы. Сярод даследчыкаў няма выразнага меркавання, як класіфікаваць беларускую разнавіднасць расейскай мовы&lt;ref name=&quot;гарыцкая1&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Горицкая О.|спасылка=https://www.apgads.lu.lv/fileadmin/user_upload/lu_portal/apgads/PDF/Rusistica_Latviensis/14_Rusistics-8_2019_O-Gorickaja_01.pdf|загаловак=Русский язык в Беларуси и других постсоветских странах: споры о терминах|адказны=Кошкин И. (ред.)|выданне=Rusistica Latviensis. Tом 8. Глобальные и локальные процессы в славянских языках, литературах, культурах 2|месца=Рига|выдавецтва=Latvijas Universitate|год=2018|старонкі=124—134|doi=10.22364/ruslat.glp.14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;маслова&quot;/&gt;.

== Асаблівасці ==
Норма расейскай мовы ў расейскамоўнага насельніцтва Беларусі мае значныя ваганні, якія абумоўлены рознымі фактарамі: сацыяльнымі, нацыянальнымі, эстэтычнымі, храналагічнымі, культурнымі. З моманту [[Распад СССР|распаду СССР]] змены ў беларускай разнавіднасці расейскай мовы, на думку многіх беларускіх навукоўцаў, сталі больш значнымі. Гэтыя змены фіксуюцца на ўсіх узроўнях моўнай сістэмы: фанетычным, марфалагічным і, у першую чаргу, лексічным, бо лексіка з’яўляецца найбольш рухомым узроўнем мовы&lt;ref name=&quot;глинка&quot;/&gt;.

Як паказвала [[Валянціна Маслава]], для расейскай мовы ў Беларусі характэрны [[Беларусізм|моцны ўплыў нацыянальнай мовы]]&lt;ref name=&quot;маслова&quot;&gt;{{артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/dialog-russkogo-i-belorusskogo-yazykov-v-respublike-belarus|загаловак=Диалог русского и белорусского языков в Республике Беларусь|аўтар=Маслова В.А.|выданне=Полилингвиальность и транскультурные практики|год=2015|нумар=5|старонкі=255—259}}&lt;/ref&gt;, што выяўляецца ў наступных фактах:
* [[Фанетыка]]: пад уплывам [[Беларуская мова|беларускай мовы]] ў расейскай мове можна пачуць фрыкатыўнае [г], цвёрдае [ч], «цеканне» — ужыванне [ц'] замест мяккага [т'], цвёрдае [р] замест мяккага [р']. Беларусам амаль непадуладная [[рэдукцыя галосных]], іх гаворка характарызуецца зменай акцэнталагічных форм і іншымі асаблівасцямі фанетыкі&lt;ref name=&quot;маслова&quot;/&gt;. Сюды ж адносяць «дзеканне» (звонкая афрыката [дз] на месцы мяккага [д] і [тс] на месцы мяккага [т]), гук [г] — фрыкатыўны, цвёрды [ч] і цвёрды [р] у выпадках перад ётаванымі галоснымі [е], [і], [я]. Часта адзначаецца «яканне»&lt;ref name=&quot;глинка&quot;&gt;Глинка, Е. В. [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/100510/1/Глинка%20Е.В.%20Проявление%20симметрии%20и%20асимметрии%20в%20условиях%20русско-белорусского%20двуязычия.pdf Проявление симметрии и асимметрии в условиях русско-белорусского двуязычия] // Карповские научные чтения: сб. науч. ст. Вып. 8: в 2 ч. Ч. 1 / редкол.: А. И. Головня (отв. ред.) [и др.] — Минск: «Белорусский Дом печати», 2014. — С. 249–253.&lt;/ref&gt;.
* [[Марфалогія мовы|Марфалогія]]: у кіраванні — ''пойти додому'' замест ''пойти домой''; у формаўтварэнні — ''куплять'' вместо ''покупать'', ''снить'' вместо ''приснилось''; формы роду ў прыналежных займеннікаў, нарматыўныя для беларускай мовы — ''ихний, ейный, евоный''&lt;ref name=&quot;глинка&quot; /&gt;.
* [[Лексіка]]: жыхары краіны ў расейскай мове ўжываюць запазычанні з беларускай, напрыклад, ''жонка'' (жена), ''хлопец'' (парень, мальчик), ''грошы'' (деньги), ''гарэлка'' (водка), ''сябры'' (друзья), ''добра'' (хорошо) ''бульба'' (картофель), ''хата'' (дом), ''рабить'' (работать), ''вежа'' (башня), ''шуфлядка'' (выдвижной ящик), ''палац'' (дворец), ''бурак'' (свекла), ''листапад'' (ноябрь), ''буська'' (поцелуйчик), ''калыханка'' (колыбельная), ''кветка'' (цветок)&lt;ref name=&quot;глинка&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;гарыцкая2&quot;&gt;{{артыкул
 |аўтар       = Вольга Гарыцкая, Мікіта Супрунчук.
 |загаловак   = Беларускія назвы ў расейскім тэксце
 |спасылка    = https://ispan.waw.pl/ireteslaw/bitstream/handle/20.500.12528/1265/BELARUSIAN%20NAMES.pdf
 |выданне     = Вісник Львівського університету
 |год         = 2019
 |выпуск      = 71
 |старонкі    = 222–224
 |archivedate = 2023-08-06
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20230806213157/https://ispan.waw.pl/ireteslaw/bitstream/handle/20.500.12528/1265/BELARUSIAN%20NAMES.pdf
}}&lt;/ref&gt;.

== Ужыванне ==
Падобныя рысы ў расейскай мове характэрныя як для людзей з невысокім узроўнем адукацыі, так і для грамадска значных фігур: палітыкаў, кіраўнікоў рознага ўзроўню і гэтак далек. Алена Глінка прывяла такі прыклад, калі ў расейскай прамове тэлевядучага ў праграме, прысвечанай поспехам [[Беларускі рэспубліканскі саюз спажывецкіх таварыстваў|Белкаапсаюза]], прагучала фраза «''Какие белорусские прысмаки вы к нам принесли?''». Тут ужыванне беларускага «прысмакі» замест расейскага «вкусности» дало большую яркасць і экспрэсіўнасць&lt;ref name=&quot;глинка&quot;/&gt;.

== Крыніцы ==
{{Reflist}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Расейскія дыялекты]]
[[Катэгорыя:Расейская мова ў Беларусі]]</text>
      <sha1>fncib4s5dfwgs2e32d4ulwdxacnct56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165979</id>
      <parentid>5165924</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Rechnyk.peremohy|Rechnyk.peremohy]]) і адноўлена версія 5113874, зробленая Jaŭhien</comment>
      <origin>5165979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9718" sha1="gsujf0o96lk8gnnh4ibzma3ne3v178n" xml:space="preserve">{{Асноўны артыкул|Руская мова ў Беларусі}}
'''Беларуская разнавіднасць рускай мовы'''&lt;ref name=&quot;гарыцкая2&quot;/&gt; — сукупнасць моўных асаблівасцей, што назіраюцца пры выкарыстанні [[руская мова|рускай мовы]] жыхарамі [[Беларусь|Беларусі]]. Адрозніваецца ад [[Трасянка|трасянкі]] — змяшанай беларуска-рускай гаворкі&lt;ref name=&quot;маслова&quot;/&gt;{{праясніць|Чым адрозніваецца? Прыведзеныя ў артыкуле прыклады нагадваюць акурат змяшанае маўленне — беларускія словы ў расійскай мове. Крыніца не тлумачыць, дзе праходзіць граніца.}}.

Класіфікацыя беларускай разнавіднасці рускай мовы ў якасці {{нп3|Дыялекты рускай мовы|дыялекту|ru|Диалекты русского языка}} або {{нп3|Рэгіянальныя варыянты рускай мовы|рэгіянальнага/нацыянальнага/этнічнага варыянта|ru|Региональные варианты русского языка}} не знаходзіць [[кансэнсус]]у сярод лінгвістаў і застаецца прадметам дыскусій&lt;ref name=&quot;маслова&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;гарыцкая1&quot;/&gt;.

== Назва ==
У адносінах да беларускай разнавіднасці рускай мовы могуць выкарыстоўвацца наступныя тэрміны: руская мова / руская мова Беларусі; беларуская руская; беларускі варыянт рускай мовы; беларускі нацыянальны/рэгіянальны варыянт рускай мовы (ці ж разнавіднасць); беларускі нацыялект/этналект/рэгіялект/дыялект рускай мовы. Сярод даследчыкаў няма выразнага меркавання, як класіфікаваць беларускую разнавіднасць рускай мовы&lt;ref name=&quot;гарыцкая1&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Горицкая О.|спасылка=https://www.apgads.lu.lv/fileadmin/user_upload/lu_portal/apgads/PDF/Rusistica_Latviensis/14_Rusistics-8_2019_O-Gorickaja_01.pdf|загаловак=Русский язык в Беларуси и других постсоветских странах: споры о терминах|адказны=Кошкин И. (ред.)|выданне=Rusistica Latviensis. Tом 8. Глобальные и локальные процессы в славянских языках, литературах, культурах 2|месца=Рига|выдавецтва=Latvijas Universitate|год=2018|старонкі=124—134|doi=10.22364/ruslat.glp.14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;маслова&quot;/&gt;.

== Асаблівасці ==
Норма рускай мовы ў рускамоўнага насельніцтва Беларусі мае значныя ваганні, якія абумоўлены рознымі фактарамі: сацыяльнымі, нацыянальнымі, эстэтычнымі, храналагічнымі, культурнымі. З моманту [[Распад СССР|распаду СССР]] змены ў беларускай разнавіднасці рускай мовы, на думку многіх беларускіх навукоўцаў, сталі больш значнымі. Гэтыя змены фіксуюцца на ўсіх узроўнях моўнай сістэмы: фанетычным, марфалагічным і, у першую чаргу, лексічным, бо лексіка з’яўляецца найбольш рухомым узроўнем мовы&lt;ref name=&quot;глинка&quot;/&gt;.

Як паказвала [[Валянціна Маслава]], для рускай мовы ў Беларусі характэрны [[Беларусізм|моцны ўплыў нацыянальнай мовы]]&lt;ref name=&quot;маслова&quot;&gt;{{артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/dialog-russkogo-i-belorusskogo-yazykov-v-respublike-belarus|загаловак=Диалог русского и белорусского языков в Республике Беларусь|аўтар=Маслова В.А.|выданне=Полилингвиальность и транскультурные практики|год=2015|нумар=5|старонкі=255—259}}&lt;/ref&gt;, што выяўляецца ў наступных фактах:
* [[Фанетыка]]: пад уплывам [[Беларуская мова|беларускай мовы]] ў рускай мове можна пачуць фрыкатыўнае [г], цвёрдае [ч], «цеканне» — ужыванне [ц'] замест мяккага [т'], цвёрдае [р] замест мяккага [р']. Беларусам амаль непадуладная [[рэдукцыя галосных]], іх гаворка характарызуецца зменай акцэнталагічных форм і іншымі асаблівасцямі фанетыкі&lt;ref name=&quot;маслова&quot;/&gt;. Сюды ж адносяць «дзеканне» (звонкая афрыката [дз] на месцы мяккага [д] і [тс] на месцы мяккага [т]), гук [г] — фрыкатыўны, цвёрды [ч] і цвёрды [р] у выпадках перад ётаванымі галоснымі [е], [і], [я]. Часта адзначаецца «яканне»&lt;ref name=&quot;глинка&quot;&gt;Глинка, Е. В. [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/100510/1/Глинка%20Е.В.%20Проявление%20симметрии%20и%20асимметрии%20в%20условиях%20русско-белорусского%20двуязычия.pdf Проявление симметрии и асимметрии в условиях русско-белорусского двуязычия] // Карповские научные чтения: сб. науч. ст. Вып. 8: в 2 ч. Ч. 1 / редкол.: А. И. Головня (отв. ред.) [и др.] — Минск: «Белорусский Дом печати», 2014. — С. 249–253.&lt;/ref&gt;.
* [[Марфалогія мовы|Марфалогія]]: у кіраванні — ''пойти додому'' замест ''пойти домой''; у формаўтварэнні — ''куплять'' вместо ''покупать'', ''снить'' вместо ''приснилось''; формы роду ў прыналежных займеннікаў, нарматыўныя для беларускай мовы — ''ихний, ейный, евоный''&lt;ref name=&quot;глинка&quot; /&gt;.
* [[Лексіка]]: жыхары краіны ў рускай мове ўжываюць запазычанні з беларускай, напрыклад, ''жонка'' (жена), ''хлопец'' (парень, мальчик), ''грошы'' (деньги), ''гарэлка'' (водка), ''сябры'' (друзья), ''добра'' (хорошо) ''бульба'' (картофель), ''хата'' (дом), ''рабить'' (работать), ''вежа'' (башня), ''шуфлядка'' (выдвижной ящик), ''палац'' (дворец), ''бурак'' (свекла), ''листапад'' (ноябрь), ''буська'' (поцелуйчик), ''калыханка'' (колыбельная), ''кветка'' (цветок)&lt;ref name=&quot;глинка&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;гарыцкая2&quot;&gt;{{артыкул
 |аўтар       = Вольга Гарыцкая, Мікіта Супрунчук.
 |загаловак   = Беларускія назвы ў рускім тэксце
 |спасылка    = https://ispan.waw.pl/ireteslaw/bitstream/handle/20.500.12528/1265/BELARUSIAN%20NAMES.pdf
 |выданне     = Вісник Львівського університету
 |год         = 2019
 |выпуск      = 71
 |старонкі    = 222–224
 |archivedate = 2023-08-06
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20230806213157/https://ispan.waw.pl/ireteslaw/bitstream/handle/20.500.12528/1265/BELARUSIAN%20NAMES.pdf
}}&lt;/ref&gt;.

== Ужыванне ==
Падобныя рысы ў рускай мове характэрныя як для людзей з невысокім узроўнем адукацыі, так і для грамадска значных фігур: палітыкаў, кіраўнікоў рознага ўзроўню і гэтак далек. Алена Глінка прывяла такі прыклад, калі ў рускай прамове тэлевядучага ў праграме, прысвечанай поспехам [[Беларускі рэспубліканскі саюз спажывецкіх таварыстваў|Белкаапсаюза]], прагучала фраза «''Какие белорусские прысмаки вы к нам принесли?''». Тут ужыванне беларускага «прысмакі» замест рускага «вкусности» дало большую яркасць і экспрэсіўнасць&lt;ref name=&quot;глинка&quot;/&gt;.

== Крыніцы ==
{{Reflist}}
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Рускія дыялекты]]
[[Катэгорыя:Руская мова ў Беларусі]]</text>
      <sha1>gsujf0o96lk8gnnh4ibzma3ne3v178n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2012/2013 ЖГК Віцебск-Ганна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785847</id>
    <revision>
      <id>5166201</id>
      <parentid>5148192</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2537" sha1="p6j93vy1inuy3ltowyrx0192c0x6sxe" xml:space="preserve">У сезоне 2012/2013 жаночы гандбольны клуб «[[ГК Віцебчанка|Віцебск-Ганна]]» з горада [[Віцебск]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]] ('''6 месца'''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2013|2013]] ('''першы этап''').

== Склад каманды ==
* [[Марыя Маўрына]] (1993)
* [[Ганна Кузняцова]] (1994)
* Яна Паўлоўская (1989)
* Кацярына Шайкова (1994)
* [[Рэгіна Уладзіміраўна Кудраўцава|Рэгіна Кудраўцава]] (1989)
* [[Альбіна Адаменка]] (1995)
* Алена Мірановіч (1996)
* Кацярына Аўсяенка (1988)
* Алеся Шадко (1991)
* Кацярына Міхно (1987)
* [[Аляксандра Вільчык]] (1995)
* Анастасія Грамыка (1996)
* Валерыя Маркава (1996)
* Ніна Цявалюк (1990)
* [[Анастасія Сквярнюк]] (1990)
* Арья Херсан (1997)
* Шурман&lt;ref&gt;[https://sportpanorama.by/news/gandbolistki-bntu-belaz-v-chempionate-2 Гандболистки БНТУ-БелАЗ в чемпионате Беларуси разгромили «Друть»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
* Гіль

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Наганаў]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг Беларусі}} [[Васіль Уладзіміравіч Глазкін|Васіль Глазкін]] (трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2011/2012 ЖГК Віцебск-Ганна]]
* [[Сезон 2013/2014 ЖГК Віцебск-Ганна]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [https://pressball.by/blog/pressball/78886/ Рассветы и туманы]
[[Катэгорыя:Сезоны ГК Віцебчанка|2012/2013]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2012/2013|Віцебчанка]]
[[Катэгорыя:2012 год у Віцебску]]
[[Катэгорыя:2013 год у Віцебску]]</text>
      <sha1>p6j93vy1inuy3ltowyrx0192c0x6sxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2012/2013 ГК Друць Бялынічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785848</id>
    <revision>
      <id>5166200</id>
      <parentid>5148190</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2450" sha1="dxk4tca91t2xi80uvtspqg8nmye8ehm" xml:space="preserve">У сезоне 2012/2013 жаночы гандбольны клуб «[[ГК Друць Бялынічы|Друць]]» з горада [[Бялынічы]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]] ('''5 месца'''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2013|2013]] ('''першы этап''').

== Склад каманды ==
* Сняжана Дзятлава (1994)
* [[Вольга Аляксандраўна Нікіціна|Вольга Нікіціна]] (1996)
* [[Таццяна Куксянкова]] (1986)
* [[Ірына Агалакава]] (1989)
* [[Ксенія Гадзімава]] (1995)
* [[Вольга Ільіна]] (1995)
* [[Вераніка Юшкевіч]] (1991)
* [[Галіна Ісарева]] (1983)
* [[Таццяна Баравікова]] (1995)
* [[Ганна Нікалаенка]] (1984)
* [[Вольга Ярмоленка]] (1983)
* [[Вікторыя Марозава]] (1995)
* [[Марта Кахно|Марта Корбут]] (1991)
* [[Кацярына Гаваранкова]] (1995)
* Гунаева&lt;ref&gt;[https://sportpanorama.by/news/gandbolistki-bntu-belaz-v-chempionate-2 Гандболистки БНТУ-БелАЗ в чемпионате Беларуси разгромили «Друть»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Беларусі}} [[Васіль Фаменка]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг Беларусі}} Таццяна Здрук (трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2011/2012 ГК Друць Бялынічы]]
* [[Сезон 2013/2014 ГК Друць Бялынічы]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [https://pressball.by/blog/pressball/78886/ Рассветы и туманы]
[[Катэгорыя:Сезоны ГК Друць Бялынічы|2012/2013]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2012/2013|Друць]]
[[Катэгорыя:2012 год у Бялынічах]]
[[Катэгорыя:2013 год у Бялынічах]]</text>
      <sha1>dxk4tca91t2xi80uvtspqg8nmye8ehm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026 год у гісторыі літаратуры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>786023</id>
    <revision>
      <id>5165991</id>
      <parentid>5147301</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5165991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3126" sha1="7wdjopqudx6lx811vf3ksb0lezxltx2" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|храналагічны пералік}}
{{гады ў гісторыі літаратуры|2026}}'''[[2026]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей.

== Падзеі ==
Адзначаецца сусветны дзень пісьменніка,&lt;ref name=&quot;kp&quot; /&gt; шэраг пісьменнікаў-юбіляраў.&lt;ref name =&quot;god&quot;/&gt;

== Кнігі ==
{{асноўная катэгорыя|Кнігі 2026 года}}

== Прэміі ==

== Нарадзіліся ==

== Памерлі ==

* [[10 лютага]]: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец.
* 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр.
* [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — беларускі гісторык-медыявіст, кнігазнавец, скарыназнавец.
* [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей|Анатоль Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]].
* [[26 траўня]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова|Раіса Баравікова]] (79) — беларуская паэтка, празаік і  перакладчыца.

==Гл. таксама==
== Зноскі ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name =&quot;kp&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kp.ru/family/prazdniki/vsemirnyj-den-pisatelya/|title=Всемирный день писателя в 2026 году: история и традиции праздника|author=Ольга Бондаренко|website=[[Камсамольская праўда]]|publisher= {{Не перакладзена 5|Камсамольская праўда (выдавецкі дом)|Камсамольская праўда|ru|Комсомольская правда (издательский дом)}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20241009044655/https://www.kp.ru/family/prazdniki/vsemirnyj-den-pisatelya/|archive-date=2024-10-09|access-date=2025-04-06|url-status=live|ref=kp}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name =&quot;god&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://2026god.com/pisateli-jubilyary-2026-goda/|title=Писатели-юбиляры 2026 года|website=Год Змеи|date=2025-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430134004/https://2026god.com/pisateli-jubilyary-2026-goda/|archive-date=2025-04-30|access-date=2025-09-19|url-status=live|ref=god}}&lt;/ref&gt;
}}
==Літаратура==
== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
{{Афіцыйны сайт}}
{{вонкавыя спасылкі}}
{{храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:2026 год у літаратуры| ]]
[[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]]</text>
      <sha1>7wdjopqudx6lx811vf3ksb0lezxltx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:Igor Viktorovich Yakhno</title>
    <ns>3</ns>
    <id>789856</id>
    <revision>
      <id>5166289</id>
      <parentid>5012524</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="382" sha1="pcm1lqevs7lzb2ugccf935apuo7ls0g" xml:space="preserve">{{вітаем}}
--[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 2 ліпеня 2025 (+03)

Медаль мужчынскага роду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:34, 15 ліпеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>pcm1lqevs7lzb2ugccf935apuo7ls0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2024/2025 ГК Гараднічанка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794423</id>
    <revision>
      <id>5166298</id>
      <parentid>5053534</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="by7fkddvv8vrfzkm0rsybqok0opcdfc" xml:space="preserve">У сезоне 2024/2025 жаночы гандбольны клуб «[[ГК Гараднічанка|Гараднічанка]]» з горада [[Гродна]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2025|2025]] ('''4-е месца''').

== Склад каманды ==
* [[Марыя Драздова|Драздова]]
* [[Святлана Куштын|Куштын]]
* [[Ганна Варлухіна|Варлухіна]]
* [[Карына Бакун]]
* [[Крысціна Бакун]]
* [[Наталля Даньшына|Даньшына]]
* [[Вераніка Русілка|Русілка]]
* [[Варвара Мацяўшчык|Мацяўшчык]]
* [[Заряна Пташынская|Пташынская]]
* [[Анжаліка Навіцкая|Навіцкая]]
* [[Ганна Рябчанка|Рябчанка]]
* [[Дзіяна Шаг|Шаг]]
* [[Валерыя Ралінская|Ралінская]]
* [[Вераніка Цвірко|Цвірко]]
* [[Кацярына Ануфрык|Ануфрык]]
* [[Ганна Пашко|Пашко]]
* [[Валерыя Канстанцінава|Канстанцінава]]
* [[Няліна Шпак|Шпак]]
* [[Альбіна Рамановіч|Рамановіч]]

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Славакіі}} [[Віт Тэлекі]] (галоўны трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2023/2024 ГК Гараднічанка]]
* [[Сезон 2025/2026 ГК Гараднічанка]]

== Спасылкі ==
* [https://handball.by/komanda-bntu-belaz-zavoevala-zoloto-zhenskoj-betera-superligi-belarusi-sezona-2024-2025-gg-gomel-stal-serebryanym-prizyorom-gorodnichanka-vyigrala-bronzovye-medali/ Команда БНТУ-БЕЛАЗ завоевала золото женской Betera Суперлиги Беларуси сезона 2024/2025 гг. «Гомель» стал серебряным призёром. «Городничанка» выиграла бронзовые медали]
* [https://gorodnichanka.by/gorodnichanka-oderzhala-domashnyuyu-pobedu-nad-bntu-belaz-rguor-i-vyshla-v-final-chetyreh-kubka-belarusi/ «Городничанка» одержала домашнюю победу над БНТУ-БелАЗ-РГУОР и вышла в Финал Четырех Кубка Беларуси]{{Недаступная спасылка}}
* [https://gorodnichanka.by/uverenno-pobezhdaem-bntu-belaz-rguor-3417-196/ Уверенно побеждаем БНТУ-БЕЛАЗ-РГУОР 34:17 (19:6)]{{Недаступная спасылка}}
* [https://gorodnichanka.by/uverenno-pobezhdaem-bntu-belaz-rguor-3417-196/ Уверенно побеждаем БНТУ-БЕЛАЗ-РГУОР 34:17 (19:6)]{{Недаступная спасылка}}
[[Катэгорыя:Сезоны ГК Гараднічанка|2024/2025]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2024/2025|Гараднічанка]]
[[Катэгорыя:2024 год у Гродне]]
[[Катэгорыя:2025 год у Гродне]]</text>
      <sha1>by7fkddvv8vrfzkm0rsybqok0opcdfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2022/2023 ЖГК РВАР</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794429</id>
    <revision>
      <id>5166268</id>
      <parentid>5058997</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2298" sha1="rq90plv8s4ofb5wiky72dyt0g2nb7z1" xml:space="preserve">У сезоне 2022/2023 жаночы гандбольны клуб «[[РДВАР (жаночы гандбольны клуб)|РВАР]]» з горада [[Мінск]]а прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]] ('''8 месца''').

== Склад каманды ==
* 1 [[Анастасія Койра]]
* 4 Яна Дарошчанка
* 5 Дар’я Шыбаловiч
* 6 [[Паліна Машута]]
* 7 [[Ганна Ждановіч]]
* 8 [[Ірына Вячэрская]]
* 14 [[Аліна Ляванкова]]
* 18 [[Лізавета Філіпчык]]
* 19 [[Кацярына Рымарова]]
* 23 Марыя Беряжаніна
* 33 [[Дар’я Пласконная]]
* 44 Ульяна Зданчык
* 79 Аліса Дзярэнгоўская
* 88 [[Марыя Лукьянчык]]
* Навіцкая&lt;ref&gt;[https://gorodnichanka.by/gorodnichanka-oderzhala-pobedu-nad-sbornoj-2004-goda/ Городничанка одержала победу над Сборной 2004 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Віктаравіч Ліпінскі|Аляксандр Ліпінскі]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг Беларусі}} Ілья Трафіменка (трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2021/2022 ЖГК РВАР]]
* [[Сезон 2023/2024 ЖГК РВАР]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [https://handball.by/wp-content/uploads/2022/10/2022.10.19_vitebchanka-vs-sb.2004-29-29.pdf  Витебчанка (Витебск)- РГУОР-Сборная-2004]
* [https://handball.by/wp-content/uploads/2022/09/14.09_sb.2004-berezina-23-26.pdf РГУОР-Сборная-2004 — Березина (Бобруйск)]
[[Катэгорыя:Сезоны ЖГК РВАР|2022/2023]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2022/2023|РВАР]]
[[Катэгорыя:2022 год у Мінску]]
[[Катэгорыя:2023 год у Мінску]]</text>
      <sha1>rq90plv8s4ofb5wiky72dyt0g2nb7z1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2022/2023 ГК Гараднічанка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794487</id>
    <revision>
      <id>5166263</id>
      <parentid>5054355</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2744" sha1="g2p7zcqthbl8yswhrw4e6ho4ws2qwsy" xml:space="preserve">У сезоне 2022/2023 жаночы гандбольны клуб «[[ГК Гараднічанка|Гараднічанка]]» з горада [[Гродна]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2023|2023]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр''').

== Склад каманды ==
* [[Ганна Пашко|Пашко]]
* [[Ксенія Хаменка|Хаменка]]
* [[Марыя Драздова|Дроздова]]
* [[Анастасія Салей|Салей]]
* [[Паліна Булава|П. Булава]]
* [[Валерыя Канстанцінава|Канстанцінава]]
* [[Вераніка Русілка|Русілка]]
* [[Вераніка Цвірко|Цвірко]]
* [[Ганна Рябчанка|Рябчанка]]
* [[Карына Бакун]]
* [[Крысціна Бакун]]
* [[Юлія Булава|Ю. Булава]]
* [[Заряна Пташынская|Пташынская]]
* [[Рэната Чарняўская|Чарняўская]]
* [[Анжаліка Навіцкая|Навіцкая]]
* [[Няліна Шпак|Шпак]]
* [[Вераніка Рашчупкіна|Рашчупкіна]]
* [[Альбіна Рамановіч|Рамановіч]]

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Славакіі}} [[Віт Тэлекі]] (галоўны трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2021/2022 ГК Гараднічанка]]
* [[Сезон 2023/2024 ГК Гараднічанка]]

== Спасылкі ==
* [https://gorodnichanka.by/gorodnichanka-na-vyezde-proigrala-gomelyu/ Городничанка на выезде проиграла Гомелю]{{Недаступная спасылка}}
* [https://www.instagram.com/p/CmSuOo8qRVM/ В первых матчах первого этапа женского Betera Кубка Беларуси «Городничанка» и «Березина» одержали победы, Анастасия Граховская забросила 10 мячей]
[[Катэгорыя:Сезоны ГК Гараднічанка|2022/2023]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2022/2023|Гараднічанка]]
[[Катэгорыя:2022 год у Гродне]]
[[Катэгорыя:2023 год у Гродне]]</text>
      <sha1>g2p7zcqthbl8yswhrw4e6ho4ws2qwsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2022/2023 ЖГК Гомель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794488</id>
    <revision>
      <id>5166266</id>
      <parentid>5060458</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2889" sha1="qm3i1ul2h0kw9vu4dftxtls4zth3ho2" xml:space="preserve">У сезоне 2022/2023 жаночы гандбольны клуб «[[ЖГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2023|2023]] ({{Зл}}'''Уладальнік '''),
* [[Суперкубак Беларусі па гандболе сярод жанчын|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2022|2022]] ({{Зл}}'''Уладальнік ''').

== Склад каманды ==
* [[Наталля Маркава|Маркава]]
* [[Алена Уманец|Уманец]]
* [[Алена Парцягіна|Парцягіна]]
* [[Крысціна Чмыхава|Чмыхава]]
* [[Варвара Саўкіна|Саўкіна]]
* [[Алена Данілевіч|Данілевіч]]
* [[Кацярына Канстанцінаўна Сіліцкая|Губчык]]
* [[Наталля Даньшына|Даньшына]]
* [[Іна Грыбанава|Краўчанка]]
* Папкова
* [[Анастасія Макарэнка|Макарэнка]]
* [[Дар’я Шапавалава|Шапавалава]]
* [[Лада Самойленка|Самойленко]]
* [[Ганна Леанідаўна Рэдзька|Рэдзька]]
* [[Крысціна Генадзеўна Ахраменка|Скрыпак]]
* [[Марына Суравец|Суравец]]

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Маджараў]] (галоўны трэнер) 

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2021/2022 ЖГК Гомель]]
* [[Сезон 2023/2024 ЖГК Гомель]]

== Спасылкі ==
* [https://gorodnichanka.by/gorodnichanka-na-vyezde-proigrala-gomelyu/ Городничанка на выезде проиграла Гомелю]{{Недаступная спасылка}}
* [https://handball.by/gandbolnyj-sezon-2022-2023-otkryt-gomel-stal-obladatelem-superkubka-bfg-sredi-zhenshhin/ Гандбольный сезон 2022/2023 открыт! «Гомель» стал обладателем Суперкубка Беларуси среди женщин!]
[[Катэгорыя:Сезоны ЖГК Гомель|2022/2023]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2022/2023|Гомель]]
[[Катэгорыя:2022 год у Гомелі]]
[[Катэгорыя:2023 год у Гомелі]]</text>
      <sha1>qm3i1ul2h0kw9vu4dftxtls4zth3ho2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2023/2024 ГК Бярэзіна Бабруйск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794902</id>
    <revision>
      <id>5166285</id>
      <parentid>5061540</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2800" sha1="ovst082lv5bvixf75j9uums25g62rmu" xml:space="preserve">У сезоне 2023/2024 жаночы гандбольны клуб «[[ГК Бярэзіна Бабруйск|Бярэзіна]]» з горада [[Бабруйск]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]] ('''5 месца'''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2024|2024]] ('''першы этап''').

== Склад каманды ==
* 1 [[Ксенія Бегляк|Ксенія Арцюхова]]
* 3 [[Марта Кахно]]
* 4 [[Алена Астаф’ева]]
* 7 [[Юлія Рудэнка]]
* 8 [[Вераніка Стэфанская]]
* 10 [[Ганна Плюшчай]]
* 12 Аляксандра Лепяшова
* 13 [[Кацярына Сінкевіч]]
* 21 [[Ева Матвяйчук]]
* 25 [[Вольга Лалакіна]]
* 55 [[Ганна Аўласенка]]
* 77 [[Анастасія Сарагавец]]
* 88 [[Дзіяна Яглоўская]]
* [[Вікторыя Мікішава|Мікішава]]
* [[Ганна Ніканова|Ніканава]]
* Малахава
* Мычко

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Беларусі}} [[Яўген Сяргеевіч Ахрэмчык|Яўген Ахрэмчык]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Скрыба]] (трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2022/2023 ГК Бярэзіна Бабруйск]]
* [[Сезон 2024/2025 ГК Бярэзіна Бабруйск]]

== Спасылкі ==
* [https://vk.com/photo-29936907_457243092?rev=1 Витебчанка — Березина — 29:32 (14:20) Счёт в серии: 0:2]
* [https://gorodnichanka.by/gorodnichanka-na-vyezde-obygrala-berezinu/ «Городничанка» на выезде обыграла «Березину»]{{Недаступная спасылка}}
* [https://handball.by/wp-content/uploads/2024/03/2024.03.23_gorodnichanka-vs-berezina-43-25.pdf Городничанка (Гродно) Березина (Бобруйск)]
* [https://handball.by/wp-content/uploads/2023/11/2023.11.12_gomel-vs-berezina-39-31.pdf Гомель (женщины) Березина (Бобруйск)]
[[Катэгорыя:Сезоны ГК Бярэзіна Бабруйск|2023/2024]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2023/2024|Бярэзіна ]]
[[Катэгорыя:2023 год у Бабруйску]]
[[Катэгорыя:2024 год у Бабруйску]]</text>
      <sha1>ovst082lv5bvixf75j9uums25g62rmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2021/2022 ГК Бярэзіна Бабруйск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794931</id>
    <revision>
      <id>5166232</id>
      <parentid>5060720</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2493" sha1="ec0d6smoanvyueiekkjin5mj1w39dqk" xml:space="preserve">У сезоне 2021/2022 жаночы гандбольны клуб «[[ГК Бярэзіна Бабруйск|Бярэзіна]]» з горада [[Бабруйск]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]] ('''5 месца'''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2022|2022]] ('''1/4''').

== Склад каманды ==
* [[Алена Астаф’еў|Астаф’еў]]
* [[Вікторыя Костка|Костка]]
* [[Вольга Лалакіна|Лалакіна]]
* [[Наталля Юркавец|Юркавец]]
* [[Дзіяна Супрановіч|Супрановіч]]
* [[Юлія Рудэнка|Рудэнка]]
* [[Анастасія Грыгоравіч|Грыгоравіч]]
* [[Вераніка Стэфанская|Стэфанская]]
* [[Ангеліна Папруга|Папруга]]
* [[Марта Кахно|Кахно]]
* [[Аліна Ляванкова|Ляванкова]]
* Дарошчанка
* [[Карына Сінякова|Сінякова]]
* [[Дар’я Саўко|Саўко]]
* [[Іна Рэчыц|Рэчыц]]
* Маскальчук

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2020/2021 ГК Бярэзіна Бабруйск]]
* [[Сезон 2022/2023 ГК Бярэзіна Бабруйск]]

== Спасылкі ==
* [https://www.facebook.com/handball.by/posts/15-мячей-алины-кишко-принесли-бнту-белазу-победу-над-берестьев-очередном-туре-же/254082576904531/ 15 мячей Алины Кишко принесли БНТУ-БелАЗу победу над «Берестье» ]
* [https://gorodnichanka.by/gorodnitchanka-doma-igraet-vnitchyyu-s-berezinoy/ «Городничанка» дома играет вничью с «Березиной»]{{Недаступная спасылка}}
[[Катэгорыя:Сезоны ГК Бярэзіна Бабруйск|2021/2022]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2021/2022|Бярэзіна ]]
[[Катэгорыя:2021 год у Бабруйску]]
[[Катэгорыя:2022 год у Бабруйску]]</text>
      <sha1>ec0d6smoanvyueiekkjin5mj1w39dqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2021/2022 ЖГК Віцебчанка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>795193</id>
    <revision>
      <id>5166235</id>
      <parentid>5060800</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2742" sha1="5lx9t84c4qi0raggq8bhrmtc02x5zl5" xml:space="preserve">У сезоне 2021/2022 жаночы гандбольны клуб «[[ГК Віцебчанка|Віцебчанка]]» з горада [[Віцебск]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]] ('''6 месца'''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2022|2022]] ('''першы этап''').

== Склад каманды ==
* [[Анастасія Сарагавец|Сарагавец]]
* [[Анастасія Крывадубская|Крывадубская]]
* Саксен
* [[Аляксандра Лазарэвіч|Лазарэвіч]]
* [[Дар’я Еўтушэўская|Д. Еўтушэўская]]
* Арцюхова
* [[Святлана Куштын|Куштын]]
* Данілевіч
* [[Вікторыя Герасімчык|Герасімчык]]
* [[Валерыя Фёдаравіч|Фёдаравіч]]
* Марціновіч
* Краўчанка
* [[Валерыя Ралінская|Ралінская]]
* [[Кацярына Еўтушэўская|К. Еўтушэўская]]
* [[Анастасія Хамуськова|Хамуськова]]
* [[Юлія Булава|Булава]]

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2020/2021 ЖГК Віцебчанка]]
* [[Сезон 2022/2023 ЖГК Віцебчанка]]

== Спасылкі ==
* [https://rcor.by/index.php?view=article&amp;catid=1%3A2011-10-08-13-08-59&amp;id=371%3A-lr-------&amp;format=pdf&amp;option=com_content В решающем матче турнира трех команд розыгрыша женского Париматч Кубка Беларуси «Витебчанка» и «Звезда» сыграли вничью — 33:33.]{{Недаступная спасылка}}
* [https://gorodnichanka.by/gorodnitchanka-oderzhivaet-pobedu-nad-vitebtchankoy/ «Городничанка» одерживает победу над «Витебчанкой»]{{Недаступная спасылка}}
* [https://gorodnichanka.by/gorodnitchanka-obgrala-vitebtchanku/ «Городничанка» обыграла «Витебчанку»]{{Недаступная спасылка}}
[[Катэгорыя:Сезоны ГК Віцебчанка|2021/2022]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2021/2022|Віцебчанка]]
[[Катэгорыя:2021 год у Віцебску]]
[[Катэгорыя:2022 год у Віцебску]]</text>
      <sha1>5lx9t84c4qi0raggq8bhrmtc02x5zl5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2021/2022 ЖГК Зорка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>795196</id>
    <revision>
      <id>5166237</id>
      <parentid>5060719</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1995" sha1="nyuxj5oxkv2edzg5xyr8e15gfrjzwx5" xml:space="preserve">У сезоне 2021/2022 жаночы гандбольны клуб «[[ЖГК Зорка|Зорка]]» з горада [[Мінск]]а прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]] ('''7 месца''').

== Склад каманды ==
* Ананіч
* Хаменка
* Матвяйчук
* Шурпіна
* Сінкевіч
* Папкоўская
* Гамеза
* Хурадзеенка
* Каваленка
* Кулаковіч
* Корык
* Кучарэнка
* Саўкіна
* Рамановіч
* Фядоткіна
* Матвяйчук
* Рашчупкіна
* Гуско

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2020/2021 ЖГК Зорка]]
* [[Сезон 2022/2023 ЖГК Зорка]]

== Спасылкі ==
* [https://rcor.by/index.php?view=article&amp;catid=1%3A2011-10-08-13-08-59&amp;id=371%3A-lr-------&amp;format=pdf&amp;option=com_content В решающем матче турнира трех команд розыгрыша женского Париматч Кубка Беларуси «Витебчанка» и «Звезда» сыграли вничью — 33:33.]{{Недаступная спасылка}}
* [https://handball.by/zhenshhiny-parimatch-superliga-belarusi-berezina-i-vitebchanka-oderzhali-pobedy/ Женщины. Париматч Суперлига Беларуси. «Березина» и «Витебчанка» одержали победы]
* [https://gorodnichanka.by/pobeda-nad-zvezdoy/ Победа над «Звездой»]{{Недаступная спасылка}}
[[Катэгорыя:Сезоны ЖГК Зорка|2021/2022]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2021/2022|Зорка]]
[[Катэгорыя:2021 год у Мінску]]
[[Катэгорыя:2022 год у Мінску]]</text>
      <sha1>nyuxj5oxkv2edzg5xyr8e15gfrjzwx5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2021/2022 ГК Гараднічанка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>795200</id>
    <revision>
      <id>5166233</id>
      <parentid>5060794</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2262" sha1="77j2efgt0wi8v6pavnlzapx765vme1z" xml:space="preserve">У сезоне  2021/2022 жаночы гандбольны клуб «[[ГК Гараднічанка|Гараднічанка]]» з горада [[Гродна]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын  2021/2022| 2021/2022]] ('''4 месца'''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2022|2022]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр''').

== Склад каманды ==
* [[Марыя Драздова|Дроздова]]
* [[Ганна Пашко|Пашко]]
* [[Вераніка Цвірко|Цвірко]]
* Саланевіч
* [[Ганна Рябчанка|Рябчанка]]
* [[Анастасія Салей|Салей]]
* [[Ірына Разнічэнка|Разнічэнка]]
* [[Ірына Міхальковіч|Міхальковіч]]
* [[Рэната Чарняўская|Чарняўская]]
* [[Няліна Шпак|Шпак]]
* [[Валерыя Канстанцінава|Канстанцінава]]
* Карацай
* [[Анжаліка Навіцкая|Навіцкая]]
* [[Вераніка Русілка|Русілка]]

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Пятровіч Камбур|Сяргей Камбур]] (галоўны трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2020/2021 ГК Гараднічанка]]
* [[Сезон 2022/2023 ГК Гараднічанка]]

== Спасылкі ==
* [https://gorodnichanka.by/gorodnitchanka-oderzhivaet-pobedu-nad-vitebtchankoy/ «Городничанка» одерживает победу над «Витебчанкой»]{{Недаступная спасылка}}
[[Катэгорыя:Сезоны ГК Гараднічанка|2021/2022]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2021/2022|Гараднічанка]]
[[Катэгорыя:2021 год у Гродне]]
[[Катэгорыя:2022 год у Гродне]]</text>
      <sha1>77j2efgt0wi8v6pavnlzapx765vme1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Святлана Антонаўна Сяргейка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797733</id>
    <revision>
      <id>5166135</id>
      <parentid>5149726</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6327" sha1="omofzuxidr76bw1224y4qz6rq9gg1zr" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Сяргейка}}
{{Навуковец}}
'''Святлана Антонаўна Сярге́йка''' (нар. {{ДН|19|12|1967}}, в. [[Стукалы]], [[Мастоўскі раён]], [[Гродзенская вобласць]])&amp;nbsp;— беларускі [[педагог]]. [[Кандыдат педагагічных навук]] (1994), [[дацэнт]] (2000). Рэктар [[Гродзенскі абласны інстытут развіцця адукацыі|Гродзенскага абласнога інстытута развіцця адукацыі]] (з 2014).

== Біяграфія ==
Нарадзілася [[19 снежня]] [[1967]] года ў вёсцы [[Стукалы]] [[Мастоўскі раён|Мастоўскага раёна]] Гродзенскай вобласці{{sfn|Памяць|2002|с=450}}. У 1984 годзе скончыла з залатым медалём [[Орля (Шчучынскі раён)|Орлеўскую]] сярэднюю школу [[Шчучынскі раён|Шчучынскага раёна]]. Скончыла таксама [[Жалудок|Жалудоцкую]] музычную школу&lt;ref name=&quot;mostylib&quot;&gt;{{cite web|url=https://mostylib.by/base/?p=1310|title=Сергейко Светлана Антоновна, кандидат педагогических наук, доцент|website=mostylib.by|accessdate=2026-01-04|lang=ru|archive-date=2 красавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402091053/https://mostylib.by/base/?p=1310|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У 1989 годзе з адзнакай скончыла [[матэматычны факультэт ГрДУ|матэматычны факультэт]] [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] і была накіравана на працу выкладчыкам на кафедру педагогікі. У 1990 годзе паступіла ў [[аспірантура|аспірантуру]] па спецыяльнасці «Агульная педагогіка. Гісторыя педагогікі і адукацыі»&lt;ref name=&quot;mostylib&quot; /&gt;.

У [[1994]] годзе ў [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя Максіма Танка]] абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Фарміраванне гатоўнасці да паслявузаўскай адукацыі ў выпускнікоў педвузаў і ўніверсітэтаў»&lt;ref name=&quot;mostylib&quot; /&gt;.

З 1994 года працавала старшым выкладчыкам, з 2000 года — дацэнтам у [[ГрДУ імя Янкі Купалы]]. У 1997—2003 і 2009—2012 гадах займала пасаду намесніка дэкана [[Педагагічны факультэт ГрДУ|педагагічнага факультэта]]. У 2012—2014 гадах — начальнік упраўлення выхаваўчай работы з моладдзю ўніверсітэта&lt;ref name=&quot;mostylib&quot; /&gt;.

З кастрычніка [[2014]] года — рэктар [[Гродзенскі абласны інстытут развіцця адукацыі|Гродзенскага абласнога інстытута развіцця адукацыі]]&lt;ref name=&quot;mostylib&quot; /&gt;.

== Навуковая дзейнасць ==
Асноўныя навуковыя інтарэсы: паслявузаўская адукацыя маладых настаўнікаў, замежная рэфарматарская педагогіка. Выкладае курсы «Гісторыя педагогікі», «Матэматычныя метады ў педагогіцы», «Агульная педагогіка», «Педагагічная этыка». Аўтар больш за 150 навуковых і вучэбна-метадычных работ&lt;ref name=&quot;mostylib&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
* медаль [[Цэнтральны камітэт УЛКСМ|ЦК УЛКСМ]] «За працоўную доблесць»
* нагрудны знак [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства адукацыі]] «[[Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь]]»
* [[Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]]
* [[Ганаровая грамата Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта]]
* [[Ганаровая грамата Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў]]&lt;ref name=&quot;mostylib&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |загаловак=Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Мастоўскага раёна |месца=Мінск |год=2002 |старонкі=587 |isbn=985-06-0721-8 |ref=Памяць}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Сяргейка Святлана Антонаўна}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 19 снежня]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1967 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мастоўскім раёне]]
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Кандыдаты педагагічных навук]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]]
[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Гродзенскага абласнога інстытута развіцця адукацыі]]
[[Катэгорыя:Выдатнікі адукацыі Рэспублікі Беларусь]]</text>
      <sha1>omofzuxidr76bw1224y4qz6rq9gg1zr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Міхаіл Аляксеевіч Моўчан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797974</id>
    <revision>
      <id>5166198</id>
      <parentid>5165800</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>трэба крыніца</comment>
      <origin>5166198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6701" sha1="d2gt5je3gzidprdx4s2mfzz4igq0uha" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Моўчан}}
{{Мастак}}
'''Міхаіл Аляксеевіч Моўчан''' ({{ВДП}} — 2014{{крыніца?}}) — беларускі мастак, графік і жывапісец.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 7 красавіка 1925 года ў вёсцы [[Купіск]]{{sfn|БелЭн|2000|с=530}} [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] (цяпер — [[Навагрудскі раён]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]).

У 1939—1956 гадах жыў у [[Аргенціна|Аргенціне]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://socrealizm.com.ua/gallery/artist/movchan-ma-1925|title=Мовчан Михаил Алексеевич цена картин, купить, продать, оценить картину советского художника|website=socrealizm.com.ua|access-date=2026-01-07}}&lt;/ref&gt;. Па вяртанні ў Беларусь скончыў [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут]] у 1962 годзе{{sfn|БелЭн|2000|с=530}}. Дыпломная праца — серыя графічных лістоў у тэхніцы літаграфіі «У пошуках лепшага жыцця» (уключала творы «Эмігранты», «Працы!», «Страйк», «Разгон дэманстрацыі»)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

З 1961 года браў удзел у рэспубліканскіх і ўсесаюзных выставах.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

У 1962—1974 гадах сумяшчаў творчую дзейнасць з педагагічнай, працаваў выкладчыкам у [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Максіма Горкага|Мінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя Максіма Горкага]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Творчасць ==
Працуе ў галіне [[Станковая графіка|станковай графікі]] і [[жывапіс]]у.{{sfn|БелЭн|2000|с=530}}

У сваёй графічнай практыцы выкарыстоўвае шырокі спектр тэхнік: [[Лінагравюра|лінагравюру]], [[Літаграфія|літаграфію]], [[афорт]], [[пастэль]], [[рысунак вугалем]], таксама стварае ў жанры [[плакат]]а. Асноўныя тэмы яго станковых лістоў гэта мірная праца савецкіх людзей, будні Савецкай Арміі і прыгажосць прыроды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Творам Міхаіла Моўчана характэрны выяўленчая дакладнасць, сакавітасць каляровай гамы і кампазіцыйная завершанасць{{sfn|БелЭн|2000|с=530}}. Творы адлюстроўваюць прынцыпы [[Сацыялістычны рэалізм|сацыялістычнага рэалізму]], спалучаюць дакументальную дакладнасць вобразаў з мастацкай выразнасцю.

=== Асноўныя творы ===
* Графічныя серыі: «На варце міру» (1946; у тым ліку ліст «На вучэннях»), «Трактаразаводцы» (1967; у тым ліку ліст «Сталявары»)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* Станковыя творы: «Туманная раніца», «На далёкіх рубяжах», «Днём і ноччу» (1964), «Аўтакаршчыца» (1967), «Святлана» (1969), «Ленін — мысляр» (1969), «Карл Маркс» (1970), «Партрэт жонкі» (1975) і іншыя.{{sfn|БелЭн|2000|с=530}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Манументальныя работы: дэкаратыўнае пано «Беларусь» для сусветнай выставы «ЭКСПА-67» у Манрэалі.{{sfn|БелЭн|2000|с=530}}
* Адмысловае месца ў творчасці займаюць партрэты дзеячаў культуры і мастацтва, створаныя пераважна ў 1980-я гады. Сярод мадэляў Міхаіла Моўчана былі:
** Акцёры і рэжысёры: [[Расціслаў Іванавіч Янкоўскі|Р. Янкоўскі]] (1985), [[Віктар Паўлавіч Тарасаў|В. Тарасаў]] (1983), [[Стэфанія Міхайлаўна Станюта|С. Станюта]] (1987), [[Мікалай Мікалаевіч Яроменка (старэйшы)|М. Яроменка]] (1983).{{sfn|БелЭн|2000|с=530}}
** Пісьменнікі і паэты: [[Васіль Быкаў]] (1987), [[Максім Танк]] (1985), [[Ніл Гілевіч]] (1988), [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] (1985), [[Іван Чыгрынаў]] (1989).{{sfn|БелЭн|2000|с=530}}
** Музыканты, артысты оперы і балета: [[Сяргей Альбертавіч Картэс|С. Картэс]] (1983), [[Наталля Віктараўна Гайда|Н. Гайда]] (1983), [[Зіновій Іосіфавіч Бабій|З. Бабій]] (1984), [[Тамара Іванаўна Шымко|Т. Шымко]] (1984), [[Людміла Іванаўна Крывёнак|Л. Крывёнак]] (1984), [[Таццяна Рамуальдаўна Шаметавец|Т. Шаметавец]] (1986).{{sfn|БелЭн|2000|с=530}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Моўчан Міхаіл Аляксеевіч|том=10|с=530}}
* Беларускі саюз мастакоў : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998. — С. 367.
* Художники Советской Белоруссии. — Минск, 1976. — С. 238.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1986. — Т. 3. — С. 671.

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Моўчан Міхаіл Аляксеевіч}}
[[Катэгорыя:Графікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Жывапісцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларусы ў Аргенціне]]</text>
      <sha1>d2gt5je3gzidprdx4s2mfzz4igq0uha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>798387</id>
    <revision>
      <id>5165971</id>
      <parentid>5164396</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5165971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213298" sha1="bspjjkj7aj2kbvjrjywpdbs5ftrtfng" xml:space="preserve">{{Архіў|2026|Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне}}
== [[Кэнто Масуда]] ==
{{закрыта}}
Вынесены да выдалення а 03:12 31 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Wooze}} з каментарыем: «not notable + crosswiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:24, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, наконт ''not notable'' можна было б паспрачацца, калі б у артыкуле меўся змест. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 6 чэрвеня 2026 (+03).
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:28, 13 ліпеня 2026 (+03)

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)
:::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03)
::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Выпадак даволі пагранічны, але мне здаецца, што ўсё ж артыкул трэба пакінуць. Тэма мае незалежнае асвятленне ў некалькіх крыніцах, у тым ліку ў матэрыялах Белсат, Deutsche Welle, Зеркала, MOST і Радыё Рацыя. Частка крыніц сапраўды мае навінавы або анонсавы характар, але ёсць і матэрыялы, дзе падзея разглядаецца не толькі як кароткая згадка, а з апісаннем кантэксту, праграмы і выступоўцаў. Таксама з'явіліся артыкулы, якія выйшлі ўжо пасля івенту, што кажа не толькі пра навінавы характар падзеі ([https://citydog.io/post/zaden-besplatnyye-vystupleniya/]). Таму мінімальныя патрабаванні агульнага крытэрыю значнасці выглядаюць сціпла выкананымі.&lt;br /&gt;Пры гэтым артыкул варта дапрацаваць. Добра было б скараціць інтэрпрэтацыйныя фармулёўкі, прыбраць другасныя дэталі, якія не ўплываюць на значнасць, і пакінуць больш сухі энцыклапедычны выклад. Але недахопі цяперашняга тэксту гэта падстава для рэдагавання, а не для выдалення тэмы. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 9 ліпеня 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
{{Закрыта}}
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Вынік &quot;уласнага даследавання&quot;. Катэгорыя выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:25, 7 ліпеня 2026 (+03)

== [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] ==
{{Закрыта}}
Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03)
: Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03)
:: Спасылка на газету &quot;Завтра&quot; — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03)
:::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Істотная інфармацыя пра гурт перанесена ў артыкул [[Раман Яўгенавіч Канаплёў]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:21, 1 ліпеня 2026 (+03)

== [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] ==
{{Закрыта}}
Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Уся інфармацыя, што і ў артыкулах — у [[Душкава|артыкуле пра вёску]], інфармацыі замала для двух асобных артыкулаў, артыкулы выдалены. --[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:05, 14 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Кенэт Хопкінс]] ==
{{Закрыта}}
: {{выдаліць}}, агульны крытэрый значнасці не выконваецца, [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] нічога не дае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 6 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул вельмі кароткі, значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 14 чэрвеня 2026 (+03)

==[[89 км (блок-пост)]]==
{{Закрыта}}
Вынесены да выдалення а 22:12 16 сакавіка 2026 удзельнікам {{Вікіпедыст|Estopedist1}} з каментарыем: «unreferenced, not notable topic. No equivalent in etwiki or enwiki». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:16, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, прымаем значнасць чыгуначных станцый і прыпыначных пунктаў, але гэты аб'ект зусім нязначны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 6 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:49, 14 чэрвеня 2026 (+03)

==[[Ягор Аляксандравіч Дырда]]==
{{Закрыта}}
Вынесены да выдалення а 12:24 22 мая 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|M.L.Bot}} з каментарыем: «залежна ад вынікаў на УкрВікі, таму на нашу старонку не дадаю». Мяркую, абмеркаванне патрэбна. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:20, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Значнасці асобы няма. Аматар, які час ад часу гуляе ў футбол. &quot;Арда&quot; — назва аматарскага непрафесійнага гуртка асоб, медыяпраект. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:19, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, з УкрВікі не выдаляеецца бадай нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:29, 6 чэрвеня 2026 (+03)
:{{Выдаліць}}, значнасць не паказана. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:38, 13 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:45, 14 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Аперацыя «Нептун»]] ==
{{закрыта}}
Крытычна мала для такога артыкула, фактычна — гэта «затычка» на важную тэму і стаіць так 10+ гадоў. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:52, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{пакінуць}} — аргументацыя пра ''«затычку»'' і ''10+ гадоў'' не ўказвае на тое, што артыкул мае быць выдалены; аргументацыя пра ''важную тэму'' ўказвае на тое, што артыкул мае быць захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:29, 6 чэрвеня 2026 (+03)
:{{Каментарый}}: Не ведаю як наконт абмяркоўваемага артыкула, але дзякуй удзельніку за стварэнне артыкула [[У сківіцы смерці]], гэта звязаная тэма і вельмі важная. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:10, 6 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул перасягае слоўнікавае азначэнне, не будзем пакуль ствараць прэцэндэнт з выдаленнем. Але. Артыкул вельмі кароткі, калі ласка, дапоўніце артыкул. Калі артыкул застанецца недапісаным, яго могуць ізноў прапанаваць да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:22, 11 чэрвеня 2026 (+03)

:Артыкул перапрацаваны, думаю, цяпер падстаў да выдалення няма. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:09, 11 чэрвеня 2026 (+03)
:: Калега [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]], дзякуй! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:39, 11 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Цукеркавы дождж (Брэст)]] ==
{{закрыта}}
Спасылкі з 2013 года, то бок значнасць падзеі не выйшла за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 2 чэрвеня 2026 (+03)
*{{Выдаліць}}, згодна з аргументацыяй. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 13:14, 5 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць падзеі не выйшла за межы навіннай. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:00, 9 чэрвеня 2026 (+03)

==[[Шчэпан Садурскі]]==
{{закрыта}}
Вынесены да выдалення а 03:03 29 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Aca}} з каментарыем: «Cross-wiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:28, 6 чэрвеня 2026 (+03)
: {{пакінуць}}, не горшы за іншыя машпераклады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:33, 6 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул створаны ў 2011 годзе і з таго часу пашыраўся, падстаў для выдалення няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:09, 9 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Паліна Дваранская]] ==
{{закрыта}}
Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Feeleman]], няма ў нас такой практыкі, каб мы лічылі, што заслуг і твораў мае быць найменей, як напр. па чатыры ці сем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:42, 18 мая 2026 (+03)
:{{Пакінуць}}. [https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/ Крытыка &quot;ЛіМ&quot;] змясціла рэцэнзію на яе зборнік, так што значнасць для беларускамоўнага творцы відавочна пацверджана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:41, 18 мая 2026 (+03)
:{{Пакінуць}}, крыніцы ёсць -- крытычныя матэрыялы, сяброўства з СПБ, і як для 20 гадоў [[ВП:АКЗ]] вытрыманы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:58, 6 чэрвеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапоўнены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:45, 6 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Музы́чны кура́тар]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, уласнае даследаванне, тэкст з самарэкламай неаўтарытэтных асоб. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 31 мая 2026 (+03)
:: Сёння ж артыкул [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=Музыкальный_куратор Музыкальный куратор] хутка выдалены з РуВікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:44, 31 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Не энцыклапедычны артыкул. Выдалена --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 5 чэрвеня 2026 (+03)

== [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03)
: {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03)
:: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул пакінуты. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:19, 3 чэрвеня 2026 (+03)

== [[NGC 894]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:49, 30 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Старонка без карыснага зместу ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:42, 30 мая 2026 (+03)

== [[Арцём Артуравіч Паддубны]] ==
{{Закрыта}}
Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03)

:{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:24, 27 мая 2026 (+03)

== [[Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі]] ==
{{Закрыта}}
Адна з ініцыятыў, якіх туча. Не паказана значнасць. Вікіпедыя — не дошка для рэкламы. Калі б была значнасць і грамадская зацікаўленасць — іншая справа. Тут проста справа стварыць артыкул пра праект. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:15, 18 мая 2026 (+03)
: {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:34, 18 мая 2026 (+03)
:{{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:24, 18 мая 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. З 2020 года да цяперашняга часу — толькі праект аб намерах. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:20, 27 мая 2026 (+03) 

== [[Тымаці Оліфант]] ==
{{Закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне.
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03)
:: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03)
:::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03)
:::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03)
::::{{Зроблена}}, хоць і спазніўся на два дні. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 16:48, 30 красавіка 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапрацаваны. Дзякуй вялікі {{u|Feeleman}}! Застаўлена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:52, 1 мая 2026 (+03)

== [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] ==
{{закрыта}}
Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03)
: Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03)
:Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03)
:::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Крыніцы з’явіліся. ДобрыБрат трошкі яго дапрацаваў. Праблемы ёсць, але яны ўжо не звязаныя з выдаленнем. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:49, 1 мая 2026 (+03)

== [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03)
::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} пуста, няма значнасці асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:55, 27 красавіка 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Вельмі коратка, значнасць не паказана. Дапісваць, здаецца, ніхто не будзе. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:46, 1 мая 2026 (+03) 

== [[Цемраборцы (настольная гульня)]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, значнасці хіба зусім няма, нейкая самастойна выдадзеная гульня ад аматараў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 27 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, пагаджуся, што прадукт даволі спецыфічны, але выдаліўшы гэты артыкул мы страцім інфармацыю аб пэўных фактах, звязаных са станаўленнем беларускага ролевага руху і настолак, якіх і так не так было шмат, і створым у будучыні глебу для чарговых папулісцкіх маніпуляцый а-ля &quot;Мы, кантора ХХХ, першымі выпусцілі бел настольную картачную гульню&quot;. [[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]] ([[Размовы з удзельнікам:Shurix-noise|размовы]]) 14:43, 30 красавіка 2026 (+03)
:: Я ўжо бачу, што ёсць і АК за розныя часы, і нейкія даклады. Яшчэ пазней пагляджу наколькі рэкламнае ўсё, але пакуль выглядае як нешта значнае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:49, 30 красавіка 2026 (+03)
::Абмяркоўвалі [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2023#Цемраборцы (настольная гульня)|ў 2023 годзе і пакінулі]], з таго часу яшчэ дадаліся крыніцы, ненавінавая цікавасць паказана. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 30 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, пагаджуся з аргументацыяй @[[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:40, 30 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}} Крыніцы ёсць + ужо абмяркоўвалася. Не бачу сэнсу кідаць не сметнішча гісторыі хоць і малыя, але свае, беларускія, праекты. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:57, 30 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Гэты артыкул раней выстаўляўся на выдаленне і быў пакінуты. Змен абставін вакол прадмета артыкула ці змен правілаў Вікіпедыі не адбылося. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:49, 1 мая 2026 (+03) 

== [[Парыж — Рубэ]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:26, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Смерць фашызму]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:21, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Vite]] ==
{{закрыта}}
: {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03)

== [[Depo DIY]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03)
::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03)
::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03)
::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03)
::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03)
::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03)
::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03)
::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03)
::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм.
::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы.
::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03)
::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Паказана, што кампанія займае істотнае месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Пакуль што няма кансэнсэнсусу наконт прызнання гэтай галіны як самастойнай у эканоміцы, таму значнасць прадмету артыкула ставіцца пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:53, 25 красавіка 2026 (+03)

== [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] ==
{{закрыта}}
: Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03)
::: Таксама я нядаўна дадаў &quot;значнасць&quot; у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03)
: Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03)
:: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] &quot;Музыка в Кубе&quot; на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае &quot;у межах Вікі&quot;. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03)
::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03)
::: DTF - не [[ВП:АК]], &quot;Музыка в Кубе&quot; - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03)
::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста &quot;Музыкальное королевство&quot;, здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03)
:::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03)
:{{Выдаліць}}, створаны па-за працэдурай аднаўлення выдаленых старонак. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2026 (+03)
::Гэта забаронена? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 10:40, 24 красавіка 2026 (+03)
::: Пажадана ўсё ж такі прытрымлівацца хоць нейкіх [[Вікіпедыя:Выдаленне старонак#Пасля выдалення|правілаў]]. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:53, 24 красавіка 2026 (+03)
::::Не ведаў. Прабачце, але артыкул ўжо адноўлены і асабіста я не бачу відавочных прычын для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:53, 24 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Па-першае, артыкул раней ужо выдаляўся, таму, згодна з працэдурай, спачатку варта было стварыць запыт на [[ВП:АВС]]. Па-другое, каб не разводзіць бюракратыю, на гэты момант артыкул не адпавядае крытэрыям значнасці беларускай Вікіпедыі. Сярод прыведзеных крыніц толькі адна (спасылка на «The Village») адпавядае патрабаванням [[ВП:АК]]. Астатнія матэрыялы не з’яўляюцца аўтарытэтнымі крыніцамі. Такім чынам, значнасці ў межах Вікіпедыі недастаткова. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:12, 25 красавіка 2026 (+03) 

== [[EIZVA]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:16, 17 красавіка 2026 (+03)

== [[Крысціна Віталеўна Лядская]] ==
{{закрыта}}
З дасягненняў покуль чырвоны дыплом і аспірантура. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 8 красавіка 2026 (+03)

:Я не успела ещё дописать статью, не надо делать поспешных выводов. Мне из-за границы не открываются белорусские источники. Приеду в Минск — допишу. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:39, 10 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапоўнены, намінацыя закрыта ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:14, 14 красавіка 2026 (+03)

== [[Фарыс Німр]] ==
{{закрыта}}
Не артыкул, старонка да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:37, 9 красавіка 2026 (+03)
: Спроба заліць туды аўтапераклад незачотная. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:54, 9 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул створаны, вычытаны і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 14 красавіка 2026 (+03)

== Казахі у ==
{{закрыта}}
Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем.
* [[Казахі у Манголіі]]
* [[Казахі у Туркменіі]]
* [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Даволі відавочны [[ВП:МАШПЕР]], які ніхто за гэты час не выправіў. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:33, 14 красавіка 2026 (+03)

== [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] ==
{{Закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03)
::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03)
::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03)
::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03)
::::Але гэта праца удзельнікаў рускай Вікіпедыі. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:36, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Очень жаль. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:39, 5 красавіка 2026 (+03)
{{Канец закрытай секцыі}}
===Вынік===
20:07, 12 красавіка 2026 {{у|J-ka Zadzvinski}} выдаліў старонку Вакол ліхтарнага слупа (гурт). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:44, 13 красавіка 2026 (+03)

== [[Валер Віктаравіч Руселік]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03)
: Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават &quot;зоркай&quot; Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Старонка выдалена ўдзельнікам [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]]. Таму вынік фармальны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:14, 12 красавіка 2026 (+03)

== [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:48, 10 красавіка 2026 (+03)

== [[TDK]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03)
::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам.
::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул выпраўлены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:56, 9 красавіка 2026 (+03)

== [[King Promise]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  15:33, 2 красавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Спасылкі на незалежныя крыніцы нароўні з сайтам творцы пададзены, старока захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 9 красавіка 2026 (+03)

== [[Ruslan Saberov]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:18, 8 сакавіка 2026 (+03)
:: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Ruslan_Saberov неоднократное воссоздание вместо повторного обсуждения]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:11, 11 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 9 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Неаднаразовае аднаўленне замест паўторнага абмеркавання — пастаўлена бестэрміновая ахова ад стварэння. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:53, 1 красавіка 2026 (+03)

== [[Сезон 2022/2023 «Цмокі-Мінск-2»]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:34, 31 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
гэта карэктная перасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:50, 31 сакавіка 2026 (+03)

== [[MakEditor:81-717/714/Чарнавік]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:55, 30 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:04, 30 сакавіка 2026 (+03)

== [[Раавітса (прыпыначны пункт)]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:52, 30 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:00, 30 сакавіка 2026 (+03)

== [[A optima/Чарнавік]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Не артыкул. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:54, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 11:32, 26 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 26 сакавіка 2026 (+03)

== [[Сехемкара II]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} пустая старонка. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:55, 23 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:47, 23 сакавіка 2026 (+03)

== [[Святлана Іванаўна Загнетава]] ==
{{закрыта}}
Відавочна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца. Таксама асоба не настолькі выдатная, каб можна было падцягнуць [[Вікіпедыя:Значнасць асоб #Дадатковыя крытэрыі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:40, 18 сакавіка 2026 (+03)
: У артыкул [[Хлебапякарная прамысловасць Беларусі]] шмат што можна перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:13, 18 сакавіка 2026 (+03)
:Так, усё можна перанесці, згадаць саму Загнетаву. У раздзеле Вядомыя асобы артыкула пра Смаргонь даць яе біяграму, бо літаральна будзе пару сказаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 18 сакавіка 2026 (+03)
:: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 19 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Змест са старонкі вынесены, адміны могуць яе выдаляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 20 сакавіка 2026 (+03) 

== [[:Катэгорыя:Змагары з літвінізмам]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:13, 22 лютага 2026 (+03)
*:Людзі змаюгаюцца з літвінізмам, што прама вынікае з іх біяграфій, у чым уласнае даследаванне? Калі мы дадаем людзей у катэгорыю &quot;Анархісты N-краіны&quot; ці &quot;Антыфашысты N-краіны&quot;, то гэта таксам арыгінальнае даследаванне? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:22, 22 лютага 2026 (+03)
*:: Ты, калега, мабыць таксама шмат з чым і шмат з кім змагаешся. І ў Беларусі ты не адзін такі, але катэгорыі &quot;Змагары з Беларусі&quot; мы не будзем ствараць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:24, 22 лютага 2026 (+03)
*:Няма тут уласнага даследавання, літвінізм сфармуляваны Баранаўскасам, то-бок прынамсі ў нейкай паралельнай рэчаіснасці ён ёсць. На гэта лёгка знайсці аўтарытэтныя крыніцы ў адпаведным артыкуле. Практычна &quot;з'ява&quot; ў гэтай рэальнасці прызнана пагрозай нацыянальнай бяспецы Літвы і з ёю змагаюцца, ёсць заявы ад Дэпартамента бяспекі і іншых ведамстваў. Адпаведна, ёсць змагары. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:10, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: Змагары ёсць, і што з таго вынікае? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:19, 12 сакавіка 2026 (+03)
::: Катэгорыю &quot;Змагары&quot; створым? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03)
::::[[:Катэгорыя:Праціўнікі літвінізму]] або [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:24, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::Нічога не вынікае, проста змагары, як Партос казаў: &quot;я б'юся, бо б'юся&quot;, -- значыць, яны бачаць у гэтым сэнс. Калі &quot;змагары&quot; здаюцца ўжо занятымі, можна &quot;праціўнікі&quot;, рэдкая наогул катэгорыя ў Вікіпедыі, але ёсць [[:fr:Catégorie:Opposant|Catégorie:Opposant]]. Звычайна абмяжоўваецца ўсё прыхільнікамі розных плыняў, але тут здаецца ніяк не абмяжуешся. [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::: Абмяжуешся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:25, 12 сакавіка 2026 (+03)
::::: Не трэба навешваць на сучаснікаў ярлыкоў. Рэдактарам Вікіпедыі не стае для гэтага аўтарытэту. Хай спачатку вырашыць экспертная супольнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:30, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::Здаецца, &quot;крытыкі&quot; якраз тая форма, што прызнаецца як ВП:НПГ [[:en:Category:Writers_of_social_and_political_criticism|Category:Writers of social and political criticism]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:31, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::: Critics of liberalism (1 P) — вось дык напаўненне катэгорыі! Не чытаюць англамоўныя беларускай прэсы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::::Яны іншае чытаюць &lt;bdi&gt;Critics of feminism&lt;/bdi&gt; (2 C, 217 P). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:41, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::::: Critics of artificial intelligence — цэлых 22, на чале з Папам Рымскім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:44, 12 сакавіка 2026 (+03)
::::::::: Наконт непрыняцця фемінізму — харошы прыклад, комплексы ВікіРэдактараў раскрывае красамоўна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:57, 12 сакавіка 2026 (+03)
:::::::::: Змагары з мультыкультуралізмам ёсць, а змагароў з нацыяналізмам няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 12 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ператварыў на [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]] і далучыў да адпаведнай надкатэгорыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:59, 13 сакавіка 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Культурныя спрэчкі]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:20, 22 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Знайшліся інтэрвікі, намінацыю закрыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Дыльнозахон Каттахонова]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:35, 10 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена, дрэнны машынны пераклад, таксама пытанні па значнасці. Можаце нармальна перапісаць у сваёй прасторы імёнаў і паведаміць адміністратарам, калі напішаце нешта адэкватнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:02, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Саунтрэс]] ==
{{закрыта}}
* {{выдаліць}}, значнасць не пераўзыходзіць навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:09, 28 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена па тых жа прычынах, што і чыназес. Значнасці не паказана.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:01, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Чыназес]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:44, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул быў хутка выдалены, значнасць выразна не паказана. Да таго ж, зноскі на Вікіпедыю — гэта вяршыня. Калі нехта захоча аднавіць старонку і будзе паказана выразна значнасць, спачатку перапішыце нармальна на сваёй падстаронцы і потым паведамце адміністратарам.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:59, 12 сакавіка 2026 (+03)

== [[Жан-Луі Гасэ]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 9 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Каб выставіць артыкул да выдалення, трэба зайсці праз закладку ''правіць'' у акенца рэдагавання артыкула, у першым радку паставіць '''&lt;nowiki&gt;{{да выдалення|}}&lt;/nowiki&gt;'''. Працэдура выстаўлення старонкі да выдалення не была выканана, прапанова засталася без рэагавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 9 сакавіка 2026 (+03)

== [[Мачулішчы (аэрадром)]] ==
{{закрыта}}
Большая частка тэкста абаронена аўтарскімі правамі і супадае з тэкстам, размешчаным у выданні «Наша Ніва» (артыкул  «Мачулішчы, Мачулішчы… А што значыць па-беларуску „мачулішча“?»). Не быў прадстаўлены відавочны дазвол ад уладальнікаў матэрыялу на яго свабоднае распаўсюджанне. Як патэнцыйнае парушэнне аўтарскіх правоў прыйдзецца выдаліць інфармацыю, якая слова ў слова супадае з інфармацыяй у гэтым артыкуле. Тое, што застанецца, да артыкула не будзе дацягваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:38, 7 сакавіка 2026 (+03)

:па-першае, я сам і ёсць аўтарам таго тэксту ў НН. па-другое, я цяпер істотна дапоўніў артыкул, ён павялічыўся ў некалькі разоў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:43, 7 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапрацаваны і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:47, 8 сакавіка 2026 (+03)

== [[Янка Тарчэўскі]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, няма значнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:02, 14 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Жахліва аформлена, няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:08, 20 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасці няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:49, 3 сакавіка 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць кансэнсус за выдаленне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:24, 4 сакавіка 2026 (+03)

== [[AniBel]] ==
{{закрыта}}
Аматарская суполка. Распаўсюджванне пірацкага кантэнту. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 7 лютага 2026 (+03)

:Ого, некалькі месяцаў вісеў артыкул і толькі зараз апомніліся. Прам сьмешна з гэтага  [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:57, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, аргументаў дзеля захавання артыкула не бачна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:26, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:06, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Лагодны Цмок]] ==
{{закрыта}}
Значнасць прадмету артыкула пастаўлена пад сумненне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Гэта звесткі не для Вікіпедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 9 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:45, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:05, 16 лютага 2026 (+03)

== [[СонейкаПрадакшн]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:00, 7 лютага 2026 (+03)

:Новы этап у перакладніцкай сферы (дубляваньне і адаптацыя тэксту). Таксама гэтая і ўсе іншыя каманды з'яўляюцца часткай гісторыі і рабілі у той ці іншай ступені ўклад у беларускую культуру. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 22:01, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:22, 8 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:58, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Скрынка (сеціва)]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:56, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, проста старонка ў сеціве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:15, 7 лютага 2026 (+03)
:Таксама трэба выдаліць старонкі пра Анібел і Лагодны Цмок, бо Вікіпедыя — не каталог [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:48, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:56, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Зьнічка (сеціва)]] ==
{{закрыта}}
Проста сайт з пірацкім кантэнтам. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:55, 7 лютага 2026 (+03)

:Anibel і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам, але старонкі пра іх існуюць  [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:47, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:06, 8 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:53, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Bilbo's]] ==
{{закрыта}}
Аматарская суполка. няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:57, 7 лютага 2026 (+03)

:Анібел і Лагодны Цмок таксама аматарскія суполкі, але старонкі пра іх існуюць. Пра значнасьць напісана ў адпаведным разьдзеле. Ініцыятыва з'яўлялася новым этапам у перакладніцкай сферы. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:55, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:23, 8 лютага 2026 (+03)
:&lt;nowiki&gt;{{Супраць}}&lt;/nowiki&gt; 	&lt;nowiki&gt;{{Пакінуць}}&lt;/nowiki&gt; Учора не адразу ўбачыў як гэтыя знакі ставіць. Я адкажу за ўсе артыкулы, якія перанёс учора з іншай беларускай Вікіпедыі. Галоўная значнасьць гэта гісторыя. Усе гэтыя праэкты з'яўляюцца часткай гісторыі. Так, для звычайнай гісторыі (якую сабе людзі ўяўляюць) гэта ня мае каштоўнасьці. Аднак сёньня ё розныя гісторыі, напрыклад: гісторыя навукі, паўсядзёнасьці, мастацтва і г.д. І ўжо для гісторыі аматарскага перакладу гэтыя старонкі прадстаўляюць каштоўнасьць, бо з'яўляюцца крыніцай у дасьледаваньнях. Таксама гэтыя артыкулы даюць зразумець як разьвіваўся аматарскі пераклад, пасьлядоўнасьць падзей. Таксама ўклад у беларускую культуру, новыя падыходы ў аматарскім перакладзе, што зноў жа карысна для гісторыі і дасьледаваньняў.
:Таму ўсе артыкулы пра праэкты варта пакінуць! [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03)
::Мда... штосьці не працуюць гэтыя шаблоны [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03)
::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — вось неяк так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:06, 9 лютага 2026 (+03)
::::Пачытаў, і артыкул мае значнасьць. У публічных крыніцах не напісана (і ня будзе), але значнасьць апісана вышэй, што таксама дазваляецца як значнасьць. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 18:43, 9 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:42, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Кінакіпа]] ==
{{закрыта}}
Няма значнасці, проста сайт з пірацкім кантэнтам. Хоць для беларускай мовы ў сённяшніх умовах гэта і мае пэўную значнасць, але для энцыклапедыі каталог пірацкага відэа — перабор.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:54, 7 лютага 2026 (+03)

:Анібел і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам. Тыя артыкулы таксама варта выдаліць. [[Удзельнік:Bilbo&amp;#39;smanha|Bilbo&amp;#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&amp;#39;smanha|размовы]]) 21:50, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Рэклама сайта с пірацкім кантэнтам. Значасці няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:35, 16 лютага 2026 (+03)

== [[На чатырох Верацеях]] ==
{{закрыта}}
Вікіпедыя — не даведнік для вандроўнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:10, 16 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:32, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Арцём Халяеў]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:28, 14 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
У вызначэнні — толькі тры словы. Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:30, 16 лютага 2026 (+03)

== [[Уладзіслаў Шылюк]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, згодны, што проста быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 5 лютага 2026 (+03)
:: Калега [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]], тут больш істотна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца, то бок асоба ў артыкуле бадай не апісана. А ў прынцыпе мы прафесійных спартоўцаў паважаем, і якасныя артыкулы пра іх у БелВікі могуць існаваць, нават калі людзі й не мелі шматгадовай выбітнай кар'еры. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:30, 5 лютага 2026 (+03)
:::Зразумела, дзякуй. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:23, 6 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:31, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:23, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Леанід Цітоў]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:25, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:22, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Аляксей Сірчанка]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Антон Самсонаў]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:19, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Іван Кухарэнка]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 4 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:27, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:33, 7 лютага 2026 (+03)
:{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:16, 14 лютага 2026 (+03)

== [[Марыя Пархімчык]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:46, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны артыкул без нармальных крыніц.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:05, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Вы лічыце, што сябра Саюзу пісьменьнікаў не можа быць адзначаны ў вікіпэдыі? А калі яе жыцьцяпіс пазначаны на Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменьнікаў? [https://bellit.info/persons/abukhovich-alhjerd.html Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў// Асобы] Ці гэта таксама не значна? :) --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 22:36, 21 студзеня 2026 (+03)
:: Калега [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], сапраўды такі склаўся ў БелВікі звычай, што адной толькі прыналежнасці да пісьменніцкага саюза недастаткова для пацвярджэння энцыклапедычнай значнасці творцы. Тут бы пашукаць рэцэнзій на яе творы ў аўтарытэтных крыніцах ці нейкіх іншых сведчанняў прызнання яе творчасці крытыкай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:48, 21 студзеня 2026 (+03)
{{Выдаліць}} Пагаджуся, што можна выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:50, 28 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Пакуль што энцыклапедычная значнасць не паказана. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:22, 5 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 9 лютага 2026 (+03)

== [[Павел Слюнькін]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 16 студзеня 2026 (+03)
::'''Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:'''
::https://rm.coe.int/report-addressing-the-specific-challenges-faced-by-the-belarusians-in-/1680ab3442 
::https://www.ibanet.org/Belarus-the-human-cost-of-the-crackdown-on-dissent
::https://www.gmfus.org/belarus-change-tracker-seeing-trends-through-news-fog
::https://bct.expert/be/about/
::https://lmc.icds.ee/speaker/pavel-slunkin/
::https://georgiatoday.ge/pavel-slunkin-belarus-lessons-for-georgia/
::https://cepa.org/author/pavel-slunkin/
::https://ecfr.eu/profile/pavel_slunkin/
::https://belinstitute.com/en/news/review-2021-forecast-2022 
::https://ex-press.live/rubrics/politika/2024/06/19/eks-diplomat-pavel-slyunkin-zapad-ne-gotov-idti-na-ustupki-lukashenko-no-ostorozhnichaet-opasayas-ego-sprovocirovat
::https://www.dw.com/ru/jeks-diplomat-zadacha-es-nashhupat-protivorechija-mezhdu-lukashenko-i-putinym/a-59295981
::https://nashaniva.com/ru/328408
::https://pozirk.online/ru/longreads/85750/
::https://newbelarus.vision/artykuly/pavel-slyunkin-ob-izmeneniyax-v-mide-vedomstvo-mozhet-nabirat-luchshix-specialistov/
::https://gazetaby.com/post/slyunkin-esli-svoboda-mnenij-dlya-vas-ne-priemlemy-to-poluchitsya-ne-g/202762/
::https://news.zerkalo.io/life/86489.html
::??? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:47, 19 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}. Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:21, 16 студзеня 2026 (+03)
::Значнасць асоб у Вікіпедыі вызначаецца па наступных крытэрах:
::Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+).
::Асоба зрабіла шырокавядомы ўнёсак, які стаў прызнаным фактам у яе галіне дзейнасці (+).
::Навукоўцы, '''даследнікі''', філосафы (для зручнасці назавем іх «[[навуковы свет]]») даволі ўплывовыя ў навуковым свеце без згадвання іх біяграфій у другасных крыніцах (+). 
::'''На сённяшні дзень беларусаў-экспертаў у замежных аналітычных цэнтрах можна пералічыць па пальцах адной рукі. Не разумею вашую пазіцыю па «нязначнасці».'''  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:28, 19 студзеня 2026 (+03)
::: тут трэба дадаткова паказаць, наколькі гэта асоба ўплывовая ў навуковым свеце; покуль што значнасць даследчыка прамалёўваецца, але не пацвярджаецца. Аднога факту работы ў даследчым цэнтры недастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:46, 21 студзеня 2026 (+03)
::::Эксперт па Беларусі якога цытуюць the New York Times, DW, France24, Atlantic Council, etc падаецца значнай асобай у галіне.
::::: Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+).
::::[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:25, 21 студзеня 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], ты пачтай, што ніжэй напісана вялікімі чырвонымі літарамі пра т.зв. ''Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::: Калі ты не хочаш артыкул пра асобу дапрацаваць, то і гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:38, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::::Сторонка будзе выделеная таму што:
:::::::а) вы паводзіце сябе як хамло
:::::::б) вам не падабаецца персаналія
:::::::? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:58, 21 студзеня 2026 (+03)
:::::::Прашу вас звяртацца да мяне на «вы» і спыніць хамства ў мой бок. Тое, што вы даўні карыстальнік Вікіпкедыі не дае вам аніякага права па-хамску ставіцца да іншых удзельнікаў.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:00, 21 студзеня 2026 (+03)
::::::Мне падаецца, што выдаленне артыкулаў праз суб'ектыўнае меркаванне і стаўленне асобных карыстальнікаў да персаналіяў і аб'ектаў з'яўляецца вандалізмам. Няма ўпэўненнасці, што шантаж удзельнікаў адпавядае духу Википедыі. Чаму вы грубіце замест таго, каб разам дапрацаваць артыкул і зрабіць Вікіпедыю лепш для карыстальнікаў не абазнаных у беларускіх арганізацыях і асобах? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:05, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, не бачна жадаючых палепшыць артыкул, а ў існым выглядзе яго змест не пацвярджае энцыклапедычнай значнасці асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:07, 21 студзеня 2026 (+03)
::Калі ласка, прапануйце катэгорыі для паляпшэння. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:38, 21 студзеня 2026 (+03)
::У артыкуле 10 спасылак на аўтарытэтныя незалежныя крыніцы, якія апісваюць асобу і спасылаюцца на публікацыі даследчыка ў ягонай галіне экспертызы – што, безумоўна, пацвярджае энцыклапедычную значнасць асобы. Я з задавальненнем дадам патрэбныя катэгорыі, але давайце працаваць канструктыўна разам, а не антаганістычна. Дзякуй, калегі. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:42, 21 студзеня 2026 (+03)
{{Выдаліць}} Пагаджуся, што трэба выдаліць  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:43, 28 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:05, 9 лютага 2026 (+03)

== [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:38, 21 студзеня 2026 (+03)
::Дадзены артыкул можа адпавядаць крытэрам значнасці для пісьменнікаў. У правілах вызначана, што значнымі з'яўляюцца &quot;Аўтары … і іншыя прадстаўнікі творчых прафесій  ... твор (або творы) якіх прыцягнулі значную ўвагу крытыкаў.&quot;
::У артыкуле ёсць спасылкі на 5 рэцэнзій профільных навукоўцаў на кнігі Т. Мікушынай: рэлігіязнаўцы і філосафа на кнігі духоўнага зместу, гісторыка на кнігу гістарычнага зместу і г.д.
::На старонцы абмеркавання дадзенага артыкула як на загану ўказвалася на тое, што дадзены артыкул раней выдаляўся ў расійскай вікіпедыі. Аднак у тыя гады, калі ён выдаляўся, яшчэ не было тых крыніц, якія азначаныя ў беларускім артыкуле, або былі адзінкі з іх. Палова крыніц датуецца 2019-2022 гадамі.
::Апроч рэцэнзій навукоўцаў інфармацыя пра Т. Мікушыну ёсць у рэлігіязнаўчай  манаграфіі &quot;Тэасофiя без межаў: мiжкультурныя i мiждысцыплiнарныя перспектывы сучаснага эзатэрычнага руху&quot;, у дакладзе профільнага дзярж. дэпартамента прэм’ер-міністру Францыі пра стан спраў у асяроддзі новых рэлігійных рухаў, у аналітычных артыкулах нацыянальнага інфарм. агенцтва Украіны &quot;УкрІнфарм&quot;, агульнарасійскай газеты &quot;Новыя весткі&quot;. [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:24, 21 студзеня 2026 (+03)
::Таксама ў зносках дадзенага артыкула ёсць інфармацыя, што кнігі гэтага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах (крыніца з назвай &quot;Бiяграфiя Мікушынай Таццяны Мікалаеўны&quot;). [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 12:34, 22 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:32, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не паказана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:03, 21 студзеня 2026 (+03)
:: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], то мо прагаласуйце і наконт гандбалістаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 26 студзеня 2026 (+03)
{{Выдаліць}} Аўтарка тэасофскай макулатуры  [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:10, 28 студзеня 2026 (+03)
: [[Удзельнік:DenisBorum]], у Вікіпедыі маюць існаваць артыкулы пра асоб з экстравагантнымі поглядамі, калі іх меркаванне асветлена ў дастатковым аб'ёме ў аўтарытэтных крыніцах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 28 студзеня 2026 (+03)

: {{Выдаліць}} па [[ВП:БС]], аўтарытэтнасць крыніц сумнеўная. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:35, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Дадаў у артыкул інфармацыю пра тое, што кнігі дадзенага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах. Шырокае распаўсюджанне кніг па краінах свету выяўляецца і ў крыніцах. Рэцэнзіі напісаныя навукоўцамі розных краін: Украіна (Ю. Заўгародны), Германія (B. Seidel-Dreffke), Партугалія (D. Metilka), Расія (А. Салаўёў, М. Скуратоўская). Таксама і аналітычныя матэрыялы: Германія (H. Krämer), Францыя (G. Fenech), Украіна (Укрiнформ), Расія (Книжная Индустрия, Новые Известия).--[[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:00, 5 лютага 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} артыкул напісаны не бездакорна, пра каштоўнасць творчасці таксама можна спрачацца, але найбольш мяне цікавяць крыніцы, дзе я не бачу спасылак на першасныя крыніцы, што ўжо надае ўпэўненасці ў тым, што гэты артыкул на галаву вышэй большасці намінантаў тут, хаця вядома, што частку крыніц можна назваць афіляванай. Як варыянт, можна пакінуць шаблон пра тое, што значнасць асобы ставіцца пад пытанне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Цікавасць з боку навуковага свету дадае значнасці дзейнасці асобы. Старонка захавана, але значнасць аб’екта артыкула ставіцца пад сумненне. Адпаведны шаблон на старонцы захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 6 лютага 2026 (+03)

== [[Губбет Аннет Алексееўна]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 3 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, тэкст нечытальны, ды й значнасці ў персоны няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:44, 3 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана ([[ВП:ЗА]]), біяграфія сучасніка ўвогуле без крыніц ([[ВП:БС]]). --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:41, 5 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}

=== Вынік ===
Машынны пераклад, значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 5 лютага 2026 (+03)

== [[Нізам DRedd]] ==
{{закрыта}}
Значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:08, 22 лістапада 2025 (+03)

:Значымасць асоб у Вікіпедыі не з’яўляецца вынікам аднаразовага згадвання ў СМІ. Паводле прынцыпаў энцыклапедычнай значнасці, яна павінна пацвярджацца шматразовым, незалежным і надзейным асвятленнем у аўтарытэтных крыніцах. У выпадку з Нізамам DRedd гэтая ўмова цалкам выконваецца. Яго дзейнасць асвятлялася неаднаразова і ў розных фарматах:
:публікацыі ў медыя, рецэнзіі на музычныя рэлізы, інтэрв’ю і асобныя матэрыялы пра творчасць.
:Такі аб’ём незалежнай інфармацыі сведчыць пра тое, што Нізам DRedd мае ўстойлівую публічную прысутнасць, а яго праца атрымала заўважную ўвагу з боку розных крыніц, што адпавядае крытэрыям значымасці для артыкулаў пра дзеячоў культуры. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:34, 22 лістапада 2025 (+03)
:: Асоба мае чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу творцаў. Тут не бачна нічога асаблівага, акрамя згадак у медыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 22 лістапада 2025 (+03)
::: Ні ў рускім, ні ў казахскім раздзелах артыкула няма, чаго так? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:40, 22 лістапада 2025 (+03)
::::Паважаны калега, хачу звярнуць увагу, што патрабаванне «асоба павінна істотна вылучацца з агульнага шэрагу творцаў» не з’яўляецца часткай крытэрыяў значнасці ў Вікіпедыі. Гэта суб’ектыўная ацэнка, якая не замацавана ў правілах. Паводле дзеючых палітык — у тым ліку ВП:Значнасць і ВП:Аўтарытэтныя крыніцы — єдыным крытэрыем значнасці для асоб з’яўляецца шматразовае, істотнае і незалежнае асвятленне дзейнасці асобы ў аўтарытэтных крыніцах.
::::У артыкуле гэтая ўмова выконваецца: існуюць
::::- шматразовыя публікацыі,
::::- незалежныя рэцэнзіі,
::::- інтэрв’ю,
::::- асобныя матэрыялы пра творчасць,
::::што сведчыць пра наяўнасць устойлівага, значнага і незалежнага асвятлення, менавіта таго, што патрабуюць правілы.
::::Правілы не прадугледжваюць дадатковага крытэрыя (асаблівай унікальнасці) або (вылучэння з агульнага шэрагу), такая ацэнка можа быць асабістым меркаваннем, але яна не можа замяняць сабой нормы Вікіпедыі. Калі ў Вас ёсць заўвагі да канкрэтных крыніц,  гатовы абмеркаваць і дапоўніць артыкул, але, паводле палітык Вікіпедыі, наяўнасць шматлікіх незалежных і надзейных матэрыялаў ужо пацвярджае энцыклапедычную значнасць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:51, 22 лістапада 2025 (+03)
:У артыкуле, відавочна, можна пачысціць шмат інфармацыі з першасных крыніц, ёсць сцверджанні без крыніц. Але нібы ёсць нейкія другасныя, хоць і выглядаюць досыць слабавата. У любым выпадку, бачу нейкую зацікаўленасць грамадскасці, таму я хутчэй {{супраць}} выдалення. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 22 лістапада 2025 (+03)
::Дзякуй, калега. Я без праблем дапрацую артыкул, прыбяру з яго неадпаведныя першасныя звесткі і забяспечу актуалізацыю інфармацыі ў адпаведнасці з патрабаваннямі Вікіпедыі. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:06, 23 лістапада 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Viktorius001]], назвы сінглаў і альбомаў мусяць быць перакладзены на беларускую мову. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:07, 24 лістапада 2025 (+03)
::Добры дзень, прашу прабачэння, я выправлю. Скажыце, калі ласка, ці можна пісаць арыгінальную назву побач у дужках? Ці патрабуецца толькі беларускамоўны варыянт? [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:38, 24 лістапада 2025 (+03)
:::так, можна, нават трэба. Нават я бы сказаў, што пераклад трэба ў дужкі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:34, 24 лістапада 2025 (+03)
::Усё гатова, калегі. Калі будуць яшчэ пытанні, я гатовы абмеркаваць і дапрацаваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 18:19, 24 лістапада 2025 (+03)
:::Нічога не гатова. Пачысціў вельмі артыкул, вельмі шмат смецця. Цяпер крыху адэкватней выглядае, але, вядома, слаба. Таксама адчуваю, што вы ўсё робіце праз інструменты генератыўнага штучнага інтэлекту. Давайце хаця б тут, у размовах, пазбягайце гэтага, гэта маветон, непрыемна ад такога [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 24 лістапада 2025 (+03)
::::Так, бачу, вы добра пачысцілі, дзякуй, але я проста спрабаваў выстроіць храналогію [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 21:56, 24 лістапада 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц, якія пацвярджаюць значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:47, 25 лістапада 2025 (+03)
::Паважаны калега, грамадскі інтарэс гэты сабджэкт, безумоўна, мае. У абарону артыкула скажу, што я буду весці актуалізацыю ўсіх сваіх артыкулаў і абавязкова буду іх дапоўніваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 20:55, 28 лістапада 2025 (+03)
: [[Удзельнік:Plaga med]], але ж дзе тут мы бачым гэтага рэпера вышэй за 34-ю пазіцыю? Нейкі культ асобы местачковы ў яго, кшталту сябры ў клуб прыйшлі, а так не хадзілі, покуль ён хварэў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 21 студзеня 2026 (+03)
::нельга ігнараваць публікацыі на розных сайтах рознай ступені ангажаванасці. Але пагаджаюся, што слабенька гэта ўсё. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 21 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Можна сказаць, што дзейнасць творчай асобы досыць падрабязна асветлена, але невідавочна, што яна выбіваецца з агульнага шэрагу. Таму значнасць аб’екта артыкула пастаўлена пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:20, 4 лютага 2026 (+03)

== [[Святлана Абдулаева]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:47, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}, фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:42, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Ізноў нейкая значнасць асоба толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:04, 21 студзеня 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], не толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга. Абзац перад вашым пастом перачытайце, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:14, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Наконт значнасці літаратараў лакальны кансэнсус дасягаўся напр. тут, гл. &lt;s&gt;[[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Канстанцін Пятровіч Бадак]]&lt;/s&gt; [[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Кастусь Станіслававіч Турко]] і падобныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:22, 21 студзеня 2026 (+03)
::::Пра што вы? Там партызан. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:03, 21 студзеня 2026 (+03)
:::: ''фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата'', навошта выдуоняцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:10, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Трохі яшчэ дадаў інфы. --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 23:13, 21 студзеня 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], вычытайце артыкул, калі ласка, правапіс трэба прывесці ў норму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:58, 28 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} Дададзена спасылка на сайт СБП
{{Выдаліць}} У такім выглядзе як цяпер (правапіс, непрацоўныя крыніцы, афармленне), я б артыкул выдаліў [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:04, 28 студзеня 2026 (+03)
: З правапісам ёсць нюансы, але не крытычныя, тэкст чытальны. Крыніц хапае, спасылкі працуюць. Афармленне прыкладна як у іншых артыкулаў. Не разумею, дзеля чаго кідацца так адразу ў выдалізм. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:22, 28 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
У артыкуле дзейнасць асобы паказана досыць падрабязна. Як літаратарка друкавалася ў агульнанацыянальных выданнях, як лідарка мясцовай супольнасці фігуравала ў навінах. Для прызнання значнасці ў нашым беларускацэнтрычным праекце гэтага дастаткова. Прастаўлены шаблон аб неабходнасці праверкі арфаграфіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 3 лютага 2026 (+03)

== [[Пашпарт грамадзяніна Паўднёвай Асеціі]] ==
{{закрыта}}
{{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:53, 27 студзеня 2026 (+03)
: Калі ўзяць пад увагу міжмоўную каардынацыю, то гэтыя прадметы маюць значнасць — артыкулы пра іх маюцца ў буйных моўных раздзелах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 27 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03)
::{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03)

== [[Пашпарт грамадзяніна Абхазіі]] ==
{{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:51, 27 студзеня 2026 (+03)
: {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03)
:{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Прадметы і з'явы ў Вікіпедыі прынята паказваць даволі шырока. Таму склаўся кансэнсус, што атрыбуты часткова прызнаных дзяржаў могуць быць тут апісаныя. Старонкі захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:47, 3 лютага 2026 (+03)

== Гандбалісты ==
{{закрыта}}
* [[Алег Тарасевіч]]
* [[Алег Луня]]
* &lt;s&gt;[[Аляксандр Станіслававіч Лукашэвіч]]&lt;/s&gt; — выклікаўся ў зборную Беларусі --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:10, 27 студзеня 2026 (+03)
* [[Багдан Пазняк]]
* [[Мацвей Крэўчык]]
* [[Мікіта Шалешка]]
Гандбалісты гродзенскага клуба [[ГК Кронан Гродна|«Кронан»]], пра якіх у артыкулах сказана толькі, што яны правялі ў камндзе адзін (не чэмпіёнскі) сезон. Агульны крытэрый значнасці не выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:24, 22 студзеня 2026 (+03)
* {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03)
* {{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:54, 28 студзеня 2026 (+03)
* {{выдаліць}} Пустыя артыкулы, акрамя загалоўкаў наогул нічога [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:22, 28 студзеня 2026 (+03)

:{{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Выразны кансэнсус за выдаленне нязначных гульцоў зборнай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:11, 3 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Plaga med]], старонак пра гульцоў нацыянальнай зборнай сярод выдаленых няма. Прыналежнасць да яе можа надаць спартоўцу значнасці безумоўна. І кансэнсус дагэтуль складваўся менавіта так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 лютага 2026 (+03)
::выбачаюся, не так сфармуляваў. Гаворка была пра клуб. Таму Лукашэвіча не кранаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:52, 3 лютага 2026 (+03)

== [[Макар Валынкін]] ==
{{закрыта}}
{{выдаліць}} Не бачу значнасці. Будуць прыводзіць прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца, але гэта далей не кароткі спіс, куды заходзяць творы, якія суддзі прынамсі чытаюць. Пры такім падыходзе і вузкім літаратурным працэсе ў Беларусі, любога аўтара кнігі можна абазначыць значным толькі паводле таго, што ён выдаў кнігу і трапіў у доўгі спіс якой-небудзь прэміі. Я так падазраю, сапраўдным аўтарам артыкула і ёсць сам герой.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:02, 21 студзеня 2026 (+03)

* {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:12, 21 студзеня 2026 (+03)

:Якраз пра ўсіх, хто трапіў у лонг-лісты прэмій з аўтарытэтным журы, хачу артыкул і стварыць, як пра аўтараў, так і пра дызайнераў-ілюстратараў. Калі пра іх будзе дастаткова інфы ў адпаведнасці з [[Вікіпедыя:Значнасць#Агульны_крытэрый_значнасці|агульным крытэрыем значнасці]]. У гэтым выпадку дастаткова як да чалавека, якому 25 гадоў толькі пагатоў. У нас пра спартсменаў наогул толькі вага і пол, проста за факт дасягнення, а тут як па мне поўны спіс патрэбнага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:24, 21 студзеня 2026 (+03)
::Я б спартоўцаў таксама выдаляў, вельмі шкада, што склаўся такі міжмоўны кансэнсус наконт іх. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:59, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Старонкі пра спартоўцаў без энцыклапедычнай значнасці з БелВікі выдаляліся шматразова, часамі і без абмеркавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:08, 21 студзеня 2026 (+03)
::Аўтар артыкула я, гэта з гісторыі ж бачна. У тэксце няма ацэнак, толькі апісальнае апавяданне. Наконт лонг-ліста, ён фарміруецца з шырэйшага спісу, то-бок журы чытае ўсё, што дасылаюць/намінуюць і ў лонг-ліст выбіраюць ўжо ўдзельнікаў на наступны тур (шорт-ліст) выбару. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:31, 21 студзеня 2026 (+03)
::: Пане Максіме, дазволь часамі называць цябе Макарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 21 студзеня 2026 (+03)
:::Нібы я не ведаю выпадкаў, калі просяць стварыць артыкул на ўжо падрыхтаваным загадзя матэрыяле. Але калі твае ўласныя памкненні — то няхай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03)
{{Устрымліваюся}} Малады хлопец, я б даў яму шанец і не спяшаўся б зараз выдаляць артыкул пра яго [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:19, 28 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Дзейнасць асобы апісана ў другасных крыніцах даволі падрабязна, прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца таксама пацвярджае, што асоба выбіваецца з агульнага шэрагу. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 2 лютага 2026 (+03)

== [[Пекла на Венеры]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:50, 2 снежня 2025 (+03)
::Прабачайце канешне, але ў чым вымяраецца значнасць літаратурнага твору?  [[Удзельнік:HK-47|HK-47]] ([[Размовы з удзельнікам:HK-47|размовы]]) 18:55, 2 снежня 2025 (+03)
::: Калі не задумвацца пра значнасць, то можна наствараць артыкулаў пра кожны верш Янкі Купалы і Аляксандра Пушкіна, агульнапрызнаных класікаў беларускай і рускай літаратур, не кажучы нават пра значна менш вядомых аўтараў. Наяўнасць надрукаванага ці апублікаванага ў сеціве верша, апавядання, нават кнігі (цяпер за грошы можна надрукаваць амаль усё, што заўгодна) аўтаматычна не надае значнасць гэтаму твору. Раю паглядзець [[:ru:Википедия:Критерии значимости литературных произведений|тут]] і [[:uk:Вікіпедія:Критерії значущості/Книги|тут]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 19:59, 2 снежня 2025 (+03)
::::трэба на беларускую перакласці :)
::::Можа асобны праект зрабіць па перакладзе такіх старонак, а тое шмат спасылаемся на іншыя моўныя версіі. Ствараецца фальшывае ўражанне, што правілы з іншых вікі аўтаматычна стасуюцца ў беларускай вікі, што не праўда [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:33, 3 снежня 2025 (+03)
::::: [[Удзельнік:Plaga med]], вы падтрымліваеце выдаленне гэтага артыкула праз адсутнасць значнасці, ці не? Маем канкрэтны кейс і маем знайсці кансэнсус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 снежня 2025 (+03)
::::::так, забыў напісаць. Адносна намінацыі, значнасць не паказана, таму калі не будзе выпраўлена на працягу намінацыі — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 снежня 2025 (+03)
: {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 3 снежня 2025 (+03)
* На сайце {{Не перакладзена 5|Лаборатория Фантастики|Лаборатория Фантастики|ru|Лаборатория Фантастики}} рэйтынг твора 7,8 з 10,0; на сайце {{Не перакладзена 5|LiveLib.ru|LiveLib.ru|ru|LiveLib.ru}} — 3,3 з 5,0. ([https://fantlab.ru/work28843] і [https://www.livelib.ru/book/1008522568-ad-na-venere-yurij-brajder-nikolaj-chadovich]) [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 6 снежня 2025 (+03)
** [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]], і як мы маем гэта інтэрпрэтаваць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 6 снежня 2025 (+03)
**:Я не ведаю, наколькі гэтыя агрэгатары аўтарытэтныя, але там ёсць рэцэнзіі, на падставе якіх будуецца гэтая адзнака. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:26, 7 снежня 2025 (+03)
**:: Дык ацаніце аўтарытэтнасць рэцэнзентаў, ці гэта размова дзеля размовы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:32, 7 снежня 2025 (+03)
**:::Я не ведаю, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:43, 7 снежня 2025 (+03)
*:факт наяўнасці ацэнак чытачоў на агрэгатарах не з’яўляецца крытэрыем значнасці [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:41, 7 снежня 2025 (+03)
*::Значнасць літаратурнага твору вымяраецца не самім фактам апублікавання, а тым, што пішуць наконт яго (рэцэнзіі, навуковыя артыкулы і гэтак далей). Пры гэтым водгукі чытачоў значнасць той жа аповесці канешне не паказваюць. Прывяду прыклад твору: «[[Пакахай мяне, салдацік]]» Васіля Быкава, дзе можна бачыць і артыкул (нават не адзін), які тычацца аповесці, і намінацыю на «Рускі Букер». З аповесцю «Пекла на Венеры» усё цяжка. У пошуку я знайшоў артыкул «Повесть Ю. Брайдера и Н. Чадовича «Ад на Венере»: жанровые особенности, конфликт, проблематика», які датаваны 2021 годам, аднак праблема ў тым, што [https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/46204/1/Дробышевская_Повесть.pdf гэта спасылка] не адкрываецца. Таму і дапоўніць не атрымаецца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:47, 7 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Інфармацыя не пацверджана крыніцамі. Адзіная спасылка да тэксту &quot;У першыню апублікавана ў журнале «Парус» у 1988 годзе&quot; не змяшчае пацвярджэнне факта, што гэта было першае апублікаванне. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:23, 28 студзеня 2026 (+03)

== [[Іван Чумачэнка]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:10, 24 кастрычніка 2025 (+03)
::Дзень добры! Ці шмат вы ведаеце беларускіх аўтарак (асабліва жанчын) дзіцячых анімацыйных серыялаў, якія сталі вядомыя на ўвесь свет і дасягнулі такой папулярнасці? Вось вам і “значнасць”. [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2025-30317-95|&amp;#126;2025-30317-95]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2025-30317-95|размова]]) 13:52, 27 кастрычніка 2025 (+03)
::: А нічога, ананіме, што размова ідзе менавіта пра мужчыну, а не акторку Цітову? Як і іншыя ўдзельнікі я не бачу значнасці. [[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2025-30195-20|&amp;#126;2025-30195-20]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2025-30195-20|размова]]) 16:51, 27 кастрычніка 2025 (+03)
: {{Выдаліць}}, значнасці няма [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:59, 27 кастрычніка 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Пра асобу ёсць літаратуразнаўчыя артыкулы ў аўтарытэтных выданнях, вершы яго перакладзены на іншыя мовы, у тым ліку беларускую. Старонка дапоўнена і захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 26 студзеня 2026 (+03)

== [[Баран (хімія)]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Фрагмент, карэктнасць назвы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 20 кастрычніка 2025 (+03)
::Пытанне ў тым, з якой мовы адаптаваць назву гэтых злучэнняў. Калі мы перакладаем з англійскай мовы, то націск усё ж на першы склад: &quot;bOranes&quot;. І, як мне здаецца, такая адаптацыя больш карэктная, чым адаптаваць назву з рускай мовы, у якой націск на другі склад: &quot;борАны&quot;.  Нажаль, хімічная тэрміналогія на беларускай мове занадта кволая, каб дзесьці пашукаць ужо існуючы варыянт артыкулаў пра дадзеныя злучэнні. [[Удзельнік:Tojtooj|Tojtooj]] ([[Размовы з удзельнікам:Tojtooj|размовы]]) 21:13, 23 кастрычніка 2025 (+03)
: У &quot;Слоўніку навучэнца&quot; у арт. &quot;Бор&quot; узгадваюцца ''боравадароды''. Трэба дадаць інфармацыю. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:28, 24 кастрычніка 2025 (+03)
:{{Пакінуць}}, але змяніць загаловак на «Гідрыды бора», тады адпадзе пытанне «О ці А?» [https://old.bigenc.ru/chemistry/text/1878901] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 27 кастрычніка 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул дапрацаваны, перанесены пад новую назву і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:07, 26 студзеня 2026 (+03)

== [[Сцяпаныч]] ==
{{закрыта}}
Значнасць праекта не пацверджана, можна пра яго распавесці ў артыкуле пра стваральнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:13, 11 кастрычніка 2025 (+03)

:перанесці кароткую інфармацыю з белсата ў артыкул пра стваральнікаў. Артыкул — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:58, 11 кастрычніка 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:49, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:07, 21 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}}, беларускі серыял пра паліцыю ніякіх водгукаў не атрымаў, нічога не прападзе, калі гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:10, 22 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не пацверджана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:23, 26 студзеня 2026 (+03)

== [[Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая]] ==
{{закрыта}}
Выдаліць Няма значнасці. Яна не мастачка і не літаратар. Уся інфармацыя зводзіцца толькі да інфармацыі пра бацькоў, мужа і дзяцей, што ёсць у артыкуле [[Аляксандр Ксавер’евіч Друцкі-Любецкі]]. --[[Адмысловае:Contributions/&amp;#126;2025-28448-24|&amp;#126;2025-28448-24]] ([[Размовы з удзельнікам:&amp;#126;2025-28448-24|размова]]) 16:02, 11 кастрычніка 2025 (+03)
: Шаноўны ананім, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9A%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%E2%80%99%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%94%D1%80%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96&amp;diff=5044184&amp;oldid=5037296 хіба лепш] яе партрэтную галерэю змясціць у артыкул пра мужа? Ён жа здэцца тэж не мастак і не літаратар? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 11 кастрычніка 2025 (+03)

* {{пакінуць}}, княгіня, вобраз у мастацтве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:48, 11 кастрычніка 2025 (+03)

Пры падвядзенні вынікаў [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2017|у 2017 годзе]] кансэнсус складваўся на грунце, што ''практыку пісаць асобныя артыкулы пра жонак прадстаўнікоў шляхты, калі яны не маюць асобнай ад мужа/бацькі значнасці, варта прызнаць дэструктыўнай''. Але ў дадзеным выпадку старонка не пра дваранку, а пра арыстакратку. Мяркую, артыкулы пра арыстакратак варта пакідаць нават у выпадку, каоі яны не нашмат перасягаюць слоўнікавыя (адпаведна, агульны крытэрый значнасці не выконваецца). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:16, 11 кастрычніка 2025 (+03)

:крыніц бы дадаць хоць якіх… [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 11 кастрычніка 2025 (+03)
* {{пакінуць}}. Генеалогію можна прасачыць з шаблона ў вонкавых спасылках, там і даты нараджэння-смерці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:24, 16 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Зыходзячы з кансэнсусу наконт дапушчальнасці існавання артыкулаў не адпаведных агульнаму крытэрыю значнасці, калі прадмет артыкула яўна выбіваецца з агульнага шэрагу, можам захаваць артыкулы пра арыстакратаў, нават калі іх тэкст ледзь перасягае слоўнікавае азначэнне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 22 студзеня 2026 (+03)

== [[Старажытная казка (гурт)]] ==
{{закрыта}}
Пацвярджэння значнасці прадмету артыкула не відаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:26, 5 студзеня 2026 (+03)

:Тобто білоруською цю статтю ліпше не перекладати [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 08:04, 6 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:27, 14 студзеня 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Самарэклама. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:08, 19 студзеня 2026 (+03)
::Де тут реклама? Немає там ніякої реклами [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 16:31, 19 студзеня 2026 (+03)
::І тим паче немає самореклами. Я до цього гурту прямого відношення не маю, максимум лише цікавлюся їх творчістю. [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 15:34, 20 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:57, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва]] ==
{{закрыта}}
Не бачна дзейнасці гэтага гуртка, значнасць прадмета артыкула адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:15, 13 студзеня 2026 (+03)

:так, пакуль што значнасць не вырысоўваецца, {{выдаліць}}. Як будзе нешта там адбывацца, зробіцца нармальны артыкул ад пачатку [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:16, 13 студзеня 2026 (+03)
:{{выдаліць}} Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:22, 16 студзеня 2026 (+03)
:{{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:07, 19 студзеня 2026 (+03)
::Агульны крытэрый значнасці – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Наколькі бачу, у крытэрах значнасці няма параметра «не падабаецца асобным удзельнікам» таму што «не бачна дзейнасці гэтага гуртка» ([https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%90%D0%9A%D0%97&amp;redirect=no ВП:АКЗ]).''' 
::Калі ласка, прытрымлівайцеся правілаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:33, 19 студзеня 2026 (+03)
:Не згодны, крытэр значнасці прадмета не ацэньваецца па суб'ектыўным незадавальненні дзейнасцю. 
:'''Прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:'''
:https://racyja.com/by/palityka/valer-kavaleuski-pra-ahenctva-euraatlantycnaha-supracounictva/
:https://nashaniva.com/348357 
:https://pozirk.online/be/news/98626/
:https://tsikhanouskaya.org/be/event/meeting-of-the-alliance-of-parliamentary-groups-for-democratic-belarus 
:https://euroradio.fm/pakarac-lukashenku-ci-pachue-tramp-prosbu-cikhanouskay-efir [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:38, 19 студзеня 2026 (+03)
:: ''Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу''. А гэта ініцыятыва местачковая, новая, малапрыкметная, і цікавасць да яе покуль не выбіваецца за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 19 студзеня 2026 (+03)
:::Я паўтаруся, калі ласка, выконвайце правілы, якія '''''&lt;u&gt;агульныя для ўсіх&lt;/u&gt;''''' – незалежна ад вашага персанальнага стаўлення да асобаў ці арганізацыі. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]].''' У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці.  [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:05, 20 студзеня 2026 (+03)
:::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], паўтарацца не трэба, але варта перачытаць мой допіс абзацам вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:53, 20 студзеня 2026 (+03)
::::: І таксама вашая гульня са шрыфтамі, гэта абы-што, бо Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных тут — [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 20 студзеня 2026 (+03)
::::::Я паўтаруся ў трэці раз, бо два было мала. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:35, 20 студзеня 2026 (+03)
::::::: Гэта не прадмет для апісання ў энцыклапедыі. Старонка мае быць выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 20 студзеня 2026 (+03)
::::::::Чацвёрты раз: агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. 
::::::::Аргументуйце сваю пазіцыю. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:09, 20 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць не паказана. Акрамя заявы пра стварэнне арганізацыі і трох асоб, якія ўвайшлі ў яе склад, у артыкуле нічога няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:29, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[Вярыгі]] ==
{{закрыта}}
: {{Выдаліць}} Прапаную перанесці ў Вікі-слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:28, 19 студзеня 2026 (+03)
::Добрая ідэя, дзякуй. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 20:04, 19 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул выдалены. У Вікіслоўніку створана адпаведная старонка. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:14, 21 студзеня 2026 (+03)

:Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:34, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:CTV-Belarus-radio-amateurs-treason-case-collage-Krasko-EW1AEH-Repiecij-EW1ABT.jpg]] ==
{{закрыта}}
Несвабодны файл, які нельга грузіць для «добрасумленнага выкарыстання».--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:31, 16 студзеня 2026 (+03)
*{{Выдаліць}} . [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:03, 18 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Несвабодны файл выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:50, 21 студзеня 2026 (+03)

== [[Аркадзь Люксембург]] ==
{{закрыта}}
Аўтаматычны пераклад. Прасцей выдаліць і стварыць наноў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 00:02, 23 жніўня 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:11, 1 верасня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Артыкул шматразова рэдагаваўся, у тым ліку цягам намінацыі, арфаграфія засталася вельмі слабая, але сэнс тэксту зразумелы. Закладаючы добрыя намеры рэдактараў артыкула, старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:14, 20 студзеня 2026 (+03)

== [[Саша, что ты несёшь?!]] ==
{{закрыта}}
Звычайны расійскі юцьюб-канал. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:21, 12 студзеня 2026 (+03)

:Гэта youTube-праект беларускага медыя reform.news. Паводле маніторынга ''[[Information Policy]]'', канал «Саша, что ты несёшь?!» у 2025 годзе ўвайшоў у топ‑10 стрымаў беларускага YouTube па колькасці праглядаў. За адзін месяц праект набраў сотні тысяч праглядаў, дзясяткі тысяч лайкаў і вялікую актыўнасць каментароў, што сведчыць пра значны інтарэс аўдыторыі. 
:https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/ [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:43, 12 студзеня 2026 (+03)
::Давайце цяпер пра ўсе расійскія юцьюб-каналы ствараць артыкулы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:01, 13 студзеня 2026 (+03)
:{{пакінуць}}, як для беларускіх медыя, то значнае шоў, а з такім фарматам хіба адзінае, але са стылем папрацаваць і не такой бязлітаснай вікіфікацыю зрабіць, у яго вынесці інфу пра гэтае шоў з артыкула пра СЧТН. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:11, 13 студзеня 2026 (+03)
: Чаму расійскі? Беларускі. Ну мова руская, так, але ж гэта не крытэрый. Трэба глядзець на крыніцы, каб вызначыць значнасць. Мала, канешне, але нешта ёсць. Артыкул мае права на існаванне. Калі нехта захоча дапоўніць: [https://baj.media/be/svetlana-tihanovskaja-ja-smotrju-sasha-chto-ty-nesesh-mne-ochen-nravitsja/], [https://ijnet.org/ru/story/%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%BA-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B], [https://nashaniva.com/ru/378537], [https://ru.belsat.eu/80770013/pervaya-ugolovka-za-repost-i-psihushka-za-oskorblenie-lukashenko-hronika-repressij]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:25, 13 студзеня 2026 (+03)
:Артыкул яўна напісаны больш чым цалкам з дапамогай ШІ. Пры тым ёсць месцы, якія выглядаюць як неверагодныя, і не маюць пацвярджэння крыніцамі, запрошаны госць Пятрухін, бо Пятрухіна Паўлючэнка і Атрошчанкаў хуясосяць з выпуску ў выпуск. Тут не пытанне значнасці, а проста машынны твор. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:34, 13 студзеня 2026 (+03)
::Але ізноў жа гэта ніхто не будзе перапісваць. Крыху здзіўляюць аргументы «можна перапісаць, таму пакідаем», пры тым што перапісваць ніхто не будзе. Мяркую, дзесьці ў правілах выдалення трэба прапісаць тое, што для пакідання артыкула яго спачатку трэба перапісаць, але потым ужо выказвацца аб тым, што яго можна пакінкуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:58, 14 студзеня 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]] ўжо вынік падвёў, артыкул больш не прапануецца да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:02, 15 студзеня 2026 (+03)
::::Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:06, 15 студзеня 2026 (+03)
:::::@[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] Пятрухін так і застаецца сярод гасцей праграмы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:01, 16 студзеня 2026 (+03)
::::: Шаблон нельга выдаляць пакуль трывае абмеркаванне. Трэба пачакаць на вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:08, 18 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Я трохі паглыбіўся ў артыкул і вырашыў яго дапрацаваць. Пачысціў тэкст ад ШІ, і вось што мы маем: дзве крыніцы ад «Рэформу» з аўтабіяграфічнай інфармацыяй пра праект, звесткі пра тое, што яны ўвайшлі ў топ-10 стрымаў (нават без апісання праекта, гэта проста маніторынг), і дзве крыніцы пра ўключэнне ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў (усё ў кантэксце самога «Рэформу»). Вядома, уключэнне ў спіс дадае значнасці, але без іншых [[ВП:АК]], дзе апісваўся б сам праект — яны не гуляюць такой значнай ролі (усё ж у гэтых спісах ужо сотні ці тысячы медыяпраектаў). У рэшце рэшт засталося чатыры сказы інфармацыі. Пакуль яна перанесена ў артыкул [[Reformation]]. Раю зноў стварыць асобную старонку пра праект, калі з’явяцца крыніцы з апісаннем яго працы, тэм або крытыкай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03)

:Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:48, 19 студзеня 2026 (+03)

== [[Don’t dance!]] ==
{{закрыта}}
Перанёс з хуткага, бо пытанне да значнасці. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:11, 7 студзеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}}, значнасці не відаць зусім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:23, 7 студзеня 2026 (+03)
: {{выдаліць}} адсутнасць значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:26, 14 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць кансэнсус за выдаленне. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:04, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:Uladzislava Lucevič.jpg]] ==
{{закрыта}}
Не выкарыстоўваецца. Заменены свабодным файлам.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:37, 14 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:01, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:Аляксей Нічыпаравіч Карпюк.png]] ==
{{закрыта}}
Не выкарыстоўваецца. Заменены больш прыдатным здымкам, дзе відаць твар асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:35, 14 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:00, 16 студзеня 2026 (+03)

== [[Міхаіл Федасеевіч Луцэнка]] ==
{{закрыта}}
Відавочна, мільёны герояў варты памяці ўсе разам і паасобку, але тут проста парушаецца правіла «[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — '''не мемарыялы''']]». Прынамсі цяпер не раскрыта значнасць асобы (гл. [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]]. Такім чынам, можна будзе стварыць 7 млн артыкулаў, а можа і 20+ млн, а не гэта задача Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:20, 11 студзеня 2026 (+03)
: Гісторыю жыцця і гібелі лётчыка можна змясціць у артыкул [[Параслішча]], там ужо створаны раздзел пра памятныя мясціны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:51, 11 студзеня 2026 (+03)
:: Калі значнасць асобы не будзе паказана, артыкул будзе выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:26, 11 студзеня 2026 (+03)
::падтрымліваю прапанову перанесці інфармацыю ў артыкул пра населены пункт [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:20, 13 студзеня 2026 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Інфармацыя пра асобу перанесена ў артыкул [[Параслішча]], у раздзел пра помнік. Старонка пра асобы ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 13 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:604729180 25404301542530606 2996882043193254815 n.jpg]] ==
{{закрыта}}
Несвабодны файл. Выява чалавека ёсць сярод свабодных. Аўтару навучыцца нармальна называць файлы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03)

== [[:Файл:6d5fbb733faf664235f203bde044368f.jpg]] ==
{{закрыта}}
Несвабодны файл, у якога ёсць вольная замена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03)
{{Закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03)

== [[Міхаіл Уладзіміравіч Шчукін]] ==
{{закрыта}}
: Значнасць асобы не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:57, 28 лістапада 2025 (+03)
: {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не мемарыял. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:51, 2 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:12, 6 студзеня 2026 (+03)

== [[Сяргей Усцінаў]] ==
{{закрыта}}
Значнасць асобы пад сумневам. Артыкул абсалютна неэнцыклапедычны, нейкая поўная храналогія жыцця, а не артыкул энцыклапедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:09, 8 кастрычніка 2025 (+03)
* {{Пакінуць}}, агульны крытэрый значнасці выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 8 кастрычніка 2025 (+03)
*:Які менавіта? У такім выглядзе артыкул у Вікіпедыі існаваць не можа, калі вы не збіраецеся яго перапісаць — яго трэба выдаліць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:24, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::: ''агульны крытэрый значнасці'' — ён адзін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:32, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::Які? Дык выпраўляць збіраецеся? Мне падаецца, пісала нейрасетка. Там трэба пераправяраць кожны факт. Чытаем: «заснавальнік праваабарончай арганізацыі «Прававая ініцыятыва».», потым чытаем біяграфію «Праваабарончую дзейнасць пачаў у 2005 годзе, уступіўшы ў праваабарончую арганізацыю «Прававая ініцыятыва»». Гэта як? Напісана, што арганізацыя заснавана ў 1996 годзе. Мяркую, асоба дзесьці тады ў школу хадзіла. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:53, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::: Не трэба ўжываць ментарскі тон у размовах, правіць артыкул не буду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:55, 8 кастрычніка 2025 (+03)
::::::Я зразумеў, на вашую думку варта пакідаць любы набор літар пад выглядам артыкула, калі на вашую думку ён адпавядае «крытэрыям». [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 8 кастрычніка 2025 (+03)
:якая асоба пад сумневам? Лепей дапамажыце напісаць правільна.
:А не ставіць пад сумнеў &quot;значаць асобы&quot;. [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 18:29, 8 кастрычніка 2025 (+03)
:Прынамсі прызнанне ў сваёй &quot;галіне&quot; ёсць, староннія крыніцы ёсць, дастаткова поўнае апісанне жыцця і дзейнасці ёсць, то-бок асноўнаму крытэрыю: &quot;Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў надзейных другасных крыніцах, незалежных ад яе&quot;, -- і праўда адпавядае. Напісана таксама нармальна, хаця заўсёды можна лепей. Па мне, было б добра дадаць крыніц не з праваабарончай галіны, недзе ж пра яго пісалі напэўна не калегі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:51, 8 кастрычніка 2025 (+03)
:{{Пакінуць}} Вядомы праваабаронца, значная асоба. Калі ў артыкуле памылкі, то трэба выправіць, а не выдаляць артыкул. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:37, 31 кастрычніка 2025 (+03)
::Месяц прайшоў, а вы так і не выправілі. Навошта тады пакідаць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:47, 3 снежня 2025 (+03)
{{закрыта-канец}}
=== Вынік ===
[[Вікіпедыя:Значнасць #Значнасць датычыцца тэм артыкулаў, а не іх зместу]]. Агульны крытэрый значнасці выковаецца. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 5 студзеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>bspjjkj7aj2kbvjrjywpdbs5ftrtfng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Светлагорскі раённы выканаўчы камітэт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>798758</id>
    <revision>
      <id>5166083</id>
      <parentid>5082579</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6646" sha1="7v7m1aebfa6ynyi8oc6bfcsto5niwey" xml:space="preserve">{{Орган выканаўчай улады
|назва               = Светлагорскі раённы выканаўчы камітэт
|скарачэнне          = 
|арыгінальная назва  = 
|арыгінальная назва1 =
|арыгінальная назва2 =
|краіна              = Рэспубліка Беларусь
|друк                =
|шырыня пячаткі      =
|подпіс пячаткі      =
|выява               = 
|шырыня выявы        = 
|подпіс выявы        = 
|эмблема             = 
|шырыня эмблемы      =
|подпіс эмблемы      = 
|дата стварэння      = 
|папярэднік1         = 
|папярэднік2         = 
|папярэднік3         = 
|дата скасавання     =
|пераемнік           =
|падпарадкаванне     = [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт]]
|штаб-кватэра        = 247439, [[Гомельская вобласць]], г. [[Светлагорск]], [[Цэнтральная плошча (Светлагорск)|пл. Цэнтральная]], 1&lt;ref name=&quot;structure&quot;&gt;{{cite web|url=https://svetlogorsk.gov.by/ru/pages/gov/struktura-rik/|title=Структура Светлогорского районного исполнительного комитета|publisher=Светлогорский районный исполнительный комитет|accessdate=2026-01-16|lang=ru|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|region_code         = BY
|бюджэт              =
|імя міністра1       =
|функцыя міністра1   =
|імя міністра2       =
|функцыя міністра2   =
|імя главы1          = [[Дзмітрый Анатолевіч Шабетнік]]
|пасада главы1       = [[Старшыня Светлагорскага раённага выканаўчага камітэта|Старшыня]]
|імя главы2          =
|пасада главы2       =
|вышэйстаячае ведамства =
|падведамны орган1   =  
|падведамны орган2   =
|дакумент1           = 
|сайт                = [https://svetlogorsk.gov.by/ svetlogorsk.gov.by]
|раздзел заўваг =
|карта =
|шырыня карты =
|подпіс карты =
}}

'''Светлагорскі раённы выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Светлагорскі раённы Савет дэпутатаў|Светлагорскаму раённаму Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]&lt;/ref&gt;. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак райвыканкама размешчаны ў цэнтры [[Светлагорск|Светлагорска]], на [[Цэнтральная плошча (Светлагорск)|Цэнтральнай плошчы]], 1&lt;ref name=&quot;structure&quot;/&gt;.

== Структура ==
У структуру Светлагорскага раённага выканаўчага камітэта ўваходзяць&lt;ref name=&quot;structure&quot;/&gt;:
* Упраўленне справамі;
* Упраўленне сельскай гаспадаркі і харчавання;
* Упраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне;
* Фінансавы аддзел;
* Юрыдычны аддзел;
* Аддзел адукацыі;
* Аддзел спорту;
* Аддзел культуры;
* Аддзел гандлю і паслуг;
* Аддзел архітэктуры і будаўніцтва;
* Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС);
* Аддзел эканомікі;
* Аддзел землеўпарадкавання;
* Аддзел жыллёва-камунальнай гаспадаркі;
* Аддзел па працы са зваротамі грамадзян і юрыдычных асоб;
* Аддзел арганізацыйна-кадравай работы;
* Аддзел ідэалагічнай работы і па справах моладзі;
* [[Светлагорскі раённы аддзел унутраных спраў|Раённы аддзел унутраных спраў]];
* Камісія па справах непаўналетніх;
* Служба «адно акно».

== Старшыні ==
* з 12 снежня 2022 — [[Дзмітрый Анатолевіч Шабетнік]]&lt;ref name=&quot;pres2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://president.gov.by/ru/events/rassmotrenie-kadrovyh-voprosov-1670834649|title=Рассмотрение кадровых вопросов|publisher=Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|date=2022-12-12|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{афіцыйны сайт|https://svetlogorsk.gov.by|Светлагорскага раённага выканаўчага камітэта}}

{{Выканаўчыя камітэты Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Арганізацыі Светлагорска]]
[[Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Гомельскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Светлагорскі раён]]</text>
      <sha1>7v7m1aebfa6ynyi8oc6bfcsto5niwey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Святлана Абдулаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>799351</id>
    <revision>
      <id>5166131</id>
      <parentid>5131225</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T02:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3696" sha1="kuk1lt6v7iz5fvi46q0mo9hh5gzsadx" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Абдулаева}}
{{пісьменніца}}

'''Святлана Іосіфаўна Абдулаева''' (дзяв. ''Юшкевіч'', {{ДН|23|12|1964}}, в. [[Ашмянцы (Шчучынскі раён)|Ашмянцы]], [[Шчучынскі раён]]) — беларуская [[паэт]]ка, сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]].

== Жыццяпіс ==
Скончыла Гродзенскую музычную школу. Працуе ў Навагрудскай дзіцячай школе мастацтваў. Друкавацца пачала ў 1985 годзе. Вершы з’яўляліся ў часопісах «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», «[[Алеся (часопіс)|Алеся]]», «[[Гаспадыня (часопіс)|Гаспадыня]]», «Книжный калейдоскоп», у газетах «[[ЛіМ]]», «[[Настаўніцкая газета]]», «[[Гродзенская праўда]]». Піша на беларускай і рускай мовах. Уваходзіць ў склад Саюза беларускіх пісьменнікаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://lit-bel.org/friends/a/Abdulaeva-Svyatlana-osfana-4551/|title=Абдулаева Святлана Іосіфаўна|website=lit-bel.org|access-date=2026-01-21}}&lt;/ref&gt; У 2018 годзе абраная кіраўніком Наваградзкай арганізацыі [[ТБМ]]&lt;ref&gt;[https://pdf.kamunikat.org/download.php%3Fitem%3D46673-1.pdf&amp;ved=2ahUKEwig_L7Wtp2SAxWx9rsIHaqMHys4FBAWegQIJBAB&amp;usg=AOvVaw2Tn6FgqhTlCTOPHNYt7lt7 Новы кіраўнік Наваградзкай арганізацыі ТБМ]{{Недаступная спасылка}}, Наша слова, 24-01-2018&lt;/ref&gt;.

Многія вершы паэткі пакладзены самадзейнымі кампазітарамі на музыку. Займалася выпускам навагрудскага літаратурнага альманаху «Стольны град».&lt;ref&gt;[https://www.nslowa.by/2022/04/27/vyjshau-z-druku-navagradski-litaraturny-almanah-stolny-grad-2/ Выйшаў з друку наваградскі літаратурны альманах «Стольны град» № 2], [[Наша слова (1990)|Наша слова]], 27 красавіка 2022&lt;/ref&gt;

== Творчасць ==
Аўтарка зборнікаў паэзіі:
* 2011 — «Музыка дажджу» (Мінск)
* 2012 — «Тайна времени» (Мінск)
* 2017 — «В преддверии любви» (Мінск)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://bellit.info/persons/abdulajeva-svjatlana.html bellit.info: Абдулаева Святлана] — праект [[Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў|Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменнікаў]]
* [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2011-50.pdf Падборка вершаў у ЛіМ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240318052106/https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2011-50.pdf |date=18 сакавіка 2024 }}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Абдулаева Святлана}}
[[Катэгорыя:нарадзіліся ў Шчучынскім раёне]]
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі]]</text>
      <sha1>kuk1lt6v7iz5fvi46q0mo9hh5gzsadx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Святлана Дзмітрыеўна Воцінава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>803736</id>
    <revision>
      <id>5166257</id>
      <parentid>5111880</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Autumndancer перанёс старонку [[Святлана Воцінава]] у [[Святлана Дзмітрыеўна Воцінава]]</comment>
      <origin>5111880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14828" sha1="mm698882gmd6gw4dngiyijompnra2dw" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Святлана Дзмітрыеўна Воцінава''', да лістапада 2016 — '''Дзянісава''' ({{ВДП}}) — беларуская журналістка, літаратарка, даследчык творчасці [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшкі]] і гісторыі беларускай медыцыны XIX—XX стагоддзяў, паводле адукацыі біёлаг.

== Біяграфія ==
[[Файл:Sviatlana-vocinava.jpg|міні]]
Нарадзілася 30 снежня 1972 года ў Гродне ў сям’і студэнтаў [[Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут|Гродзенскага сельскагаспадарчага інстытута]]. Дзяцінства прайшло ў [[Капыльскі раён|Капыльскім]] (вёскі [[Старыца (Капыльскі раён)|Старыца]] і [[Бабоўня]]) і [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім]] (вёскі [[Скірмантава]] і [[Баравое (Дзяржынскі раён)|Баравое]]) раёнах [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Да школы выхоўвалася ў вёсцы Старыца бабуляй Дзянісавай Людмілай Уладзіміраўнай — настаўніцай пачатковых класаў, якая навучыла чытаць і пісаць.

З 1979 па 1989 гады вучылася ў Скірмантаўскай СШ, Лоцвінскай і Бабаўнянскай пачатковых школах, Старыцкай СШ, Лясноўскай СШ (Капыльскі раён), Бараўской СШ і СШ № 3 [[Дзяржынск]]а (цяпер гімназія), якую скончыла з Залатым медалём.

У школьныя гады аднолькава актыўна цікавілася літаратурай, біялогіяй і астраноміяй. У старэйшых класах рыхтавалася да паступлення на факультэт журналістыкі МДУ імя Ламаносава, займалася там на завочных падрыхтоўчых курсах для школьнікаў, друкавалася ў раённай і абласной прэсе, але аддала дакументы ў [[Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут]] (цяпер БДМУ).

Пасля няўдачы з паступленнем у Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (цяпер БДМУ) паступіла ў Мінскае медыцынскае вучылішча № 2 (цяпер [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі каледж]]) на аддзяленне «Сястрынская справа», якое скончыла ў 1991 годзе з кваліфікацыяй «Медыцынская сястра» з адзнакай.

Пасля другой няўдалай спробы паступлення ў МДМІ, у 1991—1999 гадах працавала ў Рэспубліканскай клінічнай стаматалагічнай паліклініцы (цяпер [[Рэспубліканскі клінічны стаматалагічны цэнтр]] — Універсітэцкая клініка).

У 1995 годзе паступіла на біялагічны факультэт БДУ (спецыялізацыя — Фізіялогія чалавека і жывёл), які скончыла ў 2000 годзе з кваліфікацыяй «Біёлаг. Выкладчык біялогіі і хіміі», атрымаўшы дыплом з адзнакай.

У 1999 годзе, за год да заканчэння ўніверсітэта, перайшла на працу ў [[Інстытут фізіялогіі НАН Беларусі]], у лабараторыю рэгуляторных бялкоў і пептыдаў. Выканала там дыпломную працу «Уплыў псіхастымулятараў і транквілізатараў на пратэалітычную актыўнасць субклетачных фракцый вялікіх паўшар’яў пацукоў». У 2002 годзе па прычыне несупадзення поглядаў на навуку з рэальным станам спраў звольнілася. Працавала медыцынскай сястрой у прыватным стаматалагічным цэнтры да 2006 года.

З 2003 года рэгулярна друкавалася ў часопісах «Салон красоты», «Все сразу», «ЖЖ. Женский журнал» — пісала на тэмы здароўя, прыгажосці, псіхалогіі, кулінарыі, выхавання дзяцей, гісторыі [[брэнд]]аў і інш., а таксама рэкламныя тэксты.

З пачатку 2008 да пачатку 2012 гадоў — намесніца галоўнага рэдактара ў рэдакцыі беларускага часопіса «ЖЖ. Женский журнал». З яе ініцыятывы ў гэты час там з’явіліся рэгулярныя публікацыі на беларускай мове: рубрыка «Архіў», якая да таго існавала па-руску, беларускамоўныя інтэрв’ю з дзеячамі нацыянальнай культуры, агляды беларускіх кніг.

У 2011—2014 гадах супрацоўнічала з радыё «Беларусь»: рыхтавала і вяла выпускі «Музейныя таямніцы», «Беларусь ад А да Я», рабіла аўтарскія праграмы «Materia medica» і «У сваёй талерцы».

З 11 студзеня 2012 да 2 лютага 2021 — галоўны рэдактар часопіса «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», у 2015—2017 адначасова выконвала абавязкі галоўнага рэдактара часопіса «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]»&lt;ref&gt;У «Маладосцi» новый редактор и новые планы // Советская Белоруссия. — 16 февраля 2012 года.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|lang=|url=https://www.sb.by/articles/maladosts-stalee-ne-stareyuchy.html|title=“Маладосць” сталее, не старэючы|author=Іван Ждановіч|first=|last=|website=www.sb.by|date=2013-05-03|access-date=2026-03-11}}&lt;/ref&gt;. Працягвала супрацоўніцтва з «глянцавым друкам»: пісала артыкулы па гісторыі Беларусі ў рубрыку «Архіў» часопіса «ЖЖ. Женский журнал», у рубрыку «Легенда» часопіса «Город женщин», рабіла для гэтых выданняў агляды новых беларускіх кніг. Пісала ў рубрыку «Здоровье».

У газеце «[[Звязда (газета)|Звязда]]» мела аўтарскія рубрыкі «Падарожнік», «Лісты да Жылібера» і «Нататнік Яго жонкі».

На працягу многіх гадоў з’яўлялася старшынёй і членам журы шматлікіх літаратурных конкурсаў, ад рэгіянальных да рэспубліканскіх. У 2018—2020 гг. па прапанове [[Ігар Запрудскі|Ігара Запрудскага]] была суарганізатарам конкурсаў біяграфічных твораў «Слаўная кампанія: рэANIMAцыя», прысвечаных беларускім пісьменнікам ХІХ стагоддзя, па выніках якіх былі выдадзены два зборнікі мастацкіх біяграфій.

У 2021—2024 гг. працавала адказным сакратаром навукова-практычнага і інфармацыйна-метадычнага часопіса «[[Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні]]».

З 2024 года — рэдактар часопіса «1000 советов» у выдавецкім доме «ЮНИЛАЙН-БЕЛ».

Аўтар мноства публікацый па медыцыне, гісторыі, літаратуры, вандроўках па Беларусі і інш.

Актыўна супрацоўнічае з часопісам «Стоматолог». Штогод працуе ў якасці карэспандэнта на пляцоўках міжнародных стаматалагічных форумаў. Аўтар кнігі «Брекеты. Равнение на улыбку».

Пастаянны шматгадовы аўтар артыкулаў па гісторыі медыцыны для газеты «Медицинский вестник».

Даследуе жыццё і творчасць [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшкі]]. Аўтар мноства навукова-папулярных і навуковых публікацый па гэтай тэме ў часопісах і зборніках канферэнцый. Праводзіла асобныя лекцыі і серыі лекцый: «Сны самотнага дзьмухаўца» (па біяграфіі Элізы Ажэшкі), «Пасля буры» (пра цыкл навел «[[Gloria victis (зборнік)|Gloria victis]]»), «Эліза Ажэшка і Новы год», «Эліза Ажэшка і Францішак Багушэвіч».

== Сям’я ==

Мае трох сыноў.

== Асноўныя публікацыі ==

Аўтар прадмовы да кнігі: Ажэшка Э. Над Нёманам: раман; Gloria victis: навелы / Эліза Ажэшка; пер. з пол. мовы Анатоля Бутэвіча; прадм. Святланы Воцінавай; навук. рэд. Іван Саверчанка. — Мінск: Беларуская навука, 2020. — 2020. — 829 с. — «Беларускі кнігазбор».

Пераклала з польскай мовы на беларускую раман Элізы Ажэшкі «Дзікунка» («Два полюсы»), Элізы Ажэшкі і Тадэвуша Гарбоўскага «Ad astra». Пераклады выйшлі кнігамі:

* Ажэшка Э. Дзікунка: раман XIX стагоддзя і як яго сёння чытаць / Эліза Ажэшка; пер. з польск., камент., уступ Святланы Воцінавай. Мінск : Галіяфы, 2021. 466 с.
* Ажэшка Э., Гарбоўскі Т. Ad astra: празаічная паэма ў лістах / Пераклад, прадмова і пасляслоўе С. Воцінавай, — Warszawa: Czabor Publishing, 2025.

Пераклала з рускай на беларускую раман Чынгіза Айтматава «Когда падают горы. Вечная невеста» (апублікаваны ў часопісе «Маладосць», № 8—12 за 2018 г.)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://by.mir24.tv/news/16338922/svetlana-votinova-rabota-nad-perevodom-knigi-aitmatova-zahvatyvayushchee-zanyatie-eksklyuziv|title=Светлана Вотинова: Перевод произведений Айтматова – захватывающее занятие. ЭКСКЛЮЗИВ|website=МИР 24|date=2025-03-07|access-date=2026-03-11}}&lt;/ref&gt;.

=== Кнігі ===

==== Уласнага аўтарства ====

* Воцінава, С. Д. [[Юрый Міхайлавіч Астроўскі|Астроўскі]]. Сонечны круг: [біяграфія беларускага біяхіміка] / Святлана Воцінава. — Мінск : Цымбераў Р. М., 2025. — 403 с.
* Брекеты. Равнение на улыбку / С. Вотинова, Ю. Денисова / Центр ортодонтии «Брекетлаб», [Медицинский центр] «Doctor Profi», [Стоматологическая клиника] «Profi-Dent». — Минск: СтройМедиаПроект, 2023. — 77, [2] с.
* «Скрозь „Маладосць“. Не самая сумная кніжка пра грошы, чорны шакалад, пісьменнікаў і літаратуру». Аўтар і ўкладальнік С. Дзянісава, 2013 год, Выдавецкі дом «Звязда».

==== Укладанне ====

* Слаўная кампанія: рэANIMацыя: зборнік гісторыка-бияграфічных твораў [у рамках аднайменнага конкурсу, які праводзіўся ў 2018 і 2019 гг. / складальнікі: С. Дз. Воцінава, І. М. Запрудскі]. — Мінск: БудМедыяПраект, 2022. — 349, [2] с.
* Слаўная кампанія: рэANIMAцыя: зборнік гісторыка-біяграфічных твораў. Выпуск 2 / БДУ, Філалагічны фак., Каф. гісторыі беларускай літаратуры; [склад.: С. Д. Воцінава, І. М. Запрудскі]. — Мінск : БДУ 2023. — 361 с.

== Прызнанне ==

* Грамата Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь (2018).
* Прэмія «[[Добры слімак]]» рэсурсу «Новыя беларускія кнігі» («За вяртанне Элізы Ажэшкі ў Беларусь», 2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.store/%D1%88%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D1%8B-%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%BA-%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D1%86%D1%96%D0%BD%D0%B0/|title=Шосты &quot;Добры слімак&quot; – Святлане Воцінавай|last=|website=bellit.store -- Новыя беларускія кнігі|date=2025-10-18|access-date=2026-03-11}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Воцінава Святлана}}

[[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]]</text>
      <sha1>mm698882gmd6gw4dngiyijompnra2dw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Святлана Дзмітрыеўна Воцінава</title>
    <ns>1</ns>
    <id>803738</id>
    <revision>
      <id>5166259</id>
      <parentid>5110966</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Autumndancer перанёс старонку [[Размовы:Святлана Воцінава]] у [[Размовы:Святлана Дзмітрыеўна Воцінава]]</comment>
      <origin>5110966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="447" sha1="91n67xt1re7f3jd4b24j5sfx88hsp01" xml:space="preserve">{{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}

== WikiGap 2026 Belarus ==

&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 10:31, 11 сакавіка 2026 (+03)</text>
      <sha1>91n67xt1re7f3jd4b24j5sfx88hsp01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сафія Аляксандраўна Налепінска-Бойчук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806754</id>
    <revision>
      <id>5166016</id>
      <parentid>5130866</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18854" sha1="mg489gpbsxaqaer9dsrjjteg1c7xxxz" xml:space="preserve">{{Мастак}}
'''Сафія Аляксандраўна Налепінска-Бойчук''' ({{Lang-uk|Софія Олександрівна Налепинська-Бойчук}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінскі савецкі графік, прафесар.

== Біяграфія ==
[[Файл:Софья_Бодуэн_де_Куртенэ_и_Софья_Налепинская.jpg|злева|міні|233x233пкс|[[Соф'я Іванаўна Бадуэн дэ Куртэнэ|Соф’я Іванаўна Бадуэн дэ Куртэнэ]] (злева) і Соф’я Налепінска.]]
Нарадзілася ў сям’і польскага інжынера, сына выкладчыка матэматыкі Аляксандра Ксавер’евіча Налепінскага (1857—1908) і Соф’і Францаўны, у дзявоцтве Рор (1861—1939), піяністцы, дачцэ лекара, якая мела французскае паходжанне. У 1888 годзе бацькі пераехалі з дзецьмі ў Санкт-Пецярбург, дзе Аляксандр Ксавер’евіч выкладаў у Горным інстытуце. Соф’я атрымала добрую хатнюю адукацыю, экстэрнам скончыла гімназію, добра ведала нямецкую і французскую мовы.

Скончыла Мастацкую школу Я. Цыянглінскага ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. Затым у 1908 годзе вучылася жывапісу ў Мюнхенскай мастацкай школе Ш. Галошы, а ў 1909 годзе — у [[Акадэмія Рансона|Акадэміі Рансона]] ў [[Парыж]]ы. У Парыжы пачалося яе сяброўства з Соф’яй Бадуэн дэ Куртэнэ. Менавіта тады яны далучыліся да студыі неавізантызму, якой кіраваў мастак [[Міхайла Бойчук|Міхаіл Бойчук]]. У 1910 годзе С/ Налепінская разам з М. Бойчуком і яшчэ з [[:uk:Касперович Микола Іванович|адным]] мастаком — М. Каспяровічам адправіліся ў паездку па музеях Фларэнцыі, Равены, Венецыі і Вены, затым яна вярнулася ў Санкт-Пецярбург, а Бойчук — у Львоў, дзе працаваў у Нацыянальным музеі.

У 1912 годзе Сафія Налепінская прыехала ў Кіеў. Як успамінала яе сястра Ганна Налепінска-Печаркоўская, «да таго часу Сафія &lt;…&gt; размаўляла па-ўкраінску і знаходзілася цалкам пад уплывам і ва ўладзе Міхаіла. Прыязджала да нас, вельмі кахала сям’ю, для мяне была як родная маці, — але ўсёй душой была ўжо з Міхаілам, і было ясна, што яна не пакіне ні яго, ні яго творчых ідэй. &lt;…&gt;»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pl.naszwybir.pl/zofia-nalepinska-bojczuk/|title=Zofia Nalepińska-Bojczuk – Polka z pochodzenia, Ukrainka z wyboru.|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222183811/https://pl.naszwybir.pl/zofia-nalepinska-bojczuk/|archive-date=2025-02-22|access-date=2025-02-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt; .

У 1917 годзе С.Наляпінская выйшла замуж за М.Бойчука. У 1918 годзе нарадзіўся іх сын Пётр. У 1929 годзе муж і жонка расталіся: не разводзячыся афіцыйна, яны сталі жыць паасобку, паколькі ў жыцці Бойчука з’явілася іншая жанчына. «Можа быць, ён і быў геніем, — пісала ў сваіх лістах-успамінах Ганна Налепінска-Печаркоўская, — але з пункту гледжання, напрыклад, маці, ён быў няшчасцем для маёй сястры, якая нават чуць не хацела пра тое, каб яго пакінуць і вярнуцца дадому… Але мама, хоць і пакутавала… разумела, што Міхал — гэта вялікая мастацкая індывідуальнасць»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uahistory.com/topics/famous_people/15708|title=''Ганна Черкаська.'' Софія Налепинська-Бойчук // Українська історія.|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212182716/https://uahistory.com/topics/famous_people/15708|archive-date=2025-02-12|access-date=2025-02-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt; .

У 1919 годзе Сафія Аляксандраўна выкладала ў мастацкай школе ў Міргарадзе.

Стварала мадэлі папяровых грошай і дзяржаўных каштоўных папер (у перыяд [[Украінская Народная Рэспубліка|УНР]] — з 1917 па 1921 гады). Гэтыя мадэлі экспанаваліся ў 1932 годзе на Выставе сучаснай украінскай графікі Асацыяцыі незалежных украінскіх мастацтваў у Львове, але ніколі не выкарыстоўваліся.

З 1922 па 1929 год выкладала ў [[Нацыянальная акадэмія выяўленчага мастацтва і архітэктуры|Кіеўскім мастацкім інстытуце]], дзе на паліграфічным факультэце яна ўзначальвала [[Дрэварыт|ксілаграфічную]] майстэрню. Сярод яе вучняў — Кацярына Гакебуш, Аляксандр Якаўлевіч Рубан, Галіна Дзянісаўна Зора, Надзея Дзмітрыеўна Кампаніец-Кіянчанка, Канстанцін Сцяпанавіч Казлоўскі .

Сафія Аляксандраўна вяла педагагічную дзейнасць, а таксама шмат працавала ў станковай графіцы, ілюстравала кнігі, у прыватнасці, Т. Шаўчэнка («Кацярына»), Д. Н. Маміна-Сібірака («Прыёмыш»), Л. Н. Талстога (&quot;Ганна Карэнінам) і інш.

У перыяд з лістапада 1926 года па май 1927 года Сафія Аляксандраўна, Міхаіл Бойчук, Васіль Седляр і Іван Падалка здзейснілі паездку па Германіі, Францыі і Італіі. Гэтае падарожжа стала афіцыйнай прычынай наступнага іх арышту з абвінавачваннямі ва ўдзеле «ва ўкраінскай нацыяналістычнай фашысцкай контррэвалюцыйнай групе».

У 1935 годзе П. Коўжун зазначыў: «С.Налепінская займае першае месца сярод украінскіх графікаў, прадстаўляючы там (на міжнародных выставах, у 1930 годзе — у Вене, Лондане, Берліне, Венецыі, Стакгольме, 1931 годзе — у Празе, Цюрыху, 1932 годзе — Кенігсбергу, 1933 годзе — Токіа і інш), наша сучаснае мастацтва гравюры. Яе творы вядомыя амаль усяму свету, дзякуючы іх высокай якасці, на выставах яны займаюць першае месца ў творчай і перыядычнай прэсе. У кожным выпадку, значна больш вядомыя, чым, на жаль, у нас»&lt;ref&gt;''П.Ковжун'' (публикация под псевдонимом [https://esu.com.ua/article-7307 Марія Пеньковська] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250907092207/https://esu.com.ua/article-7307 |date=7 верасня 2025 }}). Софія Наліпинська-Бойчукова // Жінка (Львов). — 1935, № 12. — С.3.&lt;/ref&gt;.

12 чэрвеня 1937 года была арыштавана па абвінавачанні ва ўдзеле ў антысавецкай нацыяналістычнай тэрарыстычнай арганізацыі і супрацоўніцтве з замежнай разведкай. Пастанова аб яе арышце была падпісана оперупаўнаважанай IV аддзела УГБ НКУС УССР П. І. Гольдман, якая ў свой час падпісвала пастановы аб арышце [[Астап Вішня|А. Вішні]], А. Давітнага, А. Слісарэнкі , Івана Лакізы, а ў 1936 годзе — Міхаіла Бойчука&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.s-bilokin.name/Personalia/Nalepinska.html|title=Сергій Білокінь - Смерть Софії Налепінської-Бойчук|website=www.s-bilokin.name|archive-url=https://web.archive.org/web/20250324195441/https://s-bilokin.name/Personalia/Nalepinska.html|archive-date=2025-03-24|access-date=2025-02-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Сафія Аляксандраўна перажыла некалькі месяцаў жорсткіх допытаў, але не толькі не пацвердзіла абсурдных абвінавачанняў ва ўдзеле «ў контррэвалюцыйнай арганізацыі», але і не дала паказанняў ні на кога са сваіх сяброў і калег&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ua.bykivnya.org/article/20_05_12_storinkami_bikivnyanskogo_martirologa_sofiya_nalepinskaboychuk|title=Сторінками Биківнянського мартиролога: Софія Налепинська-Бойчук - Національний історико-меморіальний заповідник &quot;Биківнянські могили&quot;|website=ua.bykivnya.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085324/http://ua.bykivnya.org/article/20_05_12_storinkami_bikivnyanskogo_martirologa_sofiya_nalepinskaboychuk|archive-date=2020-08-09|access-date=2025-02-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. «Я не прызнаю сябе вінаватай па прад’яўленых мне абвінавачаннях. У антысавецкай нацыянал-фашысцкай арганізацыі я не ўдзельнічала і шпіёнскай дзейнасцю не займалася», — запісана ў пратаколе яе допыту. Следства па яе справе вялі старшы лейтэнант Д. Г. Ліфар, начальнік аддзялення IV аддзела Упраўлення дзяржаўнай бяспекі НКУС і памочнік начальніка IV аддзела УГБ НКУС малодшы лейтэнант Д. А. Пярцоў і начальнік раённага аддзялення сяржант Міненка&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;.

С. А. Налепінска-Бойчук расстраляна 11 снежня 1937 года. Пасмяротна рэабілітавана ў 1988 годзе.

У 1996 годзе імя С. А. Наляпінска-Бойчук было пазначана сярод сарака імёнаў на Мануменце рэпрэсаваных мастакоў Нацыянальнай акадэміі мастацтваў (Кіеў, Вазнясенскі спуск, 20). Ініцыятарам збудавання памятнага знака выступіў [[Нацыянальны саюз мастакоў Украіны|Саюз мастакоў Украіны]].

== Сям’я ==
* Муж — [[Міхайла Бойчук|Міхаіл Бойчук]] — мастак-манументаліст і жывапісец, педагог.
* Сын — Пётр (26.07.1918). На момант арышту бацькоў быў студэнтам Мастацкага інстытута ў Кіеве. Судзячы па лістах яго аднакласнікаў, загінуў падчас Вялікай Айчыннай вайны&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://kanaldim.tv/z-rozstrilu-bojchukistiv-pochavsya-velykyj-teror-nevidomi-fakty-pro-ukrayinskogo-monumentalista-myhajla-bojchuka/|title=З розстрілу бойчукістів почався Великий терор: невідомі факти про українського монументаліста Михайла Бойчука|website=Дім|date=2025-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222183750/https://kanaldim.tv/z-rozstrilu-bojchukistiv-pochavsya-velykyj-teror-nevidomi-fakty-pro-ukrayinskogo-monumentalista-myhajla-bojchuka/|archive-date=2025-02-22|access-date=2025-02-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Сястра — Ганна (у замуж. Пячаркоўская). Жыла ў Польшчы.

Брат — Аляксандр Налепінскі (1882, Лодзь — 1968, там жа), інжынер-тэхнолаг, педагог, краязнаўца, актывіст [[Польская сацыялістычная партыя|партыі сацыялістаў]] і [[Польскае турыстычна-краязнаўчае таварыства|Польскага турыстычна-краязнаўчага таварыства]].

Брат — Тадэвуш Ежы Налепіньскі (Тадэвуш Аляксандравіч Налепінскі&lt;ref&gt;{{Кніга|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221172026/https://www.prlib.ru/item/1482094|archive-date=2025-02-21}}&lt;/ref&gt;; 1885—1918), паэт.

== Абраныя творы ==

=== Карціны ===
* «Фабзаец» (1925)
* «Мяне трынаццаці мінула…» (1926)
* «Малацьба» (1926)
* «На канікулах» (1926)
* «Перад надыходам белых» (1927)
* «Галодныя дзеці» (1927)
* «Пацыфікацыя Заходняй Украіны» (1930)
* «Рабфакоўкі» (1931)
* «Выканалі план» (1932)

=== Ілюстраванне кніг ===
* «Кацярына» Т. Шаўчэнка
* «Прыёмыш» А. Мамчына-Сібірака (1929)
* «Аліўяны пярсцёнак» С. Васільчанка (1930)
* «Ганна Карэніна» Л. Талстога (1937)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://calendar.interesniy.kiev.ua/Event.aspx?id=1460 30 июля 1884 года в Лодзи в семье польского инженера путей сообщения родилась Софья Александровна Налепинская-Бойчук — украинский график, профессор. Жена художника Михаила Бойчука (до 1929).]
* [https://esu.com.ua/article-70885 &lt;nowiki&gt;С.Білокінь. Налепинська-Бойчук Софія // Енциклопедія Сучасної України [Електронний ресурс].&lt;/nowiki&gt;]
* [https://localhistory.org.ua/rubrics/painting/traditsiyi-nashogo-shtrikharstva-derevoriti-sofiyi-nalepinskoyi-boichuk/ «Традиції нашого штрихарства». Дереворити Софії Налепинської-Бойчук]
* [https://artchive.ru/artists/31850~Sof'ja_Aleksandrovna_NalepinskajaBojchuk/biography Софья Александровна Налепинская-Бойчук // Артхив]
* [https://web.archive.org/web/20220521203905/https://uain.press/blogs/sofiya-nalepynska-bojchuk-ukrayinska-mystkynya-bez-zhodnoyi-krapli-ukrayinskoyi-krovi-1065897 ''Шевелєва М.'' Софія Налепинська-Бойчук — українська мисткиня без жодної краплі української крові.]
* [https://ais-spb.ru/sbornik/14.pdf ''Земляная Т. Н.'' «Парижская школа» М.Бойчука // Петербургские искусствоведческие тетради. Вып.14. — Санкт-Петербург, 2009. — С.183-200.]
* [https://essuir.sumdu.edu.ua/bitstream-download/123456789/94597/3/Pobozhii_sculpture.pdf ''Сергій Побожій.'' Українське мистецтво минулого століття: історія художників.]
* [https://pureportal.spbu.ru/files/124578649/_12.pdf ''Павел Нерлер''. На фоне одной переписки. Надежда Мандельштам, Николай Харджиев и все-все-все // Текст и традиция. Альманах, 12 / Институт русской литературы (Пушкинский Дом) РАН, Музей-усадьба Л. Н. Толстого «Ясная Поляна». — Санкт-Петербург: Росток, 2024. — С.141-412.]
* [https://www.sakharov-center.ru/asfcd/khudozhniki/?t=page&amp;id=378 Налепинская-Бойчук Софья Александровна (1884, Лодзь, Польша — 11.12.1937). Живописец и график.]

== Літаратура ==
* Выставки советского изобразительного искусства : Справочник. Т. 1. — М., 1965. — С. 439;
* Выставки советского изобразительного искусства : Справочник. Т. 2. — М., 1967. — С. 446;
* Словник художників Украіни. — Киів, 1973. — С. 158;
* Степанян Н. Искусство России XX века : Взгляд из 90-х. — М. : Эксмо-Пресс, 1999. — С. 139.

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{DEFAULTSORT:Налепінска-Бойчук Сафія Аляксандраўна}}
[[Катэгорыя:Расстралянае адраджэнне]]
[[Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>mg489gpbsxaqaer9dsrjjteg1c7xxxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сад камянёў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>808069</id>
    <revision>
      <id>5165903</id>
      <parentid>5149482</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9029" sha1="tamfagzk4vzld1dctflskeym05xsoix" xml:space="preserve">[[Файл:Harima-ankokuji-sekitei01.jpg|thumb|250px|Сад камянёў у [[Като (горад)|Като]], [[Хіёга]]]]
{{nihongo|'''Сад камянёў'''|枯山水|карэсансуй|літ. «сухія горы і воды»}}, таксама {{nihongo|«сэкітэй»|石庭||літ. «каменны сад»}} — культурна-эстэтычнае збудаванне [[Японія|Японіі]], разнавіднасць [[Японскі сад|японскага сада]], якая з'явілася ў [[перыяд Мурамаці]] (1336—1573).

== Апісанне і асноўныя элементы ==
У сухіх дзэнскіх садах прысутнасць расліннасці мінімальная, усё зведзена да сутнасці, не схільнай да капрызаў быційных перамен&lt;ref&gt;{{публікацыя|1=артыкул|аўтар=Малініна Е. Е.|загаловак=Мировоззренческие предпосылки создания сухого сада камней в Японии|спасылка=https://vestnik.nsu.ru/historyphilology/files/ff507b6cc97a5460d08bcdd356245f23.pdf|выданне=Вестник Новосибирского государственного университета. Серия: История, филология.|год=2014|нумар=4|том=13}}&lt;/ref&gt;. 

Звычайна сад камянёў уяўляе сабой роўную пляцоўку, большая частка якой засыпана пяском або дробнай галькай. Але галоўным элементам з'яўляюцца, на першы погляд, хаатычна размешчаныя на ёй групы неацёсаных камянёў. Аднак бязладдзе толькі ўяўнае, насамрэч размяшчэнне і кампазіцыя камянёў у групах падпарадкоўваюцца пэўным правілам, якія вынікаюць з светапоглядных канцэпцый [[Дзэн|дзэн-будызму]]. Камяні ў групах размяшчаюць па тры, у адпаведнасці з будыйскай трыядай. На паверхні сада з дапамогай грабляў робяцца баразёнкі, якія ідуць уздоўж доўгага боку сада і ўтвараюць кальцавыя акружнасці вакол камянёў. Традыцыйна лічыцца, што паверхня сада сімвалізуе акіян, а камяні — астравы, але наведвальнік сада можа ўявіць на яго месцы штосьці сваё. Сад камянёў працягвае архітэктуру дома і залежыць ад яго інтэр'еру. Функцыянальна сады камянёў прызначаны для [[медытацыя|медытацый]], адхілення ад мірской мітусні і паўсядзённых праблем. Канструкцыя падобных збудаванняў, падпарадкоўваючыся нормам дзэн-будызму, падкрэслівае цягу японцаў да любавання прыродай, разважанняў, адзіноты. Тут у відавочным выглядзе выступаюць такія прынцыпы, як уменне бачыць хараство будзённага і вытанчанасць прастаты.

Таксама, адной з асноўных асаблівасцяў сада камянёў з'яўляецца тое, што ў якім бы пункце ні стаяў назіральнік, яго позірк упадзе на роўную колькасць камянёў.

== Вядомыя сады камянёў ==
=== Сад Роандзі ===
{{Сусветная спадчына|688}}
[[Файл:RyoanJi-Dry garden.jpg|thumbnail|250px|right|''Сад камянёў'' [[Роан-дзі|храма Роан-дзі]]]]
Адным з самых вядомых садоў камянёў з'яўляецца сад пятнаццаці камянёў [[Роан-дзі|храма Роан-дзі]]. Сад пабудаваны ў [[1499 год]]зе майстрам [[Соамі]] ({{lang-ja|相阿弥}}, памёр у [[1525 год]]зе). Падобныя сады характэрныя для многіх [[дзэн]]-[[Будызм|будыйскіх]] і [[сінгон]]скіх [[храм]]аў [[Японія|Японіі]].

Уяўляе сабой невялікую па памерах прамавугольную пляцоўку (з усходу на захад — 30 м, з поўдня на поўнач — 10 м), засыпаную белым [[Гравій|жвірам]]. На пляцоўцы размешчана 15 чорных неапрацаваных камянёў, яны арганізаваны ў пяць груп. Вакол кожнай групы, як абрамленне, пасаджаны зялёны [[мох]]. [[Гравій]] «расчасаны» [[Граблі|граблямі]] на тонкія баразёнкі. З трох бакоў сад агароджаны невысокім глінабітным [[плот]]ам.

З якога б пункта ні разглядаў наведвальнік сада гэтую [[Кампазіцыя (выяўленчае мастацтва)|кампазіцыю]], пятнаццаты камень заўсёды аказваецца па-за полем яго зроку, загароджаны іншымі камянямі. Часам, аднак, ствараецца ўражанне, што бачныя 15 камянёў, бо асобныя камяні з-за сваёй няправільнай формы ўспрымаюцца як два. Цалкам назіраць усе камяні можна, толькі ўзляцеўшы ў паветра над садам і паглядзеўшы на яго зверху. Лічыцца, што ўбачыць усе 15 камянёў можа толькі той, хто «дасягнуў [[Прасвятленне|прасвятлення]]».

Сад з'яўляецца часткай [[храм]]авага комплексу, таму падысці да яго можна, толькі прайшоўшы праз [[храм]], а сузіраць — толькі знаходзячыся на [[Веранда|верандзе]] [[храм]]а.

== Камяні ==
Эстэтычныя ўласцівасці неапрацаванага каменя больш за ўсё прымяняюцца ў архітэктуры сада камянёў. Але і ў іншых разнавіднасцях японскага сада камяні з'яўляюцца асноўным элементам. Таксама камень у яго першароднай форме з'яўляецца галоўным атрыбутам японскага парку.

== Галерэя ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery perrow=&quot;4&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Файл:SFGGPTGZenGarden.jpg
Файл:Portland Japanese gardens zen garden.jpg
Файл:Anyoin02 1024.jpg
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул|аўтар=Малініна Е. Е.|загаловак=Духовно-эстетический феномен «сухого» каменного сада в пространстве буддийского храма|спасылка=http://elibrary.ru/item.asp?id=17860185|выданне=Япония. Ежегодник|выдавецтва=[[Інстытут усходазнаўства РАН]]|год=2010|нумар=39|issn=|старонкі=178—191|ref=Малініна}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
* [http://art.1september.ru/view_article.php?ID=200902404 Нікалаева Н. С. «Японскі сад камянёў» — «Мастацтва», N24 (2009)]
* [http://www.gardener.ru/?id=941 Сад камянёў]
* [http://www.nihon.ru/culture/gardens.asp Пра разнавіднасці японскага сада] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150221232539/http://nihon.ru/culture/gardens.asp |date=21 лютага 2015 }}
* [http://orient-interior.ru/sady-vostoka/zen/ Карэсансуй: японскі сад камянёў або дзэн-сад]{{Недаступная спасылка|date=Лістапад 2018 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.phantomgallery.64g.ru/sad/sad1.htm Геаметрычныя канцэпцыі японскага сада камянёў]
{{ВС}}
{{Японскія сады}}
{{Раслінаводства і садаводства}}
[[Катэгорыя:Архітэктура Японіі]]
[[Катэгорыя:Японскі сад]]</text>
      <sha1>tamfagzk4vzld1dctflskeym05xsoix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Навагрудскія мучаніцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>808130</id>
    <revision>
      <id>5165885</id>
      <parentid>5144415</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ihar Baranouski</username>
        <id>4013</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */ Арфаграфія</comment>
      <origin>5165885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1721" sha1="p6930ju1y4llfzajj1vgk8h5dwv5vqb" xml:space="preserve">[[Файл:Nowogrodek fc20.jpg|міні|Месца пахавання навагрудскіх мучаніц у [[Фарны касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|Фарным касцёле]].]]
'''Навагрудскія мучаніцы''' — каталіцкія манахіні-[[назарыцянкі]], расстраляныя нацыстамі [[1 жніўня]] [[1943]] года каля [[Навагрудак|Навагрудка]]. 11 манахінь аддалі жыццё за вызваленне 120 чалавек, асуджаных на смерць. У 2000 годзе Папа Рымскі [[Ян Павел II]] абвясціў навагрудскіх манахінь блаславёнымі.

== Асобы ==
* [[Адэля Мардасевіч]] (нар. 1888)
* Ядвіга Караліна Жак (нар. 1892)
* Ганна Какаловіч (нар. 1892)
* Элеанора Анеля Юзвяк (нар. 1895)
* Юзэфа Хробат (нар. 1896)
* Юлія Рапей (нар. 1900)
* Гелена Церпка (нар. 1900)
* Паўліна Баравік (нар. 1905)
* Леакадзія Матушэўская (нар. 1906)
* Яўгенія Мацкевіч (нар. 1903)
* Вераніка Нармантовіч (нар. 1916)

== Літаратура ==
* Bł. Maria Stella i 10 Towarzyszek — pamięć, świadectwa, łaski / Redakcja i komentarze s. Ruth Kawa CSFN; Biogramy, komentarz historyczny, przypisy s. Beata Rzepczyk CSFN. — Rzym, 2015. — ISBN 978-83-936328-4-8 {{ref-pl}}

[[Катэгорыя:Каталіцкія блаславёныя]]
[[Катэгорыя:1943 год у Беларусі]]</text>
      <sha1>p6930ju1y4llfzajj1vgk8h5dwv5vqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сады Хамарыкю</title>
    <ns>0</ns>
    <id>808479</id>
    <revision>
      <id>5165907</id>
      <parentid>5146404</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8264" sha1="mlevlk1dan22igdenqk91iejggavimy" xml:space="preserve">{{Парк
 |Назва = Сады Хамарыкю
|Нацыянальная назва     = ja/浜離宮恩賜庭園
 |Выява           = Hamarikyu Garden as seen from Shiodome.jpg
 | Подпіс выявы  = 
 |Тып                   = Гарадскі парк
 |Заснаваны               = 1 красавіка 1946
 |Краіна                = Японія
 |Горад                 = Токіа
 |Раён горада          = Цюо (спецыяльны раён)
 |Каардынаты              = 35/39/36/N/139/45/49/E
 |Плошча               = 25,02
 |Наведвальнікі            = 
 |Сайт                  = {{URL|teien.tokyo-park.or.jp/contents/index028.html|teien.tokyo-park.or.jp}}
 }}
{{nihongo|'''Сады Хамарыкю'''|浜離宮恩賜庭園|хама-рыкю: онсі тэйэн}} — парк, размешчаны ў спецыяльным [[Токіа|токійскім]] раёне [[Цюо (спецыяльны раён)|Цюо]]. Знаходзіцца ў вусці ракі [[Суміда (рака)|Суміда]] і акружаны ровам, запоўненым водамі [[Такійскі заліў|Такійскага заліва]]. У 17 стагоддзі гэтыя землі належалі клану [[Сёгунат Такугава|Такугава]]. Тут размяшчаліся ўгоддзі для палявання на качак, традыцыйны [[японскі сад]] [[перыяд Эда|перыяду Эдо]] і прыліўна-адліўныя сажалкі. Узровень вады ў гэтых сажалках залежыць ад паступлення марской вады з заліва. У сажалках у багацці водзіцца марская рыба{{sfn|Токіа Манагатары|2011|с=61}}. Парк быў адкрыты для наведвання 1 красавіка 1946. Поўную назву можна перакласці як «Дараваныя імператарам сады Хамарыкю».

У парку ў цэнтры сажалкі Сіёры размешчаны [[Цясіцу|чайны домік]], у якім рэгулярна праводзіцца [[японская чайная цырымонія]]. Таксама на [[Новы год у Японіі|Новы Год]] у парку праводзіцца [[сакалінае паляванне]] і паказальныя выступленні майстроў [[айкідо]].

Сады ўваходзяць у {{iw|спіс маляўнічых, гістарычных месцаў і прыродных помнікаў|||List of Special Places of Scenic Beauty, Special Historic Sites and Special Natural Monuments}} Японіі.

== Гісторыя ==
У 1654 годзе малодшы брат сёгуна [[Такугава Іэцуна|Іэцуны]], Мацудайра Цунасігэ, кіраўнік [[Кофу (княства)|княства Кофу]], пабудаваў рэзідэнцыю на адмелі ў вусці Суміды, якую назваў {{nihongo|'''Кофу Хама-ясікі'''|甲府浜屋敷||«Пляжны павільён Кофу»}}. Пазней сын Цунасігэ, [[Такугава Іэнобу|Іэнобу]], стаў 6-м сёгунам, а рэзідэнцыя стала ўласнасцю сёгуната Такугава. У сувязі з гэтым назва рэзідэнцыі была зменена на {{nihongo|'''Хама Готэн'''|浜御殿||«Пляжны палац»}}. Пачынаючы з гэтага часу кожны сёгун уносіў некаторыя змены ў парк. Канчатковы свой выгляд сады прынялі пры 11 сёгуне [[Такугава Іэнары|Іэнары]]. Любоў да сакалінага палявання падштурхнула Іэнары на будаўніцтва «Сакалінага чайнага доміка» ў сельскім стылі, куды яго паплечнікі па паляванні маглі захадзіць прама ў паляўнічым адзенні, а таксама чайных домікаў «Ластаўка» і «Сямейная сосна». Праз сажалку перакінуты кіпарысавы мост ''«Оцутаэбасі»'', з падвеснай сеткай з гліцыній, які нагадвае па форме жураўля з распасцёртымі крыламі{{sfn|Токіа Манагатары|2011|с=62}}.

Пасля [[Рэстаўрацыя Мэйдзі|рэстаўрацыі Мэйдзі]] афіцыйная рэзідэнцыя ў садах была ліквідавана, а з назвы прыбрана слова «палац». [[Вялікае землетрасенне Канто]] і [[Другая Сусветная вайна]] нанеслі сур'ёзную шкоду садам, але ўжо 1 лістапада 1945 года імператарская сям'я перадала паркавую тэрыторыю гораду, а да 1 красавіка 1946 года парк быў адкрыты для публікі&lt;ref&gt;[http://teien.tokyo-park.or.jp/en/hama-rikyu/outline.html Outline. Hama-rikyu Gardens] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161229055528/http://teien.tokyo-park.or.jp/en/hama-rikyu/outline.html |date=29 снежня 2016 }} {{ref|en}}&lt;/ref&gt;.

У 2010 годзе чайны домік «Сосна» быў адноўлены ля берагоў сажалкі, прычым для яго пабудовы выкарыстоўваліся тысячагадовыя [[Крыптамерыя|крыптамерыі]] з вострава Якусіма і прымяняліся традыцыйныя тэхналогіі вырабу паперы і лакавай аддзелкі, якія з'яўляюцца нацыянальным здабыткам{{sfn|Токіа Манагатары|2011|с=62}}.

== Доступ у парк ==
У парк можна патрапіць праз два масты, альбо пры дапамозе [[Рачны трамвай|рачных трамваяў]] (Tokyo Cruise Ship).

Парк адкрыты з 9:00 AM да 5:00 PM штодня, акрамя пераднавагодніх выхадных (з 29 снежня па 1 студзеня)&lt;ref&gt;[http://teien.tokyo-park.or.jp/en/hama-rikyu/access.html Access. Hama-rikyu Gardens] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161229053346/http://teien.tokyo-park.or.jp/en/hama-rikyu/access.html |date=29 снежня 2016 }} {{ref|en}}&lt;/ref&gt;.

== Галерэя ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Image:Bjh42 Yedo TycoonGarden.jpg|Сад Хамарыкю ў [[1863]] годзе, фатаграфія [[Беата, Фелікс|Фелікса Беата]]
File:Pine trees in Hama-rikyu, Tokyo.jpg|Сосны на беразе
File:HamaRikyuAutumn.jpg|Хамарыкю восенню
File:Jardines Hama Rikyu.jpg|Чайны домік на беразе сажалкі
File:Hamarikyu-shioirinoike.JPG|Від на сажалку
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга |частка= |загаловак=Токио Моногатари ― Токио глазами токийцев. История и современность |адказны= |месца=Токіа |выдавецтва=Ассоциация переводчиков-русистов |год=2011 |старонкі=60―63 |старонак=392 |isbn=978-4-89981-215-9 |тыраж= |ref=Токио Моногатари}}

== Спасылкі ==
* [http://teien.tokyo-park.or.jp/en/hama-rikyu/index.html Старонка парка на сайце Асацыяцыі паркаў Вялікага Токіа] {{ref|en}}
* [http://photoguide.jp/pix/thumbnails.php?album=623 Галерэя парка] {{ref|ja}}
* [http://www.suijobus.co.jp/cruise/hamarikyu/ Хамарыкю на сайце Tokyo Cruise Ship] {{ref|ja}}

{{Японскія сады}}
[[Катэгорыя:Сады і паркі Токіа]]</text>
      <sha1>mlevlk1dan22igdenqk91iejggavimy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сад Кансэн-эн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>808520</id>
    <revision>
      <id>5165902</id>
      <parentid>5146617</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2988" sha1="f0fqrn8eflvzxjy5ecvaqs5m5vycz4y" xml:space="preserve">{{Парк
|Краіна=Японія}}
{{Nihongo|'''Сад Кансэн-эн'''|甘泉園公園|Кансэн-эн ко:эн|}}, размешчаны ў раёне [[Сіндзюку]] ў [[Токіа]], уяўляе сабой тыповы [[японскі сад]]. Яго плошча складае каля 14000 кв.м.
[[Файл:Kansenen-2.JPG|thumb|злева|Крыніца, якая дала назву саду]]
Першапачаткова гэты невялікі сад быў рэзідэнцыяй адной з найбольш уплывовых сем'яў [[Перыяд Эда|перыяду Эда]] — сям'і [[Шагунат Такугава#Лінія Сімідзу Такугава|Сімідзу]], якая належала да клана [[Такугава]]. Пасля [[Рэстаўрацыя Мэйдзі|рэстаўрацыі Мэйдзі]] ў [[1867 год]]зе гэтыя землі перайшлі да сямейства [[Кадзоку|віконтаў]] Соума.

Назва ''Кансэн-эн'' («сад прэснай крыніцы») тлумачыцца тым, што ў садзе біла [[крыніца]], вада якой была прэснай і прыдатнай для прыгатавання [[Чай|гарбаты]]. Пабудаваны ў [[перыяд Эда]], Кансэн-эн вытрыманы ў стылі таго часу: у цэнтры сада знаходзіцца [[сажалка]], якая называецца ''Ямабукі-но-іда'' («вадаём японскіх руж»), акружаная квітнеючымі кустамі, у паўднёвым канцы ўзвышаецца гара Місіма-яма, з якой адкрываецца маляўнічы від. Непадалёк размешчаны сінтаісцкі храм Мідзу-Інары.

Кансэн-эн знаходзіцца ў 10 хвілінах хады ад станцыі метро Васэда, адчынены з 7:00 AM да 7:00 PM (да 5:00 PM з лістапада па люты).

== Спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20110323015449/http://www.city.shinjuku.lg.jp/foreign/english/guide/goraku/goraku_6.html Інфармацыя мэрыі Сіндзюку (англ.)]
* [https://web.archive.org/web/20110721230709/http://www.shinjukuku-kankou.jp/english/map_baba_04.html Турыстычная Асацыяцыя Сіндзюку (англ.)]
* [http://www.waseda.jp/student/weekly/english/2008/1164/164e_wasedawalker2.html Кансэн-эн у «Waseda Weekly» (англ.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120328194748/http://www.waseda.jp/student/weekly/english/2008/1164/164e_wasedawalker2.html |date=28 сакавіка 2012 }}

{{Японскія сады}}

[[Катэгорыя:Славутасці Японіі]]
[[Катэгорыя:Сады і паркі Японіі]]
[[Катэгорыя:Японскі сад]]</text>
      <sha1>f0fqrn8eflvzxjy5ecvaqs5m5vycz4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сары-Шаган (палігон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>808572</id>
    <revision>
      <id>5165990</id>
      <parentid>5147056</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5165990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14574" sha1="2kiq77gyximz7jd4tehfagn4room209" xml:space="preserve">{{coord|46|23|N|72|52|E||display=title}}
'''Сары́-Шага́н''' — [[ваенны палігон]] у [[Казахстан]]е. Арандаваны [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Міністэрствам абароны Расійскай Федэрацыі]].

Размешчаны на паўночны захад і захад ад возера [[Балхаш]] у стэпе [[Бетпак-Дала]] на тэрыторыях [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай]] і [[Жамбылская вобласць|Жамбылскай]] абласцей. Адміністрацыйны цэнтр — [[Закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне|ЗАТУ]] [[Прыазёрск]]. 

== Гісторыя ==
Першы і адзіны ў [[Еўразія|Еўразіі]] [[палігон]] для распрацоўкі і выпрабаванняў [[супрацьракетная абарона|супрацьракетнай зброі]]. У [[СССР]] афіцыйная назва палігона — Дзяржаўны навукова-даследчы і выпрабавальны палігон № 10 [[Міністэрства абароны СССР|Міністэрства абароны]]&lt;ref name=&quot;Владислав Репин. Основные этапы создания ракетно-космической обороны&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.vimpel.ru/rko5.htm# |title=«Владислав Репин. Основные этапы создания ракетно-космической обороны» |access-date=2009-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528102631/http://www.vimpel.ru/rko5.htm# |archive-date=2008-05-28 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Палігон займаў плошчу у 81 200 км².

Будаўніцтва палігона і горада было пачата ў 1956 годзе&lt;ref name=&quot;mech&quot;&gt;[http://www.udarnik-truda.ru/puteshestviya/kaz-bmi-2008/kaz-2008-bmi.htm Брошенный меч империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181003183649/http://www.udarnik-truda.ru/puteshestviya/kaz-bmi-2008/kaz-2008-bmi.htm |date=3 кастрычніка 2018 }} (фотоотчёт о путешествии по полигону Сары-Шаган, 2008 год)&lt;/ref&gt; ў сувязі з распрацоўкай сістэмы СРА пад назвай «[[Сістэма А]]». Асноўнымі крытэрамі выбару мясцовасці для палігона былі, як і пры стварэнні ракетных палігонаў [[Капусцін Яр]] і [[Байканур]], наяўнасць маланаселенай раўніннай бязлеснай мясцовасці, вялікая колькасць бясхмарных дзён, адсутнасць каштоўных сельгасугоддзяў.

20 красавіка 1981 года палігон узнагароджаны [[Ордэн Чырвонай зоркі|ордэнам Чырвонай Зоркі]].

На палігоне былі выпрабаваныя ўсе савецкія і расійскія комплексы [[супрацьракетная абарона|СРА]] і [[СПА]] далёкага дзеяння, многія перспектыўныя [[РЛС]], эксперыментальныя комплексы на аснове баявых [[лазер]]аў вялікай магутнасці. Усяго на палігоне было адпрацавана: 6 супрацьракетных комплексаў; комплекс паветранага перахопу арбітальных цэляў; 12 зенітна-ракетных комплексаў; 7 тыпаў супрацьракет; 12 тыпаў зенітных кіраваных ракет; 14 тыпаў вымяральнай тэхнікі; 18 радыёлакацыйных комплексаў і некалькі сістэм на новых фізічных прынцыпах. Забяспечаны выпрабаванні 15 ракетных комплексаў стратэгічнага прызначэння і іх мадыфікацый.

Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] палігон перастаў выкарыстоўвацца ў ранейшых аб’ёмах. У 1990-х гадах большая частка аб’ектаў палігона была выведзена з эксплуатацыі і закінутая, у наступныя гады — разрабавана марадзёрамі, абсталяванне дэмантавана&lt;ref name=&quot;mech&quot; /&gt;.

У 1996 годзе быў падпісаны дагавор паміж урадам [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]] і [[Казахстан]]ам аб арэндзе выпрабавальнага палігона Сары-Шаган&lt;ref name=&quot;Договор&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, па якім Расія стала арандаваць частку плошчы палігона. У 1998 годзе палігон быў выведзены са складу войскаў [[СПА]] і перападпарадкаваны [[Капусцін Яр|4-му Дзяржаўнаму цэнтральнаму міжвідаваму палігону]] (знаходзіцца ў падпарадкаванні [[Ракетныя войскі стратэгічнага прызначэння Расійскай Федэрацыі|РВСП]])&lt;ref&gt;[http://priozersk.kz/publ/11-1-0-7 54-я ОВЭ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221032916/http://priozersk.kz/publ/11-1-0-7|date=2009-02-21}}&lt;/ref&gt;.

Тэрыторыя палігона перастала ахоўвацца, адсутнічалі абазначэнні межаў і паказальнікаў небяспекі, тым самым зрабіўшы палігон фактычна даступным для ўсіх жадаючых. На атрыманне афіцыйнага дазволу на наведванне палігона патрабавалася мноства часу&lt;ref name=&quot;Дремота напалма&quot;&gt;{{Cite web|url=https://centrasia.org/newsA.php4?st=1180469700|title=Дремота напалма. Стратегический объект Сары-Шаган (Казахстан) стал бесхозным…|access-date=2018-08-22|archive-date=2021-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712013356/https://centrasia.org/newsA.php?st=1180469700|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Как растащили по кирпичикам уникальный военный полигон Сарышаган в Казахстане&quot;&gt;{{Cite web |url=https://centrasia.org/newsA.php?st=1161554940 |title=Как растащили по кирпичикам уникальный военный полигон «Сарышаган» в Казахстане |access-date=2018-08-22 |archive-date=2019-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401042638/https://centrasia.org/newsA.php?st=1161554940 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 

Пасля скарачэння аб’ёмаў расійскіх праграм СРА і [[Супрацькасмічная абарона|СКА]] ў 1990-х гадах выпрабаванні ракет на палігоне вырабляліся ўсяго адзін-два разы на год. Так, у снежні 2010 года былі праведзены навучальныя стральбы ракетай «[[Топаль (ракетны комплекс)|Топаль]]»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.utro.ru/news/2010/12/05/941867.shtml |title=Ракета Тополь поразила цель на полигоне в Казахстане |access-date=2010-12-06 |archive-date=2019-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190120194550/https://utro.ru/news/2010/12/05/941867.shtml |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Полигон Сары-Шаган. Полёт противоракеты 53Т6. Фоторепортаж&quot;&gt;{{Cite web |url=http://vpk-news.ru/photographs/127 |title=Военно-Промышленный Курьер. Фотоархив |access-date=2011-01-18 |archive-date=2019-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121012346/https://vpk-news.ru/photographs/127 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Рэгулярную вучэбную дзейнасць на палігоне вядуць ваенныя часці [[Міністэрства абароны Казахстана|Міністэрства абароны Казахстана]]&lt;ref name=&quot;На полигон “Сары-Шаган” прибывают эшелоны боевой техники для нового учебного центра&quot;&gt;[http://news.gazeta.kz/art.asp?aid=169079. Фотоархив]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

У 2016 годзе было ратыфікавана расійска-казахстанскае пагадненне, якое ўстанавіла новыя межы арандаванага палігона, выключыўшы з яго некаторыя ўчасткі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://asozd2.duma.gov.ru/main.nsf/%28SpravkaNew%29?OpenAgent&amp;RN=926446-6&amp;02 |title=Автоматизированная система обеспечения законодательной деятельности |access-date=2016-03-09 |archive-date=2019-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927065957/http://asozd2.duma.gov.ru/main.nsf/%28SpravkaNew%29?OpenAgent&amp;RN=926446-6&amp;02 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

На пачатак 2017 года пачата мадэрнізацыя эксперыментальнай выпрабавальнай базы палігона&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12107708@egNews |title=Модернизацию экспериментальной испытательной базы полигона Сары-Шаган планируется завершить в 2017 году : Министерство обороны Российской Федерации&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=2017-01-03 |archive-date=2017-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104003125/http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12107708@egNews |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://nuclear-poligon.ru/ Воспоминания о Сары-Шаганском полигоне]
* [http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996]
* [https://centrasia.org/newsA.php4?st=1180469700 Дремота напалма. Стратегический объект Сары-Шаган (Казахстан) стал бесхозным…] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210712013356/https://centrasia.org/newsA.php?st=1180469700 |date=12 ліпеня 2021 }}
* [https://web.archive.org/web/20070928011716/http://www.caravan.kz/article/?pid=86&amp;aid=3510 Земля после звездных войн. газета «Караван» 100807]
* [https://web.archive.org/web/20070902120049/http://www.caravan.kz/article/?pid=88&amp;aid=3558 Безнаказанная контрабанда. газета «Караван» 240807]
* [http://www.fas.org/spp/starwars/program/soviet/990600-bmd-rus.htm «ABM AND SPACE DEFENSE» A. Karpenko Nevsky Bastion, No. 4,1999, pp. 2-47] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130128063930/http://www.fas.org/spp/starwars/program/soviet/990600-bmd-rus.htm |date=28 студзеня 2013 }}
* [http://librus.info/lib/Politics/Kalash-m1.rar Калашников Максим, «Сломанный меч Империи»]
* [http://www.fas.org/spp/military/program/track/okno.pdf Sourcebook on the Okno and Krona Space Surveillance Systems Version of 2007-09-04 (Russia Plans To Improve Outer Space Monitoring Capabilities by Staff Writers Nurek, Tajikistan (RIA Novosti)) Nov 09, 2006] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120522061057/http://www.fas.org/spp/military/program/track/okno.pdf |date=22 мая 2012 }}
* [http://www.fas.org/spp/starwars/program/soviet/sary_1.htm «Sary Shagan General Overview». Federation of American Scientists]
* [http://www.astronautix.com/sites/sarhagan.htm Encyclopedia Astronautica — «Sary Shagan»]
* [http://www.caravan.kz/article/?pid=182&amp;aid=9133&amp;rate=5 Заминированная степь (незаконное уничтожение ракет). газета «Караван» 120609]
* [http://transler.ru/content/spravohnik/nomera_avto/voenii_nomera/ Коды номерных знаков ТС ВС России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130319140237/http://transler.ru/content/spravohnik/nomera_avto/voenii_nomera |date=19 сакавіка 2013 }}
* [http://www.priozersk.com/book/Balxash1.pdf Кулаков А. Ф. Сборник «Балхашский полигон» К 50 летию орденов Ленина и Красной Звезды ГНИИП-10] ГЛАСНОСТЬ&quot;
* Гарнаев А. Ю.: ([http://www.fontanka.ru/2021/11/17/70260014/ «Нажатие моего пальца на боевую кнопку…»]
{{ВС}}
{{УС РФ за мяжой}}
[[Катэгорыя:Ваенныя палігоны]][[Катэгорыя:Карагандзінская вобласць]][[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]]</text>
      <sha1>2kiq77gyximz7jd4tehfagn4room209</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўгенія Лязо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809133</id>
    <revision>
      <id>5166246</id>
      <parentid>5164878</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZolaSukhar</username>
        <id>169411</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5166246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8161" sha1="55tu6yokjy9bzwibo49vep2i6kqhtdx" xml:space="preserve">{{пісьменнік
| Імя пры нараджэнні = Яўгенія Дзмітрыеўна Касіловіч
| Дэбют = «Пальба па галубах»
}}

'''Яўгенія Лязо''', сапраўднае імя '''Яўгенія Дзмітрыеўна Касіловіч''' ({{ВДП}}) — беларуская літаратарка. Аўтарка прозы і паэзіі, крытычных артыкулаў, а таксама навуковых прац па старажытнабеларускай літаратуры.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 4 ліпеня 2004 года ў Мінску&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|аўтар=Лязо, Я.|загаловак=Пані Канрадайн|год=2023|мова=be|выданне=Маладосць|тып=часопіс|месяц=|чысло=|нумар=5}}&lt;/ref&gt;.

Працавала настаўніцай беларускай мовы і літаратуры СШ № 2 у [[Сеніца|Сеніцы]] [[Мінскі раён|Мінскага раёна]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Бельскі І., Касіловіч Я.|загаловак=Біблейскія вобразы і хрысціянскія матывы ў паэзіі Гальяша Леўчыка|год=2025|мова=be|выданне=Роднае слова|тып=часопіс|месяц=|чысло=|нумар=7}}&lt;/ref&gt;.

У 2025 скончыла [[філалагічны факультэт БДУ]] па спецыяльнасці «Беларуская філалогія». Тэма дыпломнай працы: «„Слова на Антыпасху“ [[Кірыла Тураўскі|Кірыла Тураўскага]]: біблейска-хрысціянская аснова» пад кіраўніцтвам пісьменніка, прафесара [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алеся Бельскага]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://elib.bsu.by/handle/123456789/340117|title=“Слова на Антыпасху” Кірыла Тураўскага: біблейска-хрысціянская аснова: анатацыя да дыпломнай работы}}&lt;/ref&gt;, які таксама суаўтар некалькіх яе літаратуразнаўчых артыкулаў па сучаснай і старажытнай літаратуры&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://rod-slova.by/naviny/anons-lipenskaga-numara-za-2025-g/|title=Анонс ліпеньскага нумара &quot;Роднага слова&quot; за 2025 г.}}&lt;/ref&gt;.

У 2025 годзе паступіла ў магістратуру. Працавала спецыялістам кафедры прыкладной лінгвістыкі філалагічнага факультэта&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Касіловіч, Я.|загаловак=Біблейскія вобразы і матывы ў &quot;Слове на Антыпасху&quot; свяціцеля Кірылы Тураўскага|год=2026|мова=be|выданне=Полымя|тып=часопіс|нумар=2}}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Дэбютавала ў часопісе «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]» у 2023 годзе публікацыяй першага раздзела [[Рытміка (літаратура)|рытмізаванай]] [[Аповесць|аповесці]] «Час зламанага крыжа» — «Пані Канрадайн»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Цалкам твор выйшаў у першым зборніку «Пальба па галубах»&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Лязо, Я.|загаловак=Пальба па галубах|год=2023}}&lt;/ref&gt;. У гэтым жа годзе адбылася прэзентацыя выдання ў літаратурным клубе «Вежа» на філалагічным факультэце БДУ. У сваёй рэцэнзіі, апублікаванай у «Маладосці», Дзмітрый Цалко піша пра жанравую спецыфіку твораў, якія напісаны [[верлібр]]ам&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Цалко, Дз.|загаловак=Ваўкі і галубы|год=2024|мова=be|выданне=Маладосць|тып=часопіс|нумар=4}}&lt;/ref&gt;.

У інтэрв’ю газеце «[[Звязда (газета)|Звязда]]» галоўны рэдактар «Маладосці» [[Вольга Станіславаўна Рацэвіч|Вольга Рацэвіч]] таксама адзначае незвычайны вершаваны памер аўтара:

«Не так даўно ў рэдакцыю „Маладосці“ даслала вершы студэнтка другога курса БДУ Яўгенія Касіловіч. Што здзівіла: яны напісаныя [[гекзаметр]]ам — амаль забытым антычным метрам. Цікавы і даволі складаны выбар 20-гадовай дзяўчыны»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.oo-spb.by/index.php?id=4236|title=Вольга Рацэвіч аб літаб’яднаннях і конкурсе «БрамаМар»|website=www.oo-spb.by|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
* «Пальба па галубах» (2023, зборнік паэзіі)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://archive.org/details/jauhienija-liazo-palba-pa-halubach|title=Яўгенія Лязо - Пальба па галубах (Jauhienija Liazo - Palba pa halubach) : Яўгенія Лязо Jauhienija Liazo : Free Download, Borrow, and Streaming|website=Internet Archive|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;
* «Гульня з агнём» (2024)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://archive.org/details/jauhienija-liazo-hulnia-z-ahniom|аўтар=Яўгенія Лязо Jauhienija Liazo|загаловак=Яўгенія Лязо - Гульня з агнём (Jauhienija Liazo - Hulnia z ahniom)|год=2024}}&lt;/ref&gt;

=== Публікацыі ===
* Маладосць 2022 № 10. Анкета
* Маладосць 2023 № 5. Пані Канрадайн (урывак з паэмы)
* Маладосць 2024 № 1. Максім Ісаеў: У пошуках страчанага золата Чынгісхана (рэцэнзія)
* Роднае слова 2025 № 7. Біблейскія вобразы і хрысціянскія матывы ў паэзіі Гальяша Леўчыка (суаўтар праф. Алесь Бельскі) (навуковы артыкул)
* Маладосць 2025 № 7. Шкло, святло і робаты (рэцэнзія)
* Маладосць 2025 № 8. Фантастычныя беражніцы і дзе яны жывуць (рэцэнзія)
* Полымя 2025 № 9. Самы галоўны скарб (рэцэнзія)
* Маладосць 2025 № 12. Гульня з агнём (вершы)
* Маладосць 2026 № 1. Паразумецца з Цмокам (рэцэнзія)
* Полымя 2026 № 2. Біблейскія вобразы і матывы ў «Слове на Антыпасху» Свяціцеля Кірылы Тураўскага (навуковы артыкул)
* Полымя 2026 № 5. Слова цэліць, як куля (рэцэнзія)
* Маладосць 2026 № 5. На памежжы ўсіх узростаў (рэцэнзія)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Лязо Яўгенія}}
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі]]</text>
      <sha1>55tu6yokjy9bzwibo49vep2i6kqhtdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свярдлоўскае вышэйшае ваенна-палітычнае танка-артылерыйскае вучылішча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809346</id>
    <revision>
      <id>5166094</id>
      <parentid>5153683</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5166094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15167" sha1="2wzw04bbij8rjmqrvk35qumre4ndkmn" xml:space="preserve">{{Картка ўніверсітэта
 |назва                = Свярдлоўскае вышэйшае ваенна-палітычнае танка-артылерыйскае вучылішча
 |скарачэнне           = СВВПТАВ
 |эмблема              = 
 |выява                = 
 |арыгінал             = {{lang-ru|Свердловское высшее военно-политическое танко-артиллерийское училище}}
 |міжназва             = 
 |ранейшыя             = 
 |дэвіз                = 
 |заснаваны            = 1967
 |зачынены             = 1992
 |рэарганізаваны       = Екацярынбургскае вышэйшае артылерыйскае каманднае вучылішча
 |год рэарганізацыі    = 1992
 |тып                  = [[Ваенная навучальная ўстанова]]
 |найменне пасады      = 
 |піб пасады           = 
 |прэзідэнт            = 
 |навуковы кіраўнік    = 
 |рэктар               = 
 |студэнты             = 
 |замежныя студэнты    = 
 |спецыялітэт          = 
 |бакалаўрыят          = 
 |магістратура         = 
 |аспірантура          = 
 |дактарантура         = 
 |дактары              = 
 |прафесары            = 
 |выкладчыкі           = 
 |размяшчэнне          = [[Екацярынбург|Свярдлоўск]]
 |метро                = 
 |кампус               = 
 |адрас                = вул. Шчарбакова, 145
 |сайт                 = 
 |узнагароды           = Юбілейны ганаровы знак ЦК КПСС да 50-годдзя СССР
 |lat_dir =  |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir =  |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |CoordScale           = 
 |edu_region           = 
 |Commons              = 
 |Commons-text         = 
}}

'''Свярдло́ўскае вышэ́йшае вае́нна-паліты́чнае та́нка-артылеры́йскае вучы́лішча (СВВПТАВ)''' ({{lang-ru|Свердловское высшее военно-политическое танко-артиллерийское училище}}) — ваенная навучальная ўстанова ва [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных Сілах СССР]], якая існавала ў 1967—1992 гадах у [[Екацярынбург|Свярдлоўску]]. Вучылішча займалася падрыхтоўкай афіцэраў-палітработнікаў для танкавых і артылерыйскіх падраздзяленняў.

== Гісторыя ==

Вучылішча было створана ў адпаведнасці з пастановай [[ЦК КПСС]] ад 21 студзеня 1967 года «Аб мерах па далейшым паляпшэнні партыйна-палітычнай працы ў Савецкай Арміі і Ваенна-Марскім Флоце» і на падставе загада Міністра абароны СССР ад 13 сакавіка 1967 года. Фарміраванне ўстановы пачалося 16 сакавіка таго ж года, калі быў падпісаны загад №&amp;nbsp;1. Пазней гэтая дата стала афіцыйным святам вучылішча. Выбар месца быў невыпадковым: новая ўстанова працягнула традыцыі Свярдлоўскага ваенна-палітычнага вучылішча, якое дзейнічала тут у гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]&lt;ref name=&quot;hist_portal&quot;&gt;{{cite web|url=https://history.milportal.ru/sverdlovskoe-tanko-artillerijskoe/?print=print|title=Свердловское танко-артиллерийское|publisher=Военная летопись Отечества|lang=ru|accessdate=12 чэрвеня 2026}}&lt;/ref&gt;.

Першым начальнікам быў прызначаны палкоўнік (пазней генерал-палкоўнік) [[Барыс Паўлавіч Уткін]]. Значную ролю ў станаўленні адыгралі ўдзельнікі вайны: начальнік палітычнага аддзела І.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Яфіменкаў і намеснік начальніка В.&amp;nbsp;Г.&amp;nbsp;Ягораў. Кадравую дапамогу аказалі начальнік вучэбнага аддзела Э.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Горскіх, намеснік па тыле З.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Малікаў і намеснік па тэхнічнай частцы А.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Шутка. У жніўні 1967 года ў вучылішча прыбылі першыя афіцэры-выкладчыкі, а таксама грамадзянскія спецыялісты з іншых ВНУ Свярдлоўска. Асноўнымі вучэбнымі падраздзяленнямі сталі 14 кафедр. Кіраўнікамі гуманітарных і грамадскіх кафедр былі прызначаны М.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Маладцыгін, В.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Скробаў, А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Несцераў, П.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Санаеў, А.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Кучма, С.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Філатаў, П.&amp;nbsp;Ц.&amp;nbsp;Квачук, С.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Карнавухаў, А.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Алагулаў. Ваеннымі дысцыплінамі кіравалі вопытныя афіцэры В.&amp;nbsp;З.&amp;nbsp;Осіпаў, В.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Шчалканогаў, А.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Цяцерын, В.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Цімашэнка, І.&amp;nbsp;К.&amp;nbsp;Шкарубін і А.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Рэзваў&lt;ref name=&quot;hist_portal&quot; /&gt;.

Першы набор у 1967 годзе склаў 250 курсантаў. З іх 9&amp;nbsp;% да паступлення ўжо праходзілі тэрміновую службу, 8&amp;nbsp;% былі сувораўцамі, а 83&amp;nbsp;% складала грамадзянская моладзь. Прадстаўнікі Беларусі ўтваралі 9&amp;nbsp;% ад першага набору. Для навучання былі сфарміраваныя танкавыя роты і артылерыйскія батарэі, якія звялі ў батальёны і дывізіёны пад камандаваннем А.&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;Гаўрылава, В.&amp;nbsp;Г.&amp;nbsp;Загоскіна, А.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Міхеева, А.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Краюшкіна, С.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Макарава, В.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Сяргеева, В.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Цярэшчанкі і І.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Юшчанкі. Праграма навучання ўключала 44 прадметы і прадугледжвала атрыманне вышэйшай адукацыі, прыраўнаванай да гуманітарных факультэтаў дзяржаўных універсітэтаў. Палова вучэбнага часу адводзілася на ваенныя дысцыпліны, а 40&amp;nbsp;% — на грамадскія навукі. 31 жніўня адбыўся ўрачысты сход, а 1 верасня пачаўся навучальны працэс&lt;ref name=&quot;hist_portal&quot; /&gt;.

База забеспячэння навучальнага працэсу ўключала шырокі парк ваеннай тэхнікі. У распараджэнні вучылішча знаходзілася 30 танкаў Т-55, 10 танкаў Т-62, 10 баявых машын пяхоты [[БМП-1]], па адной батарэі рэактыўных сістэм [[БМ-21 Град|«Град»]] і самаходных гаўбіц [[2С1 Гваздзіка|«Гваздзік»]], а таксама 152-мм гаўбіцы, 100-мм гарматы «Рапіра», 85-мм гарматы, 70 аўтамабіляў [[ГАЗ-66]] і 12 артылерыйскіх цягачоў [[Урал-ЗІС]]. Цэнтральны ўезд ва ўстанову ўпрыгожваў манумент палітруку, а на пастаментах перад кантрольна-прапускным пунктам былі ўсталяваныя танк ІС-3 і баявая машына рэактыўнай артылерыі [[БМ-13]] («Кацюша»)&lt;ref name=&quot;hist_portal&quot; /&gt;.

25 красавіка 1968 года вучылішчу быў урачыста ўручаны Баявы Сцяг і [[Грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР]]. За высокія паказчыкі ў падрыхтоўцы кадраў установа восем разоў узнагароджвалася Пераходным Чырвоным Сцягам Уральскай ваеннай акругі. У 1970 годзе СВВПТАВ атрымала Ленінскую юбілейную ганаровую грамату, а ў снежні 1972 года — Юбілейны ганаровы знак ЦК КПСС да 50-годдзя СССР. З 18 лістапада 1982 года па красавік 1988 года вучылішча насіла імя [[Леанід Ільіч Брэжнеў|Леаніда Ільіча Брэжнева]]&lt;ref name=&quot;archive_svvptau&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.svvptau.ru/index.php?id=58|title=СВВПТАУ : НА РУБЕЖЕ ДВУХ ЭПОХ|publisher=СВВПТАУ|lang=ru|accessdate=12 чэрвеня 2026|archive-date=4 лістапада 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104145309/http://www.svvptau.ru/index.php?id=58|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;. 

У сувязі з распадам СССР і агульным рэфармаваннем узброеных сіл, 3 студзеня 1992 года загадам Галоўнакамандуючага Узброенымі Сіламі [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]] вучылішча было расфарміравана і пераўтворана ў [[Екацярынбургскае вышэйшае артылерыйскае каманднае вучылішча]] (ЕВАКВ), якое працягнула функцыянаваць да 2011 года&lt;ref name=&quot;evaku_story&quot;&gt;{{cite web|url=https://svptau-evaku.ru/story|title=Об училище|publisher=svptau-evaku.ru|lang=ru|accessdate=12 чэрвеня 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Начальнікі вучылішча ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Начальнік
! Гады кіраўніцтва
! Званне
|-
| [[Барыс Паўлавіч Уткін]]
| 1967—1971
| Палкоўнік, пазней генерал-палкоўнік
|-
| [[Андрэй Федасеевіч Карастыленка]]
| 1971—1986
| Генерал-лейтэнант
|-
| [[Канстанцін Пятровіч Круглоў]]
| 1986—1992
| Генерал-маёр
|}

== Выпускнікі ==

За чвэрць стагоддзя свайго існавання СВВПТАВ правяло 22 выпускі і падрыхтавала каля 8750 афіцэраў-палітработнікаў. З іх 176 чалавек скончылі ўстанову з залатым медалём, а 1628 — з адзнакай. Больш за 1500 выпускнікоў былі ўдастоены дзяржаўных узнагарод. Звыш 800 выхаванцаў вучылішча прайшлі праз [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскую вайну]]&lt;ref name=&quot;hist_portal&quot; /&gt;.

Чатыры выхаванцы вучылішча былі ўдастоены звання [[Герой Расійскай Федэрацыі]]: [[Валянцін Валянцінавіч Палянскі]] (выпуск 1975 года) быў узнагароджаны за мужнасць падчас баявых дзеянняў у Дагестане ў 1999 годзе; [[Сяргей Мікалаевіч Стволаў]] (выпуск 1986 года) атрымаў званне за гераізм падчас [[Другая чачэнская вайна|Другой чачэнскай вайны]]; [[Аляксандр Генадзевіч Манетаў]] (навучаўся ў 1991—1993 гадах) быў удастоены ўзнагароды пасмяротна за ліквідацыю тэрарыстычнай групы; [[Уладзімір Пятровіч Фралоў]] (выпуск 1988 года, генерал-маёр) атрымаў званне ў 2023 годзе пасмяротна.

Сярод іншых прыкметных выпускнікоў установы — расійскія дзяржаўныя і ваенныя дзеячы [[Аляксандр Мікалаевіч Гарбенка]], [[Франц Адамавіч Клінцэвіч]], [[Аляксандр Ільіч Лутавінаў]], кіраўнік упраўлення ГВПУ УС РФ А.&amp;nbsp;Ю.&amp;nbsp;Весялкоў, пісьменнік [[Мікалай Мікалаевіч Пракудзін]] і [[Сяргей Генадзевіч Прасвірнін]]&lt;ref name=&quot;evaku_story&quot; /&gt;. Многія выпускнікі працягнулі службу ва [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь]], у тым ліку ўдзельнікі Афганскай вайны [[Віктар Снытка]], Уладзімір Мірашнічэнка і [[Аляксандр Федаровіч]], а таксама былы прэс-сакратар Міністэрства абароны Беларусі палкоўнік [[Уладзімір Мацвеевіч Макараў|Уладзімір Макараў]]&lt;ref name=&quot;sb_bratstvo&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/ofitserskoe-bratstvo-.html|title=Офицерское братство|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=30 жніўня 2008|lang=ru|accessdate=12 чэрвеня 2026}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{артыкул |аўтар=Балаклеев С. А., Поляков А. А., Притуляк А. М. |загаловак=Свердловское танко-артиллерийское |выданне=Военно-исторический журнал |год=2016 |нумар=5 |старонкі=73—75}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Свярдлоўскае вышэйшае ваенна-палітычнае танка-артылерыйскае вучылішча}}
[[Катэгорыя:Зніклі ў 1992 годзе]]
[[Катэгорыя:Ваенныя навучальныя ўстановы СССР]]
[[Катэгорыя:Екацярынбург]]</text>
      <sha1>2wzw04bbij8rjmqrvk35qumre4ndkmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Землетрасенні ў Венесуэле (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810169</id>
    <revision>
      <id>5166014</id>
      <parentid>5160365</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5166014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2665" sha1="ndd67gfen493mxamn3jzfqjk79kgxju" xml:space="preserve">{{Універсальная картка}}
[[24 чэрвеня]] [[2026]] года [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенне|землетрасенні]] з інтэрвалам у 39 секунд.

Улады заявілі, што першае землетрасенне [[магнітуда]]й 7,2 пасля аналізу сейсмічных запісаў было перакласіфікавана як папярэдняе землетрасенне магнітудай 7,5. Абодва падземныя штуршкі ўтварылі «сейсмічны дублет» — з’ява, пры якой два буйныя землетрасенні адбываюцца з інтэрвалам некалькі секунд у адным і тым жа раёне. Пасля было зафіксавана 30 [[афтэршок]]аў&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/society/view/mzs-zvestak-ab-gramadzjanah-belarusi-patsjarpeushyh-u-venesuele-ne-pastupala-159661-2026/ belta.by]&lt;/ref&gt;.

Каля 774 будынкаў атрымалі сур’ёзныя пашкоджанні. Паводле даных анлайн-платформы Venezuela Te Busca, створанай пасля землетрасенняў, звыш 53 тыс. чалавек у Венесуэле прапалі без вестак. Улады Венесуэлы ўвялі рэжым надзвычайнага становішча. Станам на 29 чэрвеня, паводле афіцыйных даных, колькасць загінулых перавысіла 1450 чалавек, выратавальныя і пошукава-выратавальныя работы прадаўжаюцца&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/world/view/paslja-zemletrasennjau-u-venesuele-z-pad-zavalau-use-jashche-ratujuts-vyzhyushyh-159800-2026/ belta.by]&lt;/ref&gt;.

Станам на 11 ліпеня, як паведаміў спікер Нацыянальнай асамблеі Хорхе Радрыгес, колькасць загінулых венесуэльцаў у выніку землетрасенняў склала 4333 чалавекі, 16740 атрымалі раненні&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/world/view/kolkasts-ahvjar-zemletrasennja-u-venesuele-perasjagnula-43-tys-160315-2026/ belta.by]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Землетрасенні]]
[[Катэгорыя:Падзеі 24 чэрвеня]]
[[Катэгорыя:Чэрвень 2026 года]]
[[Катэгорыя:2026 год у Венесуэле]]</text>
      <sha1>ndd67gfen493mxamn3jzfqjk79kgxju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тарас Тарналіцкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810360</id>
    <revision>
      <id>5166197</id>
      <parentid>5165831</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:34:20Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5166197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12788" sha1="k6fwexxyf5bzzoc9t2apra173damx0i" xml:space="preserve">{{кінематаграфіст}}

'''Тарас Тарналіцкі''', сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся каля 1989 года ў [[Коласава (Стаўбцоўскі раён)|Коласаве]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.

У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;.

У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}}

У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}.

== Прафесійная дзейнасць ==
Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}

Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}.

У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.

У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}.

Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}

Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}
* {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}}

{{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}}

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>k6fwexxyf5bzzoc9t2apra173damx0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сільвестр Бельскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810536</id>
    <revision>
      <id>5165905</id>
      <parentid>5164216</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZolaSukhar</username>
        <id>169411</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>удакладненне цытаты</comment>
      <origin>5165905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22570" sha1="q1y450mgvviys0z7n15fzwvzwj947il" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Бельскі}}
{{Пісьменнік
| Імя = Сільвестр Бельскі
| Арыгінал імя = 
| Фота = 
| Шырыня = 
| Подпіс = 
| Герб = 
| Шырыня герба = 
| Подпіс герба = 
| Імя пры нараджэнні = 
| Псеўданімы = 
| Дата нараджэння = 
| Месца нараджэння = 
| Дата смерці = 
| Месца смерці = 
| Грамадзянства = 
| Род = 
| Бацька = 
| Маці = 
| Жонка = 
| Дзеці = 
| Род дзейнасці = выкладчык, [[прафесар]] усеагульнай гісторыі
| Гады актыўнасці = 
| Кірунак = 
| Жанр = 
| Дэбют = 
| Мова твораў = 
| Прэміі = 
| Узнагароды = 
| Сайт = 
| Вікікрыніцы = 
}}

'''Сільвестр Бельскі''' ({{lang-pl|Sylwestr Bielski}}; {{ВДП}}) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. {{нп5|Кандыдат універсітэта|Кандыдат філасофіі|ru|Кандидат университета}}. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык {{нп5|Мікалаеўскі Мілецкі мужчынскі манастыр|Мілецкага духоўнага вучылішча|uk|Миколаївський Милецький чоловічий монастир}}.

== Біяграфія ==
Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент|выданне=}}&lt;/ref&gt;. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Свята-Дабравешчанская царква і базыльянскі кляштар (Малыя Ляды)|Лядзенскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]].

Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт|фізіка-матэматычны і літаратурны факультэты Віленскага ўніверсітэта]]&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: &lt;nowiki&gt;[Bielski Sylwester]&lt;/nowiki&gt; // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157}}&lt;/ref&gt; (1820), атрымаў ступень кандыдата філасофіі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, «настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах… быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў…» Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191}}&lt;/ref&gt;. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184}}&lt;/ref&gt;, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский, Цезарь Францович|Цэзары Каменскага]].

У 1828—1830 гг. — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам [[:ru:Боруны (Гродненская область)|Барунскага павятовага вучылішча]] і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам [[:uk:Миколаївський Милецький чоловічий монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр|выданне=}}&lt;/ref&gt; на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Язэпа (Іосіфа) Сямашкі]] з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]].

У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский Знаменский Богородицкий монастырь|Курскі манастыр]]&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}&lt;/ref&gt;. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. …усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3}}&lt;/ref&gt;. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне.

У 1845 годзе атрымаў асабістае [[Ганаровыя грамадзяне|ганаровае грамадзянства]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611}}&lt;/ref&gt;. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года]] ў Польшчы, Літве і Беларусі.

== Асветніцкая дзейнасць і погляды ==
Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów}}&lt;/ref&gt;. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя.

Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх … айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2}}&lt;/ref&gt;.

Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі.

== Цікавыя факты ==
У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш Зан|Тамашом Занам]], [[:be-tarask:Ігнат Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Сільвестр Бельскі — дзед прафесара педагогікі [[:uk:Більський Фома Антонович|Фамы Бельскага]]&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры}}&lt;/ref&gt;, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і падчас Вялікай Айчыннай вайны, калі ад нямецкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254}}&lt;/ref&gt;.

Сільвестр Бельскі даводзіцца прадзедам доктару філалагічных навук, прафесару [https://esu.com.ua/article-889745 Георгію Яталю]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Георгий Ятель: лингвист и дидакт: статьи, воспоминання, страницы дневника = Георгій Ятель: лінгвіст і дидактик: статті, спогади, сторінки щоденника / сост., коммент. и предисл. A. И. Бельского. Мн., 2020. 288 с}}&lt;/ref&gt;, а таксама прафесару і пісьменніку [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алесю Бельскаму]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=|загаловак=Верабей, А. Яго ліпеньскі поўдзень // Літаратура і мастацтва. 2013. 26 ліп. С. 4|выданне=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kopyl.by/arkhiv-2010-2023/item/30092-91izvestnyj-pisatel-urozhenets-kopylshchiny-ales-belskij-otmechaet-60-letnij-yubilej|title=Давыденко, Н. Известный писатель, уроженец Копыльщины Алесь Бельский отмечает 60-летний юбилей // Слава працы {{!}} Копыль Online}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

* Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с.
* Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с.
* Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с.
* Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с.
* Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780—1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с.
* Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с.
* Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бельскі Сільвестр}}</text>
      <sha1>q1y450mgvviys0z7n15fzwvzwj947il</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165939</id>
      <parentid>5165905</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZolaSukhar</username>
        <id>169411</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5165939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22570" sha1="he0zf0mn0930lbms5q6dw4xzd86y751" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Бельскі}}
{{Пісьменнік
| Імя = Сільвестр Бельскі
| Арыгінал імя = 
| Фота = 
| Шырыня = 
| Подпіс = 
| Герб = 
| Шырыня герба = 
| Подпіс герба = 
| Імя пры нараджэнні = 
| Псеўданімы = 
| Дата нараджэння = 
| Месца нараджэння = 
| Дата смерці = 
| Месца смерці = 
| Грамадзянства = 
| Род = 
| Бацька = 
| Маці = 
| Жонка = 
| Дзеці = 
| Род дзейнасці = выкладчык, [[прафесар]] усеагульнай гісторыі
| Гады актыўнасці = 
| Кірунак = 
| Жанр = 
| Дэбют = 
| Мова твораў = 
| Прэміі = 
| Узнагароды = 
| Сайт = 
| Вікікрыніцы = 
}}

'''Сільвестр Бельскі''' ({{lang-pl|Sylwestr Bielski}}; {{ВДП}}) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. {{нп5|Кандыдат універсітэта|Кандыдат філасофіі|ru|Кандидат университета}}. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык {{нп5|Мікалаеўскі Мілецкі мужчынскі манастыр|Мілецкага духоўнага вучылішча|uk|Миколаївський Милецький чоловічий монастир}}.

== Біяграфія ==
Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент|выданне=}}&lt;/ref&gt;. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Свята-Дабравешчанская царква і базыльянскі кляштар (Малыя Ляды)|Лядзенскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]].

Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт|фізіка-матэматычны і літаратурны факультэты Віленскага ўніверсітэта]]&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: &lt;nowiki&gt;[Bielski Sylwester]&lt;/nowiki&gt; // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157}}&lt;/ref&gt; (1820), атрымаў ступень кандыдата філасофіі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, «настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах… быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў… Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады»&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191}}&lt;/ref&gt;. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184}}&lt;/ref&gt;, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский, Цезарь Францович|Цэзары Каменскага]].

У 1828—1830 гг. — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам [[:ru:Боруны (Гродненская область)|Барунскага павятовага вучылішча]] і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам [[:uk:Миколаївський Милецький чоловічий монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр|выданне=}}&lt;/ref&gt; на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Язэпа (Іосіфа) Сямашкі]] з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]].

У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский Знаменский Богородицкий монастырь|Курскі манастыр]]&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}&lt;/ref&gt;. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. …усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3}}&lt;/ref&gt;. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне.

У 1845 годзе атрымаў асабістае [[Ганаровыя грамадзяне|ганаровае грамадзянства]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611}}&lt;/ref&gt;. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года]] ў Польшчы, Літве і Беларусі.

== Асветніцкая дзейнасць і погляды ==
Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów}}&lt;/ref&gt;. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя.

Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх … айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2}}&lt;/ref&gt;.

Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі.

== Цікавыя факты ==
У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш Зан|Тамашом Занам]], [[:be-tarask:Ігнат Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Сільвестр Бельскі — дзед прафесара педагогікі [[:uk:Більський Фома Антонович|Фамы Бельскага]]&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры}}&lt;/ref&gt;, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і падчас Вялікай Айчыннай вайны, калі ад нямецкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254}}&lt;/ref&gt;.

Сільвестр Бельскі даводзіцца прадзедам доктару філалагічных навук, прафесару [https://esu.com.ua/article-889745 Георгію Яталю]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Георгий Ятель: лингвист и дидакт: статьи, воспоминання, страницы дневника = Георгій Ятель: лінгвіст і дидактик: статті, спогади, сторінки щоденника / сост., коммент. и предисл. A. И. Бельского. Мн., 2020. 288 с}}&lt;/ref&gt;, а таксама прафесару і пісьменніку [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алесю Бельскаму]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=|загаловак=Верабей, А. Яго ліпеньскі поўдзень // Літаратура і мастацтва. 2013. 26 ліп. С. 4|выданне=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kopyl.by/arkhiv-2010-2023/item/30092-91izvestnyj-pisatel-urozhenets-kopylshchiny-ales-belskij-otmechaet-60-letnij-yubilej|title=Давыденко, Н. Известный писатель, уроженец Копыльщины Алесь Бельский отмечает 60-летний юбилей // Слава працы {{!}} Копыль Online}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==

* Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с.
* Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с.
* Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с.
* Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с.
* Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780—1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с.
* Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с.
* Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с.

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бельскі Сільвестр}}</text>
      <sha1>he0zf0mn0930lbms5q6dw4xzd86y751</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гран-Пры (аўтагонкі)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810601</id>
    <revision>
      <id>5165982</id>
      <parentid>5165110</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T18:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Monarchist1636</username>
        <id>103323</id>
      </contributor>
      <comment>/* Аўтадром Паўднёвы-Захад */</comment>
      <origin>5165982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9109" sha1="cd32f5q7dd1d4e6inr2kpt94krsx1b8" xml:space="preserve">Аўтагонкі '''Гран-пры''' – аўтамабільныя спаборніцтвы, што праходзілі да 1950 года. У 1950 года яны эвалюцыянавалі ў чемпіянат свету па аўтагонках [[Формула-1]].

Спаборніцтвы Гран-пры, як разнавіднасць аўтаспорту, бяруць свой пачатак у арганізаваных аўтамабільных гонках, якія зарадзіліся ў Францыі ў 1894 году. Яны хутка эвалюцыянавалі ад простых дарожных гонак паміж гарадамі ў выпрабаванні на цягавітасць для аўтамабіля і кіроўцы. Інавацыі і імкненне да канкурэнцыі неўзабаве прывялі да хуткасцей, якія перавышалі 100 міль у гадзіну (160 км/г), але паколькі першыя гонкі праходзілі на адкрытых дарогах, то даволі часта здараліся аварыі, якія прыводзілі да гібелі як кіроўцаў, так і гледачоў.

Міжнародная асацыяцыя аўтамабільных клубаў (Association Internationale des Automobile Clubs Reconnus), заснаваная ў Парыжы 20 чэрвеня 1904 года, была рэарганізавана ў [[Міжнародная аўтамабільная федэрацыя|Міжнародную аўтамабільную федэрацыю (FIA)]] у 1947 годзе са штаб-кватэрай у Парыжы. Аўтагонкі класа &quot;Гран-пры&quot; у рэшце рэшт эвалюцыянавалі ў чэмпіянат свету Формула-1, які праводзіцца штогод з 1950 года. У наш час гонкі чэмпіяната свету Формулы-1 таксама называюцца Гран-пры.

== Пачатак: першыя арганізаваныя спаборніцтвы ==
{{see also|[[:en:Motorsport before 1906|Аўтаспорт да 1906 года]]}}
[[File:1894 paris-rouen - count albert de dion (de dion-bouton steam tractor) finished 1st, ruled ineligible for prize.jpg|thumb|Гонка Парыж–Руан. Жуль Альбер дэ Дыён фінішыраваў першым на паравым аўтамабілі De Dion. Сярод пасажыраў былі бізнэсовец Эцьен ван Зёйлен ван Нэевелт і пісьменнік Эміль Дрыян]]
[[Image:Jenatzy 1903 Gordon Bennett.jpg|thumb|Каміль Жэнатзі за рулём Mercedes перамагае ў [[:en:1903 Gordon Bennett Cup|Кубку Гордана Бэнэта 1903 года]]]]
Аўтагонкі зарадзіліся ў Францыі як вынік энтузіязму, з якім французская публіка прыняла аўтамабіль. Вытворцы былі ў захапленні ад магчымасці выкарыстоўваць аўтагонкі ў якасці вітрыны для сваіх аўтамабіляў. Першыя аўтамабільныя спаборніцтвы адбыліся 22 ліпеня 1894 года і былі арганізаваны парыжскай газетай Le Petit Journal. Аўтагонка [[:en:Paris–Rouen (motor race)|Парыж–Руан]] працягласцю 126 км (78 міль) праходзіла ад [[:en:Porte Maillot|Порт-Маё]] ў Парыжы, праз [[Булонскі лес]], да Руана. Першым у Руан прыбыў [[Жуль-Альбер дэ Дыён|маркіз Жуль Альбер дэ Дыён]] на паравым аўтамабілі ўласнай вытворчасці De Dion-Bouton праз 6 гадзін 48 хвілін з сярэдняй хуткасцю 19 км/г (12 міль/г). Ён фінішыраваў на 3 хвіліны 30 секунд раней за [[:en:Albert Lemaître|Альбера Леметра]] на аўтамабілі Peugeot. Трэцім прыехаў [[:en:Émile Levassor|Эміль Левасор]] на Panhard-Levassor з адставаннем 55 хвілін 30 секунд. Афіцыйным пераможцам быў прызнаны Альбер Леметр, паколькі аўтамабілі ацэньваліся па не толькі хуткасці, але таксама надзейнасці і характарыстыках бяспекі. І тут бензінавыя Peugeot пераўзыходзілі паравы аўтамабіль дэ Дыёна, якому ўвесь час патрабаваўся качагар.

У 1900 годзе [[:en:James Gordon Bennett Jr.|Джэймс Гордан Бэнэт-малодшы]], уладальнік газет New York Herald і International Herald Tribune, заснаваў [[:en:Gordon Bennett Cup (auto racing)|Кубак Гордана Бенета]]. Ён спадзяваўся, што стварэнне міжнароднага мерапрыемства заахвоціць аўтавытворцаў паляпшаць свае аўтамабілі. Кожнай краіне дазвалялася выстаўляць да трох аўтамабіляў, якія павінны былі быць поўнасцю сабраны ў краіне, якую яны прадстаўлялі, і заяўлены кіруючым органам аўтамабільнай прамысловасці гэтай краіны. У рамках гэтага мерапрыемства былі ўстаноўлены міжнародныя гоначныя колеры. Спаборніцтвы 1903 года адбыліся пасля трагічных падзей на шашэйнай гонцы [[:en:Paris–Madrid race|Парыж–Мадрыд]]. Падчас той гонкі загінулі некалькі чалавек, сярод іх былі і гоншчыкі, і гледачы. У тым ліку загінуў адзін з вядучых гоншчыкаў таго часу, [[:en:Marcel Renault|Марсэль Рэно]], і гонка была спынена французскімі ўладамі ў Бардо. Таму гонка ў горадзе Атай у Ірландыі, хаця і праходзіла па дарогах агульнага карыстання, але праводзілася на закрытым участку. Гэта былі першыя ў гісторыі аўтамабільныя гонкі па закрытай трасе. У Злучаных Штатах [[:en:William Kissam Vanderbilt II|Уільям Кісам Вандэрбільт II]] у 1904 годзе заснаваў [[:en:Vanderbilt Cup|Кубак Вандэрбільта]] ў наваколлях свайго маёнтка ў Лонг-Айлендзе, штат Нью-Ёрк.

== Першыя Гран-пры ==
===Аўтадром Паўднёвы Захад===
У некаторых англамоўных крыніцах памылкова згадваецца, што першым спаборніцтвам з назвай Гран-Пры, быў [[:en:Pau Grand Prix|Гран-пры По]] 1901 года. Гэта можа быць звязана з няслушным перакладам сучаснымі выданнямі такога часопіса, як La France Auto за сакавік 1901 года. Насамрэч гонка 1901 года звалася «Аўтадром Паўднёвы Захад» і праводзілася ў трох класах па аўтамабільных дарогах каля горада [[По (горад)|По]]. Перамогу ў галоўнай катэгорыі атрымаў [[:en:Maurice Farman|Морыс Фарман]] на [[:en:Panhard|Panhard]].

===Першы Гран-пры===

== Найбольш важныя гонкі Гран-пры ==
{{see also|[[:en:Category:Grand Prix seasons|Гран-пры па сезонах]]}}
*{{flagicon|Бельгія}} [[:be-tarask:Гран-пры Бэльгіі|Гран-пры Бельгіі]]
*{{flagicon|Вялікабрытанія}} [[:be-tarask:Гран-пры Вялікабрытаніі|Гран-пры Вялікабрытаніі]]
*{{flagicon|Германія}} [[:en:German Grand Prix|Гран-пры Нямеччыны]]
*{{flagicon|ESP|1785}} [[Гран-пры Іспаніі]]
*{{flagicon|Italy|1861}} [[:be-tarask:Гран-пры Італіі|Гран-пры Італіі]]
*{{flagicon|Манака}} [[Гран-пры Манака]]
*{{flagicon|Францыя}} [[:en:French Grand Prix|Гран-пры Францыі]]
*{{flagicon|Швейцарыя}} [[:en:Swiss Grand Prix|Гран-пры Швейцарыі]]
*{{flagicon|ЗША}} [[:en:Indianapolis 500|500 міль Індыянапаліса]]

== Кіроўцы Гран-пры ==</text>
      <sha1>cd32f5q7dd1d4e6inr2kpt94krsx1b8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165985</id>
      <parentid>5165982</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Monarchist1636</username>
        <id>103323</id>
      </contributor>
      <comment>/* Першы Гран-пры */</comment>
      <origin>5165985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10639" sha1="66y2r9bjwj7qog83wk9o8exj0avrloy" xml:space="preserve">Аўтагонкі '''Гран-пры''' – аўтамабільныя спаборніцтвы, што праходзілі да 1950 года. У 1950 года яны эвалюцыянавалі ў чемпіянат свету па аўтагонках [[Формула-1]].

Спаборніцтвы Гран-пры, як разнавіднасць аўтаспорту, бяруць свой пачатак у арганізаваных аўтамабільных гонках, якія зарадзіліся ў Францыі ў 1894 году. Яны хутка эвалюцыянавалі ад простых дарожных гонак паміж гарадамі ў выпрабаванні на цягавітасць для аўтамабіля і кіроўцы. Інавацыі і імкненне да канкурэнцыі неўзабаве прывялі да хуткасцей, якія перавышалі 100 міль у гадзіну (160 км/г), але паколькі першыя гонкі праходзілі на адкрытых дарогах, то даволі часта здараліся аварыі, якія прыводзілі да гібелі як кіроўцаў, так і гледачоў.

Міжнародная асацыяцыя аўтамабільных клубаў (Association Internationale des Automobile Clubs Reconnus), заснаваная ў Парыжы 20 чэрвеня 1904 года, была рэарганізавана ў [[Міжнародная аўтамабільная федэрацыя|Міжнародную аўтамабільную федэрацыю (FIA)]] у 1947 годзе са штаб-кватэрай у Парыжы. Аўтагонкі класа &quot;Гран-пры&quot; у рэшце рэшт эвалюцыянавалі ў чэмпіянат свету Формула-1, які праводзіцца штогод з 1950 года. У наш час гонкі чэмпіяната свету Формулы-1 таксама называюцца Гран-пры.

== Пачатак: першыя арганізаваныя спаборніцтвы ==
{{see also|[[:en:Motorsport before 1906|Аўтаспорт да 1906 года]]}}
[[File:1894 paris-rouen - count albert de dion (de dion-bouton steam tractor) finished 1st, ruled ineligible for prize.jpg|thumb|Гонка Парыж–Руан. Жуль Альбер дэ Дыён фінішыраваў першым на паравым аўтамабілі De Dion. Сярод пасажыраў былі бізнэсовец Эцьен ван Зёйлен ван Нэевелт і пісьменнік Эміль Дрыян]]
[[Image:Jenatzy 1903 Gordon Bennett.jpg|thumb|Каміль Жэнатзі за рулём Mercedes перамагае ў [[:en:1903 Gordon Bennett Cup|Кубку Гордана Бэнэта 1903 года]]]]
Аўтагонкі зарадзіліся ў Францыі як вынік энтузіязму, з якім французская публіка прыняла аўтамабіль. Вытворцы былі ў захапленні ад магчымасці выкарыстоўваць аўтагонкі ў якасці вітрыны для сваіх аўтамабіляў. Першыя аўтамабільныя спаборніцтвы адбыліся 22 ліпеня 1894 года і былі арганізаваны парыжскай газетай Le Petit Journal. Аўтагонка [[:en:Paris–Rouen (motor race)|Парыж–Руан]] працягласцю 126 км (78 міль) праходзіла ад [[:en:Porte Maillot|Порт-Маё]] ў Парыжы, праз [[Булонскі лес]], да Руана. Першым у Руан прыбыў [[Жуль-Альбер дэ Дыён|маркіз Жуль Альбер дэ Дыён]] на паравым аўтамабілі ўласнай вытворчасці De Dion-Bouton праз 6 гадзін 48 хвілін з сярэдняй хуткасцю 19 км/г (12 міль/г). Ён фінішыраваў на 3 хвіліны 30 секунд раней за [[:en:Albert Lemaître|Альбера Леметра]] на аўтамабілі Peugeot. Трэцім прыехаў [[:en:Émile Levassor|Эміль Левасор]] на Panhard-Levassor з адставаннем 55 хвілін 30 секунд. Афіцыйным пераможцам быў прызнаны Альбер Леметр, паколькі аўтамабілі ацэньваліся па не толькі хуткасці, але таксама надзейнасці і характарыстыках бяспекі. І тут бензінавыя Peugeot пераўзыходзілі паравы аўтамабіль дэ Дыёна, якому ўвесь час патрабаваўся качагар.

У 1900 годзе [[:en:James Gordon Bennett Jr.|Джэймс Гордан Бэнэт-малодшы]], уладальнік газет New York Herald і International Herald Tribune, заснаваў [[:en:Gordon Bennett Cup (auto racing)|Кубак Гордана Бенета]]. Ён спадзяваўся, што стварэнне міжнароднага мерапрыемства заахвоціць аўтавытворцаў паляпшаць свае аўтамабілі. Кожнай краіне дазвалялася выстаўляць да трох аўтамабіляў, якія павінны былі быць поўнасцю сабраны ў краіне, якую яны прадстаўлялі, і заяўлены кіруючым органам аўтамабільнай прамысловасці гэтай краіны. У рамках гэтага мерапрыемства былі ўстаноўлены міжнародныя гоначныя колеры. Спаборніцтвы 1903 года адбыліся пасля трагічных падзей на шашэйнай гонцы [[:en:Paris–Madrid race|Парыж–Мадрыд]]. Падчас той гонкі загінулі некалькі чалавек, сярод іх былі і гоншчыкі, і гледачы. У тым ліку загінуў адзін з вядучых гоншчыкаў таго часу, [[:en:Marcel Renault|Марсэль Рэно]], і гонка была спынена французскімі ўладамі ў Бардо. Таму гонка ў горадзе Атай у Ірландыі, хаця і праходзіла па дарогах агульнага карыстання, але праводзілася на закрытым участку. Гэта былі першыя ў гісторыі аўтамабільныя гонкі па закрытай трасе. У Злучаных Штатах [[:en:William Kissam Vanderbilt II|Уільям Кісам Вандэрбільт II]] у 1904 годзе заснаваў [[:en:Vanderbilt Cup|Кубак Вандэрбільта]] ў наваколлях свайго маёнтка ў Лонг-Айлендзе, штат Нью-Ёрк.

== Першыя Гран-пры ==
===Аўтадром Паўднёвы Захад===
У некаторых англамоўных крыніцах памылкова згадваецца, што першым спаборніцтвам з назвай Гран-Пры, быў [[:en:Pau Grand Prix|Гран-пры По]] 1901 года. Гэта можа быць звязана з няслушным перакладам сучаснымі выданнямі такога часопіса, як La France Auto за сакавік 1901 года. Насамрэч гонка 1901 года звалася «Аўтадром Паўднёвы Захад» і праводзілася ў трох класах па аўтамабільных дарогах каля горада [[По (горад)|По]]. Перамогу ў галоўнай катэгорыі атрымаў [[:en:Maurice Farman|Морыс Фарман]] на [[:en:Panhard|Panhard]].

===Першы Гран-пры===
Адзінай на той момант гонкай, якая пастаянна насіла назву Гран-пры, была арганізаваная [[:en:Automobile Club of France|Аўтамабільным клубам Францыі (ACF)]]. Першая такая [[:en:1906 French Grand Prix|гонка]] адбылася ў 1906 годзе. Выкарыстоўвалася траса, створаная на аснове трасы ў Ле-Мане, якая мела амаль трохкутную форму, кожны круг складаў 103,18 кіламетра (64,11 міль). Гонка праводзілася два дні, у кожны з якіх трэба было пераадолець шэсць кругоў. Гонка, якая доўжылася больш за 12 гадзін, завяршылася перамогай [[:en:Ferenc Szisz|Ферэнца Сіса]] за рулём [[Renault S.A.|Renault]]. Другое месца заняў [[:en:Felice Nazzaro|Фелічэ Наццара]] на [[Fiat|FIAT]], а трэцяе – [[:en:Albert Clément|Альбер Клеман]] на [[:en:Clément-Bayard|Clément-Bayard]]. [[:en:Paul Baras|Поль Барас]] з каманды [[:en:Brasier|Brasier]] паказаў найхутчэйшы круг ужо на першым крузе гонкі. Ён утрымліваў лідэрства да трэцяга круга, калі Сіс перахапіў лідэрства і захаваў яго да фінішу.

== Найбольш важныя гонкі Гран-пры ==
{{see also|[[:en:Category:Grand Prix seasons|Гран-пры па сезонах]]}}
*{{flagicon|Бельгія}} [[:be-tarask:Гран-пры Бэльгіі|Гран-пры Бельгіі]]
*{{flagicon|Вялікабрытанія}} [[:be-tarask:Гран-пры Вялікабрытаніі|Гран-пры Вялікабрытаніі]]
*{{flagicon|Германія}} [[:en:German Grand Prix|Гран-пры Нямеччыны]]
*{{flagicon|ESP|1785}} [[Гран-пры Іспаніі]]
*{{flagicon|Italy|1861}} [[:be-tarask:Гран-пры Італіі|Гран-пры Італіі]]
*{{flagicon|Манака}} [[Гран-пры Манака]]
*{{flagicon|Францыя}} [[:en:French Grand Prix|Гран-пры Францыі]]
*{{flagicon|Швейцарыя}} [[:en:Swiss Grand Prix|Гран-пры Швейцарыі]]
*{{flagicon|ЗША}} [[:en:Indianapolis 500|500 міль Індыянапаліса]]

== Кіроўцы Гран-пры ==</text>
      <sha1>66y2r9bjwj7qog83wk9o8exj0avrloy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165986</id>
      <parentid>5165985</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Monarchist1636</username>
        <id>103323</id>
      </contributor>
      <comment>/* Першы Гран-пры */</comment>
      <origin>5165986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10759" sha1="gzg2tir9p9552pks7n3i4qpiypge87d" xml:space="preserve">Аўтагонкі '''Гран-пры''' – аўтамабільныя спаборніцтвы, што праходзілі да 1950 года. У 1950 года яны эвалюцыянавалі ў чемпіянат свету па аўтагонках [[Формула-1]].

Спаборніцтвы Гран-пры, як разнавіднасць аўтаспорту, бяруць свой пачатак у арганізаваных аўтамабільных гонках, якія зарадзіліся ў Францыі ў 1894 году. Яны хутка эвалюцыянавалі ад простых дарожных гонак паміж гарадамі ў выпрабаванні на цягавітасць для аўтамабіля і кіроўцы. Інавацыі і імкненне да канкурэнцыі неўзабаве прывялі да хуткасцей, якія перавышалі 100 міль у гадзіну (160 км/г), але паколькі першыя гонкі праходзілі на адкрытых дарогах, то даволі часта здараліся аварыі, якія прыводзілі да гібелі як кіроўцаў, так і гледачоў.

Міжнародная асацыяцыя аўтамабільных клубаў (Association Internationale des Automobile Clubs Reconnus), заснаваная ў Парыжы 20 чэрвеня 1904 года, была рэарганізавана ў [[Міжнародная аўтамабільная федэрацыя|Міжнародную аўтамабільную федэрацыю (FIA)]] у 1947 годзе са штаб-кватэрай у Парыжы. Аўтагонкі класа &quot;Гран-пры&quot; у рэшце рэшт эвалюцыянавалі ў чэмпіянат свету Формула-1, які праводзіцца штогод з 1950 года. У наш час гонкі чэмпіяната свету Формулы-1 таксама называюцца Гран-пры.

== Пачатак: першыя арганізаваныя спаборніцтвы ==
{{see also|[[:en:Motorsport before 1906|Аўтаспорт да 1906 года]]}}
[[File:1894 paris-rouen - count albert de dion (de dion-bouton steam tractor) finished 1st, ruled ineligible for prize.jpg|thumb|Гонка Парыж–Руан. Жуль Альбер дэ Дыён фінішыраваў першым на паравым аўтамабілі De Dion. Сярод пасажыраў былі бізнэсовец Эцьен ван Зёйлен ван Нэевелт і пісьменнік Эміль Дрыян]]
[[Image:Jenatzy 1903 Gordon Bennett.jpg|thumb|Каміль Жэнатзі за рулём Mercedes перамагае ў [[:en:1903 Gordon Bennett Cup|Кубку Гордана Бэнэта 1903 года]]]]
Аўтагонкі зарадзіліся ў Францыі як вынік энтузіязму, з якім французская публіка прыняла аўтамабіль. Вытворцы былі ў захапленні ад магчымасці выкарыстоўваць аўтагонкі ў якасці вітрыны для сваіх аўтамабіляў. Першыя аўтамабільныя спаборніцтвы адбыліся 22 ліпеня 1894 года і былі арганізаваны парыжскай газетай Le Petit Journal. Аўтагонка [[:en:Paris–Rouen (motor race)|Парыж–Руан]] працягласцю 126 км (78 міль) праходзіла ад [[:en:Porte Maillot|Порт-Маё]] ў Парыжы, праз [[Булонскі лес]], да Руана. Першым у Руан прыбыў [[Жуль-Альбер дэ Дыён|маркіз Жуль Альбер дэ Дыён]] на паравым аўтамабілі ўласнай вытворчасці De Dion-Bouton праз 6 гадзін 48 хвілін з сярэдняй хуткасцю 19 км/г (12 міль/г). Ён фінішыраваў на 3 хвіліны 30 секунд раней за [[:en:Albert Lemaître|Альбера Леметра]] на аўтамабілі Peugeot. Трэцім прыехаў [[:en:Émile Levassor|Эміль Левасор]] на Panhard-Levassor з адставаннем 55 хвілін 30 секунд. Афіцыйным пераможцам быў прызнаны Альбер Леметр, паколькі аўтамабілі ацэньваліся па не толькі хуткасці, але таксама надзейнасці і характарыстыках бяспекі. І тут бензінавыя Peugeot пераўзыходзілі паравы аўтамабіль дэ Дыёна, якому ўвесь час патрабаваўся качагар.

У 1900 годзе [[:en:James Gordon Bennett Jr.|Джэймс Гордан Бэнэт-малодшы]], уладальнік газет New York Herald і International Herald Tribune, заснаваў [[:en:Gordon Bennett Cup (auto racing)|Кубак Гордана Бенета]]. Ён спадзяваўся, што стварэнне міжнароднага мерапрыемства заахвоціць аўтавытворцаў паляпшаць свае аўтамабілі. Кожнай краіне дазвалялася выстаўляць да трох аўтамабіляў, якія павінны былі быць поўнасцю сабраны ў краіне, якую яны прадстаўлялі, і заяўлены кіруючым органам аўтамабільнай прамысловасці гэтай краіны. У рамках гэтага мерапрыемства былі ўстаноўлены міжнародныя гоначныя колеры. Спаборніцтвы 1903 года адбыліся пасля трагічных падзей на шашэйнай гонцы [[:en:Paris–Madrid race|Парыж–Мадрыд]]. Падчас той гонкі загінулі некалькі чалавек, сярод іх былі і гоншчыкі, і гледачы. У тым ліку загінуў адзін з вядучых гоншчыкаў таго часу, [[:en:Marcel Renault|Марсэль Рэно]], і гонка была спынена французскімі ўладамі ў Бардо. Таму гонка ў горадзе Атай у Ірландыі, хаця і праходзіла па дарогах агульнага карыстання, але праводзілася на закрытым участку. Гэта былі першыя ў гісторыі аўтамабільныя гонкі па закрытай трасе. У Злучаных Штатах [[:en:William Kissam Vanderbilt II|Уільям Кісам Вандэрбільт II]] у 1904 годзе заснаваў [[:en:Vanderbilt Cup|Кубак Вандэрбільта]] ў наваколлях свайго маёнтка ў Лонг-Айлендзе, штат Нью-Ёрк.

== Першыя Гран-пры ==
===Аўтадром Паўднёвы Захад===
У некаторых англамоўных крыніцах памылкова згадваецца, што першым спаборніцтвам з назвай Гран-Пры, быў [[:en:Pau Grand Prix|Гран-пры По]] 1901 года. Гэта можа быць звязана з няслушным перакладам сучаснымі выданнямі такога часопіса, як La France Auto за сакавік 1901 года. Насамрэч гонка 1901 года звалася «Аўтадром Паўднёвы Захад» і праводзілася ў трох класах па аўтамабільных дарогах каля горада [[По (горад)|По]]. Перамогу ў галоўнай катэгорыі атрымаў [[:en:Maurice Farman|Морыс Фарман]] на [[:en:Panhard|Panhard]].

===Першы Гран-пры===
[[File:1906 French Grand Prix Finish.jpg|thumb|right|Ферэнц Сіс перасякае фінішную рысу]]
Адзінай на той момант гонкай, якая пастаянна насіла назву Гран-пры, была арганізаваная [[:en:Automobile Club of France|Аўтамабільным клубам Францыі (ACF)]]. Першая такая [[:en:1906 French Grand Prix|гонка]] адбылася ў 1906 годзе. Выкарыстоўвалася траса, створаная на аснове трасы ў Ле-Мане, якая мела амаль трохкутную форму, кожны круг складаў 103,18 кіламетра (64,11 міль). Гонка праводзілася два дні, у кожны з якіх трэба было пераадолець шэсць кругоў. Гонка, якая доўжылася больш за 12 гадзін, завяршылася перамогай [[:en:Ferenc Szisz|Ферэнца Сіса]] за рулём [[Renault S.A.|Renault]]. Другое месца заняў [[:en:Felice Nazzaro|Фелічэ Наццара]] на [[Fiat|FIAT]], а трэцяе – [[:en:Albert Clément|Альбер Клеман]] на [[:en:Clément-Bayard|Clément-Bayard]]. [[:en:Paul Baras|Поль Барас]] з каманды [[:en:Brasier|Brasier]] паказаў найхутчэйшы круг ужо на першым крузе гонкі. Ён утрымліваў лідэрства да трэцяга круга, калі Сіс перахапіў лідэрства і захаваў яго да фінішу.

== Найбольш важныя гонкі Гран-пры ==
{{see also|[[:en:Category:Grand Prix seasons|Гран-пры па сезонах]]}}
*{{flagicon|Бельгія}} [[:be-tarask:Гран-пры Бэльгіі|Гран-пры Бельгіі]]
*{{flagicon|Вялікабрытанія}} [[:be-tarask:Гран-пры Вялікабрытаніі|Гран-пры Вялікабрытаніі]]
*{{flagicon|Германія}} [[:en:German Grand Prix|Гран-пры Нямеччыны]]
*{{flagicon|ESP|1785}} [[Гран-пры Іспаніі]]
*{{flagicon|Italy|1861}} [[:be-tarask:Гран-пры Італіі|Гран-пры Італіі]]
*{{flagicon|Манака}} [[Гран-пры Манака]]
*{{flagicon|Францыя}} [[:en:French Grand Prix|Гран-пры Францыі]]
*{{flagicon|Швейцарыя}} [[:en:Swiss Grand Prix|Гран-пры Швейцарыі]]
*{{flagicon|ЗША}} [[:en:Indianapolis 500|500 міль Індыянапаліса]]

== Кіроўцы Гран-пры ==</text>
      <sha1>gzg2tir9p9552pks7n3i4qpiypge87d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165988</id>
      <parentid>5165986</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Monarchist1636</username>
        <id>103323</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пачатак: першыя арганізаваныя спаборніцтвы */</comment>
      <origin>5165988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10615" sha1="4winhzcr4e6lpjcszugwsu6d2myfi17" xml:space="preserve">Аўтагонкі '''Гран-пры''' – аўтамабільныя спаборніцтвы, што праходзілі да 1950 года. У 1950 года яны эвалюцыянавалі ў чемпіянат свету па аўтагонках [[Формула-1]].

Спаборніцтвы Гран-пры, як разнавіднасць аўтаспорту, бяруць свой пачатак у арганізаваных аўтамабільных гонках, якія зарадзіліся ў Францыі ў 1894 году. Яны хутка эвалюцыянавалі ад простых дарожных гонак паміж гарадамі ў выпрабаванні на цягавітасць для аўтамабіля і кіроўцы. Інавацыі і імкненне да канкурэнцыі неўзабаве прывялі да хуткасцей, якія перавышалі 100 міль у гадзіну (160 км/г), але паколькі першыя гонкі праходзілі на адкрытых дарогах, то даволі часта здараліся аварыі, якія прыводзілі да гібелі як кіроўцаў, так і гледачоў.

Міжнародная асацыяцыя аўтамабільных клубаў (Association Internationale des Automobile Clubs Reconnus), заснаваная ў Парыжы 20 чэрвеня 1904 года, была рэарганізавана ў [[Міжнародная аўтамабільная федэрацыя|Міжнародную аўтамабільную федэрацыю (FIA)]] у 1947 годзе са штаб-кватэрай у Парыжы. Аўтагонкі класа &quot;Гран-пры&quot; у рэшце рэшт эвалюцыянавалі ў чэмпіянат свету Формула-1, які праводзіцца штогод з 1950 года. У наш час гонкі чэмпіяната свету Формулы-1 таксама называюцца Гран-пры.

== Пачатак: першыя арганізаваныя спаборніцтвы ==
{{see also|[[:en:Motorsport before 1906|Аўтаспорт да 1906 года]]}}
[[File:1894 paris-rouen - count albert de dion (de dion-bouton steam tractor) finished 1st, ruled ineligible for prize.jpg|thumb|Гонка Парыж–Руан. Жуль Альбер дэ Дыён на паравым аўтамабілі De Dion пасля прыбыцця ў Руан]]
[[Image:Jenatzy 1903 Gordon Bennett.jpg|thumb|Каміль Жэнатзі за рулём Mercedes перамагае ў Кубку Гордана Бэнэта 1903 года]]
Аўтагонкі зарадзіліся ў Францыі як вынік энтузіязму, з якім французская публіка прыняла аўтамабіль. Вытворцы былі ў захапленні ад магчымасці выкарыстоўваць аўтагонкі ў якасці вітрыны для сваіх аўтамабіляў. Першыя аўтамабільныя спаборніцтвы адбыліся 22 ліпеня 1894 года і былі арганізаваны парыжскай газетай Le Petit Journal. Аўтагонка [[:en:Paris–Rouen (motor race)|Парыж–Руан]] працягласцю 126 км (78 міль) праходзіла ад [[:en:Porte Maillot|Порт-Маё]] ў Парыжы, праз [[Булонскі лес]], да Руана. Першым у Руан прыбыў [[Жуль-Альбер дэ Дыён|маркіз Жуль Альбер дэ Дыён]] на паравым аўтамабілі ўласнай вытворчасці [[:en:De Dion-Bouton|De Dion-Bouton]] праз 6 гадзін 48 хвілін з сярэдняй хуткасцю 19 км/г (12 міль/г). Ён фінішыраваў на 3 хвіліны 30 секунд раней за [[:en:Albert Lemaître|Альбера Леметра]] на аўтамабілі [[Peugeot]]. Трэцім прыехаў [[:en:Émile Levassor|Эміль Левасор]] на [[:en:Panhard|Panhard-Levassor]] з адставаннем 55 хвілін 30 секунд. Афіцыйным пераможцам быў прызнаны Альбер Леметр, паколькі аўтамабілі ацэньваліся не толькі па хуткасці, але таксама надзейнасці і характарыстыках бяспекі. І тут бензінавыя Peugeot пераўзыходзілі паравы аўтамабіль дэ Дыёна, якому ўвесь час патрабаваўся качагар.

У 1900 годзе [[:en:James Gordon Bennett Jr.|Джэймс Гордан Бэнэт-малодшы]], уладальнік газет New York Herald і International Herald Tribune, заснаваў [[:en:Gordon Bennett Cup (auto racing)|Кубак Гордана Бенета]]. Ён спадзяваўся, што стварэнне міжнароднага мерапрыемства заахвоціць аўтавытворцаў паляпшаць свае аўтамабілі. Кожнай краіне дазвалялася выстаўляць да трох аўтамабіляў, якія павінны былі быць поўнасцю сабраны ў краіне, якую яны прадстаўлялі, і заяўлены кіруючым органам аўтамабільнай прамысловасці гэтай краіны. У рамках гэтага мерапрыемства былі ўстаноўлены міжнародныя гоначныя колеры. Спаборніцтвы 1903 года адбыліся пасля трагічных падзей на шашэйнай гонцы [[:en:Paris–Madrid race|Парыж–Мадрыд]]. Падчас той гонкі загінулі некалькі чалавек, сярод іх былі і гоншчыкі, і гледачы. У тым ліку загінуў адзін з вядучых гоншчыкаў таго часу, [[:en:Marcel Renault|Марсэль Рэно]], і гонка была спынена французскімі ўладамі ў Бардо. Таму гонка ў горадзе Атай у Ірландыі, хаця і праходзіла па дарогах агульнага карыстання, але праводзілася на закрытым участку. Гэта былі першыя ў гісторыі аўтамабільныя гонкі па закрытай трасе.

У Злучаных Штатах [[:en:William Kissam Vanderbilt II|Уільям Кісам Вандэрбільт II]] у 1904 годзе заснаваў [[:en:Vanderbilt Cup|Кубак Вандэрбільта]] ў наваколлях свайго маёнтка ў Лонг-Айлендзе, штат Нью-Ёрк.

== Першыя Гран-пры ==
===Аўтадром Паўднёвы Захад===
У некаторых англамоўных крыніцах памылкова згадваецца, што першым спаборніцтвам з назвай Гран-Пры, быў [[:en:Pau Grand Prix|Гран-пры По]] 1901 года. Гэта можа быць звязана з няслушным перакладам сучаснымі выданнямі такога часопіса, як La France Auto за сакавік 1901 года. Насамрэч гонка 1901 года звалася «Аўтадром Паўднёвы Захад» і праводзілася ў трох класах па аўтамабільных дарогах каля горада [[По (горад)|По]]. Перамогу ў галоўнай катэгорыі атрымаў [[:en:Maurice Farman|Морыс Фарман]] на [[:en:Panhard|Panhard]].

===Першы Гран-пры===
[[File:1906 French Grand Prix Finish.jpg|thumb|right|Ферэнц Сіс перасякае фінішную рысу]]
Адзінай на той момант гонкай, якая пастаянна насіла назву Гран-пры, была арганізаваная [[:en:Automobile Club of France|Аўтамабільным клубам Францыі (ACF)]]. Першая такая [[:en:1906 French Grand Prix|гонка]] адбылася ў 1906 годзе. Выкарыстоўвалася траса, створаная на аснове трасы ў Ле-Мане, якая мела амаль трохкутную форму, кожны круг складаў 103,18 кіламетра (64,11 міль). Гонка праводзілася два дні, у кожны з якіх трэба было пераадолець шэсць кругоў. Гонка, якая доўжылася больш за 12 гадзін, завяршылася перамогай [[:en:Ferenc Szisz|Ферэнца Сіса]] за рулём [[Renault S.A.|Renault]]. Другое месца заняў [[:en:Felice Nazzaro|Фелічэ Наццара]] на [[Fiat|FIAT]], а трэцяе – [[:en:Albert Clément|Альбер Клеман]] на [[:en:Clément-Bayard|Clément-Bayard]]. [[:en:Paul Baras|Поль Барас]] з каманды [[:en:Brasier|Brasier]] паказаў найхутчэйшы круг ужо на першым крузе гонкі. Ён утрымліваў лідэрства да трэцяга круга, калі Сіс перахапіў лідэрства і захаваў яго да фінішу.

== Найбольш важныя гонкі Гран-пры ==
{{see also|[[:en:Category:Grand Prix seasons|Гран-пры па сезонах]]}}
*{{flagicon|Бельгія}} [[:be-tarask:Гран-пры Бэльгіі|Гран-пры Бельгіі]]
*{{flagicon|Вялікабрытанія}} [[:be-tarask:Гран-пры Вялікабрытаніі|Гран-пры Вялікабрытаніі]]
*{{flagicon|Германія}} [[:en:German Grand Prix|Гран-пры Нямеччыны]]
*{{flagicon|ESP|1785}} [[Гран-пры Іспаніі]]
*{{flagicon|Italy|1861}} [[:be-tarask:Гран-пры Італіі|Гран-пры Італіі]]
*{{flagicon|Манака}} [[Гран-пры Манака]]
*{{flagicon|Францыя}} [[:en:French Grand Prix|Гран-пры Францыі]]
*{{flagicon|Швейцарыя}} [[:en:Swiss Grand Prix|Гран-пры Швейцарыі]]
*{{flagicon|ЗША}} [[:en:Indianapolis 500|500 міль Індыянапаліса]]

== Кіроўцы Гран-пры ==</text>
      <sha1>4winhzcr4e6lpjcszugwsu6d2myfi17</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166171</id>
      <parentid>5165988</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:51:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>M.L.Bot перанёс старонку [[Гран Пры (Аўтагонкі)]] у [[Гран-Пры (аўтагонкі)]]: арфаграфія, афармленне</comment>
      <origin>5165988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10615" sha1="4winhzcr4e6lpjcszugwsu6d2myfi17" xml:space="preserve">Аўтагонкі '''Гран-пры''' – аўтамабільныя спаборніцтвы, што праходзілі да 1950 года. У 1950 года яны эвалюцыянавалі ў чемпіянат свету па аўтагонках [[Формула-1]].

Спаборніцтвы Гран-пры, як разнавіднасць аўтаспорту, бяруць свой пачатак у арганізаваных аўтамабільных гонках, якія зарадзіліся ў Францыі ў 1894 году. Яны хутка эвалюцыянавалі ад простых дарожных гонак паміж гарадамі ў выпрабаванні на цягавітасць для аўтамабіля і кіроўцы. Інавацыі і імкненне да канкурэнцыі неўзабаве прывялі да хуткасцей, якія перавышалі 100 міль у гадзіну (160 км/г), але паколькі першыя гонкі праходзілі на адкрытых дарогах, то даволі часта здараліся аварыі, якія прыводзілі да гібелі як кіроўцаў, так і гледачоў.

Міжнародная асацыяцыя аўтамабільных клубаў (Association Internationale des Automobile Clubs Reconnus), заснаваная ў Парыжы 20 чэрвеня 1904 года, была рэарганізавана ў [[Міжнародная аўтамабільная федэрацыя|Міжнародную аўтамабільную федэрацыю (FIA)]] у 1947 годзе са штаб-кватэрай у Парыжы. Аўтагонкі класа &quot;Гран-пры&quot; у рэшце рэшт эвалюцыянавалі ў чэмпіянат свету Формула-1, які праводзіцца штогод з 1950 года. У наш час гонкі чэмпіяната свету Формулы-1 таксама называюцца Гран-пры.

== Пачатак: першыя арганізаваныя спаборніцтвы ==
{{see also|[[:en:Motorsport before 1906|Аўтаспорт да 1906 года]]}}
[[File:1894 paris-rouen - count albert de dion (de dion-bouton steam tractor) finished 1st, ruled ineligible for prize.jpg|thumb|Гонка Парыж–Руан. Жуль Альбер дэ Дыён на паравым аўтамабілі De Dion пасля прыбыцця ў Руан]]
[[Image:Jenatzy 1903 Gordon Bennett.jpg|thumb|Каміль Жэнатзі за рулём Mercedes перамагае ў Кубку Гордана Бэнэта 1903 года]]
Аўтагонкі зарадзіліся ў Францыі як вынік энтузіязму, з якім французская публіка прыняла аўтамабіль. Вытворцы былі ў захапленні ад магчымасці выкарыстоўваць аўтагонкі ў якасці вітрыны для сваіх аўтамабіляў. Першыя аўтамабільныя спаборніцтвы адбыліся 22 ліпеня 1894 года і былі арганізаваны парыжскай газетай Le Petit Journal. Аўтагонка [[:en:Paris–Rouen (motor race)|Парыж–Руан]] працягласцю 126 км (78 міль) праходзіла ад [[:en:Porte Maillot|Порт-Маё]] ў Парыжы, праз [[Булонскі лес]], да Руана. Першым у Руан прыбыў [[Жуль-Альбер дэ Дыён|маркіз Жуль Альбер дэ Дыён]] на паравым аўтамабілі ўласнай вытворчасці [[:en:De Dion-Bouton|De Dion-Bouton]] праз 6 гадзін 48 хвілін з сярэдняй хуткасцю 19 км/г (12 міль/г). Ён фінішыраваў на 3 хвіліны 30 секунд раней за [[:en:Albert Lemaître|Альбера Леметра]] на аўтамабілі [[Peugeot]]. Трэцім прыехаў [[:en:Émile Levassor|Эміль Левасор]] на [[:en:Panhard|Panhard-Levassor]] з адставаннем 55 хвілін 30 секунд. Афіцыйным пераможцам быў прызнаны Альбер Леметр, паколькі аўтамабілі ацэньваліся не толькі па хуткасці, але таксама надзейнасці і характарыстыках бяспекі. І тут бензінавыя Peugeot пераўзыходзілі паравы аўтамабіль дэ Дыёна, якому ўвесь час патрабаваўся качагар.

У 1900 годзе [[:en:James Gordon Bennett Jr.|Джэймс Гордан Бэнэт-малодшы]], уладальнік газет New York Herald і International Herald Tribune, заснаваў [[:en:Gordon Bennett Cup (auto racing)|Кубак Гордана Бенета]]. Ён спадзяваўся, што стварэнне міжнароднага мерапрыемства заахвоціць аўтавытворцаў паляпшаць свае аўтамабілі. Кожнай краіне дазвалялася выстаўляць да трох аўтамабіляў, якія павінны былі быць поўнасцю сабраны ў краіне, якую яны прадстаўлялі, і заяўлены кіруючым органам аўтамабільнай прамысловасці гэтай краіны. У рамках гэтага мерапрыемства былі ўстаноўлены міжнародныя гоначныя колеры. Спаборніцтвы 1903 года адбыліся пасля трагічных падзей на шашэйнай гонцы [[:en:Paris–Madrid race|Парыж–Мадрыд]]. Падчас той гонкі загінулі некалькі чалавек, сярод іх былі і гоншчыкі, і гледачы. У тым ліку загінуў адзін з вядучых гоншчыкаў таго часу, [[:en:Marcel Renault|Марсэль Рэно]], і гонка была спынена французскімі ўладамі ў Бардо. Таму гонка ў горадзе Атай у Ірландыі, хаця і праходзіла па дарогах агульнага карыстання, але праводзілася на закрытым участку. Гэта былі першыя ў гісторыі аўтамабільныя гонкі па закрытай трасе.

У Злучаных Штатах [[:en:William Kissam Vanderbilt II|Уільям Кісам Вандэрбільт II]] у 1904 годзе заснаваў [[:en:Vanderbilt Cup|Кубак Вандэрбільта]] ў наваколлях свайго маёнтка ў Лонг-Айлендзе, штат Нью-Ёрк.

== Першыя Гран-пры ==
===Аўтадром Паўднёвы Захад===
У некаторых англамоўных крыніцах памылкова згадваецца, што першым спаборніцтвам з назвай Гран-Пры, быў [[:en:Pau Grand Prix|Гран-пры По]] 1901 года. Гэта можа быць звязана з няслушным перакладам сучаснымі выданнямі такога часопіса, як La France Auto за сакавік 1901 года. Насамрэч гонка 1901 года звалася «Аўтадром Паўднёвы Захад» і праводзілася ў трох класах па аўтамабільных дарогах каля горада [[По (горад)|По]]. Перамогу ў галоўнай катэгорыі атрымаў [[:en:Maurice Farman|Морыс Фарман]] на [[:en:Panhard|Panhard]].

===Першы Гран-пры===
[[File:1906 French Grand Prix Finish.jpg|thumb|right|Ферэнц Сіс перасякае фінішную рысу]]
Адзінай на той момант гонкай, якая пастаянна насіла назву Гран-пры, была арганізаваная [[:en:Automobile Club of France|Аўтамабільным клубам Францыі (ACF)]]. Першая такая [[:en:1906 French Grand Prix|гонка]] адбылася ў 1906 годзе. Выкарыстоўвалася траса, створаная на аснове трасы ў Ле-Мане, якая мела амаль трохкутную форму, кожны круг складаў 103,18 кіламетра (64,11 міль). Гонка праводзілася два дні, у кожны з якіх трэба было пераадолець шэсць кругоў. Гонка, якая доўжылася больш за 12 гадзін, завяршылася перамогай [[:en:Ferenc Szisz|Ферэнца Сіса]] за рулём [[Renault S.A.|Renault]]. Другое месца заняў [[:en:Felice Nazzaro|Фелічэ Наццара]] на [[Fiat|FIAT]], а трэцяе – [[:en:Albert Clément|Альбер Клеман]] на [[:en:Clément-Bayard|Clément-Bayard]]. [[:en:Paul Baras|Поль Барас]] з каманды [[:en:Brasier|Brasier]] паказаў найхутчэйшы круг ужо на першым крузе гонкі. Ён утрымліваў лідэрства да трэцяга круга, калі Сіс перахапіў лідэрства і захаваў яго да фінішу.

== Найбольш важныя гонкі Гран-пры ==
{{see also|[[:en:Category:Grand Prix seasons|Гран-пры па сезонах]]}}
*{{flagicon|Бельгія}} [[:be-tarask:Гран-пры Бэльгіі|Гран-пры Бельгіі]]
*{{flagicon|Вялікабрытанія}} [[:be-tarask:Гран-пры Вялікабрытаніі|Гран-пры Вялікабрытаніі]]
*{{flagicon|Германія}} [[:en:German Grand Prix|Гран-пры Нямеччыны]]
*{{flagicon|ESP|1785}} [[Гран-пры Іспаніі]]
*{{flagicon|Italy|1861}} [[:be-tarask:Гран-пры Італіі|Гран-пры Італіі]]
*{{flagicon|Манака}} [[Гран-пры Манака]]
*{{flagicon|Францыя}} [[:en:French Grand Prix|Гран-пры Францыі]]
*{{flagicon|Швейцарыя}} [[:en:Swiss Grand Prix|Гран-пры Швейцарыі]]
*{{flagicon|ЗША}} [[:en:Indianapolis 500|500 міль Індыянапаліса]]

== Кіроўцы Гран-пры ==</text>
      <sha1>4winhzcr4e6lpjcszugwsu6d2myfi17</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166178</id>
      <parentid>5166171</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:58:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Кіроўцы Гран-пры */</comment>
      <origin>5166178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10694" sha1="37ji8k7skxkv0l0708zjp3zg49xluso" xml:space="preserve">Аўтагонкі '''Гран-пры''' – аўтамабільныя спаборніцтвы, што праходзілі да 1950 года. У 1950 года яны эвалюцыянавалі ў чемпіянат свету па аўтагонках [[Формула-1]].

Спаборніцтвы Гран-пры, як разнавіднасць аўтаспорту, бяруць свой пачатак у арганізаваных аўтамабільных гонках, якія зарадзіліся ў Францыі ў 1894 году. Яны хутка эвалюцыянавалі ад простых дарожных гонак паміж гарадамі ў выпрабаванні на цягавітасць для аўтамабіля і кіроўцы. Інавацыі і імкненне да канкурэнцыі неўзабаве прывялі да хуткасцей, якія перавышалі 100 міль у гадзіну (160 км/г), але паколькі першыя гонкі праходзілі на адкрытых дарогах, то даволі часта здараліся аварыі, якія прыводзілі да гібелі як кіроўцаў, так і гледачоў.

Міжнародная асацыяцыя аўтамабільных клубаў (Association Internationale des Automobile Clubs Reconnus), заснаваная ў Парыжы 20 чэрвеня 1904 года, была рэарганізавана ў [[Міжнародная аўтамабільная федэрацыя|Міжнародную аўтамабільную федэрацыю (FIA)]] у 1947 годзе са штаб-кватэрай у Парыжы. Аўтагонкі класа &quot;Гран-пры&quot; у рэшце рэшт эвалюцыянавалі ў чэмпіянат свету Формула-1, які праводзіцца штогод з 1950 года. У наш час гонкі чэмпіяната свету Формулы-1 таксама называюцца Гран-пры.

== Пачатак: першыя арганізаваныя спаборніцтвы ==
{{see also|[[:en:Motorsport before 1906|Аўтаспорт да 1906 года]]}}
[[File:1894 paris-rouen - count albert de dion (de dion-bouton steam tractor) finished 1st, ruled ineligible for prize.jpg|thumb|Гонка Парыж–Руан. Жуль Альбер дэ Дыён на паравым аўтамабілі De Dion пасля прыбыцця ў Руан]]
[[Image:Jenatzy 1903 Gordon Bennett.jpg|thumb|Каміль Жэнатзі за рулём Mercedes перамагае ў Кубку Гордана Бэнэта 1903 года]]
Аўтагонкі зарадзіліся ў Францыі як вынік энтузіязму, з якім французская публіка прыняла аўтамабіль. Вытворцы былі ў захапленні ад магчымасці выкарыстоўваць аўтагонкі ў якасці вітрыны для сваіх аўтамабіляў. Першыя аўтамабільныя спаборніцтвы адбыліся 22 ліпеня 1894 года і былі арганізаваны парыжскай газетай Le Petit Journal. Аўтагонка [[:en:Paris–Rouen (motor race)|Парыж–Руан]] працягласцю 126 км (78 міль) праходзіла ад [[:en:Porte Maillot|Порт-Маё]] ў Парыжы, праз [[Булонскі лес]], да Руана. Першым у Руан прыбыў [[Жуль-Альбер дэ Дыён|маркіз Жуль Альбер дэ Дыён]] на паравым аўтамабілі ўласнай вытворчасці [[:en:De Dion-Bouton|De Dion-Bouton]] праз 6 гадзін 48 хвілін з сярэдняй хуткасцю 19 км/г (12 міль/г). Ён фінішыраваў на 3 хвіліны 30 секунд раней за [[:en:Albert Lemaître|Альбера Леметра]] на аўтамабілі [[Peugeot]]. Трэцім прыехаў [[:en:Émile Levassor|Эміль Левасор]] на [[:en:Panhard|Panhard-Levassor]] з адставаннем 55 хвілін 30 секунд. Афіцыйным пераможцам быў прызнаны Альбер Леметр, паколькі аўтамабілі ацэньваліся не толькі па хуткасці, але таксама надзейнасці і характарыстыках бяспекі. І тут бензінавыя Peugeot пераўзыходзілі паравы аўтамабіль дэ Дыёна, якому ўвесь час патрабаваўся качагар.

У 1900 годзе [[:en:James Gordon Bennett Jr.|Джэймс Гордан Бэнэт-малодшы]], уладальнік газет New York Herald і International Herald Tribune, заснаваў [[:en:Gordon Bennett Cup (auto racing)|Кубак Гордана Бенета]]. Ён спадзяваўся, што стварэнне міжнароднага мерапрыемства заахвоціць аўтавытворцаў паляпшаць свае аўтамабілі. Кожнай краіне дазвалялася выстаўляць да трох аўтамабіляў, якія павінны былі быць поўнасцю сабраны ў краіне, якую яны прадстаўлялі, і заяўлены кіруючым органам аўтамабільнай прамысловасці гэтай краіны. У рамках гэтага мерапрыемства былі ўстаноўлены міжнародныя гоначныя колеры. Спаборніцтвы 1903 года адбыліся пасля трагічных падзей на шашэйнай гонцы [[:en:Paris–Madrid race|Парыж–Мадрыд]]. Падчас той гонкі загінулі некалькі чалавек, сярод іх былі і гоншчыкі, і гледачы. У тым ліку загінуў адзін з вядучых гоншчыкаў таго часу, [[:en:Marcel Renault|Марсэль Рэно]], і гонка была спынена французскімі ўладамі ў Бардо. Таму гонка ў горадзе Атай у Ірландыі, хаця і праходзіла па дарогах агульнага карыстання, але праводзілася на закрытым участку. Гэта былі першыя ў гісторыі аўтамабільныя гонкі па закрытай трасе.

У Злучаных Штатах [[:en:William Kissam Vanderbilt II|Уільям Кісам Вандэрбільт II]] у 1904 годзе заснаваў [[:en:Vanderbilt Cup|Кубак Вандэрбільта]] ў наваколлях свайго маёнтка ў Лонг-Айлендзе, штат Нью-Ёрк.

== Першыя Гран-пры ==
===Аўтадром Паўднёвы Захад===
У некаторых англамоўных крыніцах памылкова згадваецца, што першым спаборніцтвам з назвай Гран-Пры, быў [[:en:Pau Grand Prix|Гран-пры По]] 1901 года. Гэта можа быць звязана з няслушным перакладам сучаснымі выданнямі такога часопіса, як La France Auto за сакавік 1901 года. Насамрэч гонка 1901 года звалася «Аўтадром Паўднёвы Захад» і праводзілася ў трох класах па аўтамабільных дарогах каля горада [[По (горад)|По]]. Перамогу ў галоўнай катэгорыі атрымаў [[:en:Maurice Farman|Морыс Фарман]] на [[:en:Panhard|Panhard]].

===Першы Гран-пры===
[[File:1906 French Grand Prix Finish.jpg|thumb|right|Ферэнц Сіс перасякае фінішную рысу]]
Адзінай на той момант гонкай, якая пастаянна насіла назву Гран-пры, была арганізаваная [[:en:Automobile Club of France|Аўтамабільным клубам Францыі (ACF)]]. Першая такая [[:en:1906 French Grand Prix|гонка]] адбылася ў 1906 годзе. Выкарыстоўвалася траса, створаная на аснове трасы ў Ле-Мане, якая мела амаль трохкутную форму, кожны круг складаў 103,18 кіламетра (64,11 міль). Гонка праводзілася два дні, у кожны з якіх трэба было пераадолець шэсць кругоў. Гонка, якая доўжылася больш за 12 гадзін, завяршылася перамогай [[:en:Ferenc Szisz|Ферэнца Сіса]] за рулём [[Renault S.A.|Renault]]. Другое месца заняў [[:en:Felice Nazzaro|Фелічэ Наццара]] на [[Fiat|FIAT]], а трэцяе – [[:en:Albert Clément|Альбер Клеман]] на [[:en:Clément-Bayard|Clément-Bayard]]. [[:en:Paul Baras|Поль Барас]] з каманды [[:en:Brasier|Brasier]] паказаў найхутчэйшы круг ужо на першым крузе гонкі. Ён утрымліваў лідэрства да трэцяга круга, калі Сіс перахапіў лідэрства і захаваў яго да фінішу.

== Найбольш важныя гонкі Гран-пры ==
{{see also|[[:en:Category:Grand Prix seasons|Гран-пры па сезонах]]}}
*{{flagicon|Бельгія}} [[:be-tarask:Гран-пры Бэльгіі|Гран-пры Бельгіі]]
*{{flagicon|Вялікабрытанія}} [[:be-tarask:Гран-пры Вялікабрытаніі|Гран-пры Вялікабрытаніі]]
*{{flagicon|Германія}} [[:en:German Grand Prix|Гран-пры Нямеччыны]]
*{{flagicon|ESP|1785}} [[Гран-пры Іспаніі]]
*{{flagicon|Italy|1861}} [[:be-tarask:Гран-пры Італіі|Гран-пры Італіі]]
*{{flagicon|Манака}} [[Гран-пры Манака]]
*{{flagicon|Францыя}} [[:en:French Grand Prix|Гран-пры Францыі]]
*{{flagicon|Швейцарыя}} [[:en:Swiss Grand Prix|Гран-пры Швейцарыі]]
*{{flagicon|ЗША}} [[:en:Indianapolis 500|500 міль Індыянапаліса]]

== Кіроўцы Гран-пры ==

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>37ji8k7skxkv0l0708zjp3zg49xluso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Родная ніва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810607</id>
    <revision>
      <id>5166015</id>
      <parentid>5163442</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>D.L.M.I. Bel</username>
        <id>33064</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11093" sha1="53zqdabimjv6ur2zinshfkj9efsttrk" xml:space="preserve">{{Газета
 |назва                   = Родная ніва
 |арыгінальная назва      = Известия Климовичского уездного Исполнительного комитета Советов крестьянских и рабочих депутатов
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
 |тып                     = 
 |фармат                  = 
 |заснаванне              = 25 красавіка 1918 г.
 |спыненне публікацый     = 
 |заснавальнікі           = 
 |уладальнікі             = [[Клімавіцкі раённы выканаўчы камітэт]]
 |выдавец                 = 
 |рэдактар                = 
 |галоўны рэдактар        = Нікіфар Мікалаевіч Мінчанка
 |штат                    = 
 |палітычна               = дзяржаўная
 |мова                    = [[Беларуская мова|беларуская]], [[Руская мова|руская]]
 |перыядычнасць           = 
 |аб'ём                   = 
 |тыраж                   = 
 |галоўны офіс            = [[Клімавічы]], [[Плошча 50 год Вялікага Кастрычніка (Клімавічы)|пл. 50-год Вялікага Кастрычніка]], 1
 |ISSN                    = 
 |вэб-сайт                = https://www.rodniva.by/
}}
'''Родная ніва''' — беларуская газета [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], заснаваная 25 красавіка 1918 г. пад назвай «Известия Климовичского уездного Исполнительного комитета Советов крестьянских и рабочих депутатов». С 9 мая 1919 года у газеты з'явілася іншая назва — «Климовичская беднота». У 1924 — 1927 гг. выходзіла на беларускай мове пад назвай «Наш працаўнік», з 1930 — «Комуна», у гады [[ВАВ]] — «За Советскую Родину» (1943 г. — выходзіла падпольна), з 1944 г. — «Молат», з красавіка 1962 г. — «Новае жыццё», а з 1990 г. выходзіць пад цяперашняй назвай. З жніўня 1925 г. пры газеце выходзіў дадатак «Молодые коммунисты», які пазней стаў асобнай газетай. У 1926 г. быў яшчэ і літаратурна-мастацкі дадатак «Світанне»&lt;ref&gt;Згодна [https://www.rodniva.by/o-nas звестак, апублікаваных на сайце газеты]&lt;/ref&gt;. Выходзіць на [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах у г. [[Клімавічы]] 2 разы на тыдзень&lt;ref&gt;[http://belsmi.by/index/smi/pechatnie_smi/rodnaya_niva/ Родная ніва] // База «СМІ Беларусі»&lt;/ref&gt;. Мае свой сайт і старонкі ў шэрагу сацыяльных сетак.

== Вядомыя асобы ==
* [[Андрэй Іванавіч Александровіч|Андрэй Александровіч]] (рэдактар)
* [[Анатоль Ільіч Вярцінскі|Анатоль Вярцінскі]] (супрацоўнік рэдакцыі)
* [[Таццяна Паўлаўна Дзмітрусёва|Таццяна Дзмітрусёва]]
* [[Уладзімір Уладзіміравіч Дуктаў|Уладзімір Дуктаў]] (карэспандэнт)
* [[Павел Нічыпаравіч Кавалёў|Павел Кавалёў]] (сакратар газеты)
* [[Аляксей Мікалаевіч Кулакоўскі|Аляксей Кулакоўскі]] (загадчык аддзела)
* [[Іван Рыгоравіч Новікаў|Іван Новікаў]] (селькар)
* [[Мікалай Іванавіч Падабед|Мікалай Падабед]] (заг. аддзела пісьмаў)
* [[Язэп Падабед]] (супрацоўнік рэдакцыі)
* Стрыечныя браты [[Павел Іванавіч Пруднікаў|Павел]] і [[Алесь Пруднікаў|Алесь]] Пруднікавы (селькары)
* [[Пётр Якаўлевіч Юргелевіч|Пётр Юргелевіч]] (адказны рэдактар)

=== Радыёпраграма «Голас Клімаўшчыны» ===
З 18.06.2001 па 15.01.2016 пры рэдакцыі газеты дзейнічала праграма радыёвяшчання «Голас Клімаўшчыны&lt;ref&gt;Паводле [https://bizinspect.by/inst/5c1fc6f537b6871c5c307f13 інфармацыі пра юрыдычную дзейнасць рэдакцыі газеты «Родная ніва» на Вizinspect]&lt;/ref&gt;». Праграма выходзіла 3 разы на тыдзень (панядзелак 11.40 — 12.00, аўторак 6.25 — 6.40, чацвер 21.05 — 21.30) агульным эфірным аб'ёмам 1 гадзіну&lt;ref&gt;[http://belsmi.by/index/smi/radio/golas_klimaush/ Голас Клімаўшчыны] // База «СМІ Беларусі»&lt;/ref&gt;. У 2012 г. у сувязі з Годам кнігі ў Беларусі  газета пісала, што &quot;у  праграмах мясцовага радыёвяшчання ў новай рубрыцы «Свет ведаў кніга адчыняе» слухачы даведаюцца пра скарбы нацыянальнага кнігавыдання. Прадоўжаць сваю работу радыёчасопісы «Па старонках забытых кніг», «Галасы зямлі клімавіцкай&lt;ref&gt;[https://www.rodniva.by/2012/01/zaprashae-bibliyateka.html Запрашае бібліятэка] // Родная ніва, 30.12.2012&lt;/ref&gt;»&quot;.  На сайце газеты захаваліся старонкі, дзе публікаваліся выпускі радыёпраграмы (апошні за 31.12.2015), але на гэтых старонках нічога не захвалася акрамя загалоўкаў&lt;ref&gt;[https://www.rodniva.by/?s=%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%81+%D0%9A%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B0%D1%9E%D1%88%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B пошук на сайце газеты «Родная ніва» па запыце «Голас Клімаўшчыны»]&lt;/ref&gt;. Магчыма спыненне працы гэтай праграмы ў 2016 г. было звязана з тым, што 30 ліпеня 2015 г. новы закон РБ «Аб электасувязі» забараніў СМІ перадаваць свае частоты іншым СМІ і перастала працаваць [[правадное вяшчанне]].  Агулам у 2016 г. зніклі 20 раённых радыёпраграм Магілёўскай вобласці&lt;ref&gt;Згодна [https://vk.com/wall-97595299_58 паведамленню на старонцы Укантакце суполкі «Радиоинформ»]&lt;/ref&gt;.

== Цікавыя факты == 
* У гэтай газеце быў апублікаваны першы верш [[Аркадзь Куляшоў|А. Куляшова]] «Ты мой брат» 30.09.1926 г. пад псеўданімам Аркадзь Дуда; таксама пачаў сваю творчасць [[Платон Раманавіч Галавач|П. Галавач]]&lt;ref&gt;Згодна [https://www.rodniva.by/o-nas звестак, апублікаваных на сайце газеты]&lt;/ref&gt;. Пазней ў 1956 г. у гэтым жа выданні дэбютаваў  [[Мікола Салаўцоў]]&lt;ref&gt;[https://www.rodniva.by/2013/01/paet-z-krasavich.html Паэт з Красавіч] // Родная Нiва, 11.01.2013&lt;/ref&gt;.
* Паводле звестак на адным турыстычным сайце: &quot;Будынак рэдакцыі — адзін з найстарэйшых у горадзе. Узведзены на падмурку былога дамініканскага манастыра. Некалі тут размяшчалася царская турма. Існуе легенда, што падчас рамонту турмы ў адной з камер ніжняга паверха абвалілася падлога. Быў знойдзены шырокі пакой з масіўнымі стэлажамі і шафамі ўздоўж сцен, застаўленымі тоўстымі кнігамі. Манастырская бібліятэка? Кажуць, тагачасныя ўлады горада, чагосьці спалохаўшыся, распарадзіліся засыпаць памяшканне друзам і смеццем і заліць цэментам, пахаваўшы такім чынам таямніцу. Некалькі разоў краязнаўцы і навукоўцы арганізоўвалі пошукавыя працы ў падзямеллях былога кляштара, але таямнічы пакой да гэтага часу не выяўлены&lt;ref&gt;[https://ru.belarus.travel/landmarks/zdanie-redaktcii-raionnoi-gazety-rodnaia-n-va Здание редакции районной газеты «Родная ніва»]&lt;/ref&gt;&quot;.
* 25 красавіка 2018 г. газета адзначыла 100-гадовы юбілей&lt;ref&gt;[https://www.rodniva.by/2018/04/25-krasavika-klimavickaya-rayonnaya-gazeta-adznachae-stogadovy-yubilej.html 25 красавіка Клімавіцкая раённая газета адзначае стогадовы юбілей] // Родная ніва, 25.04.2018&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://www.rodniva.by/ Сайт газеты] 
* [https://vk.com/rodnaya_niva Старонка УКантакце]
* [https://ok.ru/group/54627282583563 Старонка на Аднакласніках]
* [https://www.instagram.com/rodnaya_niva/ Instagram]
* [https://www.facebook.com/groups/rodniva/ Facebook]
* [https://www.youtube.com/channel/UCYdwFR8pPn42HUrA4OYRRcg канал YouTube]
* [https://t.me/s/rodnaya_niva Тэлеграм канал]
* [https://belkiosk.by/items/archive/654 Газета на сайцё &quot;Белкіёск&quot;]
* [https://dzen.ru/id/643d04869825883614863395 Старонка ў Дзэне]
* [https://kamunikat.eu/rodnaya-niva Выданні 2000 г. у бібліятэцы Kamunikat]
{{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Клімавіцкі раён]]</text>
      <sha1>53zqdabimjv6ur2zinshfkj9efsttrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Картачныя гульні з біткамі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810688</id>
    <revision>
      <id>5165877</id>
      <parentid>5164669</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:51:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rommmmmka</username>
        <id>78299</id>
      </contributor>
      <comment>/* Паводле колькасці ачкоў */</comment>
      <origin>5165877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7961" sha1="a82ff0ldb5bhbt3jjgsox36ngccctcv" xml:space="preserve">[[Файл:Belote-exemple1-9.jpg|200px|міні|справа|Прыклад розыгрышу біткі: пачатак розыгрышу]]
[[Файл:Belote-exemple2-9.jpg|200px|міні|справа|Прыклад розыгрышу біткі: пасля першай біткі]]

'''Картачныя гульні з біткамі''' — клас [[картачная гульня|картачных гульняў]], у якіх асноўная задача гульцоў — набраць аптымальную колькасць бітак або ачкоў, звязаных з біткамі. Механіка гульні грунтуецца вакол цыкла: адзін гулец кладзе карту, пасля чаго астатнія гульцы па чарзе кладуць карты адпаведнай масці, а пераможца забірае бітку — усе сыграныя карты.

== Гісторыя ==
Картачныя гульні з біткамі — гэта найстарэйшы від картачных гульняў. Першапачаткова яны паходзяць з тэрыторыі [[Кітай|Кітая]] і распаўсюдзіліся на захад у пачатку другога тысячагоддзя. У тагачасных гульнях не было [[козыр]]аў і не было абавязку хадзіць той жа масцю, з якой зрабіў заход першы гулец. Бітку выігрывала найвышэйшая карта той масці, з якой быў зроблены заход. Парадак карт быў адваротны — меншыя карты білі большыя. Ход ішоў супраць гадзіннікавай стрэлкі&lt;ref name=&quot;DummettGame&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=qqm1AAAAIAAJ |title=The Game of Tarot: From Ferrara to Salt Lake City |isbn=9780715610145 |last1=Dummett |first1=Michael A. E |last2=Mann |first2=Sylvia |year=1980 |publisher=Duckworth }}&lt;/ref&gt;.

Карнёфель ({{lang-de|Karnöffel}}) — найстарэйшая вядомая еўрапейская гульня з біткамі. Упершыню яна згадваецца ў 1426 годзе ў баварскім горадзе [[Нёрдлінген]] прыкладна праз паўстагоддзя пасля з’яўлення ігральных карт у Еўропе.

У еўрапейскіх гульнях з біткамі адбыліся дзве рэвалюцыі, якія прывялі да развіцця больш складаных картачных гульняў:
* вынаходства козыраў і патрабаванне хадзіць у масць (XV стагоддзе);
* вынаходства таргоў за казырную масць (XVII стагоддзе).

[[Файл:The Four Friends Playing Hombre.JPG|міні|«Чацвёра сяброў гуляюць у Ломбер», 1888, аўтар Мальтэ Энгельстэт.]]
Вынаходства таргаў за казырную масць прыпісваюць [[ломбер]]у, найпапулярнейшай картачнай гульні XVII стагоддзя. Замест каб выпадкова выбраць казырную масць, гульцы праводзяць аўкцыён.

== Правілы ==
Перад чарговым кругам гульні аднолькавая колькасць карт раздаецца кожнаму гульцу. Для многіх гульняў з біткамі характэрны два этапы: таргі за права прызначыць кантракт і розыгрыш&lt;ref&gt;У артыкуле ўжыта тэрміналогія прэферансу і брыджу&lt;/ref&gt;.

''Таргі'' (або ''аўкцыён'') — частка розыгрышу, у якой вызначаецца, хто з гульцоў (або каманд), зрабіўшы самую высокую заяўку, атрымлівае права на розыгрыш кантракта і выбар козыра (калі гэта прадугледжана правіламі гульні).

''Розыгрыш'' складаецца з некалькіх кругоў, дзе разыгрываюцца біткі гульцоў.

Гульцы выкладваюць карты на стол плячыма ўніз па гадзіннікавай стрэлцы, у адпаведнасці з правіламі канкрэтнай гульні вызначаецца пераможца, пасля чаго ён забірае бітку (усе сыграныя карты)&lt;ref name=prefrule1&gt;[http://bridge-preferance.ru/PrefContestRules.htm правила проведения соревнований по преферансу] {{Wayback|url=http://bridge-preferance.ru/PrefContestRules.htm |date=20100214160938 }} {{v|15|3|2010}}&lt;/ref&gt;.

Колькасць кругоў вызначаецца колькасцю карт у гульні. У прэферансе 10 кругоў (10 карт × 3 гульцоў + 2 карты ў прыкупе). У брыджы 13 кругоў (13 × 4 = 52).

== Класіфікацыя ==
У залежнасці ад правіл гульні з біткамі можна падзяліць іх паводле прынцыпу ацэнкі кошту біткі і розыгрышу кантракта&lt;ref name=pagat1&gt;[http://www.pagat.com/class/trick.html Card Games: Trick Taking Games by John McLeod] {{Wayback|url=http://www.pagat.com/class/trick.html |date=20130821163107 }} {{v|15|3|2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://xn--80aba5e.xn--p1ai/2_0_k_na_vzyatki.htm|title=Карточные игры на взятки, классификация карточных игр - БУБА.рф|publisher=xn--80aba5e.xn--p1ai|access-date=2018-05-30|archive-date=2018-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180530130709/http://xn--80aba5e.xn--p1ai/2_0_k_na_vzyatki.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

=== Паводле колькасці бітак ===
Пераможцу, згодна з кантрактам, неабходна ўзяць максімальную або мінімальную колькасць бітак, альбо колькасць, дакладна роўную заказанай пры таргах. У гульне [[Кінг (картачная гульня)|кінг]] неабходна ўзяць адну канкрэтную бітку.

Прыклады гульняў:
* [[прэферанс]];
* [[брыдж]];
* [[Кінг (картачная гульня)|кінг]];
* [[Віст (картачная гульня)|віст]];
* [[Блэкаўт (картачная гульня)|блэкаўт]].

=== Паводле колькасці ачкоў ===
Кожная бітка прыносіць гульцу, які яе забраў, некаторую колькасць ачкоў у залежнасці ад кошту карт, прынятага ў канкрэтнай гульні. Звычайныя кошты карт: туз — 11 ачкоў, дзясятка — 10, кароль — 4, дама — 3, валет — 2, дзявятка і ніжэй — 0.

Прыклады гульняў:
* [[Тысяча (картачная гульня)|тысяча]];
* [[дэберц]];
* [[белот]];
* [[Скат (картачная гульня)|скат]];
* [[Карты таро#Гульня|французскае таро]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''Казьмин В. Д.'' Популярные карточные игры. — М.: «АСТ», 2001. — 448 с. — ISBN 5-17-008687-3

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Картачныя гульні]]</text>
      <sha1>a82ff0ldb5bhbt3jjgsox36ngccctcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Street Fighter II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810777</id>
    <revision>
      <id>5166006</id>
      <parentid>5165108</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5166006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5708" sha1="mkq1bjua8aswz6j45mn4o0knn6ag8fb" xml:space="preserve">{{Картка гульні}}
{{nihongo|'''«Street Fighter II»'''|ストリート ファイター II|Суторы:то Файта: Цу|скар. '''SFII''' альбо '''SF2'''|таксама вядомая пад падзагалоўкам '''The World Warrior'''}} — [[Відэагульня|камп’ютарная гульня]] ў жанры {{Не перакладзена 5|Файтынг|файтынга|ru|Файтинг}}, створаная ў [[1991 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1991 годзе]] японскай кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Capcom|Capcom|ru|Capcom}}» і першапачаткова існавала ў выглядзе гульні для [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматаў]]; другая гульня ў франшызе «{{Не перакладзена 5|Street Fighter|Street Fighter|ru|Street Fighter}}», якая ідзе за «{{Не перакладзена 5|Street Fighter (гульня)|Street Fighter|ru|Street Fighter (игра)}}». У параўнанні з папярэдніцай, «Street Fighter II» мела значныя змены, унесеныя ў [[Геймплэй|гульнявую механіку]], такія як удасканаленне шасцікнопкавага кіравання, спецыяльных прыёмаў і магчымасці выбіраць персанажа з некалькіх байцоў, кожны з якіх валодаў уласным стылем бою і ўнікальнымі прыёмамі.

Поспех «Street Fighter II», які натхніў іншых распрацоўшчыкаў гульняў да запуску ўласных франшызы, з’явіўся адным з галоўных фактараў, якія вызначылі бум папулярнасці файтынгаў ў [[1990-я]] гады і рэнесанс індустрыі аркадных аўтаматаў у той жа час&lt;ref name=&quot;theverge.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2013/1/16/3740422/the-life-and-death-of-the-american-arcade-for-amusement-only|title=For Amusement Only: the life and death of the American arcade|publisher=Vox Media|work=The Verge|access-date=2015-01-18|archive-date=2014-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006081005/http://www.theverge.com/2013/1/16/3740422/the-life-and-death-of-the-american-arcade-for-amusement-only|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пасля гульня была партаваная на кансоль «[[Super Nintendo Entertainment System|Super Nintendo]]», дзе стала доўгачасовым бэстсэлерам. Яе поспех прывёў да стварэння некалькіх выпраўленых версій, якія прапаноўвалі гульцам дадатковыя паляпшэнні, опцыі і новых персанажаў, якіх не было ў арыгінальнай гульні.

Па стане на [[1994]] год, у «Street Fighter II» гуляла сама меней 25 мільёнаў чалавек на аркадных аўтаматах і гульнявых кансолях у ЗША&lt;ref name=&quot;businessweek_sfii&quot;&gt;{{Артыкул|загаловак=Business Week|выданне={{Не перакладзена 5|Businessweek|Businessweek|ru|Businessweek}}|нумар=3392—3405|спасылка=https://books.google.co.uk/books?ei=-DogT8i_I4TsOenhsbAO&amp;id=kAseAQAAMAAJ|access-date=2012-01-25|старонкі=58|выдавецтва={{Не перакладзена 5|Bloomberg|Bloomberg|ru|Bloomberg}}|цытата=Japan's Capcom Co. has sold 12 million copies of its Street Fighter games worldwide and figures that 25 million Americans have played the games at home or in arcades.|мова=|год=1994}}&lt;/ref&gt;. У 1995 годзе, сукупная валавая выручка ад аўтаматаў з «Street Fighter II» і «Street Fighter II: Champion Edition» перавысіла 2,3 мільярда долараў ЗША (прыкладна больш за 4 мільярды долараў ЗША ў пераліку на 2015 год). Сукупны тыраж розных версій гульні для гульнявых кансоляў склаў больш за 14 мільёнаў асобнікаў; у іх ліку 6,3 мільёна ставяцца да партаванай версіі арыгінальнай гульні на SNES, якая доўгі час заставалася самай прадаванай гульнёй «Capcom» да выхаду «{{Не перакладзена 5|Resident Evil 5|Resident Evil 5|ru|Resident Evil 5}}» і «{{Не перакладзена 5|Resident Evil 6|Resident Evil 6|ru|Resident Evil 6}}»&lt;ref name=platinum&gt;{{Cite web|url=http://ir.capcom.co.jp/english/data/million.html|title=CAPCOM - Platinum Titles|access-date=2008-11-25|datepublished=2008-09-30|lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070511060609/http://ir.capcom.co.jp/english/data/million.html|archive-date=2007-05-11}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Гульні для DOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для SNES]]
[[Катэгорыя:Гульні для Virtual Console]]
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox 360]]
[[Катэгорыя:Гульні для ZX Spectrum]]
[[Катэгорыя:Відэагульні з двухмернай графікай]]
[[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Японіі]]</text>
      <sha1>mkq1bjua8aswz6j45mn4o0knn6ag8fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Антон Данатавіч Дрозд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810839</id>
    <revision>
      <id>5166202</id>
      <parentid>5165766</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:48:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8846" sha1="qs75gzp20zj81rpjs5g9co076fljhpl" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дрозд}}
{{Вучоны}}

'''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук.

Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]&lt;ref&gt;Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.&lt;/ref&gt;. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА.

У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

У канцы 1930 года па заканчэнні тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара».

Паводле Аляксандра Дадаева, пры «чырвоным дырэктары» у Пулкаве пачалася «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі», ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычалі астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў пачалі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Гэта выклікала нараканне многіх супрацоўнікаў. Заробкі навуковых спецыялістаў як і раней заставаліся нізкімі, аднак, часцей чым раней даручаліся тэмы дзяржаўнага і прэстыжнага значэння.&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі.

У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ.

Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Далейшы лёс пэўна не вядомы{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

Пазней [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандр Дадаеў]] пісаў, што раннім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што ён быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады правёў у ссылцы.&lt;ref&gt;[https://lib.rmvoz.ru/uploads/fail/kozyrev_vremya_i_zvezdy.pdf Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10-11.&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Пулкаўская справа]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}}</text>
      <sha1>qs75gzp20zj81rpjs5g9co076fljhpl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166203</id>
      <parentid>5166202</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5166203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8877" sha1="a22fe25i9zc7fgl7evst8t4fp4gmpll" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дрозд}}
{{Вучоны}}

'''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук.

Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]&lt;ref&gt;Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.&lt;/ref&gt;. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА.

У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

У канцы 1930 года па заканчэнні тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара».

Паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандра Дадаева]], пры «чырвоным дырэктары» у Пулкаве пачалася «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі», ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычалі астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў пачалі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Гэта выклікала нараканне многіх супрацоўнікаў. Заробкі навуковых спецыялістаў як і раней заставаліся нізкімі, аднак, часцей чым раней даручаліся тэмы дзяржаўнага і прэстыжнага значэння.&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі.

У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ.

Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Далейшы лёс пэўна не вядомы{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

Пазней Аляксандр Дадаеў пісаў, што раннім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што ён быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады правёў у ссылцы.&lt;ref&gt;[https://lib.rmvoz.ru/uploads/fail/kozyrev_vremya_i_zvezdy.pdf Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10-11.&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Пулкаўская справа]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==

*

== Спасылкі ==
* {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}}</text>
      <sha1>a22fe25i9zc7fgl7evst8t4fp4gmpll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166204</id>
      <parentid>5166203</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8474" sha1="lh316zo2ivo599k99dbn0vx8angqw86" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дрозд}}
{{Вучоны}}

'''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук.

Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]&lt;ref&gt;Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.&lt;/ref&gt;. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА.

У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

У канцы 1930 года па заканчэнні тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара».

Паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандра Дадаева]], пры «чырвоным дырэктары» у Пулкаве пачалася «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі», ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычалі астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў пачалі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Гэта выклікала нараканне многіх супрацоўнікаў. Заробкі навуковых спецыялістаў як і раней заставаліся нізкімі, аднак, часцей чым раней даручаліся тэмы дзяржаўнага і прэстыжнага значэння.&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі.

У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ.

Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;/&gt;. Пра далейшы лёс звесткі супярэчлівыя{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

Пазней Аляксандр Дадаеў пісаў, што раннім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што ён быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады правёў у ссылцы.&lt;ref&gt;[https://lib.rmvoz.ru/uploads/fail/kozyrev_vremya_i_zvezdy.pdf Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10-11.&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Пулкаўская справа]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* 

== Спасылкі ==
* {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}}</text>
      <sha1>lh316zo2ivo599k99dbn0vx8angqw86</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166212</id>
      <parentid>5166204</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>стыль,перапісаў, расставіў зноскі</comment>
      <origin>5166212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8631" sha1="5ea7kcmg4kt1yqm5m2klnfnuqzxqisq" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дрозд}}
{{Вучоны}}

'''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук.

Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна ў 1919 годзе{{sfn|Дадаев|2008|с=6}} прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]&lt;ref&gt;Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.&lt;/ref&gt;, паводле [[Алясксандр Мікалаевіч Дадаеў|Алясксандра Дадаева]], у 1920 годзе Дрозд арганізаваў у абсерваторыі партыйную яшчэйку РКП(б){{sfn|Дадаев|2008|с=6}}. Аднак, Дрозд не стаў у абсерваторыі «сваім», у 1921 годзе яго звольнілі рашэннем Рады астраномаў ГАА{{sfn|Дадаев|2008|с=6}}.

У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

У канцы 1930 года па заканчэнні другога тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда, які прыбуў туды ў студзені 1931{{sfn|Дадаев|2008|с=6}} года. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара».

Паводле Дадаева, пры «чырвоным дырэктары» у Пулкаве пачалася «ломка» арганізацыйнай структуры, навуковыя аддзелы замянілі «сектарамі», створаны новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (ім загадваў сам Антон Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычалі астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў пачалі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Гэта выклікала нараканне многіх супрацоўнікаў. Заробкі навуковых спецыялістаў як і раней заставаліся нізкімі, аднак, часцей сталі даручаць тэмы дзяржаўнага і прэстыжнага значэння.{{sfn|Дадаев|2008|с=7}}

У маі 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі.{{sfn|Дадаев|2008|с=10}}

У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ.

Пра далейшы лёс Антона Дразда звесткі супярэчлівыя{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

Пазней Дадаеў пісаў, што раннім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], з якой бліжэй супрацоўнічаў у 1919—1921 гады, ад яе стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады правёў у ссылцы.{{sfn|Дадаев|2008|с=10-11}}

== Гл. таксама ==
* [[Пулкаўская справа]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref=Дадаев|частка=I. Биография Н. А. Козырева|аўтар=Дадаев А. Н.|загаловак=[https://lib.rmvoz.ru/uploads/fail/kozyrev_vremya_i_zvezdy.pdf Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]|месца=Санкт-Петербург|выдавецтва=Нестор-История|год=2008|старонкі=3-89|старонак=790|isbn=5-98187-257-0|мова=ru}}

== Спасылкі ==
* {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}}</text>
      <sha1>5ea7kcmg4kt1yqm5m2klnfnuqzxqisq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166213</id>
      <parentid>5166212</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5166213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8651" sha1="62z50ayuotldp8jw8k6vg32zwndtuc6" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дрозд}}
{{Вучоны}}

'''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук.

Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна ў 1919 годзе{{sfn|Дадаев|2008|с=6}} прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]&lt;ref&gt;Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.&lt;/ref&gt;, паводле [[Алясксандр Мікалаевіч Дадаеў|Алясксандра Дадаева]], у 1920 годзе Дрозд арганізаваў у абсерваторыі партыйную яшчэйку РКП(б){{sfn|Дадаев|2008|с=6}}. Аднак, Дрозд не стаў у абсерваторыі «сваім», у 1921 годзе яго звольнілі рашэннем Рады астраномаў ГАА{{sfn|Дадаев|2008|с=6}}.

У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі партыйных ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

У канцы 1930 года, па заканчэнні другога тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда, які прыбуў туды ў студзені 1931 года. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара».{{sfn|Дадаев|2008|с=6}}

Паводле Дадаева, пры «чырвоным дырэктары» у Пулкаве пачалася «ломка» арганізацыйнай структуры, навуковыя аддзелы замянілі «сектарамі», створаны новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (ім загадваў сам Антон Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычалі астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў пачалі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Гэта выклікала нараканне многіх супрацоўнікаў. Заробкі навуковых спецыялістаў як і раней заставаліся нізкімі, аднак, часцей сталі даручаць тэмы дзяржаўнага і прэстыжнага значэння.{{sfn|Дадаев|2008|с=7}}

У маі 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі.{{sfn|Дадаев|2008|с=10}}

У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ.

Пра далейшы лёс Антона Дразда звесткі супярэчлівыя{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

Пазней Дадаеў пісаў, што раннім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], з якой бліжэй супрацоўнічаў у 1919—1921 гады, ад яе стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады правёў у ссылцы.{{sfn|Дадаев|2008|с=10-11}}

== Гл. таксама ==
* [[Пулкаўская справа]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref=Дадаев|частка=I. Биография Н. А. Козырева|аўтар=Дадаев А. Н.|загаловак=[https://lib.rmvoz.ru/uploads/fail/kozyrev_vremya_i_zvezdy.pdf Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]|месца=Санкт-Петербург|выдавецтва=Нестор-История|год=2008|старонкі=3-89|старонак=790|isbn=5-98187-257-0|мова=ru}}

== Спасылкі ==
* {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}}</text>
      <sha1>62z50ayuotldp8jw8k6vg32zwndtuc6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166214</id>
      <parentid>5166213</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8653" sha1="4m2tecun2ctfmey7mgvt9e3jw5t8btg" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дрозд}}
{{Вучоны}}

'''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук.

Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна ў 1919 годзе{{sfn|Дадаев|2008|с=6}} прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]&lt;ref&gt;Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.&lt;/ref&gt;, паводле [[Алясксандр Мікалаевіч Дадаеў|Алясксандра Дадаева]], у 1920 годзе Дрозд арганізаваў у абсерваторыі партыйную яшчэйку РКП(б){{sfn|Дадаев|2008|с=6}}. Аднак, Дрозд не стаў у абсерваторыі «сваім», у 1921 годзе яго звольнілі рашэннем Рады астраномаў ГАА{{sfn|Дадаев|2008|с=6}}.

У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі партыйных ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

У канцы 1930 года, па заканчэнні другога тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда, які прыбуў туды ў студзені 1931 года. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара».{{sfn|Дадаев|2008|с=6}}

Паводле Дадаева, пры «чырвоным дырэктары» у Пулкаве пачалася «ломка» арганізацыйнай структуры, навуковыя аддзелы замянілі «сектарамі», створаны новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (ім загадваў сам Антон Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычалі астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў пачалі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Гэта выклікала нараканне многіх супрацоўнікаў. Заробкі навуковых спецыялістаў як і раней заставаліся нізкімі, аднак, часцей сталі даручаць тэмы дзяржаўнага і прэстыжнага значэння.{{sfn|Дадаев|2008|с=7}}

У маі 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі.{{sfn|Дадаев|2008|с=10}}

У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ.

Пра далейшы лёс Антона Дразда звесткі супярэчлівыя{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

Пазней Дадаеў пісаў, што раннім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], з якой бліжэй супрацоўнічаў у 1919—1921 гадах, ад яе стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады правёў у ссылцы.{{sfn|Дадаев|2008|с=10-11}}

== Гл. таксама ==
* [[Пулкаўская справа]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref=Дадаев|частка=I. Биография Н. А. Козырева|аўтар=Дадаев А. Н.|загаловак=[https://lib.rmvoz.ru/uploads/fail/kozyrev_vremya_i_zvezdy.pdf Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]|месца=Санкт-Петербург|выдавецтва=Нестор-История|год=2008|старонкі=3-89|старонак=790|isbn=5-98187-257-0|мова=ru}}

== Спасылкі ==
* {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}}</text>
      <sha1>4m2tecun2ctfmey7mgvt9e3jw5t8btg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166215</id>
      <parentid>5166214</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5166215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8658" sha1="7a38cokn0il7xq02x6db70f7bmasnm0" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дрозд}}
{{Вучоны}}

'''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук.

Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна ў 1919 годзе{{sfn|Дадаев|2008|с=6}} прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]&lt;ref&gt;Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.&lt;/ref&gt;, паводле [[Алясксандр Мікалаевіч Дадаеў|Алясксандра Дадаева]], у 1920 годзе Дрозд арганізаваў у абсерваторыі партыйную яшчэйку РКП(б){{sfn|Дадаев|2008|с=6}}. Аднак, Дрозд не стаў у абсерваторыі «сваім», у 1921 годзе яго звольнілі рашэннем Рады астраномаў ГАА{{sfn|Дадаев|2008|с=6}}.

У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі партыйных ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

У канцы 1930 года, па заканчэнні другога тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда, які прыбуў туды ў студзені 1931 года. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара».{{sfn|Дадаев|2008|с=6}}

Паводле Дадаева, пры «чырвоным дырэктары» у Пулкаве пачалася «ломка» арганізацыйнай структуры, навуковыя аддзелы замянілі «сектарамі», створаны новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (ім загадваў сам Антон Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычалі астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў пачалі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Гэта выклікала нараканне многіх супрацоўнікаў. Заробкі навуковых спецыялістаў як і раней заставаліся нізкімі, аднак, часцей ім сталі даручаць тэмы дзяржаўнага і прэстыжнага значэння.{{sfn|Дадаев|2008|с=7}}

У маі 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі.{{sfn|Дадаев|2008|с=10}}

У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ.

Пра далейшы лёс Антона Дразда звесткі супярэчлівыя{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

Пазней Дадаеў пісаў, што раннім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], з якой бліжэй супрацоўнічаў у 1919—1921 гадах, ад яе стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады правёў у ссылцы.{{sfn|Дадаев|2008|с=10-11}}

== Гл. таксама ==
* [[Пулкаўская справа]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref=Дадаев|частка=I. Биография Н. А. Козырева|аўтар=Дадаев А. Н.|загаловак=[https://lib.rmvoz.ru/uploads/fail/kozyrev_vremya_i_zvezdy.pdf Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]|месца=Санкт-Петербург|выдавецтва=Нестор-История|год=2008|старонкі=3-89|старонак=790|isbn=5-98187-257-0|мова=ru}}

== Спасылкі ==
* {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}}</text>
      <sha1>7a38cokn0il7xq02x6db70f7bmasnm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166216</id>
      <parentid>5166215</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8675" sha1="11ns5m1aq8edl78e8ko4j5qzftqgh1a" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дрозд}}
{{Вучоны}}

'''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў [[Цверач|Цверацкім]] касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук.

Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна ў 1919 годзе{{sfn|Дадаев|2008|с=6}} прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]&lt;ref&gt;Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.&lt;/ref&gt;, паводле [[Алясксандр Мікалаевіч Дадаеў|Алясксандра Дадаева]], у 1920 годзе Дрозд арганізаваў у абсерваторыі партыйную яшчэйку РКП(б){{sfn|Дадаев|2008|с=6}}. Аднак, Дрозд не стаў у абсерваторыі «сваім», у 1921 годзе яго звольнілі рашэннем Рады астраномаў ГАА{{sfn|Дадаев|2008|с=6}}.

У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі партыйных ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

У канцы 1930 года, па заканчэнні другога тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда, які прыбуў туды ў студзені 1931 года. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара».{{sfn|Дадаев|2008|с=6}}

Паводле Дадаева, пры «чырвоным дырэктары» у Пулкаве пачалася «ломка» арганізацыйнай структуры, навуковыя аддзелы замянілі «сектарамі», створаны новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (ім загадваў сам Антон Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычалі астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў пачалі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Гэта выклікала нараканне многіх супрацоўнікаў. Заробкі навуковых спецыялістаў як і раней заставаліся нізкімі, аднак, часцей ім сталі даручаць тэмы дзяржаўнага і прэстыжнага значэння.{{sfn|Дадаев|2008|с=7}}

У маі 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі.{{sfn|Дадаев|2008|с=10}}

У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ.

Пра далейшы лёс Антона Дразда звесткі супярэчлівыя{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

Пазней Дадаеў пісаў, што раннім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], з якой бліжэй супрацоўнічаў у 1919—1921 гадах, ад яе стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады правёў у ссылцы.{{sfn|Дадаев|2008|с=10-11}}

== Гл. таксама ==
* [[Пулкаўская справа]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref=Дадаев|частка=I. Биография Н. А. Козырева|аўтар=Дадаев А. Н.|загаловак=[https://lib.rmvoz.ru/uploads/fail/kozyrev_vremya_i_zvezdy.pdf Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]|месца=Санкт-Петербург|выдавецтва=Нестор-История|год=2008|старонкі=3-89|старонак=790|isbn=5-98187-257-0|мова=ru}}

== Спасылкі ==
* {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}}</text>
      <sha1>11ns5m1aq8edl78e8ko4j5qzftqgh1a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166217</id>
      <parentid>5166216</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8675" sha1="2y56vm4e7xb0bgyth05918eymi28144" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дрозд}}
{{Вучоны}}

'''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў [[Цверач|Цверацкім]] касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук.

Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна ў 1919 годзе{{sfn|Дадаев|2008|с=6}} прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]&lt;ref&gt;Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.&lt;/ref&gt;, паводле [[Алясксандр Мікалаевіч Дадаеў|Алясксандра Дадаева]], у 1920 годзе Дрозд арганізаваў у абсерваторыі партыйную яшчэйку РКП(б){{sfn|Дадаев|2008|с=6}}. Аднак, Дрозд не стаў у абсерваторыі «сваім», у 1921 годзе яго звольнілі рашэннем Рады астраномаў ГАА{{sfn|Дадаев|2008|с=6}}.

У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі партыйных ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

У канцы 1930 года, па заканчэнні другога тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда, які прыбуў туды ў студзені 1931 года. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара».{{sfn|Дадаев|2008|с=6}}

Паводле Дадаева, пры «чырвоным дырэктары» у Пулкаве пачалася «ломка» арганізацыйнай структуры, навуковыя аддзелы замянілі «сектарамі», створаны новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (ім загадваў сам Антон Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычалі астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў пачалі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Гэта выклікала нараканне многіх супрацоўнікаў. Заробкі навуковых спецыялістаў як і раней заставаліся нізкімі, аднак, часцей ім сталі даручаць тэмы дзяржаўнага і прэстыжнага значэння.{{sfn|Дадаев|2008|с=7}}

У маі 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі.{{sfn|Дадаев|2008|с=10}}

Пра далейшы лёс Антона Дразда звесткі супярэчлівыя.{{sfn|Баринов|2021|p=}}

У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ.

Пазней Дадаеў пісаў, што раннім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], з якой бліжэй супрацоўнічаў у 1919—1921 гадах, ад яе стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады правёў у ссылцы.{{sfn|Дадаев|2008|с=10-11}}

== Гл. таксама ==
* [[Пулкаўская справа]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref=Дадаев|частка=I. Биография Н. А. Козырева|аўтар=Дадаев А. Н.|загаловак=[https://lib.rmvoz.ru/uploads/fail/kozyrev_vremya_i_zvezdy.pdf Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]|месца=Санкт-Петербург|выдавецтва=Нестор-История|год=2008|старонкі=3-89|старонак=790|isbn=5-98187-257-0|мова=ru}}

== Спасылкі ==
* {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}}</text>
      <sha1>2y56vm4e7xb0bgyth05918eymi28144</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166219</id>
      <parentid>5166217</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8657" sha1="3lrmmle3ql1uglov5ejenb4bmddw6hz" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дрозд}}
{{Вучоны}}

'''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў [[Цверач|Цверацкім]] касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук.

Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна ў 1919 годзе{{sfn|Дадаев|2008|с=6}} прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]&lt;ref&gt;Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.&lt;/ref&gt;, паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандра Дадаева]], у 1920 годзе Дрозд арганізаваў у абсерваторыі партыйную яшчэйку РКП(б){{sfn|Дадаев|2008|с=6}}. Аднак, Дрозд не стаў у абсерваторыі «сваім», у 1921 годзе яго звольнілі рашэннем Рады астраномаў ГАА{{sfn|Дадаев|2008|с=6}}.

У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі партыйных ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

У канцы 1930 года, па заканчэнні другога тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда, які прыбуў туды ў студзені 1931 года. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара».{{sfn|Дадаев|2008|с=6}}

Паводле Дадаева, пры «чырвоным дырэктары» пачалася «ломка» арганізацыйнай структуры, навуковыя аддзелы замянілі «сектарамі», створаны новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (ім загадваў сам Антон Дрозд), фарміраваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычалі астраноміі. Пасады малодшых і старшых астраномаў пачалі звацца «спецыялістамі» другога і першага разрадаў. Гэта выклікала нараканні многіх супрацоўнікаў. Заробкі навуковых спецыялістаў як і раней заставаліся нізкімі, аднак, часцей ім сталі даручаць тэмы дзяржаўнага і прэстыжнага значэння.{{sfn|Дадаев|2008|с=7}}

У маі 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі.{{sfn|Дадаев|2008|с=10}}

Пра далейшы лёс Антона Дразда звесткі супярэчлівыя.{{sfn|Баринов|2021|p=}}

У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ.

Пазней Дадаеў пісаў, што раннім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], з якой бліжэй супрацоўнічаў у 1919—1921 гадах, ад яе стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады правёў у ссылцы.{{sfn|Дадаев|2008|с=10-11}}

== Гл. таксама ==
* [[Пулкаўская справа]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref=Дадаев|частка=I. Биография Н. А. Козырева|аўтар=Дадаев А. Н.|загаловак=[https://lib.rmvoz.ru/uploads/fail/kozyrev_vremya_i_zvezdy.pdf Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]|месца=Санкт-Петербург|выдавецтва=Нестор-История|год=2008|старонкі=3-89|старонак=790|isbn=5-98187-257-0|мова=ru}}

== Спасылкі ==
* {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}}</text>
      <sha1>3lrmmle3ql1uglov5ejenb4bmddw6hz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166222</id>
      <parentid>5166219</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T09:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5166222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8615" sha1="iqpdkfcapbd82ouxsydztqn2wipf51q" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Дрозд}}
{{Вучоны}}

'''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў [[Цверач|Цверацкім]] касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук.

Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна ў 1919 годзе{{sfn|Дадаев|2008|с=6}} прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]&lt;ref&gt;Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.&lt;/ref&gt;, паводле [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандра Дадаева]], у 1920 годзе Дрозд арганізаваў у абсерваторыі партыйную яшчэйку РКП(б){{sfn|Дадаев|2008|с=6}}. Аднак, Дрозд не стаў у абсерваторыі «сваім», у 1921 годзе яго звольнілі рашэннем Рады астраномаў ГАА{{sfn|Дадаев|2008|с=6}}.

У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі партыйных ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}.

У канцы 1930 года, па заканчэнні другога тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]], паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда, які прыбуў туды ў студзені 1931 года. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі дырэктара вылучыў не Савет астраномаў ГАА, а ўрадавы орган — Наркамасветы РСФСР. Таму Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара».{{sfn|Дадаев|2008|с=6}}

Паводле Дадаева, пры «чырвоным дырэктары» пачалася «ломка» арганізацыйнай структуры, навуковыя аддзелы замянілі «сектарамі», створаны новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (ім загадваў сам Антон Дрозд), фарміраваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычалі астраноміі. Пасады малодшых і старшых астраномаў пачалі звацца «спецыялістамі» другога і першага разрадаў. Гэта выклікала нараканні многіх супрацоўнікаў. Заробкі навуковых спецыялістаў як і раней заставаліся нізкімі, аднак, часцей ім сталі даручаць тэмы дзяржаўнага і прэстыжнага значэння.{{sfn|Дадаев|2008|с=7}}

У маі 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі.{{sfn|Дадаев|2008|с=10}}

Пра далейшы лёс Антона Дразда звесткі супярэчлівыя.{{sfn|Баринов|2021|p=}}

У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ.

Пазней Дадаеў пісаў, што раннім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], з якой бліжэй супрацоўнічаў у 1919—1921 гадах, ад яе стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады правёў у ссылцы.{{sfn|Дадаев|2008|с=10-11}}

== Гл. таксама ==
* [[Пулкаўская справа]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|ref=Дадаев|частка=I. Биография Н. А. Козырева|аўтар=Дадаев А. Н.|загаловак=[https://lib.rmvoz.ru/uploads/fail/kozyrev_vremya_i_zvezdy.pdf Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]|месца=Санкт-Петербург|выдавецтва=Нестор-История|год=2008|старонкі=3-89|старонак=790|isbn=5-98187-257-0|мова=ru}}

== Спасылкі ==
* {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}}</text>
      <sha1>iqpdkfcapbd82ouxsydztqn2wipf51q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Super Nintendo Entertainment System</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810841</id>
    <revision>
      <id>5165989</id>
      <parentid>5165592</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:41:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5165989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6770" sha1="ok288nhw0j9tidpsyumcb1nvos6azwg" xml:space="preserve">{{Гульнявая сістэма|logo=[[Файл:SNES logo.svg|200px]]|image=[[Файл:SNES-Mod1-Console-Set.jpg|300px]]}}
'''«Super Nintendo Entertainment System»''' (таксама вядомая як '''Super Nintendo''', '''Super NES''' і '''SNES'''{{#tag:ref|Скарачэнне ''SNES'' можа вымаўляцца як асобнае слова (напрыклад, ''NATO''), а таксама па літарах (напрыклад, ''IBM'') або як гібрыд (напрыклад, ''JPEG''); некаторыя сцвярджаюць, што гэтае слова павінна вымаўляцца як ''Super Nintendo'' або ''Super NES''. Пісьмова ў англійскай мове выбар [[Артыкль|нявызначанага артыкля]] можа быць праблематычным з-за падобных адрозненняў.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&amp;message.id=309753&amp;view=by_date_ascending&amp;page=1|title=Do you say NES or N-E-S?|work=Nintendo NSider Forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113004109/http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&amp;message.id=309753&amp;view=by_date_ascending&amp;page=1|archive-date=2009-01-13|lang=en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/pages/unions/forums/show_msgs.php?topic_id=25234640&amp;union_id=177|title=Pronouncing NES &amp; SNES|work=GameSpot forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://www.webcitation.org/65RQSpsfb?url=http://uk.gamespot.com/unions/177/forums/25234640|archive-date=2012-02-14}}&lt;/ref&gt;|group=K}}) — {{Не перакладзена 5|Чацвёртае пакаленне гульнявых сістэм|16-бітная|ru|Четвёртое поколение игровых систем}} [[гульнявая прыстаўка]], выпушчаная [[Японія|японскай]] карпарацыяй «[[Nintendo]]» у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Еўропа|Еўропе]] і [[Аўстралія|Аўстраліі]]. У [[Японія|Японіі]] яна вядомая пад назвай  {{Nihongo|«Super Famicom»|スーパーファミコン|су:па:фамікон||, скарачэнне ад «Super Family Computer», або SFC}}. У [[Рэспубліка Карэя|Паўднёвай Карэі]] яна называлася «Super Comboy» ({{Lang-ko|슈퍼 컴보이}} ''Сюпхо кхомбоі'') і распаўсюджвалася «[[SK Hynix|Hyundai Electronics]]». Хоць усе пералічаныя версіі кансолі аднолькавыя, {{Не перакладзена 5|Рэгіянальная блакіроўка|рэгіянальная блакіроўка|ru|Региональная блокировка}} робіць немагчымай [[Сумяшчальнасць (інфарматыка)|сумяшчальнасць]] [[Гульнявы картрыдж|картрыджаў]] з розных краін.

«Super Nintendo Entertainment System» стала другой хатняй кансоллю «Nintendo» услед за [[Nintendo Entertainment System|NES]] (якая выпускалася ў Японіі пад назовам «Famicom»). У SNES былі прадстаўлены палепшаныя графічныя і гукавыя магчымасці ў параўнанні з іншымі кансолямі таго часу. Акрамя таго, распрацоўка дадатковых чыпаў, якія ўбудоўваліся ў картрыдж гульні, дазваляла ёй заставацца канкурэнтаздольнай на сусветным рынку нават пасля выхаду наступнага пакалення гульнявых прыставак.

Кансоль набыла папулярнасць у шматлікіх краінах, стаўшы самай прадаванай 16-бітнай прыстаўкай, нягледзячы на ​​ўпартую канкурэнцыю ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] са боку «[[Sega]]». SNES засталася папулярная ў эпоху {{Не перакладзена 5|Пятае пакаленне гульнявых сістэм|32-бітных|ru|Пятое поколение игровых систем}} сістэм сярод фанатаў, калекцыянераў і энтузіястаў, якія працуюць з [[Эмуляцыя|эмуляцыяй]] (якія ствараюць самаробныя {{Не перакладзена 5|Выява ПЗУ|выявы ПЗУ|ru|Образ ПЗУ}}), нягледзячы на ​​тое, што «Nintendo» спыніла падтрымку дадзенай кансолі.
== Каментары ==
{{Крыніцы|group=K}}
== Зноскі ==
{{Крыніцы|2}}
== Літаратура ==
* {{Кніга|ref=CITEREFKent2001|загаловак=The Ultimate History of Video Games: The Story Behind the Craze that Touched our Lives and Changed the World|спасылка=https://archive.org/details/ultimatehistoryo0000kent|год=2001|выдавецтва={{Не перакладзена 5|Prima Games|Prima Publishing|ru|Prima Games}}|месца=Роўзвіль, Каліфорнія|isbn=0-7615-3643-4|мова=en|аўтар=Стывен Л. Кент}}
* {{Кніга|ref=CITEREFSheff1993|загаловак={{Не перакладзена 5|Game Over (книга)|Game Over: How Nintendo Zapped an American Industry, Captured Your Dollars, and Enslaved Your Children|ru|Game Over (книга)}}|год=1993|выданне=1-е выд|выдавецтва={{Не перакладзена 5|Random House|Random House|ru|Random House}}|месца=Нью-Ёрк|isbn=0-679-40469-4|мова=en|аўтар=Дэвід Шэф}}
* Глен Баер. ''[https://web.archive.org/web/20080217040049/http://www.n-sider.com/articleview.php?articleid=279 SNES-CD]''{{Ref|en}}

==Спасылкі==
{{Навігацыя}}
*{{Dmoz|Games/Video_Games/Console_Platforms/Nintendo/SNES|Super Nintendo Entertainment System}}{{Ref|en}}
*[https://web.archive.org/web/20070325003029/http://www.nintendo.com/doc/snes_games.pdf Спіс гульняў для SNES] &lt;small&gt;(архівавана з першакрыніцы 25 сакавіка 2007 года)&lt;/small&gt;{{Ref|en}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Nintendo}}
{{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}}

[[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе]]</text>
      <sha1>ok288nhw0j9tidpsyumcb1nvos6azwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ясеніца (раён Паважска Быстрыца)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810851</id>
    <revision>
      <id>5165948</id>
      <parentid>5165781</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T16:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lenleg5</username>
        <id>171116</id>
      </contributor>
      <origin>5165948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1308" sha1="dt31akpbhln0myoarud1um2c4cpb1ut" xml:space="preserve">{{дапісаць}}
{{НП}}

'''Ясеніца''' ({{lang-sk|Jasenica}}, да 1924 — ''Malá Jesenica'' і ''Veľká Jesenica'', у 1924—1946 — ''Jesenica'', з 1946 — ''Jasenica'') — сяло у раёне [[Поважска-Бістрыца|Паважскай Быстрыцы]], у [[Трэнчынскі край|Трэнчанскім краі]], у паўночна-заходняй [[Славакія|Славакіі]]. Насельніцтва — каля 1300 чалавек.

== Геаграфія ==
Размешчана ў рэгіёне Горне Паважые, на вышыні 311 м над узроўнем мора, у самым пачатку Папраднянскай даліны, прыкладна за 9 км на поўнач ад [[Поважска-Бістрыца|Паважскай Быстрыцы]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Jasenica v premenách času 1269—2019 (словац.). — Jasenica: Obec Jasenica, 2019. — 297 с. — ISBN ISBN 9788057011125
* Kropilák — Strhan. Vlastivedný slovník obcí na Slovensku I. A — J (словац.). — Bratislava: Veda, 1977. — 526 с.

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Славакіі]]</text>
      <sha1>dt31akpbhln0myoarud1um2c4cpb1ut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165959</id>
      <parentid>5165948</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lenleg5</username>
        <id>171116</id>
      </contributor>
      <origin>5165959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1303" sha1="l2jixxkjhyepu71b6qzojvf3i5jg5hz" xml:space="preserve">{{дапісаць}}
{{НП}}

'''Ясеніца''' ({{lang-sk|Jasenica}}, да 1924 — ''Malá Jesenica'' і ''Veľká Jesenica'', у 1924—1946 — ''Jesenica'', з 1946 — ''Jasenica'') — сяло у раёне [[Поважска-Бістрыца|Паважскай Быстрыцы]], у [[Трэнчынскі край|Трэнчанскім краі]], у паўночна-заходняй [[Славакія|Славакіі]]. Насельніцтва — каля 1300 чалавек.

== Геаграфія ==
Размешчана ў рэгіёне Горне Паважые, на вышыні 311 м над узроўнем мора, у самым пачатку Папраднянскай даліны, прыкладна за 9 км на поўнач ад [[Поважска-Бістрыца|Паважскай Быстрыцы]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Jasenica v premenách času 1269—2019 (словац.). — Jasenica: Obec Jasenica, 2019. — 297 с. — ISBN 9788057011125
* Kropilák — Strhan. Vlastivedný slovník obcí na Slovensku I. A — J (словац.). — Bratislava: Veda, 1977. — 526 с.

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Славакіі]]</text>
      <sha1>l2jixxkjhyepu71b6qzojvf3i5jg5hz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анатолс Імэрманіс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810854</id>
    <revision>
      <id>5165879</id>
      <parentid>5165732</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T12:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Артыкулу нестае спасылак на крыніцы.</comment>
      <origin>5165879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2229" sha1="g62v1xj9yqu9im2cobpnna1hgsudu4i" xml:space="preserve">{{Пісьменнік}}
'''Анатолс Імэрманіс''' ({{lang-lv|Anatols Imermanis}}, {{ВД-Прэамбула}}) — латышскі [[пісьменнік]], журналіст і сцэнарыст, аўтар вострасюжэтных, прыгодніцкіх і фантастычных твораў. Заслужаны дзеяч культуры Латвійскай ССР (1974).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў нямецкамоўнай яўрэйскай сям'і бежанцаў. Пасля Першай сусветнай вайны вучыўся ў прыватнай рускай гімназіі ў [[Ліепая|Ліепаі]], потым на камерцыйным факультэце Англійскага інстытута ў Рызе. Адначасова займаўся на семінары літаратуры і журналістыкі Рыжскага народнага ўніверсітэта. Пасля перавароту 15 мая 1934 года за сваю палітычную дзейнасць Імэрманіс быў арыштаваны і тры гады правёў у зняволенні. З акупацыяй Латвіі СССР стаў лідарам аднаго з прафсаюзаў, рэдактарам часопіса, працаваў карэспандэнтам шэрагу газет.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны стаў добраахвотнікам Рабочага знішчальнага батальёна, пасля ваяваў у Латышскай дывізіі. Пасля ранення стаў карэспандэнтам дывізіённай і франтавой газет. Пасля заканчэння вайны працаваў карэспандэнтам газет і радыё. З 1948 гады на творчай працы. Свае творы Імерманіс ствараў як адзін, так і ў суаўтарстве з [[Гунарс Цуруліс|Гунарсам Цырулісам]].

{{НК}}

{{DEFAULTSORT:Імэрманіс Анатолс}}
[[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]]</text>
      <sha1>g62v1xj9yqu9im2cobpnna1hgsudu4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>She Said She Said</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810864</id>
    <revision>
      <id>5165963</id>
      <parentid>5165809</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Цімур</username>
        <id>27525</id>
      </contributor>
      <origin>5165963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10267" sha1="cncrkyy9gxg31tp26rhl0c55mmwvkk0" xml:space="preserve">{{Песня
 |Назва     = She Said She Said
 |Вокладка      = 
 |Выканаўца  = [[The Beatles]]
| Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]]
 |Альбом       = [[Revolver]]
 |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}
| Дата запісу  = 21 чэрвеня 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]»
 |Жанр         = {{flatlist|
* [[псіхадэлічны рок]]&lt;ref&gt;{{кніга |загаловак=Turn Off Your Mind: The Mystic Sixties and the Dark Side of the Age of Aquarius |isbn=0-9713942-3-7 |старонкі=281 |мова=en |аўтар=Lachman, Gary}}&lt;/ref&gt;
* [[эйсід-рок]]&lt;ref&gt;Brackett, Nathan; with Hoard, Christian (eds) (2004). [https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&amp;pg=PA53&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false The New Rolling Stone Album Guide] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&amp;pg=PA53&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=20180629155435 }} (4th edn). New York, NY: Simon &amp; Schuster. p. 53. ISBN 0-7432-0169-8.&lt;/ref&gt;
}}
 |Мова         = [[англійская мова|англійская]]
 |Працягласць = 2:37
 |Лэйбл        = [[Parlophone]] 
 |Прадзюсар     = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]
 |Папярэдняя   = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]
 |Нумар1       = 6
 |Нумар2       = 7
 |Наступная    = [[Good Day Sunshine]]
 |Нумар3       = 8
 |Яшчэ          = 
}}

'''«She Said She Said»''' ({{tr|Яна сказала, яна сказала}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», якая напісана [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] і ўпершыню з'явілася на альбоме [[1966]] года ''«[[Revolver]]»''&lt;ref name=&quot;sheff1p179-180&quot;&gt;Дэвід Шэф. «Усё, пра што мы кажам» (2000), с. 179—180.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;miles1p288&quot;&gt;Бары Майлз. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» (1997), с. 288.&lt;/ref&gt;. Яе тэма ўзнікла ў Ленана пасля адной з вечарынак з прыёмам [[ЛСД]], калі амерыканскі кінаакцёр [[Пітэр Фонда]] сказаў яму: ''«Я ведаю, што такое быць мёртвым»''. Гэта першы тэкст Ленана, пабудаваны на наркатычным адкрыцці. У песні «''[[Tomorrow Never Knows]]''» Ленан апісвае ўсе жахлівыя наступствы гэтай ідэі, a «She Said» ператварае звязаныя з гэтым вобразам асацыяцыі ў адну з пачатковых глаў сваёй аўтабіяграфіі і робіць яе першым крокам да альбома «[[Plastic Ono Band]]»&lt;ref name=bitli&gt;[http://bitli.ru/07/90/ Пра песню «She Said, She Said»] на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»&lt;/ref&gt;.

== Структура песні ==
Песня пабудавана выключна на трох [[акорд]]ах: [[сі-бемоль мажор|сі-бемоль]] (I), [[ля-бемоль мажор]] (ля-бемоль-VII) і [[мі-бемоль мажор|мі-бемоль]] (IV). Песня гучыць у міксалідыйскім ля мажоры; у прыпеве ёсць транспанацыя сі-бемоля, які мадуліруе к мі-бемоль мажору ў сувязнай партыі. Пераход з адной танальнасці ў іншую адбываецца з фа мінорам (ля-мінорны лад) акорда і галоўным акордам песні. Падобны спосаб гурт ужываў і ў такіх ранніх запісах, як ''«[[From Me to You]]»'' і ''«[[I Want To Hold Your Hand]]»''.

Асноўным элементам прымененага ў песні псіхадэлічнага стылю з'яўляецца ўспамін пра [[дзяцінства]]: ''«Калі я быў хлопчыкам, усё было добра, усё было добра»'' (гэтая фраза паўтараецца ў песні двойчы). Двайное ўжыванне гэтай фразы можна ахарактарызаваць як адвольную змену думкі з мэтай аднаўлення шчаслівых успамінаў дзяцінства. Настолькі раптоўны пераход ад разваг пра [[смерць]] да ўспамінаў пра [[дзяцінства]] ілюструе спарадычныя думкі, выкліканыя прыёмам [[ЛСД]].

Спецыялісты таксама часта адзначаюць інавацыйны ўнёсак [[Рынга Стар]]а ў песні «She Said, She Said». Гучанне барабанаў у гэтым трэку стварае ўражанне адсутнасці сувязі з [[вакал]]амі ці якім-небудзь іншым музычным інструментам. Некаторыя гарачыя паклоннікі ўдарных інструментаў называюць ударную працу Стара ў гэтай песні адной з лепшых у гісторыі [[поп-музыка|папулярнай музыкі]]. Ігра Рынга ў гэтай кампазіцыі нагадвае [[джаз]]авы стыль [[Мітч Мітчэл|Мітча Мітчэла]], барабаншчыка гурта «[[The Jimi Hendrix Experience]]».

[[Дэнвер]]скі калекцыянер Крыс Лопес знайшоў стужку з песняй «She Said, She Said», у запісе якой удзельнічаў толькі адзін музыкант, яе непасрэдны аўтар, [[Джон Ленан]]. Першапачатковым уладальнікам запісу быў [[Энтані Кокс]], былы муж другой жонкі [[Джон Ленан|Ленана]], [[Ёка Она]]. Кокс выставіў запіс на продаж у вядомым [[аўкцыён|аўкцыённым доме]] «[[Крысціс]]» у [[Лондан]]е.

== Запіс песні ==
Песня стала адной з апошніх, якая была запісана падчас гуказапіснай сесіі альбома ''«[[Revolver]]»''&lt;ref name=&quot;lewisohn1p84&quot;&gt;Марк Льюісан. «Гуказапісныя сесіі &quot;The Beatles&quot;» (1988), с. 84.&lt;/ref&gt;. Музыкантам спатрэбілася менш за дзевяць гадзін для правядзення шэрагу рэпетыцыйных сесій і запісу канчатковай версіі песні&lt;ref name=&quot;lewisohn1p84&quot; /&gt;.

Паводле [[Джордж Харысан|Харысана]], ён дапамог структураваць канчатковы варыянт, ён жа выканаў партыю [[бас-гітара|бас-гітары]] ў студыі пасля сыходу [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]]&lt;ref name=&quot;anthologyp97&quot;&gt;«Анталогія &quot;The Beatles&quot;» (2000), с. 97.&lt;/ref&gt;. Пазней Мак-Картні ўспамінаў: ''«Не ўпэўнены, але гэта адна з тых песень «[[The Beatles]]», у запісе якой я не прымаў удзелу. Здаецца, было нешта накшталт спрэчкі паміж намі, я сказаў: &quot;Ды пайшлі вы ўсе&quot; — а яны мне: &quot;Добра, мы зробім яе самі&quot;»''&lt;ref name=&quot;miles1p288&quot;/&gt;.

== У запісе ўдзельнічалі ==
* [[Джон Ленан]] — вядучы вакал, рытм-гітара, [[арган Хаманда]]
* [[Джордж Харысан]] — [[бэк-вакал]], [[сола-гітара]], [[бас-гітара]]
* [[Рынга Стар]] — [[барабаны]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''«Анталогія &quot;The Beatles&quot;»'' ([[2000]]), [[Сан-Францыска]]: «Chronicle Books». ISBN 0-8118-2684-8.
* {{кніга |загаловак=''«Любоў, якую ты аддаеш»'' |спасылка=https://archive.org/details/loveyoumakeinsid0000brow |выдавецтва=&quot;Methuen Publishing&quot; |год=1980 |isbn=978-0451207357 |мова= |аўтар=Brown, Peter}}
* [[Пітэр Фонда]]. «Не кажыце таце: біяграфія» ([[1998]]), [[Нью-Ёрк]]: Гіперыён.
* {{кніга
|аўтар = Іэн Макдональд.
|спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=gjY5AQAAIAAJ&amp;q=isbn:1844138283&amp;dq=isbn:1844138283&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ei=pPimT9OUJMPPsgbCzPSLBQ&amp;redir_esc=y
|загаловак = Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя
|арыгінал = Revolution in the Head: The Beatles’ Records and the Sixties
|выданне = 2nd ed
|месца = London
|allpages = 554
|выдавецтва = Pimlico
|год = 2005
|isbn = 1-844-13828-3}}
* Бары Майлз. ''«Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму»'' ([[1997]]), «Henry Holt &amp; Company», Нью-Ёрк ISBN 0-8050-5249-6
* Бары Майлз ''«The Beatles: Дзённік»''. Omnibus Press. ISBN 978-0-7119-9196-5.
* Дэвід Шэф. ''«Усё, пра што мы кажам: Апошняе асноўнае інтэрв'ю з Джоном Ленанам і Ёка Она»'' ([[2000]]), Прэса Святога Марціна, [[Нью-Ёрк]] ISBN 0-312-25464-4
* Джэн Венер ([[2000]]).'' «Ленан успамінае» (Поўная версія інтэрв'ю з Джонам Ленанам 1970 года для часопіса «Rolling Stone»)''. [[Лондан]]: Verso. ISBN 1-85984-600-9.

{{The Beatles}}

{{ВС}}

[[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Песні The Beatles]]</text>
      <sha1>cncrkyy9gxg31tp26rhl0c55mmwvkk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165964</id>
      <parentid>5165963</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T17:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Цімур</username>
        <id>27525</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5165964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10265" sha1="3q42bdwkavlufaq6ogdftoh2fafmcxo" xml:space="preserve">{{Песня
 |Назва     = She Said She Said
 |Вокладка      = 
 |Выканаўца  = [[The Beatles]]
| Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]]
 |Альбом       = [[Revolver]]
 |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}
| Дата запісу  = 21 чэрвеня 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]»
 |Жанр         = {{flatlist|
* [[псіхадэлічны рок]]&lt;ref&gt;{{кніга |загаловак=Turn Off Your Mind: The Mystic Sixties and the Dark Side of the Age of Aquarius |isbn=0-9713942-3-7 |старонкі=281 |мова=en |аўтар=Lachman, Gary}}&lt;/ref&gt;
* [[эйсід-рок]]&lt;ref&gt;Brackett, Nathan; with Hoard, Christian (eds) (2004). [https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&amp;pg=PA53&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false The New Rolling Stone Album Guide] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&amp;pg=PA53&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=20180629155435 }} (4th edn). New York, NY: Simon &amp; Schuster. p. 53. ISBN 0-7432-0169-8.&lt;/ref&gt;
}}
 |Мова         = [[англійская мова|англійская]]
 |Працягласць = 2:37
 |Лэйбл        = [[Parlophone]] 
 |Прадзюсар     = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]
 |Папярэдняя   = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]
 |Нумар1       = 6
 |Нумар2       = 7
 |Наступная    = [[Good Day Sunshine]]
 |Нумар3       = 8
 |Яшчэ          = 
}}

'''«She Said She Said»''' ({{tr|Яна сказала, яна сказала}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», якая напісана [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] і ўпершыню з'явілася на альбоме [[1966]] года ''«[[Revolver]]»''&lt;ref name=&quot;sheff1p179-180&quot;&gt;Дэвід Шэф. «Усё, пра што мы кажам» (2000), с. 179—180.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;miles1p288&quot;&gt;Бары Майлз. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» (1997), с. 288.&lt;/ref&gt;. Яе тэма ўзнікла ў Ленана пасля адной з вечарынак з прыёмам [[ЛСД]], калі амерыканскі кінаакцёр [[Пітэр Фонда]] сказаў яму: ''«Я ведаю, што такое быць мёртвым»''. Гэта першы тэкст Ленана, пабудаваны на наркатычным адкрыцці. У песні «''[[Tomorrow Never Knows]]''» Ленан апісвае ўсе жахлівыя наступствы гэтай ідэі, a «She Said» ператварае звязаныя з гэтым вобразам асацыяцыі ў адну з пачатковых глаў сваёй аўтабіяграфіі і робіць яе першым крокам да альбома «[[Plastic Ono Band]]»&lt;ref name=bitli&gt;[http://bitli.ru/07/90/ Пра песню «She Said, She Said»] на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»&lt;/ref&gt;.

== Структура песні ==
Песня пабудавана выключна на трох [[акорд]]ах: [[сі-бемоль мажор|сі-бемоль]] (I), [[ля-бемоль мажор]] (ля-бемоль-VII) і [[мі-бемоль мажор|мі-бемоль]] (IV). Песня гучыць у міксалідыйскім ля мажоры; у прыпеве ёсць транспанацыя сі-бемоля, які мадуліруе к мі-бемоль мажору ў сувязнай партыі. Пераход з адной танальнасці ў іншую адбываецца з фа мінорам (ля-мінорны лад) акорда і галоўным акордам песні. Падобны спосаб гурт ужываў і ў такіх ранніх запісах, як ''«[[From Me to You]]»'' і ''«[[I Want To Hold Your Hand]]»''.

Асноўным элементам прымененага ў песні псіхадэлічнага стылю з'яўляецца ўспамін пра [[дзяцінства]]: ''«Калі я быў хлопчыкам, усё было добра, усё было добра»'' (гэтая фраза паўтараецца ў песні двойчы). Двайное ўжыванне гэтай фразы можна ахарактарызаваць як адвольную змену думкі з мэтай аднаўлення шчаслівых успамінаў дзяцінства. Настолькі раптоўны пераход ад разваг пра [[смерць]] да ўспамінаў пра [[дзяцінства]] ілюструе спарадычныя думкі, выкліканыя прыёмам [[ЛСД]].

Спецыялісты таксама часта адзначаюць інавацыйны ўнёсак [[Рынга Стар]]а ў песні «She Said She Said». Гучанне барабанаў у гэтым трэку стварае ўражанне адсутнасці сувязі з [[вакал]]амі ці якім-небудзь іншым музычным інструментам. Некаторыя гарачыя паклоннікі ўдарных інструментаў называюць ударную працу Стара ў гэтай песні адной з лепшых у гісторыі [[поп-музыка|папулярнай музыкі]]. Ігра Рынга ў гэтай кампазіцыі нагадвае [[джаз]]авы стыль [[Мітч Мітчэл|Мітча Мітчэла]], барабаншчыка гурта «[[The Jimi Hendrix Experience]]».

[[Дэнвер]]скі калекцыянер Крыс Лопес знайшоў стужку з песняй «She Said She Said», у запісе якой удзельнічаў толькі адзін музыкант, яе непасрэдны аўтар, [[Джон Ленан]]. Першапачатковым уладальнікам запісу быў [[Энтані Кокс]], былы муж другой жонкі [[Джон Ленан|Ленана]], [[Ёка Она]]. Кокс выставіў запіс на продаж у вядомым [[аўкцыён|аўкцыённым доме]] «[[Крысціс]]» у [[Лондан]]е.

== Запіс песні ==
Песня стала адной з апошніх, якая была запісана падчас гуказапіснай сесіі альбома ''«[[Revolver]]»''&lt;ref name=&quot;lewisohn1p84&quot;&gt;Марк Льюісан. «Гуказапісныя сесіі &quot;The Beatles&quot;» (1988), с. 84.&lt;/ref&gt;. Музыкантам спатрэбілася менш за дзевяць гадзін для правядзення шэрагу рэпетыцыйных сесій і запісу канчатковай версіі песні&lt;ref name=&quot;lewisohn1p84&quot; /&gt;.

Паводле [[Джордж Харысан|Харысана]], ён дапамог структураваць канчатковы варыянт, ён жа выканаў партыю [[бас-гітара|бас-гітары]] ў студыі пасля сыходу [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]]&lt;ref name=&quot;anthologyp97&quot;&gt;«Анталогія &quot;The Beatles&quot;» (2000), с. 97.&lt;/ref&gt;. Пазней Мак-Картні ўспамінаў: ''«Не ўпэўнены, але гэта адна з тых песень «[[The Beatles]]», у запісе якой я не прымаў удзелу. Здаецца, было нешта накшталт спрэчкі паміж намі, я сказаў: &quot;Ды пайшлі вы ўсе&quot; — а яны мне: &quot;Добра, мы зробім яе самі&quot;»''&lt;ref name=&quot;miles1p288&quot;/&gt;.

== У запісе ўдзельнічалі ==
* [[Джон Ленан]] — вядучы вакал, рытм-гітара, [[арган Хаманда]]
* [[Джордж Харысан]] — [[бэк-вакал]], [[сола-гітара]], [[бас-гітара]]
* [[Рынга Стар]] — [[барабаны]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''«Анталогія &quot;The Beatles&quot;»'' ([[2000]]), [[Сан-Францыска]]: «Chronicle Books». ISBN 0-8118-2684-8.
* {{кніга |загаловак=''«Любоў, якую ты аддаеш»'' |спасылка=https://archive.org/details/loveyoumakeinsid0000brow |выдавецтва=&quot;Methuen Publishing&quot; |год=1980 |isbn=978-0451207357 |мова= |аўтар=Brown, Peter}}
* [[Пітэр Фонда]]. «Не кажыце таце: біяграфія» ([[1998]]), [[Нью-Ёрк]]: Гіперыён.
* {{кніга
|аўтар = Іэн Макдональд.
|спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=gjY5AQAAIAAJ&amp;q=isbn:1844138283&amp;dq=isbn:1844138283&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ei=pPimT9OUJMPPsgbCzPSLBQ&amp;redir_esc=y
|загаловак = Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя
|арыгінал = Revolution in the Head: The Beatles’ Records and the Sixties
|выданне = 2nd ed
|месца = London
|allpages = 554
|выдавецтва = Pimlico
|год = 2005
|isbn = 1-844-13828-3}}
* Бары Майлз. ''«Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму»'' ([[1997]]), «Henry Holt &amp; Company», Нью-Ёрк ISBN 0-8050-5249-6
* Бары Майлз ''«The Beatles: Дзённік»''. Omnibus Press. ISBN 978-0-7119-9196-5.
* Дэвід Шэф. ''«Усё, пра што мы кажам: Апошняе асноўнае інтэрв'ю з Джоном Ленанам і Ёка Она»'' ([[2000]]), Прэса Святога Марціна, [[Нью-Ёрк]] ISBN 0-312-25464-4
* Джэн Венер ([[2000]]).'' «Ленан успамінае» (Поўная версія інтэрв'ю з Джонам Ленанам 1970 года для часопіса «Rolling Stone»)''. [[Лондан]]: Verso. ISBN 1-85984-600-9.

{{The Beatles}}

{{ВС}}

[[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Песні The Beatles]]</text>
      <sha1>3q42bdwkavlufaq6ogdftoh2fafmcxo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166161</id>
      <parentid>5165964</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:02:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Цімур</username>
        <id>27525</id>
      </contributor>
      <origin>5166161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13978" sha1="sce53b7g8gxo8qpr2xwl3wvoeu3ak9d" xml:space="preserve">{{Песня
 |Назва     = She Said She Said
 |Вокладка      = 
 |Выканаўца  = [[The Beatles]]
| Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]]
 |Альбом       = [[Revolver]]
 |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}
| Дата запісу  = 21 чэрвеня 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]»
 |Жанр         = {{flatlist|
* [[псіхадэлічны рок]]&lt;ref&gt;{{кніга |загаловак=Turn Off Your Mind: The Mystic Sixties and the Dark Side of the Age of Aquarius |isbn=0-9713942-3-7 |старонкі=281 |мова=en |аўтар=Lachman, Gary}}&lt;/ref&gt;
* [[эйсід-рок]]&lt;ref&gt;Brackett, Nathan; with Hoard, Christian (eds) (2004). [https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&amp;pg=PA53&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false The New Rolling Stone Album Guide] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&amp;pg=PA53&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=20180629155435 }} (4th edn). New York, NY: Simon &amp; Schuster. p. 53. ISBN 0-7432-0169-8.&lt;/ref&gt;
}}
 |Мова         = [[англійская мова|англійская]]
 |Працягласць = 2:37
 |Лэйбл        = [[Parlophone]] 
 |Прадзюсар     = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]
 |Папярэдняя   = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]
 |Нумар1       = 6
 |Нумар2       = 7
 |Наступная    = [[Good Day Sunshine]]
 |Нумар3       = 8
 |Яшчэ          = 
}}

'''«She Said She Said»''' ({{tr|Яна сказала, яна сказала}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», якая напісана [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] і ўпершыню з'явілася на альбоме [[1966]] года ''«[[Revolver]]»''&lt;ref name=&quot;sheff1p179-180&quot;&gt;Дэвід Шэф. «Усё, пра што мы кажам» (2000), с. 179—180.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;miles1p288&quot;&gt;Бары Майлз. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» (1997), с. 288.&lt;/ref&gt;. Яе тэма ўзнікла ў Ленана пасля адной з вечарынак з прыёмам [[ЛСД]], калі амерыканскі кінаакцёр [[Пітэр Фонда]] сказаў яму: ''«Я ведаю, што такое быць мёртвым»''. Гэта першы тэкст Ленана, пабудаваны на наркатычным адкрыцці. У песні «''[[Tomorrow Never Knows]]''» Ленан апісвае ўсе жахлівыя наступствы гэтай ідэі, a «She Said» ператварае звязаныя з гэтым вобразам асацыяцыі ў адну з пачатковых глаў сваёй аўтабіяграфіі і робіць яе першым крокам да альбома «[[Plastic Ono Band]]»&lt;ref name=bitli&gt;[http://bitli.ru/07/90/ Пра песню «She Said, She Said»] на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»&lt;/ref&gt;.

== Пра песню ==
Штуршком для напісання песні паслужылі словы [[Пітэр Фонда|Пітэра Фонды]] на псіхадэлічнай вечарынцы, якая адбылася падчас чарговых [[ЗША|амерыканскіх]] гастроляў «[[The Beatles]]» у канцы жніўня [[1965]] года&lt;ref name=music-facts&gt;[http://music-facts.ru/song/The_Beatles/She_Said_She_Said/ Факты о песне «She Said, She Said»] {{Wayback|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/She_Said_She_Said/ |date=20090819160400 }} на сайте ''music-facts.ru''{{ref|ru}}&lt;/ref&gt;. На той момант Фонда толькі што перанёс смяротна небяспечную аперацыю і, знаходзячыся пад уражаннем, увесь час паўтараў: ''«Я ж ведаю, як гэта — памерці»''&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://rockarchive.ru/text/m-alboms/6/index.shtml Рецензия на альбом «Revolver»] {{Wayback|url=http://rockarchive.ru/text/m-alboms/6/index.shtml |date=20100426035421 }} в энциклопедии рока&lt;/ref&gt;. Гурт спыніўся ў раскошным доме па адрасе 2850 Бенедыкт каньён, [[Беверлі-Хілз]]&lt;ref name=&quot;milesp169&quot;&gt;Бары Майлз. «The Beatles: Дзённік». (1998), с. 169.&lt;/ref&gt;. Неўзабаве, калі ў горадзе стала вядома месцазнаходжанне музыкантаў, туды масавымі плынямі накіраваліся паклоннікі «The Beatles». Фанаты прыязджалі па вядомым адрасе на аўтамабілях, праз што рух на [[Бульвар Сансет|бульвары Сансет]] быў амаль цалкам паралізаваны. Нягледзячы на прыкметную аддаленасць дома ад горада, гэта не перашкаджала паклоннікам спрабаваць пранікнуць на яго тэрыторыю. Паліцэйскае ўпраўленне накіравала нарад паліцэйскіх, якія адказвалі за бяспеку музыкантаў. Былі вядомы выпадкі, калі некаторыя з паклоннікаў гурта нават арандавалі [[верталёт]]ы, каб шпіёніць з паветра. Музыканты не мелі магчымасці пакінуць горад. Падчас гастроляў «[[The Beatles]]» таксама сустрэліся з актрысай [[Элінар Брон]] (якая сыграла адну з галоўных роляў разам з гуротм у фільме «[[На дапамогу! (фільм, 1965)|На дапамогу!]]»), [[Пегі Ліптан]] і вядомай спявачкай [[фолк|фолк-музыкі]] [[Джаан Баэз]]&lt;ref name=&quot;brownp171-172&quot;&gt;Пітэр Браўн. «Любоў, якую ты аддаеш» (2002), с. 171—172.&lt;/ref&gt;. [[24 жніўня]]&lt;ref name=&quot;milesp169&quot;/&gt; удзельнікі гурта «[[The Beatles]]» сустрэліся з музыкантамі «[[The Byrds]]» і [[акцёр|кінаакцёрам]] [[Пітэр Фонда|Пітэрам Фондай]]&lt;ref name=&quot;brownp171-172&quot; /&gt;. Падчас таго ж самага візіту музыкантаў у [[Лос-Анджэлес]] адбылася гістарычная сустрэча «[[The Beatles]]» з [[Элвіс Прэслі|Элвісам Прэслі]]&lt;ref name=&quot;brownp171-172&quot; /&gt;.

== Структура песні ==
Песня пабудавана выключна на трох [[акорд]]ах: [[сі-бемоль мажор|сі-бемоль]] (I), [[ля-бемоль мажор]] (ля-бемоль-VII) і [[мі-бемоль мажор|мі-бемоль]] (IV). Песня гучыць у міксалідыйскім ля мажоры; у прыпеве ёсць транспанацыя сі-бемоля, які мадуліруе к мі-бемоль мажору ў сувязнай партыі. Пераход з адной танальнасці ў іншую адбываецца з фа мінорам (ля-мінорны лад) акорда і галоўным акордам песні. Падобны спосаб гурт ужываў і ў такіх ранніх запісах, як ''«[[From Me to You]]»'' і ''«[[I Want To Hold Your Hand]]»''.

Асноўным элементам прымененага ў песні псіхадэлічнага стылю з'яўляецца ўспамін пра [[дзяцінства]]: ''«Калі я быў хлопчыкам, усё было добра, усё было добра»'' (гэтая фраза паўтараецца ў песні двойчы). Двайное ўжыванне гэтай фразы можна ахарактарызаваць як адвольную змену думкі з мэтай аднаўлення шчаслівых успамінаў дзяцінства. Настолькі раптоўны пераход ад разваг пра [[смерць]] да ўспамінаў пра [[дзяцінства]] ілюструе спарадычныя думкі, выкліканыя прыёмам [[ЛСД]].

Спецыялісты таксама часта адзначаюць інавацыйны ўнёсак [[Рынга Стар]]а ў песні «She Said She Said». Гучанне барабанаў у гэтым трэку стварае ўражанне адсутнасці сувязі з [[вакал]]амі ці якім-небудзь іншым музычным інструментам. Некаторыя гарачыя паклоннікі ўдарных інструментаў называюць ударную працу Стара ў гэтай песні адной з лепшых у гісторыі [[поп-музыка|папулярнай музыкі]]. Ігра Рынга ў гэтай кампазіцыі нагадвае [[джаз]]авы стыль [[Мітч Мітчэл|Мітча Мітчэла]], барабаншчыка гурта «[[The Jimi Hendrix Experience]]».

[[Дэнвер]]скі калекцыянер Крыс Лопес знайшоў стужку з песняй «She Said She Said», у запісе якой удзельнічаў толькі адзін музыкант, яе непасрэдны аўтар, [[Джон Ленан]]. Першапачатковым уладальнікам запісу быў [[Энтані Кокс]], былы муж другой жонкі [[Джон Ленан|Ленана]], [[Ёка Она]]. Кокс выставіў запіс на продаж у вядомым [[аўкцыён|аўкцыённым доме]] «[[Крысціс]]» у [[Лондан]]е.

== Запіс песні ==
Песня стала адной з апошніх, якая была запісана падчас гуказапіснай сесіі альбома ''«[[Revolver]]»''&lt;ref name=&quot;lewisohn1p84&quot;&gt;Марк Льюісан. «Гуказапісныя сесіі &quot;The Beatles&quot;» (1988), с. 84.&lt;/ref&gt;. Музыкантам спатрэбілася менш за дзевяць гадзін для правядзення шэрагу рэпетыцыйных сесій і запісу канчатковай версіі песні&lt;ref name=&quot;lewisohn1p84&quot; /&gt;.

Паводле [[Джордж Харысан|Харысана]], ён дапамог структураваць канчатковы варыянт, ён жа выканаў партыю [[бас-гітара|бас-гітары]] ў студыі пасля сыходу [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]]&lt;ref name=&quot;anthologyp97&quot;&gt;«Анталогія &quot;The Beatles&quot;» (2000), с. 97.&lt;/ref&gt;. Пазней Мак-Картні ўспамінаў: ''«Не ўпэўнены, але гэта адна з тых песень «[[The Beatles]]», у запісе якой я не прымаў удзелу. Здаецца, было нешта накшталт спрэчкі паміж намі, я сказаў: &quot;Ды пайшлі вы ўсе&quot; — а яны мне: &quot;Добра, мы зробім яе самі&quot;»''&lt;ref name=&quot;miles1p288&quot;/&gt;.

== У запісе ўдзельнічалі ==
* [[Джон Ленан]] — вядучы вакал, рытм-гітара, [[арган Хаманда]]
* [[Джордж Харысан]] — [[бэк-вакал]], [[сола-гітара]], [[бас-гітара]]
* [[Рынга Стар]] — [[барабаны]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''«Анталогія &quot;The Beatles&quot;»'' ([[2000]]), [[Сан-Францыска]]: «Chronicle Books». ISBN 0-8118-2684-8.
* {{кніга |загаловак=''«Любоў, якую ты аддаеш»'' |спасылка=https://archive.org/details/loveyoumakeinsid0000brow |выдавецтва=&quot;Methuen Publishing&quot; |год=1980 |isbn=978-0451207357 |мова= |аўтар=Brown, Peter}}
* [[Пітэр Фонда]]. «Не кажыце таце: біяграфія» ([[1998]]), [[Нью-Ёрк]]: Гіперыён.
* {{кніга
|аўтар = Іэн Макдональд.
|спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=gjY5AQAAIAAJ&amp;q=isbn:1844138283&amp;dq=isbn:1844138283&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ei=pPimT9OUJMPPsgbCzPSLBQ&amp;redir_esc=y
|загаловак = Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя
|арыгінал = Revolution in the Head: The Beatles’ Records and the Sixties
|выданне = 2nd ed
|месца = London
|allpages = 554
|выдавецтва = Pimlico
|год = 2005
|isbn = 1-844-13828-3}}
* Бары Майлз. ''«Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму»'' ([[1997]]), «Henry Holt &amp; Company», Нью-Ёрк ISBN 0-8050-5249-6
* Бары Майлз ''«The Beatles: Дзённік»''. Omnibus Press. ISBN 978-0-7119-9196-5.
* Дэвід Шэф. ''«Усё, пра што мы кажам: Апошняе асноўнае інтэрв'ю з Джоном Ленанам і Ёка Она»'' ([[2000]]), Прэса Святога Марціна, [[Нью-Ёрк]] ISBN 0-312-25464-4
* Джэн Венер ([[2000]]).'' «Ленан успамінае» (Поўная версія інтэрв'ю з Джонам Ленанам 1970 года для часопіса «Rolling Stone»)''. [[Лондан]]: Verso. ISBN 1-85984-600-9.

{{The Beatles}}

{{ВС}}

[[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Песні The Beatles]]</text>
      <sha1>sce53b7g8gxo8qpr2xwl3wvoeu3ak9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166163</id>
      <parentid>5166161</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Цімур</username>
        <id>27525</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13978" sha1="s37asaa10qz19v39exe6pfgkl1vlnvf" xml:space="preserve">{{Песня
 |Назва     = She Said She Said
 |Вокладка      = 
 |Выканаўца  = [[The Beatles]]
| Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]]
 |Альбом       = [[Revolver]]
 |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}
| Дата запісу  = 21 чэрвеня 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]»
 |Жанр         = {{flatlist|
* [[псіхадэлічны рок]]&lt;ref&gt;{{кніга |загаловак=Turn Off Your Mind: The Mystic Sixties and the Dark Side of the Age of Aquarius |isbn=0-9713942-3-7 |старонкі=281 |мова=en |аўтар=Lachman, Gary}}&lt;/ref&gt;
* [[эйсід-рок]]&lt;ref&gt;Brackett, Nathan; with Hoard, Christian (eds) (2004). [https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&amp;pg=PA53&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false The New Rolling Stone Album Guide] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&amp;pg=PA53&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=20180629155435 }} (4th edn). New York, NY: Simon &amp; Schuster. p. 53. ISBN 0-7432-0169-8.&lt;/ref&gt;
}}
 |Мова         = [[англійская мова|англійская]]
 |Працягласць = 2:37
 |Лэйбл        = [[Parlophone]] 
 |Прадзюсар     = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]
 |Папярэдняя   = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]
 |Нумар1       = 6
 |Нумар2       = 7
 |Наступная    = [[Good Day Sunshine]]
 |Нумар3       = 8
 |Яшчэ          = 
}}

'''«She Said She Said»''' ({{tr|Яна сказала, яна сказала}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», якая напісана [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] і ўпершыню з'явілася на альбоме [[1966]] года ''«[[Revolver]]»''&lt;ref name=&quot;sheff1p179-180&quot;&gt;Дэвід Шэф. «Усё, пра што мы кажам» (2000), с. 179—180.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;miles1p288&quot;&gt;Бары Майлз. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» (1997), с. 288.&lt;/ref&gt;. Яе тэма ўзнікла ў Ленана пасля адной з вечарынак з прыёмам [[ЛСД]], калі амерыканскі кінаакцёр [[Пітэр Фонда]] сказаў яму: ''«Я ведаю, што такое быць мёртвым»''. Гэта першы тэкст Ленана, пабудаваны на наркатычным адкрыцці. У песні «''[[Tomorrow Never Knows]]''» Ленан апісвае ўсе жахлівыя наступствы гэтай ідэі, a «She Said» ператварае звязаныя з гэтым вобразам асацыяцыі ў адну з пачатковых глаў сваёй аўтабіяграфіі і робіць яе першым крокам да альбома «[[Plastic Ono Band]]»&lt;ref name=bitli&gt;[http://bitli.ru/07/90/ Пра песню «She Said, She Said»] на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»&lt;/ref&gt;.

== Пра песню ==
Штуршком для напісання песні паслужылі словы [[Пітэр Фонда|Пітэра Фонды]] на псіхадэлічнай вечарынцы, якая адбылася падчас чарговых [[ЗША|амерыканскіх]] гастроляў «[[The Beatles]]» у канцы жніўня [[1965]] года&lt;ref name=music-facts&gt;[http://music-facts.ru/song/The_Beatles/She_Said_She_Said/ Факты о песне «She Said, She Said»] {{Wayback|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/She_Said_She_Said/ |date=20090819160400 }} на сайте ''music-facts.ru''{{ref|ru}}&lt;/ref&gt;. На той момант Фонда толькі што перанёс смяротна небяспечную аперацыю і, знаходзячыся пад уражаннем, увесь час паўтараў: ''«Я ж ведаю, як гэта — памерці»''&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://rockarchive.ru/text/m-alboms/6/index.shtml Рецензия на альбом «Revolver»] {{Wayback|url=http://rockarchive.ru/text/m-alboms/6/index.shtml |date=20100426035421 }} в энциклопедии рока&lt;/ref&gt;. Гурт спыніўся ў раскошным доме па адрасе 2850 Бенедыкт каньён, [[Беверлі-Хілз]]&lt;ref name=&quot;milesp169&quot;&gt;Бары Майлз. «The Beatles: Дзённік». (1998), с. 169.&lt;/ref&gt;. Неўзабаве, калі ў горадзе стала вядома месцазнаходжанне музыкантаў, туды масавымі плынямі накіраваліся паклоннікі «The Beatles». Фанаты прыязджалі па вядомым адрасе на аўтамабілях, праз што рух на [[Бульвар Сансет|бульвары Сансет]] быў амаль цалкам паралізаваны. Нягледзячы на прыкметную аддаленасць дома ад горада, гэта не перашкаджала паклоннікам спрабаваць пранікнуць на яго тэрыторыю. Паліцэйскае ўпраўленне накіравала нарад паліцэйскіх, якія адказвалі за бяспеку музыкантаў. Былі вядомы выпадкі, калі некаторыя з паклоннікаў гурта нават арандавалі [[верталёт]]ы, каб шпіёніць з паветра. Музыканты не мелі магчымасці пакінуць горад. Падчас гастроляў «[[The Beatles]]» таксама сустрэліся з актрысай [[Элінар Брон]] (якая сыграла адну з галоўных роляў разам з гуртом у фільме «[[На дапамогу! (фільм, 1965)|На дапамогу!]]»), [[Пегі Ліптан]] і вядомай спявачкай [[фолк|фолк-музыкі]] [[Джаан Баэз]]&lt;ref name=&quot;brownp171-172&quot;&gt;Пітэр Браўн. «Любоў, якую ты аддаеш» (2002), с. 171—172.&lt;/ref&gt;. [[24 жніўня]]&lt;ref name=&quot;milesp169&quot;/&gt; удзельнікі гурта «[[The Beatles]]» сустрэліся з музыкантамі «[[The Byrds]]» і [[акцёр|кінаакцёрам]] [[Пітэр Фонда|Пітэрам Фондай]]&lt;ref name=&quot;brownp171-172&quot; /&gt;. Падчас таго ж самага візіту музыкантаў у [[Лос-Анджэлес]] адбылася гістарычная сустрэча «[[The Beatles]]» з [[Элвіс Прэслі|Элвісам Прэслі]]&lt;ref name=&quot;brownp171-172&quot; /&gt;.

== Структура песні ==
Песня пабудавана выключна на трох [[акорд]]ах: [[сі-бемоль мажор|сі-бемоль]] (I), [[ля-бемоль мажор]] (ля-бемоль-VII) і [[мі-бемоль мажор|мі-бемоль]] (IV). Песня гучыць у міксалідыйскім ля мажоры; у прыпеве ёсць транспанацыя сі-бемоля, які мадуліруе к мі-бемоль мажору ў сувязнай партыі. Пераход з адной танальнасці ў іншую адбываецца з фа мінорам (ля-мінорны лад) акорда і галоўным акордам песні. Падобны спосаб гурт ужываў і ў такіх ранніх запісах, як ''«[[From Me to You]]»'' і ''«[[I Want To Hold Your Hand]]»''.

Асноўным элементам прымененага ў песні псіхадэлічнага стылю з'яўляецца ўспамін пра [[дзяцінства]]: ''«Калі я быў хлопчыкам, усё было добра, усё было добра»'' (гэтая фраза паўтараецца ў песні двойчы). Двайное ўжыванне гэтай фразы можна ахарактарызаваць як адвольную змену думкі з мэтай аднаўлення шчаслівых успамінаў дзяцінства. Настолькі раптоўны пераход ад разваг пра [[смерць]] да ўспамінаў пра [[дзяцінства]] ілюструе спарадычныя думкі, выкліканыя прыёмам [[ЛСД]].

Спецыялісты таксама часта адзначаюць інавацыйны ўнёсак [[Рынга Стар]]а ў песні «She Said She Said». Гучанне барабанаў у гэтым трэку стварае ўражанне адсутнасці сувязі з [[вакал]]амі ці якім-небудзь іншым музычным інструментам. Некаторыя гарачыя паклоннікі ўдарных інструментаў называюць ударную працу Стара ў гэтай песні адной з лепшых у гісторыі [[поп-музыка|папулярнай музыкі]]. Ігра Рынга ў гэтай кампазіцыі нагадвае [[джаз]]авы стыль [[Мітч Мітчэл|Мітча Мітчэла]], барабаншчыка гурта «[[The Jimi Hendrix Experience]]».

[[Дэнвер]]скі калекцыянер Крыс Лопес знайшоў стужку з песняй «She Said She Said», у запісе якой удзельнічаў толькі адзін музыкант, яе непасрэдны аўтар, [[Джон Ленан]]. Першапачатковым уладальнікам запісу быў [[Энтані Кокс]], былы муж другой жонкі [[Джон Ленан|Ленана]], [[Ёка Она]]. Кокс выставіў запіс на продаж у вядомым [[аўкцыён|аўкцыённым доме]] «[[Крысціс]]» у [[Лондан]]е.

== Запіс песні ==
Песня стала адной з апошніх, якая была запісана падчас гуказапіснай сесіі альбома ''«[[Revolver]]»''&lt;ref name=&quot;lewisohn1p84&quot;&gt;Марк Льюісан. «Гуказапісныя сесіі &quot;The Beatles&quot;» (1988), с. 84.&lt;/ref&gt;. Музыкантам спатрэбілася менш за дзевяць гадзін для правядзення шэрагу рэпетыцыйных сесій і запісу канчатковай версіі песні&lt;ref name=&quot;lewisohn1p84&quot; /&gt;.

Паводле [[Джордж Харысан|Харысана]], ён дапамог структураваць канчатковы варыянт, ён жа выканаў партыю [[бас-гітара|бас-гітары]] ў студыі пасля сыходу [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]]&lt;ref name=&quot;anthologyp97&quot;&gt;«Анталогія &quot;The Beatles&quot;» (2000), с. 97.&lt;/ref&gt;. Пазней Мак-Картні ўспамінаў: ''«Не ўпэўнены, але гэта адна з тых песень «[[The Beatles]]», у запісе якой я не прымаў удзелу. Здаецца, было нешта накшталт спрэчкі паміж намі, я сказаў: &quot;Ды пайшлі вы ўсе&quot; — а яны мне: &quot;Добра, мы зробім яе самі&quot;»''&lt;ref name=&quot;miles1p288&quot;/&gt;.

== У запісе ўдзельнічалі ==
* [[Джон Ленан]] — вядучы вакал, рытм-гітара, [[арган Хаманда]]
* [[Джордж Харысан]] — [[бэк-вакал]], [[сола-гітара]], [[бас-гітара]]
* [[Рынга Стар]] — [[барабаны]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''«Анталогія &quot;The Beatles&quot;»'' ([[2000]]), [[Сан-Францыска]]: «Chronicle Books». ISBN 0-8118-2684-8.
* {{кніга |загаловак=''«Любоў, якую ты аддаеш»'' |спасылка=https://archive.org/details/loveyoumakeinsid0000brow |выдавецтва=&quot;Methuen Publishing&quot; |год=1980 |isbn=978-0451207357 |мова= |аўтар=Brown, Peter}}
* [[Пітэр Фонда]]. «Не кажыце таце: біяграфія» ([[1998]]), [[Нью-Ёрк]]: Гіперыён.
* {{кніга
|аўтар = Іэн Макдональд.
|спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=gjY5AQAAIAAJ&amp;q=isbn:1844138283&amp;dq=isbn:1844138283&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ei=pPimT9OUJMPPsgbCzPSLBQ&amp;redir_esc=y
|загаловак = Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя
|арыгінал = Revolution in the Head: The Beatles’ Records and the Sixties
|выданне = 2nd ed
|месца = London
|allpages = 554
|выдавецтва = Pimlico
|год = 2005
|isbn = 1-844-13828-3}}
* Бары Майлз. ''«Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму»'' ([[1997]]), «Henry Holt &amp; Company», Нью-Ёрк ISBN 0-8050-5249-6
* Бары Майлз ''«The Beatles: Дзённік»''. Omnibus Press. ISBN 978-0-7119-9196-5.
* Дэвід Шэф. ''«Усё, пра што мы кажам: Апошняе асноўнае інтэрв'ю з Джоном Ленанам і Ёка Она»'' ([[2000]]), Прэса Святога Марціна, [[Нью-Ёрк]] ISBN 0-312-25464-4
* Джэн Венер ([[2000]]).'' «Ленан успамінае» (Поўная версія інтэрв'ю з Джонам Ленанам 1970 года для часопіса «Rolling Stone»)''. [[Лондан]]: Verso. ISBN 1-85984-600-9.

{{The Beatles}}

{{ВС}}

[[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Песні The Beatles]]</text>
      <sha1>s37asaa10qz19v39exe6pfgkl1vlnvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166164</id>
      <parentid>5166163</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Цімур</username>
        <id>27525</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13978" sha1="0e7gypezm0i389leo7w69x5zlcqg21i" xml:space="preserve">{{Песня
 |Назва     = She Said She Said
 |Вокладка      = 
 |Выканаўца  = [[The Beatles]]
| Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]]
 |Альбом       = [[Revolver]]
 |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}
| Дата запісу  = 21 чэрвеня 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]»
 |Жанр         = {{flatlist|
* [[псіхадэлічны рок]]&lt;ref&gt;{{кніга |загаловак=Turn Off Your Mind: The Mystic Sixties and the Dark Side of the Age of Aquarius |isbn=0-9713942-3-7 |старонкі=281 |мова=en |аўтар=Lachman, Gary}}&lt;/ref&gt;
* [[эйсід-рок]]&lt;ref&gt;Brackett, Nathan; with Hoard, Christian (eds) (2004). [https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&amp;pg=PA53&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false The New Rolling Stone Album Guide] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&amp;pg=PA53&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=20180629155435 }} (4th edn). New York, NY: Simon &amp; Schuster. p. 53. ISBN 0-7432-0169-8.&lt;/ref&gt;
}}
 |Мова         = [[англійская мова|англійская]]
 |Працягласць = 2:37
 |Лэйбл        = [[Parlophone]] 
 |Прадзюсар     = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]
 |Папярэдняя   = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]
 |Нумар1       = 6
 |Нумар2       = 7
 |Наступная    = [[Good Day Sunshine]]
 |Нумар3       = 8
 |Яшчэ          = 
}}

'''«She Said She Said»''' ({{tr|Яна сказала, яна сказала}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», якая напісана [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] і ўпершыню з'явілася на альбоме [[1966]] года ''«[[Revolver]]»''&lt;ref name=&quot;sheff1p179-180&quot;&gt;Дэвід Шэф. «Усё, пра што мы кажам» (2000), с. 179—180.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;miles1p288&quot;&gt;Бары Майлз. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» (1997), с. 288.&lt;/ref&gt;. Яе тэма ўзнікла ў Ленана пасля адной з вечарынак з прыёмам [[ЛСД]], калі амерыканскі кінаакцёр [[Пітэр Фонда]] сказаў яму: ''«Я ведаю, што такое быць мёртвым»''. Гэта першы тэкст Ленана, пабудаваны на наркатычным адкрыцці. У песні «''[[Tomorrow Never Knows]]''» Ленан апісвае ўсе жахлівыя наступствы гэтай ідэі, a «She Said» ператварае звязаныя з гэтым вобразам асацыяцыі ў адну з пачатковых глаў сваёй аўтабіяграфіі і робіць яе першым крокам да альбома «[[Plastic Ono Band]]»&lt;ref name=bitli&gt;[http://bitli.ru/07/90/ Пра песню «She Said, She Said»] на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»&lt;/ref&gt;.

== Пра песню ==
Штуршком для напісання песні паслужылі словы [[Пітэр Фонда|Пітэра Фонды]] на псіхадэлічнай вечарынцы, якая адбылася падчас чарговых [[ЗША|амерыканскіх]] гастроляў «[[The Beatles]]» у канцы жніўня [[1965]] года&lt;ref name=music-facts&gt;[http://music-facts.ru/song/The_Beatles/She_Said_She_Said/ Факты о песне «She Said, She Said»] {{Wayback|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/She_Said_She_Said/ |date=20090819160400 }} на сайте ''music-facts.ru''{{ref|ru}}&lt;/ref&gt;. На той момант Фонда толькі што перанёс смяротна небяспечную аперацыю і, знаходзячыся пад уражаннем, увесь час паўтараў: ''«Я ж ведаю, як гэта — памерці»''&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://rockarchive.ru/text/m-alboms/6/index.shtml Рецензия на альбом «Revolver»] {{Wayback|url=http://rockarchive.ru/text/m-alboms/6/index.shtml |date=20100426035421 }} в энциклопедии рока&lt;/ref&gt;. Гурт спыніўся ў раскошным доме па адрасе 2850 Бенедыкт каньён, [[Беверлі-Хілз]]&lt;ref name=&quot;milesp169&quot;&gt;Бары Майлз. «The Beatles: Дзённік». (1998), с. 169.&lt;/ref&gt;. Неўзабаве, калі ў горадзе стала вядома месцазнаходжанне музыкантаў, туды масавымі плынямі накіраваліся паклоннікі «The Beatles». Фанаты прыязджалі па вядомым адрасе на аўтамабілях, праз што рух на [[Бульвар Сансет|бульвары Сансет]] быў амаль цалкам паралізаваны. Нягледзячы на прыкметную аддаленасць дома ад горада, гэта не перашкаджала паклоннікам спрабаваць пранікнуць на яго тэрыторыю. Паліцэйскае ўпраўленне накіравала нарад паліцэйскіх, якія адказвалі за бяспеку музыкантаў. Былі вядомы выпадкі, калі некаторыя з паклоннікаў гурта нават арандавалі [[верталёт]]ы, каб шпіёніць з паветра. Музыканты не мелі магчымасці пакінуць горад. Падчас гастроляў «[[The Beatles]]» таксама сустрэліся з актрысай [[Элінар Брон]] (якая сыграла адну з галоўных роляў разам з гуртом у фільме «[[На дапамогу! (фільм, 1965)|На дапамогу!]]»), [[Пегі Ліптан]] і вядомай спявачкай [[фолк|фолк-музыкі]] [[Джаан Баэз]]&lt;ref name=&quot;brownp171-172&quot;&gt;Пітэр Браўн. «Любоў, якую ты аддаеш» (2002), с. 171—172.&lt;/ref&gt;. [[24 жніўня]]&lt;ref name=&quot;milesp169&quot;/&gt; ўдзельнікі гурта «[[The Beatles]]» сустрэліся з музыкантамі «[[The Byrds]]» і [[акцёр|кінаакцёрам]] [[Пітэр Фонда|Пітэрам Фондай]]&lt;ref name=&quot;brownp171-172&quot; /&gt;. Падчас таго ж самага візіту музыкантаў у [[Лос-Анджэлес]] адбылася гістарычная сустрэча «[[The Beatles]]» з [[Элвіс Прэслі|Элвісам Прэслі]]&lt;ref name=&quot;brownp171-172&quot; /&gt;.

== Структура песні ==
Песня пабудавана выключна на трох [[акорд]]ах: [[сі-бемоль мажор|сі-бемоль]] (I), [[ля-бемоль мажор]] (ля-бемоль-VII) і [[мі-бемоль мажор|мі-бемоль]] (IV). Песня гучыць у міксалідыйскім ля мажоры; у прыпеве ёсць транспанацыя сі-бемоля, які мадуліруе к мі-бемоль мажору ў сувязнай партыі. Пераход з адной танальнасці ў іншую адбываецца з фа мінорам (ля-мінорны лад) акорда і галоўным акордам песні. Падобны спосаб гурт ужываў і ў такіх ранніх запісах, як ''«[[From Me to You]]»'' і ''«[[I Want To Hold Your Hand]]»''.

Асноўным элементам прымененага ў песні псіхадэлічнага стылю з'яўляецца ўспамін пра [[дзяцінства]]: ''«Калі я быў хлопчыкам, усё было добра, усё было добра»'' (гэтая фраза паўтараецца ў песні двойчы). Двайное ўжыванне гэтай фразы можна ахарактарызаваць як адвольную змену думкі з мэтай аднаўлення шчаслівых успамінаў дзяцінства. Настолькі раптоўны пераход ад разваг пра [[смерць]] да ўспамінаў пра [[дзяцінства]] ілюструе спарадычныя думкі, выкліканыя прыёмам [[ЛСД]].

Спецыялісты таксама часта адзначаюць інавацыйны ўнёсак [[Рынга Стар]]а ў песні «She Said She Said». Гучанне барабанаў у гэтым трэку стварае ўражанне адсутнасці сувязі з [[вакал]]амі ці якім-небудзь іншым музычным інструментам. Некаторыя гарачыя паклоннікі ўдарных інструментаў называюць ударную працу Стара ў гэтай песні адной з лепшых у гісторыі [[поп-музыка|папулярнай музыкі]]. Ігра Рынга ў гэтай кампазіцыі нагадвае [[джаз]]авы стыль [[Мітч Мітчэл|Мітча Мітчэла]], барабаншчыка гурта «[[The Jimi Hendrix Experience]]».

[[Дэнвер]]скі калекцыянер Крыс Лопес знайшоў стужку з песняй «She Said She Said», у запісе якой удзельнічаў толькі адзін музыкант, яе непасрэдны аўтар, [[Джон Ленан]]. Першапачатковым уладальнікам запісу быў [[Энтані Кокс]], былы муж другой жонкі [[Джон Ленан|Ленана]], [[Ёка Она]]. Кокс выставіў запіс на продаж у вядомым [[аўкцыён|аўкцыённым доме]] «[[Крысціс]]» у [[Лондан]]е.

== Запіс песні ==
Песня стала адной з апошніх, якая была запісана падчас гуказапіснай сесіі альбома ''«[[Revolver]]»''&lt;ref name=&quot;lewisohn1p84&quot;&gt;Марк Льюісан. «Гуказапісныя сесіі &quot;The Beatles&quot;» (1988), с. 84.&lt;/ref&gt;. Музыкантам спатрэбілася менш за дзевяць гадзін для правядзення шэрагу рэпетыцыйных сесій і запісу канчатковай версіі песні&lt;ref name=&quot;lewisohn1p84&quot; /&gt;.

Паводле [[Джордж Харысан|Харысана]], ён дапамог структураваць канчатковы варыянт, ён жа выканаў партыю [[бас-гітара|бас-гітары]] ў студыі пасля сыходу [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]]&lt;ref name=&quot;anthologyp97&quot;&gt;«Анталогія &quot;The Beatles&quot;» (2000), с. 97.&lt;/ref&gt;. Пазней Мак-Картні ўспамінаў: ''«Не ўпэўнены, але гэта адна з тых песень «[[The Beatles]]», у запісе якой я не прымаў удзелу. Здаецца, было нешта накшталт спрэчкі паміж намі, я сказаў: &quot;Ды пайшлі вы ўсе&quot; — а яны мне: &quot;Добра, мы зробім яе самі&quot;»''&lt;ref name=&quot;miles1p288&quot;/&gt;.

== У запісе ўдзельнічалі ==
* [[Джон Ленан]] — вядучы вакал, рытм-гітара, [[арган Хаманда]]
* [[Джордж Харысан]] — [[бэк-вакал]], [[сола-гітара]], [[бас-гітара]]
* [[Рынга Стар]] — [[барабаны]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''«Анталогія &quot;The Beatles&quot;»'' ([[2000]]), [[Сан-Францыска]]: «Chronicle Books». ISBN 0-8118-2684-8.
* {{кніга |загаловак=''«Любоў, якую ты аддаеш»'' |спасылка=https://archive.org/details/loveyoumakeinsid0000brow |выдавецтва=&quot;Methuen Publishing&quot; |год=1980 |isbn=978-0451207357 |мова= |аўтар=Brown, Peter}}
* [[Пітэр Фонда]]. «Не кажыце таце: біяграфія» ([[1998]]), [[Нью-Ёрк]]: Гіперыён.
* {{кніга
|аўтар = Іэн Макдональд.
|спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=gjY5AQAAIAAJ&amp;q=isbn:1844138283&amp;dq=isbn:1844138283&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ei=pPimT9OUJMPPsgbCzPSLBQ&amp;redir_esc=y
|загаловак = Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя
|арыгінал = Revolution in the Head: The Beatles’ Records and the Sixties
|выданне = 2nd ed
|месца = London
|allpages = 554
|выдавецтва = Pimlico
|год = 2005
|isbn = 1-844-13828-3}}
* Бары Майлз. ''«Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму»'' ([[1997]]), «Henry Holt &amp; Company», Нью-Ёрк ISBN 0-8050-5249-6
* Бары Майлз ''«The Beatles: Дзённік»''. Omnibus Press. ISBN 978-0-7119-9196-5.
* Дэвід Шэф. ''«Усё, пра што мы кажам: Апошняе асноўнае інтэрв'ю з Джоном Ленанам і Ёка Она»'' ([[2000]]), Прэса Святога Марціна, [[Нью-Ёрк]] ISBN 0-312-25464-4
* Джэн Венер ([[2000]]).'' «Ленан успамінае» (Поўная версія інтэрв'ю з Джонам Ленанам 1970 года для часопіса «Rolling Stone»)''. [[Лондан]]: Verso. ISBN 1-85984-600-9.

{{The Beatles}}

{{ВС}}

[[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Песні The Beatles]]</text>
      <sha1>0e7gypezm0i389leo7w69x5zlcqg21i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Актаў Крэмазі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810884</id>
    <revision>
      <id>5165882</id>
      <timestamp>2026-07-14T13:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Асоба | імя = Актаў Крэмазі | выява = Octave Crémazie.jpg | подпіс = Актаў Крэмазі, каля 1870 года | імя пры нараджэнні = Клод Жазэф Аліўе Крэмазі | дата нараджэння = 16 красавіка 1827 | месца нараджэння = [[Квебек (горад)|Квебек]], [[Ніжняя Канада]] | дата смерці = 16 студзеня 1879 |...»</comment>
      <origin>5165882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6240" sha1="jmmcc0u4ccrsmb2qah6wp1y9czlg60j" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя = Актаў Крэмазі
| выява = Octave Crémazie.jpg
| подпіс = Актаў Крэмазі, каля 1870 года
| імя пры нараджэнні = Клод Жазэф Аліўе Крэмазі
| дата нараджэння = 16 красавіка 1827
| месца нараджэння = [[Квебек (горад)|Квебек]], [[Ніжняя Канада]]
| дата смерці = 16 студзеня 1879
| месца смерці = [[Гаўр]], [[Францыя]]
| род дзейнасці = [[паэт]], [[пісьменнік]], [[кнігар]]
| мова твораў = [[французская мова|французская]]
}}

'''Акта́ў Жазэ́ф Крэмазі́''' ({{lang-fr|Octave Crémazie}}, пры хрышчэнні {{lang-fr|Claude-Joseph-Olivier Crémazie}}; [[16 красавіка]] [[1827]], [[Квебек (горад)|Квебек]] — [[16 студзеня]] [[1879]], [[Гаўр]]) — канадскі франкамоўны [[паэт]], пісьменнік і кнігар, адзін з пачынальнікаў канадскай паэзіі на [[Французская мова|французскай мове]].&lt;ref name=&quot;belen&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|8|Крэмазі|Л. П. Баршчэўскі|536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.biographi.ca/en/bio/cremazie_octave_10E.html|title=CRÉMAZIE, OCTAVE (baptized Claude-Joseph-Olivier)|author=Réjean Robidoux|publisher=Dictionary of Canadian Biography|access-date=14 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Крэмазі нарадзіўся ў Квебеку ў сям’і Жака Крэмазі і Мары-Ан Мівіль. Вучыўся ў Квебекскай семінарыі, дзе зацікавіўся літаратурай і французскім [[Рамантызм|рамантызмам]].&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt; Пасля вучобы працаваў у кнігарні разам з братам Жазэфам. Кнігарня «J. et O. Crémazie» стала адным з цэнтраў франкамоўнага інтэлектуальнага жыцця Квебека; вакол яе гуртаваліся ўдзельнікі літаратурнага руху, з якога пазней вырасла квебекская літаратурная школа.&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;parks&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?i=54993&amp;id=1352|title=Crémazie, Octave National Historic Person|publisher=Parks Canada|access-date=14 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Plaquette_Octave_Cremazie.jpg|злева|міні|Шыльда на будынку ў Квебеку, дзе Крэмазі адкрыў сваю кнігарню]]
У 1850-я гады Крэмазі стаў вядомы як аўтар патрыятычных вершаў. Асаблівую славу яму прынёс верш «Le Drapeau de Carillon» («Сцяг Карыльёна»), пасля якога сучаснікі пачалі ўспрымаць яго як аднаго з галоўных паэтаў франкамоўнай Канады.&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;parks&quot; /&gt; З 1861 года ён выдаваў літаратурны часопіс «Les Soirées Canadiennes» («Канадскія вечары»).&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;

Пасля фінансавага краху кнігарні Крэмазі ў 1862 годзе пакінуў Квебек і выехаў у Францыю, дзе жыў пад імем Жуль Фантэн. У эміграцыі ён жыў у Парыжы, Бардо і Гаўры. У час [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайны]] і аблогі Парыжа ён вёў дзённік, пазней апублікаваны як «Journal du siège de Paris» («Дзённік аблогі Парыжа»).&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt; Памёр у Гаўры ў 1879 годзе.

== Творчасць ==
[[Файл:Monument_à_Louis-Octave_Crémazie_@_Square_Saint-Louis_@_Le_Plateau_@_Montréal_(30420305491).jpg|міні|281x281пкс|Помнік Крэмазі ў Манрэалі]]
Паэзія Крэмазі звязаная з тэмамі гістарычнай памяці, патрыятызму, выгнання і страты радзімы. На яго творчасць паўплывалі французскія рамантыкі, у тым ліку [[Віктор Гюго]], а таксама паэтыка [[П’ер-Жан дэ Беранжэ|П’ера-Жана дэ Беранжэ]].&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;

Сярод найбольш вядомых твораў Крэмазі — «Le Drapeau de Carillon», «Le Vieux soldat canadien» («Стары канадскі салдат») і няскончаная паэма «Promenade de trois morts» («Прагулка трох мерцвякоў»). У Францыі ён амаль не пісаў вершаў, але яго лісты і «Дзённік аблогі Парыжа» лічацца важнай часткай празаічнай спадчыны.&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;

У 1937 годзе ўрад Канады прызнаў Актава Крэмазі асобай нацыянальнай гістарычнай значнасці. Афіцыйная памятная шыльда Parks Canada падкрэслівае яго ролю ў літаратурны Квебека.&lt;ref name=&quot;parks&quot; /&gt;

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==

* {{Крыніцы/БелЭн|8|Крэмазі|Л. П. Баршчэўскі|536}}
* Robidoux, Réjean. [https://www.biographi.ca/en/bio/cremazie_octave_10E.html CRÉMAZIE, OCTAVE (baptized Claude-Joseph-Olivier)] // ''Dictionary of Canadian Biography''. — University of Toronto/Université Laval.

== Спасылкі ==

* [https://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?i=54993&amp;id=1352 Crémazie, Octave National Historic Person] — Parks Canada.
* [[c:Category:Octave_Crémazie|Актаў Крэмазі]] на Вікісховішчы.</text>
      <sha1>jmmcc0u4ccrsmb2qah6wp1y9czlg60j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165883</id>
      <parentid>5165882</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5165883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6168" sha1="tl0q78nnz37izmdg8v2emc0bffs5fym" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя = Актаў Крэмазі
| выява = Octave Crémazie.jpg
| подпіс = Актаў Крэмазі, каля 1870 года
| імя пры нараджэнні = Клод Жазэф Аліўе Крэмазі
| дата нараджэння = 16 красавіка 1827
| месца нараджэння = [[Квебек (горад)|Квебек]], [[Ніжняя Канада]]
| дата смерці = 16 студзеня 1879
| месца смерці = [[Гаўр]], [[Францыя]]
| род дзейнасці = [[паэт]], [[пісьменнік]], [[кнігар]]
| мова твораў = [[французская мова|французская]]
}}

'''Акта́ў Жазэ́ф Крэмазі́''' ({{lang-fr|Octave Crémazie}}, пры хрышчэнні {{lang-fr|Claude-Joseph-Olivier Crémazie}}; [[16 красавіка]] [[1827]], [[Квебек (горад)|Квебек]] — [[16 студзеня]] [[1879]], [[Гаўр]]) — канадскі франкамоўны [[паэт]], пісьменнік і кнігар, адзін з пачынальнікаў канадскай паэзіі на [[Французская мова|французскай мове]].&lt;ref name=&quot;belen&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|8|Крэмазі|Л. П. Баршчэўскі|536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.biographi.ca/en/bio/cremazie_octave_10E.html|title=CRÉMAZIE, OCTAVE (baptized Claude-Joseph-Olivier)|author=Réjean Robidoux|publisher=Dictionary of Canadian Biography|access-date=14 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Крэмазі нарадзіўся ў Квебеку ў сям’і Жака Крэмазі і Мары-Ан Мівіль. Вучыўся ў Квебекскай семінарыі, дзе зацікавіўся літаратурай і французскім [[Рамантызм|рамантызмам]].&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt; Пасля вучобы працаваў у кнігарні разам з братам Жазэфам. Кнігарня «J. et O. Crémazie» стала адным з цэнтраў франкамоўнага інтэлектуальнага жыцця Квебека; вакол яе гуртаваліся ўдзельнікі літаратурнага руху, з якога пазней вырасла квебекская літаратурная школа.&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;parks&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?i=54993&amp;id=1352|title=Crémazie, Octave National Historic Person|publisher=Parks Canada|access-date=14 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Plaquette_Octave_Cremazie.jpg|злева|міні|Шыльда на будынку ў Квебеку, дзе Крэмазі адкрыў сваю кнігарню]]
У 1850-я гады Крэмазі стаў вядомы як аўтар патрыятычных вершаў. Асаблівую славу яму прынёс верш «Le Drapeau de Carillon» («Сцяг Карыльёна»), пасля якога сучаснікі пачалі ўспрымаць яго як аднаго з галоўных паэтаў франкамоўнай Канады.&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;parks&quot; /&gt; З 1861 года ён выдаваў літаратурны часопіс «Les Soirées Canadiennes» («Канадскія вечары»).&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;

Пасля фінансавага краху кнігарні Крэмазі ў 1862 годзе пакінуў Квебек і выехаў у Францыю, дзе жыў пад імем Жуль Фантэн. У эміграцыі ён жыў у Парыжы, Бардо і Гаўры. У час [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайны]] і аблогі Парыжа ён вёў дзённік, пазней апублікаваны як «Journal du siège de Paris» («Дзённік аблогі Парыжа»).&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt; Памёр у Гаўры ў 1879 годзе.

== Творчасць ==
[[Файл:Monument_à_Louis-Octave_Crémazie_@_Square_Saint-Louis_@_Le_Plateau_@_Montréal_(30420305491).jpg|міні|281x281пкс|Помнік Крэмазі ў Манрэалі]]
Паэзія Крэмазі звязаная з тэмамі гістарычнай памяці, патрыятызму, выгнання і страты радзімы. На яго творчасць паўплывалі французскія рамантыкі, у тым ліку [[Віктор Гюго]] і [[П’ер-Жан дэ Беранжэ]].&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;

Сярод найбольш вядомых твораў Крэмазі — «Le Drapeau de Carillon», «Le Vieux soldat canadien» («Стары канадскі салдат») і няскончаная паэма «Promenade de trois morts» («Прагулка трох мерцвякоў»). У Францыі ён амаль не пісаў вершаў, але яго лісты і «Дзённік аблогі Парыжа» лічацца важнай часткай празаічнай спадчыны.&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;

У 1937 годзе ўрад Канады прызнаў Актава Крэмазі асобай нацыянальнай гістарычнай значнасці. Афіцыйная памятная шыльда Parks Canada падкрэслівае яго ролю ў літаратурны Квебека.&lt;ref name=&quot;parks&quot; /&gt;

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==

* {{Крыніцы/БелЭн|8|Крэмазі|Л. П. Баршчэўскі|536}}
* Robidoux, Réjean. [https://www.biographi.ca/en/bio/cremazie_octave_10E.html CRÉMAZIE, OCTAVE (baptized Claude-Joseph-Olivier)] // ''Dictionary of Canadian Biography''. — University of Toronto/Université Laval.

== Спасылкі ==

* [https://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?i=54993&amp;id=1352 Crémazie, Octave National Historic Person] — Parks Canada.
* [[c:Category:Octave_Crémazie|Актаў Крэмазі]] на Вікісховішчы.</text>
      <sha1>tl0q78nnz37izmdg8v2emc0bffs5fym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165889</id>
      <parentid>5165883</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T13:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <origin>5165889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6282" sha1="s8runzwe0h68hejs9pbxns7ojg02tk3" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя = Актаў Крэмазі
| выява = Octave Crémazie.jpg
| подпіс = Актаў Крэмазі, каля 1870 года
| імя пры нараджэнні = Клод Жазэф Аліўе Крэмазі
| дата нараджэння = 16 красавіка 1827
| месца нараджэння = [[Квебек (горад)|Квебек]], [[Ніжняя Канада]]
| дата смерці = 16 студзеня 1879
| месца смерці = [[Гаўр]], [[Францыя]]
| род дзейнасці = [[паэт]], [[пісьменнік]], [[кнігар]]
| мова твораў = [[французская мова|французская]]
| Альма-матар = [[Квебекская семінарыя]]
}}

'''Акта́ў Жазэ́ф Крэмазі́''' ({{lang-fr|Octave Crémazie}}, пры хрышчэнні {{lang-fr|Claude-Joseph-Olivier Crémazie}}; [[16 красавіка]] [[1827]], [[Квебек (горад)|Квебек]] — [[16 студзеня]] [[1879]], [[Гаўр]]) — канадскі франкамоўны [[паэт]], пісьменнік і кнігар, адзін з пачынальнікаў канадскай паэзіі на [[Французская мова|французскай мове]].&lt;ref name=&quot;belen&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|8|Крэмазі|Л. П. Баршчэўскі|536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.biographi.ca/en/bio/cremazie_octave_10E.html|title=CRÉMAZIE, OCTAVE (baptized Claude-Joseph-Olivier)|author=Réjean Robidoux|publisher=Dictionary of Canadian Biography|access-date=14 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Крэмазі нарадзіўся ў Квебеку ў сям’і Жака Крэмазі і Мары-Ан Мівіль. Вучыўся ў [[Квебекская семінарыя|Квебекскай семінарыі]], дзе зацікавіўся літаратурай і французскім [[Рамантызм|рамантызмам]].&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt; Пасля вучобы працаваў у кнігарні разам з братам Жазэфам. Кнігарня «J. et O. Crémazie» стала адным з цэнтраў франкамоўнага інтэлектуальнага жыцця Квебека; вакол яе гуртаваліся ўдзельнікі літаратурнага руху, з якога пазней вырасла квебекская літаратурная школа.&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;parks&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?i=54993&amp;id=1352|title=Crémazie, Octave National Historic Person|publisher=Parks Canada|access-date=14 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Plaquette_Octave_Cremazie.jpg|злева|міні|Шыльда на будынку ў Квебеку, дзе Крэмазі адкрыў сваю кнігарню]]
У 1850-я гады Крэмазі стаў вядомы як аўтар патрыятычных вершаў. Асаблівую славу яму прынёс верш «Le Drapeau de Carillon» («Сцяг Карыльёна»), пасля якога сучаснікі пачалі ўспрымаць яго як аднаго з галоўных паэтаў франкамоўнай Канады.&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;parks&quot; /&gt; З 1861 года ён выдаваў літаратурны часопіс «Les Soirées Canadiennes» («Канадскія вечары»).&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;

Пасля фінансавага краху кнігарні Крэмазі ў 1862 годзе пакінуў Квебек і выехаў у Францыю, дзе жыў пад імем Жуль Фантэн. У эміграцыі ён жыў у Парыжы, Бардо і Гаўры. У час [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайны]] і аблогі Парыжа ён вёў дзённік, пазней апублікаваны як «Journal du siège de Paris» («Дзённік аблогі Парыжа»).&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt; Памёр у Гаўры ў 1879 годзе.

== Творчасць ==
[[Файл:Monument_à_Louis-Octave_Crémazie_@_Square_Saint-Louis_@_Le_Plateau_@_Montréal_(30420305491).jpg|міні|281x281пкс|Помнік Крэмазі ў Манрэалі]]
Паэзія Крэмазі звязаная з тэмамі гістарычнай памяці, патрыятызму, выгнання і страты радзімы. На яго творчасць паўплывалі французскія рамантыкі, у тым ліку [[Віктор Гюго]] і [[П’ер-Жан дэ Беранжэ]].&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;

Сярод найбольш вядомых твораў Крэмазі — «Le Drapeau de Carillon», «Le Vieux soldat canadien» («Стары канадскі салдат») і няскончаная паэма «Promenade de trois morts» («Прагулка трох мерцвякоў»). У Францыі ён амаль не пісаў вершаў, але яго лісты і «Дзённік аблогі Парыжа» лічацца важнай часткай празаічнай спадчыны.&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;

У 1937 годзе ўрад Канады прызнаў Актава Крэмазі асобай нацыянальнай гістарычнай значнасці. Афіцыйная памятная шыльда Parks Canada падкрэслівае яго ролю ў літаратурны Квебека.&lt;ref name=&quot;parks&quot; /&gt;

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==

* {{Крыніцы/БелЭн|8|Крэмазі|Л. П. Баршчэўскі|536}}
* Robidoux, Réjean. [https://www.biographi.ca/en/bio/cremazie_octave_10E.html CRÉMAZIE, OCTAVE (baptized Claude-Joseph-Olivier)] // ''Dictionary of Canadian Biography''. — University of Toronto/Université Laval.

== Спасылкі ==

* [https://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?i=54993&amp;id=1352 Crémazie, Octave National Historic Person] — Parks Canada.
* [[c:Category:Octave_Crémazie|Актаў Крэмазі]] на Вікісховішчы.</text>
      <sha1>s8runzwe0h68hejs9pbxns7ojg02tk3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166223</id>
      <parentid>5165889</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T09:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5166223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6130" sha1="mhkhctb779trcajhdpqusxe0v39dj4w" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя = Актаў Крэмазі
| выява = Octave Crémazie.jpg
| подпіс = Актаў Крэмазі, каля 1870 года
| імя пры нараджэнні = Клод Жазэф Аліўе Крэмазі
| дата нараджэння = 16 красавіка 1827
| месца нараджэння = [[Квебек (горад)|Квебек]], [[Ніжняя Канада]]
| дата смерці = 16 студзеня 1879
| месца смерці = [[Гаўр]], [[Францыя]]
| род дзейнасці = [[паэт]], [[пісьменнік]], [[кнігар]]
| мова твораў = [[французская мова|французская]]
| Альма-матар = [[Квебекская семінарыя]]
}}

'''Акта́ў Жазэ́ф Крэмазі́''' ({{lang-fr|Octave Crémazie}}, пры хрышчэнні {{lang-fr|Claude-Joseph-Olivier Crémazie}}; [[16 красавіка]] [[1827]], [[Квебек (горад)|Квебек]] — [[16 студзеня]] [[1879]], [[Гаўр]]) — канадскі франкамоўны [[паэт]], пісьменнік і кнігар, адзін з пачынальнікаў канадскай паэзіі на [[Французская мова|французскай мове]].&lt;ref name=&quot;belen&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|8|Крэмазі|Л. П. Баршчэўскі|536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.biographi.ca/en/bio/cremazie_octave_10E.html|title=CRÉMAZIE, OCTAVE (baptized Claude-Joseph-Olivier)|author=Réjean Robidoux|publisher=Dictionary of Canadian Biography|access-date=14 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Крэмазі нарадзіўся ў Квебеку ў сям’і Жака Крэмазі і Мары-Ан Мівіль. Вучыўся ў [[Квебекская семінарыя|Квебекскай семінарыі]], дзе зацікавіўся літаратурай і французскім [[Рамантызм|рамантызмам]].&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt; Пасля вучобы працаваў у кнігарні разам з братам Жазэфам. Кнігарня «J. et O. Crémazie» стала адным з цэнтраў франкамоўнага інтэлектуальнага жыцця Квебека; вакол яе гуртаваліся ўдзельнікі літаратурнага руху, з якога пазней вырасла квебекская літаратурная школа.&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;parks&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?i=54993&amp;id=1352|title=Crémazie, Octave National Historic Person|publisher=Parks Canada|access-date=14 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:Plaquette_Octave_Cremazie.jpg|злева|міні|Шыльда на будынку ў Квебеку, дзе Крэмазі адкрыў сваю кнігарню]]
У 1850-я гады Крэмазі стаў вядомы як аўтар патрыятычных вершаў. Асаблівую славу яму прынёс верш «Le Drapeau de Carillon» («Сцяг Карыльёна»), пасля якога сучаснікі пачалі ўспрымаць яго як аднаго з галоўных паэтаў франкамоўнай Канады.&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;parks&quot; /&gt; З 1861 года ён выдаваў літаратурны часопіс «Les Soirées Canadiennes» («Канадскія вечары»).&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;

Пасля фінансавага краху кнігарні Крэмазі ў 1862 годзе пакінуў Квебек і выехаў у Францыю, дзе жыў пад імем Жуль Фантэн. У эміграцыі ён жыў у Парыжы, Бардо і Гаўры. У час [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайны]] і аблогі Парыжа ён вёў дзённік, пазней апублікаваны як «Journal du siège de Paris» («Дзённік аблогі Парыжа»).&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt; Памёр у Гаўры ў 1879 годзе.

== Творчасць ==
[[Файл:Monument_à_Louis-Octave_Crémazie_@_Square_Saint-Louis_@_Le_Plateau_@_Montréal_(30420305491).jpg|міні|281x281пкс|Помнік Крэмазі ў Манрэалі]]
Паэзія Крэмазі закранае тэмы гістарычнай памяці, патрыятызму, выгнання і страты радзімы. На яго творчасць паўплывалі французскія рамантыкі, у тым ліку [[Віктор Гюго]] і [[П’ер-Жан дэ Беранжэ]].&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;

Сярод найбольш вядомых твораў Крэмазі — «Le Drapeau de Carillon», «Le Vieux soldat canadien» («Стары канадскі салдат») і няскончаная паэма «Promenade de trois morts» («Прагулка трох мерцвякоў»). У Францыі ён амаль не пісаў вершаў, але яго лісты і «Дзённік аблогі Парыжа» лічацца важнай часткай празаічнай спадчыны.&lt;ref name=&quot;belen&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcb&quot; /&gt;

У 1937 годзе ўрад Канады прызнаў Актава Крэмазі асобай нацыянальнай гістарычнай значнасці.&lt;ref name=&quot;parks&quot; /&gt;

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==

* {{Крыніцы/БелЭн|8|Крэмазі|Л. П. Баршчэўскі|536}}
* Robidoux, Réjean. [https://www.biographi.ca/en/bio/cremazie_octave_10E.html CRÉMAZIE, OCTAVE (baptized Claude-Joseph-Olivier)] // ''Dictionary of Canadian Biography''. — University of Toronto/Université Laval.

== Спасылкі ==

* [https://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?i=54993&amp;id=1352 Crémazie, Octave National Historic Person] — Parks Canada.
* [[c:Category:Octave_Crémazie|Актаў Крэмазі]] на Вікісховішчы.</text>
      <sha1>mhkhctb779trcajhdpqusxe0v39dj4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амарант</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810885</id>
    <redirect title="Аксамітнік" />
    <revision>
      <id>5165888</id>
      <timestamp>2026-07-14T13:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Хтосьці</username>
        <id>15685</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Аксамітнік]]</comment>
      <origin>5165888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="991wf3796owlbxukqdxtog0pkgd1sqw" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Аксамітнік]]</text>
      <sha1>991wf3796owlbxukqdxtog0pkgd1sqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кызылсу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810886</id>
    <revision>
      <id>5165896</id>
      <timestamp>2026-07-14T13:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Кызылсу''': * [[Кызылсу (Мангістаўская вобласць)]] * [[Кызылсу (Усходне-Казахстанская вобласць)]] {{неадназначнасць}}»</comment>
      <origin>5165896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="205" sha1="1g5ezjs12jfl873xzdf85nyoqtzp6f4" xml:space="preserve">'''Кызылсу''':
* [[Кызылсу (Мангістаўская вобласць)]]
* [[Кызылсу (Усходне-Казахстанская вобласць)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>1g5ezjs12jfl873xzdf85nyoqtzp6f4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1-ы завулак Несцерава (Мінск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810887</id>
    <revision>
      <id>5165910</id>
      <timestamp>2026-07-14T14:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Вуліца Мінска  |назва              = 1-ы завулак Несцерава  |арыгінальная назва =   |ранейшыя назвы     =   |статус             =   |на карце           =    |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec =    |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec =   |фота               =   |памер фота         =   |подпіс             =   |раён               = Зав...»</comment>
      <origin>5165910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3266" sha1="m74pcjy27ii3klf84liwkf0272f7b0x" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = 1-ы завулак Несцерава
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = 
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
 |гістарычны раён    = Паўночны пасёлак
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 
 |тралейбус          = 
 |аўтобус            = 
 |метро              =  {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]]
 |індэкс             = 220137&lt;ref&gt;[https://24minsk.by/index Почтовые индексы Минска]&lt;/ref&gt;)
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = 170 м з поўдня на поўнач і 214 м з захада на ўсход&lt;ref&gt;Згодна [https://geodzen.com/by/minsk/1st-niescierava базе Геадзэн]&lt;/ref&gt;
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap    
 |на карце яндэкс    = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325147/?ll=27.674731%2C53.880164&amp;z=17
 |на карце гугл      = 
 |Commons            =
 |sort               = 
}}
'''1-ы завулак Несцерава''' — [[завулак]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названы ў гонар [[Пётр Мікалаевіч Несцераў|рускага ваеннага лётчыка]] ў 1964 г.&lt;ref&gt;Паводле [https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/54-ulitsa-nesterova звестак на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]&lt;/ref&gt;. Ідзе паралельна [[Вуліца Несцерава (Мінск)|аднайменнай вуліцы]] паміж 2-ма бакамі [[2-і завулак Несцерава (Мінск)|2-га завулка Несцерава]], перасякае [[Іркуцкая вуліца (Мінск)|Іркуцкую вуліцу]]&lt;ref&gt;Згодна [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325147/?ll=27.674731%2C53.880164&amp;z=17 Карце Яндэкс]&lt;/ref&gt;. Завулак знаходзіцца ў сектары сядзібнай забудовы, сярод будынкаў грамадскай значнасці знаходзіцца аўтасэрвіс ў д. 17&lt;ref&gt;[https://timefree.by/company/detejling-studiya-thealab Детейлинг студия Thealab]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://ato.by/street/665 1-ы завулак Несцерава на АТО.ВУ]
* [https://geodzen.com/by/minsk/1st-niescierava 1-ы завулак Несцерава ў базе даных Геадзэн]
{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>m74pcjy27ii3klf84liwkf0272f7b0x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165912</id>
      <parentid>5165910</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T14:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5165912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3265" sha1="82obqs20fk9jc0vafta076jtsx77s7y" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = 1-ы завулак Несцерава
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = 
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
 |гістарычны раён    = Паўночны пасёлак
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 
 |тралейбус          = 
 |аўтобус            = 
 |метро              =  {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]]
 |індэкс             = 220137&lt;ref&gt;[https://24minsk.by/index Почтовые индексы Минска]&lt;/ref&gt;
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = 170 м з поўдня на поўнач і 214 м з захада на ўсход&lt;ref&gt;Згодна [https://geodzen.com/by/minsk/1st-niescierava базе Геадзэн]&lt;/ref&gt;
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap    
 |на карце яндэкс    = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325147/?ll=27.674731%2C53.880164&amp;z=17
 |на карце гугл      = 
 |Commons            =
 |sort               = 
}}
'''1-ы завулак Несцерава''' — [[завулак]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названы ў гонар [[Пётр Мікалаевіч Несцераў|рускага ваеннага лётчыка]] ў 1964 г.&lt;ref&gt;Паводле [https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/54-ulitsa-nesterova звестак на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]&lt;/ref&gt;. Ідзе паралельна [[Вуліца Несцерава (Мінск)|аднайменнай вуліцы]] паміж 2-ма бакамі [[2-і завулак Несцерава (Мінск)|2-га завулка Несцерава]], перасякае [[Іркуцкая вуліца (Мінск)|Іркуцкую вуліцу]]&lt;ref&gt;Згодна [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325147/?ll=27.674731%2C53.880164&amp;z=17 Карце Яндэкс]&lt;/ref&gt;. Завулак знаходзіцца ў сектары сядзібнай забудовы, сярод будынкаў грамадскай значнасці знаходзіцца аўтасэрвіс ў д. 17&lt;ref&gt;[https://timefree.by/company/detejling-studiya-thealab Детейлинг студия Thealab]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://ato.by/street/665 1-ы завулак Несцерава на АТО.ВУ]
* [https://geodzen.com/by/minsk/1st-niescierava 1-ы завулак Несцерава ў базе даных Геадзэн]
{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>82obqs20fk9jc0vafta076jtsx77s7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2-і завулак Несцерава (Мінск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810888</id>
    <revision>
      <id>5165914</id>
      <timestamp>2026-07-14T15:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Вуліца Мінска  |назва              = 2-і завулак Несцерава  |арыгінальная назва =   |ранейшыя назвы     =   |статус             =   |на карце           =    |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec =    |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec =   |фота               =   |памер фота         =   |подпіс             =   |раён               = Зав...»</comment>
      <origin>5165914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3727" sha1="4b8gu37vs1lkerb1k4f7eg61voym1te" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = 2-і завулак Несцерава
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = 
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
 |гістарычны раён    = Паўночны пасёлак
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 
 |тралейбус          = 
 |аўтобус            = 
 |метро              =  {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]]
 |індэкс             = 220137&lt;ref&gt;[https://24minsk.by/index Почтовые индексы Минска]&lt;/ref&gt;
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = 251 м з поўдня на поўнач і 277 м з захада на ўсход&lt;ref&gt;Згодна [https://geodzen.com/by/minsk/1st-niescierava базе Геадзэн]&lt;/ref&gt;
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap    
 |на карце яндэкс    = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325218/?ll=27.674663%2C53.880210&amp;z=17
 |на карце гугл      = 
 |Commons            =
 |sort               = 
}}
'''2-і завулак Несцерава''' — [[завулак]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названы ў гонар [[Пётр Мікалаевіч Несцераў|рускага ваеннага лётчыка]] ў 1964 г.&lt;ref&gt;Паводле [https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/54-ulitsa-nesterova звестак на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]&lt;/ref&gt;. Пачынаецца ад скрыжавання з [[Вуліца Несцерава (Мінск)|аднайменнай вуліцай]] і [[Енісейскі праезд (Мінск)|Енісейскім праездам]], ідзе перпендыкулярна, перасякае [[1-ы завулак Несцерава (Мінск)|1-ы завулак Несцерава]], потым робіць разварот паралельна вуліцы Несцерава, перасякае [[Іркуцкая вуліца (Мінск)|Іркуцкую вуліцу]], робіць зноў разварот у бок вуліцы Несцерава, зноў перасякае 1-ы завулак Несцерава, і нарэшце робіць скрыжаванне з вуліцай Несцерава і [[Грыбны завулак (Мінск)|Грыбным завулкам]]&lt;ref&gt;Згодна [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325147/?ll=27.674731%2C53.880164&amp;z=17 Карце Яндэкс]&lt;/ref&gt;. Завулак знаходзіцца ў сектары сядзібнай забудовы.

== Цікавыя факты ==
* Завулак мае нетыповую форму: перакуленай літары «П».

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://ato.by/street/666 2-і завулак Несцерава на АТО.ВУ]
* [https://geodzen.com/by/minsk/2nd-niescierava 2-і завулак Несцерава ў базе даных Геадзэн]
{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>4b8gu37vs1lkerb1k4f7eg61voym1te</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авертайм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810889</id>
    <revision>
      <id>5165916</id>
      <timestamp>2026-07-14T15:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39841-92</username>
        <id>171135</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Авертайм''' ({{lang-en|Overtime}}), у спорце — дадатковы час, які прызначаецца для вызначэння пераможцы. У выпадку [[нічыя|нічыйнага выніку]] ў некаторых відах [[спорт]]у рэгламент спаборніцтваў можа прадугледжваць працяг барацьбы на працягу дадатковага прамежку...»</comment>
      <origin>5165916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2078" sha1="qj969zwwikz8iqygayr6aks8gsmv6t0" xml:space="preserve">'''Авертайм''' ({{lang-en|Overtime}}), у спорце — дадатковы час, які прызначаецца для вызначэння пераможцы. У выпадку [[нічыя|нічыйнага выніку]] ў некаторых відах [[спорт]]у рэгламент спаборніцтваў можа прадугледжваць працяг барацьбы на працягу дадатковага прамежку часу з мэтай вызначэння пераможцы. Гэты прамежак часу фіксаваны і загадзя вызначаны, але правілы могуць прадугледжваць і яго датэрміновае завяршэнне ў выпадку надыходу пэўнай падзеі, якая дазваляе вызначыць пераможцу (напрыклад, [[Залаты гол|«залаты»]] або [[Срэбны гол|«срэбны»]] гол у футболе). Калі Авертайм заканчваецца безвынікова (пераможцу па-ранейшаму немагчыма вызначыць), можа быць прызначаны яшчэ адзін Авертайм (напрыклад, як у баскетболе) або выкарыстоўваюцца іншыя спосабы вызначэння пераможцы (напрыклад, [[Пасляматчавыя пенальці|серыя пасляматчавых пенальці]] ў футболе).

Авертайм выкарыстоўваецца ў такіх відах спорту, як [[футбол]], [[хакей]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport.ua/uk/sport-wiki/506599-overtajm|title=Овертайм у хакеі: усё пра дадатковы час|date=5 кастрычніка 2020}}&lt;/ref&gt; [[баскетбол]], [[рэгбіліг]], [[грэка-рымская барацьба]] і некаторых іншых.

== Заўвагі ==
{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Спартыўныя тэрміны]]</text>
      <sha1>qj969zwwikz8iqygayr6aks8gsmv6t0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165917</id>
      <parentid>5165916</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T15:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39841-92</username>
        <id>171135</id>
      </contributor>
      <origin>5165917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2057" sha1="ktk4q0fcrl85qhnz5k9jcypjuozx4kv" xml:space="preserve">'''Авертайм''' ({{lang-en|Overtime}}), у спорце — дадатковы час, які прызначаецца для вызначэння пераможцы. У выпадку [[нічыя|нічыйнага выніку]] ў некаторых відах [[спорт]]у рэгламент спаборніцтваў можа прадугледжваць працяг барацьбы на працягу дадатковага прамежку часу з мэтай вызначэння пераможцы. Гэты прамежак часу фіксаваны і загадзя вызначаны, але правілы могуць прадугледжваць і яго датэрміновае завяршэнне ў выпадку надыходу пэўнай падзеі, якая дазваляе вызначыць пераможцу (напрыклад, [[Залаты гол|«залаты»]] або [[Срэбны гол|«срэбны»]] гол у футболе). Калі Авертайм заканчваецца безвынікова (пераможцу па-ранейшаму немагчыма вызначыць), можа быць прызначаны яшчэ адзін Авертайм (напрыклад, як у баскетболе) або выкарыстоўваюцца іншыя спосабы вызначэння пераможцы (напрыклад, [[Пасляматчавыя пенальці|серыя пасляматчавых пенальці]] ў футболе).

Авертайм выкарыстоўваецца ў такіх відах спорту, як [[футбол]], [[хакей]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sport.ua/uk/sport-wiki/506599-overtajm|title=Овертайм у хакеі: усё пра дадатковы час|date=5 кастрычніка 2020}}&lt;/ref&gt; [[баскетбол]], [[рэгбіліг]], [[грэка-рымская барацьба]] і некаторых іншых.

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Спартыўныя тэрміны]]</text>
      <sha1>ktk4q0fcrl85qhnz5k9jcypjuozx4kv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дадатковы час</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810890</id>
    <redirect title="Авертайм" />
    <revision>
      <id>5165919</id>
      <timestamp>2026-07-14T15:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39841-92</username>
        <id>171135</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Авертайм]]</comment>
      <origin>5165919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="skpc3qjsuck6xsxju2ker6ecn2iuib4" xml:space="preserve">#redirect [[Авертайм]]</text>
      <sha1>skpc3qjsuck6xsxju2ker6ecn2iuib4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Super Nintendo Entertainment System</title>
    <ns>1</ns>
    <id>810891</id>
    <revision>
      <id>5165972</id>
      <timestamp>2026-07-14T18:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5165972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6" xml:space="preserve">{{Загаловак размовы}}</text>
      <sha1>a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Польшча–Літва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810892</id>
    <redirect title="Рэч Паспалітая" />
    <revision>
      <id>5165992</id>
      <timestamp>2026-07-14T19:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Deminly</username>
        <id>149349</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Рэч Паспалітая]]</comment>
      <origin>5165992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="hbb4q0gyzy1dtg347kvyvjmpl05hrja" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Рэч Паспалітая]]</text>
      <sha1>hbb4q0gyzy1dtg347kvyvjmpl05hrja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Star Control II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810893</id>
    <revision>
      <id>5165993</id>
      <timestamp>2026-07-14T19:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Subst:l}}{{Картка гульні}}»</comment>
      <origin>5165993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="tt6j1of2e3suyx18wbh31fp1kwus0gx" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=14 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}</text>
      <sha1>tt6j1of2e3suyx18wbh31fp1kwus0gx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165996</id>
      <parentid>5165993</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <origin>5165996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="497" sha1="keumoqide8xsw23i97wtok9lvessy8h" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=14 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}
'''«Star Control II»''' — другая гульня серыі «{{Не перакладзена 5|Star Control (серыя гульняў)|Star Control|ru|Star Control (серия игр)}}». З’яўляецца касмічным [[Прыгодніцкая відэагульня|квэстам]] з элементамі RPG і аркаднымі баямі.</text>
      <sha1>keumoqide8xsw23i97wtok9lvessy8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5165997</id>
      <parentid>5165996</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T19:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <origin>5165997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="533" sha1="6f6lsh02pkt5cumw19bks8yhswoxm4b" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=14 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}
'''«Star Control II»''' — другая гульня серыі «{{Не перакладзена 5|Star Control (серыя гульняў)|Star Control|ru|Star Control (серия игр)}}». З’яўляецца касмічным [[Прыгодніцкая відэагульня|квэстам]] з элементамі RPG і аркаднымі баямі.
==Зноскі==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>6f6lsh02pkt5cumw19bks8yhswoxm4b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166000</id>
      <parentid>5165997</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <origin>5166000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="727" sha1="msgy2d23kgc8y8gvfzbqxkq9npan2ur" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=14 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}
'''«Star Control II»''' — другая гульня серыі «{{Не перакладзена 5|Star Control (серыя гульняў)|Star Control|ru|Star Control (серия игр)}}». З’яўляецца касмічным [[Прыгодніцкая відэагульня|квэстам]] з элементамі RPG і аркаднымі баямі.
==Зноскі==
{{Крыніцы}}
==Спасылкі==
* [https://urqm.ru/sc/ Сайт, прысвечаны «Star Control II: Ur-Quan Masters»] {{Ref|ru}}.
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{DEFAULTSORT:Star Control 2}}</text>
      <sha1>msgy2d23kgc8y8gvfzbqxkq9npan2ur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166001</id>
      <parentid>5166000</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T20:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Катэгорыя:Відэагульні 1992 года]]; +[[Катэгорыя:Квэсты]]; +[[Катэгорыя:Гульні для DOS]]; +[[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5166001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="955" sha1="4a6dy9tt58brfc5d4dusd6iiy8i4fzm" xml:space="preserve">{{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=14 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}}
'''«Star Control II»''' — другая гульня серыі «{{Не перакладзена 5|Star Control (серыя гульняў)|Star Control|ru|Star Control (серия игр)}}». З’яўляецца касмічным [[Прыгодніцкая відэагульня|квэстам]] з элементамі RPG і аркаднымі баямі.
==Зноскі==
{{Крыніцы}}
==Спасылкі==
* [https://urqm.ru/sc/ Сайт, прысвечаны «Star Control II: Ur-Quan Masters»] {{Ref|ru}}.
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{DEFAULTSORT:Star Control 2}}

[[Катэгорыя:Відэагульні 1992 года]]
[[Катэгорыя:Квэсты]]
[[Катэгорыя:Гульні для DOS]]
[[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]]</text>
      <sha1>4a6dy9tt58brfc5d4dusd6iiy8i4fzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Star Control II</title>
    <ns>1</ns>
    <id>810894</id>
    <revision>
      <id>5165994</id>
      <timestamp>2026-07-14T19:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Загаловак размовы}}»</comment>
      <origin>5165994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6" xml:space="preserve">{{Загаловак размовы}}</text>
      <sha1>a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарога Р43</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810895</id>
    <revision>
      <id>5166075</id>
      <timestamp>2026-07-14T23:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Аўтадарога | нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|43}} | назва = [[Івацэвічы]] - граніца [[РФ]] | назва2 = | выява =  | подпіс = | краіна = {{BLR}} | рэгіён = | частка =  | статут = рэспубліканская | уладальнік = дзяржаўная | кіраванне = [[Белаўтадор]] | даўжыня = 478 | пачатак = [[Івацэвічы]...»</comment>
      <origin>5166075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10691" sha1="7sao1kvrgy0qcpg60sbl0rvguj8ns7g" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|43}}
| назва = [[Івацэвічы]] - граніца [[РФ]]
| назва2 =
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён =
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 478
| пачатак = [[Івацэвічы]] ад {{Таблічка-by|Р|20}}
| праз = 
| канец = граніца [[РФ]] ([[Звянчатка]])
| пакрыццё = [[асфальт]]
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога {{Таблічка-by|Р|43}}''' — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння у [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Івацэвічы]] і граніцу [[РФ|Расійскай Федэрацыі]]. Працягласць — 478 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай]], [[Мінская вобласць|Мінскай]], [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай абласцей]].

З'яўляецца самай доўгай дарогай катэгорыі Р у Беларусі. Частка былой [[Маскоўска-Варшаўская шаша|Маскоўска-Варшаўскай шашы]].

== Маршрут ==
* [[Брэсцкая вобласць]] 
** [[Івацэвіцкі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24пкс]] {{Таблічка-by|Р|2}} 
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24пкс]] {{Таблічка-by|М|1}} {{таблічка-eu|30}}
*** [[Грудопаль]]
** [[Баранавіцкі раён]]
*** [[Мілавіды (Баранавіцкі раён)|Мілавіды]]
** [[Ляхавіцкі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|274}}
*** [[Бярэзкі]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|796}}
*** [[Марынова]]
*** [[Вялікае Гарадзішча]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|794}}
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|4}} 
* [[Мінская вобласць]] 
** [[Клецкі раён]]
*** [[Сіняўка]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|13}}
*** [[Траццякі (Клецкі раён)|Траццякі]]
*** [[Туча]]
*** [[Навінкі (Клецкі раён)|Навінкі]] 
*** [[Заельня]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|8507}}
*** [[Грыцэвічы (Мінская вобласць)|Грыцэвічы]]
*** [[Цясноўка]]
*** [[Цецеравец (Клецкі раён)|Цецеравец]]
** [[Капыльскі раён]]
*** [[Філіпавічы (Семежаўскі сельсавет)|Філіпавічы]]
*** [[Кіявічы]]
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|61}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9637}}
** [[Слуцкі раён]]
*** [[Лядна (Слуцкі раён)|Лядна]]
*** [[Кавержыцы]]
*** [[Селішча (Слуцкі раён)|Селішча]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9452}} {{Таблічка-by|Н|8542}} 
*** [[Івань]]
*** [[Іванаўскія Агароднікі]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|23}} 
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Слуцк]]
*** [[Вясея]]
*** [[Васількова (Слуцкі раён)|Васількова]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9482}}
*** [[Кучына (Слуцкі раён)|Кучына]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|57}} 
*** [[Волашава]]
** [[Старадарожскі раён]]
*** [[Паськавы Горкі]]
*** [[Горкі (Старадарожскі раён)|Горкі]]
*** [[Пад'яменец]]
*** [[Солан (вёска)|Солан]]
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Старыя Дарогі]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|92}} 
*** [[Новыя Дарогі]]
*** [[Штурма]]
*** [[Паставічы]]
* [[Магілёўская вобласць]]
** [[Глускі раён]]
*** [[Горнае (Глускі раён)|Горнае]]
*** [[Сіманавічы (Глускі раён)|Сіманавічы]]
*** [[Завалочыцы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10234}}
** [[Бабруйскі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|34}}
*** [[Глуша (пасёлак)|Глуша]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|34}}  
*** [[Барок (Бабруйскі раён)|Барок]]
*** [[Багушоўка (Бабруйскі раён)|Багушоўка]]
*** [[Слабада Багушоўка]]
*** [[Гарбацэвічы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10108}}
*** [[Маяк (Бабруйскі раён)|Маяк]] 
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|31}} 
*** [[Слабодка (Бабруйскі раён)|Слабодка]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|55}} 
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Бабруйск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|93}}
*** [[Бабіна 1]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|М|5}} {{таблічка-eu|271}}
*** [[Слабада (Хімоўскі сельсавет)|Слабада]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px|24px]] {{Таблічка-by|Н|10089}}{{Таблічка-by|Н|10086}}
*** [[Баршчоўка (Бабруйскі раён)|Баршчоўка]]
*** [[Барак (пасёлак)|Барак]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10101}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10463}}
*** [[Рыння]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10079}}
*** [[Міхалёва 2]]
*** [[Вялікія Бортнікі]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10462}}
*** [[Жаваранкі (Бабруйскі раён)|Жаваранкі]]
* [[Гомельская вобласць]]
** [[Рагачоўскі раён]]
*** [[Перасека (Рагачоўскі раён)|Перасека]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4555}}
*** [[Дварэц (Рагачоўскі раён)|Дварэц]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4534}}
*** [[Ліскаўская Слабада]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4561}}
*** [[Смольнае (Рагачоўскі раён)|Смольнае]]
*** [[Ямнае (Дварэцкі сельсавет)|Ямнае]]
*** [[Кашара (Рагачоўскі раён)|Кашара]]
*** [[Гусараўка (Рагачоўскі раён)|Гусараўка]]
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4544}}
*** [[Стрэнькі]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4543}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4532}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4548}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|39}}
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Рагачоў]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|97}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4541}}
*** [[Гадзілавічы]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4539}}
*** [[Серабранка (Рагачоўскі раён)|Серабранка]]
*** [[Доўск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|М|8}} {{таблічка-eu|95}}
*** [[Новыя Журавічы]]
*** [[Крыстаполле]]
* [[Магілёўская вобласць]]
** [[Слаўгарадскі раён]]
*** [[Рэкта (Слаўгарадскі раён)|Рэкта]]
*** [[Свенск]]
*** [[Папоўка (Слаўгарадскі раён)|Папоўка]]
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|119}}
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Прапойск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|71}}
** [[Чэрыкаўскі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Чэрыкаў]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|122}}
*** [[Ямкі]]
*** [[Вымач]]
*** [[Рэчыца (Чэрыкаўскі раён)|Рэчыца]]
** [[Крычаўскі раён]]
*** [[Прыгаўка]]
*** [[Сакольнічы]]
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Крычаў]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|16}}
*** [[Міхеевічы (Крычаўскі раён)|Міхеевічы]]
*** [[Красная Буда (Крычаўскі раён)|Красная Буда]]
*** [[Красны Бор (Крычаўскі раён)|Красны Бор]]
** [[Клімавіцкі раён]]
*** [[Барсукі (Клімавіцкі раён)|Барсукі]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|75}}
*** [[Палошкава (Клімавіцкі раён)|Палошкава]]
*** [[Дамамерычы]]
*** [[Пянькоўка (Клімавіцкі раён)|Пянькоўка]]
*** [[Красоўка]]
*** [[Сялец (Клімавіцкі раён)|Сялец]]
*** [[Звянчатка]]
* [[Беларуска-расійская граніца|Граніца Расійскай Федэрацыі]]

== Гл. таксама ==
* [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]]

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р43}}
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>7sao1kvrgy0qcpg60sbl0rvguj8ns7g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166078</id>
      <parentid>5166075</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>спасылка</comment>
      <origin>5166078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10752" sha1="s5qn6edecgyk8by9zelbz4xeyk7hrgw" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|43}}
| назва = [[Івацэвічы]] - граніца [[РФ]]
| назва2 =
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён =
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 478
| пачатак = [[Івацэвічы]] ад {{Таблічка-by|Р|20}}
| праз = 
| канец = граніца [[РФ]] ([[Звянчатка]])
| пакрыццё = [[асфальт]]
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога {{Таблічка-by|Р|43}}''' — [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння]] у [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Івацэвічы]] і граніцу [[РФ|Расійскай Федэрацыі]]. Працягласць — 478 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай]], [[Мінская вобласць|Мінскай]], [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай абласцей]].

З'яўляецца самай доўгай дарогай катэгорыі Р у Беларусі. Частка былой [[Маскоўска-Варшаўская шаша|Маскоўска-Варшаўскай шашы]].

== Маршрут ==
* [[Брэсцкая вобласць]] 
** [[Івацэвіцкі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24пкс]] {{Таблічка-by|Р|2}} 
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24пкс]] {{Таблічка-by|М|1}} {{таблічка-eu|30}}
*** [[Грудопаль]]
** [[Баранавіцкі раён]]
*** [[Мілавіды (Баранавіцкі раён)|Мілавіды]]
** [[Ляхавіцкі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|274}}
*** [[Бярэзкі]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|796}}
*** [[Марынова]]
*** [[Вялікае Гарадзішча]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|794}}
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|4}} 
* [[Мінская вобласць]] 
** [[Клецкі раён]]
*** [[Сіняўка]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|13}}
*** [[Траццякі (Клецкі раён)|Траццякі]]
*** [[Туча]]
*** [[Навінкі (Клецкі раён)|Навінкі]] 
*** [[Заельня]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|8507}}
*** [[Грыцэвічы (Мінская вобласць)|Грыцэвічы]]
*** [[Цясноўка]]
*** [[Цецеравец (Клецкі раён)|Цецеравец]]
** [[Капыльскі раён]]
*** [[Філіпавічы (Семежаўскі сельсавет)|Філіпавічы]]
*** [[Кіявічы]]
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|61}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9637}}
** [[Слуцкі раён]]
*** [[Лядна (Слуцкі раён)|Лядна]]
*** [[Кавержыцы]]
*** [[Селішча (Слуцкі раён)|Селішча]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9452}} {{Таблічка-by|Н|8542}} 
*** [[Івань]]
*** [[Іванаўскія Агароднікі]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|23}} 
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Слуцк]]
*** [[Вясея]]
*** [[Васількова (Слуцкі раён)|Васількова]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9482}}
*** [[Кучына (Слуцкі раён)|Кучына]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|57}} 
*** [[Волашава]]
** [[Старадарожскі раён]]
*** [[Паськавы Горкі]]
*** [[Горкі (Старадарожскі раён)|Горкі]]
*** [[Пад'яменец]]
*** [[Солан (вёска)|Солан]]
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Старыя Дарогі]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|92}} 
*** [[Новыя Дарогі]]
*** [[Штурма]]
*** [[Паставічы]]
* [[Магілёўская вобласць]]
** [[Глускі раён]]
*** [[Горнае (Глускі раён)|Горнае]]
*** [[Сіманавічы (Глускі раён)|Сіманавічы]]
*** [[Завалочыцы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10234}}
** [[Бабруйскі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|34}}
*** [[Глуша (пасёлак)|Глуша]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|34}}  
*** [[Барок (Бабруйскі раён)|Барок]]
*** [[Багушоўка (Бабруйскі раён)|Багушоўка]]
*** [[Слабада Багушоўка]]
*** [[Гарбацэвічы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10108}}
*** [[Маяк (Бабруйскі раён)|Маяк]] 
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|31}} 
*** [[Слабодка (Бабруйскі раён)|Слабодка]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|55}} 
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Бабруйск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|93}}
*** [[Бабіна 1]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|М|5}} {{таблічка-eu|271}}
*** [[Слабада (Хімоўскі сельсавет)|Слабада]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px|24px]] {{Таблічка-by|Н|10089}}{{Таблічка-by|Н|10086}}
*** [[Баршчоўка (Бабруйскі раён)|Баршчоўка]]
*** [[Барак (пасёлак)|Барак]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10101}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10463}}
*** [[Рыння]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10079}}
*** [[Міхалёва 2]]
*** [[Вялікія Бортнікі]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10462}}
*** [[Жаваранкі (Бабруйскі раён)|Жаваранкі]]
* [[Гомельская вобласць]]
** [[Рагачоўскі раён]]
*** [[Перасека (Рагачоўскі раён)|Перасека]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4555}}
*** [[Дварэц (Рагачоўскі раён)|Дварэц]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4534}}
*** [[Ліскаўская Слабада]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4561}}
*** [[Смольнае (Рагачоўскі раён)|Смольнае]]
*** [[Ямнае (Дварэцкі сельсавет)|Ямнае]]
*** [[Кашара (Рагачоўскі раён)|Кашара]]
*** [[Гусараўка (Рагачоўскі раён)|Гусараўка]]
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4544}}
*** [[Стрэнькі]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4543}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4532}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4548}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|39}}
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Рагачоў]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|97}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4541}}
*** [[Гадзілавічы]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4539}}
*** [[Серабранка (Рагачоўскі раён)|Серабранка]]
*** [[Доўск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|М|8}} {{таблічка-eu|95}}
*** [[Новыя Журавічы]]
*** [[Крыстаполле]]
* [[Магілёўская вобласць]]
** [[Слаўгарадскі раён]]
*** [[Рэкта (Слаўгарадскі раён)|Рэкта]]
*** [[Свенск]]
*** [[Папоўка (Слаўгарадскі раён)|Папоўка]]
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|119}}
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Прапойск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|71}}
** [[Чэрыкаўскі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Чэрыкаў]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|122}}
*** [[Ямкі]]
*** [[Вымач]]
*** [[Рэчыца (Чэрыкаўскі раён)|Рэчыца]]
** [[Крычаўскі раён]]
*** [[Прыгаўка]]
*** [[Сакольнічы]]
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Крычаў]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|16}}
*** [[Міхеевічы (Крычаўскі раён)|Міхеевічы]]
*** [[Красная Буда (Крычаўскі раён)|Красная Буда]]
*** [[Красны Бор (Крычаўскі раён)|Красны Бор]]
** [[Клімавіцкі раён]]
*** [[Барсукі (Клімавіцкі раён)|Барсукі]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|75}}
*** [[Палошкава (Клімавіцкі раён)|Палошкава]]
*** [[Дамамерычы]]
*** [[Пянькоўка (Клімавіцкі раён)|Пянькоўка]]
*** [[Красоўка]]
*** [[Сялец (Клімавіцкі раён)|Сялец]]
*** [[Звянчатка]]
* [[Беларуска-расійская граніца|Граніца Расійскай Федэрацыі]]

== Гл. таксама ==
* [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]]

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р43}}
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>s5qn6edecgyk8by9zelbz4xeyk7hrgw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166109</id>
      <parentid>5166078</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T23:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>удакладненне</comment>
      <origin>5166109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10753" sha1="lntlcrm9muf9y6n7yizqx8cc9ybjrgq" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|43}}
| назва = [[Івацэвічы]] - граніца [[РФ]]
| назва2 =
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён =
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 478
| пачатак = [[Івацэвічы]] ад {{Таблічка-by|Р|20}}
| праз = 
| канец = граніца [[РФ]] ([[Звянчатка]])
| пакрыццё = [[асфальт]]
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога {{Таблічка-by|Р|43}}''' — [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння]] у [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Івацэвічы]] і граніцу [[РФ|Расійскай Федэрацыі]]. Працягласць — 478 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай]], [[Мінская вобласць|Мінскай]], [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай абласцей]].

З'яўляецца самай доўгай дарогай катэгорыі Р у Беларусі. Частка былой [[Маскоўска-Варшаўская шаша|Маскоўска-Варшаўскай шашы]].

== Маршрут ==
* [[Брэсцкая вобласць]] 
** [[Івацэвіцкі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24пкс]] {{Таблічка-by|Р|2}} 
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24пкс]] {{Таблічка-by|М|1}} {{таблічка-eu|30}}
*** [[Грудопаль]]
** [[Баранавіцкі раён]]
*** [[Мілавіды (Баранавіцкі раён)|Мілавіды]]
** [[Ляхавіцкі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|274}}
*** [[Бярэзкі]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|796}}
*** [[Марынова]]
*** [[Вялікае Гарадзішча]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|794}}
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|4}} 
* [[Мінская вобласць]] 
** [[Клецкі раён]]
*** [[Сіняўка]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|13}}
*** [[Траццякі (Клецкі раён)|Траццякі]]
*** [[Туча]]
*** [[Навінкі (Клецкі раён)|Навінкі]] 
*** [[Заельня]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|8507}}
*** [[Грыцэвічы (Мінская вобласць)|Грыцэвічы]]
*** [[Цясноўка]]
*** [[Цецеравец (Клецкі раён)|Цецеравец]]
** [[Капыльскі раён]]
*** [[Філіпавічы (Семежаўскі сельсавет)|Філіпавічы]]
*** [[Кіявічы]]
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|61}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9637}}
** [[Слуцкі раён]]
*** [[Лядна (Слуцкі раён)|Лядна]]
*** [[Кавержыцы]]
*** [[Селішча (Слуцкі раён)|Селішча]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9452}} {{Таблічка-by|Н|8542}} 
*** [[Івань]]
*** [[Іванаўскія Агароднікі]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|23}} 
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Слуцк]]
*** [[Вясея]]
*** [[Васількова (Слуцкі раён)|Васількова]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9482}}
*** [[Кучына (Слуцкі раён)|Кучына]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|57}} 
*** [[Волашава]]
** [[Старадарожскі раён]]
*** [[Паськавы Горкі]]
*** [[Горкі (Старадарожскі раён)|Горкі]]
*** [[Пад'яменец]]
*** [[Солан (вёска)|Солан]]
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Старыя Дарогі]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|92}} 
*** [[Новыя Дарогі]]
*** [[Штурма]]
*** [[Паставічы]]
* [[Магілёўская вобласць]]
** [[Глускі раён]]
*** [[Горнае (Глускі раён)|Горнае]]
*** [[Сіманавічы (Глускі раён)|Сіманавічы]]
*** [[Завалочыцы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10234}}
** [[Бабруйскі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|34}}
*** [[Глуша (пасёлак)|Глуша]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|34}}  
*** [[Барок (Бабруйскі раён)|Барок]]
*** [[Багушоўка (Бабруйскі раён)|Багушоўка]]
*** [[Слабада Багушоўка]]
*** [[Гарбацэвічы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10108}}
*** [[Маяк (Бабруйскі раён)|Маяк]] 
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|31}} 
*** [[Слабодка (Бабруйскі раён)|Слабодка]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|55}} 
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Бабруйск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|93}}
*** [[Бабіна 1]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|М|5}} {{таблічка-eu|271}}
*** [[Слабада (Хімоўскі сельсавет)|Слабада]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px|24px]] {{Таблічка-by|Н|10089}}{{Таблічка-by|Н|10086}}
*** [[Баршчоўка (Бабруйскі раён)|Баршчоўка]]
*** [[Барак (пасёлак)|Барак]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10101}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10463}}
*** [[Рыння]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10079}}
*** [[Міхалёва 2]]
*** [[Вялікія Бортнікі]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10462}}
*** [[Жаваранкі (Бабруйскі раён)|Жаваранкі]]
* [[Гомельская вобласць]]
** [[Рагачоўскі раён]]
*** [[Перасека (Рагачоўскі раён)|Перасека]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4555}}
*** [[Дварэц (Рагачоўскі раён)|Дварэц]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4534}}
*** [[Ліскаўская Слабада]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4561}}
*** [[Смольнае (Рагачоўскі раён)|Смольнае]]
*** [[Ямнае (Дварэцкі сельсавет)|Ямнае]]
*** [[Кашара (Рагачоўскі раён)|Кашара]]
*** [[Гусараўка (Рагачоўскі раён)|Гусараўка]]
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4544}}
*** [[Стрэнькі]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4543}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4532}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4548}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|39}}
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Рагачоў]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|97}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4541}}
*** [[Гадзілавічы]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4539}}
*** [[Серабранка (Рагачоўскі раён)|Серабранка]]
*** [[Доўск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|М|8}} {{таблічка-eu|95}}
*** [[Новыя Журавічы]]
*** [[Крыстаполле]]
* [[Магілёўская вобласць]]
** [[Слаўгарадскі раён]]
*** [[Рэкта (Слаўгарадскі раён)|Рэкта]]
*** [[Свенск]]
*** [[Папоўка (Слаўгарадскі раён)|Папоўка]]
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|119}}
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Прапойск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|71}}
** [[Чэрыкаўскі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Чэрыкаў]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|122}}
*** [[Ямкі]]
*** [[Вымач]]
*** [[Рэчыца (Чэрыкаўскі раён)|Рэчыца]]
** [[Крычаўскі раён]]
*** [[Прыгаўка]]
*** [[Сакольнічы]]
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Крычаў]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|16}}
*** [[Міхеевічы (Крычаўскі раён)|Міхеевічы]]
*** [[Красная Буда (Крычаўскі раён)|Красная Буда]]
*** [[Красны Бор (Крычаўскі раён)|Красны Бор]]
** [[Клімавіцкі раён]]
*** [[Барсукі (Клімавіцкі раён)|Барсукі]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|75}}
*** [[Палошкава (Клімавіцкі раён)|Палошкава]]
*** [[Дамамерычы]]
*** [[Пянькоўка (Клімавіцкі раён)|Пянькоўка]]
*** [[Красоўка]]
*** [[Сялец (Клімавіцкі раён)|Сялец]]
*** [[Звянчатка]]
* [[Беларуска-расійская граніца|Граніца Расійскай Федэрацыі]]

== Гл. таксама ==
* [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]]

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р043}}
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>lntlcrm9muf9y6n7yizqx8cc9ybjrgq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166205</id>
      <parentid>5166109</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя, спасылка на рувікі</comment>
      <origin>5166205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10822" sha1="a72f5wdvs1yhixic8i1lek9nnb1gmjj" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|43}}
| назва = [[Івацэвічы]] - граніца [[РФ]]
| назва2 =
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён =
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадор]]
| даўжыня = 478
| пачатак = [[Івацэвічы]] ад {{Таблічка-by|Р|20}}
| праз = 
| канец = граніца [[РФ]] ([[Звянчатка]])
| пакрыццё = [[асфальт]]
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога {{Таблічка-by|Р|43}}''' — [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння]] у [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Івацэвічы]] і граніцу [[РФ|Расійскай Федэрацыі]]. Працягласць — 478 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай]], [[Мінская вобласць|Мінскай]], [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай абласцей]].

З’яўляецца самай доўгай дарогай катэгорыі Р у Беларусі. Частка былой {{нп5|Маскоўска-Варшаўская шаша|Маскоўска-Варшаўскай шашы|ru|Варшавское шоссе (историческая дорога)}}.

== Маршрут ==
* [[Брэсцкая вобласць]]
** [[Івацэвіцкі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24пкс]] {{Таблічка-by|Р|2}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24пкс]] {{Таблічка-by|М|1}} {{таблічка-eu|30}}
*** [[Грудопаль]]
** [[Баранавіцкі раён]]
*** [[Мілавіды (Баранавіцкі раён)|Мілавіды]]
** [[Ляхавіцкі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|274}}
*** [[Бярэзкі]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|796}}
*** [[Марынова]]
*** [[Вялікае Гарадзішча]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|794}}
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|4}}
* [[Мінская вобласць]]
** [[Клецкі раён]]
*** [[Сіняўка]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|13}}
*** [[Траццякі (Клецкі раён)|Траццякі]]
*** [[Туча]]
*** [[Навінкі (Клецкі раён)|Навінкі]]
*** [[Заельня]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|8507}}
*** [[Грыцэвічы (Мінская вобласць)|Грыцэвічы]]
*** [[Цясноўка]]
*** [[Цецеравец (Клецкі раён)|Цецеравец]]
** [[Капыльскі раён]]
*** [[Філіпавічы (Семежаўскі сельсавет)|Філіпавічы]]
*** [[Кіявічы]]
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|61}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9637}}
** [[Слуцкі раён]]
*** [[Лядна (Слуцкі раён)|Лядна]]
*** [[Кавержыцы]]
*** [[Селішча (Слуцкі раён)|Селішча]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9452}} {{Таблічка-by|Н|8542}}
*** [[Івань]]
*** [[Іванаўскія Агароднікі]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|23}}
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Слуцк]]
*** [[Вясея]]
*** [[Васількова (Слуцкі раён)|Васількова]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9482}}
*** [[Кучына (Слуцкі раён)|Кучына]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|57}}
*** [[Волашава]]
** [[Старадарожскі раён]]
*** [[Паськавы Горкі]]
*** [[Горкі (Старадарожскі раён)|Горкі]]
*** [[Пад'яменец]]
*** [[Солан (вёска)|Солан]]
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Старыя Дарогі]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|92}}
*** [[Новыя Дарогі]]
*** [[Штурма]]
*** [[Паставічы]]
* [[Магілёўская вобласць]]
** [[Глускі раён]]
*** [[Горнае (Глускі раён)|Горнае]]
*** [[Сіманавічы (Глускі раён)|Сіманавічы]]
*** [[Завалочыцы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10234}}
** [[Бабруйскі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|34}}
*** [[Глуша (пасёлак)|Глуша]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|34}}
*** [[Барок (Бабруйскі раён)|Барок]]
*** [[Багушоўка (Бабруйскі раён)|Багушоўка]]
*** [[Слабада Багушоўка]]
*** [[Гарбацэвічы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10108}}
*** [[Маяк (Бабруйскі раён)|Маяк]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|31}}
*** [[Слабодка (Бабруйскі раён)|Слабодка]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|55}}
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Бабруйск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|93}}
*** [[Бабіна 1]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|М|5}} {{таблічка-eu|271}}
*** [[Слабада (Хімоўскі сельсавет)|Слабада]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px|24px]] {{Таблічка-by|Н|10089}}{{Таблічка-by|Н|10086}}
*** [[Баршчоўка (Бабруйскі раён)|Баршчоўка]]
*** [[Барак (пасёлак)|Барак]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10101}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10463}}
*** [[Рыння]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10079}}
*** [[Міхалёва 2]]
*** [[Вялікія Бортнікі]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10462}}
*** [[Жаваранкі (Бабруйскі раён)|Жаваранкі]]
* [[Гомельская вобласць]]
** [[Рагачоўскі раён]]
*** [[Перасека (Рагачоўскі раён)|Перасека]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4555}}
*** [[Дварэц (Рагачоўскі раён)|Дварэц]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4534}}
*** [[Ліскаўская Слабада]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4561}}
*** [[Смольнае (Рагачоўскі раён)|Смольнае]]
*** [[Ямнае (Дварэцкі сельсавет)|Ямнае]]
*** [[Кашара (Рагачоўскі раён)|Кашара]]
*** [[Гусараўка (Рагачоўскі раён)|Гусараўка]]
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4544}}
*** [[Стрэнькі]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4543}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4532}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4548}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|39}}
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Рагачоў]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|97}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4541}}
*** [[Гадзілавічы]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4539}}
*** [[Серабранка (Рагачоўскі раён)|Серабранка]]
*** [[Доўск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|М|8}} {{таблічка-eu|95}}
*** [[Новыя Журавічы]]
*** [[Крыстаполле]]
* [[Магілёўская вобласць]]
** [[Слаўгарадскі раён]]
*** [[Рэкта (Слаўгарадскі раён)|Рэкта]]
*** [[Свенск]]
*** [[Папоўка (Слаўгарадскі раён)|Папоўка]]
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|119}}
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Прапойск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|71}}
** [[Чэрыкаўскі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Чэрыкаў]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|122}}
*** [[Ямкі]]
*** [[Вымач]]
*** [[Рэчыца (Чэрыкаўскі раён)|Рэчыца]]
** [[Крычаўскі раён]]
*** [[Прыгаўка]]
*** [[Сакольнічы]]
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Крычаў]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|16}}
*** [[Міхеевічы (Крычаўскі раён)|Міхеевічы]]
*** [[Красная Буда (Крычаўскі раён)|Красная Буда]]
*** [[Красны Бор (Крычаўскі раён)|Красны Бор]]
** [[Клімавіцкі раён]]
*** [[Барсукі (Клімавіцкі раён)|Барсукі]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|75}}
*** [[Палошкава (Клімавіцкі раён)|Палошкава]]
*** [[Дамамерычы]]
*** [[Пянькоўка (Клімавіцкі раён)|Пянькоўка]]
*** [[Красоўка]]
*** [[Сялец (Клімавіцкі раён)|Сялец]]
*** [[Звянчатка]]
* [[Беларуска-расійская граніца|Граніца Расійскай Федэрацыі]]

== Гл. таксама ==
* [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]]

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р043}}
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>a72f5wdvs1yhixic8i1lek9nnb1gmjj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166206</id>
      <parentid>5166205</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T07:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5166206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10822" sha1="ngdezvjspnt7td2hmy872695qgz0fiw" xml:space="preserve">{{Аўтадарога
| нумар       = {{Дарога Беларусі|Р|43}}
| назва = [[Івацэвічы]] - граніца [[РФ]]
| назва2 =
| выява = 
| подпіс =
| краіна = {{BLR}}
| рэгіён =
| частка = 
| статут = рэспубліканская
| уладальнік = дзяржаўная
| кіраванне = [[Белаўтадар]]
| даўжыня = 478
| пачатак = [[Івацэвічы]] ад {{Таблічка-by|Р|20}}
| праз = 
| канец = граніца [[РФ]] ([[Звянчатка]])
| пакрыццё = [[асфальт]]
| дата = 
| вікісклад  =
| тэкст для спасылкі = 
}}
'''Дарога {{Таблічка-by|Р|43}}''' — [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння]] ў [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Івацэвічы]] і граніцу [[РФ|Расійскай Федэрацыі]]. Працягласць — 478 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай]], [[Мінская вобласць|Мінскай]], [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай абласцей]].

З’яўляецца самай доўгай дарогай катэгорыі Р у Беларусі. Частка былой {{нп5|Маскоўска-Варшаўская шаша|Маскоўска-Варшаўскай шашы|ru|Варшавское шоссе (историческая дорога)}}.

== Маршрут ==
* [[Брэсцкая вобласць]]
** [[Івацэвіцкі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24пкс]] {{Таблічка-by|Р|2}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24пкс]] {{Таблічка-by|М|1}} {{таблічка-eu|30}}
*** [[Грудопаль]]
** [[Баранавіцкі раён]]
*** [[Мілавіды (Баранавіцкі раён)|Мілавіды]]
** [[Ляхавіцкі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|274}}
*** [[Бярэзкі]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|796}}
*** [[Марынова]]
*** [[Вялікае Гарадзішча]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|794}}
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|4}}
* [[Мінская вобласць]]
** [[Клецкі раён]]
*** [[Сіняўка]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|13}}
*** [[Траццякі (Клецкі раён)|Траццякі]]
*** [[Туча]]
*** [[Навінкі (Клецкі раён)|Навінкі]]
*** [[Заельня]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|8507}}
*** [[Грыцэвічы (Мінская вобласць)|Грыцэвічы]]
*** [[Цясноўка]]
*** [[Цецеравец (Клецкі раён)|Цецеравец]]
** [[Капыльскі раён]]
*** [[Філіпавічы (Семежаўскі сельсавет)|Філіпавічы]]
*** [[Кіявічы]]
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|61}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9637}}
** [[Слуцкі раён]]
*** [[Лядна (Слуцкі раён)|Лядна]]
*** [[Кавержыцы]]
*** [[Селішча (Слуцкі раён)|Селішча]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9452}} {{Таблічка-by|Н|8542}}
*** [[Івань]]
*** [[Іванаўскія Агароднікі]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|23}}
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Слуцк]]
*** [[Вясея]]
*** [[Васількова (Слуцкі раён)|Васількова]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9482}}
*** [[Кучына (Слуцкі раён)|Кучына]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|57}}
*** [[Волашава]]
** [[Старадарожскі раён]]
*** [[Паськавы Горкі]]
*** [[Горкі (Старадарожскі раён)|Горкі]]
*** [[Пад'яменец]]
*** [[Солан (вёска)|Солан]]
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Старыя Дарогі]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|92}}
*** [[Новыя Дарогі]]
*** [[Штурма]]
*** [[Паставічы]]
* [[Магілёўская вобласць]]
** [[Глускі раён]]
*** [[Горнае (Глускі раён)|Горнае]]
*** [[Сіманавічы (Глускі раён)|Сіманавічы]]
*** [[Завалочыцы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10234}}
** [[Бабруйскі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|34}}
*** [[Глуша (пасёлак)|Глуша]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|34}}
*** [[Барок (Бабруйскі раён)|Барок]]
*** [[Багушоўка (Бабруйскі раён)|Багушоўка]]
*** [[Слабада Багушоўка]]
*** [[Гарбацэвічы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10108}}
*** [[Маяк (Бабруйскі раён)|Маяк]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|31}}
*** [[Слабодка (Бабруйскі раён)|Слабодка]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|55}}
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Бабруйск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|93}}
*** [[Бабіна 1]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|М|5}} {{таблічка-eu|271}}
*** [[Слабада (Хімоўскі сельсавет)|Слабада]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px|24px]] {{Таблічка-by|Н|10089}}{{Таблічка-by|Н|10086}}
*** [[Баршчоўка (Бабруйскі раён)|Баршчоўка]]
*** [[Барак (пасёлак)|Барак]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10101}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10463}}
*** [[Рыння]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10079}}
*** [[Міхалёва 2]]
*** [[Вялікія Бортнікі]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10462}}
*** [[Жаваранкі (Бабруйскі раён)|Жаваранкі]]
* [[Гомельская вобласць]]
** [[Рагачоўскі раён]]
*** [[Перасека (Рагачоўскі раён)|Перасека]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4555}}
*** [[Дварэц (Рагачоўскі раён)|Дварэц]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4534}}
*** [[Ліскаўская Слабада]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4561}}
*** [[Смольнае (Рагачоўскі раён)|Смольнае]]
*** [[Ямнае (Дварэцкі сельсавет)|Ямнае]]
*** [[Кашара (Рагачоўскі раён)|Кашара]]
*** [[Гусараўка (Рагачоўскі раён)|Гусараўка]]
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4544}}
*** [[Стрэнькі]]
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4543}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4532}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4548}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|39}}
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Рагачоў]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|97}}
*** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4541}}
*** [[Гадзілавічы]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4539}}
*** [[Серабранка (Рагачоўскі раён)|Серабранка]]
*** [[Доўск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|М|8}} {{таблічка-eu|95}}
*** [[Новыя Журавічы]]
*** [[Крыстаполле]]
* [[Магілёўская вобласць]]
** [[Слаўгарадскі раён]]
*** [[Рэкта (Слаўгарадскі раён)|Рэкта]]
*** [[Свенск]]
*** [[Папоўка (Слаўгарадскі раён)|Папоўка]]
*** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|119}}
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Прапойск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|71}}
** [[Чэрыкаўскі раён]]
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Чэрыкаў]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|122}}
*** [[Ямкі]]
*** [[Вымач]]
*** [[Рэчыца (Чэрыкаўскі раён)|Рэчыца]]
** [[Крычаўскі раён]]
*** [[Прыгаўка]]
*** [[Сакольнічы]]
*** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Крычаў]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|16}}
*** [[Міхеевічы (Крычаўскі раён)|Міхеевічы]]
*** [[Красная Буда (Крычаўскі раён)|Красная Буда]]
*** [[Красны Бор (Крычаўскі раён)|Красны Бор]]
** [[Клімавіцкі раён]]
*** [[Барсукі (Клімавіцкі раён)|Барсукі]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|75}}
*** [[Палошкава (Клімавіцкі раён)|Палошкава]]
*** [[Дамамерычы]]
*** [[Пянькоўка (Клімавіцкі раён)|Пянькоўка]]
*** [[Красоўка]]
*** [[Сялец (Клімавіцкі раён)|Сялец]]
*** [[Звянчатка]]
* [[Беларуска-расійская граніца|Граніца Расійскай Федэрацыі]]

== Гл. таксама ==
* [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]]

{{Дарогі Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Р043}}
[[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]]</text>
      <sha1>ngdezvjspnt7td2hmy872695qgz0fiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Міхаіл Альбертавіч Фёдараў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810896</id>
    <revision>
      <id>5166144</id>
      <timestamp>2026-07-15T04:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{ДД}} '''Міхаіл Альбертавіч Фёдараў''' (укр. Міхайла Альбертавіч Фёдараў; нар. 21 студзеня 1991, Васільеўка, Запароская вобласць, Украінская ССР, СССР) — c 14 студзеня 2026 г. міністр абароны Украіны, дзяржаўны дзеяч, палітык, IT-прадпрымальнік, заснавальнік лічба...»</comment>
      <origin>5166144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1568" sha1="rzvw2gx99htb3bfw3hjpi0yb8cyamqg" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Міхаіл Альбертавіч Фёдараў''' (укр. Міхайла Альбертавіч Фёдараў; нар. 21 студзеня 1991, Васільеўка, Запароская вобласць, Украінская ССР, СССР) — c 14 студзеня 2026 г. міністр абароны Украіны, дзяржаўны дзеяч, палітык, IT-прадпрымальнік, заснавальнік лічбавага агенцтва[1].

Віцэ-прэм’ер-міністр лічбавай трансфармацыі Украіны з 29 жніўня 2019 да 20 сакавіка 2023 года. З 21 сакавіка 2023 г. па 17 ліпеня 2025 г. — віцэ-прэм’ер-міністр — міністр па інавацыях, развіццю адукацыі, навукі і тэхналогій Украіны[2]. З 17 ліпеня 2025 па 9 студзеня 2026 года — першы віцэ-прэм’ер-міністр — міністр лічбавай трансфармацыі Украіны. 14 студзеня 2026 г. зацверджаны на пасаду міністра абароны Украіны[3].

Народны дэпутат Украіны IX склікання ад партыі «Слуга народа», аднак склаў паўнамоцтвы ў сувязі з пераходам у Кабмін[4]. Член Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны (з 19 сакавіка 2021 г.).</text>
      <sha1>rzvw2gx99htb3bfw3hjpi0yb8cyamqg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166145</id>
      <parentid>5166144</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5166145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1656" sha1="fl8e7nqsfva1zigr6k1k9e2wsdtye91" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Міхаіл Альбертавіч Фёдараў''' (укр. Міхайла Альбертавіч Фёдараў; нар. 21 студзеня 1991, Васільеўка, Запароская вобласць, Украінская ССР, СССР) — c 14 студзеня 2026 г. міністр абароны Украіны, дзяржаўны дзеяч, палітык, IT-прадпрымальнік, заснавальнік лічбавага агенцтва[1].

Віцэ-прэм’ер-міністр лічбавай трансфармацыі Украіны з 29 жніўня 2019 да 20 сакавіка 2023 года. З 21 сакавіка 2023 г. па 17 ліпеня 2025 г. — віцэ-прэм’ер-міністр — міністр па інавацыях, развіццю адукацыі, навукі і тэхналогій Украіны[2]. З 17 ліпеня 2025 па 9 студзеня 2026 года — першы віцэ-прэм’ер-міністр — міністр лічбавай трансфармацыі Украіны. 14 студзеня 2026 г. зацверджаны на пасаду міністра абароны Украіны[3].

Народны дэпутат Украіны IX склікання ад партыі «Слуга народа», аднак склаў паўнамоцтвы ў сувязі з пераходам у Кабмін[4]. Член Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны (з 19 сакавіка 2021 г.).
{{Міністры абароны Украіны}}
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>fl8e7nqsfva1zigr6k1k9e2wsdtye91</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166147</id>
      <parentid>5166145</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5166147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1723" sha1="c3wctor8rd5dr75yun7uxwzpmb1z42y" xml:space="preserve">{{значэнні2|тып=прозвішча|Фёдараў}}
{{ДД}}
'''Міхаіл Альбертавіч Фёдараў''' ({{lang-uk|Міхайла Альбертавіч Фёдараў}}; нар. 21 студзеня 1991, Васільеўка, Запароская вобласць, Украінская ССР, СССР) — c 14 студзеня 2026 г. міністр абароны Украіны, дзяржаўны дзеяч, палітык, IT-прадпрымальнік, заснавальнік лічбавага агенцтва[1].

Віцэ-прэм’ер-міністр лічбавай трансфармацыі Украіны з 29 жніўня 2019 да 20 сакавіка 2023 года. З 21 сакавіка 2023 г. па 17 ліпеня 2025 г. — віцэ-прэм’ер-міністр — міністр па інавацыях, развіццю адукацыі, навукі і тэхналогій Украіны[2]. З 17 ліпеня 2025 па 9 студзеня 2026 года — першы віцэ-прэм’ер-міністр — міністр лічбавай трансфармацыі Украіны. 14 студзеня 2026 г. зацверджаны на пасаду міністра абароны Украіны[3].

Народны дэпутат Украіны IX склікання ад партыі «Слуга народа», аднак склаў паўнамоцтвы ў сувязі з пераходам у Кабмін[4]. Член Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны (з 19 сакавіка 2021 г.).
{{Міністры абароны Украіны}}
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>c3wctor8rd5dr75yun7uxwzpmb1z42y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166148</id>
      <parentid>5166147</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T04:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5166148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1790" sha1="psmqcv70djkx4e4kd3mbvthnku01kwu" xml:space="preserve">{{значэнні2|тып=прозвішча|Фёдараў}}
{{ДД}}
'''Міхаіл Альбертавіч Фёдараў''' ({{lang-uk|Федоров Михайло Альбертович}}; нар. 21 студзеня 1991, Васільеўка, Запароская вобласць, Украінская ССР, СССР) — c 14 студзеня 2026 г. міністр абароны Украіны, дзяржаўны дзеяч, палітык, IT-прадпрымальнік, заснавальнік лічбавага агенцтва[1].

Віцэ-прэм’ер-міністр лічбавай трансфармацыі Украіны з 29 жніўня 2019 да 20 сакавіка 2023 года. З 21 сакавіка 2023 г. па 17 ліпеня 2025 г. — віцэ-прэм’ер-міністр — міністр па інавацыях, развіццю адукацыі, навукі і тэхналогій Украіны[2]. З 17 ліпеня 2025 па 9 студзеня 2026 года — першы віцэ-прэм’ер-міністр — міністр лічбавай трансфармацыі Украіны. 14 студзеня 2026 г. зацверджаны на пасаду міністра абароны Украіны[3].

Народны дэпутат Украіны IX склікання ад партыі «Слуга народа», аднак склаў паўнамоцтвы ў сувязі з пераходам у Кабмін[4]. Член Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны (з 19 сакавіка 2021 г.).
{{Міністры абароны Украіны}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Фёдараў Міхаіл Альбертавіч}}</text>
      <sha1>psmqcv70djkx4e4kd3mbvthnku01kwu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166160</id>
      <parentid>5166148</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5166160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1798" sha1="je4utxd71hqfr0wsxvcaf4rz25llmlx" xml:space="preserve">{{значэнні2|тып=прозвішча|Фёдараў}}
{{ДД}}
'''Міхаіл Альбертавіч Фёдараў''' ({{lang-uk|Федоров Михайло Альбертович}}; нар. [[21 студзеня]] [[1991]], Васільеўка, Запароская вобласць, Украінская ССР, СССР) — c 14 студзеня 2026 г. міністр абароны Украіны, дзяржаўны дзеяч, палітык, IT-прадпрымальнік, заснавальнік лічбавага агенцтва[1].

Віцэ-прэм’ер-міністр лічбавай трансфармацыі Украіны з 29 жніўня 2019 да 20 сакавіка 2023 года. З 21 сакавіка 2023 г. па 17 ліпеня 2025 г. — віцэ-прэм’ер-міністр — міністр па інавацыях, развіццю адукацыі, навукі і тэхналогій Украіны[2]. З 17 ліпеня 2025 па 9 студзеня 2026 года — першы віцэ-прэм’ер-міністр — міністр лічбавай трансфармацыі Украіны. 14 студзеня 2026 г. зацверджаны на пасаду міністра абароны Украіны[3].

Народны дэпутат Украіны IX склікання ад партыі «Слуга народа», аднак склаў паўнамоцтвы ў сувязі з пераходам у Кабмін[4]. Член Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны (з 19 сакавіка 2021 г.).
{{Міністры абароны Украіны}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Фёдараў Міхаіл Альбертавіч}}</text>
      <sha1>je4utxd71hqfr0wsxvcaf4rz25llmlx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166174</id>
      <parentid>5166160</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5166174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1789" sha1="8i7w7j0244eh89mqhp1kokd5z6mv5u8" xml:space="preserve">{{значэнні2|тып=прозвішча|Фёдараў}}
{{ДД}}
'''Міхаіл Альбертавіч Фёдараў''' ({{lang-uk|Федоров Михайло Альбертович}}; нар. [[21 студзеня]] [[1991]], Васільеўка, Запароская вобласць, Украінская ССР, СССР) — c 14 студзеня 2026 г. міністр абароны Украіны, дзяржаўны дзеяч, палітык, IT-прадпрымальнік, заснавальнік лічбавага агенцтва.

Віцэ-прэм’ер-міністр лічбавай трансфармацыі Украіны з 29 жніўня 2019 да 20 сакавіка 2023 года. З 21 сакавіка 2023 г. па 17 ліпеня 2025 г. — віцэ-прэм’ер-міністр — міністр па інавацыях, развіццю адукацыі, навукі і тэхналогій Украіны. З 17 ліпеня 2025 па 9 студзеня 2026 года — першы віцэ-прэм’ер-міністр — міністр лічбавай трансфармацыі Украіны. 14 студзеня 2026 г. зацверджаны на пасаду міністра абароны Украіны.

Народны дэпутат Украіны IX склікання ад партыі «Слуга народа», аднак склаў паўнамоцтвы ў сувязі з пераходам у Кабмін[4]. Член Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны (з 19 сакавіка 2021 г.).
{{Міністры абароны Украіны}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Фёдараў Міхаіл Альбертавіч}}</text>
      <sha1>8i7w7j0244eh89mqhp1kokd5z6mv5u8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166218</id>
      <parentid>5166174</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T08:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DobryBrat</username>
        <id>5701</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя, арфаграфія, стыль</comment>
      <origin>5166218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2253" sha1="gwdev880lpk6irhi4ajhs4r2fhq9sq4" xml:space="preserve">{{значэнні2|тып=прозвішча|Фёдараў}}
{{ДД}}
'''Міхаіл Альбертавіч Фёдараў''' ({{lang-uk|Федоров Михайло Альбертович}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінскі дзяржаўны дзеяч, палітык, IT-прадпрымальнік, заснавальнік лічбавага агенцтва. Міністр абароны Украіны (з 14 студзеня 2026 года).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 21 студзеня 1991 года ў в. Васільеўка [[Запарожская вобласць|Запароскай вобласці]] [[УССР]].

У 2014 годзе скончыў факультэт сацыялогіі і кіравання [[Запарожскі нацыянальны ўніверсітэт|Запарожскага нацыянальнага ўніверсітэта]].

Быў абраны народным дэпутатам Украіны IX склікання ад партыі «Слуга народа», аднак склаў паўнамоцтвы ў сувязі з пераходам у Кабінет міністраў Украіны.

Віцэ-прэм’ер-міністр лічбавай трансфармацыі Украіны з 29 жніўня 2019 года да 20 сакавіка 2023 года. Член Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны (з 19 сакавіка 2021 года). З 21 сакавіка 2023 года па 17 ліпеня 2025 года — Віцэ-прэм’ер-міністр — Міністр па інавацыях, развіццю адукацыі, навукі і тэхналогій Украіны. З 17 ліпеня 2025 года па 9 студзеня 2026 года — Першы віцэ-прэм’ер-міністр — Міністр лічбавай трансфармацыі Украіны.

14 студзеня 2026 года зацверджаны на пасаду Міністра абароны Украіны.

{{Міністры абароны Украіны}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Фёдараў Міхаіл Альбертавіч}}</text>
      <sha1>gwdev880lpk6irhi4ajhs4r2fhq9sq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сурынамскі гульдэн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810897</id>
    <revision>
      <id>5166158</id>
      <timestamp>2026-07-15T05:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Culamar</username>
        <id>102133</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/149590910|Суринамский гульден]]»</comment>
      <origin>5166158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6751" sha1="l7iubrzrsztjky2m9hqn7h8f8owvf8r" xml:space="preserve">{{Валюта гістарычная|ISO=SRG|Заменена на=[[Суринамский доллар]] (SRD)|Курс1=1000 SRG}}'''Сурынамскі гульдэн''' ({{Lang-nl|Surinaamse guilder}}) (ISO 4217 код: SRG) — грашовая адзінка [[Сурынам|Рэспублікі Сурынам,]] якая выйшла з абароту. Была валютай Сурынама да 2004 года, пасля чаго ён быў заменены на долар Сурынама. Быў роўны 100 цэнтаў. Да 1940-х гадоў, множны лік на галандскай мове пісалася cents, слова centen з’яўлялася на некаторых ранніх папяровых банкнотах. Пасля 1940-х множны лік на галандскай мове стала пісацца cent.

== Гісторыя ==
Гульдэн Сурынама першапачаткова быў у абарачэнні нароўні з галандскім гульдэнам. У 1940 годзе, пасля акупацыі Нідэрландаў, валюта Сурынама (як і Нідэрландскі антыльскі гульдэн) была прывязана да долара ЗША па курсе 1,88585 гульдэнаў = 1 долар.

У выніку высокай інфляцыі ў пачатку 1990-х гадоў Гульдэн Сурынама моцна патаннеў. Урад Сурынама змяніў гульдэн на долар 1 студзеня 2004 года, па курсе абмену 1 долар = 1000 гульдэнаў. Каб не марнаваць бюджэтныя грошы на чаканку манет наміналам менш за 5 гульдэнаў (усё з наміналам у цэнтах) было вырашана захаваць у якасці разменных манет для новай валюты. Такім чынам, гэтыя манеты павялічылі сваю пакупніцкую здольнасць у 1000 разоў за адну ноч.

== Манеты ==
Да 1942 года ў Сурынаме былі распаўсюджаны галандскія манеты наміналам 1, 5, 10 і 25 цэнтаў. Гэтыя манеты чаканіліся ў ЗША для выкарыстання ў Нідэрландскай Гвіяне, а таксама ў Нідэрландскіх Антыльскіх астравах.

У 1962 годзе ўпершыню былі ўведзены манеты з назвай рэспублікі Сурынам. Гэтыя манеты выпускаліся наміналам у 1, 5, 10 і 25 цэнтаў і 1 гульдэн. Манета 1 цэнт была з бронзы, медна-нікелевыя 5, 10 і 25 цэнтаў і срэбны 1 гульдэн. Алюмініевыя манеты 1 і 5 цэнтаў былі ўведзены ў 1974 і 1976 гадах. У 1987 годзе 10 і 25 цэнтаў таксама сталі алюмініевымі манетамі. Былі ўведзены медна-нікелевыя 100 і 250 цэнтаў.

== Банкноты ==
У 1826 годзе Algemene Nederlandsche Maatschappij (General Netherlands Company) выпусціў банкноты наміналам ½ і 3 гульдэны. За імі рушылі ўслед у 1829 годзе банкноты наміналам ½, 1, 2, 3, 5, 10 і 50 гульдэнаў. У 1837 годзе былі ўведзены банкноты наміналам: 10, 15 і 25 і 25 цэнтаў (centen). У 1865 годзе выпушчаны 100, 200 і 300 гульдэнаў.

Surinaamsche Банк выпусціў 50 гульдэнаў у 1901 годзе, затым 10 гульдэнаў у 1915 годзе, 200 гульдэнаў у 1925 годзе, 50 гульдэнаў у 1926 годзе, 100 гульдэнаў у 1927 годзе, 5 гульдэнаў у 1935 годзе, 2 ½ гульдэнаў у 1940 годзе, 25 гульдэнаў у 1941 годзе, 1000 гульдэнаў у 1943 годзе і 300 гульдэнаў у 1948 годзе. Урад паміж 1918 і 1920 гадамі выпусціў срэбныя сертыфікаты (zilverbonnen) для забеспячэння банкнот наміналам ½, 1 і 2 ½ гульдэнаў. У 1940 годзе выпушчана манета наміналам 1 гульдэн, якая была ў абыходжанні адначасова з банкнотай таго ж наміналу. Пазней манета наміналам 50 цэнтаў замяніла банкноту да 1942 года, а манета 2 ½ гульдэнаў уведзена ў 1950 годзе. Срэбныя сертыфікаты 1918—1920 гадоў былі заменены ў 1960 годзе для банкнот наміналам 1 і 2 ½ гульдэнаў — якія ўжо не выпускаліся, але заставаліся ў звароце да 1985 года.

У 1957 годзе Цэнтральны банк Сурынама пачаў выпуск банкнот наміналам: 5, 10, 25, 100 і 1000 гульдэнаў. Банкнота наміналам 500 гульдэнаў уведзена ў 1982 годзе, а затым выпушчана 250 гульдэнаў у 1988 годзе. 2000 гульдэнаў з’явілася ў 1995 годзе, а затым у 1997 годзе, у выніку інфляцыі выпушчаны 5000 і 10000 гульдэнаў і апошняя банкнота наміналам 25 000 гульдэнаў выпушчана ў 2000 годзе &lt;ref&gt;{{Кніга|год=2012|volume=Suriname|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829063428/http://www.banknotebook.com/|archive-date=2012-08-29}}&lt;/ref&gt; .

== Галерэя банкнот і манет ==
&lt;gallery perrow=&quot;6&quot;&gt;
Файл:SUR001.JPG
Файл:SUR002.JPG
Файл:Surinam_100_Awers.JPG
Файл:Surinam_100_Rewers.JPG
Файл:25.000_Fiorini_surinamesi.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==

* Krause, Chester L., and Clifford Mishler (1991). Standard Catalog of World Coins: 1801—1991 (18th ed.). Krause Publications. ISBN 0873411501.
* Pick, Albert (1994). Standard Catalog of World Paper Money: General Issues. Colin R. Bruce II and Neil Shafer (editors) (7th ed.). Krause Publications. ISBN 0-87341-207-9.
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Гістарычныя валюты]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з аўтапрастаноўкай мовы ў картцы]]</text>
      <sha1>l7iubrzrsztjky2m9hqn7h8f8owvf8r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166159</id>
      <parentid>5166158</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Culamar</username>
        <id>102133</id>
      </contributor>
      <origin>5166159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6842" sha1="380ejjqbhbkweov4cwkf1zsgxbm5ua5" xml:space="preserve">{{Валюта гістарычная
|ISO=SRG
|Заменена на=[[Суринамский доллар]] (SRD)
|Курс1=1000 SRG}}
'''Сурынамскі гульдэн''' ({{Lang-nl|Surinaamse guilder}}) (ISO 4217 код: SRG) — грашовая адзінка [[Сурынам|Рэспублікі Сурынам,]] якая выйшла з абароту. Была валютай Сурынама да 2004 года, пасля чаго ён быў заменены на долар Сурынама. Быў роўны 100 цэнтаў. Да 1940-х гадоў, множны лік на галандскай мове пісалася cents, слова centen з’яўлялася на некаторых ранніх папяровых банкнотах. Пасля 1940-х множны лік на галандскай мове стала пісацца cent.

== Гісторыя ==
Гульдэн Сурынама першапачаткова быў у абарачэнні нароўні з галандскім гульдэнам. У 1940 годзе, пасля акупацыі Нідэрландаў, валюта Сурынама (як і Нідэрландскі антыльскі гульдэн) была прывязана да долара ЗША па курсе 1,88585 гульдэнаў = 1 долар.

У выніку высокай інфляцыі ў пачатку 1990-х гадоў Гульдэн Сурынама моцна патаннеў. Урад Сурынама змяніў гульдэн на долар 1 студзеня 2004 года, па курсе абмену 1 долар = 1000 гульдэнаў. Каб не марнаваць бюджэтныя грошы на чаканку манет наміналам менш за 5 гульдэнаў (усё з наміналам у цэнтах) было вырашана захаваць у якасці разменных манет для новай валюты. Такім чынам, гэтыя манеты павялічылі сваю пакупніцкую здольнасць у 1000 разоў за адну ноч.

== Манеты ==
Да 1942 года ў Сурынаме былі распаўсюджаны галандскія манеты наміналам 1, 5, 10 і 25 цэнтаў. Гэтыя манеты чаканіліся ў ЗША для выкарыстання ў Нідэрландскай Гвіяне, а таксама ў Нідэрландскіх Антыльскіх астравах.

У 1962 годзе ўпершыню былі ўведзены манеты з назвай рэспублікі Сурынам. Гэтыя манеты выпускаліся наміналам у 1, 5, 10 і 25 цэнтаў і 1 гульдэн. Манета 1 цэнт была з бронзы, медна-нікелевыя 5, 10 і 25 цэнтаў і срэбны 1 гульдэн. Алюмініевыя манеты 1 і 5 цэнтаў былі ўведзены ў 1974 і 1976 гадах. У 1987 годзе 10 і 25 цэнтаў таксама сталі алюмініевымі манетамі. Былі ўведзены медна-нікелевыя 100 і 250 цэнтаў.

== Банкноты ==
У 1826 годзе Algemene Nederlandsche Maatschappij (General Netherlands Company) выпусціў банкноты наміналам ½ і 3 гульдэны. За імі рушылі ўслед у 1829 годзе банкноты наміналам ½, 1, 2, 3, 5, 10 і 50 гульдэнаў. У 1837 годзе былі ўведзены банкноты наміналам: 10, 15 і 25 і 25 цэнтаў (centen). У 1865 годзе выпушчаны 100, 200 і 300 гульдэнаў.

Surinaamsche Банк выпусціў 50 гульдэнаў у 1901 годзе, затым 10 гульдэнаў у 1915 годзе, 200 гульдэнаў у 1925 годзе, 50 гульдэнаў у 1926 годзе, 100 гульдэнаў у 1927 годзе, 5 гульдэнаў у 1935 годзе, 2 ½ гульдэнаў у 1940 годзе, 25 гульдэнаў у 1941 годзе, 1000 гульдэнаў у 1943 годзе і 300 гульдэнаў у 1948 годзе. Урад паміж 1918 і 1920 гадамі выпусціў срэбныя сертыфікаты (zilverbonnen) для забеспячэння банкнот наміналам ½, 1 і 2 ½ гульдэнаў. У 1940 годзе выпушчана манета наміналам 1 гульдэн, якая была ў абыходжанні адначасова з банкнотай таго ж наміналу. Пазней манета наміналам 50 цэнтаў замяніла банкноту да 1942 года, а манета 2 ½ гульдэнаў уведзена ў 1950 годзе. Срэбныя сертыфікаты 1918—1920 гадоў былі заменены ў 1960 годзе для банкнот наміналам 1 і 2 ½ гульдэнаў — якія ўжо не выпускаліся, але заставаліся ў звароце да 1985 года.

У 1957 годзе Цэнтральны банк Сурынама пачаў выпуск банкнот наміналам: 5, 10, 25, 100 і 1000 гульдэнаў. Банкнота наміналам 500 гульдэнаў уведзена ў 1982 годзе, а затым выпушчана 250 гульдэнаў у 1988 годзе. 2000 гульдэнаў з’явілася ў 1995 годзе, а затым у 1997 годзе, у выніку інфляцыі выпушчаны 5000 і 10000 гульдэнаў і апошняя банкнота наміналам 25 000 гульдэнаў выпушчана ў 2000 годзе&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак=The Banknote Book |частка=Suriname |выдавецтва=www.BanknoteNews.com |год=2012 |месца=San Francisco, CA |спасылка=http://www.banknotebook.com/ |мова= |аўтар=Linzmayer, Owen |archive-date=2012-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120829063428/http://www.banknotebook.com/ }}&lt;/ref&gt;.

== Галерэя банкнот і манет ==
&lt;gallery perrow=&quot;6&quot;&gt;
Файл:SUR001.JPG
Файл:SUR002.JPG
Файл:Surinam_100_Awers.JPG
Файл:Surinam_100_Rewers.JPG
Файл:25.000_Fiorini_surinamesi.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Krause, Chester L., and Clifford Mishler (1991). Standard Catalog of World Coins: 1801—1991 (18th ed.). Krause Publications. ISBN 0873411501.
* Pick, Albert (1994). Standard Catalog of World Paper Money: General Issues. Colin R. Bruce II and Neil Shafer (editors) (7th ed.). Krause Publications. ISBN 0-87341-207-9.

{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Гістарычныя валюты]]</text>
      <sha1>380ejjqbhbkweov4cwkf1zsgxbm5ua5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гран Пры (Аўтагонкі)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810898</id>
    <revision>
      <id>5166172</id>
      <timestamp>2026-07-15T06:51:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>M.L.Bot перанёс старонку [[Гран Пры (Аўтагонкі)]] у [[Гран-Пры (аўтагонкі)]]: арфаграфія, афармленне</comment>
      <origin>5166172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="6zmuu4l2i6y0vu4d3qbhahjlqzfbvvk" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Гран-Пры (аўтагонкі)]]</text>
      <sha1>6zmuu4l2i6y0vu4d3qbhahjlqzfbvvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166177</id>
      <parentid>5166172</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T06:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Выдалена перасылка на [[Гран-Пры (аўтагонкі)]]</comment>
      <origin>5166177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="0zocc2lgz0z39903oe00x7oxlmsst8p" xml:space="preserve">{{хв|перайменавана адпаведна прынятаму фармату найменняў}}
#REDIRECT [[Гран-Пры (аўтагонкі)]]</text>
      <sha1>0zocc2lgz0z39903oe00x7oxlmsst8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гран-Пры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810899</id>
    <redirect title="Гран-пры" />
    <revision>
      <id>5166175</id>
      <timestamp>2026-07-15T06:53:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Гран-пры]]</comment>
      <origin>5166175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="ibb7y3cfbiy7r7c6gg0xgwy6mz5nmct" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Гран-пры]]</text>
      <sha1>ibb7y3cfbiy7r7c6gg0xgwy6mz5nmct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гран-пры (аўтагонкі)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810900</id>
    <redirect title="Гран-Пры (аўтагонкі)" />
    <revision>
      <id>5166176</id>
      <timestamp>2026-07-15T06:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Гран-Пры (аўтагонкі)]]</comment>
      <origin>5166176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="6zmuu4l2i6y0vu4d3qbhahjlqzfbvvk" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Гран-Пры (аўтагонкі)]]</text>
      <sha1>6zmuu4l2i6y0vu4d3qbhahjlqzfbvvk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Афанасій Рыгоравіч Чарняк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810901</id>
    <redirect title="Апанас Рыгоравіч Чарняк" />
    <revision>
      <id>5166191</id>
      <timestamp>2026-07-15T07:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Ueschar перанёс старонку [[Афанасій Рыгоравіч Чарняк]] у [[Апанас Рыгоравіч Чарняк]]: Паводле БелЭн</comment>
      <origin>5166191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="e6w949ei5ak1mlnfdvuhdj8opxqiqs6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Апанас Рыгоравіч Чарняк]]</text>
      <sha1>e6w949ei5ak1mlnfdvuhdj8opxqiqs6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>М. К. Балвановіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810902</id>
    <redirect title="Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч" />
    <revision>
      <id>5166225</id>
      <timestamp>2026-07-15T10:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>Дабаўлена інфармацыя аб адным з выдатных дзеячаў Беларускай навуковай суполкі.</comment>
      <origin>5166225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="545" sha1="gv476mxgts0zawptp3h80o5kh2y2j90" xml:space="preserve">Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч нарадзіўся ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]] 27 снежня 1912 года, памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]].</text>
      <sha1>gv476mxgts0zawptp3h80o5kh2y2j90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166226</id>
      <parentid>5166225</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Падсунуў дату народжання паміж нарадзіўся і месцам нараджэння</comment>
      <origin>5166226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="545" sha1="mwu7hly0kfi93xvz946k2sxuer7bri5" xml:space="preserve">Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч нарадзіўся 27 снежня 1912 года ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]], памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]].</text>
      <sha1>mwu7hly0kfi93xvz946k2sxuer7bri5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166227</id>
      <parentid>5166226</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Дабаўлена інфармацыя аб узнагародзе</comment>
      <origin>5166227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="812" sha1="67htksgsw0lm01fbyh0dso50qbwjsnk" xml:space="preserve">Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч нарадзіўся 27 снежня 1912 года ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]], памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]].

17 жніўня 1964 года Балвановіч Міхаілу Канстанцінавічу прысвоена званне [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] і ўзнагароджаны адпаведнай мядаллю.</text>
      <sha1>67htksgsw0lm01fbyh0dso50qbwjsnk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166234</id>
      <parentid>5166227</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:44:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Даданы перанапрамак да стварэння новай старонкі</comment>
      <origin>5166234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="ifbf0c65qp508sulcdb2k1cqtrvkvpa" xml:space="preserve">#перенаправление [[Балвановіч, Міхаіл Канстанцінавіч]]</text>
      <sha1>ifbf0c65qp508sulcdb2k1cqtrvkvpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Вежа Штэфана (Бая-Марэ)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>810903</id>
    <revision>
      <id>5166228</id>
      <timestamp>2026-07-15T10:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Джекалоп</username>
        <id>20279</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Пераклад|ru|Башня Штефана (Бая-Маре)}}»</comment>
      <origin>5166228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="jqoy8u0hmew924ossemqalukt2l6cmj" xml:space="preserve">{{Пераклад|ru|Башня Штефана (Бая-Маре)}}</text>
      <sha1>jqoy8u0hmew924ossemqalukt2l6cmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луангпхабанг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810904</id>
    <revision>
      <id>5166231</id>
      <timestamp>2026-07-15T10:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП | статус = Горад | беларуская назва = Луангпхабанг | арыгінальная назва = {{lang-lo|ຫຼວງພະບາງ}} | выява = Panoramic view of Mount Phou Si seen from Wat Chomphet in Luang Prabang Laos.jpg | подпіс = Луангпхабанг і гара Пхусі | краіна = Лаос | рэгіён = Луангпхабанг | від рэгіёна = Правінцыя | lat_deg =...»</comment>
      <origin>5166231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10821" sha1="gpkxfjwq530ab1o5r5xahgs7up8ns4a" xml:space="preserve">{{НП
| статус = Горад
| беларуская назва = Луангпхабанг
| арыгінальная назва = {{lang-lo|ຫຼວງພະບາງ}}
| выява = Panoramic view of Mount Phou Si seen from Wat Chomphet in Luang Prabang Laos.jpg
| подпіс = Луангпхабанг і гара Пхусі
| краіна = Лаос
| рэгіён = Луангпхабанг
| від рэгіёна = Правінцыя
| lat_deg = 19
| lat_min = 53
| lat_sec = 20
| lat_dir = N
| lon_deg = 102
| lon_min = 08
| lon_sec = 00
| lon_dir = E
| CoordScale = 100000
| ранейшыя назвы = Муанг-Суа, Сіенг-Тхонг
| на беразе = Меконг, Нам-Кхан
| насельніцтва = 55 027
| крыніца насельніцтва = &lt;ref name=&quot;census2005&quot;&gt;{{cite book|title=Results from the Population and Housing Census 2005|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2005|language=en}}&lt;/ref&gt;
| год перапісу = 2005
| DST = няма
| паштовы індэкс = 06000
| карта краіны = Лаос
| commons = Luang Prabang
}}'''Луангпхаба́нг''', таксама '''Луангпраба́нг''' ({{lang-lo|ຫຼວງພະບາງ}}, {{IPA|[lǔːaŋ pʰa.bàːŋ]}}), — горад на поўначы [[Лаос|Лаоса]], адміністрацыйны цэнтр [[Луангпхабанг (правінцыя)|правінцыі Луангпхабанг]]. Размешчаны на рацэ [[Меконг]] каля ўпадзення ў яе ракі Нам-Кхан. Былая сталіца дзяржавы [[Лансанг]], пазней — рэзідэнцыя каралёў Луангпхабанга і адзін з галоўных рэлігійных цэнтраў краіны.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|9|Луангпрабанг||353}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://whc.unesco.org/en/list/479/|title=Town of Luang Prabang|website=UNESCO World Heritage Centre|publisher=UNESCO|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

У 1995 годзе гістарычная частка Луангпхабанга ўключана ў [[Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]].&lt;ref name=&quot;UNESCO-decision2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/3092/|title=Decision 19 COM VIII.C.1: Inscription — The Town of Luang Prabang|website=UNESCO World Heritage Centre|date=1995|publisher=UNESCO|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

== Назва ==
У мінулым горад быў вядомы пад назвамі Муанг-Суа і Сіенг-Тхонг. Сучасная назва паходзіць ад Пха Банга — ушанаванай статуі [[Гаўтама Буда|Буды]], якая стала адной з галоўных рэлігійных святынь Лаоса.&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;

== Геаграфія ==
Горад знаходзіцца ў горнай вобласці паўночнага Лаоса. Яго гістарычны цэнтр займае паўвостраў, утвораны рэкамі Меконг і Нам-Кхан. У цэнтры горада ўзвышаецца гара Пхусі.&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;

Меконг здаўна служыў важным шляхам зносін. У канцы XX стагоддзя ў Луангпхабангу дзейнічалі рачны порт і аэрадром.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

== Гісторыя ==
У XIV стагоддзі Луангпхабанг стаў сталіцай дзяржавы Лансанг, заснаванай каралём [[Фа Нгум|Фа Нгумам]] у 1353 годзе. У 1560 годзе кароль Сетхатырат перанёс сталіцу ў [[В'енцьян|В'енцьян]], аднак Луангпхабанг захаваў значэнне рэлігійнага цэнтра.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot;&gt;Лаос // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск : БелЭн, 1999. — Т. 9 : Кулібін — Малаіта / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 128—130. — ISBN 985-11-0155-9.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;

Пасля распаду Лансанга ў 1707 годзе, выкліканага дынастычным крызісам, горад стаў сталіцай асобнага княства Луангпхабанг. У канцы XIX стагоддзя яно апынулася пад французскім пратэктаратам.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot; /&gt;
[[Файл:Royal_Palace_in_Luang_Prabang.jpg|злева|міні|Былы Каралеўскі палац]]
Луангпхабанг заставаўся каралеўскай рэзідэнцыяй да скасавання манархіі ў 1975 годзе. Былы Каралеўскі палац быў ператвораны ў музей.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

== Архітэктура ==
У забудове Луангпхабанга спалучаюцца традыцыйная лаоская архітэктура і будынкі еўрапейскага тыпу, узведзеныя ў перыяд французскага панавання. Горад складаўся з асобных кварталаў, сфарміраваных вакол будыйскіх манастыроў. Традыцыйныя жылыя дамы будаваліся пераважна з дрэва, а храмы — з цэглы і каменю.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;
[[Файл:Luang_Prabang_-_Wat_Xieng_Thong.jpg|міні|Храм Ват Сіенг-Тхонг]]
Сярод помнікаў вылучаецца храм [[Ват Сіенг-Тхонг]], пабудаваны ў 1560 годзе пры кароле Сетхатыраце. Захаваліся таксама будыйскія храмы XVI—XIX стагоддзяў, ступа Чамсі, Каралеўскі палац і бібліятэка старажытных рукапісаў.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

Пры ўключэнні горада ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА былі адзначаны захаванасць яго гістарычнай структуры і спалучэнне лаоскай і еўрапейскай архітэктурных традыцый. Аб'ект унесены ў спіс паводле крытэрыяў II, IV і V.&lt;ref name=&quot;UNESCO-decision2&quot; /&gt;

== Насельніцтва ==
Падчас французскай экспедыцыі па Меконгу ў 1867 годзе [[Франсіс Гарнье]] ацэньваў насельніцтва Луангпхабанга прыкладна ў 8 тысяч чалавек.&lt;ref name=&quot;Garnier-pop&quot;&gt;{{cite book|title=Further India: Being the Story of Exploration from the Earliest Times in Burma, Malaya, Siam and Indo-China|url=https://en.wikisource.org/wiki/Further_India/Ubon_to_Luang_Prabang%E2%80%94Mouhot_and_Other_Explorers|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt; У пачатку XX стагоддзя ў горадзе налічвалася каля 9 тысяч жыхароў.&lt;ref name=&quot;Britannica1911&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Luang-Prabang|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|edition=11|year=1911|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Luang-Prabang|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

Паводле перапісу 2005 года, гарадское насельніцтва Луангпхабанга складала 55 027 чалавек.&lt;ref name=&quot;census2005&quot; /&gt; Дадзеныя перапісу 2015 года для горада і акругі Луангпхабанг у розных крыніцах істотна разыходзяцца ў залежнасці ад таго, якая тэрыторыя ўлічваецца — вузкі гарадскі цэнтр, ахоўная зона ЮНЕСКА ці ўся адміністрацыйная акруга з прыгараднымі паселішчамі; таму дакладная параўнальная лічба патрабуе ўдакладнення па першасных дадзеных Статыстычнага бюро Лаоса.&lt;ref name=&quot;census20152&quot;&gt;{{cite book|title=Results of Population and Housing Census 2015|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2016|page=101|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

== Гаспадарка і транспарт ==
У канцы XX стагоддзя Луангпхабанг быў гандлёвым і культурным цэнтрам паўночнага Лаоса. У горадзе вялі гандаль [[рыс]]ам і драўнінай, былі развіты мастацкія рамёствы.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

У горадзе дзейнічае [[Луангпхабанг (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт]]. У снежні 2021 года адкрыта чыгуначная станцыя на лініі [[В'енцьян|В'енцьян]] — [[Батэн]], якая злучыла лаоскую сталіцу з мяжой [[Кітай|Кітая]].&lt;ref name=&quot;railway&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://laotiantimes.com/2018/02/28/the-laos-china-railway-project/|title=The Laos–China Railway Project|website=Laotian Times|date=28 лютага 2018|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Лансанг]]
* [[Ват Сіенг-Тхонг]]
* [[В'енцьян]]
* [[Меконг]]

== Літаратура ==

* {{Крыніцы/БелЭн|9|Луангпрабанг||353}}
* Лаос // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1999. — Т. 9: Кулібін — Малаіта / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 128—130. — ISBN 985-11-0155-9.
* Лоўчая Л. В. Меконг // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 2000. — Т. 10: Малайзія — Мугаджары / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 261. — ISBN 985-11-0169-9.

[[Катэгорыя:Гарады Лаоса]]
[[Катэгорыя:Аб'екты Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Лаосе]]
[[Катэгорыя:Былыя сталіцы]]</text>
      <sha1>gpkxfjwq530ab1o5r5xahgs7up8ns4a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166236</id>
      <parentid>5166231</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <origin>5166236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10190" sha1="85i4bsyu1x9770cs2yxtig5eulfifpo" xml:space="preserve">{{НП
| статус = Горад
| беларуская назва = Луангпхабанг
| арыгінальная назва = {{Lang-lo|ຫຼວງພະບາງ}}
| выява = Panoramic view of Mount Phou Si seen from Wat Chomphet in Luang Prabang Laos.jpg
| подпіс = Луангпхабанг і гара Пхусі
| краіна = Лаос
| рэгіён = Луангпхабанг
| від рэгіёна = Правінцыя
| lat_deg = 19
| lat_min = 53
| lat_sec = 20
| lat_dir = N
| lon_deg = 102
| lon_min = 08
| lon_sec = 00
| lon_dir = E
| CoordScale = 100000
| ранейшыя назвы = Муанг-Суа, Сіенг-Тхонг
| на беразе = Меконг
| насельніцтва = 66 781
| крыніца насельніцтва = &lt;ref name=&quot;census2005&quot;&gt;{{cite book|title=Results from the Population and Housing Census 2005|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2005|language=en}}&lt;/ref&gt;
| год перапісу = 2015
| паштовы індэкс = 06000
| карта краіны = Лаос
| commons = Luang Prabang
}}'''Луангпхаба́нг''', таксама '''Луангпраба́нг''' ({{lang-lo|ຫຼວງພະບາງ}}, {{IPA|[lǔːaŋ pʰa.bàːŋ]}}), — горад на поўначы [[Лаос|Лаоса]], адміністрацыйны цэнтр [[Луангпхабанг (правінцыя)|правінцыі Луангпхабанг]]. Размешчаны на рацэ [[Меконг]] каля ўпадзення ў яе ракі [[Кхан]]. Былая сталіца дзяржавы [[Лансанг]], пазней — рэзідэнцыя каралёў Луангпхабанга і адзін з галоўных рэлігійных цэнтраў краіны.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|9|Луангпрабанг||353}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://whc.unesco.org/en/list/479/|title=Town of Luang Prabang|website=UNESCO World Heritage Centre|publisher=UNESCO|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

У 1995 годзе гістарычная частка Луангпхабанга ўключана ў [[Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]].&lt;ref name=&quot;UNESCO-decision2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/3092/|title=Decision 19 COM VIII.C.1: Inscription — The Town of Luang Prabang|website=UNESCO World Heritage Centre|date=1995|publisher=UNESCO|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

== Назва ==
У мінулым горад быў вядомы пад назвамі Муанг-Суа і Сіенг-Тхонг. Сучасная назва паходзіць ад Пха Банга — статуі [[Гаўтама Буда|Буды]], якая стала адной з галоўных рэлігійных святынь Лаоса.&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;

== Геаграфія ==
Горад знаходзіцца ў горнай вобласці паўночнага Лаоса. Яго гістарычны цэнтр займае паўвостраў, утвораны рэкамі Меконг і Нам-Кхан. У цэнтры горада ўзвышаецца гара Пхусі. Меконг здаўна служыў важным шляхам зносін.&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;

== Гісторыя ==
У XIV стагоддзі Луангпхабанг стаў сталіцай дзяржавы Лансанг, заснаванай каралём [[Фа Нгум|Фа Нгумам]] у 1353 годзе. У 1560 годзе кароль Сетхатырат перанёс сталіцу ў [[В'енцьян|В'енцьян]], аднак Луангпхабанг захаваў значэнне рэлігійнага цэнтра.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot;&gt;Лаос // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск : БелЭн, 1999. — Т. 9 : Кулібін — Малаіта / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 128—130. — ISBN 985-11-0155-9.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;

Пасля распаду Лансанга ў 1707 годзе, выкліканага дынастычным крызісам, горад стаў сталіцай асобнага княства Луангпхабанг. У канцы XIX стагоддзя яно апынулася пад французскім пратэктаратам.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot; /&gt;
[[Файл:Royal_Palace_in_Luang_Prabang.jpg|злева|міні|Былы Каралеўскі палац]]
Луангпхабанг заставаўся каралеўскай рэзідэнцыяй да скасавання манархіі ў 1975 годзе. Былы Каралеўскі палац быў ператвораны ў музей.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

== Архітэктура ==
У забудове Луангпхабанга спалучаюцца традыцыйная лаоская архітэктура і будынкі еўрапейскага тыпу, узведзеныя ў перыяд французскага панавання. Горад складаўся з асобных кварталаў, сфарміраваных вакол будыйскіх манастыроў. Традыцыйныя жылыя дамы будаваліся пераважна з дрэва, а храмы — з цэглы і каменю.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;
[[Файл:Luang_Prabang_-_Wat_Xieng_Thong.jpg|міні|Храм Ват Сіенг-Тхонг]]
Сярод помнікаў вылучаецца храм [[Ват Сіенг-Тхонг]], пабудаваны ў 1560 годзе пры каралі Сетхатыраце. Захаваліся таксама будыйскія храмы XVI—XIX стагоддзяў, ступа Чамсі, Каралеўскі палац і бібліятэка старажытных рукапісаў.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

Пры ўключэнні горада ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА былі адзначаны захаванасць яго гістарычнай структуры і спалучэнне лаоскай і еўрапейскай архітэктурных традыцый. Аб'ект унесены ў спіс паводле крытэрыяў II, IV і V.&lt;ref name=&quot;UNESCO-decision2&quot; /&gt;

== Насельніцтва ==
Падчас французскай экспедыцыі па Меконгу ў 1867 годзе [[Франсіс Гарнье]] ацэньваў насельніцтва Луангпхабанга прыкладна ў 8 тысяч чалавек.&lt;ref name=&quot;Garnier-pop&quot;&gt;{{cite book|title=Further India: Being the Story of Exploration from the Earliest Times in Burma, Malaya, Siam and Indo-China|url=https://en.wikisource.org/wiki/Further_India/Ubon_to_Luang_Prabang%E2%80%94Mouhot_and_Other_Explorers|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt; У пачатку XX стагоддзя ў горадзе налічвалася каля 9 тысяч жыхароў.&lt;ref name=&quot;Britannica1911&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Luang-Prabang|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|edition=11|year=1911|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Luang-Prabang|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

Паводле перапісу 2005 года, гарадское насельніцтва Луангпхабанга складала 55 027 чалавек, а паводле перапісу 2015 года — 66 781 чалавек.&lt;ref name=&quot;census20052&quot;&gt;{{cite book|title=Results from the Population and Housing Census 2005|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2005|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;census2015&quot;&gt;{{cite book|title=Results of Population and Housing Census 2015|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2016|page=101|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;{{Колькасць насельніцтва|source=|2005=55 027|2015=66 781}}

== Гаспадарка і транспарт ==
Луангпхабанг — гандлёвы і культурны цэнтр паўночнага Лаоса. У горадзе вырабляецца [[рыс]] і драўніна, развіты мастацкія рамёствы.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

У горадзе дзейнічае [[Луангпхабанг (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт]]. У снежні 2021 года адкрыта чыгуначная станцыя на лініі [[В'енцьян|В'енцьян]] — [[Батэн]], якая злучыла лаоскую сталіцу з мяжой [[Кітай|Кітая]].&lt;ref name=&quot;railway&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://laotiantimes.com/2018/02/28/the-laos-china-railway-project/|title=The Laos–China Railway Project|website=Laotian Times|date=28 лютага 2018|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Лансанг]]
* [[Ват Сіенг-Тхонг]]
* [[В'енцьян]]
* [[Меконг]]

== Літаратура ==

* {{Крыніцы/БелЭн|9|Луангпрабанг||353}}
* Лаос // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1999. — Т. 9: Кулібін — Малаіта / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 128—130. — ISBN 985-11-0155-9.
* Лоўчая Л. В. Меконг // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 2000. — Т. 10: Малайзія — Мугаджары / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 261. — ISBN 985-11-0169-9.

== Спасылкі ==
[[Катэгорыя:Гарады Лаоса]]
[[Катэгорыя:Аб'екты Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Лаосе]]
[[Катэгорыя:Былыя сталіцы]]</text>
      <sha1>85i4bsyu1x9770cs2yxtig5eulfifpo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166238</id>
      <parentid>5166236</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <origin>5166238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10211" sha1="41v9gwvnfxdynn24uca4ckk8lv70r3p" xml:space="preserve">{{НП
| статус = Горад
| беларуская назва = Правінцыя Луангпхрабанг
| арыгінальная назва = {{Lang-lo|ຫຼວງພະບາງ}}
| выява = Panoramic view of Mount Phou Si seen from Wat Chomphet in Luang Prabang Laos.jpg
| подпіс = Луангпхабанг і гара Пхусі
| краіна = Лаос
| рэгіён = Луангпхабанг
| від рэгіёна = Правінцыя
| lat_deg = 19
| lat_min = 53
| lat_sec = 20
| lat_dir = N
| lon_deg = 102
| lon_min = 08
| lon_sec = 00
| lon_dir = E
| CoordScale = 100000
| ранейшыя назвы = Муанг-Суа, Сіенг-Тхонг
| на беразе = Меконг
| насельніцтва = 66 781
| крыніца насельніцтва = &lt;ref name=&quot;census2005&quot;&gt;{{cite book|title=Results from the Population and Housing Census 2005|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2005|language=en}}&lt;/ref&gt;
| год перапісу = 2015
| паштовы індэкс = 06000
| карта краіны = Лаос
| commons = Luang Prabang
}}'''Луангпхаба́нг''', таксама '''Луангпраба́нг''' ({{lang-lo|ຫຼວງພະບາງ}}, {{IPA|[lǔːaŋ pʰa.bàːŋ]}}), — горад на поўначы [[Лаос|Лаоса]], адміністрацыйны цэнтр [[Луангпхабанг (правінцыя)|правінцыі Луангпхабанг]]. Размешчаны на рацэ [[Меконг]] каля ўпадзення ў яе ракі [[Кхан]]. Былая сталіца дзяржавы [[Лансанг]], пазней — рэзідэнцыя каралёў Луангпхабанга і адзін з галоўных рэлігійных цэнтраў краіны.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|9|Луангпрабанг||353}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://whc.unesco.org/en/list/479/|title=Town of Luang Prabang|website=UNESCO World Heritage Centre|publisher=UNESCO|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

У 1995 годзе гістарычная частка Луангпхабанга ўключана ў [[Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]].&lt;ref name=&quot;UNESCO-decision2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/3092/|title=Decision 19 COM VIII.C.1: Inscription — The Town of Luang Prabang|website=UNESCO World Heritage Centre|date=1995|publisher=UNESCO|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

== Назва ==
У мінулым горад быў вядомы пад назвамі Муанг-Суа і Сіенг-Тхонг. Сучасная назва паходзіць ад Пха Банга — статуі [[Гаўтама Буда|Буды]], якая стала адной з галоўных рэлігійных святынь Лаоса.&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;

== Геаграфія ==
Горад знаходзіцца ў горнай вобласці паўночнага Лаоса. Яго гістарычны цэнтр займае паўвостраў, утвораны рэкамі Меконг і Нам-Кхан. У цэнтры горада ўзвышаецца гара Пхусі. Меконг здаўна служыў важным шляхам зносін.&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;

== Гісторыя ==
У XIV стагоддзі Луангпхабанг стаў сталіцай дзяржавы Лансанг, заснаванай каралём [[Фа Нгум|Фа Нгумам]] у 1353 годзе. У 1560 годзе кароль Сетхатырат перанёс сталіцу ў [[В'енцьян|В'енцьян]], аднак Луангпхабанг захаваў значэнне рэлігійнага цэнтра.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot;&gt;Лаос // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск : БелЭн, 1999. — Т. 9 : Кулібін — Малаіта / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 128—130. — ISBN 985-11-0155-9.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;

Пасля распаду Лансанга ў 1707 годзе, выкліканага дынастычным крызісам, горад стаў сталіцай асобнага княства Луангпхабанг. У канцы XIX стагоддзя яно апынулася пад французскім пратэктаратам.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot; /&gt;
[[Файл:Royal_Palace_in_Luang_Prabang.jpg|злева|міні|Былы Каралеўскі палац]]
Луангпхабанг заставаўся каралеўскай рэзідэнцыяй да скасавання манархіі ў 1975 годзе. Былы Каралеўскі палац быў ператвораны ў музей.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

== Архітэктура ==
У забудове Луангпхабанга спалучаюцца традыцыйная лаоская архітэктура і будынкі еўрапейскага тыпу, узведзеныя ў перыяд французскага панавання. Горад складаўся з асобных кварталаў, сфарміраваных вакол будыйскіх манастыроў. Традыцыйныя жылыя дамы будаваліся пераважна з дрэва, а храмы — з цэглы і каменю.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;
[[Файл:Luang_Prabang_-_Wat_Xieng_Thong.jpg|міні|Храм Ват Сіенг-Тхонг]]
Сярод помнікаў вылучаецца храм [[Ват Сіенг-Тхонг]], пабудаваны ў 1560 годзе пры каралі Сетхатыраце. Захаваліся таксама будыйскія храмы XVI—XIX стагоддзяў, ступа Чамсі, Каралеўскі палац і бібліятэка старажытных рукапісаў.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

Пры ўключэнні горада ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА былі адзначаны захаванасць яго гістарычнай структуры і спалучэнне лаоскай і еўрапейскай архітэктурных традыцый. Аб'ект унесены ў спіс паводле крытэрыяў II, IV і V.&lt;ref name=&quot;UNESCO-decision2&quot; /&gt;

== Насельніцтва ==
Падчас французскай экспедыцыі па Меконгу ў 1867 годзе [[Франсіс Гарнье]] ацэньваў насельніцтва Луангпхабанга прыкладна ў 8 тысяч чалавек.&lt;ref name=&quot;Garnier-pop&quot;&gt;{{cite book|title=Further India: Being the Story of Exploration from the Earliest Times in Burma, Malaya, Siam and Indo-China|url=https://en.wikisource.org/wiki/Further_India/Ubon_to_Luang_Prabang%E2%80%94Mouhot_and_Other_Explorers|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt; У пачатку XX стагоддзя ў горадзе налічвалася каля 9 тысяч жыхароў.&lt;ref name=&quot;Britannica1911&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Luang-Prabang|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|edition=11|year=1911|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Luang-Prabang|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

Паводле перапісу 2005 года, гарадское насельніцтва Луангпхабанга складала 55 027 чалавек, а паводле перапісу 2015 года — 66 781 чалавек.&lt;ref name=&quot;census20052&quot;&gt;{{cite book|title=Results from the Population and Housing Census 2005|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2005|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;census2015&quot;&gt;{{cite book|title=Results of Population and Housing Census 2015|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2016|page=101|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;{{Колькасць насельніцтва|source=|2005=55 027|2015=66 781}}

== Гаспадарка і транспарт ==
Луангпхабанг — гандлёвы і культурны цэнтр паўночнага Лаоса. У горадзе вырабляецца [[рыс]] і драўніна, развіты мастацкія рамёствы.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

У горадзе дзейнічае [[Луангпхабанг (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт]]. У снежні 2021 года адкрыта чыгуначная станцыя на лініі [[В'енцьян|В'енцьян]] — [[Батэн]], якая злучыла лаоскую сталіцу з мяжой [[Кітай|Кітая]].&lt;ref name=&quot;railway&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://laotiantimes.com/2018/02/28/the-laos-china-railway-project/|title=The Laos–China Railway Project|website=Laotian Times|date=28 лютага 2018|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Лансанг]]
* [[Ват Сіенг-Тхонг]]
* [[В'енцьян]]
* [[Меконг]]

== Літаратура ==

* {{Крыніцы/БелЭн|9|Луангпрабанг||353}}
* Лаос // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1999. — Т. 9: Кулібін — Малаіта / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 128—130. — ISBN 985-11-0155-9.
* Лоўчая Л. В. Меконг // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 2000. — Т. 10: Малайзія — Мугаджары / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 261. — ISBN 985-11-0169-9.

== Спасылкі ==
[[Катэгорыя:Гарады Лаоса]]
[[Катэгорыя:Аб'екты Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Лаосе]]
[[Катэгорыя:Былыя сталіцы]]</text>
      <sha1>41v9gwvnfxdynn24uca4ckk8lv70r3p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166267</id>
      <parentid>5166238</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <origin>5166267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10305" sha1="1wrg7mqlrnq2oi2tirszq057mnnlot3" xml:space="preserve">{{НП
| статус = Горад
| беларуская назва = Луангпхрабанг
| арыгінальная назва = {{Lang-lo|ຫຼວງພະບາງ}}
| выява = Panoramic view of Mount Phou Si seen from Wat Chomphet in Luang Prabang Laos.jpg
| подпіс = Луангпхабанг і гара Пхусі
| краіна = Лаос
| рэгіён = Луангпхабанг
| від рэгіёна = Правінцыя
| lat_deg = 19
| lat_min = 53
| lat_sec = 20
| lat_dir = N
| lon_deg = 102
| lon_min = 08
| lon_sec = 00
| lon_dir = E
| CoordScale = 100000
| ранейшыя назвы = Муанг-Суа, Сіенг-Тхонг
| на беразе = Меконг
| насельніцтва = 66 781
| крыніца насельніцтва = &lt;ref name=&quot;census2015&quot;&gt;{{cite book|title=Results of Population and Housing Census 2015|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2016|page=101|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;
| год перапісу = 2015
| паштовы індэкс = 06000
| карта краіны = Лаос
| commons = Luang Prabang
}}'''Луангпхаба́нг''', таксама '''Луангпраба́нг''' ({{lang-lo|ຫຼວງພະບາງ}}, {{IPA|[lǔːaŋ pʰa.bàːŋ]}}), — горад на поўначы [[Лаос|Лаоса]], адміністрацыйны цэнтр [[Луангпхабанг (правінцыя)|правінцыі Луангпхабанг]]. Размешчаны на рацэ [[Меконг]] каля ўпадзення ў яе ракі [[Кхан]]. Былая сталіца дзяржавы [[Лансанг]], пазней — рэзідэнцыя каралёў Луангпхабанга і адзін з галоўных рэлігійных цэнтраў краіны.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|9|Луангпрабанг||353}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://whc.unesco.org/en/list/479/|title=Town of Luang Prabang|website=UNESCO World Heritage Centre|publisher=UNESCO|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

У 1995 годзе гістарычная частка Луангпхабанга ўключана ў [[Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]].&lt;ref name=&quot;UNESCO-decision2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/3092/|title=Decision 19 COM VIII.C.1: Inscription — The Town of Luang Prabang|website=UNESCO World Heritage Centre|date=1995|publisher=UNESCO|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

== Назва ==
У мінулым горад быў вядомы пад назвамі Муанг-Суа і Сіенг-Тхонг. Сучасная назва паходзіць ад Пха Банга — статуі [[Гаўтама Буда|Буды]], якая стала адной з галоўных рэлігійных святынь Лаоса.&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;

== Геаграфія ==
Горад знаходзіцца ў горнай вобласці паўночнага Лаоса. Яго гістарычны цэнтр займае паўвостраў, утвораны рэкамі Меконг і Нам-Кхан. У цэнтры горада ўзвышаецца гара Пхусі. Меконг здаўна служыў важным шляхам зносін.&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;

== Гісторыя ==
У XIV стагоддзі Луангпхабанг стаў сталіцай дзяржавы Лансанг, заснаванай каралём [[Фа Нгум|Фа Нгумам]] у 1353 годзе. У 1560 годзе кароль Сетхатырат перанёс сталіцу ў [[В'енцьян|В'енцьян]], аднак Луангпхабанг захаваў значэнне рэлігійнага цэнтра.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot;&gt;Лаос // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск : БелЭн, 1999. — Т. 9 : Кулібін — Малаіта / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 128—130. — ISBN 985-11-0155-9.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;

Пасля распаду Лансанга ў 1707 годзе, выкліканага дынастычным крызісам, горад стаў сталіцай асобнага княства Луангпхабанг. У канцы XIX стагоддзя яно апынулася пад французскім пратэктаратам.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot; /&gt;
[[Файл:Royal_Palace_in_Luang_Prabang.jpg|злева|міні|Былы Каралеўскі палац]]
Луангпхабанг заставаўся каралеўскай рэзідэнцыяй да скасавання манархіі ў 1975 годзе. Былы Каралеўскі палац быў ператвораны ў музей.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

== Архітэктура ==
У забудове Луангпхабанга спалучаюцца традыцыйная лаоская архітэктура і будынкі еўрапейскага тыпу, узведзеныя ў перыяд французскага панавання. Горад складаўся з асобных кварталаў, сфарміраваных вакол будыйскіх манастыроў. Традыцыйныя жылыя дамы будаваліся пераважна з дрэва, а храмы — з цэглы і каменю.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;
[[Файл:Luang_Prabang_-_Wat_Xieng_Thong.jpg|міні|Храм Ват Сіенг-Тхонг]]
Сярод помнікаў вылучаецца храм [[Ват Сіенг-Тхонг]], пабудаваны ў 1560 годзе пры каралі Сетхатыраце. Захаваліся таксама будыйскія храмы XVI—XIX стагоддзяў, ступа Чамсі, Каралеўскі палац і бібліятэка старажытных рукапісаў.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

Пры ўключэнні горада ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА былі адзначаны захаванасць яго гістарычнай структуры і спалучэнне лаоскай і еўрапейскай архітэктурных традыцый. Аб'ект унесены ў спіс паводле крытэрыяў II, IV і V.&lt;ref name=&quot;UNESCO-decision2&quot; /&gt;

== Насельніцтва ==
Падчас французскай экспедыцыі па Меконгу ў 1867 годзе [[Франсіс Гарнье]] ацэньваў насельніцтва Луангпхабанга прыкладна ў 8 тысяч чалавек.&lt;ref name=&quot;Garnier-pop&quot;&gt;{{cite book|title=Further India: Being the Story of Exploration from the Earliest Times in Burma, Malaya, Siam and Indo-China|url=https://en.wikisource.org/wiki/Further_India/Ubon_to_Luang_Prabang%E2%80%94Mouhot_and_Other_Explorers|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt; У пачатку XX стагоддзя ў горадзе налічвалася каля 9 тысяч жыхароў.&lt;ref name=&quot;Britannica1911&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Luang-Prabang|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|edition=11|year=1911|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Luang-Prabang|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

Паводле перапісу 2005 года, гарадское насельніцтва Луангпхабанга складала 55 027 чалавек, а паводле перапісу 2015 года — 66 781 чалавек.&lt;ref name=&quot;census20052&quot;&gt;{{cite book|title=Results from the Population and Housing Census 2005|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2005|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;census2015&quot;&gt;{{cite book|title=Results of Population and Housing Census 2015|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2016|page=101|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;{{Колькасць насельніцтва|source=|2005=55 027|2015=66 781}}

== Гаспадарка і транспарт ==
Луангпхабанг — гандлёвы і культурны цэнтр паўночнага Лаоса. У горадзе вырабляецца [[рыс]] і драўніна, развіты мастацкія рамёствы.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

У горадзе дзейнічае [[Луангпхабанг (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт]]. У снежні 2021 года адкрыта чыгуначная станцыя на лініі [[В'енцьян|В'енцьян]] — [[Батэн]], якая злучыла лаоскую сталіцу з мяжой [[Кітай|Кітая]].&lt;ref name=&quot;railway&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://laotiantimes.com/2018/02/28/the-laos-china-railway-project/|title=The Laos–China Railway Project|website=Laotian Times|date=28 лютага 2018|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Лансанг]]
* [[Ват Сіенг-Тхонг]]
* [[В'енцьян]]
* [[Меконг]]

== Літаратура ==

* {{Крыніцы/БелЭн|9|Луангпрабанг||353}}
* Лаос // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1999. — Т. 9: Кулібін — Малаіта / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 128—130. — ISBN 985-11-0155-9.
* Лоўчая Л. В. Меконг // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 2000. — Т. 10: Малайзія — Мугаджары / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 261. — ISBN 985-11-0169-9.

== Спасылкі ==
[[Катэгорыя:Гарады Лаоса]]
[[Катэгорыя:Аб'екты Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Лаосе]]
[[Катэгорыя:Былыя сталіцы]]</text>
      <sha1>1wrg7mqlrnq2oi2tirszq057mnnlot3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166269</id>
      <parentid>5166267</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <origin>5166269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10219" sha1="l7uw0hxmnic92jj0na2phgacrqd323g" xml:space="preserve">{{НП
| статус = Горад
| беларуская назва = Луангпхрабанг
| арыгінальная назва = {{Lang-lo|ຫຼວງພະບາງ}}
| выява = Panoramic view of Mount Phou Si seen from Wat Chomphet in Luang Prabang Laos.jpg
| подпіс = Луангпхабанг і гара Пхусі
| краіна = Лаос
| рэгіён = Луангпхабанг
| від рэгіёна = Правінцыя
| lat_deg = 19
| lat_min = 53
| lat_sec = 20
| lat_dir = N
| lon_deg = 102
| lon_min = 08
| lon_sec = 00
| lon_dir = E
| CoordScale = 100000
| ранейшыя назвы = Муанг-Суа, Сіенг-Тхонг
| на беразе = Меконг
| насельніцтва = 66 781
| крыніца насельніцтва = &lt;ref name=&quot;census2015&quot;&gt;{{cite book|title=Results of Population and Housing Census 2015|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2016|page=101|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;
| год перапісу = 2015
| паштовы індэкс = 06000
| карта краіны = Лаос
| commons = Luang Prabang
}}'''Луангпхаба́нг''', таксама '''Луангпраба́нг''' ({{lang-lo|ຫຼວງພະບາງ}}, {{IPA|[lǔːaŋ pʰa.bàːŋ]}}), — горад на поўначы [[Лаос|Лаоса]], адміністрацыйны цэнтр [[Луангпхабанг (правінцыя)|правінцыі Луангпхабанг]]. Размешчаны на рацэ [[Меконг]] каля ўпадзення ў яе ракі [[Кхан]]. Былая сталіца дзяржавы [[Лансанг]], пазней — рэзідэнцыя каралёў Луангпхабанга і адзін з галоўных рэлігійных цэнтраў краіны.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|9|Луангпрабанг||353}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://whc.unesco.org/en/list/479/|title=Town of Luang Prabang|website=UNESCO World Heritage Centre|publisher=UNESCO|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

У 1995 годзе гістарычная частка Луангпхабанга ўключана ў [[Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]].&lt;ref name=&quot;UNESCO-decision2&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/3092/|title=Decision 19 COM VIII.C.1: Inscription — The Town of Luang Prabang|website=UNESCO World Heritage Centre|date=1995|publisher=UNESCO|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

== Назва ==
У мінулым горад быў вядомы пад назвамі Муанг-Суа і Сіенг-Тхонг. Сучасная назва паходзіць ад Пха Банга — статуі [[Гаўтама Буда|Буды]], якая стала адной з галоўных рэлігійных святынь Лаоса.&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;

== Геаграфія ==
Горад знаходзіцца ў горнай вобласці паўночнага Лаоса. Яго гістарычны цэнтр займае паўвостраў, утвораны рэкамі Меконг і Кхан. У цэнтры горада ўзвышаецца гара Пхусі.&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;

== Гісторыя ==
У XIV стагоддзі Луангпхабанг стаў сталіцай дзяржавы Лансанг, заснаванай каралём [[Фа Нгум|Фа Нгумам]] у 1353 годзе. У 1560 годзе кароль Сетхатырат перанёс сталіцу ў [[В'енцьян|В'енцьян]], аднак Луангпхабанг захаваў значэнне рэлігійнага цэнтра.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot;&gt;Лаос // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск : БелЭн, 1999. — Т. 9 : Кулібін — Малаіта / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 128—130. — ISBN 985-11-0155-9.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;

Пасля распаду Лансанга ў 1707 годзе, выкліканага дынастычным крызісам, горад стаў сталіцай асобнага княства Луангпхабанг. У канцы XIX стагоддзя яно апынулася пад французскім пратэктаратам.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot; /&gt;
[[Файл:Royal_Palace_in_Luang_Prabang.jpg|злева|міні|Былы Каралеўскі палац]]
Луангпхабанг заставаўся каралеўскай рэзідэнцыяй да скасавання манархіі ў 1975 годзе. Былы Каралеўскі палац быў ператвораны ў музей.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

== Архітэктура ==
У забудове Луангпхабанга спалучаюцца традыцыйная лаоская архітэктура і будынкі еўрапейскага тыпу, узведзеныя ў перыяд французскага панавання. Горад складаўся з асобных кварталаў, сфарміраваных вакол будыйскіх манастыроў. Традыцыйныя жылыя дамы будаваліся пераважна з дрэва, а храмы — з цэглы і каменю.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO2&quot; /&gt;
[[Файл:Luang_Prabang_-_Wat_Xieng_Thong.jpg|міні|Храм Ват Сіенг-Тхонг]]
Сярод помнікаў вылучаецца храм [[Ват Сіенг-Тхонг]], пабудаваны ў 1560 годзе пры каралі Сетхатыраце. Захаваліся таксама будыйскія храмы XVI—XIX стагоддзяў, ступа Чамсі, Каралеўскі палац і бібліятэка старажытных рукапісаў.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Лаос2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

Пры ўключэнні горада ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА былі адзначаны захаванасць яго гістарычнай структуры і спалучэнне лаоскай і еўрапейскай архітэктурных традыцый. Аб'ект унесены ў спіс паводле крытэрыяў II, IV і V.&lt;ref name=&quot;UNESCO-decision2&quot; /&gt;

== Насельніцтва ==
Падчас французскай экспедыцыі па Меконгу ў 1867 годзе [[Франсіс Гарнье]] ацэньваў насельніцтва Луангпхабанга прыкладна ў 8 тысяч чалавек.&lt;ref name=&quot;Garnier-pop&quot;&gt;{{cite book|title=Further India: Being the Story of Exploration from the Earliest Times in Burma, Malaya, Siam and Indo-China|url=https://en.wikisource.org/wiki/Further_India/Ubon_to_Luang_Prabang%E2%80%94Mouhot_and_Other_Explorers|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt; У пачатку XX стагоддзя ў горадзе налічвалася каля 9 тысяч жыхароў.&lt;ref name=&quot;Britannica1911&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Luang-Prabang|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|edition=11|year=1911|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Luang-Prabang|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

Паводле перапісу 2005 года, гарадское насельніцтва Луангпхабанга складала 55 027 чалавек, а паводле перапісу 2015 года — 66 781 чалавек.&lt;ref name=&quot;census20052&quot;&gt;{{cite book|title=Results from the Population and Housing Census 2005|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2005|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;census2015&quot;&gt;{{cite book|title=Results of Population and Housing Census 2015|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2016|page=101|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;{{Колькасць насельніцтва|source=|2005=55 027|2015=66 781}}

== Гаспадарка і транспарт ==
Луангпхабанг — гандлёвы і культурны цэнтр паўночнага Лаоса. У горадзе вырабляецца [[рыс]] і драўніна, развіты мастацкія рамёствы.&lt;ref name=&quot;БелЭн-Луангпрабанг2&quot; /&gt;

У горадзе дзейнічае [[Луангпхабанг (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт]]. У снежні 2021 года адкрыта чыгуначная станцыя на лініі [[В'енцьян|В'енцьян]] — [[Батэн]], якая злучыла лаоскую сталіцу з мяжой [[Кітай|Кітая]].&lt;ref name=&quot;railway&quot;&gt;{{cite web|language=en|url=https://laotiantimes.com/2018/02/28/the-laos-china-railway-project/|title=The Laos–China Railway Project|website=Laotian Times|date=28 лютага 2018|access-date=15 ліпеня 2026}}&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Лансанг]]
* [[Ват Сіенг-Тхонг]]
* [[В'енцьян]]
* [[Меконг]]

== Літаратура ==

* {{Крыніцы/БелЭн|9|Луангпрабанг||353}}
* Лаос // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1999. — Т. 9: Кулібін — Малаіта / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 128—130. — ISBN 985-11-0155-9.
* Лоўчая Л. В. Меконг // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 2000. — Т. 10: Малайзія — Мугаджары / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 261. — ISBN 985-11-0169-9.

== Спасылкі ==
[[Катэгорыя:Гарады Лаоса]]
[[Катэгорыя:Аб'екты Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Лаосе]]
[[Катэгорыя:Былыя сталіцы]]</text>
      <sha1>l7uw0hxmnic92jj0na2phgacrqd323g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альберт Штадэнскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810905</id>
    <revision>
      <id>5166239</id>
      <timestamp>2026-07-15T10:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Асоба}} '''Альберт Штадэнскі''' (ням.: Albert von Stade, {{lang-la|Albertus Stadensis}}, каля 1187 — 5 або 9 лютага 1264) — сярэднявечны нямецкі бенедыктынскі манах, [[паэт]] і аналіст. Аўтар &quot;[[Штадэнскія аналы|Штадэнскіх аналаў]]&quot; (лац.: Annales Stadenses).  == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1187 г. у г....»</comment>
      <origin>5166239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="mr17v25nf94p0hvr8bmywdb099ddyx2" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Альберт Штадэнскі''' (ням.: Albert von Stade, {{lang-la|Albertus Stadensis}}, каля 1187 — 5 або 9 лютага 1264) — сярэднявечны нямецкі бенедыктынскі манах, [[паэт]] і аналіст. Аўтар &quot;[[Штадэнскія аналы|Штадэнскіх аналаў]]&quot; (лац.: Annales Stadenses).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся каля 1187 г. у г. Ладзе, недалёка ад [[Гамбург]]а. Традыцыйна лічылася, што быў выхадцам з нізоў, аднак яго паблажлівыя водгукі пра сялян і інш. дазволілі філолагу першай паловы XX стагоддзя Карлу Фіхну і сучаснаму гісторыку Бернту Ульрыху Хукеру сцвярджаць, што ён мог паходзіць з міністэрыялаў і пачаў сваю царкоўную кар'еру ў манастыры Рамельсгоф.

Паводле здагадкі нямецкага гісторыка XIX стагоддзя І. М. Лапенберга, у 1224 г. ён быў брэменскім канонікам. У жніўні 1232 года ён стаў чацвёртым абатам бенедыктынскага прыярату Св. Марыі ў Штадэ (Ніжняя Саксонія).

У 1236 годзе, здзейсніўшы падарожжа ў [[Рым]], прызначаны быў папам Рыгорам IX у біскупы Лівоніі, стаў яго паўнамоцным легатам. Атрымаў таксама ад папы права ўвесці ў сваёй абіцелі стражэйшы статут цыстэрцыянцаў, пацярпеў у гэтым няўдачу і ў 1240 годзе пакінуў абацтва Св. Марыі, перабраўшыся ў мінарыцкі манастыр Св. Іаана ў Штадэ.

У сваіх аналах у апошні раз кажа пра сябе пад 1256 годам, аднак у прыкладзеным да іх пераліку згадвае Урбана IV як дзейнага папу, на падставе чаго лічыцца, што ён памёр не раней за 1264 год, магчыма, 5 ці 9 лютага, бо менавіта пад гэтай датай, без указання года, прыводзіцца запіс пра яго смерць у пераліку.

[[Катэгорыя:Храністы Германіі]]</text>
      <sha1>mr17v25nf94p0hvr8bmywdb099ddyx2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166240</id>
      <parentid>5166239</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2637" sha1="ljwvzh64ltsfhqycjd0pdkqasxvxh5a" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Альберт Штадэнскі''' ({{lang-de|Albert von Stade}}, {{lang-la|Albertus Stadensis}}, каля 1187 — 5 або 9 лютага 1264) — сярэднявечны нямецкі бенедыктынскі манах, [[паэт]] і аналіст. Аўтар &quot;[[Штадэнскія аналы|Штадэнскіх аналаў]]&quot; (лац.: Annales Stadenses).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся каля 1187 г. у г. Ладзе, недалёка ад [[Гамбург]]а. Традыцыйна лічылася, што быў выхадцам з нізоў, аднак яго паблажлівыя водгукі пра сялян і інш. дазволілі філолагу першай паловы XX стагоддзя Карлу Фіхну і сучаснаму гісторыку Бернту Ульрыху Хукеру сцвярджаць, што ён мог паходзіць з міністэрыялаў і пачаў сваю царкоўную кар'еру ў манастыры Рамельсгоф.

Паводле здагадкі нямецкага гісторыка XIX стагоддзя І. М. Лапенберга, у 1224 г. ён быў брэменскім канонікам. У жніўні 1232 года ён стаў чацвёртым абатам бенедыктынскага прыярату Св. Марыі ў Штадэ (Ніжняя Саксонія).

У 1236 годзе, здзейсніўшы падарожжа ў [[Рым]], прызначаны быў папам Рыгорам IX у біскупы Лівоніі, стаў яго паўнамоцным легатам. Атрымаў таксама ад папы права ўвесці ў сваёй абіцелі стражэйшы статут цыстэрцыянцаў, пацярпеў у гэтым няўдачу і ў 1240 годзе пакінуў абацтва Св. Марыі, перабраўшыся ў мінарыцкі манастыр Св. Іаана ў Штадэ.

У сваіх аналах у апошні раз кажа пра сябе пад 1256 годам, аднак у прыкладзеным да іх пераліку згадвае Урбана IV як дзейнага папу, на падставе чаго лічыцца, што ён памёр не раней за 1264 год, магчыма, 5 ці 9 лютага, бо менавіта пад гэтай датай, без указання года, прыводзіцца запіс пра яго смерць у пераліку.

[[Катэгорыя:Храністы Германіі]]</text>
      <sha1>ljwvzh64ltsfhqycjd0pdkqasxvxh5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166241</id>
      <parentid>5166240</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2650" sha1="m1vh9bqrjbrv44m7kr199a4di2evo0v" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Альберт Штадэнскі''' ({{lang-de|Albert von Stade}}, {{lang-la|Albertus Stadensis}}, каля 1187 — 5 або 9 лютага 1264) — сярэднявечны нямецкі бенедыктынскі манах, [[паэт]] і аналіст. Аўтар «[[Штадэнскія аналы|Штадэнскіх аналаў]]» ({{lang-la|Annales Stadenses}}).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся каля 1187 г. у г. Ладзе, недалёка ад [[Гамбург]]а. Традыцыйна лічылася, што быў выхадцам з нізоў, аднак яго паблажлівыя водгукі пра сялян і інш. дазволілі філолагу першай паловы XX стагоддзя Карлу Фіхну і сучаснаму гісторыку Бернту Ульрыху Хукеру сцвярджаць, што ён мог паходзіць з міністэрыялаў і пачаў сваю царкоўную кар’еру ў манастыры Рамельсгоф.

Паводле здагадкі нямецкага гісторыка XIX стагоддзя І. М. Лапенберга, у 1224 г. ён быў брэменскім канонікам. У жніўні 1232 года ён стаў чацвёртым абатам бенедыктынскага прыярату Св. Марыі ў Штадэ (Ніжняя Саксонія).

У 1236 годзе, здзейсніўшы падарожжа ў [[Рым]], прызначаны быў папам Рыгорам IX у біскупы Лівоніі, стаў яго паўнамоцным легатам. Атрымаў таксама ад папы права ўвесці ў сваёй абіцелі стражэйшы статут цыстэрцыянцаў, пацярпеў у гэтым няўдачу і ў 1240 годзе пакінуў абацтва Св. Марыі, перабраўшыся ў мінарыцкі манастыр Св. Іаана ў Штадэ.

У сваіх аналах у апошні раз кажа пра сябе пад 1256 годам, аднак у прыкладзеным да іх пераліку згадвае Урбана IV як дзейнага папу, на падставе чаго лічыцца, што ён памёр не раней за 1264 год, магчыма, 5 ці 9 лютага, бо менавіта пад гэтай датай, без указання года, прыводзіцца запіс пра яго смерць у пераліку.

[[Катэгорыя:Храністы Германіі]]</text>
      <sha1>m1vh9bqrjbrv44m7kr199a4di2evo0v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166243</id>
      <parentid>5166241</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T10:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2666" sha1="7pvhjw6ougg0lllyqhqg9s3xmhvedlt" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Альберт Штадэнскі''' ({{lang-de|Albert von Stade}}, {{lang-la|Albertus Stadensis}}, каля 1187 — 5 або 9 лютага 1264) — сярэднявечны нямецкі бенедыктынскі манах, [[паэт]] і аналіст. Аўтар «[[Штадэнскія аналы|Штадэнскіх аналаў]]» ({{lang-la|Annales Stadenses}}).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся каля 1187 г. у г. Ладзе, недалёка ад [[Гамбург]]а. Традыцыйна лічылася, што быў выхадцам з нізоў, аднак яго паблажлівыя водгукі пра сялян і інш. дазволілі філолагу першай паловы XX стагоддзя Карлу Фіхну і сучаснаму гісторыку Бернту Ульрыху Хукеру сцвярджаць, што ён мог паходзіць з міністэрыялаў і пачаў сваю царкоўную кар’еру ў манастыры Рамельсгоф.

Паводле здагадкі нямецкага гісторыка XIX стагоддзя І. М. Лапенберга, у 1224 г. ён быў брэменскім канонікам. У жніўні 1232 года ён стаў чацвёртым абатам бенедыктынскага прыярату Св. Марыі ў Штадэ (Ніжняя Саксонія).

У 1236 годзе, здзейсніўшы падарожжа ў [[Рым]], прызначаны быў папам Рыгорам IX у біскупы Лівоніі, стаў яго паўнамоцным легатам. Атрымаў таксама ад папы права ўвесці ў сваёй абіцелі стражэйшы статут цыстэрцыянцаў, пацярпеў у гэтым няўдачу і ў 1240 годзе пакінуў абацтва Св. Марыі, перабраўшыся ў мінарыцкі манастыр Св. Іаана ў Штадэ.

У сваіх аналах у апошні раз кажа пра сябе пад 1256 годам, аднак у прыкладзеным да іх пераліку згадвае Урбана IV як дзейнага папу, на падставе чаго лічыцца, што ён памёр не раней за 1264 год, магчыма, 5 ці 9 лютага, бо менавіта пад гэтай датай, без указання года, прыводзіцца запіс пра яго смерць у пераліку.
{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Храністы Германіі]]</text>
      <sha1>7pvhjw6ougg0lllyqhqg9s3xmhvedlt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166252</id>
      <parentid>5166243</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2648" sha1="p7m6fkfug46d00mity3n2gaxq9yzu75" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Альберт Штадэнскі''' ({{lang-de|Albert von Stade}}, {{lang-la|Albertus Stadensis}},  {{ВД-Прэамбула}}) —  сярэднявечны нямецкі бенедыктынскі манах, [[паэт]] і аналіст. Аўтар «[[Штадэнскія аналы|Штадэнскіх аналаў]]» ({{lang-la|Annales Stadenses}}).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся каля 1187 г. у г. Ладзе, недалёка ад [[Гамбург]]а. Традыцыйна лічылася, што быў выхадцам з нізоў, аднак яго паблажлівыя водгукі пра сялян і інш. дазволілі філолагу першай паловы XX стагоддзя Карлу Фіхну і сучаснаму гісторыку Бернту Ульрыху Хукеру сцвярджаць, што ён мог паходзіць з міністэрыялаў і пачаў сваю царкоўную кар’еру ў манастыры Рамельсгоф.

Паводле здагадкі нямецкага гісторыка XIX стагоддзя І. М. Лапенберга, у 1224 г. ён быў брэменскім канонікам. У жніўні 1232 года ён стаў чацвёртым абатам бенедыктынскага прыярату Св. Марыі ў Штадэ (Ніжняя Саксонія).

У 1236 годзе, здзейсніўшы падарожжа ў [[Рым]], прызначаны быў папам Рыгорам IX у біскупы Лівоніі, стаў яго паўнамоцным легатам. Атрымаў таксама ад папы права ўвесці ў сваёй абіцелі стражэйшы статут цыстэрцыянцаў, пацярпеў у гэтым няўдачу і ў 1240 годзе пакінуў абацтва Св. Марыі, перабраўшыся ў мінарыцкі манастыр Св. Іаана ў Штадэ.

У сваіх аналах у апошні раз кажа пра сябе пад 1256 годам, аднак у прыкладзеным да іх пераліку згадвае Урбана IV як дзейнага папу, на падставе чаго лічыцца, што ён памёр не раней за 1264 год, магчыма, 5 ці 9 лютага, бо менавіта пад гэтай датай, без указання года, прыводзіцца запіс пра яго смерць у пераліку.
{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Храністы Германіі]]</text>
      <sha1>p7m6fkfug46d00mity3n2gaxq9yzu75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луангпрабанг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810906</id>
    <redirect title="Луангпхабанг" />
    <revision>
      <id>5166242</id>
      <timestamp>2026-07-15T10:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Луангпхабанг]]</comment>
      <origin>5166242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="dnnq9x1itdnuc8gz5wqzqx05lwxc0wy" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Луангпхабанг]]</text>
      <sha1>dnnq9x1itdnuc8gz5wqzqx05lwxc0wy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810907</id>
    <revision>
      <id>5166244</id>
      <timestamp>2026-07-15T10:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>Дадана старонка для Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч</comment>
      <origin>5166244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="818" sha1="m9gt66s53k3m4jhv6t13d6binibukdy" xml:space="preserve">'''Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч''' нарадзіўся 27 снежня 1912 года ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]], памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]].

17 жніўня 1964 года Балвановіч Міхаілу Канстанцінавічу прысвоена званне [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] і ўзнагароджаны адпаведнай мядаллю.</text>
      <sha1>m9gt66s53k3m4jhv6t13d6binibukdy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166261</id>
      <parentid>5166244</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Дбаўлены ўзнагароды</comment>
      <origin>5166261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1705" sha1="tpb2kp7igsyhwigajdlqzeb5r4uyn7d" xml:space="preserve">'''Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч''' нарадзіўся 27 снежня 1912 года ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]], памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]].

13.08.1960 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР|Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР]].

У ліпені 1946 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

25 студзеня 1955 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За працоўную адзнаку»|медаллю «За працоўную адзнаку»]].

17 жніўня 1964 года Балвановіч Міхаілу Канстанцінавічу прысвоена званне [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] і ўзнагароджаны адпаведнай мядаллю.</text>
      <sha1>tpb2kp7igsyhwigajdlqzeb5r4uyn7d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166264</id>
      <parentid>5166261</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Дабаўлена ўзнагарода Ветэран працы</comment>
      <origin>5166264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1928" sha1="p7a0c7g0jv5pukkk97lmywascrwv4q8" xml:space="preserve">'''Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч''' нарадзіўся 27 снежня 1912 года ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]], памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]].

13.08.1960 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР|Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР]].

У ліпені 1946 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

25 студзеня 1955 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За працоўную адзнаку»|медаллю «За працоўную адзнаку»]].

17 жніўня 1964 года Балвановіч Міхаілу Канстанцінавічу прысвоена званне [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] і ўзнагароджаны адпаведнай мядаллю.

10 кастрычніка 1985 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «Ветэран працы»|медаллю «Ветэран працы»]]</text>
      <sha1>p7a0c7g0jv5pukkk97lmywascrwv4q8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166276</id>
      <parentid>5166264</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Дададзена ўзнагарода У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна</comment>
      <origin>5166276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2307" sha1="e2wjdbtrbv557ts44duqt6tjy21xnpe" xml:space="preserve">'''Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч''' нарадзіўся 27 снежня 1912 года ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]], памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]].

13.08.1960 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР|Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР]].

У ліпені 1946 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

25 студзеня 1955 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За працоўную адзнаку»|медаллю «За працоўную адзнаку»]].

17 жніўня 1964 года Балвановіч Міхаілу Канстанцінавічу прысвоена званне [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] і ўзнагароджаны адпаведнай мядаллю.

10 кастрычніка 1985 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «Ветэран працы»|медаллю «Ветэран працы»]]

Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|медаллю У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»]]</text>
      <sha1>e2wjdbtrbv557ts44duqt6tjy21xnpe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166282</id>
      <parentid>5166276</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Дададзена ўзнагарода Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.</comment>
      <origin>5166282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2702" sha1="nf7rig8jnjpuqw1lf08xucrin6sbma5" xml:space="preserve">'''Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч''' нарадзіўся 27 снежня 1912 года ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]], памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]].

13.08.1960 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР|Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР]].

У ліпені 1946 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

25 студзеня 1955 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За працоўную адзнаку»|медаллю «За працоўную адзнаку»]].

17 жніўня 1964 года Балвановіч Міхаілу Канстанцінавічу прысвоена званне [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] і ўзнагароджаны адпаведнай мядаллю.

27 красавіка 1965 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

10 кастрычніка 1985 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «Ветэран працы»|медаллю «Ветэран працы»]].

Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|медаллю У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»]]</text>
      <sha1>nf7rig8jnjpuqw1lf08xucrin6sbma5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166284</id>
      <parentid>5166282</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Дададзена ўзнагарода Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.</comment>
      <origin>5166284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3100" sha1="tfm9wk2gkkfranbb9lf3d1favqkc8r6" xml:space="preserve">'''Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч''' нарадзіўся 27 снежня 1912 года ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]], памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]].

13.08.1960 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР|Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР]].

У ліпені 1946 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

25 студзеня 1955 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За працоўную адзнаку»|медаллю «За працоўную адзнаку»]].

17 жніўня 1964 года Балвановіч Міхаілу Канстанцінавічу прысвоена званне [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] і ўзнагароджаны адпаведнай мядаллю.

27 красавіка 1965 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

08 кастрычніка 1975 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

10 кастрычніка 1985 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «Ветэран працы»|медаллю «Ветэран працы»]].

Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|медаллю У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»]]</text>
      <sha1>tfm9wk2gkkfranbb9lf3d1favqkc8r6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166286</id>
      <parentid>5166284</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Паменян месяц з лічбы на слова  жніўня</comment>
      <origin>5166286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3110" sha1="rk840yk3n9k0rrbq2c6hn43ro128u0z" xml:space="preserve">'''Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч''' нарадзіўся 27 снежня 1912 года ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]], памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]].

13 жніўня 1960 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР|Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР]].

У ліпені 1946 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

25 студзеня 1955 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За працоўную адзнаку»|медаллю «За працоўную адзнаку»]].

17 жніўня 1964 года Балвановіч Міхаілу Канстанцінавічу прысвоена званне [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] і ўзнагароджаны адпаведнай мядаллю.

27 красавіка 1965 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

08 кастрычніка 1975 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

10 кастрычніка 1985 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «Ветэран працы»|медаллю «Ветэран працы»]].

Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|медаллю У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»]]</text>
      <sha1>rk840yk3n9k0rrbq2c6hn43ro128u0z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166287</id>
      <parentid>5166286</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Дададзена ўзнагарода «Отличный Административный Работник»</comment>
      <origin>5166287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3390" sha1="gybp0wcknm60a8leb9z2tgtcqafhc2x" xml:space="preserve">'''Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч''' нарадзіўся 27 снежня 1912 года ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]], памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]].

30 кастрычніка 1947 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч адзначаны [[Знак Отличный Административный Работник |знакам «Отличный Административный Работник»]].

13 жніўня 1960 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР|Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР]].

У ліпені 1946 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

25 студзеня 1955 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За працоўную адзнаку»|медаллю «За працоўную адзнаку»]].

17 жніўня 1964 года Балвановіч Міхаілу Канстанцінавічу прысвоена званне [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] і ўзнагароджаны адпаведнай мядаллю.

27 красавіка 1965 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

08 кастрычніка 1975 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

10 кастрычніка 1985 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «Ветэран працы»|медаллю «Ветэран працы»]].

Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|медаллю У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»]]</text>
      <sha1>gybp0wcknm60a8leb9z2tgtcqafhc2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166293</id>
      <parentid>5166287</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Дададзена адзнака знак-ромб «Отличник Народного Просвещения»</comment>
      <origin>5166293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3676" sha1="28p4uugggnyskzv799s3x77ir0i7m20" xml:space="preserve">'''Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч''' нарадзіўся 27 снежня 1912 года ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]], памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]].

30 кастрычніка 1947 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч адзначаны [[Знак Отличный Административный Работник |знакам «Отличный Административный Работник»]].

30 кастрычніка 1947 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч адзначаны [[Знак-ромб Отличник Народного Просвещения |знакам-ромбам «Отличник Народного Просвещения»]].

13 жніўня 1960 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР|Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР]].

У ліпені 1946 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

25 студзеня 1955 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За працоўную адзнаку»|медаллю «За працоўную адзнаку»]].

17 жніўня 1964 года Балвановіч Міхаілу Канстанцінавічу прысвоена званне [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] і ўзнагароджаны адпаведнай мядаллю.

27 красавіка 1965 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

08 кастрычніка 1975 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

10 кастрычніка 1985 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «Ветэран працы»|медаллю «Ветэран працы»]].

Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|медаллю У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»]]</text>
      <sha1>28p4uugggnyskzv799s3x77ir0i7m20</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166296</id>
      <parentid>5166293</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Адсартаваў узнагароды па змяншэнні даты</comment>
      <origin>5166296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3676" sha1="k5onlsklk4g7uuxyfb9d6clhlymt2pw" xml:space="preserve">'''Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч''' нарадзіўся 27 снежня 1912 года ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]], памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]].

30 кастрычніка 1947 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч адзначаны [[Знак Отличный Административный Работник |знакам «Отличный Административный Работник»]].

30 кастрычніка 1947 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч адзначаны [[Знак-ромб Отличник Народного Просвещения |знакам-ромбам «Отличник Народного Просвещения»]].

У ліпені 1946 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

25 студзеня 1955 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За працоўную адзнаку»|медаллю «За працоўную адзнаку»]].

13 жніўня 1960 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР|Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР]].

17 жніўня 1964 года Балвановіч Міхаілу Канстанцінавічу прысвоена званне [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] і ўзнагароджаны адпаведнай мядаллю.

27 красавіка 1965 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

08 кастрычніка 1975 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

10 кастрычніка 1985 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «Ветэран працы»|медаллю «Ветэран працы»]].

Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|медаллю У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»]]</text>
      <sha1>k5onlsklk4g7uuxyfb9d6clhlymt2pw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166297</id>
      <parentid>5166296</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:41:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor Viktorovich Yakhno</username>
        <id>153125</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Дададзена дата ўзнагароды У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»</comment>
      <origin>5166297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3695" sha1="3l962yugrypq7dyw1mv51bnbbpym8kj" xml:space="preserve">'''Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч''' нарадзіўся 27 снежня 1912 года ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]], памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]].

30 кастрычніка 1947 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч адзначаны [[Знак Отличный Административный Работник |знакам «Отличный Административный Работник»]].

30 кастрычніка 1947 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч адзначаны [[Знак-ромб Отличник Народного Просвещения |знакам-ромбам «Отличник Народного Просвещения»]].

У ліпені 1946 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

25 студзеня 1955 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За працоўную адзнаку»|медаллю «За працоўную адзнаку»]].

13 жніўня 1960 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР|Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР]].

17 жніўня 1964 года Балвановіч Міхаілу Канстанцінавічу прысвоена званне [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] і ўзнагароджаны адпаведнай мядаллю.

27 красавіка 1965 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

У 1969 годзе Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|медаллю У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»]]

08 кастрычніка 1975 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]].

10 кастрычніка 1985 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «Ветэран працы»|медаллю «Ветэран працы»]].</text>
      <sha1>3l962yugrypq7dyw1mv51bnbbpym8kj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Станіславаўна Рацэвіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810908</id>
    <revision>
      <id>5166245</id>
      <timestamp>2026-07-15T10:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZolaSukhar</username>
        <id>169411</id>
      </contributor>
      <comment>артыкул створаны</comment>
      <origin>5166245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6096" sha1="c3kad2opz6wtpaa5txn1pjpybqlo94c" xml:space="preserve">'''Вольга Станіславаўна Рацэвіч''' (нар. [[7 лістапада]] [[1985|1985 года]], [[Альхоўка (Бярэзінскі раён)|в. Альхоўка]], [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскі раён,]] [[Мінская вобласць]]) — галоўная рэдактарка часопіса «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», публіцыстка, перакладчыца.

{{Пісьменнік
| Імя = Вольга Станіславаўна Рацэвіч
| Дата нараджэння = [[7 лістапада]] [[1985]]
| Месца нараджэння = [[Альхоўка]], [[Бярэзінскі раён]], [[Мінская вобласць]]
| Альма-матар = [[філалагічны факультэт БДУ]]
| Род дзейнасці = рэдактарка, перакладчыца, публіцыстка
}}

== Біяграфія ==
Рацэвіч Вольга Станіславаўна нарадзілася [[7 лістапада]] [[1985|1985 года]] ў [[Альхоўка (Бярэзінскі раён)|в. Альхоўка]] [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Скончыла сярэднюю школу № 2 [[Беразіно|г. Беразіно]], [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Беларуская мова і літаратура». З 2008 г. па 2019 г. працавала ў [[Звязда (выдавецкі дом)|Выдавецкім доме «Звязда»]] — карэктарам, рэдактарам, загадчыкам аддзела кнігавыдання; з 2019 г. па 2021 г. — загадчыкам рэдакцыі мастацкай і навукова-папулярнай літаратуры выдавецтва «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]». З ліпеня 2021 г. — галоўны рэдактар часопіса «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]».

== Прафесійная дзейнасць ==
Першая публікацыя — водгук на апавяданнні [[Міхась Скрыпка|Міхася Скрыпкі]] (нарадзіўся ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці). Артыкул «Калі зацвіталі верасы» быў апублікаваны ў раённай газеце «Бярэзінская панарама» ў 2002 годзе&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br204691?sid=132281602|загаловак=Шануючы вас...: аповесці, апавяданні / Міхась Скрыпка}}&lt;/ref&gt;.

Уклала фотаальбом «Молодежь Беларуси: традиции и будущее» (2008)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0000244189?sid=132279044|загаловак=Молодежь Беларуси: традиции и будущее}}&lt;/ref&gt;, «Сборник произведений для чтения в 11 классе»&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Collection/BY-CNB-br4258213?sid=132279483|загаловак=Сборник произведений для чтения в 11 классе}}&lt;/ref&gt; серыі «Школьная бібліятэка» (2017), навукова-папулярнае выданне «Далёкае — блізкае: знаёмствы, адкрыцці, дыялогі»&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Collection/BY-NLB-br0001610368?sid=132281949|загаловак=Далёкае — блізкае: знаёмствы, адкрыцці, дыялогі}}&lt;/ref&gt; серыі «Адрасы Беларусі ў свеце» (2019). Аўтар кніг для дзяцей «10 пытанняў пра звяроў»&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0001584183?sid=132277954|загаловак=10 пытанняў пра звяроў}}&lt;/ref&gt; і «10 пытанняў пра расліны»&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0001800774?sid=132278573|загаловак=10 пытанняў пра расліны}}&lt;/ref&gt; серыі «100 пытанняў пра Беларусь» (2021, 2024, «Мастацкая літаратура»).

Пераклала з рускай мовы на беларускую дзве кнігі для дзяцей: [[Юлія Кузняцова]] «Першая вандроўка Мышкі»&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0001572509?sid=132279852|загаловак=Першая вандроўка Мышкі}}&lt;/ref&gt; і [[Анастасія Валхоўская]] «Чарнічны Мішка. Каляндар летуценнікаў»&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0001653634?sid=132279994|загаловак=Чарнічны Мішка. Каляндар летуценнікаў}}&lt;/ref&gt; (2020, «Мастацкая літаратура»). Яе пераклады на беларускую мову твораў мастацкай літаратуры можна сустрэць на старонках часопіса «Маладосць».

Некалькі публіцыстычных эсэ было надрукавана ў «[[Літаратура і мастацтва (газета)|ЛіМе]]».

З’яўляецца членам прафсаюза з 2003 года. У 2019—2024 гг. — старшыня пярвічнай прафсаюзнай арганізацыі УП «Мастацкая літаратура».

== Крыніцы ==</text>
      <sha1>c3kad2opz6wtpaa5txn1pjpybqlo94c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жак дэ Вітры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810909</id>
    <revision>
      <id>5166247</id>
      <timestamp>2026-07-15T11:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Асоба}} '''Жак (Якаў) дэ Вітры́''' (фр.: Jacques de Vitry, лац.: Jacobus Vitriacensis, або Iacobus de Vitriaco; ) — французскі храніст, французскі манах-аўгустынец, біскуп Акры (1216—1228)[5], кардынал Тускула (1228—1240), удзельнік і натхняльнік [[Пяты крыжовы паход|Пятага крыжовага паходу]], зас...»</comment>
      <origin>5166247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="838" sha1="adn5e9x79233w5pel6wmzqeavm3pnem" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Жак (Якаў) дэ Вітры́''' (фр.: Jacques de Vitry, лац.: Jacobus Vitriacensis, або Iacobus de Vitriaco; ) — французскі храніст, французскі манах-аўгустынец, біскуп Акры (1216—1228)[5], кардынал Тускула (1228—1240), удзельнік і натхняльнік [[Пяты крыжовы паход|Пятага крыжовага паходу]], заступнік руху бегінак. Аўтар &quot;Усходняй гісторыі&quot;, якая з'яўляецца каштоўнай крыніцай аб крыжовых паходах, а таксама жыццяў святых, якія сталі прыкладам для пазнейшых агіёграфаў.

[[Катэгорыя:Храністы Францыі]]</text>
      <sha1>adn5e9x79233w5pel6wmzqeavm3pnem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166249</id>
      <parentid>5166247</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="858" sha1="3jrh2uslulu5sgotg79v464g6zeg8no" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Жак (Якаў) дэ Вітры́''' ({{lang-fr|Jacques de Vitry}}, {{lang-la|Jacobus Vitriacensis}}, або {{lang-la|Iacobus de Vitriaco}}; ) — французскі храніст, французскі манах-аўгустынец, біскуп Акры (1216—1228)[5], кардынал Тускула (1228—1240), удзельнік і натхняльнік [[Пяты крыжовы паход|Пятага крыжовага паходу]], заступнік руху бегінак. Аўтар &quot;Усходняй гісторыі&quot;, якая з'яўляецца каштоўнай крыніцай аб крыжовых паходах, а таксама жыццяў святых, якія сталі прыкладам для пазнейшых агіёграфаў.

[[Катэгорыя:Храністы Францыі]]</text>
      <sha1>3jrh2uslulu5sgotg79v464g6zeg8no</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166250</id>
      <parentid>5166249</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="888" sha1="k1j31bdhghbnxbf5qea027xudpa7p9k" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Жак (Якаў) дэ Вітры́''' ({{lang-fr|Jacques de Vitry}}, {{lang-la|Jacobus Vitriacensis}}, або {{lang-la|Iacobus de Vitriaco}};  {{ВД-Прэамбула}}) —  французскі храніст, французскі манах-аўгустынец, біскуп Акры (1216—1228)[5], кардынал Тускула (1228—1240), удзельнік і натхняльнік [[Пяты крыжовы паход|Пятага крыжовага паходу]], заступнік руху бегінак. Аўтар &quot;Усходняй гісторыі&quot;, якая з'яўляецца каштоўнай крыніцай аб крыжовых паходах, а таксама жыццяў святых, якія сталі прыкладам для пазнейшых агіёграфаў.

[[Катэгорыя:Храністы Францыі]]</text>
      <sha1>k1j31bdhghbnxbf5qea027xudpa7p9k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166251</id>
      <parentid>5166250</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="906" sha1="cq5jtc6jrnf9e5m6un4v1hmsshl62eg" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Жак (Якаў) дэ Вітры́''' ({{lang-fr|Jacques de Vitry}}, {{lang-la|Jacobus Vitriacensis}}, або {{lang-la|Iacobus de Vitriaco}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французскі храніст, французскі манах-аўгустынец, біскуп Акры (1216—1228)[5], кардынал Тускула (1228—1240), удзельнік і натхняльнік [[Пяты крыжовы паход|Пятага крыжовага паходу]], заступнік руху бегінак. Аўтар «Усходняй гісторыі», якая з’яўляецца каштоўнай крыніцай аб крыжовых паходах, а таксама жыццяў святых, якія сталі прыкладам для пазнейшых агіёграфаў.
{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Храністы Францыі]]</text>
      <sha1>cq5jtc6jrnf9e5m6un4v1hmsshl62eg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Святлана Воцінава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810910</id>
    <redirect title="Святлана Дзмітрыеўна Воцінава" />
    <revision>
      <id>5166258</id>
      <timestamp>2026-07-15T11:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Autumndancer перанёс старонку [[Святлана Воцінава]] у [[Святлана Дзмітрыеўна Воцінава]]</comment>
      <origin>5166258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="mvczjya5h7cx4cps00sbnh4ju1v5dwi" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Святлана Дзмітрыеўна Воцінава]]</text>
      <sha1>mvczjya5h7cx4cps00sbnh4ju1v5dwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Святлана Воцінава</title>
    <ns>1</ns>
    <id>810911</id>
    <redirect title="Размовы:Святлана Дзмітрыеўна Воцінава" />
    <revision>
      <id>5166260</id>
      <timestamp>2026-07-15T11:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Autumndancer перанёс старонку [[Размовы:Святлана Воцінава]] у [[Размовы:Святлана Дзмітрыеўна Воцінава]]</comment>
      <origin>5166260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="73wnvjzvjd32vguovwt79x03gy7kmna" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Размовы:Святлана Дзмітрыеўна Воцінава]]</text>
      <sha1>73wnvjzvjd32vguovwt79x03gy7kmna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Ref-lo</title>
    <ns>10</ns>
    <id>810912</id>
    <revision>
      <id>5166262</id>
      <timestamp>2026-07-15T11:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ueschar</username>
        <id>151377</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{ref-lang|лаос.|лаоскай|}}&lt;noinclude&gt;{{DEFAULTSORT:lo}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Пазначэнне мовы для спасылак]] &lt;/noinclude&gt;»</comment>
      <origin>5166262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="172" sha1="c6q0h8d0jnca5drfurg6jy8a6237rvp" xml:space="preserve">{{ref-lang|лаос.|лаоскай|}}&lt;noinclude&gt;{{DEFAULTSORT:lo}}
[[Катэгорыя:Шаблоны:Пазначэнне мовы для спасылак]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c6q0h8d0jnca5drfurg6jy8a6237rvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мга (рака)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810913</id>
    <revision>
      <id>5166271</id>
      <timestamp>2026-07-15T11:20:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{значэнні2|Мга}} {{Рака}} '''Мга''' ({{lang-ru|Мга}}; {{lang-fi|Mujajoki}}) — рака ў [[Расія|Расіі]], працякае па тэрыторыі [[Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)|Кіраўскага раёна]] [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]], левы прыток [[Нява|Нявы]]. У сярэднім цячэнн...»</comment>
      <origin>5166271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1274" sha1="557t4bq0udvzh2k8pcbv23stprr01tu" xml:space="preserve">{{значэнні2|Мга}}
{{Рака}}
'''Мга''' ({{lang-ru|Мга}}; {{lang-fi|Mujajoki}}) — рака ў [[Расія|Расіі]], працякае па тэрыторыі [[Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)|Кіраўскага раёна]] [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]], левы прыток [[Нява|Нявы]]. У сярэднім цячэнні па рацэ праходзіць мяжа паміж Кіраўскім (на правым беразе) і [[Тосненскі раён|Тосненскім раёнам]] (на левым беразе). Даўжыня ракі — 93 км, плошча вадазборнага басейна — 754 км². Выцякае з Малуксінскага возера на тарфяных балотах, на поўдзень ад Назіі. Цячэ на паўднёвы захад па ненаселенай мясцовасці, каля станцыі Пагосцье перасякае чыгунку Мга — Кірышы — Сонкава, неўзабаве пасля гэтага паварочвае на паўночны захад.

[[Катэгорыя:Прытокі Нявы]]</text>
      <sha1>557t4bq0udvzh2k8pcbv23stprr01tu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166283</id>
      <parentid>5166271</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1289" sha1="7zqnzxch78g89ewnolkxtkct1fiphg8" xml:space="preserve">{{значэнні2|Мга}}
{{Рака}}
'''Мга''' ({{lang-ru|Мга}}; {{lang-fi|Mujajoki}}) — рака ў [[Расія|Расіі]], працякае па тэрыторыі [[Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)|Кіраўскага раёна]] [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]], левы прыток [[Нява|Нявы]]. У сярэднім цячэнні па рацэ праходзіць мяжа паміж Кіраўскім (на правым беразе) і [[Тосненскі раён|Тосненскім раёнам]] (на левым беразе). Даўжыня ракі — 93 км, плошча вадазборнага басейна — 754 км². Выцякае з Малуксінскага возера на тарфяных балотах, на поўдзень ад [[Назія|Назіі]]. Цячэ на паўднёвы захад па ненаселенай мясцовасці, каля станцыі Пагосцье перасякае чыгунку Мга — Кірышы — Сонкава, неўзабаве пасля гэтага паварочвае на паўночны захад.

[[Катэгорыя:Прытокі Нявы]]</text>
      <sha1>7zqnzxch78g89ewnolkxtkct1fiphg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мга</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810914</id>
    <revision>
      <id>5166272</id>
      <timestamp>2026-07-15T11:22:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Мга''': * [[Мга (пасёлак)]] * [[Мга (рака)]] {{неадназначнасць}}»</comment>
      <origin>5166272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="k461vuqzvmv5uhbtmrsp88z9fpv8ioh" xml:space="preserve">'''Мга''':
* [[Мга (пасёлак)]]
* [[Мга (рака)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>k461vuqzvmv5uhbtmrsp88z9fpv8ioh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166273</id>
      <parentid>5166272</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="fzqajv7oegermv21k3yogxggtkaymwa" xml:space="preserve">'''Мга''':
* [[Мга (гарадскі пасёлак)]]
* [[Мга (рака)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>fzqajv7oegermv21k3yogxggtkaymwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тулгас (прыток Паўночнай Дзвіны)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>810915</id>
    <revision>
      <id>5166290</id>
      <timestamp>2026-07-15T11:36:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Рака}} '''Тулгас''' ({{lang-ru|Тулгас}}) — рака ў [[Расія|Расіі]], працякае па Вінаградаўскаму раёну [[Архангельская вобласць|Архангельскай вобласці]]. Вусце ракі знаходзіцца за 406 км па левым беразе ракі Паўночная Дзвіна. Даўжыня ракі — 29 км. Асноўны прыток —...»</comment>
      <origin>5166290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="624" sha1="7v4hoit2maltp6njrk3ldhnyd7qgqxw" xml:space="preserve">{{Рака}}
'''Тулгас''' ({{lang-ru|Тулгас}}) — рака ў [[Расія|Расіі]], працякае па Вінаградаўскаму раёну [[Архангельская вобласць|Архангельскай вобласці]]. Вусце ракі знаходзіцца за 406 км па левым беразе ракі Паўночная Дзвіна. Даўжыня ракі — 29 км. Асноўны прыток — Важамец. На рацэ стаіць аднайменны населены пункт.

[[Катэгорыя:Прытокі Паўночнай Дзвіны]]</text>
      <sha1>7v4hoit2maltp6njrk3ldhnyd7qgqxw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5166292</id>
      <parentid>5166290</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T11:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Autumndancer</username>
        <id>168015</id>
      </contributor>
      <origin>5166292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="628" sha1="ag2otk08d48gt9ln14jq85comguveom" xml:space="preserve">{{Рака}}
'''Тулгас''' ({{lang-ru|Тулгас}}) — рака ў [[Расія|Расіі]], працякае па Вінаградаўскаму раёну [[Архангельская вобласць|Архангельскай вобласці]]. Вусце ракі знаходзіцца за 406 км па левым беразе ракі [[Паўночная Дзвіна]]. Даўжыня ракі — 29 км. Асноўны прыток — Важамец. На рацэ стаіць аднайменны населены пункт.

[[Катэгорыя:Прытокі Паўночнай Дзвіны]]</text>
      <sha1>ag2otk08d48gt9ln14jq85comguveom</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>