Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 201 5167828 5109249 2026-07-20T07:30:04Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ +1 5167828 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на жнівень}} </noinclude> '''10 жніўня''' — дзвесце дваццаць другі (дзвесце дваццаць трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[843]]: У [[Вердэн]]е быў падпісаны [[Вердэнскі дагавор|мірны дагавор]], які падзяліў [[Франкская імперыя|Франкскую імперыю]] на тры часткі. * [[955]]: [[Бітва на рацэ Лех]], нямецкія войскі на чале з каралём [[Атон I Вялікі|Атонам I]] разграмілі качэўнікаў-венграў. * [[1002]]: [[Кунігунда Люксембургская]], жонка [[Генрых II Святы|Генрыха II Святога]], была каранавана ў [[Падэрборн]]е як каралева. * [[1519]]: Пачалося кругасветнае падарожжа каманды [[Магелан]]а. * [[1759]]: [[Карл III (кароль Іспаніі)|Карл III]] ўзышў на іспанскі прастол. * [[1809]]: Абвешчана незалежнасць [[Эквадор]]а. * [[1792]]: Падчас [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] ўзяты штурмам палац Цюільры, арыштаваны [[Людовік XVI]]. * [[1919]]: У [[Мінск]]у створаны [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт]]. * [[1927]]: У Мінску з’езд праваслаўных святароў і вернікаў абвясціў [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускую аўтакефальную царкву]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Ihnat Daniłovič. Ігнат Даніловіч (R. Žukoŭski, 1846).jpg|thumb|120px|Ігнат Мікалаевіч Даніловіч]] * [[1617]]: [[Амброзіус Брэйгель]], нідэрландскі жывапісец * [[1787]]: [[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|Ігнат Даніловіч]], беларускі гісторык і правазнавец (пам. 1843) * [[1796]]: [[Ігнат Легатовіч]], беларускі [[паэт]] (пам. 10.10.1867) * [[1823]]: [[Чарлз Сэмюэл Кін]], брытанскі мастак * [[1845]]: [[Абай Кунанбаеў]], пачынальнік класічнай казахскай літаратуры (пам. 1904) * [[1855]]: [[Эма Чэдвік]], шведская мастачка * [[1878]]: [[Еўсцігней Міровіч]], беларускі драматург і тэатральны [[рэжысёр]] (пам. 16.2.1952) * [[1895]]: [[Іма фон Бадмерсхоф]], аўстрыйская пісьменніца (пам. 31.8.1982) * 1895: [[Міхаіл Зошчанка]], рускі [[пісьменнік]] (пам. 22.7.1958) * [[1898]]: [[Тадэвуш Даленга-Мастовіч]], польскі пісьменнік (пам. верасень 1939) * [[1902]]: [[Норма Шырэр]], амерыканская актрыса (пам. 12.6.1983) * [[1923]]: [[Віктар Ялатаў]], беларускі музыказнавец-фалькларыст (пам. 1.9.1980) * [[1924]]: [[Жан-Франсуа Ліятар]], французскі філосаф * [[1929]]: [[Алесь Ставер]], беларускі паэт, празаік, [[драматург]] (пам. 23.7.1995) * [[1947]]: [[Анвар Ібрагім]], 10-ы прэм’ер-міністр Малайзіі * [[1959]]: [[Разана Аркет]], амерыканская актрыса * [[1971]]: [[Лука Гуаданьіна]], італьянскі рэжысёр * [[1994]]: [[Бернарду Сілва]], партугальскі футбаліст == Памерлі == [[Файл:JoeGans.jpg|thumb|right|100px|Джо Ганс]] * [[258]]: [[Святы Лаўрэнцій]] * [[1723]]: [[Гіём Дзюбуа]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1759]]: [[Фердынанд VI]], кароль Іспаніі * [[1784]]: [[Алан Рэмзэй]], англійскі [[мастак]] (нар. 13.10.1713) * [[1895]]: [[Фелікс Гопэ-Зейлер]], нямецкі ўрач, хімік, фізіёлаг * [[1910]]: [[Джо Ганс]], амерыканскі баксёр * [[1929]]: [[Алета Якабс]], першая жанчына-урач Нідэрландаў * [[1942]]: [[Альбер Гіём]], французскі мастак * [[1945]]: [[Роберт Годард]], амерыканскі вучоны-ракетатэхнік * [[1976]]: [[Карл Шміт-Ротлуф]], нямецкі мастак * [[1990]]: [[Міхась Калачынскі]], беларускі паэт * [[2008]]: [[Айзек Хейз]], амерыканскі музыкант, кампазітар * [[2016]]: [[Алесь Рашчынскі]], беларускі кампазітар, фалькларыст, дырыжор, педагог (нар. 2.4.1949) == Святкуюць == * {{Сцяг Кірыбаці}} [[Кірыбаці]]: Дзень моладзі * {{Сцяг Эквадора}} [[Эквадор]]: Дзень незалежнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|810]] </noinclude> [[Катэгорыя:10 жніўня| ]] l4i1na1m1pee88800g132u5ucvlaot7 0 273 5167836 4915821 2026-07-20T07:42:59Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5167836 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}}</noinclude> '''13 красавіка''' — сто трэці (сто чацвёрты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Wembley Stadium.jpg|thumb|120px|left|Стадыён «Уэмблі»]] * [[1204]]: Падчас [[Чацвёрты крыжовы паход|4-га крыжовага паходу]] крыжакі захапілі і разрабавалі [[Канстанцінопаль]]. * [[1559]]: Падпісанне Ката-Камбрэзійскага міру, які спыніў [[Італьянскія войны]] ([[1494]]—[[1559]]). * [[1923]]: Урачыстае адкрыццё ў [[Лондан]]е [[Уэмблі|стадыёну «Уэмблі»]]. * [[1934]]: Заканчэнне аперацыі па выратаванні [[чалюскінцы|чалюскінцаў]]. * [[1940]]: Другі этап дэпартацыі з [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] асоб, абвінавачаных у адданасці польскаму ўраду і падрыхтоўцы ваенных дзеянняў супраць [[СССР]]; 24 тысячы чалавек выпраўлена ў [[Сібір]] і [[Казахстан]] * [[1941]]: Заключан [[Савецка-японскі пакт аб нейтралітэце 1941|савецка-японскі пакт аб нейтралітэце]]. * [[1943]]: Урачыстае адкрыццё ў [[Вашынгтон|Вашынгтоне]] [[Мемарыял Томаса Джэферсана|Мемарыяла Томаса Джэферсана]]. * [[1945]]: Разгром савецкімі войскамі групы нямецкіх войск «Поўдзень» і вызваленне [[Вена|Вены]]. * [[1960]]: [[Францыя]] ў пустыні [[Сахара]] выпрабавала [[ядзерная зброя|ядзерную зброю]]. * [[1962]]: Першае выступленне [[The Beatles]] у «Star Club». * [[1991]]: Утвораны [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўская каталіцкая архідыяцэзія]] і [[Гродзенская дыяцэзія]]. * [[1992]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Італія]]й == Нарадзіліся == [[File:Catherine-de-medici.jpg|thumb|100px|[[Кацярына Медычы]]]] * [[1519]]: [[Кацярына дэ Медычы|Кацярына Медычы]], каралева Францыі (пам. 5.1.[[1589]]) * [[1570]]: [[Гай Фокс]], самы вядомы ўдзельнік Парахавой змовы * [[1743]]: [[Томас Джэферсан]], трэці прэзідэнт [[ЗША]] * [[1748]]: [[Джозеф Брама]], англійскі вынаходнік * [[1769]]: [[Томас Лоўрэнс (мастак)]] * [[1878]]: [[Ян ван дэр Хувэ]], нідэрландскі медык * [[1883]]: [[Дзям'ян Бедны]], рускі паэт * [[1894]]: [[Дзьюла Дзеркавіч]], венгерскі мастак * [[1906]]: [[Сэмюэл Бэкет]], ірландскі драматург, празаік і паэт, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] (пам. [[1989]]) * [[1937]]: [[Эдвард Фокс]], англійскі акцёр * [[1939]]: [[Шэймас Хіні]], ірландскі пісьменнік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] * [[1940]]: [[Жан-Мары Гюстаў ле Клезіё]], французскі празаік * [[1950]]: [[Рон Перлман]], амерыканскі акцёр * [[1955]]: [[Ірына Хакамада]], расійскі палітык * [[1960]]: [[Рудзі Фёлер]], нямецкі футбаліст і трэнер * [[1966]]: [[Юрась Барысевіч]], беларускі эсэіст, перакладчык і мастак * [[1968]]: [[Жанна Балібар]], французская актрыса == Памерлі == [[Выява:Jean de La Fontaine.PNG|right|100px|thumb|Жан дэ Лафантэн]] * [[1445]]: [[Людвіг VIII Вітэльсбах]], апошні [[Баварска-Інгальштацкае герцагства|герцаг Баварска-Інгальштацкі]] * [[1538]]: [[Алена Васільеўна Глінская|Алена Глінская]], вялікая княгіня маскоўская, маці [[Іван IV|Івана IV]] (нар. [[1508]]) * [[1515]]: [[Менглі-Гірэй]], хан крымскі (нар. ?) * [[1605]]: [[Барыс Фёдаравіч Гадуноў|Барыс Гадуноў]], цар рускі (нар. [[1551]]) * [[1695]]: [[Жан дэ Лафантэн|Жан Лафантэн]], французскі паэт (нар. [[8.7]].[[1621]]) * [[1805]]: [[П'етра Ардуіна]], італьянскі біёлаг, батанік * [[1853]]: [[Людвіг Фердынанд Шнор фон Каральсфельд]], нямецкі мастак * [[1868]]: [[Тэадрос II]], імператар Эфіопіі * [[1912]]: [[Такубоку Ісікава]], японскі паэт * [[1966]]: [[Карла Кара]], італьянскі мастак * [[1966]]: [[Абдул Салам Арэф]], прэзідэнт Ірака * [[1969]]: [[Эдуард Джозеф Гёрг]], аўстралійскі ілюстратар * [[1997]]: [[Вальдэмар Вялі]], эстонскі барэц вольнага стылю, алімпійскі чэмпіён * [[1999]]: [[Вілі Штоф]], нямецкі палітык * [[2008]]: [[Джон Арчыбальд Уілер]], амерыканскі фізік-тэарэтык * [[2015]]: [[Гюнтэр Грас]], нямецкі пісьменнік (нар. [[16.10]].[[1927]]) * [[2019]]: [[Івет Уільямс]], новазеландская лёгкаатлетка * [[2022]]: [[Мішэль Буке]], французскі акцёр == Святкуюць == * {{Сцяг Тайланда}} [[Тайланд]], Сангкран — тайландскі новы год <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|413]] </noinclude> [[Катэгорыя:13 красавіка| ]] gazxzuz3eht2zqvm5jkxa3nvmpbwg0e 0 323 5167810 5127129 2026-07-20T07:12:01Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5167810 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на сакавік}}</noinclude> '''15 сакавіка''' — 74-ы (75-ы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Constitution_of_Belarus_1994_1.jpg|thumb|120px|Канстытуцыя Беларусі, 1994]] * [[220]]: Пасля смерці [[Цаа Цаа]], імператарам Вэй становіцца яго сын, [[Цаа Пэй]]. * [[1493]]: Першая экспедыцыя [[Хрыстафор Калумб|Хрыстафора Калумба]] вярнулася ў [[Іспанія|Іспанію]]. * [[1765]]: Кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] заснаваў [[Кадэцкі корпус (Варшава)|Рыцарскую школу]] ў [[Варшава|Варшаве]], з’явілася першая дзяржаўная школа ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. * [[1848]]: Пачатак [[Рэвалюцыя ў Венгрыі, 1848-1849|Венгерскай рэвалюцыі]] ({{таксама}}: «[[Вясна народаў]]»). * [[1917]]: [[Лютаўская рэвалюцыя]]: расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] зракаецца прастолу, за сябе і за сына. * [[1939]]: Войскі [[Германія|Германіі]] ўступаюць у [[Прага|Прагу]] — ліквідацыя [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]]. * [[1982]]: Адкрыўся [[Беларускі музей (Ляймен)|Беларускі музей у Ляймене]]. * [[1994]]: Прынятая [[Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь]]. * [[2000]]: «[[Марш свабоды ў Мінску (2000)|Марш свабоды]]» ў [[Мінск]]у. * [[2013]]: На Беларусь абрынуўся [[Хаўер (цыклон)|цыклон «Хаўер»]]. == Нарадзіліся == * [[1614]]: [[Францыск Сільвій]], галандскі медык, фізіёлаг * [[1713]]: [[Нікала Луі дэ Лакайль]], французскі астраном * [[1767]]: [[Эндру Джэксан]], сёмы [[прэзідэнт ЗША]] * [[1830]]: [[Джон Морсбі]], брытанскі контр-адмірал, даследчык * [[1854]]: [[Эміль Адольф фон Берынг]], нямецкі ўрач * [[1878]]: [[Рэза Пехлеві]], шах Ірана * [[1881]]: [[Аляксей Назарэўскі]], беларускі грамадска-палітычны дзеяч * [[1893]]: [[Андрэй Мрый]], беларускі пісьменнік * [[1920]]: [[Эдуард Донал Томас]], амерыканскі ўрач-трансплантолаг * [[1924]]: [[Юрый Васільевіч Бондараў|Юрый Бондараў]], рускі пісьменнік * [[1930]]: [[Жарэс Алфёраў]], расійскі фізік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] * [[1932]]: [[Ежы Хофман]], польскі кінарэжысёр * [[1933]]: [[Філіп дэ Брака]], французскі кінарэжысёр * [[1942]]: [[Жак Дуаён]], французскі рэжысёр * [[1943]]: [[Дэвід Кроненберг]], канадскі кінарэжысёр * [[1955]]: [[Дзі Снайдэр]], амерыканскі рок-музыкант * [[1968]]: [[Сабрына Салерна|Сабрына]], італьянская поп-спявачка * [[1972]]: [[Марк Хопус]], амерыканскі рок-музыкант == Памерлі == * [[44 да н.э.]]: [[Юлій Цэзар]], імператар рымскі * [[493]]: [[Адаакр]], правадыр [[герулы|герулаў]], [[ругіі|ругіяў]] або скіраў * [[1190]]: [[Ізабела дэ Эно]], [[каралева Францыі]]. * [[1842]]: [[Луіджы Керубіні]], італьянскі кампазітар * [[1937]]: [[Говард Філіпс Лаўкрафт]], амерыканскі [[паэт]] і [[пісьменнік]] (нар. [[20.8]].[[1890]]) * [[1941]]: [[Аляксей фон Яўленскі]], руска-нямецкі мастак * [[1975]]: [[Арыстоцель Анасіс]], грэчаскі карабельны магнат * [[1981]]: [[Рэнэ Клер]], французскі [[рэжысёр]] * [[1997]]: [[Віктор Вазарэлі]], французскі мастак * [[2019]]: [[Уільям Стэнлі Мервін]], амерыканскі паэт == Святкуюць == * {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]]: Дзень Канстытуцыі <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|315]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 сакавіка| ]] oe1e44izr5pq7sc97ngjeefe6zccwcq 0 344 5167812 5149943 2026-07-20T07:12:52Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ +1 5167812 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на лістапад}}</noinclude> '''16 лістапада''' — трыста дваццаты (трыста дваццаць першы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Flag of UNESCO.svg|thumb|150px|Сцяг ЮНЕСКА.]] * [[1384]]: У [[Кракаў|Кракаве]] [[Ядвіга Анжуйская]] каранавана на каралеву [[Каралеўства Польскае (1385-1569)|Польшчы]]. * [[1532]]: [[Франсіска Пісара]] захапіў у палон вярхоўнага інку [[Атаўальпа|Атаўальпу]]. * [[1812]]: У час [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]] канчаткова заняты войскамі Расійскай імперыі. * [[1907]]: [[Аклахома]] афіцыйна ўвайшла ў склад [[ЗША]], стаўшы 46-м [[Штаты ЗША|штатам]]. * [[1933]]: Усталяваны дыпламатычныя адносіны паміж [[ЗША]] і [[СССР]]. * [[1945]]: Створана [[ЮНЕСКА|Арганізацыя Аб'яднаных Нацый па пытаннях адукацыі, навукі і культуры]] (ЮНЕСКА). * [[1974]]: З [[Абсерваторыя Арэсіба|абсерваторыі]] ў [[Пуэрта-Рыка]] адпраўлена «[[Пасланне Арэсіба]]». * [[1975]]: У [[Ангола|Анголу]] прыбыла першая група [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|савецкіх ваенных спецыялістаў]]. * [[2007]]: [[Дональд Туск]] стаў Прэм’ер-міністрам [[Польшча|Польшчы]]. * [[2016]]: У [[Віцебск]]у ўсталявалі [[Помнік АМАПу (Віцебск)|Помнік АМАПу]] == Нарадзіліся == [[File:Rodolphe Kreutzer.jpg|thumb|120px|[[Радольф Крэйцэр]].]] * [[42 да н.э.]]: [[Тыберый]], рымскі імператар (пам. 37 н.э.) * [[1673]]: [[Аляксандр Меншыкаў]], расійскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, [[генералісімус]] * [[1766]]: [[Радольф Крэйцэр]], французскі скрыпач, [[кампазітар]] і [[дырыжор]] (пам. 6.1.1831) * [[1793]]: [[Фрэнсіс Дэнбі]], ірландскі пейзажыст * [[1864]]: [[Стэфан Жавел]], французскі астраном * [[1874]]: [[Аляксандр Калчак]], расійскі военачальнік і палярны даследчык * [[1898]]: [[Вінцэнт Гадлеўскі]], беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч * [[1905]]: [[Ян Скрыган]], беларускі [[пісьменнік]] * [[1907]]: [[Бёрджэс Мерэдыт]], амерыканскі акцёр і рэжысёр * [[1923]]: [[Мікалай Крукоўскі]], беларускі эстэтык * [[1930]]: [[Чынуа Ачэбэ]], нігерыйскі пісьменнік (пам. 22.3.2013) * [[1935]]: [[Франс-Альбер Рэнэ]], прэзідэнт Сейшэльскіх Астравоў * [[1953]]: [[Аляксандр Пракапенка]], беларускі футбаліст * [[1964]]: [[Валерыя Бруні Тэдэскі]], італа-французская актрыса і кінарэжысёр * [[1971]]: [[Аннелі Пеэба]], эстонская оперная спявачка * [[1977]]: [[Мэгі Джыленхол]], амерыканская актрыса == Памерлі == [[File:HenryIII-Cassell.jpg|thumb|120px|left|[[Генрых III (кароль Англіі)|Генрых III]].]] * [[1272]]: [[Генрых III (кароль Англіі)|Генрых III, кароль Англіі]] (нар. 11.10.1207) * [[1672]]: [[Францыск Сільвій]], галандскі медык, фізіёлаг * [[1934]]: [[Карл фон Ліндэ]], нямецкі фізік і інжынер * [[1941]]: [[Мійна Хярма]], эстонскі кампазітар, харавы дырыжор * [[1957]]: [[Янка Чарапук]], дзеяч [[БНР]], беларускай эміграцыі ў [[ЗША]] * [[1960]]: [[Кларк Гейбл]], амерыканскі акцёр * [[1982]]: [[Андрэй Макаёнак]], беларускі [[драматург]] (нар. 12.11.1920) * [[1982]]: [[Павел Сяргеевіч Аляксандраў]], савецкі матэматык * [[1999]]: [[Даніэл Натанс]], амерыканскі вірусолаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1978) (нар.30.10.1928) * [[2021]]: [[Мікола Шабовіч]], беларускі паэт == Святкуюць == * {{Сцяг ЮНЕСКА}} [[ЮНЕСКА]]: Міжнародны дзень талерантнасці {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|Л16]] </noinclude> [[Катэгорыя:16 лістапада| ]] c2m5d3w9pk2rdtzs06p1bikjwe53lz8 0 607 5167838 5159777 2026-07-20T07:43:28Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5167838 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}}</noinclude> '''26 красавіка''' — сто шаснаццаты (сто семнаццаты ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Image:ChernobylMIR.jpg|thumb|Здымак Чарнобыльскай АЭС са станцыі Мір]] * [[1607]]: Заснаваны [[Джэймстаўн (Віргінія)|Джэймстаўн]] — першае англійскае паселішча на тэрыторыі сучасных [[ЗША]]. * [[1772]]: Расійскія войскі на чале з [[Аляксандр Сувораў|Аляксандрам Суворавым]] авалодалі Кракаўскім замкам падчас вайны з [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыяй]]. * [[1828]]: Пачатак [[Руска-турэцкая вайна (1828—1829)|руска-турэцкай вайны 1828—1829 гадоў]]. * [[1937]]: [[Бамбардзіроўка Гернікі]] падчас [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]]. * [[1964]]: Танганьіка, Занзібар і Пемба абвясцілі аб стварэнні [[Танзанія|Аб’яднанай Рэспублікі Танганьікі і Занзібара]]. * [[1966]]: [[Ташкенцкае землетрасенне]] з эпіцэнтрам у цэнтры горада. * [[1986]]: Здарылася [[катастрофа на Чарнобыльскай АЭС]]. * [[1996]]: «[[Чарнобыльскі шлях]]», прымеркаваны да 10-годдзя катастрофы, стаўся найбольш напружаным пунктам [[Мінская вясна|«Мінскай вясны — 96»]]. * [[2026]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны на афіцыйных спаборніцтвах. == Нарадзіліся == [[Выява:Eugene delacroix.jpg|thumb|right|120px|Эжэн Дэлакруа]] * [[121]]: [[Марк Аўрэлій]], рымскі імператар * [[1648]]: [[Педру II (кароль Партугаліі)|Педру II, кароль Партугаліі]] * [[1696]]: [[Фрэдэрык Міхал Чартарыйскі|Міхал Чартарыйскі]], дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, вялікі канцлер літоўскі (пам. [[13.8]].[[1775]]) * [[1711]]: [[Дэвід Юм]], шатландскі філосаф і гісторык * [[1730]]: [[Шарль Месье]], французскі астраном * [[1787]]: [[Людвіг Уланд]], нямецкі паэт * [[1798]]: [[Эжэн Дэлакруа]], французскі мастак * [[1863]]: [[Яўстафій Арлоўскі]], беларускі краязнавец, гісторык, педагог (пам. [[15.12]].[[1913]]) * [[1879]]: [[Оўэн Уіланс Рычардсан]], брытнаскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1898]]: [[Вісентэ Алейксандрэ]], іспанскі [[паэт]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (пам. 14.12.[[1984]]) * [[1900]]: [[Чарлз Рыхтэр]], амерыканскі фізік і сейсмолаг, які распрацаваў [[шкала Рыхтэра|шкалу]] для ацэнкі сілы землетрасенняў (пам. [[30.9]].[[1985]]) * [[1905]]: [[Жан Віго]], французскі кінарэжысёр * [[1929]]: [[Юрый Туронак]], беларускі дзеяч і гісторык * [[1930]]: [[Май-Ліс Раяла]], фінская балерына * [[1933]]: [[Георгій Паўлавіч Гурыновіч]], беларускі фізік == Памерлі == [[File:Lucy YankArmy cropped.jpg|thumb|left|120px|Люсіль Бол]] * [[757]]: [[Стэфан (II) III]], [[Папа Рымскі]] * [[1444]]: [[Рабер Кампен]], нідэрландскі жывапісец * [[1852]]: [[Шарль Валькенер]], французскі энтамолаг * [[1856]]: [[Пётр Чаадаеў]], рускі філосаф, пісьменнік, грамадскі дзеяч і публіцыст * [[1883]]: [[Напалеон Орда]], беларускі мастак, кампазітар, пісьменнік (нар. 11.2.1807) * [[1902]]: [[Імануэль Лазарус Фукс]], нямецкі матэматык * [[1910]]: [[Бьёрнсцьернэ Бьёрнсан]], нарвежскі пісьменнік, [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскі лаўрэат па літаратуры]] * [[1938]]: [[Эдмунд Гусерль]], нямецкі філосаф, заснавальнік [[фенаменалогія|фенаменалогіі]] * [[1952]]: [[Ян ван дэр Хувэ]], нідэрландскі медык * [[1968]]: [[Джон Хартфілд]], нямецкі мастак, фатограф * [[1976]]: [[Андрэй Грэчка]], маршал Савецкага Саюза, міністр абароны СССР * [[1989]]: [[Люсіль Бол]], амерыканская актрыса * [[2002]]: [[Міхаіл Пташук]], беларускі кінарэжысёр, акцёр, прадзюсар (нар. 28.1.1943) * [[2005]]: [[Аўгуста Роа-Бастас]], парагвайскі пісьменнік == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[Міжнародны дзень памяці пра Чарнобыльскую катастрофу]] * {{Сцяг Зямлі}} Міжнародны дзень інтэлектуальнай уласнасці * {{ARM}}: Дзень пагранічніка * {{RUS}}: Дзень натарыята Расіі * {{TZA}}: Дзень аб’яднання <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|426]]</noinclude> [[Катэгорыя:26 красавіка| ]] 9lnef5cetk9dwmt4wikry3f255c5q4h 0 714 5167803 5116038 2026-07-20T07:01:39Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5167803 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на красавік}}</noinclude> '''30 красавіка''' — сто дваццаты (сто дваццаць першы ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Image: Constitution of Belarus 1994 1.jpg|thumb|120px|Канстытуцыя Беларусі, 1994]] * [[311]]: Цяжка хваробы [[Галерый]] стварае эдыкт, які спыняе пераследванне хрысціян. [[Хрысціянства|Хрысціянская рэлігія]] становіцца дазволенай. * [[1564]]: [[Тарту|Дэрпцкі]] ваявода [[Андрэй Міхайлавіч Курбскі|Андрэй Курбскі]] збег у [[Вялікае Княства Літоўскае]]. * [[1789]]: У [[Нью-Ёрк]]у, у той час сталіцы [[ЗША]], [[Джордж Вашынгтон]] абраны першым [[Прэзідэнт ЗША|Прэзідэнтам ЗША]]. * [[1803]]: [[ЗША]] купілі ў [[Францыя|Францыі]] Луізіяну, па цане 4 [[цэнт]]ы за [[акр]]. * [[1945]]: Пачатак штурму Рэйхстага савецкімі войскамі падчас [[Берлінская аперацыя|Берлiнскай аперацыi]]. * 1945: [[Грос-адмірал]] [[Карл Дзёніц]] узначаліў [[Фленсбургскі ўрад]] яшчэ не акупаванай тэрыторыяй [[Трэці рэйх|Трэцяга Рэйха]]. * [[1975]]: Завяршэнне [[В'етнамская вайна|В’етнамскай вайны]]. * [[1992]]: У [[Жэнева|Жэневе]] абвешчана, што тэхналогія [[World Wide Web]], распрацаваная [[Цім Бернерс-Лі|Цімам Бернерсам-Лі]], будзе бясплатнай. * [[1994]]: Набыла сілу [[Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь]]. * [[1999]]: [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны банк]] Беларусі ўвёў у абарачэнне банкноту наміналам [[1000000 беларускіх рублёў|1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;рублёў]]. * [[2003]]: [[Ракетныя сані]] ўсталявалі рэкорд хуткасці на Зямлі (10 325 км/г) == Нарадзіліся == [[Файл:Jaroslav Hašek.gif|thumb|120px|left|Яраслаў Гашак]] * [[1245]]: [[Філіп III Смелы]], кароль Францыі * [[1310]]: [[Казімір III Вялікі]], кароль польскі, апошні з дынастыі Пястаў (пам. 5.11.1370) * [[1551]]: [[Якапа Кіменці]], італьянскі мастак * [[1662]]: [[Марыя II (каралева Англіі)|Марыя II, каралева Англіі]] * [[1777]]: [[Карл Фрыдрых Гаўс]], нямецкі [[матэматык]] (пам. 23.2.1855) * [[1835]]: [[Франц фон Дэфрэгер]], аўстрыйскі мастак * [[1848]]: [[Эжэн Сімон]], французскі арахнолаг * [[1861]]: [[Мар'ян Здзяхоўскі]], польскі літаратуразнавец * [[1863]]: [[Макс Складаноўскі]], нямецкі вынаходнік, адзін з стваральнікаў [[кінематограф]]а (пам. [[30 лістапада|30.11]].[[1939]]) * [[1870]]: [[Франц Легар]], аўстрыйскі кампазітар * [[1881]]: [[Янка Журба]], беларускі паэт (пам. 7.1.1964) * [[1883]]: [[Яраслаў Гашак]], чэшскі пісьменнік, стваральнік вобраза Швейка (пам. 3.1.1923) * [[1902]]: [[Тэадор Уільям Шульц]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (1979) * [[1916]]: [[Клод Шэнан]], амерыканскі матэматык і [[інжынер]], стваральнік [[тэорыя інфармацыі|тэорыі інфармацыі]] * [[1929]]: [[Фларыян Няўважны]], літаратуразнавец і перакладчык, у т.л. з [[Беларуская мова|беларускай]] на [[Польская мова|польскую]] мову * [[1939]]: [[Рыгор Сасна]], праваслаўны святар, гісторык праваслаўнай царквы на [[Беласточчына|Беласточчыне]] * [[1940]]: [[Берт Янг]], амерыканскі акцёр * [[1940]]: [[Юла Ыўн]], эстонскі скульптар * [[1947]]: [[Жаумэ Кабрэ]], каталанскі пісьменнік * [[1956]]: [[Ларс фон Трыер]], дацкі кінарэжысёр * 1956: [[Ірына Багдановіч]], беларуская [[паэт]]эса, літаратуразнаўца, крытык * [[1959]]: [[Стывен Джозеф Харпер]], канадскі палітык, прэм’ер-міністр [[Канада|Канады]] * [[1975]]: [[Анніка Страндхел]], шведскі дзяржаўны дзеяч * [[1980]]: [[Марцін Саар]], эстонскі мастак * [[1983]]: [[Таццяна Хюфнер]], нямецкая саначніца * [[1988]]: [[Ана дэ Армас]], кубіна-іспанская актрыса * [[1999]]: [[Джувон Харысан]], амерыканскі лёгкаатлет == Памерлі == [[Файл:Marketa pecet.jpg|thumb|120px|Маргарыта Бургундская]] * [[1030]]: [[Махмуд Газневі]], эмір і падзішах дзяржавы Газневідаў * [[1315]]: [[Маргарыта Бургундская (каралева Францыі)|Маргарыта Бургундская, каралева Францыі]] * [[1555]]: [[Марцэл II|Марцэл II, Папа Рымскі]] * [[1632]]: [[Жыгімонт Ваза]], кароль польскі і вялікі князь літоўскі (1587—1632), кароль шведскі (1592—1599) (нар. 20.6.1566) * [[1655]]: [[Эсташ Лесюэр]], французскі мастак * [[1865]]: [[Роберт Фіцрой]], метэаролаг * [[1883]]: [[Эдуард Манэ]], французскі [[мастак]], адзін з заснавальнікаў [[імпрэсіянізм]]у (нар. 23.1.1832) * [[1934]]: [[Уільям Генры Уэлч]], амерыканскі бактэрыёлаг * [[1945]]: [[Адольф Гітлер]], кіраўнік нацысцкай Германіі (нар. 20.4.1889) * [[1983]]: [[Джордж Баланчын]], амерыканскі харэограф * 1983: [[Мадзі Уотэрс]], амерыканскі блюзмэн * [[1989]]: [[Серджа Леонэ]], італьянскі кінарэжысёр * [[1999]]: [[Альфрэд Эрнст Рамсэй]], брытанскі футбольны трэнер (нар. 22.2.1920) * [[2007]]: [[Грэгары Лемаршаль]], французскі спявак == Святкуюць == * {{Сцяг В'етнама}} [[В'етнам]]: Дзень Перамогі * {{Сцяг Мексікі}} [[Мексіка]]: Дзень дзіцяці * {{Сцяг Нідэрландаў}} [[Нідэрланды]]: Дзень Каралевы * {{Сцяг Тайланда}} [[Тайланд]]: Дзень аховы праў спажывальніка * {{Сцяг Швецыі}} [[Швецыя]]: Дзень Караля <noinclude>{{Храналагічны пералік}} {{commons|Category:30 April}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|430]] </noinclude> [[Катэгорыя:30 красавіка| ]] o3izov46w8p9eoy2cgbky7a0j6xp5td 0 911 5167950 4384365 2026-07-20T10:55:08Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5167950 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''464''' — [[высакосны год]], пачаўся ў сераду. 464 год нашай эры, 464 год 1 тысячагоддзя, 64 год V стагоддзя, 4 год 7-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 5 год 460-х гадоў. == Падзеі == * * [[Рэмісмунд]] стаў каралём [[Свевы|свеваў]] у [[Галісія|Галісіі]]. == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[9 кастрычніка]]: [[Ван Сьенюань]], імператрыца * 464/465: [[Эгідый (магістр арміі)]] * каля 464: [[Конал Гулбан]], ірландскі правіцель {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:464| ]] 30jvle4cido1n8q2tsw505pfakuw4bp 0 1151 5167949 5166460 2026-07-20T10:54:29Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5167949 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> __NOTOC__ '''9 кастрычніка''' — дзвесце восемдзесят другі (дзвесце восемдзесят трэці ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[768]]: Сыны [[Піпін Кароткі|Піпіна Кароткага]], [[Карл Вялікі|Карл]] і [[Карламан (кароль франкаў)|Карламан]] сталі каралямі [[Дзяржава франкаў|франкаў]] пасля смерці бацькі. Карлу адышла тэрыторыя ад паўночнай часткі [[Пірэнеі|Пірэнеяў]] да [[Цюрынгія|Цюрынгіі]]. Карламан атрымаў паўднёвыя Пірэнеі з міжземнаморскім узбярэжжам, а таксама [[Бургундыя|Бургундыю]] і [[Алеманія|Алеманію]]. * [[1621]]: Войска [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у [[Бітва пад Хацінам (1621)|бітве пад Хоцінам]] перамагло асманскую армію [[Асман II|Асмана II]]. * [[1648]]: Войска [[Вялікае княства Літоўскае|ВКЛ]] на чале з [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Янушам Радзівілам]] пасля аблогі ўзяло [[Пінск]]. * [[1708]]: У ходзе [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] расійскія войскі ў [[Бітва пры Лясной|бітве пры Лясной]] перамаглі шведаў. * [[1760]]: У ходзе [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайны]] расійскія войскі ўзялі [[Берлін]]. * [[1920]]: Дывізіі генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] занялі [[Вільня|Вільню]] і [[Сярэдняя Літва|Віленскі край]]. * [[1977]]: Паляцеў у космас [[Уладзімір Кавалёнак]], ураджэнец вёскі Белае [[Крупскі раён|Крупскага раёна]]. * [[2006]]: [[Паўночная Карэя]] ўпершыню выпрабавала сваю [[ядзерная зброя|ядзерную зброю]]. == Нарадзіліся == * [[1727]]: [[Эцьен-Шарль дэ Ламені дэ Брыен]], прэм'ер-міністр Францыі * [[1757]]: [[Карл X Бурбон]], кароль Францыі * [[1761]]: [[П’ер Гаво]], французскі оперны спявак * [[1764]]: [[Пётр Пятровіч Канаўніцын|Пётр Канаўніцын]], расійскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, вайсковы міністр (пам. 9.9.1822) * [[1820]]: [[Рыгор Іванавіч Бутакоў|Рыгор Бутакоў]], расійскі ваенна-марскі і дзяржаўны дзеяч, адмірал, даследчык [[Чорнае мора|Чорнага мора]] (пам. 12.6.1882) * [[1835]]: [[Каміль Сен-Санс]], французскі [[кампазітар]] і дырыжор * [[1848]]: [[Фрэнк Дзювенек]], амерыканскі мастак * [[1852]]: [[Герман Эміль Фішэр]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1874]]: [[Мікалай Рэрых]], рускі жывапісец, тэатральны мастак, археолаг, падарожнік, пісьменнік, філосаф, грамадскі дзеяч (пам. 13.12.1947) * [[1879]]: [[Макс фон Лаўэ]], нямецкі фізік * [[1890]]: [[Яніс Медыньш]], латышскі кампазітар * [[1892]]: [[Іва Андрыч]], югаслаўскі пісьменнік * [[1892]]: [[Ёханес Тэадор Баргельд]], нямецкі мастак * [[1893]]: [[Марыа дэ Андрадэ]], бразільскі паэт, празаік, мастацтвазнаўца, фатограф (пам. 25.2.1945) * [[1906]]: [[Леапольд Седар Сенгор]], першы прэзідэнт [[Сенегал]]а * [[1921]]: [[Тадэвуш Ружэвіч]], польскі паэт, пісьменнік, драматург * [[1940]]: [[Джон Ленан]], заснавальнік і ўдзельнік гурта «[[The Beatles]]» (пам. 1980) * [[1941]]: [[Жан-Жак Шуль]], французскі пісьменнік * [[1949]]: [[Атавія Пікала]], італьянская актрыса * [[1950]]: [[Джодзі Уільямс]], амерыканская грамадская дзяячка, заснавальнік Міжнароднага руху за забарону супрацьпяхотных мін, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру * [[1964]]: [[Гільерма дэль Тора]], мексіканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар і пісьменнік * [[1986]]: [[Лор Манаду]], французская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка == Памерлі == [[Файл:Heroico1.jpg|thumb|150px|[[Эрнэста Чэ Гевара]].]] * [[464]]: [[Ван Сьенюань]], імператрыца * [[1537]]: [[Ганс Кранах]], нямецкі мастак * [[1562]]: [[Габрыэль Фалопій]], італьянскі анатам * [[1661]]: [[Жэрар Дэзарг]], французскі геаметр * [[1841]]: [[Карл Фрыдрых Шынкель]], нямецкі архітэктар * [[1929]]: [[Адам Лісоўскі]], адзін з заснавальнікаў беларускага хрысціянскага руху, каталіцкі святар (нар. 1882) * [[1958]]: [[Пій XII]], [[Папа Рымскі]] (нар. 2.3.1876) * [[1959]]: [[Аляксандр Сакселін]], фінскі балетмайстар * [[1967]]: [[Эрнэста Гевара]], лацінаамерыканскі рэвалюцыянер (нар. 14.6.1928) * [[1974]]: [[Оскар Шындлер]], нямецкі прадпрымальнік, які падчас [[Другая сусветная вайна|2-й сусветнай вайны]] выратаваў больш за тысячу [[яўрэі|яўрэяў]], узяўшы іх на працу на свае заводы * [[1977]]: [[Рут Элдэр]], амерыканская жанчына-пілот і актрыса * [[1978]]: [[Жак Брэль]], французскі спявак, акцёр * [[1979]]: [[Нур Махамад Таракі]], прэм’ер-міністр [[Афганістан]]а (нар. 15.7.1917) * [[1982]]: [[Ганна Фрэйд]], дзіцячы псіхолаг * [[2006]]: [[Марак Грахута]], польскі спявак, паэт і кампазітар (нар. 10.12.1945) * [[2006]]: [[Пол Хантэр]], англійскі гулец у снукер (нар. 15.10.1978) * [[2017]]: [[Жан Рашфор]], французскі акцёр * [[2024]]: [[Лілі Эберт]], брытанская пісьменніца == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[Сусветны дзень пошты]] * {{USA}}: [[Лейф Эрыксан|Дзень Эрыксана]] * {{KOR}}: [[Дзень хангыля]] * {{RUS}}: Дзень работніка сельскай гаспадаркі і перапрацоўчай прамысловасці * {{ROU}}: Нацыянальны дзень памяці ахвяраў [[Халакост]]у ў Румыніі * {{BLM}}: Дзень адмены рабства * {{TKM}}: Дзень ваенна-марскіх сіл * {{UGA}}: Дзень Незалежнасці * {{ECU}}: Дзень незалежнасці Гуаякіля * {{IRN}}: [[Дзень Корпуса Вартавых Ісламскай Рэвалюцыі]] {{ВС}} <noinclude> {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К09]] </noinclude> [[Катэгорыя:9 кастрычніка| ]] he2m464e37tiihqr1sv5ek58r44rnge 0 1153 5167827 5159809 2026-07-20T07:29:36Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5167827 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на люты}} </noinclude>__NOTOC__ '''9 лютага''' — саракавы дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[981]]: [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|Імператар]] [[Атон II Руды|Атон II]] ўвайшоў у [[Рым]] і вярнуў Папу [[Бенедыкт VII (Папа Рымскі)|Бенедыкта VII]] да ўлады. * [[1507]]: Партугальскі мараплаўца Д.-Ф. Перэйра адкрыў востраў, названы ім названы Санта-Апалонія, сучасны [[Рэюньён]]. * [[1550]]: Заснаваны [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі езуіцкі калегіум]], які ў 1578 г. быў прывілеем караля [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]] быў пераўтвораны ў [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі універсітэт]]. * [[1621]]: Пачатак пантыфікату [[Грыгорый XV|Грыгорыя XV]], 234-га папы рымскага (1621—1623). * [[1648]]: [[Багдан Міхайлавіч Хмяльніцкі|Багдан Хмяльніцкі]] абраны гетманам Украіны. * [[1667]]: Падпісанне [[Андросаўскае перамір’е|Андрусаўскага перамір’я]] між [[Вялікае Княства Маскоўскае|Масковіяй]] і [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]], згодна з якім апошняя страціла [[Смаленск]]ія землі і Левабярэжную [[Украіна|Украіну]]. * [[1852]]: У [[Мінск]]у ў Гарадскім тэатры адбылася прэм’ера спектакля паводле п’есы [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніна-Марцінкевіча]] «[[Сялянка (опера)|Сялянка]]». * [[1885]]: У [[Масква|Маскве]] адкрылася першая бясплатная бібліятэка-чытальня імя І. С. Тургенева. * [[1893]]: На сцэне [[Мулен Руж]] паказаны першы [[стрыптыз]]. * [[1895]]: Кіраўнік фізічнага выхавання ў Саюзе маладых хрысціян у горадзе Халіок (штат Масачусэтс) Уільям Морган вынайшаў новую гульню — [[валейбол]]. * [[1900]]: Заснаваны тэнісны турнір [[Кубак Дэвіса]]. * [[1904]]: Японская эскадра адмірала Тога атакавала рускую эскадру на ўнутраным рэйдзе [[Порт-Артур]]а, пачатак руска-японскай вайны. Бой крэйсера «Вараг» і кананерскай лодкі «Карэец» супраць японскай эскадры. * [[1913]]: Адбылася першая пастаноўка знакамітай камедыі [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Паўлінка]]». У [[Вільня|Вільні]] сіламі [[Беларускі музычна-драматычны гурток у Вільні|Беларускага музычна-драматычнага гуртка]] паставіў п’есу [[Алесь Бурбіс]]. * [[1920]]: Падпісаны года [[Шпіцбергенскі трактат|міжнародны трактат]], які вызначыў прававы статус архіпелага [[Шпіцберген]]. * [[1940]]: У ноч на [[10 лютага]] здзейснены першы этап савецкай дэпартацыі насельніцтва з [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], 50 тысяч чалавек адпраўлены ў [[Сібір]] і [[Казахстан]]. * [[1943]]: Пачалася [[Краснадарская наступальная аперацыя]], ад нацысцкіх захопнікаў вызвалены горад [[Белгарад]]. * [[1955]]: Адкрыты [[Рымскі метрапалітэн]]. * [[1960]]: Закладзена першая зорка на [[Галівудская алея славы|Галівудскай алеі славы]]. * [[1971]]: Экіпаж касмічнага карабля «[[Апалон-14]]» высадзіўся на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяцы]]. * [[2020]]: Кінапрэмію «[[Оскар (кінапрэмія, 2020)|Оскар]]» упершыню [[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм|галоўную ўзнагароду]] атрымаў неангламоўны фільм — паўднёвакарэйская стужка «[[Паразіты (фільм, 2019)|Паразіты]]» рэжысёра [[Пон Джун Хо]].  == Нарадзіліся == [[Выява:Krzysztof Mikołaj "the Thunderbolt" Radziwiłł.PNG|thumb|left|120px|Крыштоф Радзівіл «Пярун»]] * [[1404]]: [[Канстанцін XI]], імператар усходнерымскі * [[1441]]: [[Алішэр Наваі]], узбекскі паэт (пам. 3.1.1501) * [[1547]]: [[Крыштоф Радзівіл Пярун]], дзяржаўны і вайсковы дзеяч ВКЛ (пам. 20.11.1621) * [[1783]]: [[Васіль Жукоўскі]], рускі паэт, перакладчык, адзін з заснавальнікаў рускага рамантызму * [[1830]]: [[Абдул-Азіз]], 32-і султан Асманскай імперыі * [[1844]]: [[Анатоль Фёдаравіч Коні]], расійскі юрыст, пісьменнік і грамадскі дзеяч * [[1846]]: [[Леапольд Баварскі]], германскі вайсковы дзеяч (пам. 28.9.1930) * 1846: [[Вільгельм Майбах]], нямецкі канструктар (пам. 29.12.1929) * [[1854]]: [[Алета Якабс]], першая жанчына-урач Нідэрландаў * [[1864]]: [[Мійна Хярма]], эстонскі кампазітар, харавы дырыжор * [[1867]]: [[Нацумэ Сосэкі]], японскі пісьменнік * [[1874]]: [[Усевалад Меерхольд]], савецкі рэжысёр і акцёр (пам. 2.2.1940) * [[1902]]: [[Леон Мба]], прэзідэнт Габона * [[1910]]: [[Жак Мано]], французскі біёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] [[1965]] (пам. 1976) * [[1929]]: [[Ховард Кановіц]], амерыканскі мастак * [[1930]]: [[Валянцін Яфімавіч Тарас|Валянцін Тарас]], беларускі паэт, перакладчык, публіцыст * [[1931]]: [[Ёзэф Масапуст]], чэхаславацкі футбаліст * [[1932]]: [[Герхард Рыхтэр]], нямецкі жывапісец * [[1942]]: [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]], беларускі літаратар * [[1942]]: [[Ада Лундвер]], эстонская актрыса і спявачка * [[1946]]: [[Эдуард Барысавіч Зарыцкі]], беларускі кампазітар * [[1960]]: [[Міхась Казлоўскі]], беларускі краязнавец, грамадскі дзеяч, крытык, публіцыст, выдавец * [[1973]]: [[Макота Сінкай]], японскі рэжысёр і аніматар * [[1979]]: [[Чжан Цзыі]], кітайская актрыса * [[1987]]: [[Магдалена Нойнер]], нямецкая біятланістка * [[2002]]: [[Рэган Сміт]], амерыканская плыўчыха, прызёрка алімпійскіх гульняў == Памерлі == [[Выява:Gerard_Dou_-_Self-Portrait_-_WGA06660.jpg|thumb|120px|Герард Доў]] * [[1199]]: [[Мінамота-но Ёрытома]], заснавальнік сёгуната Камакура * [[1640]]: [[Мурад IV]], 17-ы султан [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] (нар. 16.6.1612) * [[1675]]: [[Герард Доў]], галандскі мастак, вучань [[Рэмбрант]]а (нар. 7.4.1613) * [[1675]]: [[Амброзіус Брэйгель]], нідэрландскі жывапісец * [[1767]]: [[Юбер Друэ]], французскі мастак * [[1861]]: [[Фрэнсіс Дэнбі]], ірландскі пейзажыст * [[1881]]: [[Фёдар Дастаеўскі]], рускі пісьменнік (нар. 11.11.1821) * [[1905]]: [[Адольф фон Менцэль]], нямецкі мастак * [[1905]]: [[Фрэдэрык Актавіус Пікард-Кембрыдж]], брытанскі арахнолаг * [[1938]]: [[Аксель Паўльсен]], нарвежскі фігурыст і канькабежац * [[1967]]: [[Джорджыа Б’янкі]], італьянскі рэжысёр * [[1975]]: [[Тойва Сяркя]], фінскі кінарэжысёр * [[1984]]: [[Юрый Андропаў]], генеральны сакратар ЦК КПСС * [[1991]]: [[Аркадзь Мігдал]], савецкі фізік-тэарэтык, акадэмік АН СССР (нар.11.3.1911) * [[2001]]: [[Герберт Сайман]], амерыканскі сацыёлаг і эканаміст * [[2002]]: [[Маргарэт (прынцэса Вялікабрытаніі)]] * [[2014]]: [[Габрыэль Аксель]], дацкі кінарэжысёр * [[2021]]: [[Чык Карыа]], амерыканскі джазавы піяніст == Святкуюць == * [[Выява:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] Міжнародны дзень стаматолага. * [[Выява:Flag of Europe.svg|25px]] [[Еўрапейскі саюз]] — Дзень інтэрнэту (з 2010). * [[Выява:Flag of Lebanon.svg|25px]] [[Ліван]] — Свята Маранітаў. <noinclude> [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|209]] {{Храналагічны пералік}} </noinclude> [[Катэгорыя:9 лютага| ]] 81c7r0rwaoh31ejb89qn4g5md8c0jnu 0 8845 5167811 4393022 2026-07-20T07:12:24Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5167811 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * Заснаваны горад [[Тырана]] * У [[Еўропа|Еўропу]] прыбыло першае пасольства з [[Японія|Японіі]] == Нарадзіліся == * [[Хадльгрымур Петурсан]], ісландскі [[паэт]] і [[Лютэранства|лютэранскі]] прапаведнік (пам. [[27.10]].[[1674]]) * [[3 студзеня]]: [[Джэймс Гарынгтан]], англійскі [[філосаф]] (пам. [[11.9]].[[1677]]) * [[14 лютага]]: [[Джон Уілкінс]], брытанскі святар і палімат * [[15 сакавіка]]: [[Францыск Сільвій]], галандскі медык, фізіёлаг * [[25 сакавіка]]: [[Хуан Карэньё дэ Міранда]], іспанскі мастак == Памерлі == * [[Педра Фернандэс дэ Кірас]], іспанскі мараплавец [[Партугалія|партугальскага]] паходжання (нар. [[1565]]) * [[Эль Грэка]], іспанскі [[мастак]] (нар. [[1541]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1614| ]] h5hiab8yjmi8lc4dc61bngakd7fhu5v 0 8902 5167813 4387409 2026-07-20T07:13:23Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5167813 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * == Нарадзіліся == * == Памерлі == * [[28 студзеня]]: [[П'ер Сег'е]], канцлер Францыі (нар. [[28.5]].[[1588]]) * [[5 мая]]: [[Сэмюэл Купер (мастак)]] * [[16 лістапада]]: [[Францыск Сільвій]], галандскі медык, фізіёлаг * [[19 лістапада]]: [[Джон Уілкінс]], брытанскі святар і палімат * [[16 снежня]]: [[Ян II Казімір Ваза]], [[каралі Польшчы|кароль польскі]] і [[вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] (нар. [[22.3]].[[1609]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1672| ]] 42n4lx7o7h7gj8tndf2vp4oqm2ogp5l 0 14940 5168002 5086386 2026-07-20T11:30:51Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5168002 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Падляскае ваяводства |Арыгінальная назва = |Герб = POL województwo podlaskie COA.svg |Сцяг = POL województwo podlaskie flag.svg |Краіна = [[Польшча]] |Гімн = |Статут = Ваяводства |Уваходзіць у = |Уключае = |Сталіца = [[Беласток]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = Сувалкі, Ломжа |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва =1 198 690<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2013 [http://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/l_powierzchnia_i_ludnosc_przekroj_terytorialny_2013.pdf]</ref>. |Год перапісу = 2013 |Месца па насельніцтве = 14 |Шчыльнасць = 59 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 20 187 |Месца па плошчы = 6 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Podlaskie_location_map.PNG |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://www.bialystok.uw.gov.pl/ |Заўвагі = }} {{Значэнні2|Падляшскае ваяводства}} '''Падля́скае ваяво́дства''' ({{lang-pl|województwo podlaskie}}) — адміністрацыйная адзінка, адно з 16 ваяводстваў у [[Польшча|Польшчы]]. Знаходзіцца на паўночным усходзе краіны, ля мяжы з [[Беларусь|Рэспублікай Беларусь]] і [[Літва|Літоўскай Рэспублікай]]. Утворана ў [[1999]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Беласток]]. Колькасць насельніцтва — 1,2 млн чалавек (2013). == Насельніцтва == Пераважную частку насельніцтва складаюць [[палякі]]. [[Усходняя Беласточчына|Усходняя частка ваяводства]] належыць да [[этнічная тэрыторыя|этнічнай тэрыторыі]] [[беларусы|беларусаў]]. На [[Падляшша|Падляшшы]] таксама пражываюць літоўцы, украінцы, татары і інш. <div align="center"> {| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em" |- | bgcolor="#ffcbdb" | '''Гарады з насельніцтвам звыш 5 тыс.'''<br /> станам на 31 снежня 2004 |- | <table width="600" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0"> <tr align="left"> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Беласток]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">292,2</td> <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Семятычы]]</td> <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">15,2</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Сувалкі]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">69,1</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Кольна (Польшча)|Кольна]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,8</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Ломжа]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">63,9</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Монькі]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,6</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Аўгустаў]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">30,0</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Чарна Бяластоцка]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">9,6</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Бельск Падляскі]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">26,9</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Высоке Мазавецке]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">9,2</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Замбраў]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">22,9</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Васількаў]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">8,8</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Граева]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">22,8</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Дамброва Бяластоцка]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">6,2</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Гайнаўка]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">22,3</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Сэйны|Сейны]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">6,0</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Сакулка]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">19,0</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Хорашч]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">5,4</td> </tr> <tr align="left"> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Лапы (Польшча)|Лапы]]</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">16,6</td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"></td> <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"></td> </tr> </table> |} </div> == Вядомыя асобы == * [[Дамінік Аніська]] * [[Мелхіседэк (Паеўскі)|Мелхіседэк]], свецкае імя: Міхаіл Паеўскі (1878, с. Вітулін — 1931) — беларускі праваслаўны святар, царкоўны дзеяч, мітрапаліт. == Гл. таксама == * [[Ганьча (вёска)]] * [[Хільмоны]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://wrotapodlasia.pl/ Wrota Podlasia — Падляскі інфармацыйны партал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181105041348/http://wrotapodlasia.pl/ |date=5 лістапада 2018 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Падляскае ваяводства}} {{Ваяводствы Польшчы}} [[Катэгорыя:Падляскае ваяводства| ]] [[Катэгорыя:Ваяводствы Польшчы]] jwnnhq4h1t92t8t9r4m1y5f4ogliht1 0 15163 5167708 5120499 2026-07-19T15:46:21Z ~2026-40392-23 171352 5167708 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Тамаш Зан | Арыгінал імя = {{lang-pl|Tomasz Zan}} | Фота = Портрет Томаша Зана (1837).jpg | Шырыня = | Подпіс = Партрэт Тамаша Зана ([[Валянцін Ваньковіч|Валенці Ваньковіч]], 1837) | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = [[Халецкаўшчына]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]] [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]] | Дата смерці = | Месца смерці = маёнтак [[Какоўчына|Кахачын]], [[Сенненскі павет]], [[Магілёўская губерня]], [[Расійская імперыя]] | Грамадзянства = | Род = Зані | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = Віктарын (1848), Абдон (1849), Клемент (1852), Станіслаў (1854) | Род дзейнасці = {{Паэт|Беларусі|Польшчы}}, {{Драматург|Беларусі|Польшчы|}}, геолаг, даследнік прыроды, музеязнавец | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Тамаш Зан''' ({{lang-pl|Tomasz Zan}}; {{ДН|21|12|1796}}, фальварак [[Халецкаўшчына]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]], [[Мінская губерня]] — 7(19) липеня 1855, фальварак [[Какоўчына|Кахачын]], [[Сенненскі павет]], [[Магілёўская губерня]], [[Расійская імперыя]]) — удзельнік вызвольнага руху, даследнік прыроды, літаратар<ref name="ehb">[[Кастусь Цвірка]]. Зан Тамаш // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 404.</ref>, музеязнавец, [[геалогія|геолаг]], даследнік прыроды [[Урал]]а. Адзін са стваральнікаў [[таварыства філаматаў]], стваральнік [[таварыства прамяністых]], рэарганізаванага пазней у [[таварыства філарэтаў]]; сябра [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і [[Ян Чачот|Яна Чачота]]. Кіраўнік першых рэвалюцыйных арганізацый на [[Беларусь|Беларусі]] і [[Літва|Літве]]<ref>[http://old.nlb.by/html/news2006/zan.html 21 снежня — 210 год з дня нараджэння Т. Зана (1796—1855), паэта-рамантыка, даследчыка прыроды, удзельніка вызваленчага руху] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161203205529/http://old.nlb.by/html/news2006/zan.html |date=3 снежня 2016 }} // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]</ref>. Адыграў значную ролю ў развіцці новага літаратурнага кірунку — рэвалюцыйнага рамантызму<ref name=asvet>{{Кніга|загаловак = Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік / Беларус. Энцыкл.|адказны = Гал. рэд. «Беларус. Энцыкл.»: Барыс Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч|месца = Мн.|выдавецтва = БелЭн|год = 1995|старонкі = 434—435|старонак = 671}}</ref>. Першым з кола віленскіх паэтаў прызнаў беларускую народную творчасць за адзін з найгалоўнейшых раздзелаў сваёй паэтычнай праграмы<ref>{{Кніга|аўтар = [[Станіслаў Лявонавіч Станкевіч|Станкевіч, С]].|частка = Тамаш Зан|загаловак = Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі|арыгінал = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej|адказны = Валер Булгакаў|выданне = 1-е выд.|месца = Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства|год = 2010|старонкі = 16|старонак = 211|isbn = 83-60456-21-6}}</ref>. == Біяграфія == === Паходжанне === [[Файл:Tamaš Zan.jpg|міні|Тамаш Зан у маладыя гады]] Паводле запісу ў метрычнай кнізе Краснасельскага рымска-каталіцкага касцёла, Тамаш Зан першапачаткова ахрышчаны 12 (23) снежня 1796 года краснасельскім уніяцкім святаром. 26 студзеня 1798 года ў Краснасельскім рымска-каталіцкім касцёле адбылося мірапамазанне Тамаша Зана разам з хрышчэннем яго брата Ігната<ref name=":0">[https://niab.by/newsite/by/vistava-tamash-zan Паэт, навуковец, грамадзянін: да 225-годдзя з дня нараджэння Томаша Зана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220218090137/https://niab.by/newsite/by/vistava-tamash-zan |date=18 лютага 2022 }} Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі.</ref>. У большасці публікацый месцам яго нараджэння памылкова даецца фальварак Мясата паблізу мястэчка Краснае Вілейскага павета (цяпер вёска [[Краснае (Маладзечанскі раён)|Краснае]] Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці)<ref name="ehb" />. У сям’і Караля Зана акрамя Тамаша былі і іншыя дзеці — Вінцэнт (1795), Ігнат (1798), Стэфан (1802), Антоні-Банавентура (1809), Альжбета (1819), Ян (?—1828), Схаластыка, Бенедыкта, Эвеліна. Продкі Тамаша Зана па матчынай лініі жылі ва [[Узда|Уздзе]] і былі ўніятамі, якія перайшлі ў праваслаўе<ref name=":2">{{Cite web |title=Czernicki, Gustaw. Żywot i korespondencye Tomasza Zana. Kraków : Drukarnia "Czasu", 1863. |url=http://dlibra.umcs.lublin.pl/dlibra/docmetadata?id=15680#description |access-date=19 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219102501/http://dlibra.umcs.lublin.pl/dlibra/docmetadata?id=15680#description |archive-date=19 лютага 2022 |url-status=dead }}</ref>. Род Занаў (да пачатку XIX стагоддзя прозвішча вымаўлялася як «Зань») ў XVIII стагоддзі звязаны з Радашковічамі, прадстаўнікі рода запісаны пераважна як мяшчане. 5 ліпеня 1802 года Заны атрымалі пасведчанне чыноўнікаў і шляхты Мінскай губерні пра сваё шляхецкае паходжанне, неабходныя для гэтага дакументы былі імі сфальсіфікаваны<ref>{{Cite web |url=http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=17697 |title=Зміцер Юркевіч. Таямніцы роду Занаў, герба «Ястрабец» // Культура. № 51 (1491) 19.12.2020 — 25.12.2020 г. |access-date=16 лютага 2022 |archive-date=16 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216175959/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=17697 |url-status=dead }}</ref>. Сям’я Занаў у канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў не мела нерухомасці і неаднаразова мяняла месца жыхарства. У дакументах Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі Караль Зан і яго брат Антоній у 1795 годзе згадваюцца як арандатары фальварка Селішча ў Вілейскім павеце, а ў 1816 годзе яны мелі ў застаўным уладанні фальварак Выверы таксама ў Вілейскім павеце. Пачынаючы з 1832 года, бацька Тамаша Зана Караль Зан жыў у фальварку Запалякі Вілейскага павета, атрыманым ў выніку [[Эксдывізія|эксдывізіі]] маёнткаў князёў Агінскіх<ref name=":0" />. === Маленства === Нараджэнне Тамаша Зана авеяна рознымі легендамі. У першай біяграфіі Зана (1863), заснаванай у тым ліку на «нататках» яго ўдавы, Брыгіды Свентарэцкай, апісваецца гісторыя, што Караль Зан быў выпраўлены паслом ад Радашковіч на сойм у Варшаву, але паколькі сталіца ўжо была захоплена расійскімі войскамі, то ён змушаны быў шукаць прытулку ў Караляўцы. У той час яго брат Антоні быццам страціў дакументы на радавы маёнтак Халецкаўшчыну, таму маці змушаная была нарадзіць Тамаша ў карчме ў Мясаце, і пасля таго хавалася ад казакоў у лесе<ref name=":2" />. У больш позніх польскіх біяграфіях гэтыя драматычныя акалічнасці былі апушчаныя (відаць, у сілу шматлікіх нестыковах, асабліва храналагічных), але запазычаным з гэтага расповяду засталося месца нараджэння Тамаша Зана — Мясата. Але ў публікацыях Кастуся Цвіркі гэта гісторыя набыла новае жыццё, Караль Зан з простага пасла пераўтварыўся ўжо ў паўстанца, які «ідзе ў шэрагі барацьбітоў пад сцягі Касцюшкі»<ref name=":3" />. Абедзве версіі (ні пра пасла, ні пра паўстанца) на дадзены момант не маюць дакументальнага пацверджання. Надалей, паводле біяграфіі Чэрніцкага Караль уладкоўваецца аканомам у адстаўнога палкоўніка польскіх войскаў Трэмбіцкага ў недалёкім маёнтку [[Вязынь]], дзе праходзіць маленства будучага паэта і першыя ўрокі граматы ў дзяка Аляшкевіча. Неўзабаве маці адвозіць юнага Тамаша да сваіх бацькоў у мястэчка Узду, дзе ўладкоўвае ў парафіяльную школу, аднак пасля смерці свайго дзеда разам з бабуляй зноў вяртаецца ў Вязынь. Цяпер ён працягвае вучобу ў гувернёра Калантая ў суседняй [[Слабада (Уздзенскі раён)|Слабадзе]] (вучыцца разам з дзецьмі нейкіх Мікуліцкіх). Праз некалькі месяцаў, у 1807 годзе, разам з малодшым братам Ігнатам пасланы ў Мінскую гімназію<ref name=":2" />. === Мінская гімназія: 1805—1812 === [[Файл:Tamaš Zan2.jpg|міні|left|Тамаш Зан у маладыя гады. Малюнак [[Ян Рустэм|Яна Рустэма]]. За своеасабліую форму ілба паэта жартаўліва называлі «Трохкутным»<ref name=":3">{{Кніга|загаловак = Філаматы і філарэты|адказны = Укладанне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі пра аўтараў і каментарыі [[Кастусь Цвірка|К. Цвіркі]],|месца = Мн.|год = 1998|старонкі = 383|старонак = 400|серыя = Беларускі кнігазбор}}</ref>]] Гімназістам Тамаш належаў да ліку найбольш здольных вучняў. Актыўна ўдзельнічаў у студэнцкіх сходах і забавах<ref name="knihazbor">{{Кніга|загаловак=Філаматы і філарэты|адказны=Укладанне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі пра аўтараў і каментарыі [[Кастусь Цвірка|К. Цвіркі]],|месца=Мн.|год=1998|старонкі=197|старонак=400|серыя=Беларускі кнігазбор}}</ref>. Будынак тагачаснай Мінскай гімназіі знаходзіўся на [[Верхні горад|Высокім рынку]], які з XVII ст. быў адміністрацыйным, гандлёвым і культурным цэнтрам Мінска. Асобныя вобразы з тагачаснага жыцця горада запомніліся юнаму Тамашу асабліва: {{Цытата|Яўрэйка з абаранкам, немец з грэчаскімі піражкамі, званар-езуіт, вар'ят Янка, смаргонскія мядзведзі, гукі царкоўнага звона, сад Карнеева, [[Залатая Горка]], [[Кальварыя (прадмесце)|Кальварыя]], архірэй Пацёмкін — вакол усяго гэтага і круціліся думкі мінскіх дзяцей да 1812 года. Нянавісці і розніцы між нацыямі не ведалі... З тае грубае і дзікае мовы маскалёў, бо мінскім сялянскім прастамоўем ахвотна карысталіся студэнты, прыжылося башкірскае «гайда»<ref>Z filareckiego świata: zbiór wspomnień z lat 1816-1824. Wydae Henryk Mościcki. — Warszawa, 1924. — S. 196.</ref>}} Найбліжэйшымі сябрамі Тамаша Зана ў Мінскай гімназіі былі браты Верашчакі з Наваградчыны — Міхал і Юзаф. Асабліва моцна ён пасябрыўся з Міхалам, дзякуючы якому Тамаш пазнаёміўся з яго сястрой [[Марыля Верашчака|Марыляй Верашчакай]] — будучай каханай [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], які, у сваю чаргу, пазнаёміўся з ёю не без пасярэдніцтва Зана<ref name=knihazbor/>. Далейшай вучобе ў Мінскай гімназіі перашкодзіла хвароба Тамаша, таму бацькі вырашылі забраць яго разам з братам Ігнасем дамоў у фальварак Выверы, які яго бацькі ўзялі ў арэнду<ref name="art">''[[Кастусь Цвірка|Цвірка, К.]]'' Вечны выгнаннік і пілігрым. Жыццё і творчасць Тамаша Зана. — 1994. — № 2. — С. 17—24.</ref>. Тут прайшлі самыя яркія юнацкія гады Тамаша. Выверы былі паблізу [[Маладзечна]], таму па выздараўленні Тамаша бацькі паслалі яго разам з малодшым Ігнасем і Стэфанам давучвацца ў Маладзечанскую павятовую школу, якую толькі што перавялі з [[Бабруйск]]а<ref name=art/>. У найманай маладзечанскай кватэры разам з братамі пасялілася і бабка Далеўская. === Маладзечанскі перыяд === [[Файл:Portrait of Tomasz Zan in the Dominican Church in Polack by Rudolf Żukowski after Aleksander Minijatt. 1825-1850 (cropped).jpg|thumb|left|Тамаш Зан у [[Полацкі дамініканскі касцёл|полацкім дамініканскім касцёле]]. Літаграфія [[Рудольф Жукоўскі|Рудольфа Жукоўскага]] па малюнку Аляксандра Мініята. 1825—1850]] Звесткі пра маладзечанскі перыяд жыцця паэта захаваліся збольшага ў дакументах следчай камісіі працэсу над філаматамі. Напрыклад, абвінавачанне ў «непажадным кірунку думак» абгрунтоўвалася тым, што Тамаш «яшчэ з дзяцінства, з павятовай маладзечанскай школы зневажаў урад і пісаў недабранадзейныя вершы, а таксама стварыў там нейкае таварыства»<ref name=knihazbor/>. Пад згаданым таварыствам мелі на ўвазе вайсковую гульню, што вымагала хлапчукоў дзяліцца на дзве «арміі»: расійскую — армію [[Марс (міфалогія)|Марса]], які ўвасабляў грубую сілу, і польскую — армію [[Апалон]]а, бога любові. На чале арміі Апалона часта быў Тамаш Зан, які меў павагу паплечнікаў за «мінскую вучонасць»<ref name=knihazbor/>. Да справы таксама быў далучаны верш, напісаны Занам у 1815 годзе пад назваю «Марш для студэнтаў, апалонавага войска», дзе быў просты заклік да падрыхтоўкі вайны супраць «[[маскаль|маскаля]]», і няскончаная камедыя «Сталасць у сяброўстве», таксама скіраваная супраць расійскага самадзяржаўя. «Маладзечанскія» творы Тамаша Зана не захаваліся, адзінае сведчанне пра іх — рапарт сенатара Мікалая Навасільцава вялікаму князю Канстанціну ў маі 1824 года, які потым апублікаваў Фёдар Вяржбоўскі ў брашуры «К истории тайных обществ и кружков среди литовско-польской молодёжи» (Варшава, 1898)<ref name=art/>. === Віленскі ўніверсітэт: 1815—1820 === [[Файл:Album Wilenskie. 1845-1875 (5553003) (cropped).jpg|міні|[[Дзядзінец]] [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і Царква святога Яна, дзе ў 1815—1820 гадах вучыўся Тамаш Зан]] У 1815 годзе Тамаш Зан за ўласны кошт паступае на фізіка-матэматычны фалькутэт [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], дзе падчас уступных іспытаў пазнаёміўся з Адамам Міцкевічам. Акрамя асноўнага курса лекцый на факультэце ён меў магчымасць дадаткова вывучаць гісторыю, статыстыку, польскую, лацінскую, французскую і нямецкую літаратуры. Каб мець сродкі на жыццё, працуе гувернёрам. На другі год навучання пераводзіцца на літаратурны факультэт. Т. Зан становіцца тут членам патрыятычнага таварыства шубраўцаў; прымаецца ў масонскую ложу<ref name=vorsha24>{{артыкул|аўтар=Лютынскі В. П.|загаловак=Тамаш Зан на Аршаншчыне|выданне=Аршанскі краязнаўчы зборнік|месца=Орша|выдавецтва=Аршанская друкарня|год=1997|нумар=2|старонкі=24|isbn=985-6133-40-8}}</ref>. Ужо ў першы год навучання ён ўступае ў Таварыства шасці, у якое ўваходзілі студэнты-мінчукі<ref name=art/>. У 1817 годзе Тамаш Зан становіцца адным з заснавальнікаў [[Таварыства філаматаў]], у 1820 — стварае [[Таварыства прамяністых]], рэарганізаванае пазней у [[Таварыства філарэтаў]]. Згодна з назвай «тэорыі прамянёў», ад кожнага добразычлівага чалавека сыходзяць прамяні, якія жыватворна ўздзейнічаюць на тых, хто яго абкружае<ref name=vorsha24/>. Таварыства прамяністых за кароткі час сабрала 200 сяброў і складалася ў пераважнай большасці з беларускай моладзі<ref name=belarus40>{{артыкул|аўтар=Цішук, Г.|загаловак=Архіпрамяністы|выданне=Беларусь|год=2003|нумар=6|старонкі=40}}</ref>. У 1823 годзе арыштоўваецца царскімі ўладамі<ref name=marakou>[http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19476 Зан Тамаш] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305013442/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19476 |date=5 сакавіка 2016 }} // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>. Захаваліся дакументы аб выдачы Зану дыплома магістэрскай ступені па філасофіі, які ён не паспеў атрымаць праз арышт<ref name=asvet/>. У часе следства 1823—1824 гг. усю віну за стварэнне і дзейнасць згуртаванняў моладзі бярэ на сваю адказнасць<ref name=art/>, дзякуючы чаму астатніх арыштаваных, у ліку якіх знаходзіліся [[Адам Міцкевіч]], [[Ян Чачот]], [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]] і слабы здароўем [[Юзаф Яжоўскі]] выслалі ўглыб Расіі, а не зняволілі ў цытадэлі<ref name=sv>{{Спасылка | аўтар = [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]]| дата публікацыі = 5 снежня 2006| url = http://www.svaboda.org/content/transcript/776431.html| загаловак = Імёны Свабоды: Тамаш Зан 21.12.1796, в. Мясата (цяпер Маладзечанскі раён) — 19.7.1855, маёнтак Кухачын паблізу Оршы. Пахаваны ў в. Смаляны, Аршанскі раён| выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата = 4 жніўня 2011 }}</ref>. Адам Міцкевіч пазней увасобіў сумленнасць і {{нп3|таварыскасць||ru|Коммуникабельность}} Тамаша ў III частцы «[[Дзяды (паэма)|Дзядоў]]». На адным з допытаў Зан выказаўся: «Мы не стваралі часу — час ствараў нас»<ref name=belarus40/>. За некалькі дзён да высылкі Зана ў кляштарныя муры дазволілі наведацца тым, хто хацеў з ім развітацца. Філарэт Ота Слізень прыгадвае ў сваіх нататках, што «дзверы ў камеры Зана ў кляштары ўсе гэтыя дні амаль не зачыняліся» і калі ён туды ўвайшоў: {{Цытата|…у камэры было ўжо некалькі філарэтаў, сярод іх — [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], [[Антон Адынец|Адынец]], Пясецкі, Фрэенд, два Тамашовы браты, [[Ян Чачот|Чачот]], Сузін і хтосьці яшчэ… Усіх я знайшоў моцна расчуленымі, бо якраз у гэтую хвіліну Чачот пад акампанемент гітары Тамаша спяваў толькі што складзеную ім песню на народнай гаворцы, песню жаласную, развітальную, якая сваёй мелодыяй і зместам выклікала ўсеагульны плач…<ref name=knihazbor2>{{Кніга|аўтар = Кастусь Цвірка|частка = Паданне пра філаматаў, або Доля аднаго пакалення|загаловак = Філаматы і філарэты|спасылка = http://bk.knihi.com/filamaty/filamaty0.html|адказны = Укладанне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі пра аўтараў і каментарыі [[Кастусь Цвірка|К. Цвіркі]],|месца = Мн.|год = 1998|старонкі = 19|старонак = 400|серыя = Беларускі кнігазбор|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305213410/http://bk.knihi.com/filamaty/filamaty0.html|archive-date = 5 сакавіка 2016}}</ref>}} Пра гэтае развітанне таксама расказвае [[Антон Адынец|Антоні Эдвард Адынец]]: {{Цытата|Было нас некалькі дзясяткаў вечарам у камеры Тамаша Зана, куды неўзабаве зайшлі Сузін і Чачот. Апошні заспяваў пад гітару толькі што складзеную ім песню на народнай гаворцы:<br/><center>Да лятуць, лятуць да дзікіе гусі,</center> <center>Да нас павязуць до далёкое Русі…</center><br/>Далей у песні расказвалася пра гусей, якія адлятаюць на поўдзень, у той час як асуджаных павязуць на поўнач, і хто ведае ці вярнуцца яны калі-небудзь назад. І так глыбока ўзрушыла ўсіх гэтая песня, што яна выклікала агульны плач, а спявак стаў аб’ектам абдымкаў<ref name=knihazbor2/>.}} === Высылка ў Арэнбург: 1824—1837 === За арганізацыю падпольных таварыстваў Тамаша Зана ў кастрычніку 1824 года высылаюць праз Мінск і Маскву ў Арэнбургскую фартэцыю, адкуль яго вызваляюць 22 лістапада 1825 года. Пасля вызвалення з турмы Зан працаваў хатнім настаўнікам, шмат чытаў, перакладаў біяграфію [[Хрыстафор Калумб|Калумба]] аўтарства [[Вашынгтон Ірвінг|Вашынгтона Ірвінга]]. У высылцы Тамаш Зан сустракае ў 1829 годзе вядомага нямецкага навукоўца-прыродазнаўца [[Аляксандр Гумбальт|Аляксандра Гумбальта]], які прыязджаў на [[Урал]] для навуковай экспедыцыі. Пад яго ўздзеяннем паэт захапляецца вывучэннем [[геалогія|геалогіі]] і [[батаніка|батанікі]]<ref name="art" />. У высылцы Тамаш Зан сустракаўся з многімі даследнікамі, якія прыязджалі вывучаць прыроду Прыўралля — батанікам з [[Тарту|Дэрпта]] {{нп3|Эдуард Аляксандравіч Эверсман|Эдуардам Аляксандравічам Эверсманам|ru|}}, яго землякамі геолагамі [[Рыгор Пятровіч Гельмерсен|Рыгорам Пятровічам Гельмерсенам]] і {{нп3|Эрнст Карлавіч Гофман|Эрнстам Гофманам|ru|Гофман, Эрнст Карлович}}, хімікам {{нп3|Карл фон Гёбель|Карлам Гёбелем|ru|Гёбель, Карл фон}}, астраномам {{нп3|Васіль Фёдаравіч Фёдараў, астраном|Васілём Фёдаравічам Фёдаравым|ru|Фёдоров, Василий Фёдорович (астроном)}}, прафесарам {{нп3|Хрыстафон Ханстэн|Хрыстафорам Ханстэнам|ru|Ханстен, Кристофер}}, лейтэнантам Дуэ з [[Нарвегія|Нарвегіі]] і іншымі<ref>{{Кніга|аўтар = Грицкевич В. П.|частка = Ташкараган ищет золото|загаловак = От Немана к берегам Тихого океана|месца = Мн.|выдавецтва = Полымя|год = 1986|старонкі = 113|старонак = 303}}</ref>. У арэнбургскай ссылцы паэт таксама пазнаёміўся з {{нп3|Рыгор Сілыч Карэлін|Рыгорам Сілычам Карэліным|ru|Карелин, Григорий Силыч}} — прадзедам паэта [[Аляксандр Аляксандравіч Блок|Аляксандра Блока]]<ref>{{Кніга|аўтар = Грицкевич В. П.|частка = Ташкараган ищет золото|загаловак = От Немана к берегам Тихого океана|месца = Мн.|выдавецтва = Полымя|год = 1986|старонкі = 108|старонак = 303}}</ref>. Меў сустрэчы з сасланым кампазітарам {{нп3|Аляксандр Аляксандравіч Аляб’еў|Аляксандрам Аляксандравічам Аляб’евым|ru|Алябьев, Александр Александрович}}, удзельнікам [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]], сябрам {{нп3|Дзяніс Васілевіч Давыдаў|Дзяніса Давыдава|ru|Давыдов, Денис Васильевич}} і [[Аляксандр Сяргеевіч Грыбаедаў|Аляксандра Грыбаедава]], аўтарам славутых вакальных твораў «Салавей», «{{нп3|Вечаровы звон||ru|Вечерний звон}}», «Доўгая дарога»<ref name="belarus41">{{артыкул|аўтар=Цішук, Г.|загаловак=Архіпрамяністы|выданне=Беларусь|год=2003|нумар=6|старонкі=41}}</ref>. У 1830 годзе арэнбургскім ваенным губернатарам Паўлам Сухцеленам быў залічаны ў арэнбургскую памежную камісію, а ў 1831 годзе прызначаны заснавальнікам музея пры Няплюеўскім ваенным вучылішчы (зараз — Арэнбургскі губернскі гісторыка-краязнаўчы музей)<ref name=":1">[https://project.orenlib.ru/perovskii/up/1perovsky_PDF/toauk35.PDF?fbclid=IwAR2c5kEFWK0X1OpCHHOCGB_9uJWfYXPaI6-_OfQ18wnjuAkiSmtmAroIzU8 ''Модестов Николай.'' Магистр философии Фома Карлович Зан в Оренбурге // Труды Оренбургской Ученой Архивной Комиссии. — Вып. XXXV. — Оренбург, 1917.]</ref>. Падставай для таго прызначэння паслужыла падрыхтаваная ў 1830 Занам запіска «Аб мэтах і сродках утрымання меркаванага музуэма ў Арэнбургу», дзе аўтар насамрэч прапаноўвае дзяржаўную праграму музейнай справы, якая прадугледжвае і стварэнне Нацыянальнага музея<ref>Гужаловский А. А. Зан Тамаш // Российская музейная энциклопедия: в 2 т. — Москва, 2001. — Т. 1. — С. 15-19.</ref>. У 1831 годзе ў англійскім часопісе «Рэвю брытанік», выдаваным на французскай мове, быў змешчаны артыкул «Палітычная гісторыя Літвы» з аповедам падзей 1817—1823 гг. у Віленскім універсітэце з падрабязным асвятленнем лёсаў іх удзельнікаў, у тым ліку і «найпрамяністага» Тамаша Зана<ref>{{Кніга|аўтар=Грицкевич В. П.|частка=Ташкараган ищет золото|загаловак=От Немана к берегам Тихого океана|месца=Мн.|выдавецтва=Полымя|год=1986|старонкі=121|старонак=303}}</ref>. Плённая праца па стварэнню музея і навуковыя доследы былі адзначаны расійскімі ўладамі, 15 снежня 1832 расійскі імператар Мікалай I па прашэнні арэнбургскага губернатара П. Сухцелена прызначыў Т. Зану статус чыноўніка XIV ранга, што фактычна азначала дараванне ўдзелу ў «справе філаматаў»<ref name=":1" />. Улетку 1833 года знаходзіўся на лячэнні на Сергіеўскіх серных водах каля [[Самара|Самары]]. 27 кастрычніка 1833 года ўфімскі мяшчанін Андрэй Старыкаў, які ўтрымліваўся ў арэнбургскім турэмным замку, паведаміў каменданту горада генерал-маёру Р. Г. Глазенапу, што тутэйшыя палякі, «засмучаныя няшчасным наступствам польскай рэвалюцыі», задумалі мяцеж. Планаваліся забойствы ваеннага губернатара, каменданта, яшчэ шэрагу ваенных і паліцэйскіх чыноў, захоп Арэнбурга з наступным распаўсюджваннем мецяжу па ўсёй Арэнбургскай лініі. Каб прыцягнуць на свой бок салдат і насельніцтва, змоўшчыкі збіраліся выкарыстоўваць папулярную «канстанцінаўскую легенду»: нібыта цэсарэвіч Канстанцін Паўлавіч жывы, незадаволены ўзурпацыяй трона малодшым братам Мікалаем і ўжо выступіў у паход на чале французскіх войскаў і ў саюзе з прускім каралём. Кіраўнікамі змовы былі названы невядомы француз і трое палякаў: Тамаш Зан і [[Ян Віткевіч]], якія служылі ў Арэнбургскай памежнай камісіі, а таксама унтэр-афіцэр 2-га лінейнага батальёна Віктар Івашкевіч. Падазраваныя былі неадкладна ўзятыя пад арышт, была створана спецыяльная следчая камісія. Аднак на допытах падазраваныя адмаўлялі існаванне змовы, дадатковых доказаў не было выяўлена, і па выніковай рэзалюцыі следчай камісіі Зан быў вызвалены з аднаўленнем на службе<ref>Шкерин В. А. Ян Виткевич и оренбургский военный губернатор Василий Перовский // Уральский исторический вестник. № 2 (35). Сс. 131—137.[http://uralhist.uran.ru/pdf/UIV_2(35)_2012_Shkerin.pdf]</ref>. У снежні 1833 года вярнуўся да выканання сваіх абавязкаў. З 18 ліпеня па 5 снежня 1834 года праводзіў геагнастычныя даследаванні кіргізскага стэпу, у выніку якіх ён выявіў у наносах рэк Адырлы, Таўкарагайлы-Аят, Сарымсаклы і іншых дзесяць золатаўтрымальных прыіскаў, а таксама паклады меднай руды на поўдні ад Троіцкай крэпасці. За гэта Тамаш Зан быў прыстаўлены да грашовай узнагароды ў 1500 рублёў і быў узведзены ў X клас паводле «[[Табель аб рангах|Табелю аб рангах]]»<ref name="kah61">{{Кніга|аўтар = Каханоўскі, Г.|частка = «Самае ўдзячнае пачуццё»|загаловак = Адчыніся, таямніца часу: Гіст.-літ. нарысы|месца = Мн.|выдавецтва = Маст. літ.|год = 1984|старонкі = 61|старонак = 199}}</ref> (атрымаў чын [[Калежскі сакратар|калежскага сакратара]]). Падарожнічаў па [[Башкартастан|Башкірыі]], пабываў у [[Екацярынбург]]у (пісаў пра цяжкія ўмовы работы ў Саймонаўскіх капальнях золата і малахіту). Цікавіўся фальклорнымі традыцыямі [[башкіры|башкіраў]]. Адным з першых вывучаў народную паэзію і норавы [[казахі|казахаў]], [[татары|татар]], башкір і пакінуў запіс адной цюрскай песні<ref>{{Кніга|аўтар = Грицкевич В. П.|частка = Ташкараган ищет золото|загаловак = От Немана к берегам Тихого океана|месца = Мн.|выдавецтва = Полымя|год = 1986|старонкі = 126|старонак = 303}}</ref>. Пад уражаннем сваіх падарожжаў па Прыўраллю і аповядаў відавочцаў у 1833 годзе выказаў намер напісаць трылогію пра гэты край у часе {{нп3|Сялянская вайна пад кіраўніцтвам Емяльяна Пугачова|Пугачоўскага паўстання|ru|Крестьянская война под предводительством Емельяна Пугачёва}}, аднак планаванага не здзейсніў. У высылцы Тамаш Зан вёў дзённік. Улічваючы нямалыя заслугі Тамаша Зана ў вывучэнні прыроды Урала і выяўленні пакладаў золата, 3 мая 1837 года, паэту паведамілі, што: {{Цытата|Государь император всемилостивейше соизволил разрешить Зану оставить, буде пожелает, службу в Оренбургском крае, с правом продолжить оную в других губерниях или возвратиться на родину<ref>{{Кніга|аўтар = Грицкевич, В.|загаловак = От Немана к берегам Тихого океана|месца = Мн.|год = 1986|старонкі = 128}}</ref>}} Пасля ад’езду Тамаша Зана створаны ім Арэнбургскі музей перайшоў у рукі былога інспектара Гарадзенскай гімназіі [[Міхаіл Фадзеевіч Зялёнка|Міхаіла Фадзеевіча Зялёнкі]], які за ўдзел у паўстанні знаходзіўся ў ссылцы ў Арэнбургу<ref name=kah61/>. === Санкт-Пецярбург: 1837—1841 === [[Файл:Tamaš Zan. Тамаш Зан (M. Fajans, 1856).jpg|міні|Тамаш Зан у сталым веку. Паводле малюнка [[Юзаф Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]]]] У кастрычніку 1837 года Тамаш прыязджае ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе ён, уладкаваўшыся бібліятэкарам у [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны горны ўніверсітэт|Горным інстытуце]], заняўся выданнем «Геагнастычных назіранняў» — вынікам сямігадовых даследаванняў прыродных багаццяў Урала агульным аб’ёмам у сто друкаваных аркушаў. Аднак апублікаваць кнігу Зану не ўдалося, а месцазнаходжанне гэтага рукапісу невядома дагэтуль<ref name=knihazbor/>. Таксама склаў карту Прыўральскага краю<ref>{{Кніга|аўтар = Мароз У.|частка = Філамат Тамаш Зан|загаловак = За брамай забытых мелодый: эсэ, вершы, мініяцюры|адказны = Уладзімір Мароз; маст. А. А. глекаў, У. В. Мароз|месца = Мн.|выдавецтва = Маст. літ.|год = 2004|старонкі = 96|старонак = 254}}</ref>. У 1839 годзе здае экзамены на атрыманне кваліфікацыі горнага інжынера. Двойчы запрашаецца для выступлення з дакладамі ў [[Рускае геаграфічнае таварыства|Імператарскае Рускае геаграфічнае таварыства]]<ref name=asd312>Зубовіч, С. Ф. Імёны на картах планеты Зямля / С. Ф. Зубовіч // Беларускае Асветніцтва : вопыт тысячагоддзя : матэрыялы II Міжнароднага кангрэса, 17-19 мая 2000 года : [у 3 кн.] / [рэдакцыйная калегія : А. І. Лугоўскі (галоўны рэдактар) і інш.]. Мінск, 2001. Кн. 2. С. 102—107.</ref>. Неўзабаве пасля прыезду Тамаша выклікаюць у канцылярыю III аддзялення імператарскага ведамства. Даведаўшыся аб яго ўдзеле ў арэнбургскай змове 1833 года, яго вырашаюць вярнуць назад у Арэнбург у суправаджэнні жандара<ref name=art/>. На дапамогу паэту прыходзяць яго віленскія сябры, аселыя ў Пецярбургу, і найперш [[Францішак Геранім Малеўскі|Францішак Малеўскі]]. Аднак справа аб удзеле ў планаваным бунце даходзіць да самога шэфа жандараў, галоўнага начальніка III аддзялення графа [[Аляксандр Хрыстафоравіч Бенкендорф|Бенкендорфа]]<ref name=knihazbor/>. У гэты момант за Тамаша Зана заступаецца арэнбургскі генерал-губернатар Васіль Аляксеевіч Пятроўскі, які высока цаніў высыльнага за яго геалагічныя адкрыцці і шырыню ведаў<ref name=art/><ref name="ReferenceA">{{Кніга|аўтар = Мароз У.|частка = Філамат Тамаш Зан|загаловак = За брамай забытых мелодый: эсэ, вершы, мініяцюры|адказны = Уладзімір Мароз; маст. А. А. глекаў, У. В. Мароз|месца = Мн.|выдавецтва = Маст. літ.|год = 2004|старонкі = 97|старонак = 254}}</ref>. === Вяртанне === Пасля сямнаццацігадовай высылкі па [[Амністыя 1841 года|амністыі 1841 года]] Тамаш Зан вяртаецца на радзіму. Пасля [[Гродна|Горадні]] і [[Вільня|Вільні]] некаторы час разам з [[Ян Чачот|Янам Чачотам]] жыў у [[Далматаўшчына|Далматаўшчыне]] каля [[Карэлічы|Карэліч]], у маёнтку філамата Антонія Вяржбоўскага<ref name="ReferenceA"/>. Працаваў у Віленскім корпусе горных інжынераў, а праз чатыры гады — інспектарам дзяржаўных маёнткаў на [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршаншчыне]] і з 1844 года на [[Лепельскі павет|Лепельшчыне]]. Тут сышоўся з сям’ёй Кусцінскіх. [[Міхаіл Францавіч Кусцінскі|Міхаіл Кусцінскі]], студэнт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]], а пазней вядомы археолаг, успамінаў, што Зан быў душой кожнага таварыскага сходу. Сачыняў музыку, песні, у тым ліку і на словы [[Ян Чачот|Я. Чачота]]<ref name=vorsha25>{{артыкул|аўтар=Лютынскі В. П.|загаловак=Тамаш Зан на Аршаншчыне|выданне=Аршанскі краязнаўчы зборнік|месца=Орша|выдавецтва=Аршанская друкарня|год=1997|нумар=2|старонкі=25|isbn=985-6133-40-8}}</ref>. У 1845 годзе выходзіць у адстаўку<ref name=asd312/>. Як адзначае Тамашовы паплечнік і блізкі сябра [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]]: «Тамаш Зан прыехаў здаровы і вясёлы, як і раней — сардэчны, разумны. Здавалася, ён збярог у сабе ўсю маладую сілу і кемлівасць». Але праз некалькі месяцаў Зан захварэў: «гэта быў пачатак вар’яцтва, якое прыйшло не адразу, нягледзячы на лекі, што даваў яму брат»<ref name=vorsha25/>. Па вяртанні паэта адразу акружаюць сябры і асабліва [[Марыля Верашчака|Марыля Путкамер]], якая забірае яго да сябе ў маёнтак Бальценікі, дзе Тамаша кранае Марыліна дачка Зося, якая спявае яму, граючы на фартэпіяна, песні [[Ян Чачот|Яна Чачота]]<ref name=art/>. Разам з Марыляй і малодшым братам Ігнасем наведвае сям’ю Бялінскіх у Янушах, Марыліных братоў Юзафа ў Смольчыцах і Міхала ў [[Дварэц (Дзятлаўскі раён)|Дварцы]], дзе яго прымаюць з вялікаю радасцю<ref name=art/>. Варта адзначыць, што будучы героем міцкевічавых «Дзядоў», Тамаш Зан стаў жывой легендай у вачах сваіх сучаснікаў<ref name=art/>. У вёсцы Аборак на Маладзечаншчыне ў сям’і добрых знаёмых Дэдэркаў Тамаш Зан сустракае маладую Брыгіду Свентарэцкую з недалёкай [[Маліноўшчына (Маладзечанскі раён)|Маліноўшчыны]], якая зачытвалася рамантычнаю літаратурай і захаплялася творчасцю свайго сучасніка Адама Міцкевіча. Неўзабаве Брыгіда захалася ў Тамаша і той адказаў узаемнасцю. Пазней у лісце Марылі Путкамер ён прызнаваўся: {{Цытата|Я ўбачыў у ёй самую Літву, якая вітае свайго сына з выгнання, убачыў у ёй анёла, які нагадвае мне маю маладосць, боства, якое прадракае мне шчаслівую будучыню<ref>{{Кніга|аўтар = Wawrzykowska-Wieciochowa D.|загаловак = Adam i Maryla|месца = Warszawa|год = 1990|старонкі = 214}}</ref>}} [[Файл:Brygidа Świętorzeckа z synami.jpg|thumb|Брыгіда Зан (народжаная Свентарэцкая) з сынамі. Сядзіць — Абдон, стаяць (злева направа) — гувернёр, Віктарын і Клемент.]] [[Файл:Smalany, Tamaš Zan. Napaleon Orda.jpg|міні|Магіла Тамаша Зана на акварэлі [[Напалеон Орда|Н. Орды]], 2-я пал. XIX стагоддзя]] 29 кастрычніка 1846 года ў мястэчку [[Лебедзева (Маладзечанскі раён)|Лебедзева]] пад Маладзечнам яны пабраліся шлюбам<ref name=art/>. Вяселле было мнагалюднае і апрача радні прыехалі яго найбліжэйшыя сябры [[Марыля Верашчака|Марыля]] і [[Ваўжынец Путкамер (1794—1850)|Ваўжынец]] Путкамеры, браты Верашчакі — Юзаф і Міхал<ref name=art/>. Апошнія дзевяць гадоў жыцця вёў актыўную краязнаўчую і літаратурную работу<ref>Зубовіч, С. Ф. Тамаш Зан — барацьбіт і краязнаўца / Зубовіч С. Ф. // Вілейскі краязнаўчы зборнік / складальнік В. Коласава. Мінск, 2001. С. 54-56.</ref>. Нейкі час жыў у [[Беніца|Беніцы]], займаўся геалагічнымі даследаваннямі і геалагічнай працай. У беніцкіх сваякоў жонкі ў старасвецкім будынку бачыў галерэю і мемарыяльную залу, у якой суткі правёў [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]] у снежні 1812 года<ref name=kah61/>. Пасля Беніцы разам з сям’ёй пераехаў у Аборак, дзе пражыў тры гады. Пад канец жыцця пры дапамозе Марылінага мужа Ваўжынца Путкамера за грошы, атрыманыя як пасаг, Зан набыў маёнтак Кахачын (цяпер в. [[Какоўчына]]). У набыцці маёнтку яму таксама дапамог А. Дабравольскі, які паставіў своеасаблівую ўмову: «новаспечаны памешчык» мусіў «аддзякаваць» яго, напісаўшы тут аўтабіяграфію, аднак задума засталася няздзейсненай<ref name=vorsha25/>. [[Адам Міцкевіч]] з Парыжа паведамляў ў Чылі [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнату Дамейку]]: «У Зана вёсачка ў Беларусі»<ref name=belarus42>{{артыкул|аўтар=Цішук, Г.|загаловак=Архіпрамяністы|выданне=Беларусь|год=2003|нумар=6|старонкі=42}}</ref>. Спачатку неспрактыкаванаму ў гаспадарцы паэту маёнтак Кахачын прынёс толькі турботы. У лісце да Кусцінскіх Зан скардзіўся: «За два прайшоўшых гады вычарпаў у мяне гэты маёнтак усе зберажэнні». Пазней Марылі Путкамер ён напіша: {{Цытата|Вязень над [[Вілія]]й, хворы над [[Нёман]]ам, чыноўнік над [[Дзвіна|Дзвіной]], не прытуліла мяне сяброўства на [[Вялікае Княства Літоўскае|Літве]], горная справа на [[Жамойць|Жмудзі]], сваяцтва і вучоная сябрына на [[Чорная Русь|Чорнай]], грамадзянства і набожнасьць над [[Дняпро]]м і на [[Белая Русь|Белай Русі]]. Няўжо ж, пакуль жыву, буду вечным выгнаннікам і пілігрымам?<ref>{{Кніга|аўтар = {{нп3|Дыянізія Ваўржыкоўская-Верцяхова|Wawrzykowska-Wieciochowa D.|pl|Dionizja Wawrzykowska-Wierciochowa}}|загаловак = Adam i Maryla|месца = Warszawa|год = 1990|старонкі = 242}}</ref>}} Толькі праз некалькі гадоў, калі Заны пабудавалі дом, займелі гаспадарку, жыццё пайшло належным парадкам. У Тамаша і Брыгіды Занаў нарадзіліся чатыры сыны: Віктарын (1848), Абдон (1849), Клемент (1852) і Станіслаў (1854)<ref name=vorsha26>{{артыкул|аўтар=Лютынскі В. П.|загаловак=Тамаш Зан на Аршаншчыне|выданне=Аршанскі краязнаўчы зборнік|месца=Орша|выдавецтва=Аршанская друкарня|год=1997|нумар=2|старонкі=26|isbn=985-6133-40-8}}</ref>. Памёр тут жа 7 ліпеня 1855 года ад [[менінгіт]]у. Пахаваны на каталіцкіх могілках у мястэчку [[Смальяны|Смаляны]]. Жонка Брыгіда памерла 23 жніўня 1900 года ва ўзросце 81 года. Яе пахавалі побач з мужам<ref name=alesm307>{{Кніга|аўтар = Марціновіч А. А.|частка = Пакутнік за свабоду — «архіпрамяністы» Тамаш Зан|загаловак = У часе прасветленыя твары: Гіст. эсэ, нарысы|месца = Мн.|выдавецтва = Полымя|год = 1999|старонкі = 307|isbn = 985-07-0297-4}}</ref>. У эпітафіі на мемарыяльнай пліце, усталяванай кс. Уладзіславам Любамірскім, што ляжыць перад помнікамі, гаворыцца: {{Цытата|Мілы Богу і людзям Тамаш Зан, памяць пра якога блаславенна. Жыў шэсьцьдзесят гадоў. Памёр 7 ліпеня 1855 года ў [[Кахачын]]е. Са Свентаржэцкіх Брыгіда Зан пахаваная побач з сваім мужам 23 жніўня 1900 года ва ўзросце 81 год. Сын іх немаўля Стась памёр у 1854 годзе.}} == Постаць == Блізкі сябра Тамаша Зана [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]] наступным чынам апісваў знешнасць свайго таварыша: {{Цытата|Быў Тамаш Зан... чалавекам з шырокімі схільнасцямі: грунтоўна ведаў прыродазнаўчыя і эксперыментальныя навукі, слыў добрым матэматыкам і паэтам, ведаў літаратуру і нашу гісторыю, старажытныя мовы; быў вялікім аматарам мастацтваў, у першую чаргу музыкі, якую добра ведаў; выдатна спяваў. Сярэдняга росту, смуглаватага твару, з малымі агністымі вачыма і цёмнымі кучаравымі валасамі, з высокім ілбом, які трохі звужаўся ўверсе. Калі ён спяваў, імправізаваў, тады ад яго, казалі, ад чала і вачэй нібы сыходзіла праменне, якім проста паланяў сэрцы ўсіх, хто яго слухаў. Нездарма Зан атрымаў ганаровую мянушку «архіпрамяністы»<ref name=vorsha24/>}} == Творчая спадчына == З 1816 года пісаў элегіі, балады, трыялеты, паэмы, сатырычныя творы, сярод якіх найбольш вядомая [[іраікамічная паэма]] «Смерць табакеркі» («Zgon tabakiery»). Тамаш Зан таксама аўтар заснаваных на [[беларускі фальклор|беларускім]] фальклоры паэтычных твораў на [[польская мова|польскай мове]]. У камедыі «Грэчаскія піражкі» (1817, пастаўлена ў Арэнбургу 11 лютага 1830<ref name=hryck23/>) выкарыстаў беларускі фальклор, у паэме «[[Табакерка (паэма)|Табакерка]]» (1818) апісаў беларускае вяселле, свята Купалле, звычаі і абрады беларусаў. Ім напісаны балады і паэмы «[[Цыганка (балада)|Цыганка]]», «[[Свіцязь-возера]]» (абедзве 1820), «Твардоўскі», «Бекеш» і лірычныя вершы, у прыватнасці, верш «Мінчук» (1836) і «Сабіраемся з-над Урала на Літву» (1838)<ref name=stan26>{{Кніга|аўтар = Станкевіч, С.|загаловак = Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі|арыгінал = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej|адказны = Валер Булгакаў|выданне = 1-е выд.|месца = Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства|год = 2010|старонкі = 26|старонак = 211|isbn = 83-60456-21-6}}</ref>. Тамаш Зан адыграў значную ролю ў развіцці новага літаратурнага кірунку — рэвалюцыйнага рамантызму<ref name=asvet/>. Ва ўральскім дзённіку «З выгнання» паэт выказаў намер пісаць на [[беларуская мова|беларускай мове]], аднак ніводзін з яго беларускіх твораў не захаваўся<ref name="ehb"/>. У 1833 годзе Тамаш Зан адзначыў у дзённіку, што «напісаў па-руску дзіцячую камедыю „Русалки и леший“, накшталт „Грэчаскіх піражкоў“»<ref name=hryck23>{{Кніга|аўтар = Грицкевич В. П.|частка = Ташкараган ищет золото|загаловак = От Немана к берегам Тихого океана|месца = Мн.|выдавецтва = Полымя|год = 1986|старонкі = 112—113|старонак = 303}}</ref>. Не вядома ці ставілася яна на сцэне ў Арэнбургу. === Творы === * Tryolety i wiersze miłosne. — Warszawa, 1922; * Z wygnania. — Wilno, 1929. * Ballady. — Warszawa, 1932. === Беларускія пераклады === * Філаматы і філарэты: Зборнік. — Мн., 1998. == Ушанаванне памяці == * Паводле звестак Арэнбургскага краязнаўчага музея, імя Тамаша Зана носіць араграфічнае ўзвышша на [[Паўднёвы Урал|Паўднёвым Урале]]<ref name=asd312/>. * [[Спіс вуліц Гродна|Вуліца Зана]] ў Гродне. * Вобраз Тамаша Зана выведзены [[Адам Міцкевіч|А. Міцкевічам]] у «[[Дзяды (паэма)|Дзядах]]». == Нашчадкі Тамаша Зана == Унучка Тамаша Зана — польская паэтэса [[Казімера Ілаковіч]], праўнукі — грамадскі дзеяч, аўтар успамінаў і вершаў {{нп3|Алена Станкевіч||pl|Helena Stankiewicz}} і польскі ваенны дзеяч [[Тамаш Зан (Армія Краёва)|Тамаш Зан]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * Dunajówna M. Dzieciństwo i lata szkolne Tomasza Zana. — Wilno, 1932; * Gawalewicz M. Poeta promienisty. — Warszawa, 1911; * ''Калинкович Н.'' «Дело № 26» // [[Нёман (часопіс)|Нёман]]. 1990, № 4; * ''Кандрацюк Г.'' [http://niva.iig.pl/issue/2003/14/art_12.htm Тамаш Зан, вечны пілігрым] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070930181357/http://niva.iig.pl/issue/2003/14/art_12.htm |date=30 верасня 2007 }} // Ніва № 14 (2447). 2003, 6 крас. * Тамаш Зан, 1796—1855 // Літаратура Беларусі : першая палова XIX стагоддзя : хрэстаматыя / [укладанне, прадмова, біяграфічныя даведкі і каментарыі К. Цвіркі]. — Мінск, 2000. — С. 52—67. Змест : [Біяграфічная даведка] / [К. А. Цвірка]. [Выбраныя творы] / Тамаш Зан. * Тамаш Зан, 1796—1855 // Філаматы і філарэты : зборнік / [укладанне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі пра аўтараў і каментарыі Кастуся Цвіркі]. Мінск, 1998. С. 197—230. Змест: [Біяграфічная даведка] / [К. Цвірка]. Творы ; Пісьмы / Тамаш Зан. * {{Крыніцы/БелЭн|6|Зан Тамаш||525—526}} * {{Літаратура/ЭГБ|3|Зан Тамаш}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Зан Тамаш|321}} * Зан Тамаш // Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 2001. — С. 176—177. * Зан Тамаш // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1985. — Т. 2. — С. 484. * Зан Тамаш // Памяць : Карэліцкі раён / [рэдакцыйная калегія : В. К. Кунашка і інш.]. — Мінск, 2000. — С. 78. * ''Станкевіч, С.'' Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі / Станіслаў Станкевіч; пераклад Міколы Хаўстовіча // Спадчына. 1998. № 5. С. 100—139. Са зместу: Тамаш Зан. С. 109—136. * ''Мароз, У. В.'' Філамат Тамаш Зан / Уладзімір Мароз // За брамай забытых мелодый : эсэ. Вершы. Мініяцюры / Уладзімір Мароз. — Мінск, 2004. — С. 90—97. * ''Цвірка, К.'' Дарогамі Тамаша Зана / Кастусь Цвірка // Камяні тых сядзібаў : шляхі паэтаў XIX стагоддзя / Кастусь Цвірка. — Мінск, 2004. — С. 82—125. * Тое ж // Лісце забытых алеяў : эсэ / Кастусь Цвірка. — Мінск, 1993. — С. 99-177. * Тое ж // Полымя. 1992. № 5. С. 159—172 ; № 6. С. 148—165. * ''[[Алесь Марціновіч|Марціновіч, А.]]'' Пакутнік за свабоду — «архіпрамяністы» : Тамаш Зан / Алесь Марціновіч // У часе прасветленыя твары : гістарычныя эсэ, нарысы / Алесь Марціновіч. — Мінск, 1999. — С. 290—308. * ''Цішук, Г.'' Архіпрамяністы / Глеб Цішук // Беларусь. 2003. № 6. С. 40—42. * ''Лютынскі, В.'' Таямніца маёнтка Кахачын / Віктар Лютынскі // Беларуская Мінуўшчына. 1997. № 1. С. 28—31. (Постаці). * Пра лёс Т. Зана, яго грамадскую дзейнасць і маёнтак, дзе ён правёў апошнія гады жыцця. * ''[[Кастусь Цвірка|Цвірка, К.]]'' Вечны выгнаннік і пілігрым : жыццё і творчасць Тамаша Зана / Кастусь Цвірка // Роднае слова. 1994. № 2. — С. 17—24. * ''Мохнач, Н. Н.'' Общественно-политическая и этическая мысль Белоруссии начала XIX в. / Н. Н. Мохнач; под редакцией А. С. Майхровича. — Минск : Наука и техника, 1985. — 94 с. * Также об этических воззрениях и деятельности Т. Зана. * ''[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі, Г.]]'' «Самае ўдзячнае пачуццё» / Генадзь Каханоўскі // Адчыніся, таямніца часу : гісторыка-літаратурныя нарысы / Генадзь Каханоўскі. — Мінск, 1984. — С. 58—61. * Жыццёвы шлях Т. Зана. * ''Лютынскі, В. П.'' Тамаш Зан на Аршаншчыне / Лютынскі В. П. // Аршанскі краязнаўчы зборнік № 2 / укладальнік В. Лютынскі. [Орша], 1997. — С. 24—27. * ''Грицкевич, В. П.'' Ташкараган ищет золото / В. П. Грицкевич // От Немана к берегам Тихого океана / В. П. Грицкевич. — Минск, 1986. — С. 92—131. * Об участии Т. Зана в освоении Урала. * ''Ермоленко, В. А.'' Зан Томаш Карлович / В. А. Ермоленко // Вестник Белорусского государственного университета. Серия 2, Химия. Биология. География. 1997. № 1. С. 72—73. * О Т. Зане как естествоиспытателе и его вкладе в мировую науку о Земле. * ''Зубовіч, С. Ф.'' Тамаш Зан — барацьбіт і краязнаўца / Зубовіч С. Ф. // Вілейскі краязнаўчы зборнік / складальнік В. Коласава. — Мінск, 2001. — С. 54—56. * ''[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі, А.]]'' Тамаш Зан — аўтар першага беларускага музейнага праекта / Аляксандр Гужалоўскі // Беларускі гістарычны часопіс. 1999. № 3. — С. 60—62. * ''Зубовіч, С. Ф.'' Імёны на картах планеты Зямля / С. Ф. Зубовіч // Беларускае Асветніцтва : вопыт тысячагоддзя : матэрыялы II Міжнароднага кангрэса, 17—19 мая 2000 года : [у 3 кн.] / [рэдакцыйная калегія : А. І. Лугоўскі (галоўны рэдактар) і інш.]. — Мінск, 2001. — Кн. 2. — С. 102—107. * ''Лютынскі, В.'' Прыцягальны вобраз / Віктар Лютынскі // Голас Радзімы. 2002. 9 студз. (№ 3). С. 4. * ''Ф. Вержболовский.'' К истории тайных обществ и кружков среди литовско-польской молодёжи в 1819—1823 гг. — Варшава, 1898. * ''Н. Модестов.'' Магистр философии Фома Карлович Зан в Оренбурге // Труды Оренбургской Ученой Архивной Комиссии. Вып. XXXV. — Оренбург, 1917. * ''{{нп3|Мікалай Сцяпанавіч Куцейнікаў|Н. С. Кутейников|ru|Кутейников, Николай Степанович}}.'' Мицкевич и виленские филареты // Исторический вестник, 1884. Т. XVIII. * ''Абязерская Юзэфа''. [https://www.academia.edu/144342853/%D0%90%D0%B1%D1%8F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%AE%D0%B7%D1%8D%D1%84%D0%B0_%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%86%D1%8C_%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%BD%D0%B0 Смерць і пахаванне Тамаша Зана] // Наша слова.pdf № 41 (197), 8 кастрычніка 2025. == Спасылкі == {{commonscat|Tomasz Zan}} {{продкі}} {{Тамаш Зан}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Зан Тамаш}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім павеце]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай губернскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Філарэты]] [[Катэгорыя:Філаматы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладзечанскім раёне]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Аршанскім раёне]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі рамантызму]] [[Катэгорыя:Тамаш Зан| ]] [[Катэгорыя:Калежскія асэсары]] 3yyigeix77w1efbkkgj36ohq07tgkii 5167719 5167708 2026-07-19T16:10:56Z M.L.Bot 261 афармленне 5167719 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Тамаш Зан | Арыгінал імя = {{lang-pl|Tomasz Zan}} | Фота = Портрет Томаша Зана (1837).jpg | Шырыня = | Подпіс = Партрэт Тамаша Зана ([[Валянцін Ваньковіч|Валенці Ваньковіч]], 1837) | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = [[Халецкаўшчына]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]] [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]] | Дата смерці = | Месца смерці = маёнтак [[Какоўчына|Кахачын]], [[Сенненскі павет]], [[Магілёўская губерня]], [[Расійская імперыя]] | Грамадзянства = | Род = Зані | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = Віктарын (1848), Абдон (1849), Клемент (1852), Станіслаў (1854) | Род дзейнасці = {{Паэт|Беларусі|Польшчы}}, {{Драматург|Беларусі|Польшчы|}}, геолаг, даследнік прыроды, музеязнавец | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Тамаш Зан''' ({{lang-pl|Tomasz Zan}}; {{ДН|21|12|1796}}, фальварак [[Халецкаўшчына]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]], [[Мінская губерня]] — {{ДС|19|7|1855|7}}, фальварак [[Какоўчына|Кахачын]], [[Сенненскі павет]], [[Магілёўская губерня]], [[Расійская імперыя]]) — удзельнік вызвольнага руху, даследнік прыроды, літаратар<ref name="ehb">[[Кастусь Цвірка]]. Зан Тамаш // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 404.</ref>, музеязнавец, [[геалогія|геолаг]], даследнік прыроды [[Урал]]а. Адзін са стваральнікаў [[таварыства філаматаў]], стваральнік [[таварыства прамяністых]], рэарганізаванага пазней у [[таварыства філарэтаў]]; сябра [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і [[Ян Чачот|Яна Чачота]]. Кіраўнік першых рэвалюцыйных арганізацый на [[Беларусь|Беларусі]] і [[Літва|Літве]]<ref>[http://old.nlb.by/html/news2006/zan.html 21 снежня — 210 год з дня нараджэння Т. Зана (1796—1855), паэта-рамантыка, даследчыка прыроды, удзельніка вызваленчага руху] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161203205529/http://old.nlb.by/html/news2006/zan.html |date=3 снежня 2016 }} // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]</ref>. Адыграў значную ролю ў развіцці новага літаратурнага кірунку — рэвалюцыйнага рамантызму<ref name=asvet>{{Кніга|загаловак = Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік / Беларус. Энцыкл.|адказны = Гал. рэд. «Беларус. Энцыкл.»: Барыс Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч|месца = Мн.|выдавецтва = БелЭн|год = 1995|старонкі = 434—435|старонак = 671}}</ref>. Першым з кола віленскіх паэтаў прызнаў беларускую народную творчасць за адзін з найгалоўнейшых раздзелаў сваёй паэтычнай праграмы<ref>{{Кніга|аўтар = [[Станіслаў Лявонавіч Станкевіч|Станкевіч, С]].|частка = Тамаш Зан|загаловак = Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі|арыгінал = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej|адказны = Валер Булгакаў|выданне = 1-е выд.|месца = Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства|год = 2010|старонкі = 16|старонак = 211|isbn = 83-60456-21-6}}</ref>. == Біяграфія == === Паходжанне === [[Файл:Tamaš Zan.jpg|міні|Тамаш Зан у маладыя гады]] Паводле запісу ў метрычнай кнізе Краснасельскага рымска-каталіцкага касцёла, Тамаш Зан першапачаткова ахрышчаны 12 (23) снежня 1796 года краснасельскім уніяцкім святаром. 26 студзеня 1798 года ў Краснасельскім рымска-каталіцкім касцёле адбылося мірапамазанне Тамаша Зана разам з хрышчэннем яго брата Ігната<ref name=":0">[https://niab.by/newsite/by/vistava-tamash-zan Паэт, навуковец, грамадзянін: да 225-годдзя з дня нараджэння Томаша Зана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220218090137/https://niab.by/newsite/by/vistava-tamash-zan |date=18 лютага 2022 }} Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі.</ref>. У большасці публікацый месцам яго нараджэння памылкова даецца фальварак Мясата паблізу мястэчка Краснае Вілейскага павета (цяпер вёска [[Краснае (Маладзечанскі раён)|Краснае]] Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці)<ref name="ehb" />. У сям’і Караля Зана акрамя Тамаша былі і іншыя дзеці — Вінцэнт (1795), Ігнат (1798), Стэфан (1802), Антоні-Банавентура (1809), Альжбета (1819), Ян (?—1828), Схаластыка, Бенедыкта, Эвеліна. Продкі Тамаша Зана па матчынай лініі жылі ва [[Узда|Уздзе]] і былі ўніятамі, якія перайшлі ў праваслаўе<ref name=":2">{{Cite web |title=Czernicki, Gustaw. Żywot i korespondencye Tomasza Zana. Kraków : Drukarnia "Czasu", 1863. |url=http://dlibra.umcs.lublin.pl/dlibra/docmetadata?id=15680#description |access-date=19 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219102501/http://dlibra.umcs.lublin.pl/dlibra/docmetadata?id=15680#description |archive-date=19 лютага 2022 |url-status=dead }}</ref>. Род Занаў (да пачатку XIX стагоддзя прозвішча вымаўлялася як «Зань») ў XVIII стагоддзі звязаны з Радашковічамі, прадстаўнікі рода запісаны пераважна як мяшчане. 5 ліпеня 1802 года Заны атрымалі пасведчанне чыноўнікаў і шляхты Мінскай губерні пра сваё шляхецкае паходжанне, неабходныя для гэтага дакументы былі імі сфальсіфікаваны<ref>{{Cite web |url=http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=17697 |title=Зміцер Юркевіч. Таямніцы роду Занаў, герба «Ястрабец» // Культура. № 51 (1491) 19.12.2020 — 25.12.2020 г. |access-date=16 лютага 2022 |archive-date=16 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216175959/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=17697 |url-status=dead }}</ref>. Сям’я Занаў у канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў не мела нерухомасці і неаднаразова мяняла месца жыхарства. У дакументах Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі Караль Зан і яго брат Антоній у 1795 годзе згадваюцца як арандатары фальварка Селішча ў Вілейскім павеце, а ў 1816 годзе яны мелі ў застаўным уладанні фальварак Выверы таксама ў Вілейскім павеце. Пачынаючы з 1832 года, бацька Тамаша Зана Караль Зан жыў у фальварку Запалякі Вілейскага павета, атрыманым ў выніку [[Эксдывізія|эксдывізіі]] маёнткаў князёў Агінскіх<ref name=":0" />. === Маленства === Нараджэнне Тамаша Зана авеяна рознымі легендамі. У першай біяграфіі Зана (1863), заснаванай у тым ліку на «нататках» яго ўдавы, Брыгіды Свентарэцкай, апісваецца гісторыя, што Караль Зан быў выпраўлены паслом ад Радашковіч на сойм у Варшаву, але паколькі сталіца ўжо была захоплена расійскімі войскамі, то ён змушаны быў шукаць прытулку ў Караляўцы. У той час яго брат Антоні быццам страціў дакументы на радавы маёнтак Халецкаўшчыну, таму маці змушаная была нарадзіць Тамаша ў карчме ў Мясаце, і пасля таго хавалася ад казакоў у лесе<ref name=":2" />. У больш позніх польскіх біяграфіях гэтыя драматычныя акалічнасці былі апушчаныя (відаць, у сілу шматлікіх нестыковах, асабліва храналагічных), але запазычаным з гэтага расповяду засталося месца нараджэння Тамаша Зана — Мясата. Але ў публікацыях Кастуся Цвіркі гэта гісторыя набыла новае жыццё, Караль Зан з простага пасла пераўтварыўся ўжо ў паўстанца, які «ідзе ў шэрагі барацьбітоў пад сцягі Касцюшкі»<ref name=":3" />. Абедзве версіі (ні пра пасла, ні пра паўстанца) на дадзены момант не маюць дакументальнага пацверджання. Надалей, паводле біяграфіі Чэрніцкага Караль уладкоўваецца аканомам у адстаўнога палкоўніка польскіх войскаў Трэмбіцкага ў недалёкім маёнтку [[Вязынь]], дзе праходзіць маленства будучага паэта і першыя ўрокі граматы ў дзяка Аляшкевіча. Неўзабаве маці адвозіць юнага Тамаша да сваіх бацькоў у мястэчка Узду, дзе ўладкоўвае ў парафіяльную школу, аднак пасля смерці свайго дзеда разам з бабуляй зноў вяртаецца ў Вязынь. Цяпер ён працягвае вучобу ў гувернёра Калантая ў суседняй [[Слабада (Уздзенскі раён)|Слабадзе]] (вучыцца разам з дзецьмі нейкіх Мікуліцкіх). Праз некалькі месяцаў, у 1807 годзе, разам з малодшым братам Ігнатам пасланы ў Мінскую гімназію<ref name=":2" />. === Мінская гімназія: 1805—1812 === [[Файл:Tamaš Zan2.jpg|міні|left|Тамаш Зан у маладыя гады. Малюнак [[Ян Рустэм|Яна Рустэма]]. За своеасабліую форму ілба паэта жартаўліва называлі «Трохкутным»<ref name=":3">{{Кніга|загаловак = Філаматы і філарэты|адказны = Укладанне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі пра аўтараў і каментарыі [[Кастусь Цвірка|К. Цвіркі]],|месца = Мн.|год = 1998|старонкі = 383|старонак = 400|серыя = Беларускі кнігазбор}}</ref>]] Гімназістам Тамаш належаў да ліку найбольш здольных вучняў. Актыўна ўдзельнічаў у студэнцкіх сходах і забавах<ref name="knihazbor">{{Кніга|загаловак=Філаматы і філарэты|адказны=Укладанне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі пра аўтараў і каментарыі [[Кастусь Цвірка|К. Цвіркі]],|месца=Мн.|год=1998|старонкі=197|старонак=400|серыя=Беларускі кнігазбор}}</ref>. Будынак тагачаснай Мінскай гімназіі знаходзіўся на [[Верхні горад|Высокім рынку]], які з XVII ст. быў адміністрацыйным, гандлёвым і культурным цэнтрам Мінска. Асобныя вобразы з тагачаснага жыцця горада запомніліся юнаму Тамашу асабліва: {{Цытата|Яўрэйка з абаранкам, немец з грэчаскімі піражкамі, званар-езуіт, вар'ят Янка, смаргонскія мядзведзі, гукі царкоўнага звона, сад Карнеева, [[Залатая Горка]], [[Кальварыя (прадмесце)|Кальварыя]], архірэй Пацёмкін — вакол усяго гэтага і круціліся думкі мінскіх дзяцей да 1812 года. Нянавісці і розніцы між нацыямі не ведалі... З тае грубае і дзікае мовы маскалёў, бо мінскім сялянскім прастамоўем ахвотна карысталіся студэнты, прыжылося башкірскае «гайда»<ref>Z filareckiego świata: zbiór wspomnień z lat 1816-1824. Wydae Henryk Mościcki. — Warszawa, 1924. — S. 196.</ref>}} Найбліжэйшымі сябрамі Тамаша Зана ў Мінскай гімназіі былі браты Верашчакі з Наваградчыны — Міхал і Юзаф. Асабліва моцна ён пасябрыўся з Міхалам, дзякуючы якому Тамаш пазнаёміўся з яго сястрой [[Марыля Верашчака|Марыляй Верашчакай]] — будучай каханай [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], які, у сваю чаргу, пазнаёміўся з ёю не без пасярэдніцтва Зана<ref name=knihazbor/>. Далейшай вучобе ў Мінскай гімназіі перашкодзіла хвароба Тамаша, таму бацькі вырашылі забраць яго разам з братам Ігнасем дамоў у фальварак Выверы, які яго бацькі ўзялі ў арэнду<ref name="art">''[[Кастусь Цвірка|Цвірка, К.]]'' Вечны выгнаннік і пілігрым. Жыццё і творчасць Тамаша Зана. — 1994. — № 2. — С. 17—24.</ref>. Тут прайшлі самыя яркія юнацкія гады Тамаша. Выверы былі паблізу [[Маладзечна]], таму па выздараўленні Тамаша бацькі паслалі яго разам з малодшым Ігнасем і Стэфанам давучвацца ў Маладзечанскую павятовую школу, якую толькі што перавялі з [[Бабруйск]]а<ref name=art/>. У найманай маладзечанскай кватэры разам з братамі пасялілася і бабка Далеўская. === Маладзечанскі перыяд === [[Файл:Portrait of Tomasz Zan in the Dominican Church in Polack by Rudolf Żukowski after Aleksander Minijatt. 1825-1850 (cropped).jpg|thumb|left|Тамаш Зан у [[Полацкі дамініканскі касцёл|полацкім дамініканскім касцёле]]. Літаграфія [[Рудольф Жукоўскі|Рудольфа Жукоўскага]] па малюнку Аляксандра Мініята. 1825—1850]] Звесткі пра маладзечанскі перыяд жыцця паэта захаваліся збольшага ў дакументах следчай камісіі працэсу над філаматамі. Напрыклад, абвінавачанне ў «непажадным кірунку думак» абгрунтоўвалася тым, што Тамаш «яшчэ з дзяцінства, з павятовай маладзечанскай школы зневажаў урад і пісаў недабранадзейныя вершы, а таксама стварыў там нейкае таварыства»<ref name=knihazbor/>. Пад згаданым таварыствам мелі на ўвазе вайсковую гульню, што вымагала хлапчукоў дзяліцца на дзве «арміі»: расійскую — армію [[Марс (міфалогія)|Марса]], які ўвасабляў грубую сілу, і польскую — армію [[Апалон]]а, бога любові. На чале арміі Апалона часта быў Тамаш Зан, які меў павагу паплечнікаў за «мінскую вучонасць»<ref name=knihazbor/>. Да справы таксама быў далучаны верш, напісаны Занам у 1815 годзе пад назваю «Марш для студэнтаў, апалонавага войска», дзе быў просты заклік да падрыхтоўкі вайны супраць «[[маскаль|маскаля]]», і няскончаная камедыя «Сталасць у сяброўстве», таксама скіраваная супраць расійскага самадзяржаўя. «Маладзечанскія» творы Тамаша Зана не захаваліся, адзінае сведчанне пра іх — рапарт сенатара Мікалая Навасільцава вялікаму князю Канстанціну ў маі 1824 года, які потым апублікаваў Фёдар Вяржбоўскі ў брашуры «К истории тайных обществ и кружков среди литовско-польской молодёжи» (Варшава, 1898)<ref name=art/>. === Віленскі ўніверсітэт: 1815—1820 === [[Файл:Album Wilenskie. 1845-1875 (5553003) (cropped).jpg|міні|[[Дзядзінец]] [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і Царква святога Яна, дзе ў 1815—1820 гадах вучыўся Тамаш Зан]] У 1815 годзе Тамаш Зан за ўласны кошт паступае на фізіка-матэматычны фалькутэт [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], дзе падчас уступных іспытаў пазнаёміўся з Адамам Міцкевічам. Акрамя асноўнага курса лекцый на факультэце ён меў магчымасць дадаткова вывучаць гісторыю, статыстыку, польскую, лацінскую, французскую і нямецкую літаратуры. Каб мець сродкі на жыццё, працуе гувернёрам. На другі год навучання пераводзіцца на літаратурны факультэт. Т. Зан становіцца тут членам патрыятычнага таварыства шубраўцаў; прымаецца ў масонскую ложу<ref name=vorsha24>{{артыкул|аўтар=Лютынскі В. П.|загаловак=Тамаш Зан на Аршаншчыне|выданне=Аршанскі краязнаўчы зборнік|месца=Орша|выдавецтва=Аршанская друкарня|год=1997|нумар=2|старонкі=24|isbn=985-6133-40-8}}</ref>. Ужо ў першы год навучання ён ўступае ў Таварыства шасці, у якое ўваходзілі студэнты-мінчукі<ref name=art/>. У 1817 годзе Тамаш Зан становіцца адным з заснавальнікаў [[Таварыства філаматаў]], у 1820 — стварае [[Таварыства прамяністых]], рэарганізаванае пазней у [[Таварыства філарэтаў]]. Згодна з назвай «тэорыі прамянёў», ад кожнага добразычлівага чалавека сыходзяць прамяні, якія жыватворна ўздзейнічаюць на тых, хто яго абкружае<ref name=vorsha24/>. Таварыства прамяністых за кароткі час сабрала 200 сяброў і складалася ў пераважнай большасці з беларускай моладзі<ref name=belarus40>{{артыкул|аўтар=Цішук, Г.|загаловак=Архіпрамяністы|выданне=Беларусь|год=2003|нумар=6|старонкі=40}}</ref>. У 1823 годзе арыштоўваецца царскімі ўладамі<ref name=marakou>[http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19476 Зан Тамаш] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305013442/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19476 |date=5 сакавіка 2016 }} // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>. Захаваліся дакументы аб выдачы Зану дыплома магістэрскай ступені па філасофіі, які ён не паспеў атрымаць праз арышт<ref name=asvet/>. У часе следства 1823—1824 гг. усю віну за стварэнне і дзейнасць згуртаванняў моладзі бярэ на сваю адказнасць<ref name=art/>, дзякуючы чаму астатніх арыштаваных, у ліку якіх знаходзіліся [[Адам Міцкевіч]], [[Ян Чачот]], [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]] і слабы здароўем [[Юзаф Яжоўскі]] выслалі ўглыб Расіі, а не зняволілі ў цытадэлі<ref name=sv>{{Спасылка | аўтар = [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]]| дата публікацыі = 5 снежня 2006| url = http://www.svaboda.org/content/transcript/776431.html| загаловак = Імёны Свабоды: Тамаш Зан 21.12.1796, в. Мясата (цяпер Маладзечанскі раён) — 19.7.1855, маёнтак Кухачын паблізу Оршы. Пахаваны ў в. Смаляны, Аршанскі раён| выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата = 4 жніўня 2011 }}</ref>. Адам Міцкевіч пазней увасобіў сумленнасць і {{нп3|таварыскасць||ru|Коммуникабельность}} Тамаша ў III частцы «[[Дзяды (паэма)|Дзядоў]]». На адным з допытаў Зан выказаўся: «Мы не стваралі часу — час ствараў нас»<ref name=belarus40/>. За некалькі дзён да высылкі Зана ў кляштарныя муры дазволілі наведацца тым, хто хацеў з ім развітацца. Філарэт Ота Слізень прыгадвае ў сваіх нататках, што «дзверы ў камеры Зана ў кляштары ўсе гэтыя дні амаль не зачыняліся» і калі ён туды ўвайшоў: {{Цытата|…у камэры было ўжо некалькі філарэтаў, сярод іх — [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], [[Антон Адынец|Адынец]], Пясецкі, Фрэенд, два Тамашовы браты, [[Ян Чачот|Чачот]], Сузін і хтосьці яшчэ… Усіх я знайшоў моцна расчуленымі, бо якраз у гэтую хвіліну Чачот пад акампанемент гітары Тамаша спяваў толькі што складзеную ім песню на народнай гаворцы, песню жаласную, развітальную, якая сваёй мелодыяй і зместам выклікала ўсеагульны плач…<ref name=knihazbor2>{{Кніга|аўтар = Кастусь Цвірка|частка = Паданне пра філаматаў, або Доля аднаго пакалення|загаловак = Філаматы і філарэты|спасылка = http://bk.knihi.com/filamaty/filamaty0.html|адказны = Укладанне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі пра аўтараў і каментарыі [[Кастусь Цвірка|К. Цвіркі]],|месца = Мн.|год = 1998|старонкі = 19|старонак = 400|серыя = Беларускі кнігазбор|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305213410/http://bk.knihi.com/filamaty/filamaty0.html|archive-date = 5 сакавіка 2016}}</ref>}} Пра гэтае развітанне таксама расказвае [[Антон Адынец|Антоні Эдвард Адынец]]: {{Цытата|Было нас некалькі дзясяткаў вечарам у камеры Тамаша Зана, куды неўзабаве зайшлі Сузін і Чачот. Апошні заспяваў пад гітару толькі што складзеную ім песню на народнай гаворцы:<br/><center>Да лятуць, лятуць да дзікіе гусі,</center> <center>Да нас павязуць до далёкое Русі…</center><br/>Далей у песні расказвалася пра гусей, якія адлятаюць на поўдзень, у той час як асуджаных павязуць на поўнач, і хто ведае ці вярнуцца яны калі-небудзь назад. І так глыбока ўзрушыла ўсіх гэтая песня, што яна выклікала агульны плач, а спявак стаў аб’ектам абдымкаў<ref name=knihazbor2/>.}} === Высылка ў Арэнбург: 1824—1837 === За арганізацыю падпольных таварыстваў Тамаша Зана ў кастрычніку 1824 года высылаюць праз Мінск і Маскву ў Арэнбургскую фартэцыю, адкуль яго вызваляюць 22 лістапада 1825 года. Пасля вызвалення з турмы Зан працаваў хатнім настаўнікам, шмат чытаў, перакладаў біяграфію [[Хрыстафор Калумб|Калумба]] аўтарства [[Вашынгтон Ірвінг|Вашынгтона Ірвінга]]. У высылцы Тамаш Зан сустракае ў 1829 годзе вядомага нямецкага навукоўца-прыродазнаўца [[Аляксандр Гумбальт|Аляксандра Гумбальта]], які прыязджаў на [[Урал]] для навуковай экспедыцыі. Пад яго ўздзеяннем паэт захапляецца вывучэннем [[геалогія|геалогіі]] і [[батаніка|батанікі]]<ref name="art" />. У высылцы Тамаш Зан сустракаўся з многімі даследнікамі, якія прыязджалі вывучаць прыроду Прыўралля — батанікам з [[Тарту|Дэрпта]] {{нп3|Эдуард Аляксандравіч Эверсман|Эдуардам Аляксандравічам Эверсманам|ru|}}, яго землякамі геолагамі [[Рыгор Пятровіч Гельмерсен|Рыгорам Пятровічам Гельмерсенам]] і {{нп3|Эрнст Карлавіч Гофман|Эрнстам Гофманам|ru|Гофман, Эрнст Карлович}}, хімікам {{нп3|Карл фон Гёбель|Карлам Гёбелем|ru|Гёбель, Карл фон}}, астраномам {{нп3|Васіль Фёдаравіч Фёдараў, астраном|Васілём Фёдаравічам Фёдаравым|ru|Фёдоров, Василий Фёдорович (астроном)}}, прафесарам {{нп3|Хрыстафон Ханстэн|Хрыстафорам Ханстэнам|ru|Ханстен, Кристофер}}, лейтэнантам Дуэ з [[Нарвегія|Нарвегіі]] і іншымі<ref>{{Кніга|аўтар = Грицкевич В. П.|частка = Ташкараган ищет золото|загаловак = От Немана к берегам Тихого океана|месца = Мн.|выдавецтва = Полымя|год = 1986|старонкі = 113|старонак = 303}}</ref>. У арэнбургскай ссылцы паэт таксама пазнаёміўся з {{нп3|Рыгор Сілыч Карэлін|Рыгорам Сілычам Карэліным|ru|Карелин, Григорий Силыч}} — прадзедам паэта [[Аляксандр Аляксандравіч Блок|Аляксандра Блока]]<ref>{{Кніга|аўтар = Грицкевич В. П.|частка = Ташкараган ищет золото|загаловак = От Немана к берегам Тихого океана|месца = Мн.|выдавецтва = Полымя|год = 1986|старонкі = 108|старонак = 303}}</ref>. Меў сустрэчы з сасланым кампазітарам {{нп3|Аляксандр Аляксандравіч Аляб’еў|Аляксандрам Аляксандравічам Аляб’евым|ru|Алябьев, Александр Александрович}}, удзельнікам [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]], сябрам {{нп3|Дзяніс Васілевіч Давыдаў|Дзяніса Давыдава|ru|Давыдов, Денис Васильевич}} і [[Аляксандр Сяргеевіч Грыбаедаў|Аляксандра Грыбаедава]], аўтарам славутых вакальных твораў «Салавей», «{{нп3|Вечаровы звон||ru|Вечерний звон}}», «Доўгая дарога»<ref name="belarus41">{{артыкул|аўтар=Цішук, Г.|загаловак=Архіпрамяністы|выданне=Беларусь|год=2003|нумар=6|старонкі=41}}</ref>. У 1830 годзе арэнбургскім ваенным губернатарам Паўлам Сухцеленам быў залічаны ў арэнбургскую памежную камісію, а ў 1831 годзе прызначаны заснавальнікам музея пры Няплюеўскім ваенным вучылішчы (зараз — Арэнбургскі губернскі гісторыка-краязнаўчы музей)<ref name=":1">[https://project.orenlib.ru/perovskii/up/1perovsky_PDF/toauk35.PDF?fbclid=IwAR2c5kEFWK0X1OpCHHOCGB_9uJWfYXPaI6-_OfQ18wnjuAkiSmtmAroIzU8 ''Модестов Николай.'' Магистр философии Фома Карлович Зан в Оренбурге // Труды Оренбургской Ученой Архивной Комиссии. — Вып. XXXV. — Оренбург, 1917.]</ref>. Падставай для таго прызначэння паслужыла падрыхтаваная ў 1830 Занам запіска «Аб мэтах і сродках утрымання меркаванага музуэма ў Арэнбургу», дзе аўтар насамрэч прапаноўвае дзяржаўную праграму музейнай справы, якая прадугледжвае і стварэнне Нацыянальнага музея<ref>Гужаловский А. А. Зан Тамаш // Российская музейная энциклопедия: в 2 т. — Москва, 2001. — Т. 1. — С. 15-19.</ref>. У 1831 годзе ў англійскім часопісе «Рэвю брытанік», выдаваным на французскай мове, быў змешчаны артыкул «Палітычная гісторыя Літвы» з аповедам падзей 1817—1823 гг. у Віленскім універсітэце з падрабязным асвятленнем лёсаў іх удзельнікаў, у тым ліку і «найпрамяністага» Тамаша Зана<ref>{{Кніга|аўтар=Грицкевич В. П.|частка=Ташкараган ищет золото|загаловак=От Немана к берегам Тихого океана|месца=Мн.|выдавецтва=Полымя|год=1986|старонкі=121|старонак=303}}</ref>. Плённая праца па стварэнню музея і навуковыя доследы былі адзначаны расійскімі ўладамі, 15 снежня 1832 расійскі імператар Мікалай I па прашэнні арэнбургскага губернатара П. Сухцелена прызначыў Т. Зану статус чыноўніка XIV ранга, што фактычна азначала дараванне ўдзелу ў «справе філаматаў»<ref name=":1" />. Улетку 1833 года знаходзіўся на лячэнні на Сергіеўскіх серных водах каля [[Самара|Самары]]. 27 кастрычніка 1833 года ўфімскі мяшчанін Андрэй Старыкаў, які ўтрымліваўся ў арэнбургскім турэмным замку, паведаміў каменданту горада генерал-маёру Р. Г. Глазенапу, што тутэйшыя палякі, «засмучаныя няшчасным наступствам польскай рэвалюцыі», задумалі мяцеж. Планаваліся забойствы ваеннага губернатара, каменданта, яшчэ шэрагу ваенных і паліцэйскіх чыноў, захоп Арэнбурга з наступным распаўсюджваннем мецяжу па ўсёй Арэнбургскай лініі. Каб прыцягнуць на свой бок салдат і насельніцтва, змоўшчыкі збіраліся выкарыстоўваць папулярную «канстанцінаўскую легенду»: нібыта цэсарэвіч Канстанцін Паўлавіч жывы, незадаволены ўзурпацыяй трона малодшым братам Мікалаем і ўжо выступіў у паход на чале французскіх войскаў і ў саюзе з прускім каралём. Кіраўнікамі змовы былі названы невядомы француз і трое палякаў: Тамаш Зан і [[Ян Віткевіч]], якія служылі ў Арэнбургскай памежнай камісіі, а таксама унтэр-афіцэр 2-га лінейнага батальёна Віктар Івашкевіч. Падазраваныя былі неадкладна ўзятыя пад арышт, была створана спецыяльная следчая камісія. Аднак на допытах падазраваныя адмаўлялі існаванне змовы, дадатковых доказаў не было выяўлена, і па выніковай рэзалюцыі следчай камісіі Зан быў вызвалены з аднаўленнем на службе<ref>Шкерин В. А. Ян Виткевич и оренбургский военный губернатор Василий Перовский // Уральский исторический вестник. № 2 (35). Сс. 131—137.[http://uralhist.uran.ru/pdf/UIV_2(35)_2012_Shkerin.pdf]</ref>. У снежні 1833 года вярнуўся да выканання сваіх абавязкаў. З 18 ліпеня па 5 снежня 1834 года праводзіў геагнастычныя даследаванні кіргізскага стэпу, у выніку якіх ён выявіў у наносах рэк Адырлы, Таўкарагайлы-Аят, Сарымсаклы і іншых дзесяць золатаўтрымальных прыіскаў, а таксама паклады меднай руды на поўдні ад Троіцкай крэпасці. За гэта Тамаш Зан быў прыстаўлены да грашовай узнагароды ў 1500 рублёў і быў узведзены ў X клас паводле «[[Табель аб рангах|Табелю аб рангах]]»<ref name="kah61">{{Кніга|аўтар = Каханоўскі, Г.|частка = «Самае ўдзячнае пачуццё»|загаловак = Адчыніся, таямніца часу: Гіст.-літ. нарысы|месца = Мн.|выдавецтва = Маст. літ.|год = 1984|старонкі = 61|старонак = 199}}</ref> (атрымаў чын [[Калежскі сакратар|калежскага сакратара]]). Падарожнічаў па [[Башкартастан|Башкірыі]], пабываў у [[Екацярынбург]]у (пісаў пра цяжкія ўмовы работы ў Саймонаўскіх капальнях золата і малахіту). Цікавіўся фальклорнымі традыцыямі [[башкіры|башкіраў]]. Адным з першых вывучаў народную паэзію і норавы [[казахі|казахаў]], [[татары|татар]], башкір і пакінуў запіс адной цюрскай песні<ref>{{Кніга|аўтар = Грицкевич В. П.|частка = Ташкараган ищет золото|загаловак = От Немана к берегам Тихого океана|месца = Мн.|выдавецтва = Полымя|год = 1986|старонкі = 126|старонак = 303}}</ref>. Пад уражаннем сваіх падарожжаў па Прыўраллю і аповядаў відавочцаў у 1833 годзе выказаў намер напісаць трылогію пра гэты край у часе {{нп3|Сялянская вайна пад кіраўніцтвам Емяльяна Пугачова|Пугачоўскага паўстання|ru|Крестьянская война под предводительством Емельяна Пугачёва}}, аднак планаванага не здзейсніў. У высылцы Тамаш Зан вёў дзённік. Улічваючы нямалыя заслугі Тамаша Зана ў вывучэнні прыроды Урала і выяўленні пакладаў золата, 3 мая 1837 года, паэту паведамілі, што: {{Цытата|Государь император всемилостивейше соизволил разрешить Зану оставить, буде пожелает, службу в Оренбургском крае, с правом продолжить оную в других губерниях или возвратиться на родину<ref>{{Кніга|аўтар = Грицкевич, В.|загаловак = От Немана к берегам Тихого океана|месца = Мн.|год = 1986|старонкі = 128}}</ref>}} Пасля ад’езду Тамаша Зана створаны ім Арэнбургскі музей перайшоў у рукі былога інспектара Гарадзенскай гімназіі [[Міхаіл Фадзеевіч Зялёнка|Міхаіла Фадзеевіча Зялёнкі]], які за ўдзел у паўстанні знаходзіўся ў ссылцы ў Арэнбургу<ref name=kah61/>. === Санкт-Пецярбург: 1837—1841 === [[Файл:Tamaš Zan. Тамаш Зан (M. Fajans, 1856).jpg|міні|Тамаш Зан у сталым веку. Паводле малюнка [[Юзаф Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]]]] У кастрычніку 1837 года Тамаш прыязджае ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе ён, уладкаваўшыся бібліятэкарам у [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны горны ўніверсітэт|Горным інстытуце]], заняўся выданнем «Геагнастычных назіранняў» — вынікам сямігадовых даследаванняў прыродных багаццяў Урала агульным аб’ёмам у сто друкаваных аркушаў. Аднак апублікаваць кнігу Зану не ўдалося, а месцазнаходжанне гэтага рукапісу невядома дагэтуль<ref name=knihazbor/>. Таксама склаў карту Прыўральскага краю<ref>{{Кніга|аўтар = Мароз У.|частка = Філамат Тамаш Зан|загаловак = За брамай забытых мелодый: эсэ, вершы, мініяцюры|адказны = Уладзімір Мароз; маст. А. А. глекаў, У. В. Мароз|месца = Мн.|выдавецтва = Маст. літ.|год = 2004|старонкі = 96|старонак = 254}}</ref>. У 1839 годзе здае экзамены на атрыманне кваліфікацыі горнага інжынера. Двойчы запрашаецца для выступлення з дакладамі ў [[Рускае геаграфічнае таварыства|Імператарскае Рускае геаграфічнае таварыства]]<ref name=asd312>Зубовіч, С. Ф. Імёны на картах планеты Зямля / С. Ф. Зубовіч // Беларускае Асветніцтва : вопыт тысячагоддзя : матэрыялы II Міжнароднага кангрэса, 17-19 мая 2000 года : [у 3 кн.] / [рэдакцыйная калегія : А. І. Лугоўскі (галоўны рэдактар) і інш.]. Мінск, 2001. Кн. 2. С. 102—107.</ref>. Неўзабаве пасля прыезду Тамаша выклікаюць у канцылярыю III аддзялення імператарскага ведамства. Даведаўшыся аб яго ўдзеле ў арэнбургскай змове 1833 года, яго вырашаюць вярнуць назад у Арэнбург у суправаджэнні жандара<ref name=art/>. На дапамогу паэту прыходзяць яго віленскія сябры, аселыя ў Пецярбургу, і найперш [[Францішак Геранім Малеўскі|Францішак Малеўскі]]. Аднак справа аб удзеле ў планаваным бунце даходзіць да самога шэфа жандараў, галоўнага начальніка III аддзялення графа [[Аляксандр Хрыстафоравіч Бенкендорф|Бенкендорфа]]<ref name=knihazbor/>. У гэты момант за Тамаша Зана заступаецца арэнбургскі генерал-губернатар Васіль Аляксеевіч Пятроўскі, які высока цаніў высыльнага за яго геалагічныя адкрыцці і шырыню ведаў<ref name=art/><ref name="ReferenceA">{{Кніга|аўтар = Мароз У.|частка = Філамат Тамаш Зан|загаловак = За брамай забытых мелодый: эсэ, вершы, мініяцюры|адказны = Уладзімір Мароз; маст. А. А. глекаў, У. В. Мароз|месца = Мн.|выдавецтва = Маст. літ.|год = 2004|старонкі = 97|старонак = 254}}</ref>. === Вяртанне === Пасля сямнаццацігадовай высылкі па [[Амністыя 1841 года|амністыі 1841 года]] Тамаш Зан вяртаецца на радзіму. Пасля [[Гродна|Горадні]] і [[Вільня|Вільні]] некаторы час разам з [[Ян Чачот|Янам Чачотам]] жыў у [[Далматаўшчына|Далматаўшчыне]] каля [[Карэлічы|Карэліч]], у маёнтку філамата Антонія Вяржбоўскага<ref name="ReferenceA"/>. Працаваў у Віленскім корпусе горных інжынераў, а праз чатыры гады — інспектарам дзяржаўных маёнткаў на [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршаншчыне]] і з 1844 года на [[Лепельскі павет|Лепельшчыне]]. Тут сышоўся з сям’ёй Кусцінскіх. [[Міхаіл Францавіч Кусцінскі|Міхаіл Кусцінскі]], студэнт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]], а пазней вядомы археолаг, успамінаў, што Зан быў душой кожнага таварыскага сходу. Сачыняў музыку, песні, у тым ліку і на словы [[Ян Чачот|Я. Чачота]]<ref name=vorsha25>{{артыкул|аўтар=Лютынскі В. П.|загаловак=Тамаш Зан на Аршаншчыне|выданне=Аршанскі краязнаўчы зборнік|месца=Орша|выдавецтва=Аршанская друкарня|год=1997|нумар=2|старонкі=25|isbn=985-6133-40-8}}</ref>. У 1845 годзе выходзіць у адстаўку<ref name=asd312/>. Як адзначае Тамашовы паплечнік і блізкі сябра [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]]: «Тамаш Зан прыехаў здаровы і вясёлы, як і раней — сардэчны, разумны. Здавалася, ён збярог у сабе ўсю маладую сілу і кемлівасць». Але праз некалькі месяцаў Зан захварэў: «гэта быў пачатак вар’яцтва, якое прыйшло не адразу, нягледзячы на лекі, што даваў яму брат»<ref name=vorsha25/>. Па вяртанні паэта адразу акружаюць сябры і асабліва [[Марыля Верашчака|Марыля Путкамер]], якая забірае яго да сябе ў маёнтак Бальценікі, дзе Тамаша кранае Марыліна дачка Зося, якая спявае яму, граючы на фартэпіяна, песні [[Ян Чачот|Яна Чачота]]<ref name=art/>. Разам з Марыляй і малодшым братам Ігнасем наведвае сям’ю Бялінскіх у Янушах, Марыліных братоў Юзафа ў Смольчыцах і Міхала ў [[Дварэц (Дзятлаўскі раён)|Дварцы]], дзе яго прымаюць з вялікаю радасцю<ref name=art/>. Варта адзначыць, што будучы героем міцкевічавых «Дзядоў», Тамаш Зан стаў жывой легендай у вачах сваіх сучаснікаў<ref name=art/>. У вёсцы Аборак на Маладзечаншчыне ў сям’і добрых знаёмых Дэдэркаў Тамаш Зан сустракае маладую Брыгіду Свентарэцкую з недалёкай [[Маліноўшчына (Маладзечанскі раён)|Маліноўшчыны]], якая зачытвалася рамантычнаю літаратурай і захаплялася творчасцю свайго сучасніка Адама Міцкевіча. Неўзабаве Брыгіда захалася ў Тамаша і той адказаў узаемнасцю. Пазней у лісце Марылі Путкамер ён прызнаваўся: {{Цытата|Я ўбачыў у ёй самую Літву, якая вітае свайго сына з выгнання, убачыў у ёй анёла, які нагадвае мне маю маладосць, боства, якое прадракае мне шчаслівую будучыню<ref>{{Кніга|аўтар = Wawrzykowska-Wieciochowa D.|загаловак = Adam i Maryla|месца = Warszawa|год = 1990|старонкі = 214}}</ref>}} [[Файл:Brygidа Świętorzeckа z synami.jpg|thumb|Брыгіда Зан (народжаная Свентарэцкая) з сынамі. Сядзіць — Абдон, стаяць (злева направа) — гувернёр, Віктарын і Клемент.]] [[Файл:Smalany, Tamaš Zan. Napaleon Orda.jpg|міні|Магіла Тамаша Зана на акварэлі [[Напалеон Орда|Н. Орды]], 2-я пал. XIX стагоддзя]] 29 кастрычніка 1846 года ў мястэчку [[Лебедзева (Маладзечанскі раён)|Лебедзева]] пад Маладзечнам яны пабраліся шлюбам<ref name=art/>. Вяселле было мнагалюднае і апрача радні прыехалі яго найбліжэйшыя сябры [[Марыля Верашчака|Марыля]] і [[Ваўжынец Путкамер (1794—1850)|Ваўжынец]] Путкамеры, браты Верашчакі — Юзаф і Міхал<ref name=art/>. Апошнія дзевяць гадоў жыцця вёў актыўную краязнаўчую і літаратурную работу<ref>Зубовіч, С. Ф. Тамаш Зан — барацьбіт і краязнаўца / Зубовіч С. Ф. // Вілейскі краязнаўчы зборнік / складальнік В. Коласава. Мінск, 2001. С. 54-56.</ref>. Нейкі час жыў у [[Беніца|Беніцы]], займаўся геалагічнымі даследаваннямі і геалагічнай працай. У беніцкіх сваякоў жонкі ў старасвецкім будынку бачыў галерэю і мемарыяльную залу, у якой суткі правёў [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]] у снежні 1812 года<ref name=kah61/>. Пасля Беніцы разам з сям’ёй пераехаў у Аборак, дзе пражыў тры гады. Пад канец жыцця пры дапамозе Марылінага мужа Ваўжынца Путкамера за грошы, атрыманыя як пасаг, Зан набыў маёнтак Кахачын (цяпер в. [[Какоўчына]]). У набыцці маёнтку яму таксама дапамог А. Дабравольскі, які паставіў своеасаблівую ўмову: «новаспечаны памешчык» мусіў «аддзякаваць» яго, напісаўшы тут аўтабіяграфію, аднак задума засталася няздзейсненай<ref name=vorsha25/>. [[Адам Міцкевіч]] з Парыжа паведамляў ў Чылі [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнату Дамейку]]: «У Зана вёсачка ў Беларусі»<ref name=belarus42>{{артыкул|аўтар=Цішук, Г.|загаловак=Архіпрамяністы|выданне=Беларусь|год=2003|нумар=6|старонкі=42}}</ref>. Спачатку неспрактыкаванаму ў гаспадарцы паэту маёнтак Кахачын прынёс толькі турботы. У лісце да Кусцінскіх Зан скардзіўся: «За два прайшоўшых гады вычарпаў у мяне гэты маёнтак усе зберажэнні». Пазней Марылі Путкамер ён напіша: {{Цытата|Вязень над [[Вілія]]й, хворы над [[Нёман]]ам, чыноўнік над [[Дзвіна|Дзвіной]], не прытуліла мяне сяброўства на [[Вялікае Княства Літоўскае|Літве]], горная справа на [[Жамойць|Жмудзі]], сваяцтва і вучоная сябрына на [[Чорная Русь|Чорнай]], грамадзянства і набожнасьць над [[Дняпро]]м і на [[Белая Русь|Белай Русі]]. Няўжо ж, пакуль жыву, буду вечным выгнаннікам і пілігрымам?<ref>{{Кніга|аўтар = {{нп3|Дыянізія Ваўржыкоўская-Верцяхова|Wawrzykowska-Wieciochowa D.|pl|Dionizja Wawrzykowska-Wierciochowa}}|загаловак = Adam i Maryla|месца = Warszawa|год = 1990|старонкі = 242}}</ref>}} Толькі праз некалькі гадоў, калі Заны пабудавалі дом, займелі гаспадарку, жыццё пайшло належным парадкам. У Тамаша і Брыгіды Занаў нарадзіліся чатыры сыны: Віктарын (1848), Абдон (1849), Клемент (1852) і Станіслаў (1854)<ref name=vorsha26>{{артыкул|аўтар=Лютынскі В. П.|загаловак=Тамаш Зан на Аршаншчыне|выданне=Аршанскі краязнаўчы зборнік|месца=Орша|выдавецтва=Аршанская друкарня|год=1997|нумар=2|старонкі=26|isbn=985-6133-40-8}}</ref>. Памёр тут жа 7 ліпеня 1855 года ад [[менінгіт]]у. Пахаваны на каталіцкіх могілках у мястэчку [[Смальяны|Смаляны]]. Жонка Брыгіда памерла 23 жніўня 1900 года ва ўзросце 81 года. Яе пахавалі побач з мужам<ref name=alesm307>{{Кніга|аўтар = Марціновіч А. А.|частка = Пакутнік за свабоду — «архіпрамяністы» Тамаш Зан|загаловак = У часе прасветленыя твары: Гіст. эсэ, нарысы|месца = Мн.|выдавецтва = Полымя|год = 1999|старонкі = 307|isbn = 985-07-0297-4}}</ref>. У эпітафіі на мемарыяльнай пліце, усталяванай кс. Уладзіславам Любамірскім, што ляжыць перад помнікамі, гаворыцца: {{Цытата|Мілы Богу і людзям Тамаш Зан, памяць пра якога блаславенна. Жыў шэсьцьдзесят гадоў. Памёр 7 ліпеня 1855 года ў [[Кахачын]]е. Са Свентаржэцкіх Брыгіда Зан пахаваная побач з сваім мужам 23 жніўня 1900 года ва ўзросце 81 год. Сын іх немаўля Стась памёр у 1854 годзе.}} == Постаць == Блізкі сябра Тамаша Зана [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]] наступным чынам апісваў знешнасць свайго таварыша: {{Цытата|Быў Тамаш Зан... чалавекам з шырокімі схільнасцямі: грунтоўна ведаў прыродазнаўчыя і эксперыментальныя навукі, слыў добрым матэматыкам і паэтам, ведаў літаратуру і нашу гісторыю, старажытныя мовы; быў вялікім аматарам мастацтваў, у першую чаргу музыкі, якую добра ведаў; выдатна спяваў. Сярэдняга росту, смуглаватага твару, з малымі агністымі вачыма і цёмнымі кучаравымі валасамі, з высокім ілбом, які трохі звужаўся ўверсе. Калі ён спяваў, імправізаваў, тады ад яго, казалі, ад чала і вачэй нібы сыходзіла праменне, якім проста паланяў сэрцы ўсіх, хто яго слухаў. Нездарма Зан атрымаў ганаровую мянушку «архіпрамяністы»<ref name=vorsha24/>}} == Творчая спадчына == З 1816 года пісаў элегіі, балады, трыялеты, паэмы, сатырычныя творы, сярод якіх найбольш вядомая [[іраікамічная паэма]] «Смерць табакеркі» («Zgon tabakiery»). Тамаш Зан таксама аўтар заснаваных на [[беларускі фальклор|беларускім]] фальклоры паэтычных твораў на [[польская мова|польскай мове]]. У камедыі «Грэчаскія піражкі» (1817, пастаўлена ў Арэнбургу 11 лютага 1830<ref name=hryck23/>) выкарыстаў беларускі фальклор, у паэме «[[Табакерка (паэма)|Табакерка]]» (1818) апісаў беларускае вяселле, свята Купалле, звычаі і абрады беларусаў. Ім напісаны балады і паэмы «[[Цыганка (балада)|Цыганка]]», «[[Свіцязь-возера]]» (абедзве 1820), «Твардоўскі», «Бекеш» і лірычныя вершы, у прыватнасці, верш «Мінчук» (1836) і «Сабіраемся з-над Урала на Літву» (1838)<ref name=stan26>{{Кніга|аўтар = Станкевіч, С.|загаловак = Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі|арыгінал = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej|адказны = Валер Булгакаў|выданне = 1-е выд.|месца = Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства|год = 2010|старонкі = 26|старонак = 211|isbn = 83-60456-21-6}}</ref>. Тамаш Зан адыграў значную ролю ў развіцці новага літаратурнага кірунку — рэвалюцыйнага рамантызму<ref name=asvet/>. Ва ўральскім дзённіку «З выгнання» паэт выказаў намер пісаць на [[беларуская мова|беларускай мове]], аднак ніводзін з яго беларускіх твораў не захаваўся<ref name="ehb"/>. У 1833 годзе Тамаш Зан адзначыў у дзённіку, што «напісаў па-руску дзіцячую камедыю „Русалки и леший“, накшталт „Грэчаскіх піражкоў“»<ref name=hryck23>{{Кніга|аўтар = Грицкевич В. П.|частка = Ташкараган ищет золото|загаловак = От Немана к берегам Тихого океана|месца = Мн.|выдавецтва = Полымя|год = 1986|старонкі = 112—113|старонак = 303}}</ref>. Не вядома ці ставілася яна на сцэне ў Арэнбургу. === Творы === * Tryolety i wiersze miłosne. — Warszawa, 1922; * Z wygnania. — Wilno, 1929. * Ballady. — Warszawa, 1932. === Беларускія пераклады === * Філаматы і філарэты: Зборнік. — Мн., 1998. == Ушанаванне памяці == * Паводле звестак Арэнбургскага краязнаўчага музея, імя Тамаша Зана носіць араграфічнае ўзвышша на [[Паўднёвы Урал|Паўднёвым Урале]]<ref name=asd312/>. * [[Спіс вуліц Гродна|Вуліца Зана]] ў Гродне. * Вобраз Тамаша Зана выведзены [[Адам Міцкевіч|А. Міцкевічам]] у «[[Дзяды (паэма)|Дзядах]]». == Нашчадкі Тамаша Зана == Унучка Тамаша Зана — польская паэтэса [[Казімера Ілаковіч]], праўнукі — грамадскі дзеяч, аўтар успамінаў і вершаў {{нп3|Алена Станкевіч||pl|Helena Stankiewicz}} і польскі ваенны дзеяч [[Тамаш Зан (Армія Краёва)|Тамаш Зан]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * Dunajówna M. Dzieciństwo i lata szkolne Tomasza Zana. — Wilno, 1932; * Gawalewicz M. Poeta promienisty. — Warszawa, 1911; * ''Калинкович Н.'' «Дело № 26» // [[Нёман (часопіс)|Нёман]]. 1990, № 4; * ''Кандрацюк Г.'' [http://niva.iig.pl/issue/2003/14/art_12.htm Тамаш Зан, вечны пілігрым] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070930181357/http://niva.iig.pl/issue/2003/14/art_12.htm |date=30 верасня 2007 }} // Ніва № 14 (2447). 2003, 6 крас. * Тамаш Зан, 1796—1855 // Літаратура Беларусі : першая палова XIX стагоддзя : хрэстаматыя / [укладанне, прадмова, біяграфічныя даведкі і каментарыі К. Цвіркі]. — Мінск, 2000. — С. 52—67. Змест : [Біяграфічная даведка] / [К. А. Цвірка]. [Выбраныя творы] / Тамаш Зан. * Тамаш Зан, 1796—1855 // Філаматы і філарэты : зборнік / [укладанне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі пра аўтараў і каментарыі Кастуся Цвіркі]. Мінск, 1998. С. 197—230. Змест: [Біяграфічная даведка] / [К. Цвірка]. Творы ; Пісьмы / Тамаш Зан. * {{Крыніцы/БелЭн|6|Зан Тамаш||525—526}} * {{Літаратура/ЭГБ|3|Зан Тамаш}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Зан Тамаш|321}} * Зан Тамаш // Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 2001. — С. 176—177. * Зан Тамаш // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1985. — Т. 2. — С. 484. * Зан Тамаш // Памяць : Карэліцкі раён / [рэдакцыйная калегія : В. К. Кунашка і інш.]. — Мінск, 2000. — С. 78. * ''Станкевіч, С.'' Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі / Станіслаў Станкевіч; пераклад Міколы Хаўстовіча // Спадчына. 1998. № 5. С. 100—139. Са зместу: Тамаш Зан. С. 109—136. * ''Мароз, У. В.'' Філамат Тамаш Зан / Уладзімір Мароз // За брамай забытых мелодый : эсэ. Вершы. Мініяцюры / Уладзімір Мароз. — Мінск, 2004. — С. 90—97. * ''Цвірка, К.'' Дарогамі Тамаша Зана / Кастусь Цвірка // Камяні тых сядзібаў : шляхі паэтаў XIX стагоддзя / Кастусь Цвірка. — Мінск, 2004. — С. 82—125. * Тое ж // Лісце забытых алеяў : эсэ / Кастусь Цвірка. — Мінск, 1993. — С. 99-177. * Тое ж // Полымя. 1992. № 5. С. 159—172 ; № 6. С. 148—165. * ''[[Алесь Марціновіч|Марціновіч, А.]]'' Пакутнік за свабоду — «архіпрамяністы» : Тамаш Зан / Алесь Марціновіч // У часе прасветленыя твары : гістарычныя эсэ, нарысы / Алесь Марціновіч. — Мінск, 1999. — С. 290—308. * ''Цішук, Г.'' Архіпрамяністы / Глеб Цішук // Беларусь. 2003. № 6. С. 40—42. * ''Лютынскі, В.'' Таямніца маёнтка Кахачын / Віктар Лютынскі // Беларуская Мінуўшчына. 1997. № 1. С. 28—31. (Постаці). * Пра лёс Т. Зана, яго грамадскую дзейнасць і маёнтак, дзе ён правёў апошнія гады жыцця. * ''[[Кастусь Цвірка|Цвірка, К.]]'' Вечны выгнаннік і пілігрым : жыццё і творчасць Тамаша Зана / Кастусь Цвірка // Роднае слова. 1994. № 2. — С. 17—24. * ''Мохнач, Н. Н.'' Общественно-политическая и этическая мысль Белоруссии начала XIX в. / Н. Н. Мохнач; под редакцией А. С. Майхровича. — Минск : Наука и техника, 1985. — 94 с. * Также об этических воззрениях и деятельности Т. Зана. * ''[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі, Г.]]'' «Самае ўдзячнае пачуццё» / Генадзь Каханоўскі // Адчыніся, таямніца часу : гісторыка-літаратурныя нарысы / Генадзь Каханоўскі. — Мінск, 1984. — С. 58—61. * Жыццёвы шлях Т. Зана. * ''Лютынскі, В. П.'' Тамаш Зан на Аршаншчыне / Лютынскі В. П. // Аршанскі краязнаўчы зборнік № 2 / укладальнік В. Лютынскі. [Орша], 1997. — С. 24—27. * ''Грицкевич, В. П.'' Ташкараган ищет золото / В. П. Грицкевич // От Немана к берегам Тихого океана / В. П. Грицкевич. — Минск, 1986. — С. 92—131. * Об участии Т. Зана в освоении Урала. * ''Ермоленко, В. А.'' Зан Томаш Карлович / В. А. Ермоленко // Вестник Белорусского государственного университета. Серия 2, Химия. Биология. География. 1997. № 1. С. 72—73. * О Т. Зане как естествоиспытателе и его вкладе в мировую науку о Земле. * ''Зубовіч, С. Ф.'' Тамаш Зан — барацьбіт і краязнаўца / Зубовіч С. Ф. // Вілейскі краязнаўчы зборнік / складальнік В. Коласава. — Мінск, 2001. — С. 54—56. * ''[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі, А.]]'' Тамаш Зан — аўтар першага беларускага музейнага праекта / Аляксандр Гужалоўскі // Беларускі гістарычны часопіс. 1999. № 3. — С. 60—62. * ''Зубовіч, С. Ф.'' Імёны на картах планеты Зямля / С. Ф. Зубовіч // Беларускае Асветніцтва : вопыт тысячагоддзя : матэрыялы II Міжнароднага кангрэса, 17—19 мая 2000 года : [у 3 кн.] / [рэдакцыйная калегія : А. І. Лугоўскі (галоўны рэдактар) і інш.]. — Мінск, 2001. — Кн. 2. — С. 102—107. * ''Лютынскі, В.'' Прыцягальны вобраз / Віктар Лютынскі // Голас Радзімы. 2002. 9 студз. (№ 3). С. 4. * ''Ф. Вержболовский.'' К истории тайных обществ и кружков среди литовско-польской молодёжи в 1819—1823 гг. — Варшава, 1898. * ''Н. Модестов.'' Магистр философии Фома Карлович Зан в Оренбурге // Труды Оренбургской Ученой Архивной Комиссии. Вып. XXXV. — Оренбург, 1917. * ''{{нп3|Мікалай Сцяпанавіч Куцейнікаў|Н. С. Кутейников|ru|Кутейников, Николай Степанович}}.'' Мицкевич и виленские филареты // Исторический вестник, 1884. Т. XVIII. * ''Абязерская Юзэфа''. [https://www.academia.edu/144342853/%D0%90%D0%B1%D1%8F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%AE%D0%B7%D1%8D%D1%84%D0%B0_%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%86%D1%8C_%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%BD%D0%B0 Смерць і пахаванне Тамаша Зана] // Наша слова.pdf № 41 (197), 8 кастрычніка 2025. == Спасылкі == {{commonscat|Tomasz Zan}} {{продкі}} {{Тамаш Зан}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Зан Тамаш}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім павеце]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай губернскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Філарэты]] [[Катэгорыя:Філаматы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладзечанскім раёне]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Аршанскім раёне]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі рамантызму]] [[Катэгорыя:Тамаш Зан| ]] [[Катэгорыя:Калежскія асэсары]] 0fq0menzncw7h4ssp4f7fv2c84r0s3f 5167720 5167719 2026-07-19T16:13:05Z M.L.Bot 261 /* Паходжанне */ 5167720 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Тамаш Зан | Арыгінал імя = {{lang-pl|Tomasz Zan}} | Фота = Портрет Томаша Зана (1837).jpg | Шырыня = | Подпіс = Партрэт Тамаша Зана ([[Валянцін Ваньковіч|Валенці Ваньковіч]], 1837) | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = [[Халецкаўшчына]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]] [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]] | Дата смерці = | Месца смерці = маёнтак [[Какоўчына|Кахачын]], [[Сенненскі павет]], [[Магілёўская губерня]], [[Расійская імперыя]] | Грамадзянства = | Род = Зані | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = Віктарын (1848), Абдон (1849), Клемент (1852), Станіслаў (1854) | Род дзейнасці = {{Паэт|Беларусі|Польшчы}}, {{Драматург|Беларусі|Польшчы|}}, геолаг, даследнік прыроды, музеязнавец | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Тамаш Зан''' ({{lang-pl|Tomasz Zan}}; {{ДН|21|12|1796}}, фальварак [[Халецкаўшчына]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]], [[Мінская губерня]] — {{ДС|19|7|1855|7}}, фальварак [[Какоўчына|Кахачын]], [[Сенненскі павет]], [[Магілёўская губерня]], [[Расійская імперыя]]) — удзельнік вызвольнага руху, даследнік прыроды, літаратар<ref name="ehb">[[Кастусь Цвірка]]. Зан Тамаш // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 404.</ref>, музеязнавец, [[геалогія|геолаг]], даследнік прыроды [[Урал]]а. Адзін са стваральнікаў [[таварыства філаматаў]], стваральнік [[таварыства прамяністых]], рэарганізаванага пазней у [[таварыства філарэтаў]]; сябра [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і [[Ян Чачот|Яна Чачота]]. Кіраўнік першых рэвалюцыйных арганізацый на [[Беларусь|Беларусі]] і [[Літва|Літве]]<ref>[http://old.nlb.by/html/news2006/zan.html 21 снежня — 210 год з дня нараджэння Т. Зана (1796—1855), паэта-рамантыка, даследчыка прыроды, удзельніка вызваленчага руху] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161203205529/http://old.nlb.by/html/news2006/zan.html |date=3 снежня 2016 }} // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]</ref>. Адыграў значную ролю ў развіцці новага літаратурнага кірунку — рэвалюцыйнага рамантызму<ref name=asvet>{{Кніга|загаловак = Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік / Беларус. Энцыкл.|адказны = Гал. рэд. «Беларус. Энцыкл.»: Барыс Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч|месца = Мн.|выдавецтва = БелЭн|год = 1995|старонкі = 434—435|старонак = 671}}</ref>. Першым з кола віленскіх паэтаў прызнаў беларускую народную творчасць за адзін з найгалоўнейшых раздзелаў сваёй паэтычнай праграмы<ref>{{Кніга|аўтар = [[Станіслаў Лявонавіч Станкевіч|Станкевіч, С]].|частка = Тамаш Зан|загаловак = Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі|арыгінал = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej|адказны = Валер Булгакаў|выданне = 1-е выд.|месца = Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства|год = 2010|старонкі = 16|старонак = 211|isbn = 83-60456-21-6}}</ref>. == Біяграфія == === Паходжанне === [[Файл:Tamaš Zan.jpg|міні|Тамаш Зан у маладыя гады]] Паводле запісу ў метрычнай кнізе Краснасельскага рымска-каталіцкага касцёла, Тамаш Зан спачатку ахрышчаны 12 (23) снежня 1796 года краснасельскім уніяцкім святаром. 26 студзеня 1798 года ў Краснасельскім рымска-каталіцкім касцёле адбылося мірапамазанне Тамаша Зана разам з хрышчэннем яго брата Ігната<ref name=":0">[https://niab.by/newsite/by/vistava-tamash-zan Паэт, навуковец, грамадзянін: да 225-годдзя з дня нараджэння Томаша Зана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220218090137/https://niab.by/newsite/by/vistava-tamash-zan |date=18 лютага 2022 }} Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі.</ref>. У большасці публікацый месцам нараджэння памылкова даецца фальварак Мясата паблізу мястэчка Краснае Вілейскага павета (цяпер вёска [[Краснае (Маладзечанскі раён)|Краснае]] Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці)<ref name="ehb" />. У сям’і Караля Зана акрамя Тамаша былі і іншыя дзеці — Вінцэнт (1795), Ігнат (1798), Стэфан (1802), Антоні-Банавентура (1809), Альжбета (1819), Ян (?—1828), Схаластыка, Бенедыкта, Эвеліна. Продкі Тамаша Зана па матчынай лініі жылі ва [[Узда|Уздзе]] і былі ўніятамі, якія перайшлі ў праваслаўе<ref name=":2">{{Cite web |title=Czernicki, Gustaw. Żywot i korespondencye Tomasza Zana. Kraków : Drukarnia "Czasu", 1863. |url=http://dlibra.umcs.lublin.pl/dlibra/docmetadata?id=15680#description |access-date=19 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219102501/http://dlibra.umcs.lublin.pl/dlibra/docmetadata?id=15680#description |archive-date=19 лютага 2022 |url-status=dead }}</ref>. Род Занаў (да пачатку XIX стагоддзя прозвішча вымаўлялася як «Зань») ў XVIII стагоддзі звязаны з Радашковічамі, прадстаўнікі рода запісаны пераважна як мяшчане. 5 ліпеня 1802 года Заны атрымалі пасведчанне чыноўнікаў і шляхты Мінскай губерні пра сваё шляхецкае паходжанне, неабходныя для гэтага дакументы былі імі сфальсіфікаваны<ref>{{Cite web |url=http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=17697 |title=Зміцер Юркевіч. Таямніцы роду Занаў, герба «Ястрабец» // Культура. № 51 (1491) 19.12.2020 — 25.12.2020 г. |access-date=16 лютага 2022 |archive-date=16 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216175959/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=17697 |url-status=dead }}</ref>. Сям’я Занаў у канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў не мела нерухомасці і неаднаразова мяняла месца жыхарства. У дакументах Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі Караль Зан і яго брат Антоній у 1795 годзе згадваюцца як арандатары фальварка Селішча ў Вілейскім павеце, а ў 1816 годзе яны мелі ў застаўным уладанні фальварак Выверы таксама ў Вілейскім павеце. Пачынаючы з 1832 года, бацька Тамаша Зана Караль Зан жыў у фальварку Запалякі Вілейскага павета, атрыманым ў выніку [[Эксдывізія|эксдывізіі]] маёнткаў князёў Агінскіх<ref name=":0" />. === Маленства === Нараджэнне Тамаша Зана авеяна рознымі легендамі. У першай біяграфіі Зана (1863), заснаванай у тым ліку на «нататках» яго ўдавы, Брыгіды Свентарэцкай, апісваецца гісторыя, што Караль Зан быў выпраўлены паслом ад Радашковіч на сойм у Варшаву, але паколькі сталіца ўжо была захоплена расійскімі войскамі, то ён змушаны быў шукаць прытулку ў Караляўцы. У той час яго брат Антоні быццам страціў дакументы на радавы маёнтак Халецкаўшчыну, таму маці змушаная была нарадзіць Тамаша ў карчме ў Мясаце, і пасля таго хавалася ад казакоў у лесе<ref name=":2" />. У больш позніх польскіх біяграфіях гэтыя драматычныя акалічнасці былі апушчаныя (відаць, у сілу шматлікіх нестыковах, асабліва храналагічных), але запазычаным з гэтага расповяду засталося месца нараджэння Тамаша Зана — Мясата. Але ў публікацыях Кастуся Цвіркі гэта гісторыя набыла новае жыццё, Караль Зан з простага пасла пераўтварыўся ўжо ў паўстанца, які «ідзе ў шэрагі барацьбітоў пад сцягі Касцюшкі»<ref name=":3" />. Абедзве версіі (ні пра пасла, ні пра паўстанца) на дадзены момант не маюць дакументальнага пацверджання. Надалей, паводле біяграфіі Чэрніцкага Караль уладкоўваецца аканомам у адстаўнога палкоўніка польскіх войскаў Трэмбіцкага ў недалёкім маёнтку [[Вязынь]], дзе праходзіць маленства будучага паэта і першыя ўрокі граматы ў дзяка Аляшкевіча. Неўзабаве маці адвозіць юнага Тамаша да сваіх бацькоў у мястэчка Узду, дзе ўладкоўвае ў парафіяльную школу, аднак пасля смерці свайго дзеда разам з бабуляй зноў вяртаецца ў Вязынь. Цяпер ён працягвае вучобу ў гувернёра Калантая ў суседняй [[Слабада (Уздзенскі раён)|Слабадзе]] (вучыцца разам з дзецьмі нейкіх Мікуліцкіх). Праз некалькі месяцаў, у 1807 годзе, разам з малодшым братам Ігнатам пасланы ў Мінскую гімназію<ref name=":2" />. === Мінская гімназія: 1805—1812 === [[Файл:Tamaš Zan2.jpg|міні|left|Тамаш Зан у маладыя гады. Малюнак [[Ян Рустэм|Яна Рустэма]]. За своеасабліую форму ілба паэта жартаўліва называлі «Трохкутным»<ref name=":3">{{Кніга|загаловак = Філаматы і філарэты|адказны = Укладанне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі пра аўтараў і каментарыі [[Кастусь Цвірка|К. Цвіркі]],|месца = Мн.|год = 1998|старонкі = 383|старонак = 400|серыя = Беларускі кнігазбор}}</ref>]] Гімназістам Тамаш належаў да ліку найбольш здольных вучняў. Актыўна ўдзельнічаў у студэнцкіх сходах і забавах<ref name="knihazbor">{{Кніга|загаловак=Філаматы і філарэты|адказны=Укладанне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі пра аўтараў і каментарыі [[Кастусь Цвірка|К. Цвіркі]],|месца=Мн.|год=1998|старонкі=197|старонак=400|серыя=Беларускі кнігазбор}}</ref>. Будынак тагачаснай Мінскай гімназіі знаходзіўся на [[Верхні горад|Высокім рынку]], які з XVII ст. быў адміністрацыйным, гандлёвым і культурным цэнтрам Мінска. Асобныя вобразы з тагачаснага жыцця горада запомніліся юнаму Тамашу асабліва: {{Цытата|Яўрэйка з абаранкам, немец з грэчаскімі піражкамі, званар-езуіт, вар'ят Янка, смаргонскія мядзведзі, гукі царкоўнага звона, сад Карнеева, [[Залатая Горка]], [[Кальварыя (прадмесце)|Кальварыя]], архірэй Пацёмкін — вакол усяго гэтага і круціліся думкі мінскіх дзяцей да 1812 года. Нянавісці і розніцы між нацыямі не ведалі... З тае грубае і дзікае мовы маскалёў, бо мінскім сялянскім прастамоўем ахвотна карысталіся студэнты, прыжылося башкірскае «гайда»<ref>Z filareckiego świata: zbiór wspomnień z lat 1816-1824. Wydae Henryk Mościcki. — Warszawa, 1924. — S. 196.</ref>}} Найбліжэйшымі сябрамі Тамаша Зана ў Мінскай гімназіі былі браты Верашчакі з Наваградчыны — Міхал і Юзаф. Асабліва моцна ён пасябрыўся з Міхалам, дзякуючы якому Тамаш пазнаёміўся з яго сястрой [[Марыля Верашчака|Марыляй Верашчакай]] — будучай каханай [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], які, у сваю чаргу, пазнаёміўся з ёю не без пасярэдніцтва Зана<ref name=knihazbor/>. Далейшай вучобе ў Мінскай гімназіі перашкодзіла хвароба Тамаша, таму бацькі вырашылі забраць яго разам з братам Ігнасем дамоў у фальварак Выверы, які яго бацькі ўзялі ў арэнду<ref name="art">''[[Кастусь Цвірка|Цвірка, К.]]'' Вечны выгнаннік і пілігрым. Жыццё і творчасць Тамаша Зана. — 1994. — № 2. — С. 17—24.</ref>. Тут прайшлі самыя яркія юнацкія гады Тамаша. Выверы былі паблізу [[Маладзечна]], таму па выздараўленні Тамаша бацькі паслалі яго разам з малодшым Ігнасем і Стэфанам давучвацца ў Маладзечанскую павятовую школу, якую толькі што перавялі з [[Бабруйск]]а<ref name=art/>. У найманай маладзечанскай кватэры разам з братамі пасялілася і бабка Далеўская. === Маладзечанскі перыяд === [[Файл:Portrait of Tomasz Zan in the Dominican Church in Polack by Rudolf Żukowski after Aleksander Minijatt. 1825-1850 (cropped).jpg|thumb|left|Тамаш Зан у [[Полацкі дамініканскі касцёл|полацкім дамініканскім касцёле]]. Літаграфія [[Рудольф Жукоўскі|Рудольфа Жукоўскага]] па малюнку Аляксандра Мініята. 1825—1850]] Звесткі пра маладзечанскі перыяд жыцця паэта захаваліся збольшага ў дакументах следчай камісіі працэсу над філаматамі. Напрыклад, абвінавачанне ў «непажадным кірунку думак» абгрунтоўвалася тым, што Тамаш «яшчэ з дзяцінства, з павятовай маладзечанскай школы зневажаў урад і пісаў недабранадзейныя вершы, а таксама стварыў там нейкае таварыства»<ref name=knihazbor/>. Пад згаданым таварыствам мелі на ўвазе вайсковую гульню, што вымагала хлапчукоў дзяліцца на дзве «арміі»: расійскую — армію [[Марс (міфалогія)|Марса]], які ўвасабляў грубую сілу, і польскую — армію [[Апалон]]а, бога любові. На чале арміі Апалона часта быў Тамаш Зан, які меў павагу паплечнікаў за «мінскую вучонасць»<ref name=knihazbor/>. Да справы таксама быў далучаны верш, напісаны Занам у 1815 годзе пад назваю «Марш для студэнтаў, апалонавага войска», дзе быў просты заклік да падрыхтоўкі вайны супраць «[[маскаль|маскаля]]», і няскончаная камедыя «Сталасць у сяброўстве», таксама скіраваная супраць расійскага самадзяржаўя. «Маладзечанскія» творы Тамаша Зана не захаваліся, адзінае сведчанне пра іх — рапарт сенатара Мікалая Навасільцава вялікаму князю Канстанціну ў маі 1824 года, які потым апублікаваў Фёдар Вяржбоўскі ў брашуры «К истории тайных обществ и кружков среди литовско-польской молодёжи» (Варшава, 1898)<ref name=art/>. === Віленскі ўніверсітэт: 1815—1820 === [[Файл:Album Wilenskie. 1845-1875 (5553003) (cropped).jpg|міні|[[Дзядзінец]] [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і Царква святога Яна, дзе ў 1815—1820 гадах вучыўся Тамаш Зан]] У 1815 годзе Тамаш Зан за ўласны кошт паступае на фізіка-матэматычны фалькутэт [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], дзе падчас уступных іспытаў пазнаёміўся з Адамам Міцкевічам. Акрамя асноўнага курса лекцый на факультэце ён меў магчымасць дадаткова вывучаць гісторыю, статыстыку, польскую, лацінскую, французскую і нямецкую літаратуры. Каб мець сродкі на жыццё, працуе гувернёрам. На другі год навучання пераводзіцца на літаратурны факультэт. Т. Зан становіцца тут членам патрыятычнага таварыства шубраўцаў; прымаецца ў масонскую ложу<ref name=vorsha24>{{артыкул|аўтар=Лютынскі В. П.|загаловак=Тамаш Зан на Аршаншчыне|выданне=Аршанскі краязнаўчы зборнік|месца=Орша|выдавецтва=Аршанская друкарня|год=1997|нумар=2|старонкі=24|isbn=985-6133-40-8}}</ref>. Ужо ў першы год навучання ён ўступае ў Таварыства шасці, у якое ўваходзілі студэнты-мінчукі<ref name=art/>. У 1817 годзе Тамаш Зан становіцца адным з заснавальнікаў [[Таварыства філаматаў]], у 1820 — стварае [[Таварыства прамяністых]], рэарганізаванае пазней у [[Таварыства філарэтаў]]. Згодна з назвай «тэорыі прамянёў», ад кожнага добразычлівага чалавека сыходзяць прамяні, якія жыватворна ўздзейнічаюць на тых, хто яго абкружае<ref name=vorsha24/>. Таварыства прамяністых за кароткі час сабрала 200 сяброў і складалася ў пераважнай большасці з беларускай моладзі<ref name=belarus40>{{артыкул|аўтар=Цішук, Г.|загаловак=Архіпрамяністы|выданне=Беларусь|год=2003|нумар=6|старонкі=40}}</ref>. У 1823 годзе арыштоўваецца царскімі ўладамі<ref name=marakou>[http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19476 Зан Тамаш] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305013442/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19476 |date=5 сакавіка 2016 }} // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>. Захаваліся дакументы аб выдачы Зану дыплома магістэрскай ступені па філасофіі, які ён не паспеў атрымаць праз арышт<ref name=asvet/>. У часе следства 1823—1824 гг. усю віну за стварэнне і дзейнасць згуртаванняў моладзі бярэ на сваю адказнасць<ref name=art/>, дзякуючы чаму астатніх арыштаваных, у ліку якіх знаходзіліся [[Адам Міцкевіч]], [[Ян Чачот]], [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]] і слабы здароўем [[Юзаф Яжоўскі]] выслалі ўглыб Расіі, а не зняволілі ў цытадэлі<ref name=sv>{{Спасылка | аўтар = [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]]| дата публікацыі = 5 снежня 2006| url = http://www.svaboda.org/content/transcript/776431.html| загаловак = Імёны Свабоды: Тамаш Зан 21.12.1796, в. Мясата (цяпер Маладзечанскі раён) — 19.7.1855, маёнтак Кухачын паблізу Оршы. Пахаваны ў в. Смаляны, Аршанскі раён| выдавец = [[Радыё Свабода]]| дата = 4 жніўня 2011 }}</ref>. Адам Міцкевіч пазней увасобіў сумленнасць і {{нп3|таварыскасць||ru|Коммуникабельность}} Тамаша ў III частцы «[[Дзяды (паэма)|Дзядоў]]». На адным з допытаў Зан выказаўся: «Мы не стваралі часу — час ствараў нас»<ref name=belarus40/>. За некалькі дзён да высылкі Зана ў кляштарныя муры дазволілі наведацца тым, хто хацеў з ім развітацца. Філарэт Ота Слізень прыгадвае ў сваіх нататках, што «дзверы ў камеры Зана ў кляштары ўсе гэтыя дні амаль не зачыняліся» і калі ён туды ўвайшоў: {{Цытата|…у камэры было ўжо некалькі філарэтаў, сярод іх — [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], [[Антон Адынец|Адынец]], Пясецкі, Фрэенд, два Тамашовы браты, [[Ян Чачот|Чачот]], Сузін і хтосьці яшчэ… Усіх я знайшоў моцна расчуленымі, бо якраз у гэтую хвіліну Чачот пад акампанемент гітары Тамаша спяваў толькі што складзеную ім песню на народнай гаворцы, песню жаласную, развітальную, якая сваёй мелодыяй і зместам выклікала ўсеагульны плач…<ref name=knihazbor2>{{Кніга|аўтар = Кастусь Цвірка|частка = Паданне пра філаматаў, або Доля аднаго пакалення|загаловак = Філаматы і філарэты|спасылка = http://bk.knihi.com/filamaty/filamaty0.html|адказны = Укладанне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі пра аўтараў і каментарыі [[Кастусь Цвірка|К. Цвіркі]],|месца = Мн.|год = 1998|старонкі = 19|старонак = 400|серыя = Беларускі кнігазбор|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305213410/http://bk.knihi.com/filamaty/filamaty0.html|archive-date = 5 сакавіка 2016}}</ref>}} Пра гэтае развітанне таксама расказвае [[Антон Адынец|Антоні Эдвард Адынец]]: {{Цытата|Было нас некалькі дзясяткаў вечарам у камеры Тамаша Зана, куды неўзабаве зайшлі Сузін і Чачот. Апошні заспяваў пад гітару толькі што складзеную ім песню на народнай гаворцы:<br/><center>Да лятуць, лятуць да дзікіе гусі,</center> <center>Да нас павязуць до далёкое Русі…</center><br/>Далей у песні расказвалася пра гусей, якія адлятаюць на поўдзень, у той час як асуджаных павязуць на поўнач, і хто ведае ці вярнуцца яны калі-небудзь назад. І так глыбока ўзрушыла ўсіх гэтая песня, што яна выклікала агульны плач, а спявак стаў аб’ектам абдымкаў<ref name=knihazbor2/>.}} === Высылка ў Арэнбург: 1824—1837 === За арганізацыю падпольных таварыстваў Тамаша Зана ў кастрычніку 1824 года высылаюць праз Мінск і Маскву ў Арэнбургскую фартэцыю, адкуль яго вызваляюць 22 лістапада 1825 года. Пасля вызвалення з турмы Зан працаваў хатнім настаўнікам, шмат чытаў, перакладаў біяграфію [[Хрыстафор Калумб|Калумба]] аўтарства [[Вашынгтон Ірвінг|Вашынгтона Ірвінга]]. У высылцы Тамаш Зан сустракае ў 1829 годзе вядомага нямецкага навукоўца-прыродазнаўца [[Аляксандр Гумбальт|Аляксандра Гумбальта]], які прыязджаў на [[Урал]] для навуковай экспедыцыі. Пад яго ўздзеяннем паэт захапляецца вывучэннем [[геалогія|геалогіі]] і [[батаніка|батанікі]]<ref name="art" />. У высылцы Тамаш Зан сустракаўся з многімі даследнікамі, якія прыязджалі вывучаць прыроду Прыўралля — батанікам з [[Тарту|Дэрпта]] {{нп3|Эдуард Аляксандравіч Эверсман|Эдуардам Аляксандравічам Эверсманам|ru|}}, яго землякамі геолагамі [[Рыгор Пятровіч Гельмерсен|Рыгорам Пятровічам Гельмерсенам]] і {{нп3|Эрнст Карлавіч Гофман|Эрнстам Гофманам|ru|Гофман, Эрнст Карлович}}, хімікам {{нп3|Карл фон Гёбель|Карлам Гёбелем|ru|Гёбель, Карл фон}}, астраномам {{нп3|Васіль Фёдаравіч Фёдараў, астраном|Васілём Фёдаравічам Фёдаравым|ru|Фёдоров, Василий Фёдорович (астроном)}}, прафесарам {{нп3|Хрыстафон Ханстэн|Хрыстафорам Ханстэнам|ru|Ханстен, Кристофер}}, лейтэнантам Дуэ з [[Нарвегія|Нарвегіі]] і іншымі<ref>{{Кніга|аўтар = Грицкевич В. П.|частка = Ташкараган ищет золото|загаловак = От Немана к берегам Тихого океана|месца = Мн.|выдавецтва = Полымя|год = 1986|старонкі = 113|старонак = 303}}</ref>. У арэнбургскай ссылцы паэт таксама пазнаёміўся з {{нп3|Рыгор Сілыч Карэлін|Рыгорам Сілычам Карэліным|ru|Карелин, Григорий Силыч}} — прадзедам паэта [[Аляксандр Аляксандравіч Блок|Аляксандра Блока]]<ref>{{Кніга|аўтар = Грицкевич В. П.|частка = Ташкараган ищет золото|загаловак = От Немана к берегам Тихого океана|месца = Мн.|выдавецтва = Полымя|год = 1986|старонкі = 108|старонак = 303}}</ref>. Меў сустрэчы з сасланым кампазітарам {{нп3|Аляксандр Аляксандравіч Аляб’еў|Аляксандрам Аляксандравічам Аляб’евым|ru|Алябьев, Александр Александрович}}, удзельнікам [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]], сябрам {{нп3|Дзяніс Васілевіч Давыдаў|Дзяніса Давыдава|ru|Давыдов, Денис Васильевич}} і [[Аляксандр Сяргеевіч Грыбаедаў|Аляксандра Грыбаедава]], аўтарам славутых вакальных твораў «Салавей», «{{нп3|Вечаровы звон||ru|Вечерний звон}}», «Доўгая дарога»<ref name="belarus41">{{артыкул|аўтар=Цішук, Г.|загаловак=Архіпрамяністы|выданне=Беларусь|год=2003|нумар=6|старонкі=41}}</ref>. У 1830 годзе арэнбургскім ваенным губернатарам Паўлам Сухцеленам быў залічаны ў арэнбургскую памежную камісію, а ў 1831 годзе прызначаны заснавальнікам музея пры Няплюеўскім ваенным вучылішчы (зараз — Арэнбургскі губернскі гісторыка-краязнаўчы музей)<ref name=":1">[https://project.orenlib.ru/perovskii/up/1perovsky_PDF/toauk35.PDF?fbclid=IwAR2c5kEFWK0X1OpCHHOCGB_9uJWfYXPaI6-_OfQ18wnjuAkiSmtmAroIzU8 ''Модестов Николай.'' Магистр философии Фома Карлович Зан в Оренбурге // Труды Оренбургской Ученой Архивной Комиссии. — Вып. XXXV. — Оренбург, 1917.]</ref>. Падставай для таго прызначэння паслужыла падрыхтаваная ў 1830 Занам запіска «Аб мэтах і сродках утрымання меркаванага музуэма ў Арэнбургу», дзе аўтар насамрэч прапаноўвае дзяржаўную праграму музейнай справы, якая прадугледжвае і стварэнне Нацыянальнага музея<ref>Гужаловский А. А. Зан Тамаш // Российская музейная энциклопедия: в 2 т. — Москва, 2001. — Т. 1. — С. 15-19.</ref>. У 1831 годзе ў англійскім часопісе «Рэвю брытанік», выдаваным на французскай мове, быў змешчаны артыкул «Палітычная гісторыя Літвы» з аповедам падзей 1817—1823 гг. у Віленскім універсітэце з падрабязным асвятленнем лёсаў іх удзельнікаў, у тым ліку і «найпрамяністага» Тамаша Зана<ref>{{Кніга|аўтар=Грицкевич В. П.|частка=Ташкараган ищет золото|загаловак=От Немана к берегам Тихого океана|месца=Мн.|выдавецтва=Полымя|год=1986|старонкі=121|старонак=303}}</ref>. Плённая праца па стварэнню музея і навуковыя доследы былі адзначаны расійскімі ўладамі, 15 снежня 1832 расійскі імператар Мікалай I па прашэнні арэнбургскага губернатара П. Сухцелена прызначыў Т. Зану статус чыноўніка XIV ранга, што фактычна азначала дараванне ўдзелу ў «справе філаматаў»<ref name=":1" />. Улетку 1833 года знаходзіўся на лячэнні на Сергіеўскіх серных водах каля [[Самара|Самары]]. 27 кастрычніка 1833 года ўфімскі мяшчанін Андрэй Старыкаў, які ўтрымліваўся ў арэнбургскім турэмным замку, паведаміў каменданту горада генерал-маёру Р. Г. Глазенапу, што тутэйшыя палякі, «засмучаныя няшчасным наступствам польскай рэвалюцыі», задумалі мяцеж. Планаваліся забойствы ваеннага губернатара, каменданта, яшчэ шэрагу ваенных і паліцэйскіх чыноў, захоп Арэнбурга з наступным распаўсюджваннем мецяжу па ўсёй Арэнбургскай лініі. Каб прыцягнуць на свой бок салдат і насельніцтва, змоўшчыкі збіраліся выкарыстоўваць папулярную «канстанцінаўскую легенду»: нібыта цэсарэвіч Канстанцін Паўлавіч жывы, незадаволены ўзурпацыяй трона малодшым братам Мікалаем і ўжо выступіў у паход на чале французскіх войскаў і ў саюзе з прускім каралём. Кіраўнікамі змовы былі названы невядомы француз і трое палякаў: Тамаш Зан і [[Ян Віткевіч]], якія служылі ў Арэнбургскай памежнай камісіі, а таксама унтэр-афіцэр 2-га лінейнага батальёна Віктар Івашкевіч. Падазраваныя былі неадкладна ўзятыя пад арышт, была створана спецыяльная следчая камісія. Аднак на допытах падазраваныя адмаўлялі існаванне змовы, дадатковых доказаў не было выяўлена, і па выніковай рэзалюцыі следчай камісіі Зан быў вызвалены з аднаўленнем на службе<ref>Шкерин В. А. Ян Виткевич и оренбургский военный губернатор Василий Перовский // Уральский исторический вестник. № 2 (35). Сс. 131—137.[http://uralhist.uran.ru/pdf/UIV_2(35)_2012_Shkerin.pdf]</ref>. У снежні 1833 года вярнуўся да выканання сваіх абавязкаў. З 18 ліпеня па 5 снежня 1834 года праводзіў геагнастычныя даследаванні кіргізскага стэпу, у выніку якіх ён выявіў у наносах рэк Адырлы, Таўкарагайлы-Аят, Сарымсаклы і іншых дзесяць золатаўтрымальных прыіскаў, а таксама паклады меднай руды на поўдні ад Троіцкай крэпасці. За гэта Тамаш Зан быў прыстаўлены да грашовай узнагароды ў 1500 рублёў і быў узведзены ў X клас паводле «[[Табель аб рангах|Табелю аб рангах]]»<ref name="kah61">{{Кніга|аўтар = Каханоўскі, Г.|частка = «Самае ўдзячнае пачуццё»|загаловак = Адчыніся, таямніца часу: Гіст.-літ. нарысы|месца = Мн.|выдавецтва = Маст. літ.|год = 1984|старонкі = 61|старонак = 199}}</ref> (атрымаў чын [[Калежскі сакратар|калежскага сакратара]]). Падарожнічаў па [[Башкартастан|Башкірыі]], пабываў у [[Екацярынбург]]у (пісаў пра цяжкія ўмовы работы ў Саймонаўскіх капальнях золата і малахіту). Цікавіўся фальклорнымі традыцыямі [[башкіры|башкіраў]]. Адным з першых вывучаў народную паэзію і норавы [[казахі|казахаў]], [[татары|татар]], башкір і пакінуў запіс адной цюрскай песні<ref>{{Кніга|аўтар = Грицкевич В. П.|частка = Ташкараган ищет золото|загаловак = От Немана к берегам Тихого океана|месца = Мн.|выдавецтва = Полымя|год = 1986|старонкі = 126|старонак = 303}}</ref>. Пад уражаннем сваіх падарожжаў па Прыўраллю і аповядаў відавочцаў у 1833 годзе выказаў намер напісаць трылогію пра гэты край у часе {{нп3|Сялянская вайна пад кіраўніцтвам Емяльяна Пугачова|Пугачоўскага паўстання|ru|Крестьянская война под предводительством Емельяна Пугачёва}}, аднак планаванага не здзейсніў. У высылцы Тамаш Зан вёў дзённік. Улічваючы нямалыя заслугі Тамаша Зана ў вывучэнні прыроды Урала і выяўленні пакладаў золата, 3 мая 1837 года, паэту паведамілі, што: {{Цытата|Государь император всемилостивейше соизволил разрешить Зану оставить, буде пожелает, службу в Оренбургском крае, с правом продолжить оную в других губерниях или возвратиться на родину<ref>{{Кніга|аўтар = Грицкевич, В.|загаловак = От Немана к берегам Тихого океана|месца = Мн.|год = 1986|старонкі = 128}}</ref>}} Пасля ад’езду Тамаша Зана створаны ім Арэнбургскі музей перайшоў у рукі былога інспектара Гарадзенскай гімназіі [[Міхаіл Фадзеевіч Зялёнка|Міхаіла Фадзеевіча Зялёнкі]], які за ўдзел у паўстанні знаходзіўся ў ссылцы ў Арэнбургу<ref name=kah61/>. === Санкт-Пецярбург: 1837—1841 === [[Файл:Tamaš Zan. Тамаш Зан (M. Fajans, 1856).jpg|міні|Тамаш Зан у сталым веку. Паводле малюнка [[Юзаф Крашэўскі|Ю. І. Крашэўскага]]]] У кастрычніку 1837 года Тамаш прыязджае ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе ён, уладкаваўшыся бібліятэкарам у [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны горны ўніверсітэт|Горным інстытуце]], заняўся выданнем «Геагнастычных назіранняў» — вынікам сямігадовых даследаванняў прыродных багаццяў Урала агульным аб’ёмам у сто друкаваных аркушаў. Аднак апублікаваць кнігу Зану не ўдалося, а месцазнаходжанне гэтага рукапісу невядома дагэтуль<ref name=knihazbor/>. Таксама склаў карту Прыўральскага краю<ref>{{Кніга|аўтар = Мароз У.|частка = Філамат Тамаш Зан|загаловак = За брамай забытых мелодый: эсэ, вершы, мініяцюры|адказны = Уладзімір Мароз; маст. А. А. глекаў, У. В. Мароз|месца = Мн.|выдавецтва = Маст. літ.|год = 2004|старонкі = 96|старонак = 254}}</ref>. У 1839 годзе здае экзамены на атрыманне кваліфікацыі горнага інжынера. Двойчы запрашаецца для выступлення з дакладамі ў [[Рускае геаграфічнае таварыства|Імператарскае Рускае геаграфічнае таварыства]]<ref name=asd312>Зубовіч, С. Ф. Імёны на картах планеты Зямля / С. Ф. Зубовіч // Беларускае Асветніцтва : вопыт тысячагоддзя : матэрыялы II Міжнароднага кангрэса, 17-19 мая 2000 года : [у 3 кн.] / [рэдакцыйная калегія : А. І. Лугоўскі (галоўны рэдактар) і інш.]. Мінск, 2001. Кн. 2. С. 102—107.</ref>. Неўзабаве пасля прыезду Тамаша выклікаюць у канцылярыю III аддзялення імператарскага ведамства. Даведаўшыся аб яго ўдзеле ў арэнбургскай змове 1833 года, яго вырашаюць вярнуць назад у Арэнбург у суправаджэнні жандара<ref name=art/>. На дапамогу паэту прыходзяць яго віленскія сябры, аселыя ў Пецярбургу, і найперш [[Францішак Геранім Малеўскі|Францішак Малеўскі]]. Аднак справа аб удзеле ў планаваным бунце даходзіць да самога шэфа жандараў, галоўнага начальніка III аддзялення графа [[Аляксандр Хрыстафоравіч Бенкендорф|Бенкендорфа]]<ref name=knihazbor/>. У гэты момант за Тамаша Зана заступаецца арэнбургскі генерал-губернатар Васіль Аляксеевіч Пятроўскі, які высока цаніў высыльнага за яго геалагічныя адкрыцці і шырыню ведаў<ref name=art/><ref name="ReferenceA">{{Кніга|аўтар = Мароз У.|частка = Філамат Тамаш Зан|загаловак = За брамай забытых мелодый: эсэ, вершы, мініяцюры|адказны = Уладзімір Мароз; маст. А. А. глекаў, У. В. Мароз|месца = Мн.|выдавецтва = Маст. літ.|год = 2004|старонкі = 97|старонак = 254}}</ref>. === Вяртанне === Пасля сямнаццацігадовай высылкі па [[Амністыя 1841 года|амністыі 1841 года]] Тамаш Зан вяртаецца на радзіму. Пасля [[Гродна|Горадні]] і [[Вільня|Вільні]] некаторы час разам з [[Ян Чачот|Янам Чачотам]] жыў у [[Далматаўшчына|Далматаўшчыне]] каля [[Карэлічы|Карэліч]], у маёнтку філамата Антонія Вяржбоўскага<ref name="ReferenceA"/>. Працаваў у Віленскім корпусе горных інжынераў, а праз чатыры гады — інспектарам дзяржаўных маёнткаў на [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршаншчыне]] і з 1844 года на [[Лепельскі павет|Лепельшчыне]]. Тут сышоўся з сям’ёй Кусцінскіх. [[Міхаіл Францавіч Кусцінскі|Міхаіл Кусцінскі]], студэнт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]], а пазней вядомы археолаг, успамінаў, што Зан быў душой кожнага таварыскага сходу. Сачыняў музыку, песні, у тым ліку і на словы [[Ян Чачот|Я. Чачота]]<ref name=vorsha25>{{артыкул|аўтар=Лютынскі В. П.|загаловак=Тамаш Зан на Аршаншчыне|выданне=Аршанскі краязнаўчы зборнік|месца=Орша|выдавецтва=Аршанская друкарня|год=1997|нумар=2|старонкі=25|isbn=985-6133-40-8}}</ref>. У 1845 годзе выходзіць у адстаўку<ref name=asd312/>. Як адзначае Тамашовы паплечнік і блізкі сябра [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]]: «Тамаш Зан прыехаў здаровы і вясёлы, як і раней — сардэчны, разумны. Здавалася, ён збярог у сабе ўсю маладую сілу і кемлівасць». Але праз некалькі месяцаў Зан захварэў: «гэта быў пачатак вар’яцтва, якое прыйшло не адразу, нягледзячы на лекі, што даваў яму брат»<ref name=vorsha25/>. Па вяртанні паэта адразу акружаюць сябры і асабліва [[Марыля Верашчака|Марыля Путкамер]], якая забірае яго да сябе ў маёнтак Бальценікі, дзе Тамаша кранае Марыліна дачка Зося, якая спявае яму, граючы на фартэпіяна, песні [[Ян Чачот|Яна Чачота]]<ref name=art/>. Разам з Марыляй і малодшым братам Ігнасем наведвае сям’ю Бялінскіх у Янушах, Марыліных братоў Юзафа ў Смольчыцах і Міхала ў [[Дварэц (Дзятлаўскі раён)|Дварцы]], дзе яго прымаюць з вялікаю радасцю<ref name=art/>. Варта адзначыць, што будучы героем міцкевічавых «Дзядоў», Тамаш Зан стаў жывой легендай у вачах сваіх сучаснікаў<ref name=art/>. У вёсцы Аборак на Маладзечаншчыне ў сям’і добрых знаёмых Дэдэркаў Тамаш Зан сустракае маладую Брыгіду Свентарэцкую з недалёкай [[Маліноўшчына (Маладзечанскі раён)|Маліноўшчыны]], якая зачытвалася рамантычнаю літаратурай і захаплялася творчасцю свайго сучасніка Адама Міцкевіча. Неўзабаве Брыгіда захалася ў Тамаша і той адказаў узаемнасцю. Пазней у лісце Марылі Путкамер ён прызнаваўся: {{Цытата|Я ўбачыў у ёй самую Літву, якая вітае свайго сына з выгнання, убачыў у ёй анёла, які нагадвае мне маю маладосць, боства, якое прадракае мне шчаслівую будучыню<ref>{{Кніга|аўтар = Wawrzykowska-Wieciochowa D.|загаловак = Adam i Maryla|месца = Warszawa|год = 1990|старонкі = 214}}</ref>}} [[Файл:Brygidа Świętorzeckа z synami.jpg|thumb|Брыгіда Зан (народжаная Свентарэцкая) з сынамі. Сядзіць — Абдон, стаяць (злева направа) — гувернёр, Віктарын і Клемент.]] [[Файл:Smalany, Tamaš Zan. Napaleon Orda.jpg|міні|Магіла Тамаша Зана на акварэлі [[Напалеон Орда|Н. Орды]], 2-я пал. XIX стагоддзя]] 29 кастрычніка 1846 года ў мястэчку [[Лебедзева (Маладзечанскі раён)|Лебедзева]] пад Маладзечнам яны пабраліся шлюбам<ref name=art/>. Вяселле было мнагалюднае і апрача радні прыехалі яго найбліжэйшыя сябры [[Марыля Верашчака|Марыля]] і [[Ваўжынец Путкамер (1794—1850)|Ваўжынец]] Путкамеры, браты Верашчакі — Юзаф і Міхал<ref name=art/>. Апошнія дзевяць гадоў жыцця вёў актыўную краязнаўчую і літаратурную работу<ref>Зубовіч, С. Ф. Тамаш Зан — барацьбіт і краязнаўца / Зубовіч С. Ф. // Вілейскі краязнаўчы зборнік / складальнік В. Коласава. Мінск, 2001. С. 54-56.</ref>. Нейкі час жыў у [[Беніца|Беніцы]], займаўся геалагічнымі даследаваннямі і геалагічнай працай. У беніцкіх сваякоў жонкі ў старасвецкім будынку бачыў галерэю і мемарыяльную залу, у якой суткі правёў [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]] у снежні 1812 года<ref name=kah61/>. Пасля Беніцы разам з сям’ёй пераехаў у Аборак, дзе пражыў тры гады. Пад канец жыцця пры дапамозе Марылінага мужа Ваўжынца Путкамера за грошы, атрыманыя як пасаг, Зан набыў маёнтак Кахачын (цяпер в. [[Какоўчына]]). У набыцці маёнтку яму таксама дапамог А. Дабравольскі, які паставіў своеасаблівую ўмову: «новаспечаны памешчык» мусіў «аддзякаваць» яго, напісаўшы тут аўтабіяграфію, аднак задума засталася няздзейсненай<ref name=vorsha25/>. [[Адам Міцкевіч]] з Парыжа паведамляў ў Чылі [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнату Дамейку]]: «У Зана вёсачка ў Беларусі»<ref name=belarus42>{{артыкул|аўтар=Цішук, Г.|загаловак=Архіпрамяністы|выданне=Беларусь|год=2003|нумар=6|старонкі=42}}</ref>. Спачатку неспрактыкаванаму ў гаспадарцы паэту маёнтак Кахачын прынёс толькі турботы. У лісце да Кусцінскіх Зан скардзіўся: «За два прайшоўшых гады вычарпаў у мяне гэты маёнтак усе зберажэнні». Пазней Марылі Путкамер ён напіша: {{Цытата|Вязень над [[Вілія]]й, хворы над [[Нёман]]ам, чыноўнік над [[Дзвіна|Дзвіной]], не прытуліла мяне сяброўства на [[Вялікае Княства Літоўскае|Літве]], горная справа на [[Жамойць|Жмудзі]], сваяцтва і вучоная сябрына на [[Чорная Русь|Чорнай]], грамадзянства і набожнасьць над [[Дняпро]]м і на [[Белая Русь|Белай Русі]]. Няўжо ж, пакуль жыву, буду вечным выгнаннікам і пілігрымам?<ref>{{Кніга|аўтар = {{нп3|Дыянізія Ваўржыкоўская-Верцяхова|Wawrzykowska-Wieciochowa D.|pl|Dionizja Wawrzykowska-Wierciochowa}}|загаловак = Adam i Maryla|месца = Warszawa|год = 1990|старонкі = 242}}</ref>}} Толькі праз некалькі гадоў, калі Заны пабудавалі дом, займелі гаспадарку, жыццё пайшло належным парадкам. У Тамаша і Брыгіды Занаў нарадзіліся чатыры сыны: Віктарын (1848), Абдон (1849), Клемент (1852) і Станіслаў (1854)<ref name=vorsha26>{{артыкул|аўтар=Лютынскі В. П.|загаловак=Тамаш Зан на Аршаншчыне|выданне=Аршанскі краязнаўчы зборнік|месца=Орша|выдавецтва=Аршанская друкарня|год=1997|нумар=2|старонкі=26|isbn=985-6133-40-8}}</ref>. Памёр тут жа 7 ліпеня 1855 года ад [[менінгіт]]у. Пахаваны на каталіцкіх могілках у мястэчку [[Смальяны|Смаляны]]. Жонка Брыгіда памерла 23 жніўня 1900 года ва ўзросце 81 года. Яе пахавалі побач з мужам<ref name=alesm307>{{Кніга|аўтар = Марціновіч А. А.|частка = Пакутнік за свабоду — «архіпрамяністы» Тамаш Зан|загаловак = У часе прасветленыя твары: Гіст. эсэ, нарысы|месца = Мн.|выдавецтва = Полымя|год = 1999|старонкі = 307|isbn = 985-07-0297-4}}</ref>. У эпітафіі на мемарыяльнай пліце, усталяванай кс. Уладзіславам Любамірскім, што ляжыць перад помнікамі, гаворыцца: {{Цытата|Мілы Богу і людзям Тамаш Зан, памяць пра якога блаславенна. Жыў шэсьцьдзесят гадоў. Памёр 7 ліпеня 1855 года ў [[Кахачын]]е. Са Свентаржэцкіх Брыгіда Зан пахаваная побач з сваім мужам 23 жніўня 1900 года ва ўзросце 81 год. Сын іх немаўля Стась памёр у 1854 годзе.}} == Постаць == Блізкі сябра Тамаша Зана [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]] наступным чынам апісваў знешнасць свайго таварыша: {{Цытата|Быў Тамаш Зан... чалавекам з шырокімі схільнасцямі: грунтоўна ведаў прыродазнаўчыя і эксперыментальныя навукі, слыў добрым матэматыкам і паэтам, ведаў літаратуру і нашу гісторыю, старажытныя мовы; быў вялікім аматарам мастацтваў, у першую чаргу музыкі, якую добра ведаў; выдатна спяваў. Сярэдняга росту, смуглаватага твару, з малымі агністымі вачыма і цёмнымі кучаравымі валасамі, з высокім ілбом, які трохі звужаўся ўверсе. Калі ён спяваў, імправізаваў, тады ад яго, казалі, ад чала і вачэй нібы сыходзіла праменне, якім проста паланяў сэрцы ўсіх, хто яго слухаў. Нездарма Зан атрымаў ганаровую мянушку «архіпрамяністы»<ref name=vorsha24/>}} == Творчая спадчына == З 1816 года пісаў элегіі, балады, трыялеты, паэмы, сатырычныя творы, сярод якіх найбольш вядомая [[іраікамічная паэма]] «Смерць табакеркі» («Zgon tabakiery»). Тамаш Зан таксама аўтар заснаваных на [[беларускі фальклор|беларускім]] фальклоры паэтычных твораў на [[польская мова|польскай мове]]. У камедыі «Грэчаскія піражкі» (1817, пастаўлена ў Арэнбургу 11 лютага 1830<ref name=hryck23/>) выкарыстаў беларускі фальклор, у паэме «[[Табакерка (паэма)|Табакерка]]» (1818) апісаў беларускае вяселле, свята Купалле, звычаі і абрады беларусаў. Ім напісаны балады і паэмы «[[Цыганка (балада)|Цыганка]]», «[[Свіцязь-возера]]» (абедзве 1820), «Твардоўскі», «Бекеш» і лірычныя вершы, у прыватнасці, верш «Мінчук» (1836) і «Сабіраемся з-над Урала на Літву» (1838)<ref name=stan26>{{Кніга|аўтар = Станкевіч, С.|загаловак = Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі|арыгінал = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej|адказны = Валер Булгакаў|выданне = 1-е выд.|месца = Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства|год = 2010|старонкі = 26|старонак = 211|isbn = 83-60456-21-6}}</ref>. Тамаш Зан адыграў значную ролю ў развіцці новага літаратурнага кірунку — рэвалюцыйнага рамантызму<ref name=asvet/>. Ва ўральскім дзённіку «З выгнання» паэт выказаў намер пісаць на [[беларуская мова|беларускай мове]], аднак ніводзін з яго беларускіх твораў не захаваўся<ref name="ehb"/>. У 1833 годзе Тамаш Зан адзначыў у дзённіку, што «напісаў па-руску дзіцячую камедыю „Русалки и леший“, накшталт „Грэчаскіх піражкоў“»<ref name=hryck23>{{Кніга|аўтар = Грицкевич В. П.|частка = Ташкараган ищет золото|загаловак = От Немана к берегам Тихого океана|месца = Мн.|выдавецтва = Полымя|год = 1986|старонкі = 112—113|старонак = 303}}</ref>. Не вядома ці ставілася яна на сцэне ў Арэнбургу. === Творы === * Tryolety i wiersze miłosne. — Warszawa, 1922; * Z wygnania. — Wilno, 1929. * Ballady. — Warszawa, 1932. === Беларускія пераклады === * Філаматы і філарэты: Зборнік. — Мн., 1998. == Ушанаванне памяці == * Паводле звестак Арэнбургскага краязнаўчага музея, імя Тамаша Зана носіць араграфічнае ўзвышша на [[Паўднёвы Урал|Паўднёвым Урале]]<ref name=asd312/>. * [[Спіс вуліц Гродна|Вуліца Зана]] ў Гродне. * Вобраз Тамаша Зана выведзены [[Адам Міцкевіч|А. Міцкевічам]] у «[[Дзяды (паэма)|Дзядах]]». == Нашчадкі Тамаша Зана == Унучка Тамаша Зана — польская паэтэса [[Казімера Ілаковіч]], праўнукі — грамадскі дзеяч, аўтар успамінаў і вершаў {{нп3|Алена Станкевіч||pl|Helena Stankiewicz}} і польскі ваенны дзеяч [[Тамаш Зан (Армія Краёва)|Тамаш Зан]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * Dunajówna M. Dzieciństwo i lata szkolne Tomasza Zana. — Wilno, 1932; * Gawalewicz M. Poeta promienisty. — Warszawa, 1911; * ''Калинкович Н.'' «Дело № 26» // [[Нёман (часопіс)|Нёман]]. 1990, № 4; * ''Кандрацюк Г.'' [http://niva.iig.pl/issue/2003/14/art_12.htm Тамаш Зан, вечны пілігрым] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070930181357/http://niva.iig.pl/issue/2003/14/art_12.htm |date=30 верасня 2007 }} // Ніва № 14 (2447). 2003, 6 крас. * Тамаш Зан, 1796—1855 // Літаратура Беларусі : першая палова XIX стагоддзя : хрэстаматыя / [укладанне, прадмова, біяграфічныя даведкі і каментарыі К. Цвіркі]. — Мінск, 2000. — С. 52—67. Змест : [Біяграфічная даведка] / [К. А. Цвірка]. [Выбраныя творы] / Тамаш Зан. * Тамаш Зан, 1796—1855 // Філаматы і філарэты : зборнік / [укладанне, пераклад польскамоўных твораў, прадмова, біяграфічныя даведкі пра аўтараў і каментарыі Кастуся Цвіркі]. Мінск, 1998. С. 197—230. Змест: [Біяграфічная даведка] / [К. Цвірка]. Творы ; Пісьмы / Тамаш Зан. * {{Крыніцы/БелЭн|6|Зан Тамаш||525—526}} * {{Літаратура/ЭГБ|3|Зан Тамаш}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Зан Тамаш|321}} * Зан Тамаш // Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 2001. — С. 176—177. * Зан Тамаш // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1985. — Т. 2. — С. 484. * Зан Тамаш // Памяць : Карэліцкі раён / [рэдакцыйная калегія : В. К. Кунашка і інш.]. — Мінск, 2000. — С. 78. * ''Станкевіч, С.'' Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі / Станіслаў Станкевіч; пераклад Міколы Хаўстовіча // Спадчына. 1998. № 5. С. 100—139. Са зместу: Тамаш Зан. С. 109—136. * ''Мароз, У. В.'' Філамат Тамаш Зан / Уладзімір Мароз // За брамай забытых мелодый : эсэ. Вершы. Мініяцюры / Уладзімір Мароз. — Мінск, 2004. — С. 90—97. * ''Цвірка, К.'' Дарогамі Тамаша Зана / Кастусь Цвірка // Камяні тых сядзібаў : шляхі паэтаў XIX стагоддзя / Кастусь Цвірка. — Мінск, 2004. — С. 82—125. * Тое ж // Лісце забытых алеяў : эсэ / Кастусь Цвірка. — Мінск, 1993. — С. 99-177. * Тое ж // Полымя. 1992. № 5. С. 159—172 ; № 6. С. 148—165. * ''[[Алесь Марціновіч|Марціновіч, А.]]'' Пакутнік за свабоду — «архіпрамяністы» : Тамаш Зан / Алесь Марціновіч // У часе прасветленыя твары : гістарычныя эсэ, нарысы / Алесь Марціновіч. — Мінск, 1999. — С. 290—308. * ''Цішук, Г.'' Архіпрамяністы / Глеб Цішук // Беларусь. 2003. № 6. С. 40—42. * ''Лютынскі, В.'' Таямніца маёнтка Кахачын / Віктар Лютынскі // Беларуская Мінуўшчына. 1997. № 1. С. 28—31. (Постаці). * Пра лёс Т. Зана, яго грамадскую дзейнасць і маёнтак, дзе ён правёў апошнія гады жыцця. * ''[[Кастусь Цвірка|Цвірка, К.]]'' Вечны выгнаннік і пілігрым : жыццё і творчасць Тамаша Зана / Кастусь Цвірка // Роднае слова. 1994. № 2. — С. 17—24. * ''Мохнач, Н. Н.'' Общественно-политическая и этическая мысль Белоруссии начала XIX в. / Н. Н. Мохнач; под редакцией А. С. Майхровича. — Минск : Наука и техника, 1985. — 94 с. * Также об этических воззрениях и деятельности Т. Зана. * ''[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі, Г.]]'' «Самае ўдзячнае пачуццё» / Генадзь Каханоўскі // Адчыніся, таямніца часу : гісторыка-літаратурныя нарысы / Генадзь Каханоўскі. — Мінск, 1984. — С. 58—61. * Жыццёвы шлях Т. Зана. * ''Лютынскі, В. П.'' Тамаш Зан на Аршаншчыне / Лютынскі В. П. // Аршанскі краязнаўчы зборнік № 2 / укладальнік В. Лютынскі. [Орша], 1997. — С. 24—27. * ''Грицкевич, В. П.'' Ташкараган ищет золото / В. П. Грицкевич // От Немана к берегам Тихого океана / В. П. Грицкевич. — Минск, 1986. — С. 92—131. * Об участии Т. Зана в освоении Урала. * ''Ермоленко, В. А.'' Зан Томаш Карлович / В. А. Ермоленко // Вестник Белорусского государственного университета. Серия 2, Химия. Биология. География. 1997. № 1. С. 72—73. * О Т. Зане как естествоиспытателе и его вкладе в мировую науку о Земле. * ''Зубовіч, С. Ф.'' Тамаш Зан — барацьбіт і краязнаўца / Зубовіч С. Ф. // Вілейскі краязнаўчы зборнік / складальнік В. Коласава. — Мінск, 2001. — С. 54—56. * ''[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі, А.]]'' Тамаш Зан — аўтар першага беларускага музейнага праекта / Аляксандр Гужалоўскі // Беларускі гістарычны часопіс. 1999. № 3. — С. 60—62. * ''Зубовіч, С. Ф.'' Імёны на картах планеты Зямля / С. Ф. Зубовіч // Беларускае Асветніцтва : вопыт тысячагоддзя : матэрыялы II Міжнароднага кангрэса, 17—19 мая 2000 года : [у 3 кн.] / [рэдакцыйная калегія : А. І. Лугоўскі (галоўны рэдактар) і інш.]. — Мінск, 2001. — Кн. 2. — С. 102—107. * ''Лютынскі, В.'' Прыцягальны вобраз / Віктар Лютынскі // Голас Радзімы. 2002. 9 студз. (№ 3). С. 4. * ''Ф. Вержболовский.'' К истории тайных обществ и кружков среди литовско-польской молодёжи в 1819—1823 гг. — Варшава, 1898. * ''Н. Модестов.'' Магистр философии Фома Карлович Зан в Оренбурге // Труды Оренбургской Ученой Архивной Комиссии. Вып. XXXV. — Оренбург, 1917. * ''{{нп3|Мікалай Сцяпанавіч Куцейнікаў|Н. С. Кутейников|ru|Кутейников, Николай Степанович}}.'' Мицкевич и виленские филареты // Исторический вестник, 1884. Т. XVIII. * ''Абязерская Юзэфа''. [https://www.academia.edu/144342853/%D0%90%D0%B1%D1%8F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%AE%D0%B7%D1%8D%D1%84%D0%B0_%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%86%D1%8C_%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%BD%D0%B0 Смерць і пахаванне Тамаша Зана] // Наша слова.pdf № 41 (197), 8 кастрычніка 2025. == Спасылкі == {{commonscat|Tomasz Zan}} {{продкі}} {{Тамаш Зан}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Зан Тамаш}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім павеце]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай губернскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Філарэты]] [[Катэгорыя:Філаматы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладзечанскім раёне]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Аршанскім раёне]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі рамантызму]] [[Катэгорыя:Тамаш Зан| ]] [[Катэгорыя:Калежскія асэсары]] 78rrf4mfyhavvo1rmnl1uw582jrec1e 0 15229 5167740 5164717 2026-07-19T17:46:45Z M.L.Bot 261 /* Крыніцы */ 5167740 wikitext text/x-wiki [[Файл:Armborst_3%2C_Nordisk_familjebok.png|thumb|right|Арбалет з храпавым калаўротам.]] {{Commonscat|Crossbows}} '''Арбалет''' ({{lang-fr|arbalète}}), '''самастрэл''', '''куш''' — від кідальнай зброі, у сваёй аснове — удасканалены [[лук]]. Арбалет складаецца з ложа з прыкладам, звычайна драўлянага, з жолабам для ўкладання кароткай і масіўнай стралы-болта і пускавага механізму. На ложа мацуецца папярочны гарызантальны лук. Для функцыянавання арбалета патрабуюцца прыстасаванні для нацягвання цецівы, які могуць на яго не прымацоўвацца. Нацягнуты лук трымаецца за цеціву пускавым механізмам, а пушчаная цеціва выкідае болт з жолабу. Далёкасць стральбы да 200 метраў. Магчымая хуткастрэльнасць — 2 выстралы за мінуту. Арбалет змяніў тагачасную вайсковую справу. У адрозненне ад [[лук|луку]], з арбалету мог страляць і малавучаны салдат, а моцай стрэлу болт арбалета перасягаў звычайны лук, і цягам амаль усёй гісторыі свайго развіцця прабіваў сучасны яму панцыр. Такім чынам, феадальная панцырная конніца атрымала небяспечнага ворага. Латэранскі сабор (1139) забараніў ваяваць гэтай зброяў супраць хрысціян, вядома, гэты ўказ не выконвалі. Стралец з арбалету, з прычыны параўнальна невысокай хуткастрэльнасці і пройгрышу ў дальнасці перад, напрыклад, [[Доўгі лук|доўгім лукам]], на полі бою мусіў мець абарону на час нацягвання цецівы. Таму звычайнай на полі бою была тактыка руху стральцоў парай, з якой адзін стралец нацягваў і страляў, а другі пераносіў і прыкрываў напарніка вялікім, часам вышэйшым за чалавека, шчытом — [[павеза]]й. Да XI ст. лук арбалета звычайна рабілі з дрэва, потым з’явіліся кампазітныя (дрэва-рогавыя), рогавыя і сталёвыя лукі. З павышэннем магутнасці лука павысілася і патрэбнае для яго нацягвання намаганне. Таму ад пачаткова распаўсюджаных стрэмяў для нагі і поясных крукоў перайшлі да «казінай нагі» (адмысловай формы рычага), а яшчэ пазней (XIII ст.) да накладаных на арбалет калаўротаў (дзвюх асноўных сістэм, з блокамі і з храпавіком). Пасля распаўсюджання агнястрэльнай зброі арбалет страціў сваё вайсковае значэнне, але яшчэ доўгі час, фактычна, да распаўсюджання [[крамянёвы замок|крамянёвых замкоў]], выкарыстоўваўся на паляванні. У XXI ст. арбалетамі, сканструктаванымі і вырабленымі з сучасных, у тым ліку сінтэтычных матэрыялаў, карыстаюцца ў спецыфічных сферах дзейнасці, напрыклад, у спецслужбах, спорце, паляванні. На землях Вялікага Княства Літоўскага арбалеты маглі ўпершыню з’явіцца ў канцы XII ст.<ref name="Медведев, А. Ф.">Медведев, А. Ф. Ручное метательное оружие (Лук и стрелы, самострел). VIII—XIV вв. — М.: Наука, 1966. — 184 с. — С. 92. — (Археология СССР. Свод археологических источников; Е1-36).</ref>. Паводле Генрыха Латвійскага, палачане, якія ў 1206 годзе штурмавалі замак Гольм, не ведалі арбалетаў, хаця і былі дасведчаныя ў стральбе з лука<ref>Генрих Латвийский. Хроника Ливонии / Введ., пер. [с латин.] и комментарии С. А. Аннинского. Предисл. В. А. Быстрянского. — Л. — М.: Изд-во Акад. наук СССР, Тип. Акад. наук СССР в Лгр., 1938. — XV, 352 стр., 1 вкл. л. карт. — С. 91.</ref>. У 1253 годзе пры вялікім князю [[Міндоўг|Міндоўгу]] ўжо быў атрад нямецкіх арбалетчыкаў<ref name="Медведев, А. Ф."></ref>. Да канца XIV ст. арбалет ужо даволі тыповая зброя ваяроў ВКЛ, хаця само слова «арбалет» не ўжывалася, замест яго, разам з лацінскім «balista», ужывалі «самастрэл», а пазней — «куш(а)». З другой паловы XIV да канца XV стст. пісьмовыя крыніцы даюць значна больш інфармацыі пра выкарыстанні ў ВКЛ арбалетаў, чым лукаў, што сведчыць пра важную ролю, якая адводзілася менавіта гэтаму віду кідальнай зброі<ref>Бохан, Ю. М. Арбалеіы ў Вялікім Княстве Літоўскім у XIV—XVI стст. / Ю. М. Бохан // [[Матэрыялы па археалогіі Беларусі]]. — 2001. — № 3: Да 70-годдзя з дня нараджэння П. Ф. Лысенка. — С. 214.</ref>. Эфектыўнымі аказаліся арбалеты ў барацьбе з мабільнай татарскай конніцай, узброенай лукамі, падчас бітвы на Сініх Водах у 1362 годзе<ref>Stryjkowski, M. Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiéj Rusi Macieja Stryjkowskiego: wyd. nowe, będące dokładném powtórzeniem wyd. pierwotnego królewieckiego z roku 1582, poprzedzone «Wiadomością o życiu i pismach Stryjkowskiego» przez Mikołaja Malinowskiego, oraz «Rozprawą o latopiscach ruskich» przez Daniłowicza, pomnożone przedrukiem dzieł pomniejszych Stryjkowskiego według pierwotnych wyd. T. 2. — Warszawa: Nakład Gustawa Leona Glücksberga, 1846. — 568 s. — S. 7.</ref>. З 30 капійнікамі і 60 арбалетчыкамі (cum triginta lanceist et sexaginta balistrariis) здабываў [[Драгічын Надбужскі]] ў 1383 годзе [[Ягайла]]<ref name="Dlugossii, J.">Dlugossii, J. Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae / Joannis Dlugossii. Liber decimus (X) 1370—1405. — Varsaviae: PWN, 1985. — 443 p. — P. 133.</ref>. Падчас прыезда ў ВКЛ з Польшчы ў лістападзе 1390 годзе, Ягайла прывёз вялікую колькасць арбалетаў<ref>Dlugossii, J. Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae / Joannis Dlugossii. Liber decimus (X) 1370—1405. — Varsaviae: PWN, 1985. — 443 p. — P. 189.</ref>. 20 арбалетаў па 1 грыўне і 5 скойцаў за кожны было выслана ў [[Вільня|Вільню]] ў 1393 годзе. Пад 1394 годзе фіксуецца высылка ў Вільню яшчэ 17 экзэмпляраў, сумарны кошт якіх складаў 20 грывен і 7 грошаў. У 1394 годзе 4 арбалеты, за якія было заплочана 4 грыўны 16 скойцаў, вёз [[Вітаўт]]у яго пісар Пётр. 1 капа грошаў была выдаткавана каралеўскім скарбам на набыццё арбалета нейкаму Добку, які знаходзіўся пры [[Скіргайла|Скіргайле]], а годам пазней за кошт каралеўскага скарбу арбалет за 7 вярдункаў набыў пасол Вітаўта Ваўчок<ref>Przeździecki, A. Życie domowe Jadwigi i Jagiełły z regestrów skarbowych z lat 1388—1417 / przedstawione przez Alexandra Przeździeckiego. — Warszawa: skł. gł. w Księgarni Kommissowéj Z. Steblera, 1854. — [4], 149, [3] s., [2] k. tabl.: err. — S. 26, 49, 53, 64.</ref>. Шэраг крыніц узгадвае арбалеты побач з артылерыйскай зброяй. Не выключана, што ў гэтых выпадках гаворка ідзе аб цяжкіх арбалетах, якія ўжываліся для выканання таксіх самых задач, што і артылерыя<ref>Бохан, Ю. М. Арбалеіы ў Вялікім Княстве Літоўскім у XIV—XVI стст. / Ю. М. Бохан // [[Матэрыялы па археалогіі Беларусі]]. — 2001. — № 3: Да 70-годдзя з дня нараджэння П. Ф. Лысенка. — С. 215.</ref>. «Bombardis, balistis» захапіў з сабой Вітаўт, калі пасля прымірэння з Ягайлам вяртаўся ў 1392 годзе з Тэўтонскага ордэна<ref>Dlugossii, J. Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae / Joannis Dlugossii. Liber decimus (X) 1370—1405. — Varsaviae: PWN, 1985. — 443 p. — P. 197.</ref>. Падчас бітвы на Ворскле ў 1399 годзе {{цытата|в кованых телегах на чепех железных, со многими пищалми и пушками и самострелы}} размяшчалася частка вялікалітоўскіх сілаў<ref>Полное собрание русских летописей / Академия наук СССР, Институт истории. Т. 9—10: Патриаршая, или Никоновская летопись. — М.: Наука, 1965. — XXIII, 256, [4], 244 с. — С. 173.</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * https://www.academia.edu/resource/work/169817344 {{Антычныя кідальныя машыны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кідальная зброя]] eaww10q1m0qxwcvy9q2c277jcszaq8z 0 16285 5167728 5167258 2026-07-19T16:31:48Z БелФутбол 171354 /* Транспартныя зносіны */ 5167728 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Светлагорск |вобласць = Гомельская |раён = Светлагорскі |від главы = старшыня райвыканкама |дата заснавання = XIII ст. |першае згадванне = 1560 |ранейшыя назвы = Шацілінскі Востраў, Шацілавічы, Шацілкі |статус з = 1961 }} '''Светлаго́рск'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Svietlahorsk}}; да 29 ліпеня 1961 — '''Шаці́лкі'''<ref name="nazva" />, {{lang-be-latin|Šaciłki|1}}) — [[горад]] раённага падпарадкавання ў [[Светлагорскі раён|Светлагорскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], [[адміністрацыйны цэнтр]] [[раён]]а. Знаходзіцца на [[Раўніна|раўніне]] Гомельскае [[Палессе]], сярэдняя [[тэмпература]] [[паветра]] [[Студзень|студзеня]] −6,6 °C, [[Ліпень|ліпеня]] 18,4 °C, ападкаў 602 [[Міліметр|мм]]/год. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Светлагорска}} [[Выява:Pryvilej 1560.jpg|left|100 px|thumb|Дакумент пра Шацілінскі Востраў 1560 г.]] Паводле [[Археалогія Беларусі|археалагічных]] раскопак, паселішча на месцы сучаснага горада існавала з [[6 ст.|VI]] — [[VII ст.]], а з XIII ст. існуе непарыўна<ref name="Rassadzin"/>. Па пісьмовай крыніцы [[населены пункт]] вядомы з [[15 ліпеня]] [[1560]] г. як маёнтак ''Шацілінскі Востраў''<ref name="Masliukoŭ"/>. У [[1639]] годзе [[сяло]] ''Шацілавічы''<ref name="šać"/> мела 17 сялянскіх [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|двароў]]. У [[1744]] г. у спісе [[Каталіцкая царква|каталіцкіх]] парафій згадваюцца ''Шацілкі''<ref name="DW"/>. З [[20 жніўня]] [[1924]] года [[мястэчка]] Шацілкі — [[Адміністрацыйны цэнтр|цэнтр]] сельскага Савета (да [[1960]] г.) у створаным [[Парыцкі раён|Парыцкім]] раёне<ref name="ZPHiKB"/>. [[30 снежня]] [[1956]] г. [[вёска]] Шацілкі пераўтворана ў гарадскі пасёлак<ref name="Ukaz-1956"/>, з [[9 чэрвеня]] 1960 — цэнтр Парыцкага раёна. [[29 ліпеня]] [[1961]] года гар. п. Шацілкі пераўтвораны ў горад Светлагорск<ref name="nazva"/>, а Парыцкі раён перайменаваны ў [[Светлагорскі раён|Светлагорскі]]<ref name="Ukaz-1961"/>. 10 ліпеня 1975 года ў склад горада ўключана вёска [[Светач (Светлагорск)|Светач]] [[Чыркавіцкі сельсавет|Чыркавіцкага сельсавета]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР № 1045—VIII ад 10 ліпеня 1975 г. Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Светлагорска вёскі Светач Чыркавіцкага сельсавета Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 20 (1466).</ref>. 4 студзеня 2002 года [[Светлагорскі раён]] і горад Светлагорск аб'яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — [[Светлагорскі раён]] з адміністрацыйным цэнтрам горад Светлагорск<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|title=Указ Президента Республики Беларусь от 4 января 2002 года № 6 "Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408111207/https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. У 2019 годзе тэрыторыя скасаванай вёскі [[Расава]] [[Чыркавіцкі сельсавет|Чыркавіцкага сельсавета]] ўключана ў рысу горада Светлагорск<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d920g0099726&q_id=9775530|title=Решение Светлогорского районного Совета депутатов от 30 декабря 2019 года № 122 "Об упразднении сельских населенных пунктов"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240105225909/https://etalonline.by/document/?regnum=d920g0099726&q_id=9775530|archive-date=5 студзеня 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:80000 ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1917 from:0 till:757 bar:1953 from:0 till:2170 bar:1959 from:0 till:5772 bar:1961 from:0 till:11500 bar:1970 from:0 till:40300 bar:1981 from:0 till:58000 bar:1993 from:0 till:74000 bar:1995 from:0 till:75400 bar:1999 from:0 till:73300 bar:2009 from:0 till:69300 bar:2017 from:0 till:68550 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': У 1800 г. — 165 жыхароў, 20 двароў.<ref>Экономические примечания к Атласам (Планам генерального межевания). Минская губерния. Бобруйский уезд РГИА, ф. 1350, оп. 312, д. 89 (Минская губерния)</ref> * '''XX стагоддзе''': 1917 год — 757 чал. у ваколіцы (вёсцы), маёнтку і чыгуначнай станцыі разам; 1953 год — 2170 чал.<ref name="pamiać-1" />; 1959 год — 5772 чал.<ref name="webgeo" />; 1961 год — 11,5 тыс. чал.<ref name="geoman" />; 1970 год — 40,3 тыс. чал.<ref name="BE" />{{sfn|Беларусь|1995}}; 1973 год — 48,7 тыс. чал.<ref name="BE" />; 1975 год — 55 тыс. чал.<ref name="VSE" />; 1981 год — 58 тыс. чал.<ref name="SES" />; 1993 год — 74 тыс. чал.<ref name="VES" />; 1995 год — 75,4 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1999 год — 73,3 тыс. чал.<ref name="pamiać-2" />; 2000 год — 73,3 тыс. чал.<ref name="EHB" /> * '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 73,4 тыс. чал.<ref name="BE"/>; 2006 год — 70,2 тыс. чал.; 2008 год — 69,5 тыс. чал.; 2009 год — 69,3 тыс. чал.; 2010 год — 69,9 тыс. чал.; 2012 год — 69,2 тыс. чал.; 2015 год — 68 593 чал.<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 год — 69 011 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 68 550 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2018 год — 67 453 чал.<ref name="2018-Estimate"/>; 2019 год — 67 054 чал.<ref name="2019-Estimate"/> == Унутраны падзел горада == Жылая планіроўка горада складаецца з наступных частак: Шацілкі — колішняя вёска, уздоўж р. Бярэзіна, з пераважна індывідуальнай забудовай (Ніжнія Шацілкі — іх старая частка, на ўсход ад набярэжнай, Верхнія Шацілкі — іх новая частка, на захад ад набярэжнай); Стары горад — кварталы, якія прылягаюць да старой часткі Шацілак, у асноўным з 2—3-павярховымі будынкамі 1950-х — пач. 1960-х гг.; пас. Будаўнікоў — невялікая 1-павярховая забудова ў лясным масіве; 8 мікрараёнаў, якія пабудаваны з 1960-х гг. да нашага часу (яны складаюць асноўную частку горада, назвы гл. ніжэй). Па іншы бок ад чыгункі знаходзяцца: пас. Нафтавікоў — 2—3-павярховая забудова 1960-х гг.; Светач — ранейшая в. Какаль і колішні маёнтак Еленполь. Астатнія месцы, якія маюць у асноўным індывідуальную забудову — уздоўж чыгункі, а таксама прылеглыя да пас. Нафтавікоў — не маюць цалкам склаўшыхся найменняў, хоць у дачыненні да апошніх часам ўжываецца назва «Стары аэрадром». Мікрараёны маюць наступныя назвы: * Кастрычніцкі (мікрараён 1) * Першамаскі (мікрараён 2) * Маладзёжны (мікрараён 3) * Юбілейны (мікрараён 4) * Шацілкі (мікрараён 5) * Бярэзіна (мікрараён 6) * Палессе (мікрараён 6А) * Паўдневы (мікрараён 8) Нумарацыя будынкаў у шматпавярховай забудове вядзецца ў асноўным па мікрараёнах (а не па вуліцах). Для абазначэння адрасоў (у тым ліку для паштовай карэспандэнцыі) у межах мікрараёнаў 1-6А выкарыстоўваюцца як іхнія назвы (напрыклад, «Мікрараён Кастрычніцкі, дом 28, кватэра 11»), так і нумары («Мікрараён 1, дом 28, кватэра 11»). Мікрараён Паўднёвы падзелены на вуліцы, і для абазначэння адрасоў у ягоных межах выкарыстоўваюцца назвы вуліц, а не мікрараёна. Мікрараён Шацілкі прылягае да Шацілак — старадаўняй часткі паселішча. Ва ўсходняй частцы горада знаходзіцца прамысловая зона, яна аддзелена ад жылой забудовы першага мікрараёна часткай вуліцы Мірашнічэнкі, часткова аддзелена ад жылых дамоў вуліцай Леніна (у раёне прахадной ЦЭЦ), і без адмежавання ад жылой часткі пачынаецца на поўдзень ад жылых дамоў па вуліцах Леніна і Зялёная (адразу за гэтымі дамамі пачынаецца агароджаная тэрыторыя завода ЖБВіК) {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[Файл:End of the village - panoramio.jpg|center|350px]] |width="25%"|[[Файл:Wall paintings - panoramio.jpg|center|350px]] |width="25%"|[[Файл:New buldings being painted - panoramio.jpg|center|350px]] |- |Вул. Дарожная падзяляе Шацілкі (злева) ад Старога горада. |Стары горад. |Мікрараён Палессе. |} === Вуліцы і завулкі === {{main|Спіс вуліц Светлагорска}} {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 500px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Першамайскі завулак|| '''Вераснёўскі''' праезд |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Судабудаўнічная''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | вуліца Лазо|| '''Палеская''' вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | ? || '''Станцыённая''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | ? || '''Судаверфная''' вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | ? || '''Дарожны''' завулак |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | ? || '''Палескі''' завулак |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | ? || '''Савецкі''' завулак |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | ? || '''Судабудаўнічны''' завулак |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | ? || '''Леніна''' завулак |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | ? || '''Інтэрнацыянальны''' завулак |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | вуліца Сяргея Прача || '''Лясная''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Царскасельская вуліца || '''Цэнтральная''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Кучынская вуліца || '''Сасновая''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Бельская вуліца || '''Садовая''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | вуліца Еўфрасінні Полацкай || '''Кляновая''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | вуліца Iгната Усцiменкi || '''Палява''' вуліца |} == Эканоміка == [[File:Намотка термостойкой нити Арселон.jpg|thumb|Намотка тэрмаўстойлівай ніткі «Арселон» вытворчасці ААТ «СветлагорскХімвалакно».]] Буйнейшыя прадпрыемствы: * Вытворчае аб’яднанне [[Хімвалакно (Светлагорск)|«Хімвалакно»]] * [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|Цэлюлозна-кардонны камбінат]] * Завод беленай цэлюлозы (уваходзіць у склад ААТ ЦКК, але з’яўляецца асобным заводам) * Цеплаэлектрацэнтраль * Завод жалезабетонных вырабаў і канструкцый * Домабудаўнічы камбінат == Транспартныя зносіны == [[Выява:Svetlahorsk railway station2-BY.jpg|thumb|Чыгуначная станцыя.]] Маецца прыстань на [[Бярэзіна|р. Бярэзіна]]. Горад знаходзіцца за 90 [[Кіламетр|км]] ад [[Гомель|г. Гомеля]]; на [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтамабільнай дарозе]] [[Парычы]] — [[Рэчыца]], адлегласць да Гомеля па аўтадарозе — 113 км (праз г. Рэчыцу). [[Светлагорск-на-Бярэзіне|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Жлобін]] — [[Калінкавічы]]<ref name="HV"/>. Адлегласць ад Мінска наўпрост — 203 км. [[Выява:Bus on a street - panoramio.jpg|thumb|Гарадскі аўтобус па вуліцы Леніна]] У горадзе дзейнічае 12 аўтобусных маршрутаў. * [[File:MA Route 1.svg|x20px]] Аграсэрвіс — [[Светлагорск-на-Бярэзіне|вакзал]] * [[File:MA Route 1A.svg|x20px]] Аграсэрвіс — хлебазавод * [[File:MA Route 2.svg|x20px]] Хімвалакно — пас. Нафтавікоў * [[Файл:MA Route 2A.svg|20x20пкс]] Аўтастанцыя — пас. Нафтавікоў * [[File:MA Route 2.svg|x20px]]'''Б''' Хімвалакно — вул. Багдановіча * [[File:MA Route 2.svg|x20px]]'''В''' Аўтастанцыя — вул. Багдановіча * [[File:MA Route 3.svg|x20px]] ЗПТН — мікрараён Палессе * [[File:MA Route 4.svg|x20px]] [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]] — вул. Прывакзальная * [[File:MA Route 5A.svg|x20px]] [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]] — гандлёвы цэнтр (туды — па вул. Свярдлова, назад — па вул. Леніна) * [[File:MA Route 5.svg|x20px]] [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]] — гандлёвы цэнтр * [[File:MA Route 5.svg|x20px]]'''Э''' [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]] — гандлёвы цэнтр (экспрэсны, па зкарочанаму маршруту па вул. Калініна) * [[File:MA Route 7.svg|x20px]] Аграсэрвіс — пас. Светач * [[File:MA Route 7.svg|x20px]]'''А''' Аўтастанцыя — пас. Светач * [[File:MA Route 8.svg|x20px]] [[Светлагорск-на-Бярэзіне|Вакзал]] — пас. [[Мядкоў]] (або да в. [[Расава]]) * [[File:MA Route 8A.svg|x20px]] «Хімвалакно» (ці ад аўтастанцыі або [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]]) — пас. [[Мядкоў]] * [[File:MA Route 8.svg|x20px]]'''П''' [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]] — в. [[Расава]] (праз пас. [[Мядкоў]]) * [[File:MA Route 9.svg|x20px]] Аўтастанцыя — в. [[Якімава Слабада]] * [[File:MA Route 10.svg|x20px]] Аўтастанцыя — [[Светлагорск-на-Бярэзіне|вакзал]] * [[File:MA Route 11.svg|x20px]] Аграсэрвіс — вул. Азалава * [[File:MA Route 11A.svg|x20px]] Аўтастанцыя — вул. Прывакзальная * [[File:MA Route 11.svg|x20px]]'''Б''' Аграсэрвіс — вул. Азалава * [[File:MA Route 12.svg|x20px]] Аўтастанцыя — пас. Нафтавікоў * [[File:MA Route 12.svg|x20px]]'''А''' Аўтастанцыя — хлебазавод [[File:MA Route 12.svg|x20px]]'''Б''' Аўтастанцыя — вул. Багдановіча * [[File:MA Route 12.svg|x20px]]'''П''' Аўтастанцыя — в. [[Расава]] (праз пас. [[Мядкоў]]) * [[Файл:MA Route 13.svg|20x20пкс]] Аўтастанцыя — пас. [[Мядкоў]] * [[Файл:MA Route 13.svg|20x20пкс]]'''А''' Хімвалакно — пас. [[Мядкоў]] * [[File:MA Route 15.svg|x20px]] Аўтастанцыя — [[Светлагорскі дзяржаўны індустрыяльны каледж|індустрыяльны каледж]] Частка з іх працуе не ўвесь дзень, а па пэўных гадзінах. У горадзе размешчана аўтастанцыя, з якой ходзяць аўтобусы па ўсім Светлагорскім раёне, некаторыя вёскі [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]], а таксама штодзённыя аўтобусы ў Мінск, Гомель, Кіеў, Маскву, Санкт-Пецярбург, Брагін, па пятніцах ходзіць аўтобус у Салігорск і Слуцк. Вакзал Светлагорска размешчаны на чыгуначнай лініі Жлобін — Калінкавічы. Штодзень з яго можна даехаць да Брэста, Магілева, Віцебска, Гомеля, Рагачова, Мінска, Калінкавіч, Жлобіна, Бабруйска, Асіповіч, Оршы. Да верасня 2020 года плануецца завяршыць электрыфікацыю ўчастка лініі Жлобін — Калінкавічы, якая ўключае Светлагорск (па стане на ліпень 2019 года праца ў гэтым напрамку актыўна вядзецца). == Адукацыя == У горадзе працуюць 12 агульнаадукацыйных школ (у т. л. гімназія — былая школа нумар 7), першая і другая школы працуюць не ў поўную моц. Прафесійна-тэхнічны ліцэй хімікаў і [[Светлагорскі дзяржаўны індустрыяльны каледж|індустрыяльны каледж]], якія раней існавалі паасобна, у 2018 годзе былі злітыя ў адзіную ССНУ на базе каледжа, які цяпер мае асобны аддзел прафесійна-тэхнічнай адукацыі (былы прафесійна-тэхнічны ліцэй) і аддзел сярэдняй спецыяльнай адукацыі (уласна каледж). Дзейнічаюць Дом дзіцячай і юнацкай творчасці, міжшкольныя экалагічны і камп’ютарны цэнтры. Раней, у 1993—2001 гг. у Светлагорску таксама існаваў беларускамоўны агульнаадукацыйны гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа (не ўключаны ў нумарацыю школ), які знаходзіўся ў Старым Горадзе па вуліцы Леніна. Ліцэй фінансаваўся з светлагорскага бюджэту, але у 2001 годзе быў зачынены, а засталыя ліцэйскія класы былі пераведзеныя ў школу нумар 1, дзе адбыўся асобны выпуск ліцэйскіх класаў у 2002—2003 гадах. == Культура == [[Файл:Музей. Светлагорск.jpg|міні|[[Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей|Гісторыка-краязнаўчы музей]]]] * [[Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей]] ** [[Светлагорская карцінная галерэя «Традыцыя» імя Германа Пранішнікава|Карцінная галерэя «Традыцыя» імя Г. Пранішнікава]] * Дом рамёстваў * Раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма * Гарадскі цэнтр культуры * Дом культуры энергетыкаў * Дзіцячая школа мастацтваў * Дзіцячая мастацкая школа (выяўленчага мастацтва) Кінатэатр «Спадарожнік» знаходзіцца ў в. [[Чыркавічы]] паблізу горада. У 2017 годзе горад быў адабраны для ўдзелу ў ініцыятыве [[Ініцыятыва «Крэатыўныя гарады і рэгіёны»|«Крэатыўныя гарады і рэгіёны»]]. == Спорт == [[Выява:The forest іn Svietlahorsk.JPG|thumb|Гарадскі лес.]] * Футбольны клуб «Светлагорск» * [[ФК Хімік Светлагорск|Футбольны клуб «Хімік»]] * Футзальны клуб «ЦКК» * Тры стадыёны * Спартыўны комплекс * Плавальны басейн == Рэлігія == * Тры [[Беларуская Праваслаўная Царква|праваслаўныя]] храмы (у складзе [[Светлагорская благачынная акруга|Светлагорскай благачыннай акругі]]) ** [[Храм у імя свяціцеля Кірылы Тураўскага (Светлагорск)|Храм у свяціцеля Кірылы Тураўскага]] ** [[Спаса-Праабражэнская царква (Светлагорск)|Спаса-Праабражэнская царква]] ** [[Храм у імя Святых Першавярхоўных апосталаў Пятра і Паўла (Светлагорск)|Храм у імя Святых Першавярхоўных апосталаў Пятра і Паўла]] * [[Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Светлагорск)|Рымска-каталіцкі касцёл]]<ref name="kasciol"/> * Некалькі [[Пратэстантызм|пратэстанцкіх]] абшчын == Славутасці == '''Помнікі і скульптуры''' * [[Скульптура «Раман Шаціла»]] — у гонар першага вядомага з пісьмовых крыніц шацілкаўца, у яго вобразе ўшанаваны заснавальнікі Шацілавічаў. Першая ў Беларусі скульптура такога зместу. Ля Цэнтральнай плошчы, адчынена [[16 верасня]] [[2006]] г. пры святкаванні 45-годдзя ператварэння г. п. Шацілкі ў горад. Раман Шаціла паказаны ў парадным шляхецкім адзенні 1-ай пал. XVI ст., у руцэ трымае дакумент на валоданне маёнткам Шацілінскі Востраў, на грудзях — медальён з выявай сонца (з сучаснага герба Светлагорска, што сімвалізуе сувязь часоў). У [[2008]] г. да пастамента прымацавана шыльда, стылізаваная ў форме старадаўняга дакумента, на ёй рэльефны малюнак конніка, які трымае шчыт з выявай сонца, і надпіс: «Раман Шаціла. 1560». Скульптар — [[Эдуард Барысавіч Астаф’еў|Э. Астаф’еў]] (г. [[Мінск]]). * Манумент «[[Маўклівы звон]]» на брацкай магіле [[Савецкі Саюз|савецкіх]] воінаў, якія загінулі пры вызваленні Шацілак у [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.]] (на Старой плошчы, ля наберажнай). * Алея герояў — скульптурныя бюсты [[Герой Савецкага Саюза|Герояў Савецкага Саюза]], якія ўдзельнічалі ў вызваленні тэрыторыі раёна ў Вялікай Айчыннай вайне, насупраць гарадскога цэнтра культуры. * Помнік землякам, якія загінулі ў розных войнах, на набярэжнай. * [[Брацкая магіла (Светлагорск)|Брацкая магіла]] ([[1943]]—[[1944]]), вул. Мірашнічэнкі — {{ГККРБ 4|313Д000741}} * Роспіс [[Гарадскі цэнтр культуры (Светлагорск)#Зямля Светлагорская|«Зямля Светлагорская»]] ў [[Гарадскі цэнтр культуры (Светлагорск)|гарадскім цэнтры культуры]] ([[1970-я|1970]] — [[1980-я]] гады), вул. імя 50-годдзя Кастрычніка — {{ГККРБ 4|312Ж000742}} * [[Брацкая магіла савецкіх воінаў (Прывакзальная плошча, Светлагорск)|Брацкая магіла]] ([[1943]]), на Прывакзальнай плошчы — {{ГККРБ 4|313Д000743}} * [[Брацкая магіла (Светлагорск, вуліца Савецкая)|Брацкая магіла]] ([[1943]]), вул. Савецкая, у скверы — {{ГККРБ 4|313Д000744}} * [[Брацкая магіла (Светлагорск, Шацілінскія могілкі)|Брацкая магіла]] ([[1943]]), вул. Савецкая, на Шацілкаўскіх могілках — {{ГККРБ 4|313Д000745}} * Тэрыторыя былога баярскага (шляхецкага) двара «[[Шацілінскі востраў]]» ([[XIII]] — канец [[XVIII]] стагоддзя), на ўсходняй ускраіне горада — {{ГККРБ 4|}} <center><gallery> Выява:Stone with a cross from the Karaliova Slabada-2.JPG|[[Каралёваслабодскі камень з крыжам|Камень з крыжам, XVII ст.]] <small>[[Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей|Гісторыка-краязнаўчы музей]].</small> Выява:Second World War Monument Swetlahorsk.JPG|Манумент «Маўклівы звон». Выява:Afghan War Monument Swetlahorsk.JPG|Помнік зямлякам, якія загінулі ў розных войнах. </gallery></center> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Светлагорска|Ганаровыя грамадзяне Светлагорска}} '''{{Герой Сацыялістычнай Працы}} Героі Сацыялістычнай Працы''' * [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] * [[Іван Фёдаравіч Хмарун]] ([[1916]]—[[1998]]) '''[[Выява:600px-Nobel medal dsc06171.jpg|Медаль лаўрэата Нобелеўскай прэміі|20 px]] Лаўрэат Нобелеўскай прэміі''' * [[Алесь Бяляцкі|Аляксандр Віктаравіч Бяляцкі]] — беларускі [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|праваабаронца]], лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру 2022 г.; закончыў сярэднюю школу № 5 г. Светлагорска ([[1979]]). '''[[Выява:Сцяг Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі.jpg|Сцяг Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|20 px]] Навукоўцы''' * [[Валянцін Фёдаравіч Голубеў]] — [[Доктар навук|доктар]] гістарычных навук, прафесар, загадчык цэнтра гісторыі Беларусі IX — XVIII стагоддзяў і спецыяльных гістарычных навук [[Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]; да [[1976]] г. працаваў плітачнікам-абліцоўшчыкам у будаўнічым трэсце Светлагорска. * [[Пётр Ціханавіч Петрыкаў]] ([[1927]]—[[2007]]) — [[гісторык]], з [[1977]] — член-карэспандэнт [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]; у 1956 — [[1958]] — настаўнік, намеснік дырэктара сярэдняй школы Шацілак. '''У адукацыі, культуры і мастацтве''' * [[Вадзім Іванавіч Болбас]] — [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюзу беларускіх пісьменнікаў]]. * [[Аляксандра Мікалаеўна Борціч]] — выканаўца роляў у [[Мастацтва|мастацкіх]] [[фільм]]ах ''([[Вікінг (фільм, 2016)|«Вікінг»]])'', ''[[Масква]]''<ref name="gomelcivil"/>. * [[Аляксандр Дзмітрыевіч Гронскі]] — гісторык, кандыдат [[Гісторыя|гістарычных навук]] ''([[Мінск]])''. * [[Уладзімір Леанідавіч Зінкевіч]] — [[мастак]], [[прафесар]], член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]. * [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў]] — выканаўца аўтарскай песні (гітара), літаратар; раней працаваў у Светлагорску (прадпрыемства «Цэнтрэнергамантаж»). * [[Віктар Раманцоў|Віктар Анатольевіч Раманцоў]] — публіцыст, краязнаўца ''(Светлагорск)''. * {{Не перакладзена 3|Алег Валер'евіч Ціханаў|Алег Валер'евіч Ціханаў|ru|Тихонов, Олег Валерьевич}} — [[Музыка|музычны]] прадзюсар ''(Мінск)''. * [[Міхаіл Рыгоравіч Шыкаў]] — дызайнер, аўтар навучальных дапаможнікаў па [[дызайн]]е ''(Мінск)''. <center></center> '''Спартсмены''' Сярод ураджэнцаў Светлагорска, выхаванцаў спартыўных школ горада, шмат спартсменаў, якія дасягнулі высокіх вынікаў. Ніжэй падаюцца звесткі пра чэмпіёнаў і ўладальнікаў кубкаў у дарослых спаборніцтвах, шырэйшых за тэрыторыю Беларусі, а таксама пра спартсменаў, аб якіх ёсць асобныя старонкі ў «[[Вікіпедыя|Вікіпедыі]]». '''''Веславанне на байдарках і каноэ''''' * [[Выява:Знак мсмк СССР.jpg|Знак «Майстар спорту СССР міжнароднага класу».|20 px]] Дзмітрый Анатольевіч Банькоўскі — 2-разовы чэмпіён свету па [[Веславанне на байдарках і каноэ|веславанню на байдарках і каноэ]] (1990, 1991 гг., [[байдарка]]-чацвёрка, 10 км), майстар спорту СССР міжнароднага класу. * [[Выява:Знак мсмк СССР.jpg|Знак «Майстар спорту СССР міжнароднага класу».|20 px]] [[Дзмітрый Уладзіміравіч Жукоўскі]] — 2-разовы ўладальнік Кубка свету па веславанню на байдарках і каноэ [[1997]] г. (каноэ-чацвёрка 200, 500 [[метр|м]]), майстар спорту СССР міжнароднага класу. * [[Выява:Знак мсмк СССР.jpg|Знак «Майстар спорту СССР міжнароднага класу».|20 px]] {{Не перакладзена 3|Надзея Пятроўна Кірычэнка|Надзея Пятроўна Кірычэнка|ru|Кириченко, Надежда Петровна}} — 2-разовая сярэбраная прызёрка чэмпіянатаў свету па веславанні на байдарках і каноэ ([[1975]], [[1979]] — байдарка-чацвёрка 500 м), 4-разовая чэмпіёнка СССР (1975 — байдарка-адзіночка ў эстафеце 4 × 500 м, 1975, [[1978]], 1979 — байдарка-чацвёрка 500 м), майстар спорту СССР міжнароднага класу ''(г. [[Растоў-на-Доне]], [[Расія]])''. * [[Выява:Знак мсмк СССР.jpg|Знак «Майстар спорту СССР міжнароднага класу».|20 px]] {{Не перакладзена 3|Уладзімір Уладзіміравіч Мерынаў|Уладзімір Уладзіміравіч Мерынаў|ru|Меринов, Владимир Владимирович}} — 3-разовы чэмпіён свету па веславанні на байдарках і каноэ ([[1989]] г. — 500, 1000 м, [[1997]] г. — 200 м), майстар спорту СССР міжнароднага класу. * [[Выява:Знак мсмк СССР.jpg|Знак «Майстар спорту СССР міжнароднага класу».|20 px]] [[Ігар Міхайлавіч Хулуп]] — чэмпіён СССР па веславанні на байдарках і каноэ [[1989]] г., майстар спорту СССР міжнароднага класу ''(Светлагорск)''. '''''Радыёспорт''''' * [[Выява:Знак змс Белоруссии (2005).jpg|Знак «Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь».|20 px]] [[Алег Леанідавіч Астроўскі]] — шматразовы чэмпіён свету па радыёспорце, [[заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь]] ''(Светлагорск).'' * {{Зл}} [[Ганна Сяргееўна Шавяленка]] — 2-разовая абсалютная чэмпіёнка свету па хуткаснай радыётэлеграфіі ([[2009]], [[2011]]), майстар спорту міжнароднага класу Рэспублікі Беларусь ''(Светлагорск).'' '''''Іншыя віды спорта''''' * {{Зл}} [[Генадзь Пятровіч Блізнюк]] — 4-разовы [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіён]] ([[2003]], [[2006]]—[[2008]]) і двойчы ўладальнік Кубка ([[2002]], 2006) Беларусі па [[футбол]]е, майстар спорту міжнароднага класу Рэспублікі Беларусь. * [[Бэнджамін-Павел Дуду]] — беларуска-расійскі баскетбаліст. * [[Выява:Знак зт РСФСР.jpg|Знак «Заслужаны трэнер РСФСР».|20 px]] [[Валянціна Браніславаўна Ліпская]] — чэмпіёнка СССР па мотацыклетным спорце 1956 г. (іпадром), [[майстар спорту СССР]], заслужаны трэнер [[РСФСР]]; ураджэнка хутара Куннае (цяпер не існуе) Светлагорскага раёна<ref>ЛИПСКИЙ, В. [http://www.lipskivs.by/lipski-article/12-lipski-article/30-kinsfolk.html Моя родня — моё богатство] {{ref-ru}} // Уладзімір Ліпскі</ref>. '''Іншыя вядомыя асобы''' * [[Ігар Іванавіч Гермянчук]] ([[1961]]—2002) — [[журналіст]], дэпутат [[Вярхоўны Савет Беларусі|Вярхоўнага Савета БССР]] 12 склікання; закончыў светлагорскую школу-інтэрнат. * [[Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка]] — Надзвычайны і паўнамоцны [[пасол]] [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] у [[Арменія|Рэспубліцы Арменія]] (з 2008), [[генерал-маёр]]; закончыў тэхнічнае вучылішча № 50 г. Светлагорска. == Партнёрскія гарады і акруга == * [[Выява:Obzor-Wappen.jpg|20 px|Герб г. Абзор.]] г. Абзор (абшчына Несебыр, [[Бургаская вобласць]], [[Балгарыя]]). * [[Выява:POL Bielsk Podlaski COA.svg|20 px|Герб г. Бельск-Падляскі.]] г. [[Бельск Падляскі|Бельск-Падляскі]] (Бельскі [[Павет|павят]], [[Падляскае ваяводства]], [[Польшча]]). * [[Выява:Coat of Arms of Ivanteevka (Moscow oblast).png|20 px|Герб г. Іванцееўка.]] г. Іванцееўка ([[Маскоўская вобласць]], [[Расія]]). * [[Выява:Coat of Arms of Kommunar (Leningrad oblast).png|20 px|Герб г. Камунар.]] г. Камунар ([[Гатчына|Гатчынскі]] раён, [[Ленінградская вобласць]], Расія). * [[Выява:Coat of Arms of Kingisepp (Leningrad oblast).png|20 px|Герб г. Кінгісепп.]] г. Кінгісепп (Кінгісеппскі раён, Ленінградская вобласць, Расія). * [[Выява:CoA of Călărași (Moldova).jpg|20 px|Герб г. Келерашы.]] г. Келерашы (Келерашскі раён, [[Малдова]]). * [[Выява:ROU CL Calarasi CoA1.png|CoA of Călărași (Moldova).jpg|20 px|Герб г. Келерашы.]] г. Келерашы (жудзец Келерашы, [[Румынія]]). * [[Выява:Stadtwappen Helmstedt.png|20 px|Герб г. Хельмштэдт.]] г. Хельмштэдт (раён Хельмштэдт, зямля [[Ніжняя Саксонія]], [[Германія]]). * [[Выява:Coat of Arms of Chernushka (Perm krai) (ver. 1).svg|20 px|Герб г. Чарнушка.]] г. [[Чарнушка (горад)|Чарнушка]] (Чарнушынскі раён, [[Пермскі край]], Расія). * [[Выява:Somerset shield.png|20 px|Герб графства Сомерсет.]] акруга Мэндзіп (графства Сомерсет, рэгіён Паўднёва-Заходняя Англія, [[Англія]], [[Вялікабрытанія]]). == Гл. таксама == * [[Гарады Гомельскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] * [[Спіс вуліц Светлагорска]] == Зноскі == <div class="reflist4" style="height: 200px; overflow: auto; padding: 3px" >{{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="2018-Estimate">http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/a54/a54051206faadf3ed111c9fb79e4d8eb.pdf</ref> <ref name="2019-Estimate">http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/5e8/5e847c9ec699ed5ae7a852198e283b58.pdf</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="HV">Гомельская [[Вобласць (адміністрацыйная адзінка)|область]]. [[Геаграфія Беларусі|Общегеографический]] атлас. [[Мінск|Мн.]], [[2005]], с. 1. ISBN 985-6625-22-Х. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Rassadzin">[[Сяргей Рассадзін|РАССАДИН С. Е.]] О некоторых находках [[2008]] г. на Шатилинском Острове // Исследования по [[Гісторыя|истории]] [[Усходняя Еўропа|Восточной Европы]]: [[Навука|научный]] сборник. Вып. 1. Мн., 2008, с. 234—236. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Masliukoŭ">[http://nashkraj.info/content/view/424/134/ МАСЛЮКОЎ Т. В. З гісторыі Шацілавічаў] // Гомельшчына: старонкі мінулага. II выпуск. Гомель, [[1996]], с. 22 — 26.</ref> <ref name="šać">{{lang-be|шаць}} — добрае, прыгожае месца, у слоўніку [[Руская мова|рус. мовы]] Ул. Даля — «гара сярэдняй велічыні».</ref> <ref name="DW">[http://www.mem.net.pl/stg/diecezjawilenska1744p.htm Diecezja Wilenska, 1744 // Suwalskie Towarzystwo Genealogiczne im. prof. J. Wisniewskiego.] {{ref-pl}}</ref> <ref name="ZPHiKB">КАМІНСКІ М. І., [[Алена Юр’еўна Пятросава|ПЯТРОСАВА А. Ю.]] Светлагорск // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гомельская вобласць. Мн., [[1985]], с. 334.</ref> <ref name="Ukaz-1956">[http://svetlahorsk.belarda.org/info/local_info/dakumenty Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 30 снежня 1956 г. «Аб пераўтварэнні вёскі Шацілкі Парыцкага раёна Гомельскай вобласці ў гарадскі пасёлак».]</ref> <ref name="nazva">Цяперашняя назва — ад «святло» і «горад».</ref> <ref name="Ukaz-1961">[http://svetlahorsk.belarda.org/info/local_info/dakumenty Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 29 ліпеня 1961 г. «Аб пераўтварэнні гарадскога пасёлка Шацілкі ў горад раённага падпарадкавання і перайменаванні Парыцкага раёна Гомельскай вобласці».]</ref> <ref name="pamiać-1">ХОМІЧ А. М., РАБЯНОК П. П. Светлагорск у рыштаваннях // Памяць: Светлагорск. Светлагорскі раён. У 2 кн. Кн. 2. Мн., [[2003]], с. 541 — 555. ISBN 985-01-0255-1.</ref> <ref name="webgeo">[http://www.webgeo.ru/db/1959/belorus.htm Численность наличного населения городов и других поселений, районов, районных центров и крупных сельских населённых мест на 15 января 1959 года по республикам, краям и областям. Белорусская ССР.] {{ref-ru}}</ref> <ref name="geoman">[http://geoman.ru/geography/item/f00/s04/e0004150/index.shtml Светлогорск // Краткая географическая энциклопедия. Т. 3. М., 1962.] {{ref-ru}}</ref> <ref name="BE">Светлагорск // [[Беларуская Энцыклапедыя|Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 14. Мн., [[2002]], с. 253. ISBN 985-11-0238-5.</ref> <ref name="VSE">[http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00069/26800.htm Светлогорск // Большая Советская энциклопедия.] {{ref-ru}}</ref> <ref name="SES">Светлогорск // Советский энциклопедический словарь. Мн., [[1985]], с. 1173. {{ref-ru}}</ref> <ref name="VES">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/265530 Светлогорск // Большой энциклопедический словарь.] {{ref-ru}}</ref> <ref name="pamiać-2">Светлагорск // Памяць: Светлагорск і Светлагорскі раён. У 2 кн. Кн. 1. Мн., [[2000]], с. 19.</ref> <ref name="EHB">Светлагорск // [[Энцыклапедыя]] гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 6. Кн. 1. Мн., [[2001]], с. 257.</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="kasciol">У Беларусі для абанентаў ByFly [http://catholic.by/2/belarus/dioceses/pinsk/101269.html сайт] даступны па гасцявым падключэнні.</ref> <ref name="gomelcivil">[http://gomelcivil.org/index.php/36-glavnaya/2935-uradzhenka-svetlagorska-zdymetstsa-nekalkikh-mastatskikh-filmakh Ураджэнка Светлагорска здымецца ў некалькіх мастацкіх фільмах // Гомель гражданский. [[2014]].[[22 студзеня|01.22]]]</ref> }}</div> == Літаратура == * ''Малішэўскі У. А.'' Нашы гарады / У. А. Малішэўскі, П. М. Пабока. — Мн., [[1991]]. — ISBN 5-341-00240-7. * Памяць: Светлагорск. Светлагорскі раён. У 2 кн. Кн. 1. — Мн., 2000. — ISBN 985-01-0254-3. * Памяць: Светлагорск. Светлагорскі раён. У 2 кн. Кн. 2. — Мн., 2003. — ISBN 985-01-0255-1. * ''[[Сяргей Рассадзін|Рассадзін С. Я.]]'' [[Герб]]ы і [[сцяг]]і гарадоў і раёнаў Беларусі / С. Я. Рассадзін, А. М. Міхальчанка. — Мн., 2005. — ISBN 985-01-0530-5. * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Светлаго́рск||257}} * ''Сцепук У.'' Светлагорск / У. Сцепук, Я. Савасценка. — Мн., 1966. * {{Крыніцы/БелЭн|14|Светлагорск||253}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Светлаго́рск|650—651}} * {{Крыніцы/ЭПБ|4|Светлаго́рск||460}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Svietlahorsk|Светлагорск}} {{OSM relation|5598676|Светлагорск}} * [http://wwww.1gb.ru/show_picture.php?id=208 ''ГОРБАЧЁВ, Н.'' Новая явь светлого города] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110809174714/http://wwww.1gb.ru/show_picture.php?id=208 |date=9 жніўня 2011 }} // Нефтяник Полесья. 1998. № 2. {{ref-ru}} * [http://www.facebook.com/groups/249898334303/ Светлагорск (Шацілкі). Суполка зямлякоў // Facebook. {{ref-be}} {{ref-en}} {{ref-ru}}] {{Светлагорск}} {{Светлагорскі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Светлагорск| ]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] knp97uljrhzvryi899duy09w1fjcui9 5167753 5167728 2026-07-19T19:42:20Z ~2026-40535-38 171363 /* Транспартныя зносіны */ 5167753 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Светлагорск |вобласць = Гомельская |раён = Светлагорскі |від главы = старшыня райвыканкама |дата заснавання = XIII ст. |першае згадванне = 1560 |ранейшыя назвы = Шацілінскі Востраў, Шацілавічы, Шацілкі |статус з = 1961 }} '''Светлаго́рск'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Svietlahorsk}}; да 29 ліпеня 1961 — '''Шаці́лкі'''<ref name="nazva" />, {{lang-be-latin|Šaciłki|1}}) — [[горад]] раённага падпарадкавання ў [[Светлагорскі раён|Светлагорскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], [[адміністрацыйны цэнтр]] [[раён]]а. Знаходзіцца на [[Раўніна|раўніне]] Гомельскае [[Палессе]], сярэдняя [[тэмпература]] [[паветра]] [[Студзень|студзеня]] −6,6 °C, [[Ліпень|ліпеня]] 18,4 °C, ападкаў 602 [[Міліметр|мм]]/год. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Светлагорска}} [[Выява:Pryvilej 1560.jpg|left|100 px|thumb|Дакумент пра Шацілінскі Востраў 1560 г.]] Паводле [[Археалогія Беларусі|археалагічных]] раскопак, паселішча на месцы сучаснага горада існавала з [[6 ст.|VI]] — [[VII ст.]], а з XIII ст. існуе непарыўна<ref name="Rassadzin"/>. Па пісьмовай крыніцы [[населены пункт]] вядомы з [[15 ліпеня]] [[1560]] г. як маёнтак ''Шацілінскі Востраў''<ref name="Masliukoŭ"/>. У [[1639]] годзе [[сяло]] ''Шацілавічы''<ref name="šać"/> мела 17 сялянскіх [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|двароў]]. У [[1744]] г. у спісе [[Каталіцкая царква|каталіцкіх]] парафій згадваюцца ''Шацілкі''<ref name="DW"/>. З [[20 жніўня]] [[1924]] года [[мястэчка]] Шацілкі — [[Адміністрацыйны цэнтр|цэнтр]] сельскага Савета (да [[1960]] г.) у створаным [[Парыцкі раён|Парыцкім]] раёне<ref name="ZPHiKB"/>. [[30 снежня]] [[1956]] г. [[вёска]] Шацілкі пераўтворана ў гарадскі пасёлак<ref name="Ukaz-1956"/>, з [[9 чэрвеня]] 1960 — цэнтр Парыцкага раёна. [[29 ліпеня]] [[1961]] года гар. п. Шацілкі пераўтвораны ў горад Светлагорск<ref name="nazva"/>, а Парыцкі раён перайменаваны ў [[Светлагорскі раён|Светлагорскі]]<ref name="Ukaz-1961"/>. 10 ліпеня 1975 года ў склад горада ўключана вёска [[Светач (Светлагорск)|Светач]] [[Чыркавіцкі сельсавет|Чыркавіцкага сельсавета]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР № 1045—VIII ад 10 ліпеня 1975 г. Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Светлагорска вёскі Светач Чыркавіцкага сельсавета Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 20 (1466).</ref>. 4 студзеня 2002 года [[Светлагорскі раён]] і горад Светлагорск аб'яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — [[Светлагорскі раён]] з адміністрацыйным цэнтрам горад Светлагорск<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|title=Указ Президента Республики Беларусь от 4 января 2002 года № 6 "Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408111207/https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. У 2019 годзе тэрыторыя скасаванай вёскі [[Расава]] [[Чыркавіцкі сельсавет|Чыркавіцкага сельсавета]] ўключана ў рысу горада Светлагорск<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d920g0099726&q_id=9775530|title=Решение Светлогорского районного Совета депутатов от 30 декабря 2019 года № 122 "Об упразднении сельских населенных пунктов"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240105225909/https://etalonline.by/document/?regnum=d920g0099726&q_id=9775530|archive-date=5 студзеня 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:80000 ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1917 from:0 till:757 bar:1953 from:0 till:2170 bar:1959 from:0 till:5772 bar:1961 from:0 till:11500 bar:1970 from:0 till:40300 bar:1981 from:0 till:58000 bar:1993 from:0 till:74000 bar:1995 from:0 till:75400 bar:1999 from:0 till:73300 bar:2009 from:0 till:69300 bar:2017 from:0 till:68550 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': У 1800 г. — 165 жыхароў, 20 двароў.<ref>Экономические примечания к Атласам (Планам генерального межевания). Минская губерния. Бобруйский уезд РГИА, ф. 1350, оп. 312, д. 89 (Минская губерния)</ref> * '''XX стагоддзе''': 1917 год — 757 чал. у ваколіцы (вёсцы), маёнтку і чыгуначнай станцыі разам; 1953 год — 2170 чал.<ref name="pamiać-1" />; 1959 год — 5772 чал.<ref name="webgeo" />; 1961 год — 11,5 тыс. чал.<ref name="geoman" />; 1970 год — 40,3 тыс. чал.<ref name="BE" />{{sfn|Беларусь|1995}}; 1973 год — 48,7 тыс. чал.<ref name="BE" />; 1975 год — 55 тыс. чал.<ref name="VSE" />; 1981 год — 58 тыс. чал.<ref name="SES" />; 1993 год — 74 тыс. чал.<ref name="VES" />; 1995 год — 75,4 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1999 год — 73,3 тыс. чал.<ref name="pamiać-2" />; 2000 год — 73,3 тыс. чал.<ref name="EHB" /> * '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 73,4 тыс. чал.<ref name="BE"/>; 2006 год — 70,2 тыс. чал.; 2008 год — 69,5 тыс. чал.; 2009 год — 69,3 тыс. чал.; 2010 год — 69,9 тыс. чал.; 2012 год — 69,2 тыс. чал.; 2015 год — 68 593 чал.<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 год — 69 011 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 68 550 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2018 год — 67 453 чал.<ref name="2018-Estimate"/>; 2019 год — 67 054 чал.<ref name="2019-Estimate"/> == Унутраны падзел горада == Жылая планіроўка горада складаецца з наступных частак: Шацілкі — колішняя вёска, уздоўж р. Бярэзіна, з пераважна індывідуальнай забудовай (Ніжнія Шацілкі — іх старая частка, на ўсход ад набярэжнай, Верхнія Шацілкі — іх новая частка, на захад ад набярэжнай); Стары горад — кварталы, якія прылягаюць да старой часткі Шацілак, у асноўным з 2—3-павярховымі будынкамі 1950-х — пач. 1960-х гг.; пас. Будаўнікоў — невялікая 1-павярховая забудова ў лясным масіве; 8 мікрараёнаў, якія пабудаваны з 1960-х гг. да нашага часу (яны складаюць асноўную частку горада, назвы гл. ніжэй). Па іншы бок ад чыгункі знаходзяцца: пас. Нафтавікоў — 2—3-павярховая забудова 1960-х гг.; Светач — ранейшая в. Какаль і колішні маёнтак Еленполь. Астатнія месцы, якія маюць у асноўным індывідуальную забудову — уздоўж чыгункі, а таксама прылеглыя да пас. Нафтавікоў — не маюць цалкам склаўшыхся найменняў, хоць у дачыненні да апошніх часам ўжываецца назва «Стары аэрадром». Мікрараёны маюць наступныя назвы: * Кастрычніцкі (мікрараён 1) * Першамаскі (мікрараён 2) * Маладзёжны (мікрараён 3) * Юбілейны (мікрараён 4) * Шацілкі (мікрараён 5) * Бярэзіна (мікрараён 6) * Палессе (мікрараён 6А) * Паўдневы (мікрараён 8) Нумарацыя будынкаў у шматпавярховай забудове вядзецца ў асноўным па мікрараёнах (а не па вуліцах). Для абазначэння адрасоў (у тым ліку для паштовай карэспандэнцыі) у межах мікрараёнаў 1-6А выкарыстоўваюцца як іхнія назвы (напрыклад, «Мікрараён Кастрычніцкі, дом 28, кватэра 11»), так і нумары («Мікрараён 1, дом 28, кватэра 11»). Мікрараён Паўднёвы падзелены на вуліцы, і для абазначэння адрасоў у ягоных межах выкарыстоўваюцца назвы вуліц, а не мікрараёна. Мікрараён Шацілкі прылягае да Шацілак — старадаўняй часткі паселішча. Ва ўсходняй частцы горада знаходзіцца прамысловая зона, яна аддзелена ад жылой забудовы першага мікрараёна часткай вуліцы Мірашнічэнкі, часткова аддзелена ад жылых дамоў вуліцай Леніна (у раёне прахадной ЦЭЦ), і без адмежавання ад жылой часткі пачынаецца на поўдзень ад жылых дамоў па вуліцах Леніна і Зялёная (адразу за гэтымі дамамі пачынаецца агароджаная тэрыторыя завода ЖБВіК) {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[Файл:End of the village - panoramio.jpg|center|350px]] |width="25%"|[[Файл:Wall paintings - panoramio.jpg|center|350px]] |width="25%"|[[Файл:New buldings being painted - panoramio.jpg|center|350px]] |- |Вул. Дарожная падзяляе Шацілкі (злева) ад Старога горада. |Стары горад. |Мікрараён Палессе. |} === Вуліцы і завулкі === {{main|Спіс вуліц Светлагорска}} {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 500px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Першамайскі завулак|| '''Вераснёўскі''' праезд |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Судабудаўнічная''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | вуліца Лазо|| '''Палеская''' вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | ? || '''Станцыённая''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | ? || '''Судаверфная''' вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | ? || '''Дарожны''' завулак |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | ? || '''Палескі''' завулак |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | ? || '''Савецкі''' завулак |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | ? || '''Судабудаўнічны''' завулак |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | ? || '''Леніна''' завулак |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | ? || '''Інтэрнацыянальны''' завулак |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | вуліца Сяргея Прача || '''Лясная''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Царскасельская вуліца || '''Цэнтральная''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Кучынская вуліца || '''Сасновая''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Бельская вуліца || '''Садовая''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | вуліца Еўфрасінні Полацкай || '''Кляновая''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | вуліца Iгната Усцiменкi || '''Палява''' вуліца |} == Эканоміка == [[File:Намотка термостойкой нити Арселон.jpg|thumb|Намотка тэрмаўстойлівай ніткі «Арселон» вытворчасці ААТ «СветлагорскХімвалакно».]] Буйнейшыя прадпрыемствы: * Вытворчае аб’яднанне [[Хімвалакно (Светлагорск)|«Хімвалакно»]] * [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|Цэлюлозна-кардонны камбінат]] * Завод беленай цэлюлозы (уваходзіць у склад ААТ ЦКК, але з’яўляецца асобным заводам) * Цеплаэлектрацэнтраль * Завод жалезабетонных вырабаў і канструкцый * Домабудаўнічы камбінат == Транспартныя зносіны == [[Выява:Svetlahorsk railway station2-BY.jpg|thumb|Чыгуначная станцыя.]] Маецца прыстань на [[Бярэзіна|р. Бярэзіна]]. Горад знаходзіцца за 90 [[Кіламетр|км]] ад [[Гомель|г. Гомеля]]; на [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтамабільнай дарозе]] [[Парычы]] — [[Рэчыца]], адлегласць да Гомеля па аўтадарозе — 113 км (праз г. Рэчыцу). [[Светлагорск-на-Бярэзіне|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Жлобін]] — [[Калінкавічы]]<ref name="HV"/>. Адлегласць ад Мінска наўпрост — 203 км. [[Выява:Bus on a street - panoramio.jpg|thumb|Гарадскі аўтобус па вуліцы Леніна]] У горадзе дзейнічае 12 аўтобусных маршрутаў. * [[File:MA Route 1.svg|x20px]] Аграсэрвіс — [[Светлагорск-на-Бярэзіне|вакзал]] * [[File:MA Route 1A.svg|x20px]] Аграсэрвіс — хлебазавод * [[File:MA Route 2.svg|x20px]] Хімвалакно — пас. Нафтавікоў * [[Файл:MA Route 2A.svg|20x20пкс]] Аўтастанцыя — пас. Нафтавікоў * [[File:MA Route 2.svg|x20px]]'''Б''' Хімвалакно — вул. Багдановіча * [[File:MA Route 2.svg|x20px]]'''В''' Аўтастанцыя — вул. Багдановіча * [[File:MA Route 3.svg|x20px]] ЗПТН — мікрараён Палессе * [[File:MA Route 4.svg|x20px]] [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]] — вул. Прывакзальная * [[File:MA Route 5A.svg|x20px]] [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]] — гандлёвы цэнтр (туды — па вул. Свярдлова, назад — па вул. Леніна) * [[File:MA Route 5.svg|x20px]] [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]] — гандлёвы цэнтр * [[File:MA Route 5.svg|x20px]]'''Э''' [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]] — гандлёвы цэнтр (экспрэсны, па зкарочанаму маршруту па вул. Калініна) * [[File:MA Route 7.svg|x20px]] Аграсэрвіс — пас. Светач * [[File:MA Route 7.svg|x20px]]'''А''' Аўтастанцыя — пас. Светач * [[File:MA Route 8.svg|x20px]] [[Светлагорск-на-Бярэзіне|Вакзал]] — пас. [[Мядкоў]] (або да в. [[Расава]]) * [[File:MA Route 8A.svg|x20px]] «Хімвалакно» (ці ад аўтастанцыі або [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]]) — пас. [[Мядкоў]] * [[File:MA Route 8.svg|x20px]]'''П''' [[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат|ЦКК]] — в. [[Расава]] (праз пас. [[Мядкоў]]) * [[File:MA Route 9.svg|x20px]] Аўтастанцыя — в. [[Якімава Слабада]] * [[File:MA Route 10.svg|x20px]] Аўтастанцыя — [[Светлагорск-на-Бярэзіне|вакзал]] * [[File:MA Route 11.svg|x20px]] Аграсэрвіс — вул. Азалава * [[File:MA Route 11A.svg|x20px]] Аўтастанцыя — вул. Прывакзальная * [[File:MA Route 11.svg|x20px]]'''Б''' Аграсэрвіс — вул. Азалава * [[File:MA Route 12.svg|x20px]] Аўтастанцыя — пас. Нафтавікоў * [[File:MA Route 12.svg|x20px]]'''А''' Аўтастанцыя — хлебазавод * [[File:MA Route 12.svg|x20px]]'''Б''' Аўтастанцыя — вул. Багдановіча * [[File:MA Route 12.svg|x20px]]'''П''' Аўтастанцыя — в. [[Расава]] (праз пас. [[Мядкоў]]) * [[Файл:MA Route 13.svg|20x20пкс]] Аўтастанцыя — пас. [[Мядкоў]] * [[Файл:MA Route 13.svg|20x20пкс]]'''А''' Хімвалакно — пас. [[Мядкоў]] * [[File:MA Route 15.svg|x20px]] Аўтастанцыя — [[Светлагорскі дзяржаўны індустрыяльны каледж|індустрыяльны каледж]] Частка з іх працуе не ўвесь дзень, а па пэўных гадзінах. У горадзе размешчана аўтастанцыя, з якой ходзяць аўтобусы па ўсім Светлагорскім раёне, некаторыя вёскі [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]], а таксама штодзённыя аўтобусы ў Мінск, Гомель, Кіеў, Маскву, Санкт-Пецярбург, Брагін, па пятніцах ходзіць аўтобус у Салігорск і Слуцк. Вакзал Светлагорска размешчаны на чыгуначнай лініі Жлобін — Калінкавічы. Штодзень з яго можна даехаць да Брэста, Магілева, Віцебска, Гомеля, Рагачова, Мінска, Калінкавіч, Жлобіна, Бабруйска, Асіповіч, Оршы. Да верасня 2020 года плануецца завяршыць электрыфікацыю ўчастка лініі Жлобін — Калінкавічы, якая ўключае Светлагорск (па стане на ліпень 2019 года праца ў гэтым напрамку актыўна вядзецца). == Адукацыя == У горадзе працуюць 12 агульнаадукацыйных школ (у т. л. гімназія — былая школа нумар 7), першая і другая школы працуюць не ў поўную моц. Прафесійна-тэхнічны ліцэй хімікаў і [[Светлагорскі дзяржаўны індустрыяльны каледж|індустрыяльны каледж]], якія раней існавалі паасобна, у 2018 годзе былі злітыя ў адзіную ССНУ на базе каледжа, які цяпер мае асобны аддзел прафесійна-тэхнічнай адукацыі (былы прафесійна-тэхнічны ліцэй) і аддзел сярэдняй спецыяльнай адукацыі (уласна каледж). Дзейнічаюць Дом дзіцячай і юнацкай творчасці, міжшкольныя экалагічны і камп’ютарны цэнтры. Раней, у 1993—2001 гг. у Светлагорску таксама існаваў беларускамоўны агульнаадукацыйны гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа (не ўключаны ў нумарацыю школ), які знаходзіўся ў Старым Горадзе па вуліцы Леніна. Ліцэй фінансаваўся з светлагорскага бюджэту, але у 2001 годзе быў зачынены, а засталыя ліцэйскія класы былі пераведзеныя ў школу нумар 1, дзе адбыўся асобны выпуск ліцэйскіх класаў у 2002—2003 гадах. == Культура == [[Файл:Музей. Светлагорск.jpg|міні|[[Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей|Гісторыка-краязнаўчы музей]]]] * [[Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей]] ** [[Светлагорская карцінная галерэя «Традыцыя» імя Германа Пранішнікава|Карцінная галерэя «Традыцыя» імя Г. Пранішнікава]] * Дом рамёстваў * Раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма * Гарадскі цэнтр культуры * Дом культуры энергетыкаў * Дзіцячая школа мастацтваў * Дзіцячая мастацкая школа (выяўленчага мастацтва) Кінатэатр «Спадарожнік» знаходзіцца ў в. [[Чыркавічы]] паблізу горада. У 2017 годзе горад быў адабраны для ўдзелу ў ініцыятыве [[Ініцыятыва «Крэатыўныя гарады і рэгіёны»|«Крэатыўныя гарады і рэгіёны»]]. == Спорт == [[Выява:The forest іn Svietlahorsk.JPG|thumb|Гарадскі лес.]] * Футбольны клуб «Светлагорск» * [[ФК Хімік Светлагорск|Футбольны клуб «Хімік»]] * Футзальны клуб «ЦКК» * Тры стадыёны * Спартыўны комплекс * Плавальны басейн == Рэлігія == * Тры [[Беларуская Праваслаўная Царква|праваслаўныя]] храмы (у складзе [[Светлагорская благачынная акруга|Светлагорскай благачыннай акругі]]) ** [[Храм у імя свяціцеля Кірылы Тураўскага (Светлагорск)|Храм у свяціцеля Кірылы Тураўскага]] ** [[Спаса-Праабражэнская царква (Светлагорск)|Спаса-Праабражэнская царква]] ** [[Храм у імя Святых Першавярхоўных апосталаў Пятра і Паўла (Светлагорск)|Храм у імя Святых Першавярхоўных апосталаў Пятра і Паўла]] * [[Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Светлагорск)|Рымска-каталіцкі касцёл]]<ref name="kasciol"/> * Некалькі [[Пратэстантызм|пратэстанцкіх]] абшчын == Славутасці == '''Помнікі і скульптуры''' * [[Скульптура «Раман Шаціла»]] — у гонар першага вядомага з пісьмовых крыніц шацілкаўца, у яго вобразе ўшанаваны заснавальнікі Шацілавічаў. Першая ў Беларусі скульптура такога зместу. Ля Цэнтральнай плошчы, адчынена [[16 верасня]] [[2006]] г. пры святкаванні 45-годдзя ператварэння г. п. Шацілкі ў горад. Раман Шаціла паказаны ў парадным шляхецкім адзенні 1-ай пал. XVI ст., у руцэ трымае дакумент на валоданне маёнткам Шацілінскі Востраў, на грудзях — медальён з выявай сонца (з сучаснага герба Светлагорска, што сімвалізуе сувязь часоў). У [[2008]] г. да пастамента прымацавана шыльда, стылізаваная ў форме старадаўняга дакумента, на ёй рэльефны малюнак конніка, які трымае шчыт з выявай сонца, і надпіс: «Раман Шаціла. 1560». Скульптар — [[Эдуард Барысавіч Астаф’еў|Э. Астаф’еў]] (г. [[Мінск]]). * Манумент «[[Маўклівы звон]]» на брацкай магіле [[Савецкі Саюз|савецкіх]] воінаў, якія загінулі пры вызваленні Шацілак у [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.]] (на Старой плошчы, ля наберажнай). * Алея герояў — скульптурныя бюсты [[Герой Савецкага Саюза|Герояў Савецкага Саюза]], якія ўдзельнічалі ў вызваленні тэрыторыі раёна ў Вялікай Айчыннай вайне, насупраць гарадскога цэнтра культуры. * Помнік землякам, якія загінулі ў розных войнах, на набярэжнай. * [[Брацкая магіла (Светлагорск)|Брацкая магіла]] ([[1943]]—[[1944]]), вул. Мірашнічэнкі — {{ГККРБ 4|313Д000741}} * Роспіс [[Гарадскі цэнтр культуры (Светлагорск)#Зямля Светлагорская|«Зямля Светлагорская»]] ў [[Гарадскі цэнтр культуры (Светлагорск)|гарадскім цэнтры культуры]] ([[1970-я|1970]] — [[1980-я]] гады), вул. імя 50-годдзя Кастрычніка — {{ГККРБ 4|312Ж000742}} * [[Брацкая магіла савецкіх воінаў (Прывакзальная плошча, Светлагорск)|Брацкая магіла]] ([[1943]]), на Прывакзальнай плошчы — {{ГККРБ 4|313Д000743}} * [[Брацкая магіла (Светлагорск, вуліца Савецкая)|Брацкая магіла]] ([[1943]]), вул. Савецкая, у скверы — {{ГККРБ 4|313Д000744}} * [[Брацкая магіла (Светлагорск, Шацілінскія могілкі)|Брацкая магіла]] ([[1943]]), вул. Савецкая, на Шацілкаўскіх могілках — {{ГККРБ 4|313Д000745}} * Тэрыторыя былога баярскага (шляхецкага) двара «[[Шацілінскі востраў]]» ([[XIII]] — канец [[XVIII]] стагоддзя), на ўсходняй ускраіне горада — {{ГККРБ 4|}} <center><gallery> Выява:Stone with a cross from the Karaliova Slabada-2.JPG|[[Каралёваслабодскі камень з крыжам|Камень з крыжам, XVII ст.]] <small>[[Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей|Гісторыка-краязнаўчы музей]].</small> Выява:Second World War Monument Swetlahorsk.JPG|Манумент «Маўклівы звон». Выява:Afghan War Monument Swetlahorsk.JPG|Помнік зямлякам, якія загінулі ў розных войнах. </gallery></center> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Светлагорска|Ганаровыя грамадзяне Светлагорска}} '''{{Герой Сацыялістычнай Працы}} Героі Сацыялістычнай Працы''' * [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] * [[Іван Фёдаравіч Хмарун]] ([[1916]]—[[1998]]) '''[[Выява:600px-Nobel medal dsc06171.jpg|Медаль лаўрэата Нобелеўскай прэміі|20 px]] Лаўрэат Нобелеўскай прэміі''' * [[Алесь Бяляцкі|Аляксандр Віктаравіч Бяляцкі]] — беларускі [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|праваабаронца]], лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру 2022 г.; закончыў сярэднюю школу № 5 г. Светлагорска ([[1979]]). '''[[Выява:Сцяг Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі.jpg|Сцяг Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|20 px]] Навукоўцы''' * [[Валянцін Фёдаравіч Голубеў]] — [[Доктар навук|доктар]] гістарычных навук, прафесар, загадчык цэнтра гісторыі Беларусі IX — XVIII стагоддзяў і спецыяльных гістарычных навук [[Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]; да [[1976]] г. працаваў плітачнікам-абліцоўшчыкам у будаўнічым трэсце Светлагорска. * [[Пётр Ціханавіч Петрыкаў]] ([[1927]]—[[2007]]) — [[гісторык]], з [[1977]] — член-карэспандэнт [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]; у 1956 — [[1958]] — настаўнік, намеснік дырэктара сярэдняй школы Шацілак. '''У адукацыі, культуры і мастацтве''' * [[Вадзім Іванавіч Болбас]] — [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюзу беларускіх пісьменнікаў]]. * [[Аляксандра Мікалаеўна Борціч]] — выканаўца роляў у [[Мастацтва|мастацкіх]] [[фільм]]ах ''([[Вікінг (фільм, 2016)|«Вікінг»]])'', ''[[Масква]]''<ref name="gomelcivil"/>. * [[Аляксандр Дзмітрыевіч Гронскі]] — гісторык, кандыдат [[Гісторыя|гістарычных навук]] ''([[Мінск]])''. * [[Уладзімір Леанідавіч Зінкевіч]] — [[мастак]], [[прафесар]], член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]. * [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў]] — выканаўца аўтарскай песні (гітара), літаратар; раней працаваў у Светлагорску (прадпрыемства «Цэнтрэнергамантаж»). * [[Віктар Раманцоў|Віктар Анатольевіч Раманцоў]] — публіцыст, краязнаўца ''(Светлагорск)''. * {{Не перакладзена 3|Алег Валер'евіч Ціханаў|Алег Валер'евіч Ціханаў|ru|Тихонов, Олег Валерьевич}} — [[Музыка|музычны]] прадзюсар ''(Мінск)''. * [[Міхаіл Рыгоравіч Шыкаў]] — дызайнер, аўтар навучальных дапаможнікаў па [[дызайн]]е ''(Мінск)''. <center></center> '''Спартсмены''' Сярод ураджэнцаў Светлагорска, выхаванцаў спартыўных школ горада, шмат спартсменаў, якія дасягнулі высокіх вынікаў. Ніжэй падаюцца звесткі пра чэмпіёнаў і ўладальнікаў кубкаў у дарослых спаборніцтвах, шырэйшых за тэрыторыю Беларусі, а таксама пра спартсменаў, аб якіх ёсць асобныя старонкі ў «[[Вікіпедыя|Вікіпедыі]]». '''''Веславанне на байдарках і каноэ''''' * [[Выява:Знак мсмк СССР.jpg|Знак «Майстар спорту СССР міжнароднага класу».|20 px]] Дзмітрый Анатольевіч Банькоўскі — 2-разовы чэмпіён свету па [[Веславанне на байдарках і каноэ|веславанню на байдарках і каноэ]] (1990, 1991 гг., [[байдарка]]-чацвёрка, 10 км), майстар спорту СССР міжнароднага класу. * [[Выява:Знак мсмк СССР.jpg|Знак «Майстар спорту СССР міжнароднага класу».|20 px]] [[Дзмітрый Уладзіміравіч Жукоўскі]] — 2-разовы ўладальнік Кубка свету па веславанню на байдарках і каноэ [[1997]] г. (каноэ-чацвёрка 200, 500 [[метр|м]]), майстар спорту СССР міжнароднага класу. * [[Выява:Знак мсмк СССР.jpg|Знак «Майстар спорту СССР міжнароднага класу».|20 px]] {{Не перакладзена 3|Надзея Пятроўна Кірычэнка|Надзея Пятроўна Кірычэнка|ru|Кириченко, Надежда Петровна}} — 2-разовая сярэбраная прызёрка чэмпіянатаў свету па веславанні на байдарках і каноэ ([[1975]], [[1979]] — байдарка-чацвёрка 500 м), 4-разовая чэмпіёнка СССР (1975 — байдарка-адзіночка ў эстафеце 4 × 500 м, 1975, [[1978]], 1979 — байдарка-чацвёрка 500 м), майстар спорту СССР міжнароднага класу ''(г. [[Растоў-на-Доне]], [[Расія]])''. * [[Выява:Знак мсмк СССР.jpg|Знак «Майстар спорту СССР міжнароднага класу».|20 px]] {{Не перакладзена 3|Уладзімір Уладзіміравіч Мерынаў|Уладзімір Уладзіміравіч Мерынаў|ru|Меринов, Владимир Владимирович}} — 3-разовы чэмпіён свету па веславанні на байдарках і каноэ ([[1989]] г. — 500, 1000 м, [[1997]] г. — 200 м), майстар спорту СССР міжнароднага класу. * [[Выява:Знак мсмк СССР.jpg|Знак «Майстар спорту СССР міжнароднага класу».|20 px]] [[Ігар Міхайлавіч Хулуп]] — чэмпіён СССР па веславанні на байдарках і каноэ [[1989]] г., майстар спорту СССР міжнароднага класу ''(Светлагорск)''. '''''Радыёспорт''''' * [[Выява:Знак змс Белоруссии (2005).jpg|Знак «Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь».|20 px]] [[Алег Леанідавіч Астроўскі]] — шматразовы чэмпіён свету па радыёспорце, [[заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь]] ''(Светлагорск).'' * {{Зл}} [[Ганна Сяргееўна Шавяленка]] — 2-разовая абсалютная чэмпіёнка свету па хуткаснай радыётэлеграфіі ([[2009]], [[2011]]), майстар спорту міжнароднага класу Рэспублікі Беларусь ''(Светлагорск).'' '''''Іншыя віды спорта''''' * {{Зл}} [[Генадзь Пятровіч Блізнюк]] — 4-разовы [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіён]] ([[2003]], [[2006]]—[[2008]]) і двойчы ўладальнік Кубка ([[2002]], 2006) Беларусі па [[футбол]]е, майстар спорту міжнароднага класу Рэспублікі Беларусь. * [[Бэнджамін-Павел Дуду]] — беларуска-расійскі баскетбаліст. * [[Выява:Знак зт РСФСР.jpg|Знак «Заслужаны трэнер РСФСР».|20 px]] [[Валянціна Браніславаўна Ліпская]] — чэмпіёнка СССР па мотацыклетным спорце 1956 г. (іпадром), [[майстар спорту СССР]], заслужаны трэнер [[РСФСР]]; ураджэнка хутара Куннае (цяпер не існуе) Светлагорскага раёна<ref>ЛИПСКИЙ, В. [http://www.lipskivs.by/lipski-article/12-lipski-article/30-kinsfolk.html Моя родня — моё богатство] {{ref-ru}} // Уладзімір Ліпскі</ref>. '''Іншыя вядомыя асобы''' * [[Ігар Іванавіч Гермянчук]] ([[1961]]—2002) — [[журналіст]], дэпутат [[Вярхоўны Савет Беларусі|Вярхоўнага Савета БССР]] 12 склікання; закончыў светлагорскую школу-інтэрнат. * [[Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка]] — Надзвычайны і паўнамоцны [[пасол]] [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] у [[Арменія|Рэспубліцы Арменія]] (з 2008), [[генерал-маёр]]; закончыў тэхнічнае вучылішча № 50 г. Светлагорска. == Партнёрскія гарады і акруга == * [[Выява:Obzor-Wappen.jpg|20 px|Герб г. Абзор.]] г. Абзор (абшчына Несебыр, [[Бургаская вобласць]], [[Балгарыя]]). * [[Выява:POL Bielsk Podlaski COA.svg|20 px|Герб г. Бельск-Падляскі.]] г. [[Бельск Падляскі|Бельск-Падляскі]] (Бельскі [[Павет|павят]], [[Падляскае ваяводства]], [[Польшча]]). * [[Выява:Coat of Arms of Ivanteevka (Moscow oblast).png|20 px|Герб г. Іванцееўка.]] г. Іванцееўка ([[Маскоўская вобласць]], [[Расія]]). * [[Выява:Coat of Arms of Kommunar (Leningrad oblast).png|20 px|Герб г. Камунар.]] г. Камунар ([[Гатчына|Гатчынскі]] раён, [[Ленінградская вобласць]], Расія). * [[Выява:Coat of Arms of Kingisepp (Leningrad oblast).png|20 px|Герб г. Кінгісепп.]] г. Кінгісепп (Кінгісеппскі раён, Ленінградская вобласць, Расія). * [[Выява:CoA of Călărași (Moldova).jpg|20 px|Герб г. Келерашы.]] г. Келерашы (Келерашскі раён, [[Малдова]]). * [[Выява:ROU CL Calarasi CoA1.png|CoA of Călărași (Moldova).jpg|20 px|Герб г. Келерашы.]] г. Келерашы (жудзец Келерашы, [[Румынія]]). * [[Выява:Stadtwappen Helmstedt.png|20 px|Герб г. Хельмштэдт.]] г. Хельмштэдт (раён Хельмштэдт, зямля [[Ніжняя Саксонія]], [[Германія]]). * [[Выява:Coat of Arms of Chernushka (Perm krai) (ver. 1).svg|20 px|Герб г. Чарнушка.]] г. [[Чарнушка (горад)|Чарнушка]] (Чарнушынскі раён, [[Пермскі край]], Расія). * [[Выява:Somerset shield.png|20 px|Герб графства Сомерсет.]] акруга Мэндзіп (графства Сомерсет, рэгіён Паўднёва-Заходняя Англія, [[Англія]], [[Вялікабрытанія]]). == Гл. таксама == * [[Гарады Гомельскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] * [[Спіс вуліц Светлагорска]] == Зноскі == <div class="reflist4" style="height: 200px; overflow: auto; padding: 3px" >{{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="2018-Estimate">http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/a54/a54051206faadf3ed111c9fb79e4d8eb.pdf</ref> <ref name="2019-Estimate">http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/5e8/5e847c9ec699ed5ae7a852198e283b58.pdf</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="HV">Гомельская [[Вобласць (адміністрацыйная адзінка)|область]]. [[Геаграфія Беларусі|Общегеографический]] атлас. [[Мінск|Мн.]], [[2005]], с. 1. ISBN 985-6625-22-Х. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Rassadzin">[[Сяргей Рассадзін|РАССАДИН С. Е.]] О некоторых находках [[2008]] г. на Шатилинском Острове // Исследования по [[Гісторыя|истории]] [[Усходняя Еўропа|Восточной Европы]]: [[Навука|научный]] сборник. Вып. 1. Мн., 2008, с. 234—236. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Masliukoŭ">[http://nashkraj.info/content/view/424/134/ МАСЛЮКОЎ Т. В. З гісторыі Шацілавічаў] // Гомельшчына: старонкі мінулага. II выпуск. Гомель, [[1996]], с. 22 — 26.</ref> <ref name="šać">{{lang-be|шаць}} — добрае, прыгожае месца, у слоўніку [[Руская мова|рус. мовы]] Ул. Даля — «гара сярэдняй велічыні».</ref> <ref name="DW">[http://www.mem.net.pl/stg/diecezjawilenska1744p.htm Diecezja Wilenska, 1744 // Suwalskie Towarzystwo Genealogiczne im. prof. J. Wisniewskiego.] {{ref-pl}}</ref> <ref name="ZPHiKB">КАМІНСКІ М. І., [[Алена Юр’еўна Пятросава|ПЯТРОСАВА А. Ю.]] Светлагорск // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гомельская вобласць. Мн., [[1985]], с. 334.</ref> <ref name="Ukaz-1956">[http://svetlahorsk.belarda.org/info/local_info/dakumenty Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 30 снежня 1956 г. «Аб пераўтварэнні вёскі Шацілкі Парыцкага раёна Гомельскай вобласці ў гарадскі пасёлак».]</ref> <ref name="nazva">Цяперашняя назва — ад «святло» і «горад».</ref> <ref name="Ukaz-1961">[http://svetlahorsk.belarda.org/info/local_info/dakumenty Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 29 ліпеня 1961 г. «Аб пераўтварэнні гарадскога пасёлка Шацілкі ў горад раённага падпарадкавання і перайменаванні Парыцкага раёна Гомельскай вобласці».]</ref> <ref name="pamiać-1">ХОМІЧ А. М., РАБЯНОК П. П. Светлагорск у рыштаваннях // Памяць: Светлагорск. Светлагорскі раён. У 2 кн. Кн. 2. Мн., [[2003]], с. 541 — 555. ISBN 985-01-0255-1.</ref> <ref name="webgeo">[http://www.webgeo.ru/db/1959/belorus.htm Численность наличного населения городов и других поселений, районов, районных центров и крупных сельских населённых мест на 15 января 1959 года по республикам, краям и областям. Белорусская ССР.] {{ref-ru}}</ref> <ref name="geoman">[http://geoman.ru/geography/item/f00/s04/e0004150/index.shtml Светлогорск // Краткая географическая энциклопедия. Т. 3. М., 1962.] {{ref-ru}}</ref> <ref name="BE">Светлагорск // [[Беларуская Энцыклапедыя|Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т. 14. Мн., [[2002]], с. 253. ISBN 985-11-0238-5.</ref> <ref name="VSE">[http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00069/26800.htm Светлогорск // Большая Советская энциклопедия.] {{ref-ru}}</ref> <ref name="SES">Светлогорск // Советский энциклопедический словарь. Мн., [[1985]], с. 1173. {{ref-ru}}</ref> <ref name="VES">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/265530 Светлогорск // Большой энциклопедический словарь.] {{ref-ru}}</ref> <ref name="pamiać-2">Светлагорск // Памяць: Светлагорск і Светлагорскі раён. У 2 кн. Кн. 1. Мн., [[2000]], с. 19.</ref> <ref name="EHB">Светлагорск // [[Энцыклапедыя]] гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 6. Кн. 1. Мн., [[2001]], с. 257.</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="kasciol">У Беларусі для абанентаў ByFly [http://catholic.by/2/belarus/dioceses/pinsk/101269.html сайт] даступны па гасцявым падключэнні.</ref> <ref name="gomelcivil">[http://gomelcivil.org/index.php/36-glavnaya/2935-uradzhenka-svetlagorska-zdymetstsa-nekalkikh-mastatskikh-filmakh Ураджэнка Светлагорска здымецца ў некалькіх мастацкіх фільмах // Гомель гражданский. [[2014]].[[22 студзеня|01.22]]]</ref> }}</div> == Літаратура == * ''Малішэўскі У. А.'' Нашы гарады / У. А. Малішэўскі, П. М. Пабока. — Мн., [[1991]]. — ISBN 5-341-00240-7. * Памяць: Светлагорск. Светлагорскі раён. У 2 кн. Кн. 1. — Мн., 2000. — ISBN 985-01-0254-3. * Памяць: Светлагорск. Светлагорскі раён. У 2 кн. Кн. 2. — Мн., 2003. — ISBN 985-01-0255-1. * ''[[Сяргей Рассадзін|Рассадзін С. Я.]]'' [[Герб]]ы і [[сцяг]]і гарадоў і раёнаў Беларусі / С. Я. Рассадзін, А. М. Міхальчанка. — Мн., 2005. — ISBN 985-01-0530-5. * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Светлаго́рск||257}} * ''Сцепук У.'' Светлагорск / У. Сцепук, Я. Савасценка. — Мн., 1966. * {{Крыніцы/БелЭн|14|Светлагорск||253}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Светлаго́рск|650—651}} * {{Крыніцы/ЭПБ|4|Светлаго́рск||460}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Svietlahorsk|Светлагорск}} {{OSM relation|5598676|Светлагорск}} * [http://wwww.1gb.ru/show_picture.php?id=208 ''ГОРБАЧЁВ, Н.'' Новая явь светлого города] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110809174714/http://wwww.1gb.ru/show_picture.php?id=208 |date=9 жніўня 2011 }} // Нефтяник Полесья. 1998. № 2. {{ref-ru}} * [http://www.facebook.com/groups/249898334303/ Светлагорск (Шацілкі). Суполка зямлякоў // Facebook. {{ref-be}} {{ref-en}} {{ref-ru}}] {{Светлагорск}} {{Светлагорскі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Светлагорск| ]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] fmun4jbsqj20v7vsm5rgfwxw0xv6rv5 4 16411 5167756 5167439 2026-07-19T19:49:59Z DobryBrat 5701 /* Ягор Дырда */ вынік 5167756 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Ягор Дырда]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, энцыклапедычнай значнасці асоба не мае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:02, 17 ліпеня 2026 (+03) * Выдалялі [[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2026#Ягор_Аляксандравіч_Дырда|раней]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:30, 18 ліпеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:49, 19 ліпеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) == [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03) :пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[NGC 971]] == Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} 605nfs7hecvqyks3oiw5d4fpn70we8i 0 23100 5167961 4796770 2026-07-20T11:09:55Z Autumndancer 168015 5167961 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Араміль''' ({{lang-ru|Арамиль}}) — горад (з [[1966]]) у [[Расія|Расіі]], у [[Сысерцкі раён|Сысерцкім раёне]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1675]] годзе. Размешчаны на ўсходнім схіле [[Сярэдні Урал|Сярэдняга Урала]], ў месцы ўпадзення ў раку [[Ісець]] ракі [[Рака Арамілка|Арамілкі]] (басейн [[Об|Обі]]), за 5 км ад чыгуначнай станцыі Араміль (на лініі Екацярынбург — Курган), за 15 км на паўночны ўсход ад Екацярынбурга. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1675 годзе]] 5jjn3nin3yc7dqzxr20dibtoass5x7a 0 23108 5167962 4396697 2026-07-20T11:10:33Z Autumndancer 168015 5167962 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Арцёмаўскі}} {{НП-Расія}} '''Арцёмаўскі''' ({{lang-ru|Артёмовский}}) — горад (з [[1938]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Арцёмаўскі раён|Арцёмаўскага раёна]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Плошча 47 км². Заснаваны ў [[1864]] годзе. Размешчаны на ўсходнім схіле [[Сярэдні Урал|Сярэдняга Урала]], на рацэ Баброўка. Вугальная прамысловасць, электраэнергетыка, [[машынабудаванне]], [[лесахімія]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1938 годзе]] k8dkeaklok1wcc1bgbk1yr11bofutlz 0 23110 5167963 4533793 2026-07-20T11:11:24Z Autumndancer 168015 5167963 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Асбест''' ({{lang-ru|Асбест}}) — горад (з 1933 года) у [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Насельніцтва 73,8 тыс. чал. ([[2005]]). Заснаваны ў [[1889]] годзе. Горад размешчаны на ўсходняй ускраіне Сярэдняга Урала, на рацэ [[Вялікі Рэфт]], за 86 км на паўночны ўсход ад [[Екацярынбург]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Буйнейшыя прадпрыемствы: ААТ «Уралазбест» (здабыча азбесту кар’ерным спосабам); ААТ «УралАТИ» (вытворчасць азбестатэхнічных вырабаў); ААТ «Заречный» (вытворчасць будаўнічага каменя і хрустальных вырабаў). == Вядомыя асобы == * [[Аляксей Рыгоравіч Махнеў]] (1921—1984) — [[Герой Савецкага Саюза]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.makewebmap.com/city.php?kod=2314357-ru Pictures of Asbest] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220327233853/http://www.makewebmap.com/city.php?kod=2314357-ru |date=27 сакавіка 2022 }} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1889 годзе]] ljtkdmrs3fmusx0gsplwti80wnyaerd 0 23112 5167964 4495141 2026-07-20T11:12:11Z Autumndancer 168015 5167964 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Бярозаўскі}} {{НП-Расія}} '''Бяро́заўскі''' ({{lang-ru|Берёзовский}}) — горад (з 1938) у [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Заснаваны ў [[1752]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Бярозаўка (прыток Пышмы)|Бярозаўка]] (прыток [[Пышма (рака)|Пышмы]]), за 13 км ад [[Екацярынбург]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Здабыча золата. Заводы — прэцызійных сплаваў, будаўнічых канструкцый, жалезабетонных вырабаў. Мэблевая, дыванова-ткацкая, швейная фабрыкі. {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] eeza6rmo1g8f4syiu4ko1s6ura9e0xr 0 23113 5167959 4887946 2026-07-20T11:09:16Z Autumndancer 168015 5167959 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Багдановіч}} {{НП-Расія}} '''Багдановіч''' ({{lang-ru|Богданович}}) — горад (з 1947) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Багдановіцкі раён|Багдановіцкага раёна]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1885]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Кунара]] (правы прыток [[Пышма (рака)|Пышмы]]), за 99 км на ўсход ад Екацярынбурга. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Чыгуначны вузел. Завод вогнетрывалых вырабаў, шпалапрапітачны завод, харчовая прамысловасць. {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] g8tdjm80eava803ct4lt8liwkorbklv 0 23114 5167971 4423752 2026-07-20T11:16:38Z Autumndancer 168015 5167971 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Дзягцярск''' ({{lang-ru|Дегтярск}}) — горад (з [[1914]]) у [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Насельніцтва 15,3 тыс. чал. ([[2005]]). Заснаваны ў [[1954]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Вязаўка (рака)|Вязаўка]]. Здабыча і ўзбагачэнне меднай руды. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Ігар Віктаравіч Ржавіцін]] {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] ifrtd2ycr7sy07nspf1ronmnj5hs0x8 0 23116 5167973 4404984 2026-07-20T11:18:04Z Autumndancer 168015 5167973 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Ірбіт''' ({{lang-ru|Ирбит}}) — горад (з [[1775]]) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Ірбіцкі раён|Ірбіцкага раёна]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1631]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Ніца (рака)|Ніца]]. Машынабудаванне, фармацэўтычная і харчовая прамысловасць. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Юрый Іванавіч Сердзюкоў]] (нар. 1930) — беларускі архітэктар. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] hi5enmi2wp7m8q00p6xuc0wa9f8ur0z 0 23126 5167981 3879572 2026-07-20T11:22:35Z Autumndancer 168015 5167981 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Кіраваград''' ({{lang-ru|Кировград}}) — горад (з [[1932]]) у [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Насельніцтва 22,7 тыс. чал. ([[2005]]). Заснаваны ў [[1661]] годзе. Вытворчасць поліметалаў, цвердых сплаваў. == Гісторыя == Паселішча Калатай (ад цюрк. Кала-ата «бацькава паселішча») на месцы будучага горада было заснавана ў 1661 годзе (па іншых дадзеных ў 1663 ці 1675). У пачатку XVIII стагоддзя ў раёне горада былі адкрыты і пачалі распрацоўвацца радовішчы меднага калчадана. У сярэдзіне XIX стагоддзя непадалёк (у раёне Шыгірскага возера) былі знойдзены радовішчы [[золата]], размешчаныя пад пластом [[торф]]у. Пры здабычы торфу быў знойдзены [[Шыгірскі ідал]]. У 1910—1912 гадах пабудаваны Калацінскі медзеплавільны завод, вакол якога вырас аднайменны пасёлак. У 1917 годзе завод спыніў вытворчасць, моцна пацярпеў у гады Грамадзянскай вайны; у 1922 годзе адноўлены, з’яўляўся найбуйнейшым прадпрыемствам меднай прамысловасці Расіі. З 1932 года рабочы пасёлак і навакольныя паселішчы ператвораныя ў горад Калата, а ў снежні 1935 года горад быў перайменаваны ў «Кіраўград» у гонар [[Сяргей Міронавіч Кіраў|Сяргея Міронавіча Кірава]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Сяргея Кірава]] jepgjlol24scgmvg6qp1ynm8k8t9mym 0 23131 5167967 4779981 2026-07-20T11:14:50Z Autumndancer 168015 5167967 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Верхняя Салда''' ({{lang-ru|Верхняя Салда}}) — горад (з [[1938]]) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Верхнесалдзінскі раён|Верхнесалдзінскага раёна]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Насельніцтва 50,1 тыс. чал. ([[2005]]). Заснаваны ў [[1778]] годзе. Размешчаны на рацэ [[Салда (прыток Тагіла)|Салда]], за 195 км ад [[Екацярынбург]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Вытворчасць вырабаў з тытана і яго сплаваў, чыгуналіцейны завод. == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Георгіевіч Трыфанаў]] (нар. 1950) — цеплафізік. {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1778 годзе]] 12bj27q5ojp6dn0q0tjryk9o05m45sy 0 23133 5167968 4721118 2026-07-20T11:16:10Z Autumndancer 168015 5167968 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Верхняя Тура''' ({{lang-ru|Верхняя Тура}}) — горад (з [[1941]]) у [[Расія|Расіі]], у складзе гарадской акругі «Горад Кушва» [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Насельніцтва 10,8 тыс. чал. ([[2005]]). Заснаваны ў [[1737]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Тура (рака)|Тура]] (басейн [[Об|Обі]]), за 187 км ад [[Екацярынбург]]а, за 8 км ад [[Кушва|Кушвы]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1737 годзе]] 5dga61nzfdv4r6s5ri4uit0jo7957ud 0 23135 5167966 4417191 2026-07-20T11:13:42Z Autumndancer 168015 5167966 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Верхату́р'е''' ({{lang-ru|Верхотурье}}) — горад (з [[1597]]) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Верхатурскі раён|Верхатурскага раёна]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1597]] годзе. Горад размешчаны на левым беразе ракі [[Тура (рака)|Тура]] (прыток [[Табол|Табола]], басейн [[Об|Обі]]), за 306 км на поўнач ад [[Екацярынбург]]а. Чыгуначная станцыя. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Дрэваапрацоўчая прамысловасць, турысцкая галіна. {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] 3t86tui1cfeja63pyq1mzred29fqucc 0 23137 5167965 3917719 2026-07-20T11:12:57Z Autumndancer 168015 5167965 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ваўчанск}} {{НП-Расія}} '''Ваўчанск''' ({{lang-ru|Волчанск}}) — горад (з [[1956]]) у [[Расія|Расіі]], гарадскога падпарадкавання горада [[Карпінск]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Горад размешчаны на рацэ [[Рака Ваўчанка|Ваўчанка]] (басейн [[Об]]і), за 452 км ад [[Екацярынбург]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] dwu2cv1k9jj2cc124275p7wase8ad4h 0 23140 5167972 4495138 2026-07-20T11:17:31Z Autumndancer 168015 5167972 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Зарэчны}} {{НП-Расія}} '''Зарэчны''' ({{lang-ru|Заречный}})<ref>http://zarinfo.ru/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100822164432/http://zarinfo.ru/ |date=22 жніўня 2010 }}</ref> — горад (з 1992) у [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Насельніцтва 27,6 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў [[1957]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Пышма (рака)|Пышма]], за 50 км ад [[Екацярынбург]]а<ref>http://e1.ru/</ref>. [[Белаярская АЭС]], інстытут рэактарных матэрыялаў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] 1qqzv344bf7garl33e8i1j38m981lfy 0 23141 5167974 4495102 2026-07-20T11:18:59Z Autumndancer 168015 5167974 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Іўдзель''' ({{lang-ru|Ивдель}}) — горад (з [[1943]]) у [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Заснаваны ў [[1831]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Рака Іўдзель|Іўдзель]], за 535 км ад [[Екацярынбург]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Дрэваапрацоўчы камбінат, прадпрыемства па эксплуатацыі магістральных газаправодаў, упраўленне лесанарыхтоўчых аперацый, лясгас. {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] 1btzy94lglc00vrkwc0a2ua0q8co0s3 0 23142 5167976 5151363 2026-07-20T11:19:51Z Autumndancer 168015 5167976 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Каменск-Уральскі''' ({{lang-ru|Каменск-Уральский}}) — горад (з [[1935]]) у [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Насельніцтва 182,5 тыс. чал. ([[2005]]). Заснаваны ў [[1701]] годзе. Горад размешчаны на зліцці рэк [[Рака Каменка, прыток Ісеці|Каменка]] і [[Ісець]], за 100 км на паўднёвы ўсход ад [[Екацярынбург]]а. Каляровая і чорная металургія, машынабудаванне і інш. == Геаграфія == === Клімат === Клімат тэрыторыі ўмерана кантынентальны. Зімой пераважна адбіваецца ўплыў сібірскага антыцыклону, які абумоўлівае ўстойлівае марознае надвор’е. Назіраюцца частыя ўварванні халодных паветраных мас з поўначы і цёплых з поўдня, з якімі звязаны змены надвор’я. Улетку халоднае надвор’е нярэдка прыносяць паветраныя масы з Баранцава і Карскага мораў. Шматгадовая сярэднегадавая тэмпература 2,6 °C, сярэдняя тэмпература самага спякотнага месяца (ліпень) 23,9 °C і самога халоднага месяца (студзеня) −16,2 °C. Пераважныя вятры паўночна-заходнія, заходнія і паўднёва-заходнія. Раён адносіцца да зоны дастатковага ўвільгатнення, сярэднегадавая колькасць ападкаў складае 467 мм. Большая частка ападкаў выпадае ў цёплы перыяд года (350 мм). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Нілавіч Беланогаў]] (1946—2012) — беларускі спецыяліст у галіне вакуумнай і кампрэсарнай тэхнікі. Кандыдат тэхнічных навук (1975), дацэнт (1983). == Спасылкі == * [http://www.kamensk-uralskiy.ru/ Афіцыйны сайт горада] * [http://ku96.ru/ Інфармацыйны партал горада Каменск-Уральскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100825085652/http://ku96.ru/ |date=25 жніўня 2010 }} {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] awe1uhtmzg5x5ilxiodekxiwyfq9ljx 0 23144 5167977 4918948 2026-07-20T11:20:26Z Autumndancer 168015 5167977 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Камышлоў''' ({{lang-ru|Камышлов}}) — горад (з [[1781]]) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Камышлоўскі раён|Камышлоўскага раёна]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1668]] годзе. Горад размешчаны на зліцці рэк [[Пышма (рака)|Пышмы]] і [[Камышлоўка|Камышлоўкі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1668 годзе]] m4e1tkmmsb4irvsdsflar6g2jwmqey1 0 23145 5167979 4944125 2026-07-20T11:21:16Z Autumndancer 168015 5167979 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Карпінск''' ({{lang-ru|Карпинск}}) — горад (з [[1941]]) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Камышлоўскі раён|Камышлоўскага раёна]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1769]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Рака Тур'я, прыток Сосьвы|Тур’я]] (басейна Обі), за 436 км ад [[Екацерынбург]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Завод горнага абсталявання, машынабудаўнічы завод, электрамашынабудаўнічы завод, фабрыка прадзіва, лясгас, хлебакамбінат, мясакамбінат. {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] pp1y78knt15r5hcznz2lerogot86u0i 0 23147 5167980 4327880 2026-07-20T11:22:05Z Autumndancer 168015 5167980 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Качканар''' ({{lang-ru|Качканар}}) — горад (з [[1968]] года) у [[Расія|Расіі]], у [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1957]] годзе. Горад размешчаны ў міжрэччы рэк Іс і Выі (басейн [[Об]]і), за 205 км ад [[Екацярынбург]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Горна-узбагачальны камбінат, завод жалезабетонных вырабаў, завод па рамонту горнага абсталявання. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Вольга Куртаніч]] (нар. 1963) — беларуская пісьменніца. {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] ds69hw8nnaunpcih4p7cpgcg1f001rm 0 23149 5167983 4818507 2026-07-20T11:23:25Z Autumndancer 168015 5167983 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Краснатур’інск''' ({{lang-ru|Краснотурьинск}}) — горад (з [[1944]]) у [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Насельніцтва 55,7 тыс. чал. ([[2023]]). Заснаваны ў [[1758]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Рака Тур'я, прыток Сосвы|Тур’я]] (басейн [[Об|Обі]]), за 426 км ад [[Екацярынбург]]а. Багаслоўскі алюміневы завод. [[Файл:Bogoslovsky aluminum plant.jpg|thumb|250px|right|Багаслоўскі алюміневы завод]] == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Аляксандр Сцяпанавіч Папоў]], рускі фізік {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] ogidh6hm8c453qxqixck9hz8im5pvn1 0 23150 5167985 4431286 2026-07-20T11:24:16Z Autumndancer 168015 5167985 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Краснаўральск''' ({{lang-ru|Красноуральск}}) — горад (з [[1932]]) у [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Насельніцтва 28,1 тыс. чал. ([[2005]]). Заснаваны ў [[1925]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Кушайка (рака)|Кушайка]] (басейн [[Об|Обі]]), за 224 км ад [[Екацярынбург]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Ірына Ігараўна Бельцюкова]] (нар. [[1961]]) — беларускі [[архітэктар]]. {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] id0eau2doj4tfc6dohuhlun4mjj5nvx 0 23697 5167986 4431288 2026-07-20T11:24:50Z Autumndancer 168015 5167986 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Краснаўфімск''' ({{lang-ru|Красноуфимск}}) — горад (з [[1781]]) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Краснаўфімскі раён|Краснаўфімскага раёна]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Насельніцтва 40,9 тыс. чал. ([[2005]]). Заснаваны ў [[1736]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Уфа (рака)|Уфа]] (прыток [[Кама|Камы]]), за 224 км ад [[Екацярынбург]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] szz7zf4oc44ee4fb5ghhv1udg5rdt78 0 23787 5167793 5131348 2026-07-20T06:41:21Z DzBar 156353 дапаўненне 5167793 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны персанаж |імя = Джэймс Бонд |арыгінальнае імя = {{lang-en|James Bond}} |выява = Snap from Wax Museum at Innovative Film city Bangalore 144323.jpg |памер = |апісанне = |пісьменнік = [[Ян Флемінг]] |творы = Казіно Раяль (раман) |першае згадванне = [[Доктар Ноу]] (1962) |пол = мужчынскі |нацыянальнасць = брытанец |грамадзянства = {{GBR}} |раса = |месца жыхарства = |узрост = |нарадзіўся = |месца нараджэння = |памёр = |месца смерці = |званне = [[Выява:Generic-Navy-O5.svg|10пкс]] [[Камандор (Вялікабрытанія)|Камандор]] ([[Каралеўскі ваенна-марскі флот Вялікабрытаніі|ВМФ Вялікабрытаніі]]) |пасада = |род заняткаў = дэтэктыў-шпіён |сям’я = Трэйсі Бонд<br />(жонка)<br />(удавец †)<br />Эндру Бонд<br />(бацька)<br />Манік Дэлакруа Бонд<br />(маці)<br />Макс Бонд<br />(дзядзька)<br />Чарміян Бонд<br />(цётка) |жонка = |дзеці = |мянушка = |протатып = |акцёр = [[Шон Конэры]] (1962—1967, 1971, 1983)<br /> [[Дэвід Нівен]] (1967)<br /> [[Джордж Лезенбі]] (1969)<br /> [[Роджэр Мур]] (1973—1985)<br /> [[Цімаці Далтан]] (1987—1989)<br /> [[Пірс Броснан]] (1995—2002)<br /> [[Дэніел Крэйг]] (2006—2021) |вікіцытатнік = |вікісховішча = }} '''Джэймс Бонд''' ({{lang-en|James Bond}}), таксама вядомы як '''агент 007''' — выдуманы [[Вялікабрытанія|брытанскі]] [[разведчык]], вобраз ягога быў створаны [[пісьменнік]]ам [[Ян Флемінг|Янам Флемінгам]] у [[1952]] годзе. Флемінг напісаў пра яго шматлікія [[навела|навелы]] і [[апавяданне|апавяданні]]. Пасля смерці Флемінга ([[1964]]) далейшыя прыгоды Джэймса Бонда напісалі Кінгслі Эміс (псеўданім Роберт Маркхем), Джон Пірсан, Джон Гарднер, Райманд Бенсан і Чарлі Гігсан. Апроч таго, Крыстафер Вуд з’яўляецца аўтарам яшчэ дзвюх сцэнарыяў да фільмаў пра Джэйса Бонда. == Адаптацыі == === Фільмы === [[Файл:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 Siarhey Hrynevich BonDIANA.JPG|thumb|left|«Бандыяна» ў [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва]].]] Вялікую папулярнасць Джэймс Бонд атрымаў не як герой апавяданняў, а дзякуючы серыі [[фільм]]аў вытворчасці кампаніі [[EON Productions]], якая з’яўляецца адной з самых працяглых серый фільмаў у гісторыі [[кінематограф]]у<ref>[http://the-numbers.com/movies/series/franchisesW.php Movie Franchises] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160410010123/http://www.the-numbers.com/movies/series/franchisesW.php |date=10 красавіка 2016 }} {{ref-en}}</ref>. На пачатак [[2008]] года зняты дваццаць адзін фільм і ідуць здымкі дваццаць другога эпізоду гэтак званай ''афіцыйнай Бандыяны'', таксама ёсць два ''незалежных'' фільмы і тэлевізійная пастаноўка першага апавядання Флемінга. Менавіта фільмы ад студыі EON Productions лічацца афіцыйнымі. Прадзюсарамі большасці з іх былі [[Альберт Брокалі]] (''Albert R. «Cubby» Broccoli'') і [[Гары Зальцман]] (''Harry Saltzman'') аж да [[1975]] года, калі Брокалі стаў адзіным прадзюсарам. З [[1995]] яго дачка [[Барбара Брокалі]] (''Barbara Broccoli'') і пасынак Майкл Вілсан (''Michael G. Wilson'') працягваюць працаваць над гэтым праектам. Ролю Джэймса Бонда ў афіцыйным серыяле выконвалі шэсць акцёраў: * [[Шон Конэры]] (1962—1967; 1971) * [[Джордж Лейзенбі]] (1969), * [[Роджэр Мур]] (1973—1985), * [[Цімаці Далтан]] (1987—1989), * [[Пірс Броснан]] (1995—2002), * [[Дэніел Крэйг]] (з 2006). Прэм’ера дваццаць першага афіцыйнага фільма ''[[Казіно «Раяль»]]'' з Дэніэлам Крэйгам у ролі Джэймса Бонда адбылася 14 лістапада 2006 года. Прэм’ера чарговага, 22-га эпізоду, які мае назву «Квант спакою» (''Quantum of Solace''), таксама з Дэніэлам Крэйгам у галоўнай ролі супершпіёна, адбылася 31 кастрычніка 2008 года. Паводле сцэнарыя гэтага фільма, у Джэймса Бонда з’явілася напарніца, ролю якой выконвае ўкраінская мадэль і актрыса, што жыве ў [[Францыя|Францыі]], Вольга Курыленка ({{lang-uk|Ольга Куриленко}}). {{Хроніка выпускаў|title=Відэагульні пра Джэймса Бонда|subtitle=|align=|compressempty=|rangeN=|rangeN_color=|first=|1985a=''[[A View to a Kill (відэагульня)|A View to a Kill]]''|1985b=''[[A View to a Kill (відэагульня)#James Bond 007: A View to a Kill|A View to a Kill]]''|1989a=''[[Licence to Kill (відэагульня)|License to Kill]]''|1989b=''James Bond 007 Action Pack''|1990a=''[[The Spy Who Loved Me (відэагульня)|The Spy Who Loved Me]]''|1990b=''[[Operation Stealth|007 James Bond: The Stealth Affair]]''|2000a=''[[The World Is Not Enough (Nintendo 64)|The World Is Not Enough]]'' (N64)|2000b=''[[The World Is Not Enough (PlayStation)|The World Is Not Enough]]'' (PS)|2000c=''[[007 Racing]]''|2001a=''[[The World Is Not Enough (відэагульня, 2001)|The World Is Not Enough]]'' (GBC)|2001b=''[[James Bond 007: Agent Under Fire]]''|2004a=''[[James Bond 007: Everything or Nothing]]'' (home consoles)|2004b=''[[GoldenEye: Rogue Agent]]''|2010a=''[[GoldenEye 007 (відэагульня, 2010)|GoldenEye 007]]''|2010b=''[[James Bond 007: Blood Stone]]''|TBA=|TBAb=|TBAc=|last=|1982=''[[Shaken but Not Stirred]]''|1984=''[[James Bond 007 (відэагульня, 1984)|James Bond 007]]''|1986=''Goldfinger''|1987=''[[The Living Daylights (відэагульня)|The Living Daylights]]''|1988=''[[Live and Let Die (відэагульня)|Live and Let Die]]''|1991=''[[James Bond Jr.#Відэагульня|James Bond Jr.]]''|1993=''[[James Bond 007: The Duel]]''|1997=''[[GoldenEye 007 (відэагульня, 1997)|GoldenEye 007]]''|1998=''[[James Bond 007 (відэагульня, 1998)|James Bond 007]]''|1999=''[[Tomorrow Never Dies (відэагульня)|Tomorrow Never Dies]]''|2002=''[[James Bond 007: Nightfire]]''|2003=''[[James Bond 007: Everything or Nothing (GBA відэагульня)|James Bond 007: Everything or Nothing]]'' (GBA)|2005=''[[From Russia with Love (відэагульня)|From Russia with Love]]''|2008=''[[Quantum of Solace (відэагульня)|Quantum of Solace]]''|2012=''[[007 Legends]]''|2015=''James Bond: World of Espionage''|2023=''Cypher 007''|2026=''[[007 First Light]]''}} Прэм’ера 25-га эпізоду адбылася 14 лютага 2020 года<ref>[https://2020god.su/bond-25-film-2020-goda/ Бонд 25-фільм 2020 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>. === Відэагульні === Першая відэагульня пра Бонда, тэкставы квэст ''Shaken but Not Stirred,'' была неафіцыйнай і выйшла у 1982 годзе. Першая афіцыйная гульня, ''James Bond 007'', выйшла ў 1984 годзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://jamesbond.com Афіцыйны сайт James Bond Ultimate DVD Edition]{{ref-en}} * [http://italianwind.blogspot.com/2011/01/1.html Усе красуні Джэймса Бонда]{{ref-ru}} * [http://vidozon.com/collection/754/ Усе фільмы Бандыяны анлайн]{{ref-ru}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бонд Джэймс}} [[Катэгорыя:Джэймс Бонд| ]] [[Катэгорыя:Выдуманыя мужчыны]] [[Катэгорыя:Выдуманыя майстры баявых мастацтваў]] [[Катэгорыя:Выдуманыя сіроты]] fppevb0e5i4d8hdcdb2wn7t18lmsef9 0 24009 5167987 4538711 2026-07-20T11:25:56Z Autumndancer 168015 5167987 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Кушва''' ({{lang-ru|Кушва}}) — [[горад]] (з [[1925]]) у [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Заснаваны ў [[1735]] годзе ў сувязі з адкрыццём радовішчаў [[Жалезная руда|жалезнай руды]] і будаўніцтвам металургічнага [[завод]]а<ref>[http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Кушва/ Кушва]{{Недаступная спасылка}} // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}}</ref>. Горад размешчаны на рацэ [[Кушва (рака)|Кушва]], за 186 км ад [[Екацярынбург]]а. У склад гарадской акругі Кушва ўваходзіць таксама горад [[Верхняя Тура]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Асноўныя галіны [[Прамысловасць|прамысловасці]]: * Здабыча і ўзбагачэнне жалезнай руды (Гораблагадацкае рудаўпраўленне) * [[Чорная металургія]] (Кушвінскі завод пракатных валкоў) * [[Машынабудаванне]] і дрэваапрацоўчая прамысловасць (заводы — пракатных валкоў, электрамеханічны, [[Чыгунка|чыгуначнага]] абсталявання, дрэваапрацоўчых станкоў, [[керамзіт]]авага жвіру, завод па рамонце транспартнага абсталявання). == Вядомыя асобы == * [[Васіль Пятровіч Стаўроў]] (1940—2012) — беларускі спецыяліст у галіне механікі і тэхналогіі кампазіцыйных матэрыялаў. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Кушва/ Кушва]{{Недаступная спасылка}} // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1735 годзе]] qw2liwmy5a26qsichtqaz7j9llxa6ky 0 24011 5167988 3656860 2026-07-20T11:26:26Z Autumndancer 168015 5167988 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Лясны}} {{НП-Расія}} '''Лясны''' ({{lang-ru|Лесной}}) — [[горад]] (з [[1954]] года) у [[Расія|Расіі]], закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне ў [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Насельніцтва 53,3 тыс. чал. ([[2005]]). Заснаваны ў [[1947]] годзе. == Геаграфія == Размешчаны на беразе ракі [[Тура (рака)|Тура]] (прыток [[Табол]]а, басейн [[Об]]і), за 2 км ад [[Чыгуначная станцыя|чыгуначнай станцыі]] [[Ніжняя Тура]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Горадаўтваральнае прадпрыемства — камбінат «Электрахімпрыбор», выпускае абаронную прадукцыю. Філіял [[Нацыянальны даследчы ядзерны ўніверсітэт «МІФІ»|Маскоўскага інжынерна-фізічнага інстытута]]. {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] aod3k0hrkykpsgh2nwj05gkgd5wftvg 0 24012 5167990 4715653 2026-07-20T11:26:59Z Autumndancer 168015 5167990 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Міхайлаўск}} {{НП-Расія}} '''Міхайлаўск''' ({{lang-ru|Михайловск}}) — горад (з 1961) у [[Расія|Расіі]], у [[Ніжнесяргінскі раён|Ніжнесяргінскім раёне]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1805]] годзе. Горад размешчаны за 163 км ад [[Екацярынбург]]а, за 28 км ад раённага цэнтра [[Ніжнія Сяргі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Свярдлоўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1805 годзе]] 0x9m03heyz3tv6by65zpefyxt4tarb8 0 24014 5168001 4442099 2026-07-20T11:30:49Z Autumndancer 168015 5168001 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Няўянск''' ({{lang-ru|Невьянск}}) — горад (з [[1919]]) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Няўянскі раён|Няўянскага раёна]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1700]] годзе. Размешчаны на рацэ [[Нейва (рака)|Нейва]], за 75 км ад [[Екацярынбург]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Эдуард Сяргеевіч Піткевіч]] (нар. 1941) — беларускі ўрач-фармаколаг і патафізіёлаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] midj4yyhjkwi60mw4lpsdhidj7lmede 0 24016 5167991 4501502 2026-07-20T11:27:40Z Autumndancer 168015 5167991 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Ніжнія Сяргі''' ({{lang-ru|Нижние Серги}}) — горад (з 1943) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Ніжнесяргінскі раён|Ніжнесяргінскага раёна]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1743]] годзе. Горад размешчаны на заходнім схіле Сярэдняга Урала, на рацэ [[Сярга (прыток Уфы)|Сярга]] (прыток ракі [[Уфа (рака)|Уфа]]), за 100 км на паўднёвы захад ад [[Екацярынбург]]а. Метызна-металургічны завод. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Свярдлоўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] tjqnfz18kh73ajlk2cxmy9dx45x1psa 0 24019 5167992 4442156 2026-07-20T11:28:16Z Autumndancer 168015 5167992 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Ніжняя Салда''' ({{lang-ru|Нижняя Салда}}) — горад (з [[1938]]) у [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Заснаваны ў [[1760]] годзе. Ніжні Тагіл размешчаны на ўсходнім схіле [[Уральскія горы|Уральскіх гор]], на рацэ [[Салда (прыток Тагіла)|Салда]] (прыток [[Тагіл]]а), за 205 км ад [[Екацярынбург]]а і за 54 км ад [[Ніжні Тагіл|Ніжнягя Тагіла]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] ix7ajdqrdbuk1huxzjx8cco3kscbqb2 0 24023 5167994 3542709 2026-07-20T11:29:10Z Autumndancer 168015 5167994 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Новая Ляля''' ({{lang-ru|Новая Ляля}}) — горад (з [[1938]]) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Новалялінскі раён|Новалялінскага раёна]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1723]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Рака Ляля|Ляля]], за 306 км ад [[Екацярынбург]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Цэлюлозна-папяровы камбінат, леспрамгас. == Вядомыя асобы == * [[Сяргей Пятровіч Папкоў (нар. 1940)|Сяргей Пятровіч Папкоў]] (нар. [[1940]]) — беларускі палітык, і грамадскі дзеяч, [[дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] 86sr3z08vhf16zn794qf79xsn4eeoa1 5167998 5167994 2026-07-20T11:29:32Z Autumndancer 168015 5167998 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Новая Ляля''' ({{lang-ru|Новая Ляля}}) — горад (з [[1938]]) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Новалялінскі раён|Новалялінскага раёна]] [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1723]] годзе. Горад размешчаны на рацэ [[Рака Ляля|Ляля]], за 306 км ад [[Екацярынбург]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Цэлюлозна-папяровы камбінат, леспрамгас. == Вядомыя асобы == * [[Сяргей Пятровіч Папкоў (нар. 1940)|Сяргей Пятровіч Папкоў]] (нар. [[1940]]) — беларускі палітык, і грамадскі дзеяч, [[дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] 7p9r72btujeyh92v23grswqafoycj95 0 24025 5168000 5061570 2026-07-20T11:30:14Z Autumndancer 168015 5168000 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Новаўральск''' ({{lang-ru|Новоуральск}}) — [[горад]] (з [[1954]]) у [[Расія|Расіі]], закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне ў [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. Заснаваны ў [[1941]] годзе. Горад размешчаны за 67 км на поўнач ад абласнога цэнтра [[Екацярынбург]]а, на захад ад пасёлка [[Верх-Нейвінскі|Верх-Нейвінскага]], на рацэ Бунарцы. Уральскі электрахімічны камбінат. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Эльвіра Адольфаўна Васількова]] {{зноскі}} {{Гарады Свярдлоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Свярдлоўскай вобласці]] 2coii195t964ahhiyztjqgljnb87jx8 0 25280 5167877 5049831 2026-07-20T08:36:25Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Эмбіент]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167877 wikitext text/x-wiki {{Музычны жанр|Назва=Эмбіент}}[[Файл:Mėnuo Juodaragio XXI Pragnavit.jpg|thumb|right|250px|'''Беларускі эмбіент гурт [[Pragnavit]] на фестывалі [[Mėnuo Juodaragis]].''']] '''Эмбіент''' ({{lang-en|ambient}} — навакольнае, ахінальнае; чытаецца як «эмбіэнт») — музычны жанр, які ўключае ў сябе элементы цэлага шэрага розных стыляў — [[джаз]]а, [[нью-эйдж]]а, электроннай музыкі, [[Рок-музыка|рока]], [[рэгі]], сучаснай акадэмічнай музыкі, этнамузыкі і нават [[нойз]]а. Ён аддае перавагу [[Музычны тон|тону]] і атмасферы над традыцыйнай [[Музычная форма|музычнай структурай]] або [[Рытм (музыка)|рытмам]]. Ён часта гучыць «мірна» і пазбаўлены [[Музычная кампазіцыя|кампазіцыі]], рытму і/або структураванай [[Мелодыя|мелодыі]].<ref name="Mark Prendergast 20032">The Ambient Century by Mark Prendergast, Bloomsbury, London , 2003.</ref> Ён выкарыстоўвае тэкстурныя пласты гуку, якія могуць выкарыстоўваць як пасіўнае, так і актыўнае праслухоўванне<ref>Elevator Music: A Surreal History of Muzak, Easy Listening & Other Moodsong by Joseph Lanza, Quartet, London, 1995.</ref> і выклікаць пачуццё спакою або сузірання.<ref>Crossfade: A Big Chill Anthology, Serpents Tail, Лондан, 2004.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dictionary.com/browse/ambient-music|title=Ambient music|work=Dictionary.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180212202019/http://www.dictionary.com/browse/ambient-music|archive-date=2018-02-12|url-status=live}}</ref> Кажуць, што жанр «атмасферны», «візуальны»<ref name="Prendergast, M. 20012">Прэндэргаст, М. ''Век эмбіента''. 2001. Блумсберы, ЗША</ref> або «непрыкметны».<ref>{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/ambient|title=Ambient|work=Слоўнік Merriam -Webster|archive-url=https://web.archive.org/web/20150420220219/http://www.merriam-webster.com/dictionary/ambient|archive-date=2015-04-20|url-status=live}}</ref> У музычныя кампазіцыі гэтага жанру могуць быць уключаны гукі прыроды разам з гукамі [[Акустычная музыка|акустычных]] інструментаў, такіх як [[піяніна]], [[Струнная секцыя|струны]] і [[флейта]]. Часам гукі могуць эмуляваць праз [[сінтэзатар]].<ref>{{cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/ambient- музыка|title=Ambient|work=Кембрыджскі слоўнік|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212201826/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/ambient-music|archive-date=2018- 02-12|url-status=live}}</ref> == Беларускія выканаўцы == * [[Pragnavit]] * [[Udumbal]] {{дапісаць}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя жанры]] [[Катэгорыя:Эмбіент]] 1yr9yl0dsr3f5muktlmdlcxwi687uld 0 26642 5167943 4117258 2026-07-20T10:41:38Z Autumndancer 168015 Autumndancer перайменаваў старонку [[Цэле]] у [[Цэле (Славенія)]] па-над перасылкай 4117258 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Цэле |арыгінальная назва = {{lang-sl|Celje}}; {{lang-de|Cilli}} |падначаленне = |краіна = Славенія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 14|lat_sec = 9 |lon_dir = E|lon_deg = 15|lon_min = 16|lon_sec = 3 |CoordAddon = type:city(48000)_region:SI |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 94,9 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 48081 |год перапісу = 2002 |шчыльнасць = 506,6 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 3000 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Celje |сайт = http://www.celje.si |мова сайта = sl |мова сайта 2 = en |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} [[Image:Vischer - Topographia Ducatus Stiria - 035 Cilli - Celje.jpg|thumb|Cilli, [[Georg Matthäus Vischer]], ''Topographia Ducatus Stiriae'', [[Graz]] 1681]] '''Цэле'''<ref>карта Славеніі — {{Крыніцы/БелЭн|14}}</ref> ({{lang-sl|Celje}}; {{lang-de|Cilli}}) — горад у [[Славенія|Славеніі]], трэці па велічыні населены пункт краіны і адзін з цэнтраў гістарычнай вобласці [[Ніжняя Штырыя]]. Насельніцтва горада — 37 834 чалавека, насельніцтва акругі — 48 081 чалавек (2002 г.) Цэле размешчаны ў зліцця рэк [[Савінья]], [[Ложніца]] і Ваглайна, ля падножжа ўзгорка, на якім знаходзіцца старажытны [[Цэльскі замак]]. Горад увайшоў у гісторыю як цэнтр [[Цэле, графства|графства Цэле]] (XIV—XV стст.), якое было адзіным незалежным этнічна [[славенцы|славенскім]] дзяржаўным утварэннем у перыяд [[сярэднія стагоддзі|сярэднявечча]]. == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Вядомыя асобы == * [[Сіман Разгар]] (нар. [[1985]]) — славенскі гандбаліст. * [[Томаж Чатэр]] (1964—2021) — славенскі [[гандбаліст]], трэнер. == Славутасці == {{зноскі}} {{Commons|Category:}} {{DEFAULTSORT:Цэле}} [[Катэгорыя:Гарады Славеніі]] [[Катэгорыя:Цэле| ]] hwznhknuwdu1t8e7a5roadi53y7rs95 5167946 5167943 2026-07-20T10:42:49Z Autumndancer 168015 5167946 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Цэле}} {{НП}} [[Image:Vischer - Topographia Ducatus Stiria - 035 Cilli - Celje.jpg|thumb|Cilli, [[Georg Matthäus Vischer]], ''Topographia Ducatus Stiriae'', [[Graz]] 1681]] '''Цэле'''<ref>карта Славеніі — {{Крыніцы/БелЭн|14}}</ref> ({{lang-sl|Celje}}; {{lang-de|Cilli}}) — горад у [[Славенія|Славеніі]], трэці па велічыні населены пункт краіны і адзін з цэнтраў гістарычнай вобласці [[Ніжняя Штырыя]]. Насельніцтва горада — 37 834 чалавека, насельніцтва акругі — 48 081 чалавек (2002 г.) Цэле размешчаны ў зліцця рэк [[Савінья]], [[Ложніца]] і Ваглайна, ля падножжа ўзгорка, на якім знаходзіцца старажытны [[Цэльскі замак]]. Горад увайшоў у гісторыю як цэнтр [[Цэле, графства|графства Цэле]] (XIV—XV стст.), якое было адзіным незалежным этнічна [[славенцы|славенскім]] дзяржаўным утварэннем у перыяд [[сярэднія стагоддзі|сярэднявечча]]. == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Вядомыя асобы == * [[Сіман Разгар]] (нар. [[1985]]) — славенскі гандбаліст. * [[Томаж Чатэр]] (1964—2021) — славенскі [[гандбаліст]], трэнер. == Славутасці == {{зноскі}} {{Commons|Category:}} {{DEFAULTSORT:Цэле}} [[Катэгорыя:Гарады Славеніі]] [[Катэгорыя:Цэле| ]] ai2usasyebje8wobig7tbdhem435q6w 0 28182 5167847 4942445 2026-07-20T07:56:24Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя ўраджэнцы і жыхары */ 5167847 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Гронінген |арыгінальная назва = {{lang-nl|Groningen}} |краіна = Нідэрланды |герб = Groningen stad wapen.svg |сцяг = Flag of Groningen City.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_deg= 53|lat_min= 13|lat_sec= |lon_deg= 6|lon_min= 33|lon_sec= |памер карты краіны = 200 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Правінцыі Нідэрландаў{{!}}Правінцыя |рэгіён = Гронінген |рэгіён у табліцы = Гронінген, правінцыя{{!}}Гронінген |від раёна = |раён = |раён у табліцы = |выгляд абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |унутранае дзяленне = |від главы = Бургамістр |раздзел = |дата заснавання = |першае згадванне = 1040 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 83,7 |выгляд вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 181 819 |год перапісу = 2007 |шчыльнасць = 2284 |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнохороним = |часавы пояс = +1 |DST = ёсць |тэлефонны код = 050 |паштовы азначнік = |паштовыя індэксы = 9700-9749 |аўтамабільны код = |выгляд ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Groningen |сайт = http://portal.groningen.nl/ |мова сайта = |мова сайта 2 = }} {{Значэнні|Гронінген}} '''Гронінген''' ({{lang-nl|Groningen}}, {{lang-fy|Grins}}) — горад на поўначы [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], адміністрацыйны цэнтр [[Гронінген (правінцыя)|аднайменнай правінцыі]]. Насельніцтва — 243 тыс. чалавек ([[2024]] г.). == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Данііл Бернулі]], швейцарскі [[фізік]] * [[Ёзеф Ізраэлс]], нідэрландскі мастак * [[Волхер Койтэр]], нідэрландскі анатам, урач == Спасылкі == * [http://portal.groningen.nl/ Афіцыйны партал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090827045319/http://portal.groningen.nl/ |date=27 жніўня 2009 }} * [http://www.groninger-museum.nl/ Groninger Museum] * [http://www.groningeninkaart.nl/ Map of Groningen] * [http://www.rug.nl/corporate/index?lang=en University of Groningen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121107020632/http://www.rug.nl/corporate/index?lang=en |date=7 лістапада 2012 }} * [http://www.vera-groningen.nl Vera — club for the international pop underground] * [http://www.webcam-groningen.nl/ Webcam] * [http://www.calgaryhighlanders.com/history/groningen.htm Second World War History] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070311072638/http://www.calgaryhighlanders.com/history/groningen.htm |date=11 сакавіка 2007 }} [[Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў]] [[Катэгорыя:Ганза]] [[Катэгорыя:Гронінген (горад)| ]] [[Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Гронінген]] 4ju0q1xset3uvyv7rgdy4fi2vtmt06b 5167849 5167847 2026-07-20T07:57:27Z Autumndancer 168015 5167849 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Гронінген}} {{НП}} '''Гронінген''' ({{lang-nl|Groningen}}, {{lang-fy|Grins}}) — горад на поўначы [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], адміністрацыйны цэнтр [[Гронінген (правінцыя)|аднайменнай правінцыі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Данііл Бернулі]], швейцарскі [[фізік]] * [[Ёзеф Ізраэлс]], нідэрландскі мастак * [[Волхер Койтэр]], нідэрландскі анатам, урач == Спасылкі == * [http://portal.groningen.nl/ Афіцыйны партал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090827045319/http://portal.groningen.nl/ |date=27 жніўня 2009 }} * [http://www.groninger-museum.nl/ Groninger Museum] * [http://www.groningeninkaart.nl/ Map of Groningen] * [http://www.rug.nl/corporate/index?lang=en University of Groningen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121107020632/http://www.rug.nl/corporate/index?lang=en |date=7 лістапада 2012 }} * [http://www.vera-groningen.nl Vera — club for the international pop underground] * [http://www.webcam-groningen.nl/ Webcam] * [http://www.calgaryhighlanders.com/history/groningen.htm Second World War History] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070311072638/http://www.calgaryhighlanders.com/history/groningen.htm |date=11 сакавіка 2007 }} [[Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў]] [[Катэгорыя:Ганза]] [[Катэгорыя:Гронінген (горад)| ]] [[Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Гронінген]] fzcdoqw3i1brn7iiy9ac00m7dzoo0d1 5167850 5167849 2026-07-20T07:59:19Z Autumndancer 168015 5167850 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Гронінген}} {{НП}} '''Гронінген''' ({{lang-nl|Groningen}}, {{lang-fy|Grins}}) — горад на поўначы [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], адміністрацыйны цэнтр [[Гронінген (правінцыя)|аднайменнай правінцыі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адукацыя і культура == [[Гронінгенскі ўніверсітэт]], [[Гронінгенскі музей]]. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Данііл Бернулі]], швейцарскі [[фізік]] * [[Ёзеф Ізраэлс]], нідэрландскі мастак * [[Волхер Койтэр]], нідэрландскі анатам, урач == Спасылкі == * [http://portal.groningen.nl/ Афіцыйны партал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090827045319/http://portal.groningen.nl/ |date=27 жніўня 2009 }} * [http://www.groninger-museum.nl/ Groninger Museum] * [http://www.groningeninkaart.nl/ Map of Groningen] * [http://www.rug.nl/corporate/index?lang=en University of Groningen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121107020632/http://www.rug.nl/corporate/index?lang=en |date=7 лістапада 2012 }} * [http://www.vera-groningen.nl Vera — club for the international pop underground] * [http://www.webcam-groningen.nl/ Webcam] * [http://www.calgaryhighlanders.com/history/groningen.htm Second World War History] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070311072638/http://www.calgaryhighlanders.com/history/groningen.htm |date=11 сакавіка 2007 }} [[Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў]] [[Катэгорыя:Ганза]] [[Катэгорыя:Гронінген (горад)| ]] [[Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Гронінген]] cdhil6wypttvpmpfh7polutr0b3okgf 5167852 5167850 2026-07-20T08:04:10Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5167852 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Гронінген}} {{НП}} '''Гронінген''' ({{lang-nl|Groningen}}, {{lang-fy|Grins}}) — горад на поўначы [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], адміністрацыйны цэнтр [[Гронінген (правінцыя)|аднайменнай правінцыі]]. Размешчаны на паўночным ускрайку пясчанага ўзвышша Хондсруг, за 75 км на захад ад [[Лер (горад)|Лера]] ([[Усходняя Фрызія]]) і за 180 км на паўночны ўсход ад [[Амстэрдам]]а на трасе A7 (E22). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адукацыя і культура == [[Гронінгенскі ўніверсітэт]], [[Гронінгенскі музей]]. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Данііл Бернулі]], швейцарскі [[фізік]] * [[Ёзеф Ізраэлс]], нідэрландскі мастак * [[Волхер Койтэр]], нідэрландскі анатам, урач == Спасылкі == * [http://portal.groningen.nl/ Афіцыйны партал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090827045319/http://portal.groningen.nl/ |date=27 жніўня 2009 }} * [http://www.groninger-museum.nl/ Groninger Museum] * [http://www.groningeninkaart.nl/ Map of Groningen] * [http://www.rug.nl/corporate/index?lang=en University of Groningen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121107020632/http://www.rug.nl/corporate/index?lang=en |date=7 лістапада 2012 }} * [http://www.vera-groningen.nl Vera — club for the international pop underground] * [http://www.webcam-groningen.nl/ Webcam] * [http://www.calgaryhighlanders.com/history/groningen.htm Second World War History] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070311072638/http://www.calgaryhighlanders.com/history/groningen.htm |date=11 сакавіка 2007 }} [[Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў]] [[Катэгорыя:Ганза]] [[Катэгорыя:Гронінген (горад)| ]] [[Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Гронінген]] optqmmm041yys51931p45hzb1ivjiqd 0 29474 5167608 5167488 2026-07-19T12:21:36Z M.L.Bot 261 афармленне 5167608 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мыцько}} {{Пісьменнік}} '''Серж Мінскевіч''', сапраўднае імя '''Сяргей Леанідавіч Мыцько''' ({{ВДП}}) — беларускі {{Паэт|Беларусі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}} і {{перакладчык|Беларусі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя|з польскай мовы|з англійскай мовы|на беларускую мову|паэзіі на беларускую мову}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і навукоўцаў (бацька — батанік, маці — хімік). У 1986 годзе скончыў мінскую школу № 50. Працаваў аператарам электронна-вылічальных машын у Праектна-тэхналагічным інстытуце аўтаматызацыі сістэм «Ніва»{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1995|с=644}}. Пасля тэрміновай службы ў войску быў лабарантам у Інстытуце гісторыі [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН Беларусі]], удзельнік археалагічных экспедыцый{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1995|с=644}}. У 1989 годзе паступіў на беларускае аддзяленне філалагічнага факультэта [[БДУ]], якое скончыў у 1995 годзе. Адзін з арганізатараў і ўдзельнікаў літаратурна-мастацкага руху «[[Бум-Бам-Літ]]». Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]<ref name="СПБ">{{cite web|date=12 лютага 2019|url=https://lit-bel.org/news/serzhu-minskevichu-50/?fbclid=IwAR3B5kr8P4qgsqk-lHicrhmik13zRUKawMdpcCY9MFF9thJe1cLKAoyvi4w|title=Сержу Мінскевічу — 50!|publisher=[[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СПБ]]|accessdate=13 лютага 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210623095352/https://lit-bel.org/news/serzhu-minskevichu-50/?fbclid=IwAR3B5kr8P4qgsqk-lHicrhmik13zRUKawMdpcCY9MFF9thJe1cLKAoyvi4w|archivedate=23 чэрвеня 2021|url-status=dead}}</ref>. Быў літаратурным кансультантам газеты «Пераходны ўзрост». Працаваў у [[Інстытут літаратуразнаўства НАНБ|Інстытуце літаратуразнаўства імя Янкі Купалы]] [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры|Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]] [[НАН Беларусі]]. Кандыдат філалагічных навук<ref name="СПБ" />. Памёр 8 чэрвеня 2022 года. Пахаваны на [[Лясныя могілкі (Мінск)|Лясных могілках]] пад [[Мінск]]ам. == Творчасць == Першыя творы Мінскевіча былі надрукаваныя ў 1990 годзе ў літаратурнай падборцы «Крыніцы» газеты «[[Чырвоная змена]]». Друкаваўся ў газетах «Чырвоная змена», «Беларускі ўніверсітэт», штотыднёвіку «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]», часопісе «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», у літаратурных альманахах «Кола», «[[Ксэракс Беларускі|Ксэракс беларускі]]», зборніках «Дзень паэзіі». Як празаік, гумарыст-сатырык, фантаст друкаваўся на старонках газет «Студэнцкая думка», «Прыкольная газета», «Оска», «Чырвоная змена», часопісаў «Зрок», «Маладосць», «[[Першацвет (часопіс)|Першацвет]]»{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1995|с=644}}. Займаўся бардаўскай песняй, рок-музыкай. Быў музыкам, спеваком, аўтарам песень у рок-гурце «Жах». Пісаў электронную музыку. На радыё ставіліся ягоныя радыёпастаноўкі фантастычных і гумарыстычных апавяданняў{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1995|с=644}}. Разам з паэтам [[Алесь Туровіч|Алесем Туровічам]] у канцы XX ст. маніфеставаў «шлях мастацтвавання» — транслагізм. Удзельнічаў у літаратурна-мастацкай акцыі «Пасля сцяны» ([[Стакгольм]], 1999), «Пісьменнікі супраць глупства» ([[Лахты]], [[Фінляндыя]], 2001). Стыпендыят Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы «Gaude Polonia» (2007)<ref name="СПБ" />. Зрабіў поўны пераклад паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Дзяды (паэма)|Дзяды]]» (1999), пераклаў «[[Крымскія санеты]]» (2004), «[[Адэскія санеты]]» (2018). Перакладаў з польскай Міцкевіча, [[Юльюш Славацкі|Юльюша Славацкага]] (драматычная паэма «Міндоўг, кароль літоўскі»), [[Ярослаў Івашкевіч|Ярослава Івашкевіча]], [[Канстанты Галчынскі|Канстантыя Галчынскага]], Маслоўскую, Герберта, [[Славамір Мрожак|Славаміра Мрожака]], ранія вершы [[Станіслаў Лем|Станіслава Лема]]; з англійскай [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]], [[Персі Біш Шэлі|Персі Шэлі]], Лангфэла<ref name="СПБ" />. Па-новаму асэнсаваў твор «Рабінзон Круза» Даніэля Дэфо ў сваім «Гіперновым рабінзоне», вывеўшы дзеянне ў касмічныя маштабы{{крыніца?}}. == Прызнанне == * Прыз «За развіццё беларускай аўтарскай песні» на фестывалі «Бардаўская восень» ([[Бельск Падляскі]], 1996). == Бібліяграфія == * «Праз галеРэю» (паэзія, 1995); * «Менскія санэты / Мінскія санэты» (2002); * «Прыгоды Какоса Маракоса» (вершаваная казка, 2006); * «Я з БУМ-БАМ-ЛІТа» (вершы, проза, крытычныя артыкулы, успаміны пра літаратурныя і мастацкія рухі канца ХХ — пач. ХХІ стагоддзя, 2008); * «Сад замкнёных гор» (фантастычны раман, фантастычная аповесць і апавяданні, 2011); * «Чароўная крыніца, ці як навучыць дракона чысціць зубы» (празаічная казка, [[беларускае фэнтэзі]], 2011); * «Усмешка жалобнай каралевы, альбо Таямніца магнітнага замка» (аповесць легендарных часоў, фэнтэзі, 2013); * «Вялікія прыгоды Какоса Маракоса» (вершаваная казка, дзіцячая энцыклапедыя-даведнік па марской фауне, 2015). === У зборніках === * Як Зюзіч і Скварыч свет дзялілі // Блакітная кніга ў творах беларускіх пісьменнікаў : для дзяцей сярэд. школьн. узросту / уклад. А.&nbsp;Масла. — Мн.: Літаратура і Мастацтва, 2009. — (Беларуская аўтарская казка); * Дваццаць тры дні з жыцця карузлікаў // Блакітная кніга ў творах беларускіх пісьменнікаў : для дзяцей сярэд. шк. узросту / уклад. Алена Масла. — Мн.: Літаратура і Мастацтва, 2009. — (Беларуская аўтарская казка); * Цар Сом Самвусон і Яснейка // Залаты Талер: казкі: [для малодшага і сярэдняга школьнага ўзросту / уклад. А. Спрынчан]. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2012. — (Беларуская аўтарская казка); * Каваль Корша // Зорная Кася: казкі / уклад. А. Спрынчан. — Мн: Мастацкая літаратура, 2014. — (Беларуская аўтарская казка); * Смачныя пальчыкі // Адзін кот і адзін год: казкі / уклад. А. Спрынчан.— Мн.: Мастацкая літаратура, 2016. — (Беларуская аўтарская казка); * Пра хлопчыка, які любіў даваць мянушкі // Адзін кот і адзін год: казкі / уклад. А. Спрынчан. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2016. — (Беларуская аўтарская казка); * Пра хлопчыка, які раскідваў смецце // Адзін кот і адзін год: казкі / уклад. А. Спрынчан. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2016. — (Беларуская аўтарская казка); * Пра дзяўчынку, якая не казала праўды // Адзін кот і адзін год: казкі / уклад. А. Спрынчан. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2016. — (Беларуская аўтарская казка); * Не кідай камень у жывое // Адзін кот і адзін год: казкі / уклад. А. Спрынчан. — Мн: Мастацкая літаратура, 2016. — (Беларуская аўтарская казка); * {{кніга|аўтар = |частка =Чорная закавыка |загаловак = [[Нявеста для Базыля|Нявеста для Базыля: казкі]] |спасылка = |адказны =уклад. [[Аксана Спрынчан|А. Спрынчан]] |выданне = |месца = Мн.|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 2017 |старонкі = |старонак = |серыя =Беларуская аўтарская казка |isbn = |тыраж =}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)|6|Мінскевіч Сяргей|С. Адамовіч|643—644}} * Мінскевіч Серж // Выдавецтва «Галіяфы»: Афіцыйны сайт — Эл.рэсурс goliafy.com == Спасылкі == {{навігацыя}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Мінскевіч Серж}} [[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] f3mzl6zarhwy7zk1udwwvlq2hnkuswl 0 43823 5167920 5085707 2026-07-20T10:07:29Z Autumndancer 168015 /* Адукацыя і культура */ +1 5167920 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Гановер |арыгінальная назва = {{lang-de|Hannover}} |падначаленне = |краіна = Германія |герб = Coat of arms of Hannover.svg |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 22|lat_sec = 28 |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 44|lon_sec = 19 |CoordAddon = type:city(516227)_region:DE |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 204,01 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 55 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 532&nbsp;163 |год перапісу = 31.12.2015 |шчыльнасць = 2600 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +1 |DST = ёсць |тэлефонны код = +49 511 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 30001-30669 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Hanover |сайт = http://www.hannover.de/ |мова сайта = de |мова сайта 2 = ru |мова сайта 3 = en |мова сайта 4 = fr |мова сайта 5 = es |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Гановер''' ({{lang-de|Hannover}}) — горад на поўначы [[Германія|Германіі]], сталіца з 1866 года прускай правінцыі Гановер, пазней, заснаванай у 1946 годзе зямлі [[Ніжняя Саксонія]]. Насельніцтва — 523 тыс. чал. (2001). Самы вялікі горад у Ніжняй Саксоніі. == Адукацыя і культура == * [[Гановерскі ўніверсітэт імя Готфрыда Лейбніца]] * [[Гановерскі ветэрынарны інстытут]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Гановер| ]] [[Катэгорыя:Беларускія лагеры для перамешчаных асоб]] npnea3jid9qx9o6w5wegy2dd74s4v57 5167922 5167920 2026-07-20T10:08:23Z Autumndancer 168015 5167922 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Гановер''' ({{lang-de|Hannover}}) — горад на поўначы [[Германія|Германіі]], сталіца з 1866 года прускай правінцыі Гановер, пазней, заснаванай у 1946 годзе зямлі [[Ніжняя Саксонія]]. Самы вялікі горад у Ніжняй Саксоніі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адукацыя і культура == * [[Гановерскі ўніверсітэт імя Готфрыда Лейбніца]] * [[Гановерскі ветэрынарны інстытут]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Гановер| ]] [[Катэгорыя:Беларускія лагеры для перамешчаных асоб]] j4rcvjdyz9sdev30px842ioxkigf6gm 5167923 5167922 2026-07-20T10:14:08Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5167923 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Гановер''' ({{lang-de|Hannover}}) — горад на поўначы [[Германія|Германіі]], размешчаны на рацэ [[Лайнэ (рака)|Лайнэ]], на паўднёвым ускрайку [[Паўночна-Германская нізіна|Паўночна-Германскай нізіны]]. Упершыню згадваецца ў 1150 годзе, атрымаў гарадскія правы ў 1241 годзе. З 1636 года Гановер быў рэзідэнцыяй дому Вельфаў, з 1692 года — рэзідэнцыяй курфюрства Брауншвейг-Люнебург, а з 1814 года — сталіцай [[Гановер (каралеўства)|Гановерскага каралеўства]]. З 1714 па 1837 год паміж Вялікабрытаніяй і Гановерам існавала асабістая унія, паводле якой манархі Гановера былі таксама каралямі Вялікабрытаніі. Пасля анексіі Гановерскага каралеўства Прусіяй Гановер стаў сталіцай [[Гановер (правінцыя)|правінцыі Гановер]] у 1866 годзе, а пасля распаду Прусіі ў жніўні 1946 года — сталіцай дзяржавы Гановер. Пасля аб’яднання з Вольнымі дзяржавамі Браўншвейг, Ольдэнбург і Шаўмбург-Ліпэ ў лістападзе 1946 года Гановер з’яўляецца сталіцай [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адукацыя і культура == * [[Гановерскі ўніверсітэт імя Готфрыда Лейбніца]] * [[Гановерскі ветэрынарны інстытут]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Гановер| ]] [[Катэгорыя:Беларускія лагеры для перамешчаных асоб]] cr0efj1lkm8737purfm2njbll9iqfq7 5167924 5167923 2026-07-20T10:16:16Z Autumndancer 168015 "Л" - мяккае 5167924 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Гановер''' ({{lang-de|Hannover}}) — горад на поўначы [[Германія|Германіі]], размешчаны на рацэ [[Ляйнэ (рака)|Ляйнэ]], на паўднёвым ускрайку [[Паўночна-Германская нізіна|Паўночна-Германскай нізіны]]. Упершыню згадваецца ў 1150 годзе, атрымаў гарадскія правы ў 1241 годзе. З 1636 года Гановер быў рэзідэнцыяй дому Вельфаў, з 1692 года — рэзідэнцыяй курфюрства Брауншвейг-Люнебург, а з 1814 года — сталіцай [[Гановер (каралеўства)|Гановерскага каралеўства]]. З 1714 па 1837 год паміж Вялікабрытаніяй і Гановерам існавала асабістая унія, паводле якой манархі Гановера былі таксама каралямі Вялікабрытаніі. Пасля анексіі Гановерскага каралеўства Прусіяй Гановер стаў сталіцай [[Гановер (правінцыя)|правінцыі Гановер]] у 1866 годзе, а пасля распаду Прусіі ў жніўні 1946 года — сталіцай дзяржавы Гановер. Пасля аб’яднання з Вольнымі дзяржавамі Браўншвейг, Ольдэнбург і Шаўмбург-Ліпэ ў лістападзе 1946 года Гановер з’яўляецца сталіцай [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адукацыя і культура == * [[Гановерскі ўніверсітэт імя Готфрыда Лейбніца]] * [[Гановерскі ветэрынарны інстытут]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Гановер| ]] [[Катэгорыя:Беларускія лагеры для перамешчаных асоб]] glro8vj333xm4zdhw77tyca00nus4xu 0 43841 5167879 5033733 2026-07-20T08:43:29Z Autumndancer 168015 /* Турызм */ 5167879 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ніжняя Саксонія |Арыгінальная назва = {{lang-de|Niedersachsen}} |Герб = Coat of arms of Lower Saxony.svg |Сцяг = Flag of Lower Saxony.svg |Шырыня герба = 80 |Шырыня сцяга = 150 |Апісанне герба = Герб Ніжняй Саксоніі|Герб |Апісанне сцяга = Сцяг Ніжняй Саксоніі|Сцяг |Краіна = [[Германія]] |Статус = [[федэральная зямля]] |Уключае = [[Адміністрацыйныя акругі Ніжняй Саксоніі|6 акруг]] |Сталіца = [[Гановер]] |Буйны горад = [[Гановер]] |Глава = [[Крысціян Вульф]] ([[Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі|ХДС]]) |Назва главы = Прэм'ер-міністр | Кіроўная партыя = кааліцыя з [[Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі|ХДС]] і [[Свабодная дэмакратычная партыя Германіі|СвДП]] |Мова = [[нямецкая мова|нямецкая]], [[нідэрландская мова|нідэрландская]] |Нацыянальны склад = [[немцы]] |Канфесійны склад = [[каталіцтва]] |Плошча = 47.614,07 |Працэнт ад плошчы = 16 |Месца па плошчы = 4 |Абрэвіятура = DE-NІ |Тэлефонны код = ад + 49 0200 да + 49 2994 |Карта = Deutschland Lage von Niedersachsen.svg |Галасоў у Бундэсрате = 6 }} '''Ні́жняя Саксо́нія''' ({{lang-de|Niedersachsen}} {{IPA|{{Audio-IPA|De-Niedersachsen.ogg|ˈniːdɐzaksn̩}}}}, {{lang-nds|Neddersassen}}) — [[Землі Германіі|зямля]] [[Германія|ФРГ]]. Сталіца — [[Гановер]]. == Гісторыя == * [[Герцагства Саксонія]] (VII—XIV стст) * [[Браўншвайг-Люнебург]] (1235—1807) * Залежнае ад [[напалеон]]аўскай Францыі [[Каралеўства Вестфалія]] (1807—1813) са сталіцай у [[гесэн]]скім горадзе [[Касель]] * [[Каралеўства Гановер]] (1814—1866) * [[Каралеўства Прусія|Пруская]] [[Гановер (правінцыя)|правінцыя Гановер]] (1866—1945) Зямля ўтворана ў 1946 годзе ў выніку аб’яднання большай часткі былой прускай правінцыі Гановер з шэрагам нямецкіх зямель, такіх як [[Ольдэнбург]], [[Браўншвайг]], Шаўмбург-Ліпэ. == Геаграфія == Ніжняя Саксонія займае ў Германіі другое месца па плошчы пасля [[Баварыя|Баварыі]]. На поўначы яна мяжуе з Паўночным морам і абмяжоўваецца на паўднёвым усходзе гарамі [[Гарц]]. Большая частка Ніжняй Саксоніі ўяўляе сабой раўніну. Знакамітая частка Ніжняй Саксоніі гэта [[Люнебургскія пусткі]], якая знаходзіцца паміж Гарцам і Паўночным морам. == Сельская гаспадарка == Дзякуючы гліна-пясочнай глебе добра развіваецца [[сельская гаспадарка]]. Акрамя [[збожжа]]вых таксама вырошчваецца [[рапс]], [[цукровыя буракі]], [[Латук|салат]], [[капуста]], [[морква]], [[спаржа]] і [[зялёная капуста]]. Акрамя [[земляробства]] і жывёлагадоўлі таксама важную ролю адыгрывае [[пладаводства]], асабліва на поўначы Ніжняй Саксоніі. == Палітыка == Прэм’ер-міністры Ніжняй Саксоніі з [[1946]] года: * [[1946]]—[[1955]]: [[Гінрых Вільгельм Копф]], [[СДПГ]] * [[1955]]—[[1959]]: [[Генрых Гелльвеге]], [[Нямецкая Партыя]] * [[1959]]—[[1961]]: [[Гінрых Вільгельм Копф]], [[СДПГ]] * [[1961]]—[[1970]]: [[Георг Дзідэрыхс]], [[СДПГ]] * [[1970]]—[[1976]]: [[Альфрэд Кубель]], [[СДПГ]] * [[1976]]—[[1990]]: [[Эрнст Альбрэхт]], [[ХДС]] * [[1990]]—[[1998]]: [[Герхард Шродэр]], [[СДПГ]] * [[1998]]—[[1999]]: [[Герхард Глагоўскі]], [[СДПГ]] * [[1999]]—[[2003]]: [[Зігмар Габрыэль]], [[СДПГ]], — міністр экалогіі Германіі (кабінет [[Меркель]]) * [[2003]]-сёння: [[Крысціян Вульф]], [[ХДС]] == Эканоміка == * Запазычанасць: 6 018 € на душу насельніцтва (2002) * Агульная запазычанасць: 48 мільярдаў. € (2002) Эканоміка Ніжняй Саксоніі носіць у асноўным сельскагаспадарчы характар, хоць таксама добра развіты [[аўтамабілебудаванне]], [[Фальксваген]] (VW) у г. [[Вольфсбург]]. == Навука == Самыя значныя навуковыя ўстановы Ніжняй Саксоніі гэта [[універсітэт Георга-Аўгуста|ўніверсітэт Георга-Аўгуста]] ў [[Гётынген]]е, [[Браўншвайгскі тэхнічны ўніверсітэт|Тэхнічны ўніверсітэт Браўншвайг]], [[медыцынскі інстытут Гановер]] (de:Medizinische Hochschule Hannover), [[ветэрынарны інстытут Гановер]] (de:Tierärztliche Hochschule Hannover) і г. д. == Турызм == У першую чаргу прыцягваюць турыстаў горы Гарц. Таксама цікава наведаць de:Eichsfeld, de:Weserbergland, de:Leinebergland, узбярэжжа [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]], [[Люнебургская пустка], de:Wümmeniederung, de:Steinhuder Meer, Дзюмер і рэкі [[Алер]], [[Лайнэ]], [[Хунтэ]], [[Вюмэ]] і [[Везер]]. Таксама цікавыя для турыстаў традыцыйныя святы стралкоў і традыцыйная святочная страва з зялёнай капусты. == Гарады == * [[Вільгельмсгафен|Горад Вільгельмсхафен]] * [[Лінген]] * [[Зальцгітэр|Горад Зальцгітэр]] * [[Кёнігслутэр-на-Эльме|Горад Кёнігслутэр-ам-Эльм]] * [[Бад-Ібург|Горад Бад-Ібург]] * [[Цэле (Германія)|Горад Цэле, Германія]] * [[Букстэгудэ (горад)]] == Вядомыя асобы == * [[Зігмунд Ен]] * [[Дыяна Кругер]] {{зноскі}} {{Землі Германіі}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ніжняя Саксонія| ]] [[Катэгорыя:Землі Германіі]] s5k8wggmlkidc68qtjpn3quc9o729n3 5167884 5167879 2026-07-20T08:55:48Z Autumndancer 168015 /* Навука */ удакладненне 5167884 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ніжняя Саксонія |Арыгінальная назва = {{lang-de|Niedersachsen}} |Герб = Coat of arms of Lower Saxony.svg |Сцяг = Flag of Lower Saxony.svg |Шырыня герба = 80 |Шырыня сцяга = 150 |Апісанне герба = Герб Ніжняй Саксоніі|Герб |Апісанне сцяга = Сцяг Ніжняй Саксоніі|Сцяг |Краіна = [[Германія]] |Статус = [[федэральная зямля]] |Уключае = [[Адміністрацыйныя акругі Ніжняй Саксоніі|6 акруг]] |Сталіца = [[Гановер]] |Буйны горад = [[Гановер]] |Глава = [[Крысціян Вульф]] ([[Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі|ХДС]]) |Назва главы = Прэм'ер-міністр | Кіроўная партыя = кааліцыя з [[Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі|ХДС]] і [[Свабодная дэмакратычная партыя Германіі|СвДП]] |Мова = [[нямецкая мова|нямецкая]], [[нідэрландская мова|нідэрландская]] |Нацыянальны склад = [[немцы]] |Канфесійны склад = [[каталіцтва]] |Плошча = 47.614,07 |Працэнт ад плошчы = 16 |Месца па плошчы = 4 |Абрэвіятура = DE-NІ |Тэлефонны код = ад + 49 0200 да + 49 2994 |Карта = Deutschland Lage von Niedersachsen.svg |Галасоў у Бундэсрате = 6 }} '''Ні́жняя Саксо́нія''' ({{lang-de|Niedersachsen}} {{IPA|{{Audio-IPA|De-Niedersachsen.ogg|ˈniːdɐzaksn̩}}}}, {{lang-nds|Neddersassen}}) — [[Землі Германіі|зямля]] [[Германія|ФРГ]]. Сталіца — [[Гановер]]. == Гісторыя == * [[Герцагства Саксонія]] (VII—XIV стст) * [[Браўншвайг-Люнебург]] (1235—1807) * Залежнае ад [[напалеон]]аўскай Францыі [[Каралеўства Вестфалія]] (1807—1813) са сталіцай у [[гесэн]]скім горадзе [[Касель]] * [[Каралеўства Гановер]] (1814—1866) * [[Каралеўства Прусія|Пруская]] [[Гановер (правінцыя)|правінцыя Гановер]] (1866—1945) Зямля ўтворана ў 1946 годзе ў выніку аб’яднання большай часткі былой прускай правінцыі Гановер з шэрагам нямецкіх зямель, такіх як [[Ольдэнбург]], [[Браўншвайг]], Шаўмбург-Ліпэ. == Геаграфія == Ніжняя Саксонія займае ў Германіі другое месца па плошчы пасля [[Баварыя|Баварыі]]. На поўначы яна мяжуе з Паўночным морам і абмяжоўваецца на паўднёвым усходзе гарамі [[Гарц]]. Большая частка Ніжняй Саксоніі ўяўляе сабой раўніну. Знакамітая частка Ніжняй Саксоніі гэта [[Люнебургскія пусткі]], якая знаходзіцца паміж Гарцам і Паўночным морам. == Сельская гаспадарка == Дзякуючы гліна-пясочнай глебе добра развіваецца [[сельская гаспадарка]]. Акрамя [[збожжа]]вых таксама вырошчваецца [[рапс]], [[цукровыя буракі]], [[Латук|салат]], [[капуста]], [[морква]], [[спаржа]] і [[зялёная капуста]]. Акрамя [[земляробства]] і жывёлагадоўлі таксама важную ролю адыгрывае [[пладаводства]], асабліва на поўначы Ніжняй Саксоніі. == Палітыка == Прэм’ер-міністры Ніжняй Саксоніі з [[1946]] года: * [[1946]]—[[1955]]: [[Гінрых Вільгельм Копф]], [[СДПГ]] * [[1955]]—[[1959]]: [[Генрых Гелльвеге]], [[Нямецкая Партыя]] * [[1959]]—[[1961]]: [[Гінрых Вільгельм Копф]], [[СДПГ]] * [[1961]]—[[1970]]: [[Георг Дзідэрыхс]], [[СДПГ]] * [[1970]]—[[1976]]: [[Альфрэд Кубель]], [[СДПГ]] * [[1976]]—[[1990]]: [[Эрнст Альбрэхт]], [[ХДС]] * [[1990]]—[[1998]]: [[Герхард Шродэр]], [[СДПГ]] * [[1998]]—[[1999]]: [[Герхард Глагоўскі]], [[СДПГ]] * [[1999]]—[[2003]]: [[Зігмар Габрыэль]], [[СДПГ]], — міністр экалогіі Германіі (кабінет [[Меркель]]) * [[2003]]-сёння: [[Крысціян Вульф]], [[ХДС]] == Эканоміка == * Запазычанасць: 6 018 € на душу насельніцтва (2002) * Агульная запазычанасць: 48 мільярдаў. € (2002) Эканоміка Ніжняй Саксоніі носіць у асноўным сельскагаспадарчы характар, хоць таксама добра развіты [[аўтамабілебудаванне]], [[Фальксваген]] (VW) у г. [[Вольфсбург]]. == Навука == Самыя значныя навуковыя ўстановы Ніжняй Саксоніі гэта [[універсітэт Георга-Аўгуста|ўніверсітэт Георга-Аўгуста]] ў [[Гётынген]]е, [[Браўншвайгскі тэхнічны ўніверсітэт|Тэхнічны ўніверсітэт Браўншвайг]], [[Гановерскі медыцынскі інстытут]] (de:Medizinische Hochschule Hannover), [[Гановерскі інстытут ветэрынарнай медыцыны]] і г. д. == Турызм == У першую чаргу прыцягваюць турыстаў горы Гарц. Таксама цікава наведаць de:Eichsfeld, de:Weserbergland, de:Leinebergland, узбярэжжа [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]], [[Люнебургская пустка], de:Wümmeniederung, de:Steinhuder Meer, Дзюмер і рэкі [[Алер]], [[Лайнэ]], [[Хунтэ]], [[Вюмэ]] і [[Везер]]. Таксама цікавыя для турыстаў традыцыйныя святы стралкоў і традыцыйная святочная страва з зялёнай капусты. == Гарады == * [[Вільгельмсгафен|Горад Вільгельмсхафен]] * [[Лінген]] * [[Зальцгітэр|Горад Зальцгітэр]] * [[Кёнігслутэр-на-Эльме|Горад Кёнігслутэр-ам-Эльм]] * [[Бад-Ібург|Горад Бад-Ібург]] * [[Цэле (Германія)|Горад Цэле, Германія]] * [[Букстэгудэ (горад)]] == Вядомыя асобы == * [[Зігмунд Ен]] * [[Дыяна Кругер]] {{зноскі}} {{Землі Германіі}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ніжняя Саксонія| ]] [[Катэгорыя:Землі Германіі]] mz9fabz51hcnspz1ebbdbdzqjsh0nqr 5167956 5167884 2026-07-20T11:01:11Z Autumndancer 168015 /* Турызм */ 5167956 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ніжняя Саксонія |Арыгінальная назва = {{lang-de|Niedersachsen}} |Герб = Coat of arms of Lower Saxony.svg |Сцяг = Flag of Lower Saxony.svg |Шырыня герба = 80 |Шырыня сцяга = 150 |Апісанне герба = Герб Ніжняй Саксоніі|Герб |Апісанне сцяга = Сцяг Ніжняй Саксоніі|Сцяг |Краіна = [[Германія]] |Статус = [[федэральная зямля]] |Уключае = [[Адміністрацыйныя акругі Ніжняй Саксоніі|6 акруг]] |Сталіца = [[Гановер]] |Буйны горад = [[Гановер]] |Глава = [[Крысціян Вульф]] ([[Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі|ХДС]]) |Назва главы = Прэм'ер-міністр | Кіроўная партыя = кааліцыя з [[Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі|ХДС]] і [[Свабодная дэмакратычная партыя Германіі|СвДП]] |Мова = [[нямецкая мова|нямецкая]], [[нідэрландская мова|нідэрландская]] |Нацыянальны склад = [[немцы]] |Канфесійны склад = [[каталіцтва]] |Плошча = 47.614,07 |Працэнт ад плошчы = 16 |Месца па плошчы = 4 |Абрэвіятура = DE-NІ |Тэлефонны код = ад + 49 0200 да + 49 2994 |Карта = Deutschland Lage von Niedersachsen.svg |Галасоў у Бундэсрате = 6 }} '''Ні́жняя Саксо́нія''' ({{lang-de|Niedersachsen}} {{IPA|{{Audio-IPA|De-Niedersachsen.ogg|ˈniːdɐzaksn̩}}}}, {{lang-nds|Neddersassen}}) — [[Землі Германіі|зямля]] [[Германія|ФРГ]]. Сталіца — [[Гановер]]. == Гісторыя == * [[Герцагства Саксонія]] (VII—XIV стст) * [[Браўншвайг-Люнебург]] (1235—1807) * Залежнае ад [[напалеон]]аўскай Францыі [[Каралеўства Вестфалія]] (1807—1813) са сталіцай у [[гесэн]]скім горадзе [[Касель]] * [[Каралеўства Гановер]] (1814—1866) * [[Каралеўства Прусія|Пруская]] [[Гановер (правінцыя)|правінцыя Гановер]] (1866—1945) Зямля ўтворана ў 1946 годзе ў выніку аб’яднання большай часткі былой прускай правінцыі Гановер з шэрагам нямецкіх зямель, такіх як [[Ольдэнбург]], [[Браўншвайг]], Шаўмбург-Ліпэ. == Геаграфія == Ніжняя Саксонія займае ў Германіі другое месца па плошчы пасля [[Баварыя|Баварыі]]. На поўначы яна мяжуе з Паўночным морам і абмяжоўваецца на паўднёвым усходзе гарамі [[Гарц]]. Большая частка Ніжняй Саксоніі ўяўляе сабой раўніну. Знакамітая частка Ніжняй Саксоніі гэта [[Люнебургскія пусткі]], якая знаходзіцца паміж Гарцам і Паўночным морам. == Сельская гаспадарка == Дзякуючы гліна-пясочнай глебе добра развіваецца [[сельская гаспадарка]]. Акрамя [[збожжа]]вых таксама вырошчваецца [[рапс]], [[цукровыя буракі]], [[Латук|салат]], [[капуста]], [[морква]], [[спаржа]] і [[зялёная капуста]]. Акрамя [[земляробства]] і жывёлагадоўлі таксама важную ролю адыгрывае [[пладаводства]], асабліва на поўначы Ніжняй Саксоніі. == Палітыка == Прэм’ер-міністры Ніжняй Саксоніі з [[1946]] года: * [[1946]]—[[1955]]: [[Гінрых Вільгельм Копф]], [[СДПГ]] * [[1955]]—[[1959]]: [[Генрых Гелльвеге]], [[Нямецкая Партыя]] * [[1959]]—[[1961]]: [[Гінрых Вільгельм Копф]], [[СДПГ]] * [[1961]]—[[1970]]: [[Георг Дзідэрыхс]], [[СДПГ]] * [[1970]]—[[1976]]: [[Альфрэд Кубель]], [[СДПГ]] * [[1976]]—[[1990]]: [[Эрнст Альбрэхт]], [[ХДС]] * [[1990]]—[[1998]]: [[Герхард Шродэр]], [[СДПГ]] * [[1998]]—[[1999]]: [[Герхард Глагоўскі]], [[СДПГ]] * [[1999]]—[[2003]]: [[Зігмар Габрыэль]], [[СДПГ]], — міністр экалогіі Германіі (кабінет [[Меркель]]) * [[2003]]-сёння: [[Крысціян Вульф]], [[ХДС]] == Эканоміка == * Запазычанасць: 6 018 € на душу насельніцтва (2002) * Агульная запазычанасць: 48 мільярдаў. € (2002) Эканоміка Ніжняй Саксоніі носіць у асноўным сельскагаспадарчы характар, хоць таксама добра развіты [[аўтамабілебудаванне]], [[Фальксваген]] (VW) у г. [[Вольфсбург]]. == Навука == Самыя значныя навуковыя ўстановы Ніжняй Саксоніі гэта [[універсітэт Георга-Аўгуста|ўніверсітэт Георга-Аўгуста]] ў [[Гётынген]]е, [[Браўншвайгскі тэхнічны ўніверсітэт|Тэхнічны ўніверсітэт Браўншвайг]], [[Гановерскі медыцынскі інстытут]] (de:Medizinische Hochschule Hannover), [[Гановерскі інстытут ветэрынарнай медыцыны]] і г. д. == Турызм == У першую чаргу прыцягваюць турыстаў горы Гарц. Таксама цікава наведаць de:Eichsfeld, de:Weserbergland, de:Leinebergland, узбярэжжа [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]], [[Люнебургская пустка]], de:Wümmeniederung, de:Steinhuder Meer, Дзюмер і рэкі [[Алер (рака)|Алер]], [[Ляйнэ (рака)|Ляйнэ]], [[Хунтэ]], [[Вюмэ]] і [[Везер]]. Таксама цікавыя для турыстаў традыцыйныя святы стралкоў і традыцыйная святочная страва з зялёнай капусты. == Гарады == * [[Вільгельмсгафен|Горад Вільгельмсхафен]] * [[Лінген]] * [[Зальцгітэр|Горад Зальцгітэр]] * [[Кёнігслутэр-на-Эльме|Горад Кёнігслутэр-ам-Эльм]] * [[Бад-Ібург|Горад Бад-Ібург]] * [[Цэле (Германія)|Горад Цэле, Германія]] * [[Букстэгудэ (горад)]] == Вядомыя асобы == * [[Зігмунд Ен]] * [[Дыяна Кругер]] {{зноскі}} {{Землі Германіі}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ніжняя Саксонія| ]] [[Катэгорыя:Землі Германіі]] orvw3bfto19nfzg7u33gp011d5mlwye 5167957 5167956 2026-07-20T11:02:05Z Autumndancer 168015 /* Гарады */ 5167957 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ніжняя Саксонія |Арыгінальная назва = {{lang-de|Niedersachsen}} |Герб = Coat of arms of Lower Saxony.svg |Сцяг = Flag of Lower Saxony.svg |Шырыня герба = 80 |Шырыня сцяга = 150 |Апісанне герба = Герб Ніжняй Саксоніі|Герб |Апісанне сцяга = Сцяг Ніжняй Саксоніі|Сцяг |Краіна = [[Германія]] |Статус = [[федэральная зямля]] |Уключае = [[Адміністрацыйныя акругі Ніжняй Саксоніі|6 акруг]] |Сталіца = [[Гановер]] |Буйны горад = [[Гановер]] |Глава = [[Крысціян Вульф]] ([[Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі|ХДС]]) |Назва главы = Прэм'ер-міністр | Кіроўная партыя = кааліцыя з [[Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі|ХДС]] і [[Свабодная дэмакратычная партыя Германіі|СвДП]] |Мова = [[нямецкая мова|нямецкая]], [[нідэрландская мова|нідэрландская]] |Нацыянальны склад = [[немцы]] |Канфесійны склад = [[каталіцтва]] |Плошча = 47.614,07 |Працэнт ад плошчы = 16 |Месца па плошчы = 4 |Абрэвіятура = DE-NІ |Тэлефонны код = ад + 49 0200 да + 49 2994 |Карта = Deutschland Lage von Niedersachsen.svg |Галасоў у Бундэсрате = 6 }} '''Ні́жняя Саксо́нія''' ({{lang-de|Niedersachsen}} {{IPA|{{Audio-IPA|De-Niedersachsen.ogg|ˈniːdɐzaksn̩}}}}, {{lang-nds|Neddersassen}}) — [[Землі Германіі|зямля]] [[Германія|ФРГ]]. Сталіца — [[Гановер]]. == Гісторыя == * [[Герцагства Саксонія]] (VII—XIV стст) * [[Браўншвайг-Люнебург]] (1235—1807) * Залежнае ад [[напалеон]]аўскай Францыі [[Каралеўства Вестфалія]] (1807—1813) са сталіцай у [[гесэн]]скім горадзе [[Касель]] * [[Каралеўства Гановер]] (1814—1866) * [[Каралеўства Прусія|Пруская]] [[Гановер (правінцыя)|правінцыя Гановер]] (1866—1945) Зямля ўтворана ў 1946 годзе ў выніку аб’яднання большай часткі былой прускай правінцыі Гановер з шэрагам нямецкіх зямель, такіх як [[Ольдэнбург]], [[Браўншвайг]], Шаўмбург-Ліпэ. == Геаграфія == Ніжняя Саксонія займае ў Германіі другое месца па плошчы пасля [[Баварыя|Баварыі]]. На поўначы яна мяжуе з Паўночным морам і абмяжоўваецца на паўднёвым усходзе гарамі [[Гарц]]. Большая частка Ніжняй Саксоніі ўяўляе сабой раўніну. Знакамітая частка Ніжняй Саксоніі гэта [[Люнебургскія пусткі]], якая знаходзіцца паміж Гарцам і Паўночным морам. == Сельская гаспадарка == Дзякуючы гліна-пясочнай глебе добра развіваецца [[сельская гаспадарка]]. Акрамя [[збожжа]]вых таксама вырошчваецца [[рапс]], [[цукровыя буракі]], [[Латук|салат]], [[капуста]], [[морква]], [[спаржа]] і [[зялёная капуста]]. Акрамя [[земляробства]] і жывёлагадоўлі таксама важную ролю адыгрывае [[пладаводства]], асабліва на поўначы Ніжняй Саксоніі. == Палітыка == Прэм’ер-міністры Ніжняй Саксоніі з [[1946]] года: * [[1946]]—[[1955]]: [[Гінрых Вільгельм Копф]], [[СДПГ]] * [[1955]]—[[1959]]: [[Генрых Гелльвеге]], [[Нямецкая Партыя]] * [[1959]]—[[1961]]: [[Гінрых Вільгельм Копф]], [[СДПГ]] * [[1961]]—[[1970]]: [[Георг Дзідэрыхс]], [[СДПГ]] * [[1970]]—[[1976]]: [[Альфрэд Кубель]], [[СДПГ]] * [[1976]]—[[1990]]: [[Эрнст Альбрэхт]], [[ХДС]] * [[1990]]—[[1998]]: [[Герхард Шродэр]], [[СДПГ]] * [[1998]]—[[1999]]: [[Герхард Глагоўскі]], [[СДПГ]] * [[1999]]—[[2003]]: [[Зігмар Габрыэль]], [[СДПГ]], — міністр экалогіі Германіі (кабінет [[Меркель]]) * [[2003]]-сёння: [[Крысціян Вульф]], [[ХДС]] == Эканоміка == * Запазычанасць: 6 018 € на душу насельніцтва (2002) * Агульная запазычанасць: 48 мільярдаў. € (2002) Эканоміка Ніжняй Саксоніі носіць у асноўным сельскагаспадарчы характар, хоць таксама добра развіты [[аўтамабілебудаванне]], [[Фальксваген]] (VW) у г. [[Вольфсбург]]. == Навука == Самыя значныя навуковыя ўстановы Ніжняй Саксоніі гэта [[універсітэт Георга-Аўгуста|ўніверсітэт Георга-Аўгуста]] ў [[Гётынген]]е, [[Браўншвайгскі тэхнічны ўніверсітэт|Тэхнічны ўніверсітэт Браўншвайг]], [[Гановерскі медыцынскі інстытут]] (de:Medizinische Hochschule Hannover), [[Гановерскі інстытут ветэрынарнай медыцыны]] і г. д. == Турызм == У першую чаргу прыцягваюць турыстаў горы Гарц. Таксама цікава наведаць de:Eichsfeld, de:Weserbergland, de:Leinebergland, узбярэжжа [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]], [[Люнебургская пустка]], de:Wümmeniederung, de:Steinhuder Meer, Дзюмер і рэкі [[Алер (рака)|Алер]], [[Ляйнэ (рака)|Ляйнэ]], [[Хунтэ]], [[Вюмэ]] і [[Везер]]. Таксама цікавыя для турыстаў традыцыйныя святы стралкоў і традыцыйная святочная страва з зялёнай капусты. == Гарады == * [[Вільгельмсгафен]] * [[Лінген]] * [[Зальцгітэр]] * [[Кёнігслутэр-на-Эльме]] * [[Бад-Ібург]] * [[Цэле (Германія)] * [[Букстэгудэ (горад)]] == Вядомыя асобы == * [[Зігмунд Ен]] * [[Дыяна Кругер]] {{зноскі}} {{Землі Германіі}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ніжняя Саксонія| ]] [[Катэгорыя:Землі Германіі]] a8o5ynjlragzqfdr5gf8857r8s2pka1 5167958 5167957 2026-07-20T11:02:23Z Autumndancer 168015 /* Гарады */ 5167958 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ніжняя Саксонія |Арыгінальная назва = {{lang-de|Niedersachsen}} |Герб = Coat of arms of Lower Saxony.svg |Сцяг = Flag of Lower Saxony.svg |Шырыня герба = 80 |Шырыня сцяга = 150 |Апісанне герба = Герб Ніжняй Саксоніі|Герб |Апісанне сцяга = Сцяг Ніжняй Саксоніі|Сцяг |Краіна = [[Германія]] |Статус = [[федэральная зямля]] |Уключае = [[Адміністрацыйныя акругі Ніжняй Саксоніі|6 акруг]] |Сталіца = [[Гановер]] |Буйны горад = [[Гановер]] |Глава = [[Крысціян Вульф]] ([[Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі|ХДС]]) |Назва главы = Прэм'ер-міністр | Кіроўная партыя = кааліцыя з [[Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі|ХДС]] і [[Свабодная дэмакратычная партыя Германіі|СвДП]] |Мова = [[нямецкая мова|нямецкая]], [[нідэрландская мова|нідэрландская]] |Нацыянальны склад = [[немцы]] |Канфесійны склад = [[каталіцтва]] |Плошча = 47.614,07 |Працэнт ад плошчы = 16 |Месца па плошчы = 4 |Абрэвіятура = DE-NІ |Тэлефонны код = ад + 49 0200 да + 49 2994 |Карта = Deutschland Lage von Niedersachsen.svg |Галасоў у Бундэсрате = 6 }} '''Ні́жняя Саксо́нія''' ({{lang-de|Niedersachsen}} {{IPA|{{Audio-IPA|De-Niedersachsen.ogg|ˈniːdɐzaksn̩}}}}, {{lang-nds|Neddersassen}}) — [[Землі Германіі|зямля]] [[Германія|ФРГ]]. Сталіца — [[Гановер]]. == Гісторыя == * [[Герцагства Саксонія]] (VII—XIV стст) * [[Браўншвайг-Люнебург]] (1235—1807) * Залежнае ад [[напалеон]]аўскай Францыі [[Каралеўства Вестфалія]] (1807—1813) са сталіцай у [[гесэн]]скім горадзе [[Касель]] * [[Каралеўства Гановер]] (1814—1866) * [[Каралеўства Прусія|Пруская]] [[Гановер (правінцыя)|правінцыя Гановер]] (1866—1945) Зямля ўтворана ў 1946 годзе ў выніку аб’яднання большай часткі былой прускай правінцыі Гановер з шэрагам нямецкіх зямель, такіх як [[Ольдэнбург]], [[Браўншвайг]], Шаўмбург-Ліпэ. == Геаграфія == Ніжняя Саксонія займае ў Германіі другое месца па плошчы пасля [[Баварыя|Баварыі]]. На поўначы яна мяжуе з Паўночным морам і абмяжоўваецца на паўднёвым усходзе гарамі [[Гарц]]. Большая частка Ніжняй Саксоніі ўяўляе сабой раўніну. Знакамітая частка Ніжняй Саксоніі гэта [[Люнебургскія пусткі]], якая знаходзіцца паміж Гарцам і Паўночным морам. == Сельская гаспадарка == Дзякуючы гліна-пясочнай глебе добра развіваецца [[сельская гаспадарка]]. Акрамя [[збожжа]]вых таксама вырошчваецца [[рапс]], [[цукровыя буракі]], [[Латук|салат]], [[капуста]], [[морква]], [[спаржа]] і [[зялёная капуста]]. Акрамя [[земляробства]] і жывёлагадоўлі таксама важную ролю адыгрывае [[пладаводства]], асабліва на поўначы Ніжняй Саксоніі. == Палітыка == Прэм’ер-міністры Ніжняй Саксоніі з [[1946]] года: * [[1946]]—[[1955]]: [[Гінрых Вільгельм Копф]], [[СДПГ]] * [[1955]]—[[1959]]: [[Генрых Гелльвеге]], [[Нямецкая Партыя]] * [[1959]]—[[1961]]: [[Гінрых Вільгельм Копф]], [[СДПГ]] * [[1961]]—[[1970]]: [[Георг Дзідэрыхс]], [[СДПГ]] * [[1970]]—[[1976]]: [[Альфрэд Кубель]], [[СДПГ]] * [[1976]]—[[1990]]: [[Эрнст Альбрэхт]], [[ХДС]] * [[1990]]—[[1998]]: [[Герхард Шродэр]], [[СДПГ]] * [[1998]]—[[1999]]: [[Герхард Глагоўскі]], [[СДПГ]] * [[1999]]—[[2003]]: [[Зігмар Габрыэль]], [[СДПГ]], — міністр экалогіі Германіі (кабінет [[Меркель]]) * [[2003]]-сёння: [[Крысціян Вульф]], [[ХДС]] == Эканоміка == * Запазычанасць: 6 018 € на душу насельніцтва (2002) * Агульная запазычанасць: 48 мільярдаў. € (2002) Эканоміка Ніжняй Саксоніі носіць у асноўным сельскагаспадарчы характар, хоць таксама добра развіты [[аўтамабілебудаванне]], [[Фальксваген]] (VW) у г. [[Вольфсбург]]. == Навука == Самыя значныя навуковыя ўстановы Ніжняй Саксоніі гэта [[універсітэт Георга-Аўгуста|ўніверсітэт Георга-Аўгуста]] ў [[Гётынген]]е, [[Браўншвайгскі тэхнічны ўніверсітэт|Тэхнічны ўніверсітэт Браўншвайг]], [[Гановерскі медыцынскі інстытут]] (de:Medizinische Hochschule Hannover), [[Гановерскі інстытут ветэрынарнай медыцыны]] і г. д. == Турызм == У першую чаргу прыцягваюць турыстаў горы Гарц. Таксама цікава наведаць de:Eichsfeld, de:Weserbergland, de:Leinebergland, узбярэжжа [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]], [[Люнебургская пустка]], de:Wümmeniederung, de:Steinhuder Meer, Дзюмер і рэкі [[Алер (рака)|Алер]], [[Ляйнэ (рака)|Ляйнэ]], [[Хунтэ]], [[Вюмэ]] і [[Везер]]. Таксама цікавыя для турыстаў традыцыйныя святы стралкоў і традыцыйная святочная страва з зялёнай капусты. == Гарады == * [[Вільгельмсгафен]] * [[Лінген]] * [[Зальцгітэр]] * [[Кёнігслутэр-на-Эльме]] * [[Бад-Ібург]] * [[Цэле (Германія)]] * [[Букстэгудэ (горад)]] == Вядомыя асобы == * [[Зігмунд Ен]] * [[Дыяна Кругер]] {{зноскі}} {{Землі Германіі}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ніжняя Саксонія| ]] [[Катэгорыя:Землі Германіі]] d8suy2yiqg980isi77v072ehgdj3fhx 14 46501 5167652 5164334 2026-07-19T13:19:50Z DzBar 156353 5167652 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|1996|года}} [[Катэгорыя:Відэагульні XX стагоддзя|1996]] [[Катэгорыя:Творы 1996 года]] 293tjwendulvq15sxpui3bevujh6qoq 0 48152 5167916 5067499 2026-07-20T10:03:21Z Ueschar 151377 удакладненне 5167916 wikitext text/x-wiki [[Выява:Castle Square, Warsaw.jpg|thumb|Варшава]] [[Выява:Krakow - Wawel from balloon - 1.jpg|thumb|Кракаў]] [[Выява:Lodz Piotrkowska.jpg|thumb|Лодзь]] [[Выява:Wroclaw Rynek 2005 2.jpg|thumb|Уроцлаў]] [[Выява:Poznan Poland.jpg|thumb|Познань]] [[Выява:Motlawa 2002.jpg|thumb|Гданьск]] '''Гарады Польшчы''' — населеныя пункты [[Польшча|Польшчы]] са статусам [[горад]]а. На 1 студзеня 2020 года ў Польшчы налічвалася 944 горада<ref>[https://www.gov.pl/web/mswia/nowy-rok-z-4-nowymi-miastami-w-polsce Nowy rok z 4 nowymi miastami w Polsce]</ref>. == Гарады з насельніцтвам больш за 100 000 чалавек == * [[Варшава]] * [[Лодзь]] * [[Кракаў]] * [[Уроцлаў]] * [[Познань]] * [[Гданьск]] * [[Шчэцін]] * [[Быдгашч]] * [[Люблін]] * [[Катавіцы]] * [[Беласток]] * [[Гдыня]] * [[Чэнстахова]] * [[Сасновец]] * [[Радам]] * [[Кельцы]] * [[Торунь]] * [[Глівіцы]] * [[Бытам]] * [[Забжэ]] * [[Бельска-Бяла]] * [[Ольштын]] * [[Жэшаў]] * [[Руда Слёнска]] * [[Рыбнік]] * [[Тыхы]] * [[Дамброва Гурніча]] * [[Аполе]] * [[Валбжых]] * [[Плоцк]] * [[Эльблёнг]] * [[Гожаў Велькапольскі]] * [[Улацлавак]] * [[Зялёна Гура]] * [[Тарнаў]] * [[Хожаў]] * [[Каліш]] * [[Кашалін]] * [[Лягніца]] * [[Слупск]] * [[Явожна]] == Поўны спіс гарадоў Польшчы == {| class="standard sortable collapsible" |- ! Герб !! Беларуская назва !! Польская назва !! Ваяводства |- |align=center|[[Файл:POL Aleksandrów Kujawski COA.svg|70x70пкс]] |[[Аляксандраў Куяўскі]] |Aleksandrów Kujawski |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Aleksandrów Łódzki_COA.svg|60px]] |[[Аляксандраў Лудзкі]] |Aleksandrów Łódzki |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Alwernia_COA.svg|60px]] |[[Альвэрня]] |Alwernia |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Andrychów_COA.svg|60px]] |[[Андрыхаў]] |Andrychów |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Annopol_COA.svg|60px]] |[[Аннопаль (Польшча)|Аннопаль]] |Annopol |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Augustów_COA.svg|60px]] |[[Аўгустаў]] |Augustów |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Babimost_COA.svg|60px]] |[[Бабімаст]] |Babimost |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Baborów_COA.svg|60px]] |[[Бабораў]] |Baborów |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Baranów Sandomierski_COA.svg|60px]] |[[Баранаў Сандамежскі]] |Baranów Sandomierski |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Barcin_COA.svg|60px]] |[[Барцін]] |Barcin |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Barczewo_COA.svg|60px]] |[[Барчэва]] |Barczewo |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bardo_COA.svg|60px]] |[[Барда (Польшча)|Барда]] |Bardo |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Barlinek_COA.svg|60px]] |[[Барлінак]] |Barlinek |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bartoszyce_COA.svg|60px]] |[[Барташыцы]] |Bartoszyce |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Barwice_COA.svg|60px]] |[[Барвіцы]] |Barwice |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bełchatów_COA.svg|60px]] |[[Бэлхатаў]] |Bełchatów |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bełżyce_COA.svg|60px]] |[[Бэлжыцы]] |Bełżyce |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Będzin_COA.svg|60px]] |[[Бэндзін]] |Będzin |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Biała_COA.svg|60px]] |[[Бяла (Польшча)|Бяла]] |Biała |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Biała Piska_COA.svg|60px]] |[[Бяла Піска]] |Biała Piska |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Biała Podlaska_COA.svg|60px]] |[[Бяла Падляска]] |Biała Podlaska |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Biała Rawska_COA.svg|60px]] |[[Бяла Раўска]] |Biała Rawska |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Białobrzegi_COA.svg|60px]] |[[Бялабжэгі]] |Białobrzegi |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL Białogard COA.svg|60px]] |[[Бялогард]] |Białogard |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Biały Bór_COA.svg|60px]] |[[Бялы Бур]] |Biały Bór |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Białystok_COA.svg|60px]] |[[Беласток]] |Białystok |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Biecz_COA.svg|60px]] |[[Беч]] |Biecz |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bielawa_COA.svg|60px]] |[[Бялява]] |Bielawa |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bielsk Podlaski_COA.svg|60px]] |[[Бельск Падляскі]] |Bielsk Podlaski |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bielsko-Biała_COA.svg|60px]] |[[Бельска-Бяла]] |Bielsko-Biała |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bieruń_COA.svg|60px]] |[[Берунь]] |Bieruń |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bierutów_COA.svg|60px]] |[[Бярутаў]] |Bierutów |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bieżuń_COA.svg|60px]] |[[Бежунь]] |Bieżuń |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Biłgoraj_COA.svg|60px]] |[[Білгорай]] |Biłgoraj |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Biskupiec_COA.svg|60px]] |[[Біскупец]] |Biskupiec |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bisztynek_COA.svg|60px]] |[[Біштынак]] |Bisztynek |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Blachownia_COA.svg|60px]] |[[Бляхоўня]] |Blachownia |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Błaszki_COA.svg|60px]] |[[Блашкі]] |Błaszki |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Błażowa_COA.svg|60px]] |[[Блажова]] |Błażowa |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Błonie_COA.svg|60px]] |[[Блоне]] |Błonie |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bobolice_COA.svg|60px]] |[[Бабаліцы]] |Bobolice |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bobowa_COA.svg|60px]] |[[Бабова]] |Bobowa |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bochnia_COA.svg|60px]] |[[Бохня]] |Bochnia |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bodzentyn_COA.svg|60px]] |[[Бадзэнтын]] |Bodzentyn |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bogatynia_COA.svg|60px]] |[[Багатыня]] |Bogatynia |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Boguchwała_COA.svg|60px]] |[[Багухвала]] |Boguchwała |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Boguszów-Gorce_COA.svg|60px]] |[[Багушаў-Горцы]] |Boguszów-Gorce |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bojanowo_COA.svg|60px]] |[[Баянова]] |Bojanowo |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Bolesławiec COA 1.svg|75x75пкс]] |[[Баляславец]] |Bolesławiec |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bolków_COA.svg|60px]] |[[Болькаў]] |Bolków |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Borek Wielkopolski_COA.svg|60px]] |[[Борак Велькапольскі]] |Borek Wielkopolski |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Borne Sulinowo_COA.svg|60px]] |[[Борнэ Сулінова]] |Borne Sulinowo |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Braniewo COA old.svg|60px]] |[[Бранева]] |Braniewo |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Brańsk_COA.svg|60px]] |[[Браньск]] |Brańsk |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Brodnica_COA.svg|60px]] |[[Брадніца]] |Brodnica |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_gmina_Brok_COA.svg|60px]] |[[Брок (горад)|Брок]] |Brok |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Brusy_COA.svg|60px]] |[[Брусы (горад)|Брусы]] |Brusy |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Brwinów_COA.svg|60px]] |[[Брвінаў]] |Brwinów |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Brzeg_COA.svg|60px]] |[[Бжэг]] |Brzeg |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Brzeg Dolny_COA.svg|60px]] |[[Бжэг Дольны]] |Brzeg Dolny |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Brzesko COA 1.svg|60x60пкс]] |[[Бжэска]] |Brzesko |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Brzeszcze_COA.svg|60px]] |[[Бжэшчы]] |Brzeszcze |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Brześć Kujawski_COA.svg|60px]] |[[Бжэсць Куяўскі]] |Brześć Kujawski |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Brzeziny_COA.svg|60px]] |[[Бжэзіны]] |Brzeziny |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_gmina_Brzostek_COA.svg|60px]] |[[Бжостак]] |Brzostek |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Brzozów_COA.svg|60px]] |[[Бжозаў]] |Brzozów |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Buk_COA.svg|60px]] |[[Бук (горад)|Бук]] |Buk |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Bukowno COA2.svg|73x73пкс]] |[[Букоўна]] |Bukowno |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Busko-Zdrój_COA.svg|60px]] |[[Буска-Здруй]] |Busko-Zdrój |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bychawa_COA.svg|60px]] |[[Быхава]] |Bychawa |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Byczyna_COA.svg|60px]] |[[Бычына]] |Byczyna |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bydgoszcz_COA.svg|60px]] |[[Быдгашч]] |Bydgoszcz |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Bystrzyca Kłodzka alt COA.svg|60px]] |[[Быстшыца Клодзка]] |Bystrzyca Kłodzka |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Bytom_COA.svg|60px]] |[[Бытам]] |Bytom |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bytom Odrzański_COA.svg|60px]] |[[Бытам Аджаньскі]] |Bytom Odrzański |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Bytów_COA.svg|60px]] |[[Бытаў]] |Bytów |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Cedynia COA 1 (before 2004).svg|60px]] |[[Цэдыня]] |Cedynia |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Chełm_COA.svg|60px]] |[[Хэлм]] |Chełm |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Chełmek_COA.svg|60px]] |[[Хэлмак]] |Chełmek |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Chełmno_COA.svg|60px]] |[[Хэлмна]] |Chełmno |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Chełmża_COA.svg|60px]] |[[Хэлмжа]] |Chełmża |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Chęciny_COA.svg|60px]] |[[Хэнціны]] |Chęciny |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Chmielnik_COA.svg|60px]] |[[Хмельнік]] |Chmielnik |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Chocianów_COA.svg|60px]] |[[Хацянаў]] |Chocianów |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Chociwel_COA.svg|60px]] |[[Хоціваль]] |Chociwel |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_gmina_Chocz_COA.svg|60px]] |[[Хоч]] |Chocz |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Chodecz_COA.svg|60px]] |[[Ходач]] |Chodecz |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Chodzież_COA.svg|60px]] |[[Ходзеж]] |Chodzież |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Chojna_COA.svg|60px]] |[[Хойна]] |Chojna |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Chojnice_COA.svg|60px]] |[[Хайніцы]] |Chojnice |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Chojnów_COA.svg|60px]] |[[Хойнаў]] |Chojnów |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Choroszcz_COA.svg|60px]] |[[Хорашч]] |Choroszcz |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Chorzele COA new.svg|66x66пкс]] |[[Хажэле]] |Chorzele |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Chorzów_COA.svg|60px]] |[[Хожаў]] |Chorzów |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Choszczno COA.svg|60px]] |[[Хошчна]] |Choszczno |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Chrzanów_COA.svg|60px]] |[[Хранаў]] |Chrzanów |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:Ciechanowiec_herb.svg|60px]] |[[Цехановец]] |Ciechanowiec |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ciechanów_COA.svg|60px]] |[[Цяханаў]] |Ciechanów |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ciechocinek_COA.svg|60px]] |[[Цехацінак]] |Ciechocinek |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Cieszanów_COA.svg|60px]] |[[Цяшанаў]] |Cieszanów |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Cieszyn_COA.svg|60px]] |[[Цешын]] |Cieszyn |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ciężkowice_COA.svg|60px]] |[[Ценжкавіцы]] |Ciężkowice |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Cybinka_COA.svg|60px]] |[[Цыбінка]] |Cybinka |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Czaplinek_COA 1.svg|60px]] |[[Чаплінак]] |Czaplinek |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Czarna Białostocka_COA.svg|60px]] |[[Чарна Бяластоцка]] |Czarna Białostocka |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Czarna Woda_COA.svg|60px]] |[[Чарна Вода]] |Czarna Woda |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Czarne_COA.svg|60px]] |[[Чарнэ]] |Czarne |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Czarnków_COA.svg|60px]] |[[Чарнкаў]] |Czarnków |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Czchów_COA.svg|60px]] |[[Чхоў]] |Czchów |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Czechowice-Dziedzice_COA.svg|60px]] |[[Чэхавіцы-Дзядзіцы]] |Czechowice-Dziedzice |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Czeladź COA.svg|60px]] |[[Чэлядзь (горад)|Чэлядзь]] |Czeladź |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Czempiń_COA.svg|60px]] |[[Чэмпінь]] |Czempiń |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Czerniejewo_COA.svg|60px]] |[[Чэрняева]] |Czerniejewo |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Czersk_COA.svg|60px]] |[[Чэрск (горад)|Чэрск]] |Czersk |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Czerwieńsk_COA.svg|60px]] |[[Чарвеньск]] |Czerwieńsk |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Czerwionka-Leszczyny_COA.svg|60px]] |[[Чарвёнка-Ляшчыны]] |Czerwionka-Leszczyny |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Częstochowa_COA.svg|60px]] |[[Чэнстахова]] |Częstochowa |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Człopa_COA.svg|60px]] |[[Члопа]] |Człopa |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Człuchów_COA.svg|60px]] |[[Члухаў]] |Człuchów |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Czyżew_COA.svg|60px]] |[[Чыжаў]] |Czyżew |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ćmielów_COA.svg|60px]] |[[Цмелеў]] |Ćmielów |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Daleszyce_COA.svg|60px]] |[[Даляшыцы]] |Daleszyce |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Darłowo COA.svg|60px]] |[[Дарлова]] |Darłowo |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Dąbie_COA.svg|60px]] |[[Домбе]] |Dąbie |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Dąbrowa Białostocka_COA.svg|60px]] |[[Дамброва Бяластоцка]] |Dąbrowa Białostocka |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Dąbrowa Górnicza_COA.svg|60px]] |[[Дамброва Гурніча]] |Dąbrowa Górnicza |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Dąbrowa Tarnowska_COA.svg|60px]] |[[Дамброва Тарноўска]] |Dąbrowa Tarnowska |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Debrzno COA.svg|60px]] |[[Дэбжна]] |Debrzno |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Dębica_N_COA.svg|60px]] |[[Дэмбіца]] |Dębica |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Dęblin_COA.svg|60px]] |[[Дэмблін]] |Dęblin |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Dębno COA.svg|60px]] |[[Дэмбна]] |Dębno |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Dobczyce_COA.svg|60px]] |[[Дабчыцы]] |Dobczyce |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Dobiegniew_COA.svg|60px]] |[[Дабегнеў]] |Dobiegniew |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Dobra_(powiat_łobeski)_COA.svg|60px]] |[[Добра (Заходнепаморскае ваяводства)|Добра]] |Dobra |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |-| |align=center|[[Файл:POL_Gąbin_COA.svg|60px]] |[[Гэмбін]] |Gąbin |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gdańsk_COA.svg|60px]] |[[Гданьск]] |Gdańsk |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gdynia_COA.svg|60px]] |[[Гдыня]] |Gdynia |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Giżycko_COA.svg|60px]] |[[Гіжыцка]] |Giżycko |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Glinojeck_COA.svg|60px]] |[[Гліноецк]] |Glinojeck |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gliwice_COA.svg|60px]] |[[Глівіцы]] |Gliwice |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Głogów_COA.svg|60px]] |[[Глогаў]] |Głogów |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Głogów Małopolski_COA.svg|60px]] |[[Глогаў Малапольскі]] |Głogów Małopolski |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Głogówek_COA.svg|60px]] |[[Глагувак]] |Głogówek |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Głowno_COA.svg|60px]] |[[Глоўна]] |Głowno |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Głubczyce_COA.svg|60px]] |[[Глубчыцы]] |Głubczyce |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Głuchołazy_COA.svg|60px]] |[[Глухалазы]] |Głuchołazy |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Głuszyca_COA.svg|60px]] |[[Глушыца (горад)|Глушыца]] |Głuszyca |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gniew_COA.svg|60px]] |[[Гнеў (горад)|Гнеў]] |Gniew |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gniewkowo_COA.svg|60px]] |[[Гняўкова]] |Gniewkowo |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gniezno_COA.svg|60px]] |[[Гнезна (Польшча)|Гнезна]] |Gniezno |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gogolin_COA.svg|60px]] |[[Гаголін]] |Gogolin |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Golczewo_COA.svg|60px]] |[[Гальчэва]] |Golczewo |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Goleniów_COA.svg|60px]] |[[Галенеў]] |Goleniów |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Golina_COA.svg|60px]] |[[Галіна (горад)|Галіна]] |Golina |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Golub-Dobrzyń_COA.svg|60px]] |[[Голуб-Добжынь]] |Golub-Dobrzyń |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gołańcz_COA.svg|60px]] |[[Галаньч]] |Gołańcz |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gołdap_COA.svg|60px]] |[[Голдап]] |Gołdap |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Goniądz_COA.svg|60px]] |[[Гонёдз]] |Goniądz |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gorlice_COA.svg|60px]] |[[Гарліцы]] |Gorlice |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gorzów Śląski_COA.svg|60px]] |[[Гожаў Слёнскі]] |Gorzów Śląski |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gorzów Wielkopolski_COA.svg|60px]] |[[Гожаў Велькапольскі]] |Gorzów Wielkopolski |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gostynin_COA.svg|60px]] |[[Гастынін]] |Gostynin |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gostyń_COA.svg|60px]] |[[Гостынь]] |Gostyń |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gościno_COA.svg|60px]] |[[Гасціна]] |Gościno |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gozdnica_COA.svg|60px]] |[[Газдніца]] |Gozdnica |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Góra_COA.svg|60px]] |[[Гура (горад)|Гура]] |Góra |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Góra Kalwaria_COA.svg|60px]] |[[Гура Кальварыя]] |Góra Kalwaria |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Górowo Iławeckie_COA.svg|60px]] |[[Гурова Ілавэцке]] |Górowo Iławeckie |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Górzno_COA.svg|60px]] |[[Гужна]] |Górzno |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Grabów nad Prosną_COA.svg|60px]] |[[Грабаў-над-Проснай]] |Grabów nad Prosną |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Grajewo_COA.svg|60px]] |[[Граева]] |Grajewo |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Grodków_COA.svg|60px]] |[[Гродкаў]] |Grodków |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Grodzisk Mazowiecki_COA.svg|60px]] |[[Гродзіск Мазавецкі]] |Grodzisk Mazowiecki |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Grodzisk Wielkopolski_COA.svg|60px]] |[[Гродзіск Велькапольскі]] |Grodzisk Wielkopolski |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Grójec_COA.svg|60px]] |[[Груец]] |Grójec |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Grudziądz_COA.svg|60px]] |[[Грудзёндз]] |Grudziądz |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Grybów_COA.svg|60px]] |[[Грыбаў (горад)|Грыбаў]] |Grybów |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Gryfice COA.svg|60px]] |[[Грыфіцы]] |Gryfice |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gryfino_COA 1.svg|60px]] |[[Грыфіна]] |Gryfino |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gryfów Śląski_COA.svg|60px]] |[[Грыфаў Слёнскі]] |Gryfów Śląski |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Gubin_COA.svg|60px]] |[[Губін (горад)|Губін]] |Gubin |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Hajnówka_COA.svg|60px]] |[[Гайнаўка]] |Hajnówka |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Halinów_COA.svg|60px]] |[[Халінаў]] |Halinów |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Hel_COA.svg|60px]] |[[Хэль]] |Hel |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Hrubieszów COA 1.svg|79x79пкс]] |[[Грубешаў]] |Hrubieszów |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Iława_COA.svg|60px]] |[[Ілава (Польшча)|Ілава]] |Iława |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Iłowa_COA.svg|60px]] |[[Ілова]] |Iłowa |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Iłża_COA.svg|60px]] |[[Ілжа]] |Iłża |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Imielin_COA.svg|60px]] |[[Імелін]] |Imielin |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Inowrocław_COA.svg|60px]] |[[Інаўроцлаў]] |Inowrocław |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ińsko_COA.svg|60px]] |[[Іньска]] |Ińsko |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Iwonicz-Zdrój_COA.svg|60px]] |[[Івоніч-Здруй]] |Iwonicz-Zdrój |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Izbica Kujawska_COA.svg|60px]] |[[Ізбіца Куяўска]] |Izbica Kujawska |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jabłonowo Pomorskie_COA.svg|60px]] |[[Ябланова Паморске]] |Jabłonowo Pomorskie |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Janikowo_COA.svg|60px]] |[[Янікова]] |Janikowo |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Janowiec Wielkopolski_COA.svg|60px]] |[[Яновец Велькапольскі]] |Janowiec Wielkopolski |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Janów Lubelski_COA.svg|60px]] |[[Янаў Любэльскі]] |Janów Lubelski |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jarocin_COA.svg|60px]] |[[Яроцін]] |Jarocin |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jarosław_COA.svg|60px]] |[[Ярослаў]] |Jarosław |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jasień_COA.svg|60px]] |[[Ясень (горад)|Ясень]] |Jasień |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jasło_COA.svg|60px]] |[[Ясла]] |Jasło |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jastarnia_COA.svg|60px]] |[[Ястарня]] |Jastarnia |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jastrowie_COA.svg|60px]] |[[Ястрове]] |Jastrowie |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jastrzębie-Zdrój_COA.svg|60px]] |[[Ястшэмбе-Здруй]] |Jastrzębie-Zdrój |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jawor_COA.svg|60px]] |[[Явар (горад)|Явар]] |Jawor |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jaworzno_COA.svg|60px]] |[[Явожна]] |Jaworzno |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Jaworzyna Śląska alt COA.svg|73x73пкс]] |[[Яважына Слёнска]] |Jaworzyna Śląska |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jedlicze_COA.svg|60px]] |[[Ядлічы]] |Jedlicze |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL Jedlina-Zdrój COA.svg|60px]] |[[Ядліна-Здруй]] |Jedlina-Zdrój |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jedwabne_COA.svg|60px]] |[[Ядвабнэ]] |Jedwabne |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jelcz-Laskowice_COA.svg|60px]] |[[Ельч-Лясковіцы]] |Jelcz-Laskowice |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Jelenia Góra COA 1.svg|71x71пкс]] |[[Яленя Гура]] |Jelenia Góra |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jeziorany_COA.svg|60px]] |[[Езяраны]] |Jeziorany |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jędrzejów_COA.svg|60px]] |[[Янджэеў]] |Jędrzejów |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Jordanów_COA.svg|60px]] |[[Ярданаў]] |Jordanów |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Józefów_COA.svg|60px]] |[[Юзэфаў (Люблінскае ваяводства)|Юзэфаў]] |Józefów |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |-| |align=center|[[Файл:POL_Lwówek Śląski_COA.svg|60px]] |[[Львовак Слёнскі]] |Lwówek Śląski |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łabiszyn_COA.svg|60px]] |[[Лабішын]] |Łabiszyn |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łańcut_COA.svg|60px]] |[[Ланьцут]] |Łańcut |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łapy_COA.svg|60px]] |[[Лапы (Польшча)|Лапы]] |Łapy |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łasin_COA.svg|60px]] |[[Ласін]] |Łasin |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łask_COA.svg|60px]] |[[Ласк]] |Łask |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łaskarzew_COA.svg|60px]] |[[Ласкажаў]] |Łaskarzew |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL Łaszczów COA new.svg|67x67пкс]] |[[Лашчаў]] |Łaszczów |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łaziska Górne_COA.svg|60px]] |[[Лазіска Гурнэ]] |Łaziska Górne |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łazy_COA.svg|60px]] |[[Лазы (горад)|Лазы]] |Łazy |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Łeba COA.svg|60px]] |[[Лэба]] |Łeba |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łęczna_COA.svg|60px]] |[[Лэнчна]] |Łęczna |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łęczyca_COA.svg|60px]] |[[Лэнчыца]] |Łęczyca |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łęknica_COA.svg|60px]] |[[Лэнкніца]] |Łęknica |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łobez_COA.svg|60px]] |[[Лобаз]] |Łobez |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łobżenica_COA.svg|60px]] |[[Лабжаніца]] |Łobżenica |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łochów_COA.svg|60px]] |[[Лохаў]] |Łochów |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łomianki_COA.svg|60px]] |[[Ламянкі]] |Łomianki |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łomża_COA.svg|60px]] |[[Ломжа]] |Łomża |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łosice_COA.svg|60px]] |[[Ласіцы]] |Łosice |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:Łowicz Coat of arms 2025.png|60px]] |[[Ловіч]] |Łowicz |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łódź_COA.svg|60px]] |[[Лодзь]] |Łódź |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Łuków_COA.svg|60px]] |[[Лукаў (Люблінскае ваяводства)|Лукаў]] |Łuków |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Maków Mazowiecki_COA.svg|60px]] |[[Макаў Мазавецкі]] |Maków Mazowiecki |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Maków Podhalański_COA.svg|60px]] |[[Макаў Падхаляньскі]] |Maków Podhalański |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Malbork_COA.svg|60px]] |[[Мальбарк]] |Malbork |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Małogoszcz_COA.svg|60px]] |[[Малогашч]] |Małogoszcz |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Małomice_COA.svg|60px]] |[[Маламіцы]] |Małomice |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Miasto i Gmina Margonin COA.svg|76x76пкс]] |[[Маргонін]] |Margonin |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Marki_COA.svg|60px]] |[[Маркі (горад)|Маркі]] |Marki |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Maszewo_COA.svg|60px]] |[[Машэва]] |Maszewo |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Miasteczko Śląskie_COA.svg|60px]] |[[Мястэчка Слёнске]] |Miasteczko Śląskie |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Miastko COA 1.svg|69x69пкс]] |[[Мястка]] |Miastko |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_gmina_Michałowo_COA.svg|60px]] |[[Міхалова (Польшча)|Міхалова]] |Michałowo |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Miechów_COA.svg|60px]] |[[Мехаў (горад)|Мехаў]] |Miechów |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Miejska Górka_COA.svg|60px]] |[[Мейска Гурка]] |Miejska Górka |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mielec_COA.svg|60px]] |[[Мелец]] |Mielec |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mieroszów_COA.svg|60px]] |[[Мерошаў]] |Mieroszów |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mieszkowice_COA.svg|60px]] |[[Мешкавіцы]] |Mieszkowice |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Międzybórz_COA.svg|60px]] |[[Мяндзыбуж]] |Międzybórz |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:Herb Międzychodu.jpg|72x72пкс]] |[[Мяндзыхуд]] |Międzychód |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Międzylesie_COA.svg|60px]] |[[Мендзылесе]] |Międzylesie |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Międzyrzec Podlaski_COA.svg|60px]] |[[Мендзыжац Падляскі]] |Międzyrzec Podlaski |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Międzyrzecz_COA.svg|60px]] |[[Мендзырэч]] |Międzyrzecz |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Międzyzdroje_COA.svg|60px]] |[[Мендзыздрое]] |Międzyzdroje |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mikołajki_COA.svg|60px]] |[[Мікалайкі]] |Mikołajki |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mikołów_COA.svg|60px]] |[[Міколаў]] |Mikołów |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mikstat_COA.svg|60px]] |[[Мікстат]] |Mikstat |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Milanówek_COA.svg|60px]] |[[Міляновак]] |Milanówek |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Milicz_COA.svg|60px]] |[[Міліч]] |Milicz |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Miłakowo_COA.svg|60px]] |[[Мілакова]] |Miłakowo |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Miłomłyn_COA.svg|60px]] |[[Міломлын]] |Miłomłyn |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Miłosław_COA.svg|60px]] |[[Мілослаў]] |Miłosław |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mińsk Mazowiecki_COA.svg|60px]] |[[Міньск Мазавецкі]] |Mińsk Mazowiecki |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mirosławiec_COA.svg|60px]] |[[Міраславец]] |Mirosławiec |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mirsk_COA.svg|60px]] |[[Мірск]] |Mirsk |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mława_COA.svg|60px]] |[[Млава]] |Mława |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Młynary_COA.svg|60px]] |[[Млынары]] |Młynary |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Modliborzyce COA.svg|69x69пкс]] |[[Мадлібажыцы]] |Modliborzyce |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mogielnica_COA.svg|60px]] |[[Магяльніца]] |Mogielnica |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mogilno_COA.svg|60px]] |[[Магільна (горад)|Магільна]] |Mogilno |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mońki_COA.svg|60px]] |[[Монькі]] |Mońki |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Morąg_COA.svg|60px]] |[[Моранг]] |Morąg |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mordy_COA.svg|60px]] |[[Морды]] |Mordy |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Moryń_COA.svg|60px]] |[[Морынь]] |Moryń |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mosina_COA.svg|60px]] |[[Масіна]] |Mosina |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mrągowo_COA.svg|60px]] |[[Мрангова]] |Mrągowo |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mrocza_COA.svg|60px]] |[[Мроча]] |Mrocza |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center| [[Файл:POL gmina Mrozy COA.svg|60px]] |[[Мрозы]] |Mrozy |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mszana Dolna_COA.svg|60px]] |[[Мшана Дольна]] |Mszana Dolna |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Mszczonów COA.png|60px]] |[[Мшчонаў]] |Mszczonów |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Murowana Goślina_COA.svg|60px]] |[[Муравана Гасліна]] |Murowana Goślina |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Muszyna_COA.svg|60px]] |[[Мушына (Польшча)|Мушына]] |Muszyna |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Mysłowice_COA.svg|60px]] |[[Мыславіцы]] |Mysłowice |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Myszków_COA.svg|60px]] |[[Мышкаў]] |Myszków |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Myszyniec_COA.svg|60px]] |[[Мышынец]] |Myszyniec |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Myślenice_COA.svg|60px]] |[[Мысляніцы]] |Myślenice |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Myślibórz 1 COA.svg|110x110пкс]] |[[Мыслібуж]] |Myślibórz |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nakło nad Notecią_COA.svg|60px]] |[[Накла-над-Нотаццю]] |Nakło nad Notecią |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nałęczów_COA.svg|60px]] |[[Налэнчаў]] |Nałęczów |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Namysłów_COA.svg|60px]] |[[Намыслаў]] |Namysłów |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Narol_COA.svg|60px]] |[[Нараль]] |Narol |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nasielsk_COA.svg|60px]] |[[Насельск]] |Nasielsk |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nekla_COA.svg|60px]] |[[Нэкля]] |Nekla |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nidzica_COA.svg|60px]] |[[Нідзіца]] |Nidzica |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Niemcza_COA.svg|60px]] |[[Немча]] |Niemcza |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Niemodlin_COA.svg|60px]] |[[Нямодлін]] |Niemodlin |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Niepołomice_COA.svg|60px]] |[[Непаламіцы]] |Niepołomice |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nieszawa_COA.svg|60px]] |[[Няшава]] |Nieszawa |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_gmina_Nisko_COA.svg|60px]] |[[Ніска]] |Nisko |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowa Dęba_COA.svg|60px]] |[[Нова Дэмба]] |Nowa Dęba |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowa Ruda_COA.svg|60px]] |[[Нова Руда]] |Nowa Ruda |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowa Sarzyna_COA.svg|60px]] |[[Нова Сажына]] |Nowa Sarzyna |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowa Sól_COA.svg|60px]] |[[Нова Суль]] |Nowa Sól |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowe_COA.svg|60px]] |[[Новэ (горад)|Новэ]] |Nowe |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_gmina_Nowe_Brzesko_COA.svg|60px]] |[[Новэ Бжэска]] |Nowe Brzesko |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowe Miasteczko_COA.svg|60px]] |[[Новэ Мястэчка]] |Nowe Miasteczko |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowe Miasto Lubawskie_COA.svg|60px]] |[[Новэ Мяста Любаўске]] |Nowe Miasto Lubawskie |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowe Miasto nad Pilicą_COA.svg|60px]] |[[Новэ-Мяста-над-Піліцай]] |Nowe Miasto nad Pilicą |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowe Skalmierzyce_COA.svg|60px]] |[[Новэ Скалмяжыцы]] |Nowe Skalmierzyce |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowe Warpno_COA 1.svg|60px]] |[[Новэ Варпна]] |Nowe Warpno |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowogard_COA.svg|60px]] |[[Навогард]] |Nowogard |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowogrodziec_COA.svg|60px]] |[[Навагродзец]] |Nowogrodziec |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowogród_COA.svg|60px]] |[[Навагруд]] |Nowogród |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowogród Bobrzański_COA.svg|60px]] |[[Навагруд Бабжаньскі]] |Nowogród Bobrzański |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowy Dwór Gdański_COA.svg|60px]] |[[Новы Двур Гданьскі]] |Nowy Dwór Gdański |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowy Dwór Mazowiecki_COA.svg|60px]] |[[Новы Двур Мазавецкі]] |Nowy Dwór Mazowiecki |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowy Sącz_COA.svg|60px]] |[[Новы Сонч]] |Nowy Sącz |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowy Staw_COA.svg|60px]] |[[Новы Стаў]] |Nowy Staw |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowy Targ_COA.svg|60px]] |[[Новы Тарг]] |Nowy Targ |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowy Tomyśl_COA.svg|60px]] |[[Новы Томысль]] |Nowy Tomyśl |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nowy Wiśnicz_COA.svg|60px]] |[[Новы Вісніч]] |Nowy Wiśnicz |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Nysa_COA.svg|60px]] |[[Ныса]] |Nysa |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Oborniki_COA.svg|60px]] |[[Абарнікі]] |Oborniki |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Oborniki Śląskie_COA.svg|60px]] |[[Абарнікі Слёнске]] |Oborniki Śląskie |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Obrzycko_COA.svg|60px]] |[[Абжыцка]] |Obrzycko |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Odolanów_COA.svg|60px]] |[[Адалянаў]] |Odolanów |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:Herb Ogrodzieńca.jpg|69x69пкс]] |[[Аградзенец]] |Ogrodzieniec |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Okonek COA 1.svg|71x71пкс]] |[[Аконак]] |Okonek |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Olecko_COA.svg|60px]] |[[Алецка]] |Olecko |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Olesno_COA.svg|60px]] |[[Алесна]] |Olesno |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Oleszyce_COA.svg|60px]] |[[Аляшыцы]] |Oleszyce |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Oleśnica_COA.svg|60px]] |[[Алясніца]] |Oleśnica |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Olkusz_COA.svg|60px]] |[[Олькуш]] |Olkusz |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Olsztyn_COA.svg|60px]] |[[Ольштын]] |Olsztyn |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Olsztynek_COA.svg|60px]] |[[Альштынак]] |Olsztynek |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Olszyna_COA.svg|60px]] |[[Альшына]] |Olszyna |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Oława_COA.svg|60px]] |[[Алава (Польшча)|Алава]] |Oława |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Opalenica_COA.svg|60px]] |[[Апаляніца]] |Opalenica |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Opatów_COA.svg|60px]] |[[Апатаў]] |Opatów |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Opoczno_COA.svg|60px]] |[[Апочна]] |Opoczno |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Opole_COA.svg|60px]] |[[Аполе]] |Opole |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL Opole Lubelskie COA 1.svg|75x75пкс]] |[[Аполе Любэльске]] |Opole Lubelskie |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Orneta_COA.svg|60px]] |[[Арнэта]] |Orneta |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Orzesze_COA.svg|60px]] |[[Ажэшэ]] |Orzesze |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Orzysz_COA.svg|60px]] |[[Ожыш]] |Orzysz |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Osieczna_COA.svg|60px]] |[[Асечна]] |Osieczna |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Osiek_COA.svg|60px]] |[[Осек]] |Osiek |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ostrołęka_COA.svg|60px]] |[[Астралэнка]] |Ostrołęka |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ostroróg_COA.svg|60px]] |[[Астроруг]] |Ostroróg |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ostrowiec Świętokrzyski_COA.svg|60px]] |[[Астровец Свентакшыскі]] |Ostrowiec Świętokrzyski |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ostróda_COA.svg|60px]] |[[Аструда]] |Ostróda |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ostrów Lubelski_COA.svg|60px]] |[[Остраў Любэльскі]] |Ostrów Lubelski |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:Herb_ostrowi.svg|60px]] |[[Остраў Мазавецка]] |Ostrów Mazowiecka |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ostrów Wielkopolski_COA.svg|60px]] |[[Остраў Велькапольскі]] |Ostrów Wielkopolski |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ostrzeszów_COA.svg|60px]] |[[Астшэшаў]] |Ostrzeszów |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ośno_Lubuskie_COA.svg|60px]] |[[Осьна Любуске]]<!--Любушске?--> |Ośno Lubuskie |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Oświęcim_COA.svg|60px]] |[[Асвенцім (горад)|Асвенцім]] |Oświęcim |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Otmuchów_COA.svg|60px]] |[[Атмухаў]] |Otmuchów |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Otwock_COA.svg|60px]] |[[Отвацк]] |Otwock |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ozimek_COA.svg|60px]] |[[Азімак]] |Ozimek |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ozorków_COA.svg|60px]] |[[Азоркаў]] |Ozorków |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ożarów_COA.svg|60px]] |[[Ажараў]] |Ożarów |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ożarów Mazowiecki_COA.svg|60px]] |[[Ажараў Мазавецкі]] |Ożarów Mazowiecki |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pabianice_COA.svg|60px]] |[[Паб’яніцы|Пабяніцы]] |Pabianice |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Paczków_COA.svg|60px]] |[[Пачкаў]] |Paczków |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pajęczno_COA.svg|60px]] |[[Паенчна]] |Pajęczno |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pakość_COA.svg|60px]] |[[Пакасць]] |Pakość |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Parczew_COA.svg|60px]] |[[Парчаў]] |Parczew |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pasłęk_COA.svg|60px]] |[[Паслэнк]] |Pasłęk |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pasym_COA.svg|60px]] |[[Пасым]] |Pasym |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pelplin_COA.svg|60px]] |[[Пэльплін]] |Pelplin |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pełczyce_COA.svg|60px]] |[[Пэлчыцы]] |Pełczyce |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Piaseczno_COA.svg|60px]] |[[Пясэчна]] |Piaseczno |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Piaski_COA.svg|60px]] |[[Пяскі (горад)|Пяскі]] |Piaski |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Piastów COA 1.svg|71x71пкс]] |[[Пястаў]] |Piastów |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Piechowice COA.svg|60px]] |[[Пехавіцы]] |Piechowice |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Piekary Śląskie_COA.svg|60px]] |[[Пякары Слёнске]] |Piekary Śląskie |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pieniężno_COA.svg|60px]] |[[Пяненжна]] |Pieniężno |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pieńsk_COA.svg|60px]] |[[Пеньск]] |Pieńsk |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pieszyce_COA.svg|60px]] |[[Пяшыцы]] |Pieszyce |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pilawa_COA.svg|60px]] |[[Пілява]] |Pilawa |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pilica_COA.svg|60px]] |[[Піліца]] |Pilica |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pilzno_COA.svg|60px]] |[[Пільзна]] |Pilzno |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL Piła COA 1.svg|60px]] |[[Піла (горад)|Піла]] |Piła |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Piława Górna COA new.svg|71x71пкс]] |[[Пілава Гурна]] |Piława Górna |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pińczów_COA.svg|60px]] |[[Піньчаў]] |Pińczów |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pionki_COA.svg|60px]] |[[Пёнкі]] |Pionki |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Piotrków Kujawski_COA.svg|60px]] |[[Пётркаў Куяўскі]] |Piotrków Kujawski |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Piotrków Trybunalski_COA.svg|60px]] |[[Пётркаў Трыбунальскі]] |Piotrków Trybunalski |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pisz_COA.svg|60px]] |[[Піш]] |Pisz |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Piwniczna-Zdrój_COA.svg|60px]] |[[Піўнічна-Здруй]] |Piwniczna-Zdrój |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pleszew_COA.svg|60px]] |[[Плешаў]] |Pleszew |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Płock_COA.svg|60px]] |[[Плоцк]] |Płock |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Płońsk_COA.svg|60px]] |[[Плоньск]] |Płońsk |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL Płoty COA 1.svg|66x66пкс]] |[[Плоты]] |Płoty |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pniewy_COA.svg|60px]] |[[Пневы]] |Pniewy |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Pobiedziska COA.svg|66x66пкс]] |[[Пабядзіска]] |Pobiedziska |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Poddębice_COA.svg|60px]] |[[Паддэмбіцы]] |Poddębice |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Podkowa Leśna_COA.svg|60px]] |[[Падкова Лесьна]] |Podkowa Leśna |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:Herb Pogorzeli.jpg|68x68пкс]] |[[Пагажэля]] |Pogorzela |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Polanica-Zdrój_COA.svg|60px]] |[[Паляніца-Здруй]] |Polanica-Zdrój |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Polanów_COA.svg|60px]] |[[Палянаў]] |Polanów |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:Police_herb.svg|60px]] |[[Паліцы]] |Police |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Polkowice_COA.svg|60px]] |[[Палькавіцы]] |Polkowice |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Połaniec_COA.svg|60px]] |[[Паланец (горад)|Паланец]] |Połaniec |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Połczyn-Zdrój_COA.svg|60px]] |[[Полчын-Здруй]] |Połczyn-Zdrój |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Poniatowa_COA.svg|60px]] |[[Панятова]] |Poniatowa |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Poniec_COA.svg|60px]] |[[Понец]] |Poniec |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Poręba COA 1983-2025.svg|60px]] |[[Парэмба]] |Poręba |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Poznań_COA.svg|60px]] |[[Познань]] |Poznań |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Prabuty_COA.svg|60px]] |[[Прабыты]] |Prabuty |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Praszka_COA.svg|60px]] |[[Прашка]] |Praszka |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Prochowice_COA.svg|60px]] |[[Прахавіцы]] |Prochowice |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Proszowice_COA.svg|60px]] |[[Прашавіцы]] |Proszowice |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Prószków_COA.svg|60px]] |[[Прушкаў]] |Prószków |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_gmina_Pruchnik_COA.svg|60px]] |[[Прухнік]] |Pruchnik |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Prudnik_COA.svg|60px]] |[[Пруднік]] |Prudnik |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center| [[Файл:POL Prusice COA alt.svg|56x56пкс]] |[[Прусіцы]] |Prusice |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pruszcz Gdański_COA.svg|60px]] |[[Прушч Гданьскі]] |Pruszcz Gdański |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pruszków_COA.svg|60px]] |[[Прушкаў]] |Pruszków |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Przasnysz_COA.svg|60px]] |[[Пшасныш]] |Przasnysz |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_gmina_Przeclaw_COA.svg|60px]] |[[Пшэцлаў]] |Przecław |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Przedbórz_COA.svg|60px]] |[[Пшэдбуж]] |Przedbórz |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Przedecz_COA.svg|60px]] |[[Пшэдач]] |Przedecz |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Przemków_COA.svg|60px]] |[[Пшэмкаў]] |Przemków |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Przemyśl_COA.svg|60px]] |[[Пшэмысль]] |Przemyśl |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Przeworsk_COA.svg|60px]] |[[Пшэварск]] |Przeworsk |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Przysucha_COA.svg|60px]] |[[Пшысуха]] |Przysucha |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pszczyna_COA.svg|60px]] |[[Пшчына]] |Pszczyna |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pszów_COA.svg|60px]] |[[Пшоў]] |Pszów |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Puck_COA.svg|60px]] |[[Пуцк]] |Puck |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Puławy_COA.svg|60px]] |[[Пулавы]] |Puławy |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pułtusk_COA.svg|60px]] |[[Пултуск]] |Pułtusk |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Puszczykowo_COA.svg|60px]] |[[Пушчыкова]] |Puszczykowo |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Pyrzyce COA 1.svg|74x74пкс]] |[[Пыжыцы]] |Pyrzyce |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pyskowice_COA.svg|60px]] |[[Пыскавіцы]] |Pyskowice |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Pyzdry_COA.svg|60px]] |[[Пыздры]] |Pyzdry |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rabka-Zdrój_COA.svg|60px]] |[[Рабка-Здруй]] |Rabka-Zdrój |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Raciąż_COA.svg|60px]] |[[Рацёнж]] |Raciąż |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Racibórz_COA.svg|60px]] |[[Рацібуж]] |Racibórz |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Radków_COA.svg|60px]] |[[Радкаў]] |Radków |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Radlin_COA.svg|60px]] |[[Радлін]] |Radlin |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Radłów_COA.svg|60px]] |[[Радлаў]] |Radłów |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Radom_COA.svg|60px]] |[[Радам]] |Radom |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Radomsko_COA.svg|60px]] |[[Радомска]] |Radomsko |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Radomyśl Wielki_COA.svg|60px]] |[[Радомысль Велькі]] |Radomyśl Wielki |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Radymno_COA.svg|60px]] |[[Радымна]] |Radymno |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Radziejów_COA.svg|60px]] |[[Радзееў]] |Radziejów |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Radzionków_COA.svg|60px]] |[[Радзёнкаў]] |Radzionków |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Radzymin_COA.svg|60px]] |[[Радзымін]] |Radzymin |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Radzyń Chełmiński_COA.svg|60px]] |[[Радзынь Хэлмінскі]] |Radzyń Chełmiński |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Radzyń Podlaski_COA.svg|60px]] |[[Радзынь Падляскі]] |Radzyń Podlaski |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rajgród_COA.svg|60px]] |[[Райгруд]] |Rajgród |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rakoniewice_COA.svg|60px]] |[[Раканявіцы]] |Rakoniewice |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Raszków_COA.svg|60px]] |[[Рашкаў]] |Raszków |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rawa Mazowiecka_COA.svg|60px]] |[[Рава Мазавецка]] |Rawa Mazowiecka |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rawicz_COA.svg|60px]] |[[Равіч (горад)|Равіч]] |Rawicz |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Recz_COA.svg|60px]] |[[Рэч (горад)|Рэч]] |Recz |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Reda_COA.svg|60px]] |[[Рэда]] |Reda |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:Rejowiec1.svg|60px]] |[[Рэёвец Фабрычны]] |Rejowiec Fabryczny |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Resko_COA.svg|60px]] |[[Рэска]] |Resko |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Reszel_COA.svg|60px]] |[[Рэшаль]] |Reszel |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rogoźno_COA.svg|60px]] |[[Рагозьна|Рагозна]] |Rogoźno |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ropczyce_COA.svg|60px]] |[[Рапчыцы]] |Ropczyce |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Różan_COA.svg|60px]] |[[Ружан]] |Różan |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ruciane-Nida_COA.svg|60px]] |[[Руцянэ-Ніда]] |Ruciane-Nida |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ruda Śląska_COA.svg|60px]] |[[Руда Слёнска]] |Ruda Śląska |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rudnik nad Sanem_COA.svg|60px]] |[[Руднік-над-Санам]] |Rudnik nad Sanem |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rumia_COA.svg|60px]] |[[Румя]] |Rumia |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rybnik_COA.svg|60px]] |[[Рыбнік]] |Rybnik |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rychwał_COA.svg|60px]] |[[Рыхвал]] |Rychwał |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rydułtowy_COA.svg|60px]] |[[Рыдултовы]] |Rydułtowy |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rydzyna_COA.svg|60px]] |[[Рыдзына]] |Rydzyna |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Ryglice COA.svg|60px]] |[[Рыгліцы]] |Ryglice |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ryki_COA.svg|60px]] |[[Рыкі (горад)|Рыкі]] |Ryki |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rymanów_COA.svg|60px]] |[[Рыманаў]] |Rymanów |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ryn_COA.svg|60px]] |[[Рын]] |Ryn |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rypin_COA.svg|60px]] |[[Рыпін]] |Rypin |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Rzepin COA 1.svg|73x73пкс]] |[[Жэпін]] |Rzepin |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rzeszów_COA.svg|60px]] |[[Жэшаў]] |Rzeszów |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Rzgów_COA.svg|60px]] |[[Жгоў]] |Rzgów |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sandomierz_COA.svg|60px]] |[[Сандомеж]] |Sandomierz |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sanok_COA.svg|60px]] |[[Санак]] |Sanok |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL Sejny COA.svg|60px]] |[[Сейны]] |Sejny |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Serock_COA.svg|60px]] |[[Сэрацк]] |Serock |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sędziszów_COA.svg|60px]] |[[Сэндзішаў]] |Sędziszów |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sędziszów Małopolski_COA.svg|60px]] |[[Сэндзішаў Малапольскі]] |Sędziszów Małopolski |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sępopol_COA.svg|60px]] |[[Сэнпопаль]] |Sępopol |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sępólno Krajeńskie_COA.svg|60px]] |[[Сэмпульна Краеньске]] |Sępólno Krajeńskie |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sianów_COA.svg|60px]] |[[Сянаў]] |Sianów |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Siechnice_COA.svg|60px]] |[[Сяхніцы]] |Siechnice |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Siedlce_COA.svg|60px]] |[[Седльцы]] |Siedlce |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Siemianowice_COA.svg|60px]] |[[Семянавіцы Слёнске]] |Siemianowice Śląskie |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Siemiatycze_COA.svg|60px]] |[[Семятычы]] |Siemiatycze |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sieniawa_COA.svg|60px]] |[[Сянява]] |Sieniawa |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sieradz_COA.svg|60px]] |[[Серадз]] |Sieradz |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sieraków_COA.svg|60px]] |[[Сяракаў]] |Sieraków |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sierpc_COA.svg|60px]] |[[Серпц]] |Sierpc |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Siewierz_COA.svg|60px]] |[[Севеж]] |Siewierz |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Skalbmierz COA.png|68x68пкс]] |[[Скальбмеж]] |Skalbmierz |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_gmina_Skała_COA.svg|60px]] |[[Скала (горад)|Скала]] |Skała |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Skarszewy_COA.svg|60px]] |[[Скаршэвы]] |Skarszewy |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Skaryszew_COA.svg|60px]] |[[Скарышаў]] |Skaryszew |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:Skarzysko_kamienna_herb.svg|60px]] |[[Скаржыска-Каменна]] |Skarżysko-Kamienna |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Skawina_COA.svg|60px]] |[[Скавіна]] |Skawina |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Skępe_COA.svg|60px]] |[[Скэмпэ]] |Skępe |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Skierniewice_COA.svg|60px]] |[[Скернявіцы]] |Skierniewice |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Skoczów_COA.svg|60px]] |[[Скочаў]] |Skoczów |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Skoki_COA.svg|60px]] |[[Скокі (горад)|Скокі]] |Skoki |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Skórcz_COA.svg|60px]] |[[Скурч]] |Skórcz |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Skwierzyna_COA.svg|60px]] |[[Сквяжына]] |Skwierzyna |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sława_COA.svg|60px]] |[[Слава (горад)|Слава]] |Sława |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sławków_COA.svg|60px]] |[[Слаўкаў]] |Sławków |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Sławno COA 1.svg|71x71пкс]] |[[Слаўна]] |Sławno |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Słomniki COA.svg|60px]] |[[Сламнікі]] |Słomniki |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Słubice_COA.svg|60px]] |[[Слубіцы]] |Słubice |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Słupca_COA.svg|60px]] |[[Слупца]] |Słupca |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Słupsk COA.svg|60px]] |[[Слупск]] |Słupsk |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL gmina Sobotka COA.svg|64x64пкс]] |[[Сабутка]] |Sobótka |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sochaczew_COA.svg|60px]] |[[Сахачаў]] |Sochaczew |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sokołów Małopolski_COA.svg|60px]] |[[Саколаў Малапольскі]] |Sokołów Małopolski |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sokołów Podlaski_COA.svg|60px]] |[[Саколаў Падляскі]] |Sokołów Podlaski |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sokółka_COA.svg|60px]] |[[Сакулка]] |Sokółka |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Solec Kujawski_COA.svg|60px]] |[[Солец Куяўскі]] |Solec Kujawski |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sompolno_COA.svg|60px]] |[[Сампольна]] |Sompolno |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sopot_COA.svg|60px]] |[[Сопат (Польшча)|Сопат]] |Sopot |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Sosnowiec COA.svg|60px]] |[[Сасновец]] |Sosnowiec |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sośnicowice_COA.svg|60px]] |[[Сасніцавіцы]] |Sośnicowice |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Stalowa Wola_COA.svg|60px]] |[[Сталёва Воля]] |Stalowa Wola |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:Starachowice_herb.svg|60px]] |[[Старахавіцы]] |Starachowice |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Stargard_COA.svg|60px]] |[[Старгард Шчаціньскі]] |Stargard |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Starogard Gdański_COA.svg|60px]] |[[Старогард Гданьскі]] |Starogard Gdański |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Stary Sącz_COA.svg|60px]] |[[Стары Сонч]] |Stary Sącz |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:Staszow_herb.svg|60px]] |[[Сташаў]] |Staszów |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:Stawiski_Herb.svg|60px]] |[[Ставіскі]] |Stawiski |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Stawiszyn_COA.svg|60px]] |[[Ставішын]] |Stawiszyn |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Stąporków_COA.svg|60px]] |[[Стампоркаў]] |Stąporków |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_gmina_Stepnica_COA.svg|60px]] |[[Стэпніца]] |Stepnica |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Stęszew_COA.svg|60px]] |[[Стэншаў]] |Stęszew |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Stoczek Łukowski_COA.svg|60px]] |[[Сточак Лукоўскі]] |Stoczek Łukowski |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_gmina_Stopnica_COA.svg|60px]] |[[Стапніца]] |Stopnica |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Stronie Śląskie_COA.svg|60px]] |[[Строне Слёнске]] |Stronie Śląskie |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Strumień_COA.svg|60px]] |[[Струмень (горад)|Струмень]] |Strumień |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Stryków_COA.svg|60px]] |[[Стрыкаў]] |Stryków |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Strzegom_COA.svg|60px]] |[[Стшэгам]] |Strzegom |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Strzelce Krajeńskie_COA.svg|60px]] |[[Стшэльцы Краеньске]] |Strzelce Krajeńskie |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Strzelce Opolskie_COA.svg|60px]] |[[Стшэльцы Апольске]] |Strzelce Opolskie |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Strzelin_COA.svg|60px]] |[[Стшэлін]] |Strzelin |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Strzelno_COA.svg|60px]] |[[Стшэльна]] |Strzelno |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Strzyżów_COA.svg|60px]] |[[Стшыжаў]] |Strzyżów |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sucha Beskidzka_COA.svg|60px]] |[[Суха Бэскідзка]] |Sucha Beskidzka |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Suchań_COA.svg|60px]] |[[Сухань]] |Suchań |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Suchedniów_COA.svg|60px]] |[[Сухеднеў]] |Suchedniów |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Suchowola_COA.svg|60px]] |[[Сухаволя]] |Suchowola |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sulechów_COA.svg|60px]] |[[Сулехаў]] |Sulechów |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sulejów_COA.svg|60px]] |[[Сулееў]] |Sulejów |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sulejówek_COA.svg|60px]] |[[Суляёвак]] |Sulejówek |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sulęcin_COA.svg|60px]] |[[Суленцін]] |Sulęcin |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sulmierzyce_COA.svg|60px]] |[[Сульмяжыцы]] |Sulmierzyce |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sułkowice_COA.svg|60px]] |[[Сулкавіцы]] |Sułkowice |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Supraśl_COA.svg|60px]] |[[Супрасль]] |Supraśl |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Suraż_COA.svg|60px]] |[[Сураж (Польшча)|Сураж]] |Suraż |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Susz_COA.svg|60px]] |[[Суш]] |Susz |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Suwałki_COA.svg|60px]] |[[Сувалкі]] |Suwałki |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Swarzędz_COA.svg|60px]] |[[Сважэндз]] |Swarzędz |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Syców_COA.svg|60px]] |[[Сыцаў]] |Syców |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szadek_COA.svg|60px]] |[[Шадак]] |Szadek |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szamocin_COA.svg|60px]] |[[Шамоцін]] |Szamocin |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szamotuły_COA.svg|60px]] |[[Шаматулы]] |Szamotuły |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szczawnica_COA.svg|60px]] |[[Шчаўніца]] |Szczawnica |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szczawno-Zdrój_COA.svg|60px]] |[[Шчаўна-Здруй]] |Szczawno-Zdrój |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szczebrzeszyn_COA.svg|60px]] |[[Шчабжэшын]] |Szczebrzeszyn |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szczecin_COA.svg|60px]] |[[Шчэцін]] |Szczecin |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szczecinek_COA.svg|60px]] |[[Шчацінак]] |Szczecinek |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szczekociny_COA.svg|60px]] |[[Шчэкаціны]] |Szczekociny |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szczucin_COA.svg|60px]] |[[Шчуцін]] |Szczucin |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szczuczyn_COA.svg|60px]] |[[Шчучын (Польшча)|Шчучын]] |Szczuczyn |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szczyrk_COA.svg|60px]] |[[Шчырк]] |Szczyrk |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szczytna_COA.svg|60px]] |[[Шчытна (Ніжнесілезскае ваяводства)|Шчытна]] |Szczytna |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szczytno_COA.svg|60px]] |[[Шчытна (Вармінска-Мазурскае ваяводства)|Шчытна]] |Szczytno |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_gmina_Szepietowo_COA.svg|60px]] |[[Шэпятова]] |Szepietowo |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szklarska Poręba_COA.svg|60px]] |[[Шклярска Парэмба]] |Szklarska Poręba |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szlichtyngowa_COA.svg|60px]] |[[Шліхтынгова]] |Szlichtyngowa |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szprotawa_COA.svg|60px]] |[[Шпратава]] |Szprotawa |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Sztum_COA.svg|60px]] |[[Штум]] |Sztum |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szubin_COA.svg|60px]] |[[Шубін (горад)|Шубін]] |Szubin |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Szydłowiec_COA.svg|60px]] |[[Шыдловец]] |Szydłowiec |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ścinawa_COA.svg|60px]] |[[Сцінава]] |Ścinawa |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ślesin_COA.svg|60px]] |[[Слесін]] |Ślesin |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Śmigiel_COA.svg|60px]] |[[Смігель]] |Śmigiel |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Śrem_COA.svg|60px]] |[[Сьрэм]] |Śrem |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Środa Śląska_COA.svg|60px]] |[[Сьрода Слёнска]] |Środa Śląska |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Środa Wielkopolska_COA.svg|60px]] |[[Сьрода Велькапольска]] |Środa Wielkopolska |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Świątniki Górne_COA.svg|60px]] |[[Свянтнікі Гурны]] |Świątniki Górne |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Świdnica_COA.svg|60px]] |[[Свідніца]] |Świdnica |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Świdnik_COA.svg|60px]] |[[Свіднік]] |Świdnik |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Świdwin_COA.svg|60px]] |[[Свідвін]] |Świdwin |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Świebodzice_COA.svg|60px]] |[[Свебадзіцы]] |Świebodzice |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Świebodzin_COA.svg|60px]] |[[Свябодзін]] |Świebodzin |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Świecie_COA.svg|60px]] |[[Свеце]] |Świecie |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Świeradów-Zdrój_COA.svg|60px]] |[[Свярадаў-Здруй]] |Świeradów-Zdrój |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Świerzawa_COA.svg|60px]] |[[Свяжава]] |Świerzawa |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Świętochłowice_COA.svg|60px]] |[[Свентахлавіцы]] |Świętochłowice |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Świnoujście COA 1.svg|89x89пкс]] |[[Свінауйсце]] |Świnoujście |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Tarczyn_COA.svg|60px]] |[[Тарчын]] |Tarczyn |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Tarnobrzeg_COA.svg|60px]] |[[Тарнобжаг]] |Tarnobrzeg |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL Tarnogród COA 1.svg|71x71пкс]] |[[Тарногруд]] |Tarnogród |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:Herb_TarnowskieGory.svg|60px]] |[[Тарноўске Гуры]] |Tarnowskie Góry |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Tarnów_COA.svg|60px]] |[[Тарнаў]] |Tarnów |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Tczew COA.svg|60px]] |[[Тчэў]] |Tczew |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:Terespol_herb.svg|60px]] |[[Тэрэспаль]] |Terespol |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Tłuszcz_COA.svg|60px]] |[[Тлушч (Валамінскі павет)|Тлушч]] |Tłuszcz |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Tolkmicko_COA.svg|60px]] |[[Талькміцка]] |Tolkmicko |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Tomaszów Lubelski_COA.svg|60px]] |[[Тамашаў Любэльскі]] |Tomaszów Lubelski |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Tomaszów Mazowiecki_COA.svg|60px]] |[[Тамашаў Мазавецкі]] |Tomaszów Mazowiecki |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Toruń_COA.svg|60px]] |[[Торунь]] |Toruń |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Torzym_COA.svg|60px]] |[[Тожым]] |Torzym |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Toszek_COA.svg|60px]] |[[Тошак]] |Toszek |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Trzcianka_COA.svg|60px]] |[[Тшцянка]] |Trzcianka |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Trzciel_COA.svg|60px]] |[[Тшцель]] |Trzciel |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Trzcińsko-Zdrój_COA.svg|60px]] |[[Тшціньска-Здруй]] |Trzcińsko-Zdrój |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Trzebiatów_COA_1.svg|60px]] |[[Тшэбятаў]] |Trzebiatów |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Trzebinia_COA.svg|60px]] |[[Тшэбіня]] |Trzebinia |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Trzebnica COA alt.svg|75x75пкс]] |[[Тшэбніца]] |Trzebnica |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Trzemeszno_COA.svg|60px]] |[[Тшэмэшна]] |Trzemeszno |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Tuchola_COA.svg|60px]] |[[Тухоля]] |Tuchola |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Tuchów_COA.svg|60px]] |[[Тухаў]] |Tuchów |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Tuczno_COA.svg|60px]] |[[Тучна]] |Tuczno |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Tuliszków_COA.svg|60px]] |[[Тулішкаў]] |Tuliszków |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Turek_COA.svg|60px]] |[[Турак]] |Turek |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Tuszyn_COA.svg|60px]] |[[Тушын (горад)|Тушын]] |Tuszyn |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Twardogóra_COA.svg|60px]] |[[Твардагура]] |Twardogóra |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_gmina_Tychowo_COA.svg|60px]] |[[Тыхова]] |Tychowo |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Tychy_COA.svg|60px]] |[[Тыхы]] |Tychy |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Tyczyn_COA.svg|60px]] |[[Тычын]] |Tyczyn |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL Tykocin COA.svg|67x67пкс]] |[[Тыкоцін]] |Tykocin |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Tyszowce_COA.svg|60px]] |[[Тышоўцы]] |Tyszowce |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ujazd_COA.svg|60px]] |[[Уязд]] |Ujazd |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL Ujście COA 1.svg|68x68пкс]] |[[Уйсце]] |Ujście |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ulanów_COA.svg|60px]] |[[Улянаў]] |Ulanów |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL Uniejów COA 1.svg|70x70пкс]] |[[Унееў]] |Uniejów |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Ustka COA.svg|60px]] |[[Устка]] |Ustka |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ustroń_COA.svg|60px]] |[[Устрань (горад)|Устрань]] |Ustroń |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ustrzyki Dolne_COA.svg|60px]] |[[Устшыкі Дольнэ]] |Ustrzyki Dolne |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:Wadowice_herb.svg|60px]] |[[Вадавіцы]] |Wadowice |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wałbrzych_COA.svg|60px]] |[[Валбжых]] |Wałbrzych |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wałcz_COA.svg|60px]] |[[Валч]] |Wałcz |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Warka_COA.svg|60px]] |[[Варка]] |Warka |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL Warszawa COA.svg|60px]] |[[Варшава]] |Warszawa |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Warta_COA.svg|60px]] |[[Варта (горад)|Варта]] |Warta |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wasilków_COA.svg|60px]] |[[Васількаў]] |Wasilków |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wąbrzeźno_COA.svg|60px]] |[[Вамбжэзна]] |Wąbrzeźno |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wąchock_COA.svg|60px]] |[[Вонхацк]] |Wąchock |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Wągrowiec COA 1.svg|89x89пкс]] |[[Вангровец]] |Wągrowiec |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wąsosz_COA.svg|60px]] |[[Вонсаш]] |Wąsosz |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wejherowo_COA.svg|60px]] |[[Вэйхерова]] |Wejherowo |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Węgliniec_COA.svg|60px]] |[[Вэнглінец]] |Węgliniec |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Węgorzewo_COA.svg|60px]] |[[Вэнгажэва]] |Węgorzewo |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Węgorzyno_COA.svg|60px]] |[[Вэнгажына]] |Węgorzyno |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Węgrów_COA.svg|60px]] |[[Вэнграў]] |Węgrów |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wiązów_COA.svg|60px]] |[[Вёнзаў]] |Wiązów |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wieleń_COA.svg|60px]] |[[Велень]] |Wieleń |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wielichowo_COA.svg|60px]] |[[Веліхова]] |Wielichowo |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Wieliczka COA 1.svg|65x65пкс]] |[[Вялічка]] |Wieliczka |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wieluń_COA.svg|60px]] |[[Велюнь]] |Wieluń |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wieruszów_COA.svg|60px]] |[[Вярушаў]] |Wieruszów |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Więcbork_COA.svg|60px]] |[[Венцбарк]] |Więcbork |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wilamowice_COA.svg|60px]] |[[Вілямавіцы]] |Wilamowice |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wisła_COA.svg|60px]] |[[Вісла (горад)|Вісла]] |Wisła |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Witkowo_COA.svg|60px]] |[[Віткова]] |Witkowo |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Witnica_COA.svg|60px]] |[[Вітніца]] |Witnica |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wleń_COA.svg|60px]] |[[Улень]] |Wleń |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Władysławowo_COA.svg|60px]] |[[Уладыславова]] |Władysławowo |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Włocławek_COA.svg|60px]] |[[Улацлавак]] |Włocławek |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Włodawa_COA.svg|60px]] |[[Уладава]] |Włodawa |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_gmina_Włoszczowa_COA.svg|60px]] |[[Улашчова]] |Włoszczowa |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wodzisław Śląski_COA.svg|60px]] |[[Вадзіслаў Слёнскі]] |Wodzisław Śląski |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Wojcieszów COA 1.svg|69x69пкс]] |[[Вайцехаў]] |Wojcieszów |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wojkowice_COA.svg|60px]] |[[Вайкавіцы]] |Wojkowice |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wojnicz_COA.svg|60px]] |[[Войніч (горад)|Войніч]] |Wojnicz |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Wolbórz COA.svg|60px]] |[[Вольбуж]] |Wolbórz |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wolbrom_COA.svg|60px]] |[[Вольбрам]] |Wolbrom |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wolin_COA.svg|60px]] |[[Волін (горад)|Волін]] |Wolin |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wolsztyn_COA.svg|60px]] |[[Вольштын]] |Wolsztyn |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wołczyn_COA.svg|60px]] |[[Волчын]] |Wołczyn |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wołomin_COA 1.svg|60px]] |[[Валомін]] |Wołomin |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wołów_COA.svg|60px]] |[[Волаў]] |Wołów |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Woźniki_COA.svg|60px]] |[[Вазнікі]] |Woźniki |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:Herb wroclaw.svg|60px]] |[[Уроцлаў]] |Wrocław |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wronki_COA.svg|60px]] |[[Уронкі]] |Wronki |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Września_COA.svg|60px]] |[[Ушэсня]] |Września |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wschowa_COA.svg|60px]] |[[Усхова]] |Wschowa |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Wyrzysk COA 1.svg|70x70пкс]] |[[Выжыск]] |Wyrzysk |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wysoka_COA.svg|60px]] |[[Высока (Польшча)|Высока]] |Wysoka |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wysokie Mazowieckie_COA.svg|60px]] |[[Высоке Мазавецке]] |Wysokie Mazowieckie |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wyszków_COA.svg|60px]] |[[Вышкаў (Польшча)|Вышкаў]] |Wyszków |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wyszogród_COA.svg|60px]] |[[Вышогруд]] |Wyszogród |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Wyśmierzyce_COA.svg|60px]] |[[Высмяжыцы]] |Wyśmierzyce |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL Zabłudów COA (IV - 14 - 90).svg|75x75пкс]] |[[Заблудаў]] |Zabłudów |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zabrze_COA.svg|60px]] |[[Забжэ]] |Zabrze |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zagórów_COA.svg|60px]] |[[Загураў]] |Zagórów |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zagórz_COA.svg|60px]] |[[Загуж]] |Zagórz |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zakliczyn_COA.svg|60px]] |[[Заклічын]] |Zakliczyn |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Zaklików COA.svg|69x69пкс]] |[[Заклікаў]] |Zaklików |[[Падкарпацкае ваяводства|Падкарпацкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zakopane_COA.svg|60px]] |[[Закапанэ]] |Zakopane |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zakroczym_COA.svg|60px]] |[[Закрочым]] |Zakroczym |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zalewo_COA.svg|60px]] |[[Залева]] |Zalewo |[[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zambrów_COA.svg|60px]] |[[Замбраў]] |Zambrów |[[Падляскае ваяводства|Падляскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zamość_COA.svg|60px]] |[[Замасць]] |Zamość |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zator_COA.svg|60px]] |[[Затар]] |Zator |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zawadzkie_COA.svg|60px]] |[[Завадзке]] |Zawadzkie |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zawichost_COA.svg|60px]] |[[Завіхаст]] |Zawichost |[[Свентакшыскае ваяводства|Свентакшыскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zawidów_COA.svg|60px]] |[[Завідаў]] |Zawidów |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zawiercie_COA.svg|60px]] |[[Заверце]] |Zawiercie |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ząbki_COA.svg|60px]] |[[Зомбкі]] |Ząbki |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ząbkowice Śląskie_COA.svg|60px]] |[[Замбкавіцы Слёнске]] |Ząbkowice Śląskie |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Zbąszynek COA 1.svg|63x63пкс]] |[[Збаншынак]] |Zbąszynek |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zbąszyń_COA.svg|60px]] |[[Збоншынь]] |Zbąszyń |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Zduny COA old.svg|60px]] |[[Здуны]] |Zduny |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zduńska Wola_COA.svg|60px]] |[[Здуньска Воля]] |Zduńska Wola |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zdzieszowice_COA.svg|60px]] |[[Здзешавіцы]] |Zdzieszowice |[[Апольскае ваяводства|Апольскаее]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zelów_COA.svg|60px]] |[[Зэлаў]] |Zelów |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zgierz_COA.svg|60px]] |[[Згеж]] |Zgierz |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zgorzelec_COA.svg|60px]] |[[Згажэлец]] |Zgorzelec |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zielona Góra_COA.svg|60px]] |[[Зялёна Гура]] |Zielona Góra |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zielonka_COA.svg|60px]] |[[Зялёнка (Мазавецкае ваяводства)|Зялёнка]] |Zielonka |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Ziębice_COA.svg|60px]] |[[Зямбіцы]] |Ziębice |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Złocieniec_COA.svg|60px]] |[[Злаценец]] |Złocieniec |[[Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Złoczew_COA.svg|60px]] |[[Злочаў]] |Złoczew |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Złotoryja COA 1.svg|73x73пкс]] |[[Златарыя]] |Złotoryja |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Złotów COA.svg|60px]] |[[Злотаў]] |Złotów |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Złoty Stok_COA.svg|60px]] |[[Злоты Сток]] |Złoty Stok |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zwierzyniec_COA.svg|60px]] |[[Звяжынец]] |Zwierzyniec |[[Люблінскае ваяводства|Люблінскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Zwoleń_COA.svg|60px]] |[[Зволень]] |Zwoleń |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Żabno_COA.svg|60px]] |[[Жабна]] |Żabno |[[Малапольскае ваяводства|Малапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Żagań_COA.svg|60px]] |[[Жагань]] |Żagań |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:Herb Żarek.svg|66x66пкс]] |[[Жаркі (Польшча)|Жаркі]] |Żarki |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Żarów_COA.svg|60px]] |[[Жараў]] |Żarów |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Żary_COA.svg|60px]] |[[Жары (Польшча)|Жары]] |Żary |[[Любушскае ваяводства|Любушскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Żelechów_COA.svg|60px]] |[[Жалехаў]] |Żelechów |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Żerków_COA.svg|60px]] |[[Жэркаў]] |Żerków |[[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскае]] |- |align=center|[[Файл:POL Żmigród COA 2022.svg|67x67пкс]] |[[Жмігруд]] |Żmigród |[[Ніжнесілезскае ваяводства|Ніжнесілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Żnin_COA.svg|60px]] |[[Жнін]] |Żnin |[[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Żory_COA.svg|60px]] |[[Жоры]] |Żory |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Żukowo_COA.svg|60px]] |[[Жукова (Польшча)|Жукова]] |Żukowo |[[Паморскае ваяводства|Паморскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Żuromin_COA.svg|60px]] |[[Журомін]] |Żuromin |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Żychlin_COA.svg|60px]] |[[Жыхлін]] |Żychlin |[[Лодзьскае ваяводства|Лодзьскае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Żyrardów_COA.svg|60px]] |[[Жырардаў]] |Żyrardów |[[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкае]] |- |align=center|[[Файл:POL_Żywiec_COA.svg|60px]] |[[Жывец]] |Żywiec |[[Сілезскае ваяводства|Сілезскае]] |} {{зноскі}} == Спасылкі == {{Польшча ў тэмах}} {{Еўропа паводле тэм|Гарады}} [[Катэгорыя:Гарады Польшчы| ]] [[Катэгорыя:Спісы гарадоў паводле краін|Польшча]] [[Катэгорыя:Спісы:Польшча]] j2ee9ruzs34lbb39lakhtt983uvyz5f 0 48342 5167749 4728489 2026-07-19T18:55:19Z Siliyiw 169172 5167749 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Шашкі (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Шашкі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 37|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 40|lon_sec = 30 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Стаўбцоўскі |сельсавет = Шашкоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = беларуская |афіцыйная мова-ref = |двароў = 178 |насельніцтва = 444 |год перапісу = 2013 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 222675 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002684 }} '''Шашкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Шэ́шкі (каля Шэ́шак)'''</ref> ({{lang-be-trans|Šaški}}, {{lang-ru|Шашки}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909n0020852&q_id=6390843|title=Решение Столбцовского районного Совета депутатов от 23 декабря 2008 года № 100 "О преобразовании сельских населенных пунктов Столбцовского района в агрогородки"}}</ref> у [[Беларусь|Беларусі]], у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шашкоўскі сельсавет|Шашкоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца ў 18 км на поўнач ад горада [[Стоўбцы]], за 98<ref name="БЭ17">{{Крыніцы/БелЭн|17к}}</ref> км ад [[Мінск]]а, за 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Стоўбцы (станцыя)|Стоўбцы]]<ref name="БЭ17" />. Праз аграгарадок пралягае рэспубліканская аўтадарога [[Першаі]] — [[Івянец]] — [[Нясвіж]] {{Таблічка-by|Р|54}}. Каля аграгарадка бярэ пачатак ручай [[Дудка (ручай)|Дудка]]. == Насельніцтва == * 487 жыхароў у 186 дварах (2003)<ref name="БЭ17" />; * 461 жыхар (2009); * 444 жыхары (2013). == Інфраструктура == * СВК «Шашкі» (спецыялізацыя: мясамалочная [[жывёлагадоўля]] з развітым [[раслінаводства]]м). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|Шашкі}} — С. 398. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=20|старонак=48|isbn=978-985-508-054-2|тыраж=10000|мова=ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=24|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20000|мова=ru}} * Ліст карты N-35-90. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1983 г.{{Ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Šaškі}} {{Шашкоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Шашкоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Аграгарадкі Мінскай вобласці]] lj8kpbrhwoix9bpca46zemq0j67do7e 14 49111 5167650 5164338 2026-07-19T13:19:23Z DzBar 156353 5167650 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|1999|года}} [[Катэгорыя:Відэагульні XX стагоддзя|1999]] [[Катэгорыя:Творы 1999 года]] tf9q12ojsii9p1d3frb5dsw9gh2a7nk 0 56065 5167951 4680092 2026-07-20T10:56:56Z Autumndancer 168015 5167951 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Нінбург (Везер)''' ({{lang-de|Nienburg/Weser}}) — горад у [[Германія|Германіі]], раённы цэнтр, знаходзіцца ў федэральнай зямлі [[Ніжняя Саксонія]]. Плошча — 64 км². Горад падпадзяляецца на 4 гарадскія раёны. [[Выява:Rathaus Nienburg01.jpg|thumb|left|200px|Ратуша<!--Das Rathaus von '''Nienburg''']]-->]] == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Спасылкі == * [http://www.nienburg.de/ Афіцыйная старонка] {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] dsvg6929up7cpjdoqase7m206mmedqt 5167952 5167951 2026-07-20T10:57:30Z Autumndancer 168015 5167952 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Нінбург (Везер)''' ({{lang-de|Nienburg/Weser}}) — горад у [[Германія|Германіі]], раённы цэнтр, знаходзіцца ў федэральнай зямлі [[Ніжняя Саксонія]]. Плошча — 64 км². Горад падпадзяляецца на 4 гарадскія раёны. [[Выява:Rathaus Nienburg01.jpg|thumb|left|200px|Ратуша<!--Das Rathaus von '''Nienburg''']]-->]] == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Спасылкі == * [http://www.nienburg.de/ Афіцыйная старонка] {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] ni6v2fsqfsujevv6yjtwzo1gpx6rx73 0 56071 5167933 4878133 2026-07-20T10:25:52Z Autumndancer 168015 5167933 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Оснабрук''' ({{lang-de|Osnabrück}} {{IPA|[ɔsnaˈbʁʏk]}}) — горад зямельнага падпарадкавання ў [[Германія|Германіі]], трэці паводле колькасці насельніцтва горад Ніжняй Саксоніі, пасля [[Гановер]]а і [[Браўншвайг]]а. Важны чыгуначны вузел і вузел аўтамабільных дарог. == Гісторыя == Оснабрук быў заснаваны ў [[780]] годзе [[Карл Вялікі|Карлам Вялікім]] і хутка становіцца важным гандлёвым цэнтрам. У канцы [[IX стагоддзе|IX стагоддзя]] атрымаў гарадскія прывілеі, а з канца [[XII стагоддзе|XII стагоддзя]] ўвайшоў у склад [[Ганза|Ганзы]]. У [[1648]] у Оснабруку і суседнім з ім [[Мюнстэр]]ы быў падпісаны [[Вестфальскі мір]], які завяршыў [[Трыццацігадовая вайна|Трыццацігадовую вайну]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адукацыя == * [[Оснабрукскі ўніверсітэт]] == Славутасці == [[Файл:Osnabruecker-dom.jpg|thumb|left|250px|Сабор Святога Пятра ў Оснабруку]] * Ратуша (пабудаваная ў 1487—1512 гадах) * Сабор Святога Пятра (XIII стагоддзе) * Замак XVII стагоддзя ў стылі [[барока]] (цяпер — Універсітэцкі палац) * Вежа Букстурм (XIII стагоддзе) == Вядомыя асобы == * [[Эрых Марыя Рэмарк]] — пісьменнік == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Галерэя == <gallery> Image:Osnabrueck_Hbf.jpg| Вакзал Image:Pfarrkirche_St_Johann_Osnabrueck.jpg| Фарны касцёл Св. Iагана Image:Osnabrueck_Universitaet.jpg| Універсітэт Image:Ledenhof_in_Osnabrueck.jpg| Памесце Ледэнхоф Image:Katharinenkirche_in_Osnabrueck.jpg| Царква Св. Кацярыны Image:Theater_Osnabrueck.jpg| Тэатр Image:Marienkirche_Osnabrueck.jpg| Царква Св. Марыі Image:Marktplatz_Osnabrueck.jpg| Рыначная плошча Image:Rathaus_in_Osnabrueck.jpg| Ратуша, у якой быў заключаны [[Вестфальскі мір]] Image:Osnabrueck_street.jpg| Вуліца ў старым горадзе Image:Waterloo-Tor_Osnabrueck.jpg| Вароты Ватэрлоа Image:View_of_Osnabrueck's_old_town.jpg| Від на стары горад з варотаў Ватэрлоа Image:Stadtbefestigungsturm_Osnabrueck.jpg| Старая абаронная вежа Image:Hase_river_Osnabrueck.jpg| Плаціна на рацэ Хазэ Image:Platz_der_deutschen_einheit_Osnabrueck.jpg| Плошча германскага адзінства </gallery> {{Зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Оснабрю́к|358}} * {{крыніцы/ГНМ (2002)|Оснабрю́к|314}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Раёны ў Ніжняй Саксоніі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Ганза]] [[Катэгорыя:Оснабрук| ]] c6699ltdpw3ds04qsxxx52frz1ubyfj 0 59171 5167993 5166972 2026-07-20T11:29:09Z 5167993 wikitext text/x-wiki {{Музычны фестываль |Назва=Славянскі Базар у Віцебску |Name = |Лагатып =[[File:Налепка. Славянскі Базар у Віцебску.jpg|міні|цэнтр]] |Дата = ліпень кожнага года |Месца= [[Віцебск]] |Год = з 1992 |Жанр = [[поп]], [[фольк]], [[фольк-рок]] |Сайт = [http://festival.vitebsk.by/ festival.vitebsk.by] }} '''Міжнародны фестываль мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску»''' ({{lang-ru|Международный фестиваль искусств «Славянский базар в Витебске»}}, {{lang-uk|Міжнародний фестиваль мистецтв «Слов'янський базар у Вітебську»}}) — міжнародны [[фестываль]] мастацтваў, які штогод праходзіць у [[Віцебск]]у. Фестываль задуманы як агульнае культурнае мерапрыемства трох краін: [[Беларусь|Беларусі]], [[Расія|Расіі]], [[Украіна|Украіны]]. Адметнай рысай фестывалю з’яўляецца міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні і міжнародны дзіцячы музыкальны конкурс (з 2003 года). З 1993 года «Славянскі базар» з’яўляецца сябрам [[Міжнародная Федэрацыя Фестывальных Арганізацый|FIDOF]]. Апроч конкурсаў, на фестывалі шырока прадстаўлена не толькі песенная культура, але і разнастайныя віды мастацтваў — [[выяўленчае мастацтва|выяўленчае]], [[тэатр]]альнае, [[кіно]], [[народныя рамёствы]]. Фестывальныя дні ўключаюць творчыя сустрэчы з рознымі дзеячамі сусветнай культуры, прэзентацыі тэатральных пастановак і кінастужак, мастацкія выстаўкі, а таксама кірмашы з удзелам майстроў-рамеснікаў. У 2010-я гады «Славянскі базар» зрабіўся даволі палітычна ангажаваным мерапрыемствам, што звязана з амаль поўнай залежнасцю фестывалю ад дзяржаўнага фінансавання і персанальнай увагай да фестывалю з боку кіраўніка Беларусі [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. == Гісторыя == === Фестываль Польскай песні і будаўніцтва Амфітэатра === Папярэднікам «Славянскага Базару» быў «[[Фестываль польскай песні ў Віцебску]]». Беларускае партыйнае кіраўніцтва вырашыла абраць Віцебск для гэтага мерапрыемства, бо на той момант ён з’яўляўся пабрацімам польскага горада [[Зялёна Гура]], дзе з 1965 года праводзіўся «[[Фестываль савецкай песні]]». Дзякуючы намаганням кампазітара [[Ігар Лучанок|Ігара Лучанка]] і тагачаснага першага сакратара абкама партыі [[Уладзімір Віктаравіч Грыгор’еў|Уладзіміра Грыгор’ева]] было вырашана пабудаваць у Віцебску [[Летні амфітэатр]], бо на той момант у горадзе не было пляцоўкі для правядзення фестывалю буйнога маштабу, і [[Міністэрства культуры БССР|міністр культуры БССР]] [[Юрый Міхайлавіч Міхневіч|Юрый Міхневіч]] сур’ёзна разглядаў магчымасць правесці фестываль у мінскім [[Мінскі палац спорту|Палацы Спорту]]<ref>{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/vse-stroilos-s-lista.html|title=Все строилось «с листа» |publisher=Беларусь Сегодня |date= 2011-07-05 |accessdate=2013-07-21}}</ref><ref name=slavyanskij-bazar-kak-vse-nachinalos>{{cite web|url=https://belsat.eu/ru/news/slavyanskij-bazar-kak-vse-nachinalos/ |title= «Славянский базар»: как все начиналось |publisher=Белсат | date= 2015-07-09}}</ref>. Будаўніцтва Амфітэатра пачалося ў 1987 годзе па праекце архітэктара Вячаслава Бабашкіна<ref name=slavyanskij-bazar-kak-vse-nachinalos/>. Пляцоўка пад будаўніцтва выбіралася вельмі старанна, вырашылі, што лепшым месцам будзе натуральнае паглыбленне ў ручаёвым яры, схілы якога будуць абараняць пляцоўку ад гарадскога шуму. Будавалі шпаркімі тэмпамі — праз паўгода канцэртная зала была гатова. Улетку 1988 года тут прайшоў першы канцэрт. Зала ўмяшчае 5400 чалавек<ref>{{cite web|url=http://probelarus.by/rus/organization/135/letnij-amfiteatr-v-vitebske|title=ЛЕТНИЙ АМФИТЕАТР В ВИТЕБСКЕ|accessdate=July 21, 2013}}{{ref-ru}}</ref>. Апроч сцэнічных памяшканняў у амфітэатры меліся тэнісныя корты, залы для папулярных на той час заняткаў рытмічнай гімнастыкай (аэробікай) і танцамі, кафэ-бар, рэстаран, крама. Першы «Фестываль польскай песні ў Віцебску» прайшоў з 17 па 22 ліпеня 1988 года на сама высокім узроўні. У Віцебск прыехала шмат польскіх гасцей, а свае віншаванні ўдзельнікам накіравалі тагачасныя кіраўнікі [[ПНР|Польшчы]] і [[СССР]] [[Войцех Ярузельскі]] і [[Міхаіл Гарбачоў]]<ref name=slavyanskij-bazar-kak-vse-nachinalos/>. Другі фестываль польскай песні адбыўся ў Віцебску ў 1990 годзе. У гэтым жа годзе спыніў сваё існаванне «Фестываль савецкай песні» у Зялёнай Гуры, што аўтаматычна зрабіла другі фестываль польскай песні таксама апошнім. У спадчыну Віцебску засталася буйная канцэртная пляцоўка і досвед арганізацыі міжнародных фестываляў. === Першыя гады: 1992—1997 === Арганізацыя першага фестывалю «Славянскі базар» звязана з імем дырэктара «Фестывалю польскай песні ў Віцебску» і генеральнага дырэктара Цэнтра культуры «Віцебск» [[Радзівон Міхайлавіч Бас|Радзівона Баса]]. Менавіта Бас прапанаваў стварэнне «Славянскага Базару» замест скасаванага польскага: «Мы паехалі ў Маскву да сяброў-кампаньёнаў: маўляў, давайце правядзём фестываль „Новая Еўропа“. Было шмат ідэй і гутарак, усё гэта адбывалася ў гатэлі „Расія“, якой ужо няма, і самым блізкім рэстаранам да яе быў „Славянскі базар“… Не паверыце, але прыцягнуў менавіта „базар“ — месца, дзе прадаюць і купляюць. Прэтэнзій да фесту і з боку прэсы, і з боку высокіх чыноў было шмат, таму што гэта была прыватна ініцыятыва. Чапляліся нават да слова „базар“ — маўляў, слова цюркскае, а не славянскае, а пра „баль падчас чумы“ і казаць няма чаго, бо былі талоны на прадукты і свята ў многіх выклікала раздражненне»<ref>{{cite web|url=https://www.souzveche.ru/articles/culture/10131/|title="Жизнь как фестиваль". Директор «Славянского базара в Витебске» Родион БАСС – о том, как все начиналось.|date= 2011-05-21 |accessdate=2019-10-15}} {{ref-ru}}</ref>. На гэты раз канцэпцыя мерапрыемства была пашырана: фестываль павінен быў збіраць прадстаўнікоў з краін, дзе панавала ці прысутнічала славянская культура. Ініцыятарамі правядзення і заснавальнікамі ў перыяд развалу СССР, і як следства, страты сувязяў, якія склаліся ў савецкі час, сталі прыватныя і некамерцыйныя арганізацыі трох дзяржаў — Саюз «Зніч» (старшыня Наталля Машэрава, дачка былога кіраўніка ЦК [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КПБ]] [[Пётр Машэраў|Пятра Машэрава]]), Віцебскі гарадскі цэнтр культуры (дырэктар Радзівон Бас) з Беларусі, ІПП «Ирыда» (дырэктар Сяргей Віннікаў) з Расіі і ІПП «Рок-Акадэмія» (дырэктар Мікалай Красніцкі) з Украіны<ref name=zhizn-kak-festival>{{cite web|url=http://ng.sb.by/soyuznoe-veche/article/zhizn-kak-festival-direktor-slavyanskogo-bazara-v-vitebske-rodion-bass-o-tom-kak-vse-nachinalos.html|title="Жизнь как фестиваль". Директор «Славянского базара в Витебске» Родион БАСС – о том, как все начиналось.|accessdate=July 21, 2013}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Першы «Славянскі Базар» урачыста адкрыўся ў Віцебскім Летнім амфітэатры 18 ліпеня 1992 года. У ім прынялі ўдзел артысты з Беларусі, Расіі, Украіны, ЗША, Канады, Аўстраліі, Польшчы і Грузіі — больш за 1000 удзельнікаў. Сама вялікімі дэлегацыямі вылучаліся краіны-арганізатары. На галоўнай фестывальнай пляцоўцы — Амфітэатры — прайшлі 9 канцэртаў. Адбылася прэзентацыя трох выстаў. Прайшло 5 прэс-канферэнцый. У 1993 годзе «Славянскі базар» ўступіў у FIDOF. На флагштоку фестывалю ўпершыню з’явіліся сцягі Славакіі, Кыргызстана, Літвы, Турцыі, Балгарыі, Югаславіі. У 1994 годзе частка фестывалю ўпершыню адбылася ў будынку [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|драматычнага тэатра імя Якуба Коласа]], дзе адкрыўся Цэнтр нацыянальных культур. Там адбыліся канцэрты нацыянальных дэлегацый, а таксама мерапрыемствы, прысвечаныя Дням культуры Беларусі, Расіі, Украіны, Польшчы і Балгарыі. Упершыню раскінуў свае шатры «Горад майстроў» — своеасаблівы кірмаш народных мастацтваў і рамёстваў. З 1995 года «Славянскі базар» пачаў звацца «Міжнародным фестывалем мастацтваў». Упершыню ў рамках фестывалю дэманстраваліся славянскія фільмы. Таксама ўпершыню на фестываль прыехалі прадстаўнікі [[Кіпр]]а, [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Узбекістан]]а і [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. У гэтым жа годзе фестываль пачаў адчуваць вялізны недахоп сродкаў, нягледзячы на вялікую ўвагу да мерапрыемства з боку тэлеканалаў краін-арганізатараў і колькасць удзельнікаў. 1995 год быў таксама вырашальным для лёсу фестывалю, бо адзначыў яго пераход пад апеку дзяржавы. Падчас адкрыцця [[Прэзідэнт Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]], які ўпершыню наведаў фестываль, заявіў, што ён і Урад Беларусі з гэтага часу бяруць «Славянскі Базар» пад свой патранаж. Нягледзячы на гэта, да 1998 года падтрымка з боку дзяржавы амаль не адчувалася. === Узбуйненне фестывалю: 1998—2005 === У 1998 годзе фестываль у Віцебску стаў міждзяржаўным культуралагічным праектам [[Саюзная Дзяржава|Саюза Расіі і Беларусі]]. З гэтага часу фестываль змяніў назву на «Славянскі Базар у Віцебску». Дзякуючы добрай фінансавай падтрымцы з саюзнага бюджэту, фестываль ператварыўся ў буйное мерапрыемства міжнароднага памеру. У 2000 годзе фестываль паставіў своеасаблівы рэкорд, калі сабраў прадстаўнікоў усіх буйных славянскіх народаў. Гэтае дасягненне было прызнана 24 студзеня 2001 года ў [[Каны|Канах]] на 35-й Асамблеі FIDOF, у рамках Міжнароднага музычнага рынка (МІДЭМ), дзе прысутнічала дэлегацыя Дырэкцыі Міжнароднага фестывалю мастацтваў «Славянскі Базар у Віцебску», дырэктару фестывалю [[Радзівон Бас|Радзівону Басу]] быў уручаны Дыплом Міжнароднай Федэрацыі Арганізатараў Фестываляў «Фестываль 2000 года»<ref>{{cite web|url=http://wap.sb.by/post/2329/|title="Витебская марка не нуждается в конферансе"|accessdate=July 22, 2013}}{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. Паўторна гэтае ганаровае званне фестываль атрымаў яшчэ і ў 2004 годзе. Фестываль 2001 года вызначыўся сваёй цырымоніяй адкрыцця, на якой прысутнічалі прэзідэнты Беларусі, Расіі і Украіны — Аляксандр Лукашэнка, [[Уладзімір Пуцін]] і [[Леанід Кучма]]. У 2005 годзе Віцебск прымаў 39-ю Асамблею FIDOF, якая ўпершыню прайшла не ў Канах. Фестываль ператварыўся ў буйную пляцоўку для міжкультурнага абмену. Тым не менш з канца 2000-х на фестывалі пачала дамінаваць у асноўным расійская культура. Дзеля павышэння рэнтабельнасці і прывабнасці фестывалю для гледачоў і расійскіх тэлеканалаў, дырэкцыя фестывалю зрабіла ўпор на запрашэнне вядомых савецкіх і расійскіх артыстаў і дзеячаў культуры. === Поп-культура і палітызацыя: 2006—2012 === [[Файл:2011. Stamp of Belarus 18-2011-06-29-m2.jpg|thumb|Паштовая марка Беларусі, 2011]] [[Файл:RIAN archive 323307 The 17th International Slavic Bazaar Music Festival in Vitebsk.jpg|thumb|На канцэрце, прысвечаным Дню культуры Расіі, 2008]] З сярэдзіны 2000-х гадоў, «Славянскі Базар» робіцца асноўным культурным мерапрыемствам для Беларусі, на якое выдаткоўваюцца горошы з дзяржаўнага бюджэта і бюджэта Саюзнай Дзяржавы. З-за вялізнага наплыва прадстаўнікоў масавай поп-культуры, фестываль пачынае губляць канцэпцыю, на якой будавалася асноўная ідэя — «Праз мастацтва — да міру і ўзаемапаразумення». Нягледзячы на наяўнасць вялікай колькасці культурных мерапрыемстваў мастацкага кірунку, асноўная ўвага прэсы, тэлегледачоў і наведвальнікаў фестывалю сканцэнтравалася на сольных канцэртах вядомых расійскіх выканаўцаў. У той жа час фестываль пачаў губляць прывабнасць для расійскіх тэлеканалаў, што тлумачылася яго кансерватыўнасцю і не адпаведнасцю сучаснаму тэлевізійнаму фармату. Узбуйненне датычылася не толькі фармата мерапрыемства, але і колькасці фестывальных дзён. Калі напачатку свайго існавання праграма фестывалю ўмяшчалася ў 4 дня, то ў 2012 фестываль доўжыўся 7 дзён. Галоўнай цікавасцю зрабіўся конкурс маладых выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск», які праходзіць падчас фестывалю. Вырас прафесійны ўзровень удзельнікаў у параўнянні з першымі гадамі існавання конкурса, але за гэты час конкурс некалькі разоў рабіўся прадметам спрэчак і скандалаў у прэсе з-за магчымага дагаворнага галасавання членаў журы, як тое было ў 2006, 2009<ref>{{cite web|url=http://naviny.by/rubrics/culture/2010/06/01/ic_media_video_117_4284/|title=Радзівону Басу да гэтых пор сорамна за тое, якім чынам Расія атрымала Гран-пры «Славянскага базара-2009»|accessdate=July 23, 2013}}{{ref-ru}}</ref> і 2012 гадах. У той жа час конкурс зрабіўся стартавай пляцоўкай для тых артыстаў з [[Усходняя Еўропа|Усходняй]] і [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвай Еўропы]], хто потым спрабаваў свае сілы ў нацыянальных адборах на конкурс [[Еўрабачанне]], а некаторыя ўдзельнікі і пераможцы віцебскага фестываля нават атрымлівалі перамогу ў агульнаеўрапейскім конкурсе, як напрыклад [[Marie N|Марыя Навумава]] з [[Латвія|Латвіі]]. Адной з традыцый базара з 2006 года зрабілася запрашэнне пераможцаў і ўдзельнікаў Еўрабачання для ўдзелу ў фестывальных мерапрыемствах, а таксама правядзенне так званых еўра-вечарын. Тым самым фестывальнае кіраўніцтва рабіла ўсё больш вялікі ўхіл у бок масавай поп-культуры, адыходзячы ад традыцыйнай і класічнай. Узрасла і палітызацыя фестываля. Кожны год фестываль урачыста адкрываецца асабіста Аляксандрам Лукашэнкам, што суправаджаецца ўзмацненнем мер бяспекі ў Віцебску і «ачышчэннем» горада ад актывістаў апазіцыйнага руху ў дні правядзення фестываля<ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=40829|title=Драконаўскія меры бяспекі на «Славянскім базары»|accessdate=July 23, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=40789|title=Зачыстка перад «Славянскім базарам»: у Віцебску затрыманыя браты Каваленкі|accessdate=July 23, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=57158|title=Арышты ў Віцебску падчас «Славянскага базара» — затрыманая маці Паўла Севярынца|accessdate=July 23, 2013}}</ref>. Падчас адкрыцця фестывалю ў 2010 годзе Лукашэнка адзначыў, што «Славянскі базар у Віцебску» стаў часткай не толькі культуры, але і вялікай палітыкі<ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=40832|title=Лукашэнка: «Славянскі базар» — гэта вялікая палітыка|accessdate=July 23, 2013}}</ref>. Палітчная ангажаванасць фестывалю яшчэ больш выразна праявілася ў 2011 годзе, калі дзяржаўнае агенцтва [[БелТА]] абурылася фактам адсутнасці віншавання з «Славянскага Базара» з 20-годдзем з боку тагачаснага прэзідэнта Расіі [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Дзмітрыя Мядзведзева]]<ref>{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/all_news/politics/Prezident-Rossii-ne-napravil-pozdravlenie-s-otkrytiem-XX-jubilejnogo-Slavjanskogo-bazara-v-Vitebske_i_563072.html|title=Прэзідэнт Расіі не накіраваў віншаванне з нагодны адкрыцця ХХ юбілейнага "Славянскага Базара ў Віцебску"|accessdate=July 23, 2013}}{{ref-ru}}</ref>, які быў затым раскрытыкаваны [[Беларускае тэлебачанне|Беларускім тэлебачаннем]]<ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=57195|title=Беларускае ТБ працягнула кампанію супраць Мядзведзева: Крэмль плюнуў у душу «Славянскага базару»|accessdate=July 23, 2013}}</ref>. Палітыка не абыйшла таксама і ўдзельнікаў «Славянскага Базара». Так шведская спявачка і пераможца [[Еўрабачанне 2012|Еўрабачання-2012]] [[Ларын]] падчас свайго знаходжання ў Віцебску ў 2012 годзе сустрэлася з жонкай арыштаванага праваабаронцы [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]] і падпісалася пад петыцыяй у адмену [[Смяротнае пакаранне|смяротнага пакарання]] ў Беларусі<ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=76753|title=Ларын сустрэлася з жонкай Бяляцкага: «Ваша змаганне справядлівае»|accessdate=July 23, 2013}}</ref>.   === Новы фармат: 2013—2020 === У 2013 годзе ў кіраўніцтва фестываля абнавілася. 1 сакавіка пакінуў свой пост нязменны шматгадовы дырэктар міжнароднага фестывалю і дырэктар Цэнтра культуры «Віцебск» Радзівон Бас. Новым дырэктарам стаў [[Аляксандр Сідарэнка]]. Ён узначаліў Цэнтр культуры «Віцебск» пасля таго, як Бас напісаў заяву аб звальненні па ўласным жаданні. Да гэтага Сідарэнка быў першым намеснікам генеральнага дырэктара Цэнтра культуры «Віцебск», працаваў ва ўпраўленні культуры аблвыканкама і ў гарвыканкаме. Адной з імаверных прычын адстаўкі Баса лічылася крытыка фармата і ўзроўню правядзення «Славянскага базару» з боку вышэйшага кіраўніцтва, асабліва факт дамінавання расійскай эстрады<ref>{{cite web|url=http://telegraf.by/by/2013/03/slavyanskii-bazar-ostalsya-bez-direktora|title="Славянскі базар" застаўся без дырэктара|accessdate=July 23, 2013}}</ref>. Наступным крокам арганізатараў і новага кіраўніцтва стала змена фармата правядзення фестывалю. Нягледзячы на тое, што 22 лютага віцэ-прэм’ер [[Анатоль Тозік]] правёў пасяджэнне арганізацыйнага камітэта па падрыхтоўцы і правядзенні фестывалю, на якім абяркоўвался звычайны фармат фестывалю<ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=105605|title=«Славянскі базар» прапаноўваецца правесці з 11 па 17 ліпеня|accessdate=July 23, 2013}}</ref>, ужо 22 мая 2013 года на прэс-канферэнцыі было заяўлена, што для правядзення мерапрыемства адведзена толькі 5 дзён. Скарачэнне зведалі дні культуры краін-заснавальніц «Славянскага базару»: Беларусі, Расіі і Украіны. Замест іх было прапанавана правесці толькі адзін — Саюзнай дзяржавы<ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=110059|title=«Славянскі базар» будзе сёлета карацейшы|accessdate=July 23, 2013}}</ref>. Фестываль 2013 адзначыўся таксама скандалам звязаным з прымусам выканаўцаў спяваць пад фанаграмму падчас цырымоніі адкрыцця, што вызвала пэўную хвалю абурэння ад расійскіх поп-выканаўцаў<ref>{{cite web|url=http://euroradio.by/na-slavyanskim-bazary-artystau-prymusili-spyavac-pad-fanagrammu-videa|title=На “Славянскім базары” артыстаў прымусілі спяваць пад фанаграму|accessdate=July 23, 2013|archive-date=18 ліпеня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130718080040/http://euroradio.by/na-slavyanskim-bazary-artystau-prymusili-spyavac-pad-fanagrammu-videa|url-status=dead}}</ref>. 8 верасня 2015 года Аляксандр Лукашэнка заснаваў для ўдзельнікаў музычнага конкурсу прэмію «Славянская надзея» — спецыяльны прыз кіраўніка дзяржавы за лепшае ўвасабленне ў творах вакальнага мастацтва славянскай тэмы<ref name=slavjanskibazar_35075>http://www.soyuz.by/projects/soyuz-projects/slavjanskibazar/35075.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191015073943/http://www.soyuz.by/projects/soyuz-projects/slavjanskibazar/35075.html |date=15 кастрычніка 2019 }}</ref>. === Працяг русіфкацыі і дэславянізацыя конкурса: з 2021 === Вынікі [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] ў Беларусі і [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў]], якія спыніліся гвалтоўным чынам з боку беларускіх уладаў, а таксама [[Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021)|міграцыйны крызіс на мяжы Беларусі і Еўрасаюза]] адмоўна адбіліся, як на рэпутацыі фестывалю, так і спісе яго ўдзельнікаў. Удзел у фестывалі ў любой якасці (госця, канкурсанта, сябра журы) пачаў негатыўна ўспрымацца ва ўсходніх краінах [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]], а таксама ва Украіне. Вакол фестывалю 2021 года адбылося некалькі скандалаў праз удзел украінскіх<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=270975|title=Чарговы вядучы ад Украіны адмовіўся ехаць на «Славянскі базар»|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}</ref>, літоўскіх, латышскіх і некаторых расійскіх дзеячаў культуры і мастацтва. Удзел вядомых у сябе на радзіме вядучых, спевакоў і іншых культурных дзеячаў моцна крытыкаваўся грамадскасцю і паклоннікамі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=272976|title=Украінская спявачка ў эфіры АНТ сказала, што паедзе на «Славянскі базар». Але затым заявіла, што яе не так зразумелі|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=271394|title=Агурбаш: Артысты, якія не паедуць на «Славянскі базар», аўтаматычна пераходзяць на бок святла|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}</ref>, якія праводзілі адмысловыя акцыі на [[Instagram]]-старонках артыстаў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=270605|title=Следам за Галусцянам і Івановым ад «Славянскага базару» адмовілася Maruv|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=271004|title=Расійская спявачка Наташа Каралёва не будзе ўдзельнічаць у «Славянскім базары»|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}</ref>. З пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|вайны Расіі супраць Украіны ў 2022 годзе]] і [[Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну|ўдзеле беларускіх уладаў]] на баку Расіі, пазіцыі фестывалю з яго дэвізам «Праз мастацтва — да міру і ўзаемаразумення!» была нанесена значная шкода, бо Беларусь перастала быць нейтральнай часткай канфлікту. Беларусь атрымала [[Міжнародныя санкцыі супраць Беларусі|новыя пакеты санкцый]], а ўсе культурніцкія і спартыўныя мерапрыемствы былі ці скасаваныя ці змянілі фармат пад нейтральныя краіны, якія адкрыта не падтрымалі ніводзін бок у вайне ці засталіся на баку Расіі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/292375|title=Стала вядома, каго з артыстаў запрасілі на «Славянскі базар». У асноўным тых, хто за вайну|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}</ref>. З 2022 года Украіна спыніла свой шматгадовы ўдзел ў фестывалі і ў конкурсе маладых выканаўцаў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/295472|title=Лукашэнка на адкрыцці «Славянскага базару» прыкметна кульгаў. А ўдзельніцу ад Украіны знайшлі толькі адну|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}</ref>. Тэндэнцыя на прысутнасць расійскіх поп-зорак, дамінаване расійскіх наратываў і рускамоўнай культурнай павесткі ўзрасла. Арганізатары фестывалю зрабілі акцэнт на настальгію па савецкаму мінуламу, а таксама на расійскую поп-музыку<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=275656|title=Мог называцца «Новая Еўропа». Чаму ўзнік «Славянскі Базар» і ці купляюць на яго квіткі|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-01}}</ref>. У дызайне сцэны і спадарожных элементаў (акрамя асноўнага лагатыпа) цалкам займела перавагу руская мова, а артысты з Расіі цалкам пераважаюць у сваёй прысутнасці на культурніцкіх і гала-мерапрыемствах фестывалю. Адбылася хуткая дэславянізацыя конкурсу, які праходзіць у дні фестывалю. У конкурснай праграме вылучылася тэндэнцыя больш масавага ўдзелу канкурсантаў з усходніх краін [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]] ці нееўрапейскіх канкурсантаў з [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]]. З 13 краін [[Еўропа|Еўропы]], дзе славянская мова з’яўляецца дзяржаўнай, толькі 3 (Беларусь, Расія, [[Боснія і Герцагавіна]]) прымаюць сталы ўдзел у фестывалі пасля пачатку Расійска-Украінскай вайны. У 2021 годзе з 14 удзельнікаў конкурсу толькі 6 прадстаўлялі [[Славянскія краіны|славянамоўныя]] краіны, з іх трое былі прадстаўнікамі Беларусі, Украіны і Расіі. З 14 удзельнікаў конкурсу 2022 года толькі 5 прадстаўлялі славянамоўныя краіны, з іх двое былі прадстаўнікамі Беларусі і Расіі. У конкурсе 2023 года доля ўдзельнікаў з славянамоўных краін знізілася да 3-х чалавек з 14, двое з якіх былі прадстаўнікамі Беларусі і Расіі. Такім чынам доля краін-ўдзельніц, дзе мова [[Славянскія мовы|славянскай моўнай групы]] з’яўляецца [[Афіцыйная мова|дзяржаўнай]], скарацілася з 42 % у [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2020 года|2020]] да 20 % у 2023. Для параўнання: у 2010 годзе гэты паказчык дасягаў 55 %, а ў 1994 амаль 69 %. {| class="wikitable" |+ ! colspan="8" |Доля удзельнікаў конкурса з Славянскіх краін |- |'''1992''' |'''1994''' |'''2000''' |'''2005''' |'''2010''' |'''2015''' |'''[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2020 года|2020]]''' |2025 |- |100% |69% |55% |48% |58% |40% |42% |21% |} == Сімволіка фестывалю == Згодна з афіцыйным тлумачэннем Міжнародны фестываль мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску» пазіцыяніруе сябе як «доўгатэрміновая, буйнамаштабная, міждзяржаўная культурная акцыя [[Саюзная Дзяржава|Саюза Расіі і Беларусі]], якая арыентавана на аб’яднанне шматнацыянальных творчых сіл, усяго самага каштоўнага, чым славіцца кожная з нацыянальных культур, на ўзаемадзеянне і ўзаемапранікненне розных культур, духоўнае яднанне народаў свету, стварэнне мірнай супольнасці. Фестываль мае адкрыты масавы характар, спрыяе адраджэнню і развіццю мастацкай культуры і мастацтва ў цэлым». Фест закліканы падтрымліваць маладыя таленты і наватарства ў мастацтве. Міжнародны фестываль мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску» мае свой фестывальны знак (лагатып), фестывальны дэвіз, фестывальны сцяг, фестывальныя прызы і дыпломы. Фестывальны знак (лагатып) уяўляе сабой графічны малюнак кветкі [[васілёк|васілька]] (традыцыйнага для [[славянскія краіны|славянскіх краін]]), размешчанага на нотным стане. На лінейках нотнага стана, сімвалізуючых музычныя кірункі ў мастацтве, размяшчаецца славесны лагатып «Славянскі базар у Віцебску» на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Назва фестывалю паўтараецца на [[руская мова|рускай]] і [[англійская мова|англійскай мовах]], размяшчаючыся па крузе вакол фестывальнага знака. Фестывальны сцяг — палатно белага колеру са шматколерным фестывальным знакам у цэнтры. Дэвізам фестывалю з’яўляецца заклік «Праз мастацтва — да міру і ўзаемапаразумення!» У гэтым дэвізе складзены асноватворныя ідэі фестывалю. Гэта зварот да ўсіх удзельнікаў фестывалю, заклік да міру, прыгажосці, гармоніі і дасканаласці<ref>{{cite web|url=http://festival.vitebsk.by/ru/festival/symb|title=Сімволіка «Славянскага базара»|accessdate=July 23, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080809155357/http://festival.vitebsk.by/ru/festival/symb|archivedate=9 жніўня 2008|url-status=dead}}{{ref-ru}}</ref>. == Праграма і фармат фестывалю == [[Файл:2011. Stamp of Belarus 18-2011-06-29-m1.jpg|thumb|Паштовая марка Беларусі, 2011]] === Культурная праграма === Праграма і фармат фестывалю зведалі некалькі трансфрамацый за час існавання мерапрыемства, але некаторыя элементы захоўваліся пастаянна і сталі традыцыйнымі. Да традыцыйных элементаў фестывалю варта аднесці ўрачыстыя адкрыццё і закрыццё фестывалю. Звычайна афіцыйныя мерапрыемствы пачынаюцца з прэс-канферэнцыі кіраўніцтва фестывалю і скончваюцца вялікім канцэртам адкрыцця ў [[Летні амфітэатр|Летнім амфітэатры]] Віцебска. Адметнай рысай канцэртаў адкрыцця і закрыцця з’яўляецца наяўнасць адразу трох вядучых, якія прадстаўляюць тры краіны-заснаваліцы «Славянскага базара». Першы фестываль адкрывалі тры жанчыны: [[Зінаіда Аляксандраўна Бандарэнка|Зінаіда Бандарэнка]] з Беларусі, Святлана Маргунова з Расіі і Віктар Вівласенка з Украіны. З 1993 года ў тройцы вядучых з’явілася [[Алена Спірыдовіч]], якая з тых часоў з’яўляецца нязменнай вядучай мерапрыемстваў у Летнім амфітэатры ад Беларусі. Традыцыйным з’яўляецца і прывітанне ўсім гледачам, якое паўтараецца на беларускай, рускай і [[украінская мова|ўкраінскай мовах]]. Да 2013 года на фестывалі праводзіліся так званыя дні культуры краін-заснавальніц «Славянскага базара». Звычайна ў гэтыя дні праводзілся выстаўкі, прэзентацыі, іншыя мерапрыемствы прысвечаныя культурным з’явам і жыццю Беларусі, Расіі ці Украіны. Фіналам кожнага дня культуры быў канцэрт майстроў культуры кожнай краіны. З пачатку 2000-х гадоў пачынае назірацца своеасаблівая праява абыякавасці да адмыслованга культурнага дня з боку ўкраінскай дэлегацыі. У асноўным гэта было звязана з недахопамі ў фінансаванні і невялікай папулярнасцю фестывалю ва Украіне. У 2006 годзе прыезд украінскай дэлегацыі, як і правядзенне мерапрыемстваў прысвечаных дню ўкраінскай культуры падчас фестываля, выклікаў шмат сумневаў і пытанняў. Гэта было звязана са зменамі ва ўкраінскім заканадаўстве, якое датычылася, між іншым, і арганізацыі фінансавання ўдзелу ўкраінскай дэлегацыі<ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=2413|title=«Славянскі базар» пройдзе без Украіны?|accessdate=July 24, 2013}}{{ref-ua}}</ref>. У выніку дзень украінскай культуры на «Славянскім Базары» быў праведзены<ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=2642|title=На «Славянскім базары» ўсё-такі будзе дзень Украіны|accessdate=July 24, 2013}}</ref>, але негатыўная тэндэнцыі ў дадзеным напрамку захаваліся, што імаверна было адным з прычын скасавання дзён культуры ў 2013 годзе. У першыя гады свайго існавання, фестывальнае кіраўніцтва не абмяжоўвался правядзеннем дзён культур толькі трох краін. У 1994 годзе ўпершыню прайшлі дні польскай і балгарскай культр (за выключеннем канцэртаў майстроў культуры). У 2002 годзе быў арганізаваны дзень культуры Балканскіх краін. Але гэта так і не зрабілася традыцыяй падчас фестываля. Сама насычанымі мерапрыемстваімі застваліся беларускі і расійскі дні. З 2006 года на фестывалі з’явіўся дзень Саюзнай Дзяржавы, які ў 2013 годзе замяніў скасаваныя дні культуры трох краін. Дастатковую папулярнасць падчас фестывалю набылі сольныя канцэрты поп-спевакоў. З сярэдзіны 2000-х гадоў яны сталі асноўнай крыніцай прыбытку для «Славянскага базара», бо збіраюць вялікую колькасць гледачоў. Зборы с канцэртаў былі настолкі вялікімі, што ў 2008 годзе віцэ-прэм’ер [[Аляксандр Мікалаевіч Косінец|Аляксандр Косінец]] прапанаваў вывесці фестываль на [[самаакупнасць]]<ref>{{cite web|url=http://www.belta.by/ru/all_news/culture?id=245739|title=Міжнародны фестываль мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску» мусіць стаць самаакупным праектам|accessdate=July 24, 2013}}{{ref-ru}}</ref>. У той жа час факт звышпрысутнасці расійскай [[поп-культура|поп-культуры]] на «Славянскім базары» зрабіўся аб’ектам крытыкі ў адрас арганізатараў фестывалю<ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=57216|title=Сяргей Будкін: «Няхай жыве «Славянскі базар»!|accessdate=July 24, 2013}}</ref>. Да поп-культурных традыцыйных з’яў можна аднесці і адмысловыя прэс-канферэнцыі «Зорны Час» — сустрэчы журналістаў з дзеячамі тэатра і кіно. Таксама ва ўсе фестывальныя дні ў Віцебску праводзіцца шмат культурных імпрэз: кіна- і тэатральныя прэм’еры, мастацкія выстаўкі, фестывалі народнай творчасці, працуюць разнастайныя кірмашы. З самага заснавання фестывалю, працуе «Горад Майстроў» — адмысловы кірмаш народных рамёстваў. Змянялася таксама і колькасць дзён адведзеных для правядзення фестывалю. На самым пачатку фестываль доўжыўся не больш за 4 дні, ў той час як у другой палове 2000-х гадоў колькасць фестывальных дзён дасягала 8 і болей. У 2013 годзе арганізатары вырашылі паменшыць колькасць дзён ізноў да пачатковых чатырох дзеля павялічэння якасці фестывалю. === Конкурс маладых выканаўцаў === {{main|Конкурс выканаўцаў эстраднай песні "Віцебск"}} [[Файл:Ruslana in Cologne, Germany 06.JPG|thumb|Ruslana in Cologne, Germany 06|[[Руслана]] — уладальніца Гран-пры конкурсу маладых выканаўцаў 1996]] Традыцыйным для фестывалю з’яўляецца конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск». Конкурс з’яўляецца адзіным фестывальным мерапрыемствам, якое прысутнічала на ўсіх без выключэння віцебскіх фестывалях пачынаючы ад моманту заснавання «Славянскага базару» у 1992 годзе. Паводле афіцыйнай фармулёўкі, конкурс мае за мэту «раскрыццё і падтрымку маладых талентаў, папулярызацыю музыкальнай культуры і мастацтва, узаемадзеянне і дыялог культур розных краін»<ref>{{cite web|url=http://newsby.org/documents/razn/pos01/postn01296.htm|title=Пастанова Міністэрства культуры РБ аб Міжнародным фестывалі мастацтваў "Славянскі базар у Віцебску"|accessdate=July 26, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100621051817/http://newsby.org/documents/razn/pos01/postn01296.htm|archivedate=21 чэрвеня 2010|url-status=dead}}{{ref-ru}}</ref>. [[Файл:Kudaibergen at New Wave in 2019.jpg|thumb|[[Дзімаш Кудайберген]] — уладальнік Гран-пры 2015 года]] Конкурс праводзяць у два туры, кожны тур у асобны дзень. Для конкурсу характэрны спецыфічныя патрабаванні, як патрабаванне спяваць песню кампазітара з славянскай краіны на адной з моў [[Славянскія мовы|славянскай моўнай групы]] ў суправаджэнні Нацыянальнага канцэртнага аркестра Беларусі пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг|Міхаіла Фінберга]] ў адзін з конкурсных дзён. Для ўдзелу ў конкурсе дапускаюцца выканаўцы ад 18 да 31 года. Кожная краіна мае права быць прадстаўлена толькі адным выканаўцам. Да 2006 года краіны-заснавальніцы фестывалю мелі магчымасць вылучаць двух прадстаўнікоў на конкурс, але ў мэтах павышэння відовішчнасці і папулярызацыі, гэта правіла было скасавана. Канкурсантаў ацэньвае міжнароднае журы. У асноўным гэта прадстаўнікі культурнай і мастацкай эліты з краін-удзельніц фестывалю. Колькасць членаў журы ад года на год мянялася: максімальная колькасць членаў журы была ў 1992 і 1993 гадах — 15 чалавек, мінімальная колькасць — 10 чалавек. Журы ацэньвае канкурсантаў па 10-бальнай сістэме, з пэўнай умовай не ацэньваць ніжэй за 4 бала. Ацэнкі журы суміруюць за два тура конкурсу і па рэзультатах выяўляюцца ўладальнікі Гран-пры, першай, другой і трэцяй прэміі. Па ўмовах конкурсу журы мае права не ўручаць Гран-пры, калі немагчыма вызначыць удзельніка, які падыходзіць паводле патрабаваных крытэрыяў для ўручэння прэміі. За ўсю гісторыю конкурсу такое здаралася толькі ў 1992, 1994 і 2017 гадах. Найбольш паспяховымі сярод удзельнікаў конкурсу былі прадстаўнікі Беларусі, якія атрымлівалі перамогу 7 разоў. Прадстаўнікі Украіны і [[Югаславія|Югаславіі]] перамагалі ў конкурсах 5 разоў,  Казахстана — 4 разы.. Шмат для каго з беларускіх прадстаўнікоў фестываль зрабіўся стартавай кропкай у музычнай кар’еры: [[Іна Афанасьева]], [[Ірына Дарафеева]], [[Вікторыя Алешка]], [[Пётр Ялфімаў]] і іншыя пачыналі свае творчыя кар’еры з удзелу ў віцебскім конкурсе. Сярод небеларускіх удзельнікаў конкурсу найбольшых поспехаў дасягнулі Марыя Навумава з Латвіі і [[Руслана]] з Украіны, якія рабіліся пераможцамі конкурсу Еўрабачанне ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 2002|2002]] і [[Конкурс песні Еўрабачанне 2004|2004]] гадах адпаведна. Вялікую папулярнасць у сваіх краінах і [[Еўропа|Еўропе]] атрымалі [[Жэлька Ёксімавіч]] з [[Сербія|Сербіі]], [[Ташэ Праескі]] і Бобі Майсоскі з [[Македонія|Македоніі]]. З 2003 года праводзяць і дзіцячую версію конкурсу «Віцебск». У 1996—2002 гадах гэтаму папярэднічаў фестываль дзіцячых шоу-праграм. У дзіцячым конкурсе маюць права ўдзельнічаць дзеці ад 7 да 12 гадоў. Правілы амаль не адрозніваюцца ад дарослага конкурсу, за выключэннем умовы выканання кампазіцый пад аркестр. Балы, якія атрымоўваюць канкурсанты ў дзіцячым конкурсе, звычайна не публікуюць. Найбольшай колькасцю перамог у дзіцячым конкурсе валодаюць Беларусь — 7 Гран-пры і [[Румынія]] — яе прадстаўнікі 4 разы атрымлівалі Гран-пры конкурсу. {| class="wikitable" |+Пераможцы конкурса "Віцебск" !Год !Асноўны Конкурс !Дзіцячы конкурс |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1992 года|1992]] |{{сцяг Украіны}} {{iw|Алэкса Берэст|Алэкса Берэст|uk|Олекса Берест}} {{efn|Уладальнік Першай прэміі. Гран-Пры ў гэтым годзе не прысуджаўся.}} |не праводзіўся |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1993 года|1993]] |{{сцяг Украіны}} {{iw|Таісія Павалій|Таісія Павалій|uk|Повалій Таїсія Миколаївна}} |не праводзіўся |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1994 года|1994]] |{{сцяг Сербіі і Чарнагорыі}} {{iw|Мілан "Шчэпа" Шчэпавіч|Мілан "Шчэпа" Шчэпавіч|sr|Милан Шћеповић}} {{efn|Уладальнік Першай прэміі. Гран-Пры ў гэтым годзе не прысуджаўся.}} |не праводзіўся |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1995 года|1995]] |{{сцяг Сербіі і Чарнагорыі}} {{iw|Філіп Жмахер|Філіп Жмахер|sr|Filip Žmaher}} |не праводзіўся |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1996 года|1996]] |{{сцяг Украіны}} [[Руслана|Руслана Лыжычка]] |не праводзіўся |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1997 года|1997]] |{{сцяг Сербіі і Чарнагорыі}} {{iw|Святлана Слаўкавіч|Святлана Слаўкавіч|sr|Цеца Славковић}} |не праводзіўся |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1998 года|1998]] |{{flagicon|ISR}} Рафаэль Даган |не праводзіўся |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1999 года|1999]] |{{сцяг Сербіі і Чарнагорыі}} [[Жэлька Ёксімавіч]] |не праводзіўся |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2000 года|2000]] |{{flagicon|MKD}} {{iw|Тошэ Проескі|Тошэ Проескі|en|Toše Proeski}} |не праводзіўся |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2001 года|2001]] |{{сцяг Расіі}} Тэона Дольнікава |не праводзіўся |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2002 года|2002]] |{{сцяг Сербіі і Чарнагорыі}} {{iw|Мілаван "Зікі" Зімоніч|Мілаван "Зікі" Зімоніч|sr|Милован Зимоњић}} |не праводзіўся |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2003 года|2003]] |{{сцяг Беларусі}} Максім Сапацькоў |{{сцяг Румыніі}} Ноні Разван Энэ |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2004 года|2004]] |{{сцяг Беларусі}} [[Пётр Ялфімаў]] |{{сцяг Расіі}} Раман Грычушнікаў |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2005 года|2005]] |{{сцяг Беларусі}} [[Паліна Смолава]] |{{сцяг Беларусі}} [[Ксенія Сітнік]] |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2006 года|2006]] |{{сцяг Расіі}} Аксана Багаслоўская |{{сцяг Польшчы}} Катажына "Кася-Бэла" Меднік |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2007 года|2007]] |{{сцяг Украіны}} Наталя Краснянска |{{сцяг Беларусі}} [[Андрэй Кунец]] |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2008 года|2008]] |{{сцяг Літвы}} {{iw|Данатас Монтвідас|Данатас Монтвідас|en|Donny Montell}} |{{сцяг Расіі}} [[Луара Айрапецян|Лара]]{{efn|Армянская выканаўца [[Луара Айрапецян]] прадстаўляла на конкурсе 2008 года Расію пад псеўданімам Лара.}} |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2009 года|2009]] |{{сцяг Расіі}} Дзмітры Даніленка |{{сцяг Румыніі}} Марыя Крысціна Крэчун |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2010 года|2010]] |{{сцяг Харватыі}} {{iw|Дамір Кеджа|Дамір Кеджа|en|Damir Kedžo}} |{{сцяг Румыніі}} Марыа Галатану |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2011 года|2011]] |{{сцяг Беларусі}} [[Алена Ланская]] |{{сцяг Румыніі}} Ралука-Элена Урсу |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2012 года|2012]] |{{flagicon|MKD}} {{iw|Бобан Майсоўскі|Бобан Майсоўскі|en|Bobi Mojsovski}} |{{сцяг Грузіі}} Марыям Бічашвілі |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2013 года|2013]] |{{сцяг Польшчы}} Міхал Качмарэк |{{сцяг Балгарыі}} Персіяна Дзімітрава |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2014 года|2014]] |{{сцяг Мексікі}} {{iw|Радрыга дэ ла Кадэна|Радрыга дэ ла Кадэна|en|Rodrigo de la Cadena}} |{{сцяг Украіны}} Анастасія Багінская |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2015 года|2015]] |{{сцяг Казахстана}} {{iw|Дзімаш Кудайберген|Дзімаш Кудайберген|en|Dimash Qudaibergen}} |{{сцяг Казахстана}} Луіза Нуркуатава |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2016 года|2016]] |{{сцяг Беларусі}} Аляксей Грос |{{сцяг Расіі}} Настасся Гладзіліна |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2017 года|2017]] |{{сцяг Украіны}} {{iw|Уладзіслаў Сытнік|Уладзіслаў Сытнік|uk|Ситнік Владислав Анатолійович}} {{efn|Уладальнік Першай прэміі. Гран-Пры ў гэтым годзе не прысуджаўся.}} |{{сцяг Беларусі}} Марыя Магільная |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2018 года|2018]] |{{сцяг Румыніі}} Марчэл Рошка |{{сцяг Украіны}} Аляксандр Балабанаў |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2019 года|2019]] |{{сцяг Казахстана}} Адыльхан Макін |{{сцяг Беларусі}} Ксенія Галецкая |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2020 года|2020]] |{{сцяг Беларусі}} Раман Волазнеў |{{сцяг Беларусі}} Ангеліна Ламака |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2021 года|2021]] |{{сцяг Казахстана}} Рухія Байдукенава |{{сцяг Чарнагорыі}} Комнен Вукавіч |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2022 года|2022]] |{{сцяг Беларусі}} Ганна Трубяцкая |{{сцяг Беларусі}} Елісей Касіч |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2023 года|2023]] |{{сцяг Арменіі}} {{iw|Маша Мнджаян|Маша Мнджаян|en|Masha Mnjoyan}} |{{сцяг Казахстана}} Шэрхан Арыстан |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2024 года|2024]] |{{сцяг Малдовы}} Караліна Балан |{{Сцяг Узбекістана}} Ясміна Хуснідынава |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]] |{{сцяг Казахстана}} Алмагуль Баталіева |{{сцяг Беларусі}} Амалія Сухан |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2026 года|2026]] |{{Сцяг Італіі}} Soraya (Розі Альфана) |{{сцяг Беларусі}} Лізавета Цупрык |} {{notelist}} == Трансляцыі фестывалю == [[Беларускае тэлебачанне]] цалкам забяспечвае трансляцыі ўсіх фестывальных і конкурсных дзён. Канцэрты адкрыцця і закрыцця, конкурсныя дні, канцэрты майстроў культуры транслюцца ў прамым эфіры на тэлеканалах «[[Беларусь 1]]» і «[[Беларусь 24]]». У мінулым трансляцыі праводзілі і на тэлеканале «[[Беларусь 2|Лад]]». Забеспячэннем трансляцый са «Славянскага базару» на тэрыторыі Расіі займаецца УДТРК. Тэлеканалы «[[Расія-1]]» і «[[РТР-Беларусь]]», якія ўваходзяць у холдынг, транслююць фестывальныя канцэрты ў скарочанай версіі на наступны дзень. У мінулым міжнародныя трансляцыі з фестывалю забяспечваў украінскі спадарожнікавы [[Міжнародны Славянскі Канал]]. Цяпер спадарожнікавыя трансляцыі арганізуюцца праз «Беларусь 24». == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14}} == Спасылкі == {{Commonscat|Slavianski bazar}} * [http://festival.vitebsk.by Афіцыйны сайт Міжнароднага фестывалю мастацтваў «Славянскі Базар у Віцебску»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140329132451/http://festival.vitebsk.by/ |date=29 сакавіка 2014 }} * [http://gck.by Афіцыйны сайт цэнтра культуры «Віцебск»] * [http://news.vitebsk.cc/?tag=slavyanski-bazaar Навіны Міжнароднага фестывалю мастацтваў «Славянскі Базар у Віцебску»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090501211051/http://news.vitebsk.cc/?tag=slavyanski-bazaar |date=1 мая 2009 }} * [http://interfax.by/entertainment/slavyanskii-bazar «Славянскі Базар» на interfax.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090715111708/http://interfax.by/entertainment/slavyanskii-bazar |date=15 ліпеня 2009 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»}} [[Катэгорыя:Культура Віцебска]] [[Катэгорыя:Фестывалі Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:1992 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:Славянскі базар у Віцебску| ]] lpuyo5s23vf5opkphaizwxk9b3u9acx 0 60498 5167692 4533719 2026-07-19T14:04:26Z DzBar 156353 /* Сольная кар’ера */ абнаўленне звестак 5167692 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Поўнае_імя = Та́р’я Со́йле Су́сана Ту́рунен Кабу́лі |Год = з {{год|1996}} па цяперашні час |Псеўданімы = Tarja, Tarja Turunen |Калектывы = [[Nightwish|Nightwish (1996—2005)]], [[Noche Escandinava(порт. Noche Escandinava)|Noche Escandinava (2001 — цяперашні час)]], [[HARUS]] |Супрацоўніцтва = [[Waltari]], [[Pepe Willberg]], [[Beto Vázquez Infinity]], [[Martin Kesici]], [[Schiller]], [[Віктар Смольскі]], [[Doro]], [[Scorpions]], [[Alice Cooper]], [[Van Canto]], [[Phil Labonte]], [[Joe Satriani]], [[Will Calhoun]], [[Liv Kristine]], [[Кіпелаў, гурт|Кіпелаў]] |Лэйблы = [[Universal Music Group|Universal]], [[Spinefarm Records|Spinefarm]], [[Nuclear Blast]], [[Roadrunner Records|Roadrunner]], [[NEMS Enterprises (лэйбл)|NEMS Enterprises||NEMS Enterprises (label)|NEMS Enterprises]], [[Century Media]], [[Drakkar Entertainment]] }} '''Та́р’я Со́йле Сю́занна Ту́рунен Кабулі''' (нар. {{ДН|17|8|1977}}, [[Кітэе]], [[Фінляндыя]]) — спявачка і аўтар песень, піяністка, кампазітар; былая вакалістка фінскага [[сімфанічны рок|сімфа-метал]]-гурта ''«[[Nightwish]]»''. Дзякуючы свайму моцнаму лірыка-драматычнаму [[сапрана]] (вакальны дыяпазон — 3 актавы), Тар’я з’яўляецца адной з найвядомейшых спявачак у жанры сімфанічнага металу ва ўсёй [[Еўропа|Еўропе]]. Тар’я скончыла вышэйшую музычную школу горада Савонліна, потым — вучылася спяваць у Акадэміі Яна Сібеліуса. У выніку яна знайшла папулярнасць і як выканаўца класічных музычных твораў, і як метал-дзіва. У 1996-м годзе яе аднакласнік Туомас Холапаен пачаў свой акустычны праект і запрасіў Тар’ю далучыцца. Трэцім заснавальнікам новага калектыву стаў Эрна «Эмппу» Вуорынэн. З гэтага і пачалася гісторыя гурта ''«[[Nightwish]]»''. Камбінацыя цяжкай і хуткай металічнай музыкі з класічным вакалам Тар’і хутка прынесла калектыву папулярнасць. Іх стыль — сімфанічны метал, які часам называюць «оперным металам», — натхніў шмат іншых гуртоў і сольных выканаўцаў. Тар’я Турунен пакінула гурт 21-га кастрычніка 2005-га года па асабістых прычынах. У 2006-м яна пачала сольную кар’еру з рэлізу Каляднага альбому, які меў назву «Henkäys Ikuisuudesta». У 2007-м Тар’я выпусціла «My Winter Storm» — альбом, які сумяшчаў розныя стылі, у тым ліку альтэрнатыўны рок і сімфанічны метал, і паехала ў сусветны тур «the Storm World Tour». Трэці альбом Турунен — «What Lies Beneath» — з’явіўся ў 2010. З ім Тар’я адыграла шэраг канцэртаў у Еўропе, выступала на розных метал-фестывалях, такіх, як, напрыклад, the Graspop Metal Meeting і the Wacken Open Air, а потым пачала новы сусветны тур — the What Lies Beneath World Tour, які быў завершаны ў красавіку 2012. == Дзяцінства і юнацтва == Тар’я Турунен нарадзілася ў невялікай фінскай вёсцы побач з Кітэе. Яе маці адчула ў ёй талент, калі падчас сямейнага свята трохгадовая дзяўчынка прадэманстравала свой голас, спеўшы песню «Taivaan Enkel» («Ангел з нябёсаў»). Пасля гэтага Тар’ю аддалі ў царкоўны хор, дзе яна магла практыкавацца ў дадатак да заняткаў па музыцы. У шэсць гадоў Тар’я пачала браць прыватныя ўрокі фартэпьяна. Нягледзячы на тое, што сям’я жыла прыкладна за 30 кіламетраў ад мясцовай школы, бацькі сачылі, каб дзяўчынка рэгулярна наведвала заняткі. У школе яна хутка набыла вядомасць. Некаторыя аднакласнікі здзекваліся з яе. І, як вынік, Тар’я была вельмі сціплай і змагла пасябраваць толькі з некалькімі хлопцамі. Былы настаўнік музыкі Пламен Дзімаў казаў, што яна магла без падрыхтоўкі спець любую песню. Ён арганізаваў для яе многія спектаклі і праекты за межамі школы. У 15 гадоў яна выступіла на Калядным канцэрце перад тысячамі гледачоў. Гэта было яе першае маштабнае выступленне. Пасля заканчэння школы Тар’я паступіла ў вышэйшую музычную школу горада Савонліна. На яе мелі ўплыў творы Уітні Хьюстан, пазней — Сары Брытман, а асабліва — «The Phantom of the Opera». Таму яна вырашыла шукаць сябе ў гэтым музычным напрамку. У васямнаццаць пераехала ў горад Куопіа для таго, каб займацца класічным вакалам у акадэміі ім. Яна Сібеліуса. == Творчасць у «Nightwish» == [[Выява:NightwishJune2005.jpg|thumb|alt=Five band members taking their bows at the end of a performance|Тар’я разам з Nightwish, Himos Festival, [[Jämsä]], Фінляндыя, on June 25, 2005]] Творчасць у «Nightwish» У 1996-м годзе аднакласнік Туомас Холапаен запрашае Тар’ю спяваць у свой праект. Трэцім да іх далучаецца Эрна «Эмппу» Вуорынэн. З кастрычніка да снежня 1996-га музыканты запісалі дэма-альбом, у які ўвайшлі тры кампазіцыі: «Nightwish», «The Forever Moments» и «Etiäinen» (фин. «Лясны дух»). Назва першай з іх і стала назвай гурта. У тым жа годзе Тар’я выступіла на Савонлінскім оперным фестывалі: выконвала творы Вагнера, Вердзі і іншых кампазітараў. У пачатку 1997-га года ў гурт прыйшоў Юкка Нейвалайнен, а акустычная гітара была заменена на электрычную. У красавіку гурт накіраваўся ў студыю «Spinefarm Records», каб запісаць сем песень, сярод якіх была дапрацавана «Etiäinen». Тры песні ў альбоме «Angels Fall First» запісаны з вакалам Туомаса Халапаена — гэта адзіны альбом, дзе можна пачуць яго вакал. Партыі бас-гітары для гэтага альбома запісаў Эрна Вуорынен. Многія крыніцы, такія як «The Metal Observer», зазначаюць, што гэты альбом моцна адрозніваецца ад наступных. 31-га снежня 1997-га года гурт выступіў з канцэртам у сваім родным горадзе Кітэе. У 1998-м «Nightwish» выпускае другі альбом — «Oceanborn». Гэты альбом замест элементаў фольк-музыкі факусіраваўся на меладычных клавішных, а таксама гітарных партыях і непараўнальным голасе Тар’і. Акрамя ўдзелу ў турне the Oceanborn Europe Tour (1999), з гуртам Waltari Турурнен выконвала сольныя партыі ў рок-балеце, які называўся Evankeliumi (таксама вядомы як Evangelicum) у Фінскай Нацыянальнай оперы. У 2000-м « Nightwish» запісваюць «Wishmaster» і «Over the Hills and Far Away» і едуць у тур па Еўропе і Паўднёвай Амерыцы (the Wishmaster World Tour). Падчас гэтага туру, Тар’я пазнаёмілася з Марсела Кабулі, з якім ажанілася ў 2003-м годзе. У 2000-м годзе Тар’я паступіла ў нямецкі ўніверсітэт the German music university Hochschule für Musik Karlsruhe, каб атрымаць прафесійную кваліфікацыю як саліст, а далей спецыялізацыю"аўтарская песня". Акрамя добрай рэпутацыі навучальнай установы, Тар’я абрала менавіта яе, таму што ў Фінскім універсітэце некаторыя людзі не ўспрымалі яе ў сур’ёз як классічную спявачку з-за яе адданасці металічнаму гурту. У гэты ж час, у 2002-м, яна ўдзельнічае ў праекце «Beto Vázquez Infinity» і запісвае разам з « Nightwish» альбом «Century Child». Як і ў выпадку з іншымі альбомамі, Халапаен пісаў фрагменты і дасылаў іх Тар’і па пошце. Выкарыстоўваючы дэма, Турунен працавала над сваімі вакальнымі партыямі і харавымі пасажамі. У 2002-м, Тар’я ездзіла ў тур па Паўднёвай Амерыцы з канцэртам класічнай музыкі «Noche Escandinava (Scandinavian Night)», на якія былі прададзены ўсе квіткі. Пасля складанага сусветнага турне ў падтрымку «Century Child» (the World Tour of the Century) гурт «Nightwish» ўзяў адпачынак, а Тар’я вярнулася ў Германію, каб скончыць вучобу. Пасля перапынку гурт запісвае альбом «Once», які выйшаў 10-га мая 2004-га. Альбом стаў плацінавым у Фінляндыі і Германіі і ставіў рэкорды па продажах па ўсёй Еўропе. Гурт накіраваўся ў тур у яго падтрымку — Once Upon a Tour — у 2004-м і 2005-м. Да Калядаў 2004, Тар’я Турунен запісала першы сольны сінгл — «Yhden Enkelin Unelma» (Мара аднаго анёла), які прадаваўся на радзіме спявачкі і набыў там «залаты» статус. Вясной 2005-га Тар’я запісала дуэт"Leaving You for Me"з Марцінам Кесічы (выйшла і адпаведнае відэа). 21-га кастрычніка 2005-га года ў адкрытым лісце гурт паведаміў Тар’і, што яна больш не з’яўляецца іх вакалісткай. Далей — яна актыўна займаецца сольнай кар’ерай. == Сольная кар’ера == Пасля сыходу з Nightwish Тар’я паехала ў Аргенціну. А 11 лістапада 2005-га яна дала прэс-канферэнцыю ў Хельсінкі, дзе былі падведзены вынікі творчасці за год, адказала на пытанні, звязаныя з сыходам з гурта. У Расіі эксклюзіўнае інтэрв’ю было надрукавана ў часопісе Rockcor (№ 1 студзень/люты 2006 года). Тар’я прыняла ўдзел у запісе песні «Tired Of Being Alone» разам з Крыстаферам фон Дэйленам, лідарам музычнага праекту Schiller. У гэтай песні Тар’я была не толькі вакалісткай, але і сааўтарам музыкі. Пасля поспеху каляднага сінгла «Yhden enkelin unelma» у Фінляндыі Тар’я вырашыла арганізаваць тэматычны тур у снежні 2005-га года. З першага па пятнаццатае снежня яна дала шэсць святочных канцэртаў у Фінляндыі, Германіі, Іспаніі і Румыніі. Тар’я выступала ў храмах і касцёлах, выконвала класічныя кампазіцыі такіх аўтараў, як Я. Сібеліус, З.Тапеліус, Й. Брамс, Ж.Грыр, А. Моцарт і Г. С. Бах. У лютым 2006-га года Тар’я разам з гуртам Teräsvilla з’явілася ў трэцім эпізодзе серыяла «Studio impossible», які паказваў фінскі тэлеканал MTV3. [[Выява:Tarja Turunen 2006.jpg|thumb|right|180px|Тарья Турунен на канцэрце ў 2006 годзе.]] 28 і 29 красавіка Тар’я Турунен разам з Яры Сіліянпаа и Гэйрам Ронінгам выступіла ў якасці запрошай зоркі ў мюзікле Spin у тэатры «Svenska Teatern» у Хельсінкі. Летам удзельнічала ў Savonlinna Opera Festival, у фестывалі арганнай музыкі Lahti Organ Festival: Cross Over Organ і інш. У лістападзе — выступала разам з хорам Тапіёла на калядным канцэрце «Tomorrow’s Child», арганізаваным дзіцячым фонадм Unicef. Тар’я і хор Тапіёла ахвяравалі свой ганарар і прыбытак ад продажу квіткоў (€18.688), які быў накіраваны на рахунак Эспо Unicef. 8-га лістапада 2006-га выйшаў калядны альбом Тар’і «Henkäys ikuisuudesta» (фін. «Подых Нябёсаў»). Многія фанаты лічаць гэты альбом першым сольным альбомам Тар’і, але яна сама заяўляла, што не згодна з гэтым. Усе кампазіцыі — каверы, акрамя «Kuin Henkäys Ikuisuutta». Кавер гурта ABBA «Happy New Year» змяшчае іспанскую і англійскую лірыку. Кампазіцыя «En Etsi Valtaa, Loistoa» выходзіла раней на сінгле «Yhden enkelin unelma» (2004), але вакал быў перазапісаны спецыяльна для новага альбома."Jouluyö, Juhlayö" — фінская версія песні «Ціхая ноч». 25-га лістапада 2006-га года выйшаў сінгл «You Would Have Loved This», які ўключыў у сябе радыё-версію песні «You Would Have Loved This», а таксама новую версію кампазіцыі «Walking in the Air» Ховарда Блэйка, якая радыкальна адрознівалася ад альбомнай. Тар’я таксама запісвала вакал для дэбютнага альбома свайго брата Тоні Турунена. Пасля выпуску альбома, з 3 па 20 снежня пачаўся калядны тур «Breath From Heaven Tour 2006». 12 снежня 2006-га года Тар’я дала вялікі канцэрт у Зале Сібеліуса ў Лахці (Фінляндыя); яго трансляваў у прамым эфіры фінскі тэлеканал YLE TV2 на аўдыторыю ў 450,000 гледачоў. Таксама канцэрт быў запісаны на DVD. У дадатковы матэрыял дыска ўвайшло 5 відэакліпаў і фотагалерэя. Тар’я была намінавана на званне «Лепшы саліст 2006-га года» на Finnish Emma Award. 30 снежня 2006 года больш чым 7600 чытачоў фінскай газеты Iltalehti галасавалі ў розных катэгорыях за вядомых людзей 2006 года в Фінляндыі. Яны выбралі выбралі Тар’ю найлепшай фінскай вакалісткай. У наступным годзе Тар’я запісала вакал да песні «In The Picture» на альбоме «Into the Light» (the Nuclear Blast All-stars). Гітарыст гурта Rage Віктар Смольскі напісаў і спрадзюсіраваў кампазіцыю. Працу над новым сольным альбомам «My Winter Storm» Тар’я пачала яшчэ летам 2006-га. Песні для новага дыску Тар’я пісала сама пад падтрымкай прафесійных аўтараў. 26 кастрычніка 2007-га года быў прадстаўлены першы сінгл з новага альбому — «I Walk Alone». Прадзюсарам сінгла і альбома стаў Дэніэль Прэслі. Альбом «My Winter Storm» выйшаў у Фінляндыі 14-га кастрычніка, у Еўропе — 16-га лістапада і ў Расіі — 19-га лістапада 2007-га года. Ён змяшчае кампазіцыі, у якіх злучыліся некалькі стыляў, перш за ўсё, рок і сімфанічны метал з оперным вакалам. Альбом хутка дабраўся да вяршыні фінскіх чартаў і стаў плацінавым у Фінляндыі, двойчы плацінавым у Расіі і залатым у Германіі. У к.2007-2009-м Тар’я ў межах сусветнага турне дала 95 канцэртаў у Еўропе, Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы падтрымку «My Winter Storm» (the Storm World Tour). У снежні 2008-га выйшаў EP «The Seer» у Вялікабрытаніі, а 2 студзеня 2009-га ўбачыла свет новае выданне «My Winter Storm». Тар’я таксама прадставіла тры песні для фінскага дабрачыннага каляднага альбома «Maailman kauneimmat joululaulut»(Finnish for «The World’s Most Beautiful Christmas Songs»,November 18, 2009). У снежні 2009-га яна запісала жаночую вакальную партыю для песні «The Good Die Young» (дуэт з Клаусам Майнэ), якая ўвайшла ў альбом «Sting in the Tail» гурта «Scorpions». Тар’я запісала свой трэці альбом «What Lies Beneath» у 2009-м і 2010, яго рэліз адбыўся 1-га верасня 2010 года. Тар’я сама прадзюсіравала альбом, пісала песні, а таксама ўпершыню запісала партыі фартэпіяна. У запісы песні «Anteroom Of Death» прыняў удзел нямецкі а капэла рок-гурт Van Canto, у выніку атрымалася авангарднае спалучэнне неакласікі, оперы, трэша, хэві-метала і а капэла. У 2010-м Тар’я выступала з Элісам Куперам падчас яго тура «Theatre of Death Tour». 26 лістапада 2010 года выйшла перавыданне каляднага альбома Тар’і «Henkäys ikuisuudesta»: падрыхтаваны сумесна з гуказапісваючай кампаніяй Nuclear Blast, альбом мае новае афармленне і трэк-ліст. Сусветны тур у падтрымку «What Lies Beneath» (2010—2012) Тар’я распачала дзелам у шэрагу фестываляў, напрыклад, Wacken Open Air і the Graspop Metal Meeting, спецыяльных канцэртаў на Miskolc Opera Festivalі Masters of Rock, дзе ёй акампанаваў цэлы аркестр. Тур завяршыўся ў красавіку 2012-га года. Летам 2011-га Тар’я выступіла ў Самары на Фестывалі «Рок над Волгай», на якім, да ўсяго, спела дуэтам з Валерыем Кіпелавым (песня «Я здесь»). 25 лістапада 2011-га выйшаў у свет в свет CD\DVD «In Concert. Live at Sibelius Hall», які быў запісаны сумесна з праектам Harus. У сакавіку 2012-га года Тар’я выйграла тытул «Europe’s best crossover performer». Яна атрымала 100.000 галасоў. На 24-га жніўня 2012-га года запланаваны рэліз канцэртнага альбома «ActI», які выйдзе на двух DVD, двух CD і Blu-Ray. Рэліз у Еўропе — 27-га жніўня. Адначасова ідзе праца над новым студыйным альбомам, дзве песні з якога («Into the Sun» і «Never Enough»)можна будзе пачуць на дысках «Act I». == Тып голаса і дыяпазон == [[Выява:Stimmumfang.PNG|thumb|alt=Musical staff gives a graphic representation of her vocal range|Вакальны дыяпазон Тар’і ў «My Winter Storm» ([[F (musical note)|F₃]] to [[D (musical note)|D₆]])]] Голас Тар’і Турунен апісваюць як сапрана (дакладней, лірычнае сапрана). За час сваёй кар’еры Тар’я развіла вакальны дыяпазон у 3 актавы. Таму ёй даступныя таксама і меца-сапрана, кантральта і нават каларатурнае сапрана. Гэта можна заўважыць у альбоме «My Winter Storm», дзе самая нізкая нота — F3 — у песні «The Seer», а ў іншых трэках Тар’я падымаецца да D6. {{Quote| Я спявала рэпертуар меца-сапрана шмат гадоў, і таму нават сёння ў мяне незвычайна нізкі рэгістр для лірычнага сапрана. Сёння я бачу сябе выканаўцай з лёгкім лірычным сапрана.|Тар’я Турунен, запіс у блогу, 1.03.2009 }} == Дыскаграфія == === Сольная кар’ера === ==== Студыйныя альбомы ==== * ''Henkäys ikuisuudesta'' (2006) * ''My Winter Storm'' (2007) * ''What Lies Beneath'' (2010) * ''Colours in the Dark'' (2013) * ''Ave Maria – En Plein Air'' (2015) * ''The Shadow Self'' (2016) * ''From Spirits and Ghosts (Score for a Dark Christmas)'' (2017) * ''In the Raw'' (2019) * ''Dark Christmas'' (2023) * ''Frisson Noir'' (2026) ==== Сінглы ==== * ''[[You Would Have Loved This]]'' (2006) * ''[[I Walk Alone, песня|I Walk Alone]]'' (2007) * ''[[Die Alive, песня|Die Alive]]'' (2008) * ''[[Enough, песня|Enough]]'' (2009) * ''[[Falling Awake]]'' (2010) * ''[[I Feel Immortal]]'' (2010) * ''[[Until My Last Breath]]'' (2010) * ''[[Underneath (Tarja song)|Underneath]]'' (2011) ==== Eps ==== * «[[Over the Hills and Far Away]]» ([[2001]], [[Spinefarm Records|Spinefarm]]) * ''[[Yhden Enkelin Unelma]]'' (2004) * ''[[The Seer, EP|The Seer]]'' (2008) === Сайд-праекты === * ''Tarja Turunen & Harus — [[In Concert - Live at Sibelius Hall]] (2011) * ''Cameo role on Yhtä Kyytiä — Mad Rush (Partners in Crime) Movie (2011) === У складзе Nightwish === * ''[[Angels Fall First]]'' (1997) * ''[[Oceanborn]]'' (1998) * ''[[Wishmaster, альбом|Wishmaster]]'' (2000) * ''[[Over the Hills and Far Away, альбом|Over the Hills and Far Away EP]]'' (2001) * ''[[Century Child]]'' (2002) * ''[[Once (Nightwish album)|Once]]'' (2004) ==== ''Зборнікі'' ==== * «[[Wishmastour 2000]]» ([[2000]]) * «[[Tales from the Elvenpath]]» ([[2004]]) * «[[Bestwishes]]» ([[2005]]) * «[[Highest Hopes]]» ([[2005]]) * «[[Wishsides]]» ([[2005]]) ==== ''DVD'' ==== * «[[From Wishes to Eternity]]» ([[2001]]) * «[[End of Innocence]]» ([[2003]]) * «[[End of an Era]]» ([[2006]]) * «[[Christmas Concert Sibelius Hall, Lahti, Finland]]» ([[2006]]) ==== ''Відэакліпы'' ==== <!-- Концертные и фанатская нарезка не считаются, только официальные постановочные клипы. --> * «[[The Carpenter]]» ([[1998]]) * «[[Sleeping Sun]]» ([[1998]]) * «[[Sacrament of Wilderness]]» ([[1998]]) * «[[Over the Hills and Far Away]]» ([[2001]]) * «[[Bless the Child]]» ([[2002]]) * «[[End of All Hope]]» ([[2002]]) * «[[Nemo]]» ([[2004]]) * «[[Wish I Had an Angel]]» ([[2005]]) * «[[Sleeping Sun]]» ([[2005]]) * «[[Leaving you for me]]» ([[2006]]) * «[[I walk alone]]» ([[2007]]) * «[[Die alive]]» * «[[I feel immortal]]» ([[2010]]) * «[[Until my last breath]]» ([[2010]]) == Цікавыя факты == * На працягу першых шасці гадоў навучання Тар’я была адзінай дзяўчынкай у школе. * Адным з яе выкладчыкаў па класе фартэпіяна была маці Туомаса Халапайнена. * Размаўляе на пяці мовах:фінскай, шведскай, нямецкай, іспанскай, англійскай. * Тар’я займалася боксам на працягу прыкладна аднаго года, калі вучылася ў сярэдняй школе. {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Турунен Тар’я}} [[Катэгорыя:Музыканты Фінляндыі]] 089ib37ry19pv6o6h9rm1npl6txuu0q 14 61161 5167646 5164351 2026-07-19T13:18:37Z DzBar 156353 5167646 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2003|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2003]] [[Катэгорыя:2003]] tvpr3c41avf81b87ckzsz5lg5vtbpt9 0 64215 5167694 5105418 2026-07-19T14:09:57Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Выканаўцы Metal Blade Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167694 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = In Extremo | Фота = In Extremo - Hammaburg Fest 2018 01.jpg | Апісанне_фота = | Гады = з [[1995]] | Адкуль = | Краіна = Германія | Горад =[[Берлін]] | Мова = [[Нямецкая мова|Нямецкая]],<br />[[Лацінская мова|Лацінская]],<br />[[Шведская мова|Шведская]],<br />[[Старажытнаверхненямецкая мова|Старажытнаверхненямецкая]],<br />[[Французская мова|Французская]],<br />[[Шведская мова|Старашведская]],<br />[[Ісландская мова|Ісландская]],<br />[[Іспанская мова|Іспанская]] | Жанры = [[фолк-метал]] <br />[[сярэднявечны метал]] | Тэматыка = [[Сярэднявечча]]<br />[[каханне]]<br />[[Carmina Burana]] | Лэйбл = [[Island Records]] <br /> [[Vielklang Musikproduktion]] <br /> [[Metal Blade Records]] <br /> [[Universal Music]] | Склад = Das letzte Einhorn<br />Dr. Pymonte<br />Flex der Biegsame<br />Yellow Pfeiffer<br />Der Lange<br />Specki T.D.<br />Die Lutter | Былыя_удзельнікі = Der Morgenstern | Сайт = http://www.inextremo.de }} '''In Extremo''' ({{lang-la|На краі}}) — [[Германія|нямецкі]] гурт [[Сярэднявечча|сярэднявечнай]] музыкі з [[Берлін]]а. Асноўная творчасць уяўляе сабой пераапрацаваныя старажытныя і сярэднявечныя балады і песні на розных мовах, у тым ліку і нежывых: [[гэльская мова|гэльская]], [[нямецкая мова|нямецкая]], [[лацінская мова|лацінская]], [[шведская мова|шведская]], [[старажытнаверхненямецкая мова|старажытнаверхненямецкая]], [[старажытнафранцузская мова|старажытнафранцузская]], [[старажытнанарвежская мова|старажытнанарвежская]], [[ісландская мова|ісландская]], [[эстонская мова|эстонская]], [[іспанская мова|іспанская]], [[аксітанская мова|аксітанская]] і інш. Разам з сучаснымі інструментамі ([[электрагітара]], [[бас-гітара]]) гурт выкарыстоўвае імноства старажытных ([[Валынка (музычны інструмент)|валынка]], [[арфа]], [[лютня]], [[флейта]] і інш.) == Дыскаграфія == '''Альбомы''' * Gold (LP; 1997) — перавыданы ў 2006 годзе як Die Goldene. * Hameln (LP; 1998) — перавыданы ў 2006 годзе. * Weckt die Toten! (LP; 1998) * Die Verrückten sind in der Stadt (LP, канцэртны; 1998) * Verehrt und Angespien (LP; 1999) * Sünder ohne Zügel (LP; 2001) * Live (LP, канцэртны; 2002) * Sieben (LP; 2003) * Mein rasend Herz (LP; 2005) * Raue Spree (LP, канцэртны; 2006) * Kein Blick Zurück (зборнік 2006) * Sängerkrieg (2008) * Sängerkrieg Akustik Radio Show (LP, канцэртны; 2008) * Am Goldenen Rhein (2009) * Sterneneisen (2011) * Kunstraub (2013) * Quid pro quo (2016) * Kompass zur Sonne (2020) * Wolkenschieber (2024) == Спасылкі == {{commonscat-inline|In Extremo}} * [http://www.inextremo-fanclub.de Афіцыйны фан-сайт] {{ref-de}} * [http://inextremo.fanspace.com/lyrics.htm Тэксты песень з перакладам на англійскую і тлумачэннямі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050912093929/http://inextremo.fanspace.com/lyrics.htm |date=12 верасня 2005 }} {{ref-en}} * [http://www.metal-archives.com/band.php?id=773 In Extremo на Encyclopaedia Metallum] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фолк-рок-гурты]] [[Катэгорыя:Рок-гурты Германіі]] [[Катэгорыя:Фолк-метал-гурты Германіі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Metal Blade Records]] rbd8sollf9nr7pjrrcsaxizlua6bycp 0 68196 5167886 4907331 2026-07-20T09:14:27Z Ueschar 151377 Перапрацаваў артыкул пра Рамана Герцага, дадаў беларускія крыніцы, Замяніў асноўнае напісанне згодна найболей распаўсюджанаму. 5167886 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Раман Герцаг | арыгінальнае імя = Roman Herzog | партрэт = Roman Herzog.jpg | шырыня партрэта = 250px | подпіс = Раман Герцаг у 2006 годзе | парадак = 7 | тытул = [[Прэзідэнт Германіі|Федэральны прэзідэнт Германіі]] | сцяг = Standard of the President of Germany.svg | перыядпачатак = [[1 ліпеня]] [[1994]] | перыядканец = [[30 чэрвеня]] [[1999]] | папярэднік = [[Рыхард фон Вайцзекер]] | пераемнік = [[Ёханэс Рау]] | дата нараджэння = 5.4.1934 | месца нараджэння = [[Ландсхут]], [[Баварыя]], [[Германія]] | дата смерці = 10.1.2017 | месца смерці = [[Бад-Мергентгайм]], [[Бадэн-Вюртэмберг]], Германія | партыя = [[Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі]] | адукацыя = [[Мюнхенскі ўніверсітэт імя Людвіга і Максіміліяна]] | прафесія = юрыст, выкладчык | веравызнанне = [[Евангелічная царква Германіі|евангелічнае хрысціянства]] | узнагароды = {{{!}} {{!}}{{Вялікі крыж са стужкай Ордэна За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай}}{{!}}{{!}}{{Кавалер Вялікага крыжа ордэна Святога Олафа}}{{!}}{{!}}{{Ордэн Трох зорак}} {{!}}- {{!}}{{Вялікі крыж ордэна Інфанта дона Энрыке}}{{!}}{{!}}{{Ордэн Крыжа зямлі Марыі 1 класа}}{{!}}{{!}} {{!}}} | Commons = Roman Herzog | аўтограф = Roman Herzog Signature.svg |бацька=Карл Тэадор Герцаг|жонка=Крысціяна Герцаг <br> Аляксандра фон Бэрліхінген}} '''Рама́н Ге́рцаг,''' часам '''Хе́рцаг''' ({{lang-de|Roman Herzog}}, {{IPA|[ˈʁoːman ˈhɛʁt͡soːk]}}; [[5 красавіка]] [[1934]], [[Ландсхут]], [[Баварыя]] — [[10 студзеня]] [[2017]], [[Бад-Мергентгайм]], [[Бадэн-Вюртэмберг]]) — нямецкі [[правазнаўства|правазнавец]], выкладчык, суддзя і дзяржаўны дзеяч, член [[Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі|Хрысціянска-дэмакратычнага саюза Германіі]]. Старшыня [[Федэральны канстытуцыйны суд Германіі|Федэральнага канстытуцыйнага суда Германіі]] ў 1987—1994 гадах, [[Прэзідэнт Германіі|федэральны прэзідэнт Германіі]] ў 1994—1999 гадах. Першы прэзідэнт ФРГ, абраны пасля [[Аб’яднанне Германіі (1990)|аб’яднання краіны]].<ref name="БелЭн">{{БелЭн|7|Герцаг Раман}}</ref><ref name="біяграфія">{{cite web |url=https://www.bundespraesident.de/DE/amt-und-aufgaben/ehemalige-bundespraesidenten/roman-herzog/tabellarischer-lebenslauf/tabellarischer-lebenslauf_node.html |title=Roman Herzog (1994—1999). Tabellarischer Lebenslauf |website=Der Bundespräsident |language=de |access-date=20 ліпеня 2026 }}</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў Ландсхуце ў сям'і [[архівіст]]а. Пасля заканчэння гімназіі вывучаў [[права]] ў Мюнхенскім універсітэце імя Людвіга і Максіміліяна. У 1957 годзе здаў першую дзяржаўную юрыдычную атэстацыю, пасля чаго працаваў асістэнтам прафесара дзяржаўнага права [[Тэадор Маўнц|Тэадора Маўнца]].<ref name="біяграфія"/> У 1958 годзе атрымаў ступень доктара права за працу пра абмежаванне асноўных правоў паводле [[Канстытуцыя Германіі|Асноўнага закона ФРГ]] і [[Еўрапейская канвенцыя па правах чалавека|Еўрапейскай канвенцыі па правах чалавека]]. У 1961 годзе здаў другую дзяржаўную атэстацыю, а ў 1964 годзе прайшоў [[габілітацыя|габілітацыю]] па [[дзяржаўнае права|дзяржаўным праве]] і [[палітычныя навукі|палітычным навукам]].<ref name="біяграфія"/> === Навуковая і выкладчыцкая дзейнасць === У 1964—1965 гадах быў прыват-дацэнтам Мюнхенскага ўніверсітэта. У 1965 годзе стаў прафесарам дзяржаўнага права і палітыкі ў [[Свабодны ўніверсітэт Берліна|Свабодным універсітэце Берліна]]. У 1967—1968 гадах займаў пасаду дэкана, а ў 1968—1969 гадах — намесніка дэкана юрыдычнага факультэта.<ref name="біяграфія"/> З 1969 года выкладаў тэорыю дзяржавы і палітыку ў Вышэйшай школе адміністрацыйных навук у [[Шпаер]]ы, у 1971—1972 гадах быў яе рэктарам. Асноўнымі галінамі яго даследаванняў былі [[канстытуцыйнае права]], тэорыя дзяржавы, дзейнасць органаў дзяржаўнай улады і абарона асноўных правоў.<ref name="канстсуд">{{cite web |url=https://www.bundesverfassungsgericht.de/SharedDocs/Pressemitteilungen/DE/2017/bvg17-001.html |title=Der ehemalige Bundespräsident und Bundesverfassungsgerichtspräsident Roman Herzog ist verstorben |date=10 студзеня 2017 |website=Bundesverfassungsgericht |language=de |access-date=20 ліпеня 2026 }}</ref> Герцаг быў адным з рэдактараў шматтомнага каментарыя да Асноўнага закона, вядомага пад скарочанай назвай «Маўнц — Дзюрыг — Герцаг», а таксама «Евангелічнага дзяржаўнага лексікона».<ref name="канстсуд80">{{cite web |url=https://www.bundesverfassungsgericht.de/SharedDocs/Pressemitteilungen/DE/2014/bvg14-033.html |title=Der ehemalige Bundespräsident und Bundesverfassungsgerichtspräsident Roman Herzog feiert seinen 80. Geburtstag |date=3 красавіка 2014 |website=Bundesverfassungsgericht |language=de |access-date=20 ліпеня 2026 }}</ref> == Палітычная і судовая дзейнасць == === Праца ў зямельных органах улады === У 1970 годзе Герцаг уступіў у Хрысціянска-дэмакратычны саюз. У 1973—1978 гадах быў дзяржаўным сакратаром і паўнамоцным прадстаўніком зямлі [[Рэйнланд-Пфальц]] пры федэральным урадзе ў [[Бон]]е.<ref name="біяграфія"/> У 1978 годзе быў прызначаны міністрам культуры і спорту зямлі [[Бадэн-Вюртэмберг]], а ў 1980 годзе — міністрам унутраных спраў гэтай зямлі. Адначасова ў 1980—1983 гадах з'яўляўся дэпутатам [[Ландтаг Бадэн-Вюртэмберга|ландтага Бадэн-Вюртэмберга]].<ref name="біяграфія"/> === Федэральны канстытуцыйны суд === [[Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F083310-0001, Karlsruhe, Bundesverfassungsgericht.jpg|thumb|злева|Раман Герцаг у Федэральным канстытуцыйным судзе, 1989 год]] У 1983 годзе Герцаг быў абраны суддзёй і віцэ-старшынёй Федэральнага канстытуцыйнага суда. Ён узначаліў [[Першы сенат Федэральнага канстытуцыйнага суда Германіі|Першы сенат]] суда, да кампетэнцыі якога належалі, між іншым, справы пра асноўныя правы грамадзян.<ref name="канстсуд"/> У лістападзе 1987 года заняў пасаду старшыні Федэральнага канстытуцыйнага суда і заставаўся на ёй да чэрвеня 1994 года. На перыяд яго старшынства прыпалі [[Падзенне Берлінскай сцяны|падзенне Берлінскай сцяны]], спыненне існавання [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]] і аб'яднанне Германіі.<ref name="канстсуд"/> Як канстытуцыяналіст Герцаг выступаў за захаванне размежавання паміж судовай і палітычнай уладай. На яго думку, органы заканадаўчай і выканаўчай улады не павінны перакладаць на Канстытуцыйны суд адказнасць за рашэнні, якія належалі да сферы палітыкі.<ref name="канстсуд80"/> == Федэральны прэзідэнт == === Абранне === У 1994 годзе Хрысціянска-дэмакратычны саюз і [[Хрысціянска-сацыяльны саюз у Баварыі|Хрысціянска-сацыяльны саюз]] вылучылі Герцага кандыдатам на пасаду федэральнага прэзідэнта. Яго галоўным сапернікам быў прэм'ер-міністр зямлі [[Паўночны Рэйн-Вестфалія]] Ёханэс Рау, вылучаны [[Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі|Сацыял-дэмакратычнай партыяй Германіі]].<ref name="Стралец">Стралец М. В. Краіназнаўства (Польшча, Германія): курс лекцый. — Мінск: Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт, [б. г.]. — С. 175—176.</ref> Частка нямецкіх хрысціянскіх дэмакратаў першапачаткова сумнявалася, што Герцаг, вядомы пераважна ў юрыдычных і палітычных колах, зможа паспяхова супрацьстаяць больш папулярнаму Рау. Разам з тым яго прафесійны аўтарытэт і падтрымка кіроўнай кааліцыі ўрэшце забяспечылі перамогу.<ref name="Стралец"/> [[23 мая]] 1994 года [[Федэральны сход Германіі|Федэральны сход]] абраў Герцага прэзідэнтам у трэцім туры галасавання. Ён атрымаў 696 галасоў, Ёханэс Рау — 605. Герцаг прыступіў да выканання абавязкаў 1 ліпеня 1994 года.<ref name="выбары">{{cite web |url=https://www.bundestag.de/parlament/aufgaben/bundesversammlung/10bundesversammlung-486482 |title=10. Bundesversammlung, 23. Mai 1994 |website=Deutscher Bundestag |language=de |access-date=20 ліпеня 2026 }}</ref> Падчас прэзідэнцтва Герцаг выступаў за паглыбленне еўрапейскай інтэграцыі, рэфармаванне ўнутрыпалітычнага і сацыяльна-эканамічнага жыцця Германіі, а таксама за пашырэнне сувязей з краінамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы.<ref name="БелЭн"/> === Грамадскія і палітычныя ініцыятывы === На пасадзе прэзідэнта Герцаг імкнуўся выкарыстоўваць свае пераважна прадстаўнічыя паўнамоцтвы для распачынання грамадскіх дыскусій пра стан эканомікі, адукацыі і дзяржаўнага кіравання. Ён заклікаў грамадства больш актыўна рэагаваць на тэхналагічныя і дэмаграфічныя змены, падтрымліваць прадпрымальніцтва і мадэрнізаваць сістэму адукацыі. Найбольш вядомым яго выступленнем стала прамова, прачытаная ў Берліне 26 красавіка 1997 года і вядомая як «прамова пра штуршок» ({{lang-de|Ruck-Rede}}). У ёй Герцаг сцвярджаў, што Германія павінна пераадолець грамадскую нерухомасць і боязь рэформаў, палепшыць адукацыю і стварыць лепшыя ўмовы для інавацый.<ref>{{cite web |url=https://www.bundespraesident.de/SharedDocs/Reden/DE/Roman-Herzog/Reden/1997/04/19970426_Rede.html |title=Berliner Rede von Bundespräsident Roman Herzog |date=26 красавіка 1997 |website=Der Bundespräsident |language=de |access-date=20 ліпеня 2026 }}</ref> [[Файл:Roman Herzog 1997.jpg|thumb|Раман Герцаг у 1997 годзе]] === Палітыка гістарычнай памяці === Значнае месца ў дзейнасці Герцага займала асэнсаванне злачынстваў [[Нацыянал-сацыялізм|нацыянал-сацыялізму]] і адказнасці Германіі за [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]]. У студзені 1996 года ён абвясціў 27 студзеня — дзень вызвалення [[Аўшвіц|канцэнтрацыйнага лагера Аўшвіц]] — агульнанацыянальным Днём памяці ахвяр нацыянал-сацыялізму.<ref>{{cite web |url=https://www.bundespraesident.de/SharedDocs/Reden/DE/Roman-Herzog/Reden/1996/01/19960119_Rede.html |title=Ansprache zum Gedenktag für die Opfer des Nationalsozialismus |date=19 студзеня 1996 |website=Der Bundespräsident |language=de |access-date=20 ліпеня 2026 }}</ref> У жніўні 1994 года Герцаг наведаў [[Варшава|Варшаву]], дзе ўзяў удзел ва ўшанаванні 50-годдзя [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]]. Каля помніка паўстанню ён папрасіў у палякаў прабачэння за злачынствы, учыненыя немцамі ў Польшчы. Напярэдадні ўрачыстасцей узнік скандал: у інтэрв'ю нямецкім сродкам масавай інфармацыі Герцаг пераблытаў Варшаўскае паўстанне 1944 года з [[Паўстанне ў Варшаўскім гета|паўстаннем у Варшаўскім гета]] 1943 года.<ref name="БеларусьГерманія">Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць: матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Вып. 22. — Мінск: Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, 2024.</ref> === Еўрапейская палітыка === Герцаг выступаў за далейшае развіццё [[Еўрапейская інтэграцыя|еўрапейскай інтэграцыі]], умацаванне супрацоўніцтва паміж Германіяй і яе суседзямі, а таксама ўключэнне дзяржаў Цэнтральнай і Усходняй Еўропы ў агульнаеўрапейскія структуры.<ref name="БелЭн"/> У 1997 годзе яму была прысуджана [[Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага]] за ўклад у паразуменне і захаванне міру ў Еўропе.<ref>{{cite web |url=https://www.karlspreis.de/de/preistraeger-innen/alle-preistraeger/preistraeger-in/roman-herzog |title=Roman Herzog |website=Der Internationale Karlspreis zu Aachen |language=de |access-date=20 ліпеня 2026 }}</ref> На другі прэзідэнцкі тэрмін Герцаг не вылучаўся. Яго паўнамоцтвы скончыліся 30 чэрвеня 1999 года, а наступным прэзідэнтам стаў Ёханэс Рау. == Адносіны з Беларуссю == Падчас прэзідэнцтва Герцага працягвалі развівацца палітычныя і грамадскія кантакты паміж Германіяй і Беларуссю, якія ўзніклі пасля ўсталявання дыпламатычных адносін у 1992 годзе. У красавіку 1996 года ў [[Гановер]]ы адбылася неафіцыйная сустрэча Герцага з прэзідэнтам Беларусі [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]]. Яна прайшла ў час, калі Германія заставалася адным з асноўных заходнееўрапейскіх партнёраў Беларусі, аднак палітычныя адносіны паміж дзвюма краінамі ўжо пачыналі ўскладняцца.<ref name="МінскБон">Стралец М. В. Мінск — Бон: палітычныя адносіны ў 90-я гады XX стагоддзя // Актуальныя праблемы гісторыі Беларусі: стан, здабыткі і супярэчнасці, перспектывы развіцця: матэрыялы рэспубліканскай навуковай канферэнцыі, 3—4 мая 2002 года: у 4 ч. — Ч. 3 / пад рэд. І. П. Крэня, У. І. Навіцкага, І. А. Змітровіча. — Гродна: ГрДУ, 2003. — С. 103—105. — ISBN 985-417-498-0.</ref> Пасля [[Рэферэндум у Беларусі 1996 года|рэферэндуму 1996 года]] і канстытуцыйнага крызісу палітычныя кантакты афіцыйнага Мінска з Германіяй і іншымі краінамі [[Еўрапейскі саюз|Еўрапейскага саюза]] істотна скараціліся.<ref name="МінскБон"/> == Дзейнасць пасля прэзідэнцтва == Пасля заканчэння прэзідэнцкіх паўнамоцтваў Герцаг працягваў займацца пытаннямі канстытуцыйнага права і еўрапейскай інтэграцыі. У 1999—2000 гадах ён узначальваў першы Еўрапейскі канвент, які падрыхтаваў праект [[Хартыя асноўных правоў Еўрапейскага саюза|Хартыі асноўных правоў Еўрапейскага саюза]].<ref name="біяграфія"/> У 2003 годзе Герцаг узначаліў камісію Хрысціянска-дэмакратычнага саюза па рэфармаванні сістэм [[сацыяльнае страхаванне|сацыяльнага страхавання]]. Падрыхтаваныя ёю прапановы датычыліся пенсійнага забеспячэння, медыцынскага страхавання і догляду за асобамі, якія мелі патрэбу ў дапамозе. Ён таксама ўдзельнічаў у дыскусіях пра размеркаванне паўнамоцтваў паміж федэральнымі і зямельнымі органамі ўлады, будучыню Еўрапейскага саюза і змены ў нямецкай сістэме дзяржаўнага кіравання. [[Файл:Roman Herzog 2012.JPG|thumb|злева|Раман Герцаг у 2012 годзе]] == Асабістае жыццё == У 1958 годзе Герцаг ажаніўся з Крысціянай Краўс. У іх нарадзіліся два сыны. Яго жонка памерла ў 2000 годзе. У 2001 годзе ён ажаніўся з Аляксандрай, баранесай фон Бэрліхінген.<ref name="біяграфія"/> Герцаг належаў да Евангелічнай царквы Германіі. У 1971—1980 гадах узначальваў яе Палату грамадскай адказнасці, а ў 1973—1991 гадах уваходзіў у склад сінода.<ref name="біяграфія"/> Памёр 10 студзеня 2017 года ў Бад-Мергентгайме ва ўзросце 82 гадоў.<ref name="канстсуд"/> == Узнагароды і прызнанне == * [[Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага]] (1997); * прэмія Леа Бека [[Цэнтральны савет яўрэяў у Германіі|Цэнтральнага савета яўрэяў у Германіі]] (1998); * ганаровы грамадзянін [[Берлін]]а (1998); * замежны член [[Расійская акадэмія навук|Расійскай акадэміі навук]]; * ганаровы доктар шэрагу ўніверсітэтаў. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{БелЭн|7|Герцаг}} * Стралец М. В. Краіназнаўства (Польшча, Германія): курс лекцый. — Мінск: Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт. * Стралец М. В. Мінск — Бон: палітычныя адносіны ў 90-я гады XX стагоддзя // Актуальныя праблемы гісторыі Беларусі: стан, здабыткі і супярэчнасці, перспектывы развіцця: матэрыялы рэспубліканскай навуковай канферэнцыі, 3—4 мая 2002 года: у 4 ч. — Ч. 3 / пад рэд. І. П. Крэня, У. І. Навіцкага, І. А. Змітровіча. — Гродна: ГрДУ, 2003. — С. 103—105. — ISBN 985-417-498-0. * Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць: матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Вып. 22. — Мінск: Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, 2024. == Спасылкі == * {{cite web |url=https://www.bundespraesident.de/DE/amt-und-aufgaben/ehemalige-bundespraesidenten/roman-herzog/roman-herzog_node.html |title=Roman Herzog |website=Der Bundespräsident |language=de }} * {{cite web |url=https://www.bundesverfassungsgericht.de/SharedDocs/Pressemitteilungen/DE/2017/bvg17-001.html |title=Der ehemalige Bundespräsident und Bundesverfassungsgerichtspräsident Roman Herzog ist verstorben |website=Bundesverfassungsgericht |language=de }} {{Прэзідэнты Германіі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Герцаг, Раман}} [[Катэгорыя:Прэзідэнты Германіі]] [[Катэгорыя:Нямецкія правазнаўцы]] [[Катэгорыя:Нямецкія выкладчыкі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Свабоднага ўніверсітэта Берліна]] [[Катэгорыя:Суддзі Канстытуцыйнага суда Германіі]] [[Катэгорыя:Старшыні Канстытуцыйнага суда Германіі]] [[Катэгорыя:Члены Хрысціянска-дэмакратычнага саюза Германіі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі імя Карла Вялікага]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Берліна]] [[Катэгорыя:Замежныя члены РАН]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мюнхенскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Ураджэнцы Ландсхута]] hlwv3nfpu6jtqtwtgh58g8h6cmw0z16 5167888 5167886 2026-07-20T09:14:51Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Раман Херцаг]] у [[Раман Герцаг]] па-над перасылкай: Больш распаўсюджаная назва 5167886 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Раман Герцаг | арыгінальнае імя = Roman Herzog | партрэт = Roman Herzog.jpg | шырыня партрэта = 250px | подпіс = Раман Герцаг у 2006 годзе | парадак = 7 | тытул = [[Прэзідэнт Германіі|Федэральны прэзідэнт Германіі]] | сцяг = Standard of the President of Germany.svg | перыядпачатак = [[1 ліпеня]] [[1994]] | перыядканец = [[30 чэрвеня]] [[1999]] | папярэднік = [[Рыхард фон Вайцзекер]] | пераемнік = [[Ёханэс Рау]] | дата нараджэння = 5.4.1934 | месца нараджэння = [[Ландсхут]], [[Баварыя]], [[Германія]] | дата смерці = 10.1.2017 | месца смерці = [[Бад-Мергентгайм]], [[Бадэн-Вюртэмберг]], Германія | партыя = [[Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі]] | адукацыя = [[Мюнхенскі ўніверсітэт імя Людвіга і Максіміліяна]] | прафесія = юрыст, выкладчык | веравызнанне = [[Евангелічная царква Германіі|евангелічнае хрысціянства]] | узнагароды = {{{!}} {{!}}{{Вялікі крыж са стужкай Ордэна За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай}}{{!}}{{!}}{{Кавалер Вялікага крыжа ордэна Святога Олафа}}{{!}}{{!}}{{Ордэн Трох зорак}} {{!}}- {{!}}{{Вялікі крыж ордэна Інфанта дона Энрыке}}{{!}}{{!}}{{Ордэн Крыжа зямлі Марыі 1 класа}}{{!}}{{!}} {{!}}} | Commons = Roman Herzog | аўтограф = Roman Herzog Signature.svg |бацька=Карл Тэадор Герцаг|жонка=Крысціяна Герцаг <br> Аляксандра фон Бэрліхінген}} '''Рама́н Ге́рцаг,''' часам '''Хе́рцаг''' ({{lang-de|Roman Herzog}}, {{IPA|[ˈʁoːman ˈhɛʁt͡soːk]}}; [[5 красавіка]] [[1934]], [[Ландсхут]], [[Баварыя]] — [[10 студзеня]] [[2017]], [[Бад-Мергентгайм]], [[Бадэн-Вюртэмберг]]) — нямецкі [[правазнаўства|правазнавец]], выкладчык, суддзя і дзяржаўны дзеяч, член [[Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі|Хрысціянска-дэмакратычнага саюза Германіі]]. Старшыня [[Федэральны канстытуцыйны суд Германіі|Федэральнага канстытуцыйнага суда Германіі]] ў 1987—1994 гадах, [[Прэзідэнт Германіі|федэральны прэзідэнт Германіі]] ў 1994—1999 гадах. Першы прэзідэнт ФРГ, абраны пасля [[Аб’яднанне Германіі (1990)|аб’яднання краіны]].<ref name="БелЭн">{{БелЭн|7|Герцаг Раман}}</ref><ref name="біяграфія">{{cite web |url=https://www.bundespraesident.de/DE/amt-und-aufgaben/ehemalige-bundespraesidenten/roman-herzog/tabellarischer-lebenslauf/tabellarischer-lebenslauf_node.html |title=Roman Herzog (1994—1999). Tabellarischer Lebenslauf |website=Der Bundespräsident |language=de |access-date=20 ліпеня 2026 }}</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў Ландсхуце ў сям'і [[архівіст]]а. Пасля заканчэння гімназіі вывучаў [[права]] ў Мюнхенскім універсітэце імя Людвіга і Максіміліяна. У 1957 годзе здаў першую дзяржаўную юрыдычную атэстацыю, пасля чаго працаваў асістэнтам прафесара дзяржаўнага права [[Тэадор Маўнц|Тэадора Маўнца]].<ref name="біяграфія"/> У 1958 годзе атрымаў ступень доктара права за працу пра абмежаванне асноўных правоў паводле [[Канстытуцыя Германіі|Асноўнага закона ФРГ]] і [[Еўрапейская канвенцыя па правах чалавека|Еўрапейскай канвенцыі па правах чалавека]]. У 1961 годзе здаў другую дзяржаўную атэстацыю, а ў 1964 годзе прайшоў [[габілітацыя|габілітацыю]] па [[дзяржаўнае права|дзяржаўным праве]] і [[палітычныя навукі|палітычным навукам]].<ref name="біяграфія"/> === Навуковая і выкладчыцкая дзейнасць === У 1964—1965 гадах быў прыват-дацэнтам Мюнхенскага ўніверсітэта. У 1965 годзе стаў прафесарам дзяржаўнага права і палітыкі ў [[Свабодны ўніверсітэт Берліна|Свабодным універсітэце Берліна]]. У 1967—1968 гадах займаў пасаду дэкана, а ў 1968—1969 гадах — намесніка дэкана юрыдычнага факультэта.<ref name="біяграфія"/> З 1969 года выкладаў тэорыю дзяржавы і палітыку ў Вышэйшай школе адміністрацыйных навук у [[Шпаер]]ы, у 1971—1972 гадах быў яе рэктарам. Асноўнымі галінамі яго даследаванняў былі [[канстытуцыйнае права]], тэорыя дзяржавы, дзейнасць органаў дзяржаўнай улады і абарона асноўных правоў.<ref name="канстсуд">{{cite web |url=https://www.bundesverfassungsgericht.de/SharedDocs/Pressemitteilungen/DE/2017/bvg17-001.html |title=Der ehemalige Bundespräsident und Bundesverfassungsgerichtspräsident Roman Herzog ist verstorben |date=10 студзеня 2017 |website=Bundesverfassungsgericht |language=de |access-date=20 ліпеня 2026 }}</ref> Герцаг быў адным з рэдактараў шматтомнага каментарыя да Асноўнага закона, вядомага пад скарочанай назвай «Маўнц — Дзюрыг — Герцаг», а таксама «Евангелічнага дзяржаўнага лексікона».<ref name="канстсуд80">{{cite web |url=https://www.bundesverfassungsgericht.de/SharedDocs/Pressemitteilungen/DE/2014/bvg14-033.html |title=Der ehemalige Bundespräsident und Bundesverfassungsgerichtspräsident Roman Herzog feiert seinen 80. Geburtstag |date=3 красавіка 2014 |website=Bundesverfassungsgericht |language=de |access-date=20 ліпеня 2026 }}</ref> == Палітычная і судовая дзейнасць == === Праца ў зямельных органах улады === У 1970 годзе Герцаг уступіў у Хрысціянска-дэмакратычны саюз. У 1973—1978 гадах быў дзяржаўным сакратаром і паўнамоцным прадстаўніком зямлі [[Рэйнланд-Пфальц]] пры федэральным урадзе ў [[Бон]]е.<ref name="біяграфія"/> У 1978 годзе быў прызначаны міністрам культуры і спорту зямлі [[Бадэн-Вюртэмберг]], а ў 1980 годзе — міністрам унутраных спраў гэтай зямлі. Адначасова ў 1980—1983 гадах з'яўляўся дэпутатам [[Ландтаг Бадэн-Вюртэмберга|ландтага Бадэн-Вюртэмберга]].<ref name="біяграфія"/> === Федэральны канстытуцыйны суд === [[Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F083310-0001, Karlsruhe, Bundesverfassungsgericht.jpg|thumb|злева|Раман Герцаг у Федэральным канстытуцыйным судзе, 1989 год]] У 1983 годзе Герцаг быў абраны суддзёй і віцэ-старшынёй Федэральнага канстытуцыйнага суда. Ён узначаліў [[Першы сенат Федэральнага канстытуцыйнага суда Германіі|Першы сенат]] суда, да кампетэнцыі якога належалі, між іншым, справы пра асноўныя правы грамадзян.<ref name="канстсуд"/> У лістападзе 1987 года заняў пасаду старшыні Федэральнага канстытуцыйнага суда і заставаўся на ёй да чэрвеня 1994 года. На перыяд яго старшынства прыпалі [[Падзенне Берлінскай сцяны|падзенне Берлінскай сцяны]], спыненне існавання [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]] і аб'яднанне Германіі.<ref name="канстсуд"/> Як канстытуцыяналіст Герцаг выступаў за захаванне размежавання паміж судовай і палітычнай уладай. На яго думку, органы заканадаўчай і выканаўчай улады не павінны перакладаць на Канстытуцыйны суд адказнасць за рашэнні, якія належалі да сферы палітыкі.<ref name="канстсуд80"/> == Федэральны прэзідэнт == === Абранне === У 1994 годзе Хрысціянска-дэмакратычны саюз і [[Хрысціянска-сацыяльны саюз у Баварыі|Хрысціянска-сацыяльны саюз]] вылучылі Герцага кандыдатам на пасаду федэральнага прэзідэнта. Яго галоўным сапернікам быў прэм'ер-міністр зямлі [[Паўночны Рэйн-Вестфалія]] Ёханэс Рау, вылучаны [[Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі|Сацыял-дэмакратычнай партыяй Германіі]].<ref name="Стралец">Стралец М. В. Краіназнаўства (Польшча, Германія): курс лекцый. — Мінск: Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт, [б. г.]. — С. 175—176.</ref> Частка нямецкіх хрысціянскіх дэмакратаў першапачаткова сумнявалася, што Герцаг, вядомы пераважна ў юрыдычных і палітычных колах, зможа паспяхова супрацьстаяць больш папулярнаму Рау. Разам з тым яго прафесійны аўтарытэт і падтрымка кіроўнай кааліцыі ўрэшце забяспечылі перамогу.<ref name="Стралец"/> [[23 мая]] 1994 года [[Федэральны сход Германіі|Федэральны сход]] абраў Герцага прэзідэнтам у трэцім туры галасавання. Ён атрымаў 696 галасоў, Ёханэс Рау — 605. Герцаг прыступіў да выканання абавязкаў 1 ліпеня 1994 года.<ref name="выбары">{{cite web |url=https://www.bundestag.de/parlament/aufgaben/bundesversammlung/10bundesversammlung-486482 |title=10. Bundesversammlung, 23. Mai 1994 |website=Deutscher Bundestag |language=de |access-date=20 ліпеня 2026 }}</ref> Падчас прэзідэнцтва Герцаг выступаў за паглыбленне еўрапейскай інтэграцыі, рэфармаванне ўнутрыпалітычнага і сацыяльна-эканамічнага жыцця Германіі, а таксама за пашырэнне сувязей з краінамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы.<ref name="БелЭн"/> === Грамадскія і палітычныя ініцыятывы === На пасадзе прэзідэнта Герцаг імкнуўся выкарыстоўваць свае пераважна прадстаўнічыя паўнамоцтвы для распачынання грамадскіх дыскусій пра стан эканомікі, адукацыі і дзяржаўнага кіравання. Ён заклікаў грамадства больш актыўна рэагаваць на тэхналагічныя і дэмаграфічныя змены, падтрымліваць прадпрымальніцтва і мадэрнізаваць сістэму адукацыі. Найбольш вядомым яго выступленнем стала прамова, прачытаная ў Берліне 26 красавіка 1997 года і вядомая як «прамова пра штуршок» ({{lang-de|Ruck-Rede}}). У ёй Герцаг сцвярджаў, што Германія павінна пераадолець грамадскую нерухомасць і боязь рэформаў, палепшыць адукацыю і стварыць лепшыя ўмовы для інавацый.<ref>{{cite web |url=https://www.bundespraesident.de/SharedDocs/Reden/DE/Roman-Herzog/Reden/1997/04/19970426_Rede.html |title=Berliner Rede von Bundespräsident Roman Herzog |date=26 красавіка 1997 |website=Der Bundespräsident |language=de |access-date=20 ліпеня 2026 }}</ref> [[Файл:Roman Herzog 1997.jpg|thumb|Раман Герцаг у 1997 годзе]] === Палітыка гістарычнай памяці === Значнае месца ў дзейнасці Герцага займала асэнсаванне злачынстваў [[Нацыянал-сацыялізм|нацыянал-сацыялізму]] і адказнасці Германіі за [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]]. У студзені 1996 года ён абвясціў 27 студзеня — дзень вызвалення [[Аўшвіц|канцэнтрацыйнага лагера Аўшвіц]] — агульнанацыянальным Днём памяці ахвяр нацыянал-сацыялізму.<ref>{{cite web |url=https://www.bundespraesident.de/SharedDocs/Reden/DE/Roman-Herzog/Reden/1996/01/19960119_Rede.html |title=Ansprache zum Gedenktag für die Opfer des Nationalsozialismus |date=19 студзеня 1996 |website=Der Bundespräsident |language=de |access-date=20 ліпеня 2026 }}</ref> У жніўні 1994 года Герцаг наведаў [[Варшава|Варшаву]], дзе ўзяў удзел ва ўшанаванні 50-годдзя [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]]. Каля помніка паўстанню ён папрасіў у палякаў прабачэння за злачынствы, учыненыя немцамі ў Польшчы. Напярэдадні ўрачыстасцей узнік скандал: у інтэрв'ю нямецкім сродкам масавай інфармацыі Герцаг пераблытаў Варшаўскае паўстанне 1944 года з [[Паўстанне ў Варшаўскім гета|паўстаннем у Варшаўскім гета]] 1943 года.<ref name="БеларусьГерманія">Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць: матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Вып. 22. — Мінск: Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, 2024.</ref> === Еўрапейская палітыка === Герцаг выступаў за далейшае развіццё [[Еўрапейская інтэграцыя|еўрапейскай інтэграцыі]], умацаванне супрацоўніцтва паміж Германіяй і яе суседзямі, а таксама ўключэнне дзяржаў Цэнтральнай і Усходняй Еўропы ў агульнаеўрапейскія структуры.<ref name="БелЭн"/> У 1997 годзе яму была прысуджана [[Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага]] за ўклад у паразуменне і захаванне міру ў Еўропе.<ref>{{cite web |url=https://www.karlspreis.de/de/preistraeger-innen/alle-preistraeger/preistraeger-in/roman-herzog |title=Roman Herzog |website=Der Internationale Karlspreis zu Aachen |language=de |access-date=20 ліпеня 2026 }}</ref> На другі прэзідэнцкі тэрмін Герцаг не вылучаўся. Яго паўнамоцтвы скончыліся 30 чэрвеня 1999 года, а наступным прэзідэнтам стаў Ёханэс Рау. == Адносіны з Беларуссю == Падчас прэзідэнцтва Герцага працягвалі развівацца палітычныя і грамадскія кантакты паміж Германіяй і Беларуссю, якія ўзніклі пасля ўсталявання дыпламатычных адносін у 1992 годзе. У красавіку 1996 года ў [[Гановер]]ы адбылася неафіцыйная сустрэча Герцага з прэзідэнтам Беларусі [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]]. Яна прайшла ў час, калі Германія заставалася адным з асноўных заходнееўрапейскіх партнёраў Беларусі, аднак палітычныя адносіны паміж дзвюма краінамі ўжо пачыналі ўскладняцца.<ref name="МінскБон">Стралец М. В. Мінск — Бон: палітычныя адносіны ў 90-я гады XX стагоддзя // Актуальныя праблемы гісторыі Беларусі: стан, здабыткі і супярэчнасці, перспектывы развіцця: матэрыялы рэспубліканскай навуковай канферэнцыі, 3—4 мая 2002 года: у 4 ч. — Ч. 3 / пад рэд. І. П. Крэня, У. І. Навіцкага, І. А. Змітровіча. — Гродна: ГрДУ, 2003. — С. 103—105. — ISBN 985-417-498-0.</ref> Пасля [[Рэферэндум у Беларусі 1996 года|рэферэндуму 1996 года]] і канстытуцыйнага крызісу палітычныя кантакты афіцыйнага Мінска з Германіяй і іншымі краінамі [[Еўрапейскі саюз|Еўрапейскага саюза]] істотна скараціліся.<ref name="МінскБон"/> == Дзейнасць пасля прэзідэнцтва == Пасля заканчэння прэзідэнцкіх паўнамоцтваў Герцаг працягваў займацца пытаннямі канстытуцыйнага права і еўрапейскай інтэграцыі. У 1999—2000 гадах ён узначальваў першы Еўрапейскі канвент, які падрыхтаваў праект [[Хартыя асноўных правоў Еўрапейскага саюза|Хартыі асноўных правоў Еўрапейскага саюза]].<ref name="біяграфія"/> У 2003 годзе Герцаг узначаліў камісію Хрысціянска-дэмакратычнага саюза па рэфармаванні сістэм [[сацыяльнае страхаванне|сацыяльнага страхавання]]. Падрыхтаваныя ёю прапановы датычыліся пенсійнага забеспячэння, медыцынскага страхавання і догляду за асобамі, якія мелі патрэбу ў дапамозе. Ён таксама ўдзельнічаў у дыскусіях пра размеркаванне паўнамоцтваў паміж федэральнымі і зямельнымі органамі ўлады, будучыню Еўрапейскага саюза і змены ў нямецкай сістэме дзяржаўнага кіравання. [[Файл:Roman Herzog 2012.JPG|thumb|злева|Раман Герцаг у 2012 годзе]] == Асабістае жыццё == У 1958 годзе Герцаг ажаніўся з Крысціянай Краўс. У іх нарадзіліся два сыны. Яго жонка памерла ў 2000 годзе. У 2001 годзе ён ажаніўся з Аляксандрай, баранесай фон Бэрліхінген.<ref name="біяграфія"/> Герцаг належаў да Евангелічнай царквы Германіі. У 1971—1980 гадах узначальваў яе Палату грамадскай адказнасці, а ў 1973—1991 гадах уваходзіў у склад сінода.<ref name="біяграфія"/> Памёр 10 студзеня 2017 года ў Бад-Мергентгайме ва ўзросце 82 гадоў.<ref name="канстсуд"/> == Узнагароды і прызнанне == * [[Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага]] (1997); * прэмія Леа Бека [[Цэнтральны савет яўрэяў у Германіі|Цэнтральнага савета яўрэяў у Германіі]] (1998); * ганаровы грамадзянін [[Берлін]]а (1998); * замежны член [[Расійская акадэмія навук|Расійскай акадэміі навук]]; * ганаровы доктар шэрагу ўніверсітэтаў. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{БелЭн|7|Герцаг}} * Стралец М. В. Краіназнаўства (Польшча, Германія): курс лекцый. — Мінск: Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт. * Стралец М. В. Мінск — Бон: палітычныя адносіны ў 90-я гады XX стагоддзя // Актуальныя праблемы гісторыі Беларусі: стан, здабыткі і супярэчнасці, перспектывы развіцця: матэрыялы рэспубліканскай навуковай канферэнцыі, 3—4 мая 2002 года: у 4 ч. — Ч. 3 / пад рэд. І. П. Крэня, У. І. Навіцкага, І. А. Змітровіча. — Гродна: ГрДУ, 2003. — С. 103—105. — ISBN 985-417-498-0. * Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць: матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Вып. 22. — Мінск: Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, 2024. == Спасылкі == * {{cite web |url=https://www.bundespraesident.de/DE/amt-und-aufgaben/ehemalige-bundespraesidenten/roman-herzog/roman-herzog_node.html |title=Roman Herzog |website=Der Bundespräsident |language=de }} * {{cite web |url=https://www.bundesverfassungsgericht.de/SharedDocs/Pressemitteilungen/DE/2017/bvg17-001.html |title=Der ehemalige Bundespräsident und Bundesverfassungsgerichtspräsident Roman Herzog ist verstorben |website=Bundesverfassungsgericht |language=de }} {{Прэзідэнты Германіі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Герцаг, Раман}} [[Катэгорыя:Прэзідэнты Германіі]] [[Катэгорыя:Нямецкія правазнаўцы]] [[Катэгорыя:Нямецкія выкладчыкі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Свабоднага ўніверсітэта Берліна]] [[Катэгорыя:Суддзі Канстытуцыйнага суда Германіі]] [[Катэгорыя:Старшыні Канстытуцыйнага суда Германіі]] [[Катэгорыя:Члены Хрысціянска-дэмакратычнага саюза Германіі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі імя Карла Вялікага]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Берліна]] [[Катэгорыя:Замежныя члены РАН]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мюнхенскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Ураджэнцы Ландсхута]] hlwv3nfpu6jtqtwtgh58g8h6cmw0z16 0 76776 5167768 5163846 2026-07-19T22:58:31Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167768 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні | translator = [[Руссобит-М]] | media = [[Blu-ray Disc]], [[DVD]], [[UMD]], Nintendo DS [[game card]] | requirements = '''Мінімальныя:''' * [[Цэнтральны працэсар|ЦПП]]: [[Intel]] [[Core 2 Duo]] E4400 2,0 [[ГГц]] ці [[AMD]] [[Athlon]] 64 X2 Dual Core 3,0 [[ГГц]] * [[АЗП]]: 1 [[Гб]] для [[Microsoft Windows XP|Windows XP]] і 2 [[Гб]] для [[Microsoft Windows Vista|Windows Vista]] *[[Відэакарта]]: [[Nvidia]] 7800GS ці [[ATI]] 1800XT c 256 [[Мб]] [[Аператыўная памяць|АЗП]] і падтрымліванай мадэллю [[шэйдар]]аў версіі 3.0 * Месца на [[НЦМД|цвёрдым дыску]]: 10 [[Гігабайт|Гб]] | input = [[Клавіятура]], [[Мыш]], [[Мікрафон]] }} '''«Tom Clancy's EndWar»''' ({{lang-be|Том Клэнсі. Апошняя вайна чалавецтва}}) — [[відэагульня]] ў жанры [[апакаліптыка|апакаліптычнай]] [[стратэгія ў рэальным часе|стратэгіі ў рэальным часе]], распрацаваная кампаніяй «[[Ubisoft Shanghai]]» і выдадзеная кампаніяй «[[Ubisoft Entertainment]]» у пачатку лістапада [[2008]] года для [[Сёмае пакаленне гульнявых сістэм|асноўных гульнявых кансоляў сёмага пакалення]] і [[24 лютага]] 2009 года для [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]]. == Сюжэт == Неімаверная падзея адбылося ў 2016 годзе. У выніку абмену ядзернымі ўдарамі на Блізком Усходе было забіта 20 мільёнаў чалавек і парушаныя сусветныя пастаўкі нафты. Цана сырой нафты падскочыла да адзнакі 800 долараў за барэль. Праз год была ліквідавана магчымасць узнікнення сусветнага ядзернага канфлікта, калі [[ЗША]] і [[Еўрапейскі Саюз|Еўропа]] разгарнулі комплексны касмічны супрацьракетнай шчыт. За імі рушыла ўслед Расійская Федэрацыя са сваёй удасканаленай сістэмай супрацьракетнай абароны. Міжкантынентальныя балістычныя ракеты цалкам састарэлі. [[Расія]] становіцца асноўным пастаўшчыком энерганосьбітаў і перажывае неверагодны эканамічны бум. На фоне эканамічных поспехаў Расійская Федэрацыя хутка вяртае сабе статус асноўны звышдзяржавы і аднаўляе сваю ваенную моц. А ў гэты час уся кантынентальная Еўропа аб'ядноўваецца для стварэння Еўрапейскай Федэрацыі. Гэтай новай нацыі наканавана стаць грознай звышдзяржавай 21-га стагоддзя. У 2020 годзе ЗША завяршаюць будаўніцтва Зоркі волі ({{lang-en|Freedom Star}}), арбітальнай ваеннай платформы, якая выклікае шматлікія спрэчкі і парушаючай сусветную расстаноўку сіл. Еўрапейская Федэрацыя з пратэстам выходзіць з [[НАТА]]. Адносіны паміж Еўропай, ЗША, і Расіей становяцца ўсё больш нацягнутымі і хутка дасягнуць крытычнай адзнакі. Свет застыў напярэдадні апошняй вайны. Вайна пачынаецца з знішчэння Зоркі волі. У гульні маюцца 9 сюжэтных місій з іх 2 залежаць ад выбару фракцыі (пасля 7. Місіі) У місіі першай еўрапейскаму камандзіру даецца заданне знішчыць надыходзячыя танкі тэрарыстаў у [[Харватыя|Харватыі]]. У місіі другой мы ў ролі амерыканскага палкоўніка адбіваем напад на [[Касмічны цэнтр Кенэдзі|КЦ імя Кенэдзі]] ў [[Фларыда (штат)|Фларыдзе]]. Гэта першая з так званых напад чацвёртага красавіка. У трэцяй адбіваем атаку тэрарыстаў на нафтазавод у [[Розенбург]]у ([[Нідэрланды]], Еўрапейская Федэрацыя). У місіі чацвёртай адбіваем атаку на атамны рэактар у Расіі. Прычым генерал ясна дае зразумець што ён выдатна дасведчаны аб атацы яшчэ да яе пачатку: «вось і яны, пачынаюць атаку аб якой у навінах абвясцілі 20 хвілін назад». У місіі пятай амерыканцы захопліваюць міністра абароны ЕФ. Замацаваўшыся ў порце [[Капенгаген]]а стрымліваем націск еўрапейцаў. У місіі шосты бярэм камандаванне войскамі Еф і адбіваем порц Капенгагена. Пасля заканчэння паведамляецца аб тым што канфлікт у [[Данія|Даніі]] не перарос у вайну. У місіі сёмы мы даведаемся, што менавіта РФ арганізавала атакі чацвёртага красавіка. Пад выглядам тэрарыстаў расійскі спецназ укараняе ў еўрапейскую ПРА камп'ютарны вірус «Штылет». Пасля місіі бачым ролік пра тое што Еф з-за ўкаранёнага віруса атакавала карабель які ляціць да ваеннай касмічнай станцыі. ЗША і РФ аб'яўляюць вайну Еўропе. Але пасля нападу Расіей на [[Польшча|Польшчу]] ЗША аб'яўляюць вайну і РФ. == Ваюючыя бокі і юніты == Усяго ў гульні прысутнічаюць 4 ваюючых бокі, з якіх 3 іграбельных, якія будуць прадстаўлены ў асноўным [[войскі спецыяльнага прызначэння|спецназам]]. Гэта: Расія, Еўропа, ЗША. Неіграбельной з'яўляецца т. н. «Забытая войска» (па-англійску Forgotten Army) — таемная ваенна-тэрарыстычная арганізацыя, згадваная ў першых місіях. У кожнай з бокоў будзе па 7 класаў юнітаў: стрэлкі, інжынеры, [[бронетранспарцёр|БТР]], [[танк]]і, [[самаходная артылерыйская ўстаноўка|САУ]], верталёты, а таксама камандна-штабной аўтамабіль з суправаджэннем спецназа (у Расіі) або баявых [[робат]]ов. Таксама прысутнічаюць магчымасці дадатковай падтрымкі: задзейнічанне атрадаў рэгулярнай арміі, авіяўдар і электрамагнітны імпульс. Пры развіцці юнітаў у казарме, можна паляпшаць іх. Ад простага канвою з некалькіх аўтамабіляў і атрадаў салдат да магутнага канвою з некалькіх атрадаў салдат, бронеаўтамабіль і танкаў — для камандна-штабнога аўтамабіля, узмацнення атакі, абароны, хуткасці перамяшчэння і спецвозможностей — для астатніх войскаў. Але гэта даступна толькі пры праходжанні кампаніі. '''Спіс юнітаў''' (пачынаючы з КША па юнитному прынцыпе і з Расіі па прынцыпе бокі) {| Class = "wikitable" |- ! '''Ваюючыя бокі''' ! '''Камандна-штабной аўтамабіль''' ! '''Стрэлкі''' ! '''Інжынеры''' ! '''БТР''' ! '''Танкі''' ! '''САУ''' ! '''Верталёты''' |- | Расія | МАЗ-660 «цар-павук» | Атрад «Альфа» | Атрад «мядзведзі» | БТР-112 «Прусак» | Т-100 «Жывадзёр» | КХ-20 «Жукаў» | Ка-65 «равун» |- | Еўропа | LV-20 «Шарлиман» | Камандас | Грэнадзёры | AMZ-26 «Бэджер» | 1A3 «Пантэра» | AMZ-50 «Марксман» | RAH-6 «Гепард» |- | ЗША | S1A5 «Эрчоун» | Атрад «Прывіды» | Атрад «Піянеры» | M118 «фастбэк» | M5A2 «Шварцкопф» | M320 «Спартанец» | AH-80 «Блекфут» |} == Асаблівасці == * Агляд у гульні вядзецца ад другога асобы (т.е камера прыкавана да абранага юніты), а таксама ў рэжыме аператыўна-тактычнай карты (у выпадку, калі ў гульца ёсць камандна-штабной аўтамабіль). * У некаторых юнітаў можна ўгледзець прыкметы рэальна існуючай тэхнікі. Да прыкладу, баявыя верталёты кожнай боку вельмі нагадваюць рэальна існуючыя [[Ка-50]], [[RAH-66 Comanche]] і [[AH-64 Apache]]. Таксама, асноўныя баявыя танкі Расіі і ЗША падобныя на [[M1 Abrams|M1A2]] і [[Т-90]] * Колькасць атрадаў у гульні абмежаваны 12-ю атрадамі (6-ю ў рэжыме 2x2 «Бітва»). == Цікавыя факты == * Імёны некаторых еўрапейскіх і расійскіх камандуючых узятыя з іншых гульняў Тома Клэнсі — [[Tom Clancy's Rainbow Six 3: Raven Shield]] і [[Tom Clancy's Ghost Recon Advanced Warfighter]] * Гэта першы ў свеце стратэгія, у якой ёсць галасавое кіраванне {{няма крыніцы}} == Спасылкі == * [http://endwargame.us.ubi.com/ Афіцыйны сайт гульні] {{ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Відэагульні 2008 года]] [[Катэгорыя:Стратэгіі ў рэальным часе]] [[Катэгорыя:Том Клэнсі]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation Portable]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox 360]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo DS]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Кітайскай Народнай Рэспубліцы]] pdqomrhudur2l5ron8tdjo92gud4owm 10 78786 5167633 5156276 2026-07-19T13:13:58Z DBatura 73587 5167633 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста |navbar = |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Спіс месцаў канцэнтрацыі яўрэяў на тэрыторыі Беларусі для знішчэння ў перыяд Халакоста|Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста]] |выява = [[Выява:Bundesarchiv Bild 101I-138-1083-28, Russland, Mogilew, Zwangsarbeit von Juden.jpg|100px]] |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_цела = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = Аглядная тэма: [[Халакост у Беларусі]] |загаловак1 = [[Брэсцкая вобласць]] |спіс1 = * [[Халакост у Баранавіцкім раёне|Баранавіцкі раён]] ** [[Баранавіцкае гета|Баранавічы]] ** [[Гарадзішчанскае гета|Гарадзішча]] ** [[Гета ў Моўчадзі|Моўчадзь]] ** [[Гета ў Новай Мышы|Новая Мыш]] * [[Халакост у Бярозаўскім раёне|Бярозаўскі раён]] ** [[Бярозаўскае гета|Бяроза]] ** [[Гета ў Малечы|Малеч]] * [[Халакост у Брэсцкім раёне|Брэсцкі раён]] ** [[Брэсцкае гета|Брэст]] ** [[Гета ў Дамачаве|Дамачава]] ** [[Гета ў Тамашоўцы|Тамашоўка]] ** [[Гета ў Чарнаўчыцах|Чарнаўчыцы]] * [[Халакост у Ганцавіцкім раёне|Ганцавіцкі раён]] ** [[Гета ў Ганцавічах|Ганцавічы]] * [[Халакост у Драгічынскім раёне|Драгічынскі раён]] ** [[Гета ў Антопалі|Антопаль]] ** [[Драгічынскае гета|Драгічын]] ** [[Гета ў Хомску|Хомск]] * [[Халакост у Жабінкаўскім раёне|Жабінкаўскі раён]] ** [[Гета ў Жабінцы|Жабінка]] * [[Халакост у Іванаўскім раёне|Іванаўскі раён]] ** [[Гета ў Іванаве|Іванава]] ** [[Гета ў Моталі|Моталь]] * [[Халакост у Івацэвіцкім раёне|Івацэвіцкі раён]] ** [[Гета ў Івацэвічах|Івацэвічы]] ** [[Гета ў Косаве|Косава]] ** [[Гета ў Целяханах|Целяханы]] * [[Халакост у Камянецкім раёне|Камянецкі раён]] ** [[Гета ў Воўчыне|Воўчын]] ** [[Гета ў Высокім|Высокае]] * [[Халакост у Кобрынскім раёне|Кобрынскі раён]] ** [[Кобрынскае гета|Кобрын]] * [[Халакост у Лунінецкім раёне|Лунінецкі раён]] ** [[Гета ў Кажан-Гарадку|Кажан-Гарадок]] ** [[Гета ў Лахве|Лахва]] ** [[Гета ў Мікашэвічах|Мікашэвічы]] ** [[Гета ў Лунінцы|Лунінец]] * [[Халакост у Ляхавіцкім раёне|Ляхавіцкі раён]] ** [[Гета ў Ляхавічах|Ляхавічы]] * [[Халакост у Маларыцкім раёне|Маларыцкі раён]] ** [[Гета ў Маларыце|Маларыта]] * [[Халакост у Пінскім раёне|Пінскі раён]] ** [[Пінскае гета|Пінск]] ** [[Гета ў Пагосце-Загародскім|Пагост-Загародскі]] * [[Халакост у Пружанскім раёне|Пружанскі раён]] ** [[Лінаўскае гета|Лінава]] ** [[Гета ў Пружанах|Пружаны]] ** [[Гета ў Ружанах|Ружаны]] * [[Халакост у Столінскім раёне|Столінскі раён]] ** [[Гета ў Гарадной|Гарадная]] ** [[Гета ў Давыд-Гарадку|Давыд-Гарадок]] ** [[Гета ў Століне|Столін]] |загаловак2 = [[Віцебская вобласць]] |спіс2 = * [[Халакост у Бешанковіцкім раёне|Бешанковіцкі раён]] ** [[Гета ў Бешанковічах|Бешанковічы]] ** [[Гета ў Слабадзе|Слабада]] ** [[Гета ў Астроўне|Астроўна]] ** [[Гета ва Уле|Ула]] * [[Халакост у Браслаўскім раёне|Браслаўскі раён]] ** [[Гета ў Браславе|Браслаў]] ** [[Гета ў Відзах|Відзы]] ** [[Гета ў Дрысвятах|Дрысвяты]] ** [[Гета ў Друі|Друя]] ** [[Гета ў Дубіне|Дубіна]] ** [[Гета ў Іказні|Іказнь]] ** [[Гета ў Опсе|Опса]] * [[Халакост у Верхнядзвінскім раёне|Верхнядзвінскі раён]] ** [[Гета ў Боркавічах|Боркавічы]] ** [[Гета ў Дрысе|Верхнядзвінск (Дрыса)]] ** [[Гета ў Валынцах|Валынцы]] ** [[Гета ў Асвеі|Асвея]] * [[Халакост у Віцебскім раёне|Віцебскі раён]] ** [[Віцебскае гета|Віцебск]] ** [[Гета ў Суражы|Сураж]] ** [[Гета ў Янавічах|Янавічы]] * [[Халакост у Глыбоцкім раёне|Глыбоцкі раён]] ** [[Гета ў Глыбокім|Глыбокае]] ** [[Гета ў Плісе|Пліса]] ** [[Гета ў Празароках|Празарокі]] * [[Халакост у Гарадоцкім раёне|Гарадоцкі раён]] ** [[Гета ў Гарадку (Гарадоцкі раён)|Гарадок]] ** [[Гета ў Езярышчы|Езярышча]] * [[Халакост у Докшыцкім раёне|Докшыцкі раён]] ** [[Гета ў Докшыцах|Докшыцы]] ** [[Гета ў Бягомлі|Бягомль]] ** [[Гета ў Параф’янаве|Параф’янава]] * [[Халакост у Дубровенскім раёне|Дубровенскі раён]] ** [[Гета ў Баеве|Баева]] ** [[Дубровенскае гета|Дуброўна]] ** [[Гета ў Лядах|Ляды]] * [[Халакост у Лепельскім раёне|Лепельскі раён]] ** [[Гета ў Камені|Камень]] ** [[Лепельскае гета|Лепель]] * [[Халакост у Лёзненскім раёне|Лёзненскі раён]] ** [[Гета ў Бабінавічах|Бабінавічы]] ** [[Гета ў Дабрамыслях|Дабрамыслі]] ** [[Гета ў Калышках|Калышкі]] ** [[Гета ў Калках|Калкі]] ** [[Лёзненскае гета|Лёзна]] * [[Халакост у Мёрскім раёне|Мёрскі раён]] ** [[Гета ў Дзісне|Дзісна]] ** [[Гета ў Мёрах|Мёры]] * [[Халакост у Аршанскім раёне|Аршанскі раён]] ** [[Гета ў Барані|Барань]] ** [[Гета ў Копысі|Копысь]] ** [[Аршанскае гета|Орша]] ** [[Гета ў Смальянах|Смальяны]] * [[Халакост у Полацкім раёне|Полацкі раён]] ** [[Бабыніцкае гета|Бабынічы]] ** [[Гета ў Ветрына|Ветрына]] ** [[Гета ў Варонічах|Варонічы]] ** [[Полацкае гета|Полацк]] ** [[Гета ў Трудах|Труды]] * [[Халакост у Пастаўскім раёне|Пастаўскі раён]] ** [[Гета ў Дунілавічах|Дунілавічы]] ** [[Гета ў Лынтупах|Лынтупы]] ** [[Гета ў Паставах|Паставы]] * [[Халакост у Расонскім раёне|Расонскі раён]] ** [[Расонскае гета|Расоны]] * [[Халакост у Сенненскім раёне|Сенненскім раёне]] ** [[Багушэўскае гета|Багушэўск]] ** [[Сенненскае гета|Сянно]] * [[Халакост у Талачынскім раёне|Талачынскі раён]] ** [[Гета ў Коханава|Коханава]] ** [[Гета ў Абольцах|Абольцы]] ** [[Гета ў Славенях|Славені]] ** [[Гета ў Слаўным|Слаўнае]] ** [[Талачынскае гета|Талачын]] * [[Халакост ва Ушацкім раёне|Ушацкі раён]] ** [[Гета ў Кублічах|Кублічы]] ** [[Гета ва Ушачах|Ушачы]] * [[Халакост у Чашніцкім раёне|Чашніцкі раён]] ** [[Гета ў Лукомлі|Лукомль]] ** [[Гета ў Чашніках|Чашнікі]] ** [[Гета ў Чарэі|Чарэя]] * [[Халакост у Шаркаўшчынскім раёне|Шаркаўшчынскі раён]] ** [[Гета ў Германавічах|Германавічы]] ** [[Гета ў Ёдах|Ёды]] ** [[Гета ў Лужках|Лужкі]] ** [[Гета ў Шаркаўшчыне|Шаркаўшчына]] * [[Халакост у Шумілінскім раёне|Шумілінскі раён]] ** [[Гета ў Сіроціна|Сіроціна]] ** [[Шумілінскае гета|Шуміліна]] |загаловак3 = [[Гомельская вобласць]] |спіс3 = * [[Халакост у Акцябрскім раёне|Акцябрскі раён]] * [[Халакост у Брагінскім раёне|Брагінскі раён]] ** [[Гета ў Брагіне|Брагін]] * [[Халакост у Буда-Кашалёўскім раёне|Буда-Кашалёўскі раён]] ** [[Гета ў Буда-Кашалёве|Буда-Кашалёва]] ** [[Гета ва Уваравічах|Уваравічы]] * [[Халакост у Веткаўскім раёне|Веткаўскі раён]] * [[Халакост у Гомельскім раёне|Гомельскі раён]] ** [[Гомельскае гета|Гомель]] * [[Халакост у Добрушскім раёне|Добрушскі раён]] ** [[Гета ў Добрушы|Добруш]] * [[Халакост у Ельскім раёне|Ельскі раён]] ** [[Гета ў Ельску|Ельск]] * [[Халакост у Жыткавіцкім раёне|Жыткавіцкі раён]] ** [[Гета ў Леніне (Жыткавіцкі раён)|Ленін]] ** [[Гета ў Тураве|Тураў]] * [[Халакост у Жлобінскім раёне|Жлобінскі раён]] ** [[Гета ў Жлобіне|Жлобін]] ** [[Гета ў Стрэшыне|Стрэшын]] ** [[Гета ў Шчадрыне|Шчадрын]] * [[Халакост у Калінкавіцкім раёне|Калінкавіцкі раён]] ** [[Гета ў Калінкавічах|Калінкавічы]] ** [[Гета ў Азарычах|Азарычы]] ** [[Гета ў Юравічах|Юравічы]] * [[Халакост у Кармянскім раёне|Кармянскі раён]] ** [[Гета ў Карме|Карма]] * [[Халакост у Лельчыцкім раёне|Лельчыцкі раён]] * [[Халакост у Лоеўскім раёне|Лоеўскі раён]] * [[Халакост у Мазырскім раёне|Мазырскі раён]] ** [[Мазырскае гета|Мазыр]] * [[Халакост у Нараўлянскім раёне|Нараўлянскі раён]] * [[Халакост у Петрыкаўскім раёне|Петрыкаўскі раён]] ** [[Гета ў Петрыкаве|Петрыкаў]] * [[Халакост у Рэчыцкім раёне|Рэчыцкі раён]] ** [[Гета ў Рэчыцы|Рэчыца]] * [[Халакост у Рагачоўскім раёне|Рагачоўскі раён]] ** [[Гета ў Журавічах|Журавічы]] ** [[Гета ў Рагачове|Рагачоў]] * [[Халакост у Светлагорскім раёне|Светлагорскі раён]] ** [[Гета ў Давыдаўцы|Давыдаўка]] ** [[Гета ў Парычах|Парычы]] ** [[Гета ў Шацілках (Светлагорску)|Шацілкі (Светлагорск)]] * [[Халакост у Хойніцкім раёне|Хойніцкі раён]] ** [[Гета ў Хойніках|Хойнікі]] * [[Халакост у Чачэрскім раёне|Чачэрскі раён]] |загаловак4 = [[Гродзенская вобласць]] |спіс4 = * [[Халакост у Бераставіцкім раёне|Бераставіцкі раён]] * [[Халакост у Ваўкавыскім раёне|Ваўкавыскі раён]] ** [[Ваўкавыскае гета|Ваўкавыск]] ** [[Гета ў Воўпе|Воўпа]] * [[Халакост у Воранаўскім раёне|Воранаўскі раён]] ** [[Гета ў Воранаве|Воранава]] ** [[Гета ў Радуні|Радунь]] * [[Халакост у Гродзенскім раёне|Гродзенскі раён]] ** [[Гродзенскае гета|Гродна]] * [[Халакост у Дзятлаўскім раёне|Дзятлаўскім раёне]] ** [[Гета ў Дварцы|Дварэц]] ** [[Гета ў Дзятлаве|Дзятлава]] ** [[Гета ў Казлоўшчыне|Казлоўшчына]] ** [[Гета ў Наваельні|Наваельня]] * [[Халакост у Зэльвенскім раёне|Зэльвенскі раён]] ** [[Дзярэчынскае гета|Дзярэчын]] * [[Халакост у Іўеўскім раёне|Іўеўскі раён]] ** [[Гета ў Іўі|Іўе]] * [[Халакост у Карэліцкім раёне|Карэліцкі раён]] ** [[Гета ў Карэлічах|Карэлічы]] ** [[Гета ў Міры|Мір]] * [[Халакост у Лідскім раёне|Лідскі раён]] ** [[Лідскае гета|Ліда]] * [[Халакост у Мастоўскім раёне|Мастоўскі раён]] ** [[Гета ў Лунна|Лунна]] ** [[Гета ў Песках|Пескі]] * [[Халакост у Навагрудскім раёне|Навагрудскі раён]] ** [[Гета ў Любчы|Любча]] ** [[Навагрудскае гета|Навагрудак]] * [[Халакост у Астравецкім раёне|Астравецкі раён]] ** [[Гета ў Кемелішках|Кемелішкі]] ** [[Гета ў Міхалішках|Міхалішкі]] * [[Халакост у Ашмянскім раёне|Ашмянскі раён]] ** [[Гета ў Гальшанах|Гальшаны]] ** [[Гета ў Ашмянах|Ашмяны]] * [[Халакост у Свіслацкім раёне|Свіслацкі раён]] ** [[Гета ў Поразаве|Поразава]] ** [[Гета ў Свіслачы (Свіслацкі раён)|Свіслач]] * [[Халакост у Слонімскім раёне|Слонімскі раён]] ** [[Слонімскае гета|Слонім]] * [[Халакост у Смаргонскім раёне|Смаргонскі раён]] ** [[Гета ў Смаргоні|Смаргонь]] * [[Халакост у Шчучынскім раёне|Шчучынскі раён]] ** [[Гета ў Астрына|Астрына]] ** [[Гета ў Васілішках|Васілішкі]] ** [[Гета ў Жалудку|Жалудок]] ** [[Гета ў Шчучыне|Шчучын]] |загаловак6 = [[Мінская вобласць]] |спіс6 = * [[Халакост у Бярэзінскім раёне|Бярэзінскі раён]] ** [[Гета ў Беразіно|Беразіно]] ** [[Гета ў Багушэвічах|Багушэвічы]] * [[Халакост у Барысаўскім раёне|Барысаўскі раён]] ** [[Барысаўскае гета|Барысаў]] ** [[Зембінскае гета|Зембін]] ** [[Гета ў Мсціжы|Мсціж]] * [[Халакост у Вілейскім раёне|Вілейскі раён]] ** [[Вілейскае гета|Вілейка]] ** [[Гета ў Даўгінаве|Даўгінава]] ** [[Гета ў Ільі|Ілья]] * [[Халакост у Валожынскім раёне|Валожынскі раён]] ** [[Вішнеўскае гета|Вішнева]] ** [[Валожынскае гета|Валожын]] ** [[Гета ў Забрэззі|Забрэззе]] ** [[Гета ў Івянцы|Івянец]] ** [[Гета ў Ракаве|Ракаў]] * [[Халакост у Дзяржынскім раёне|Дзяржынскі раён]] ** [[Гета ў Дзяржынску|Дзяржынск]] * [[Халакост у Клецкім раёне|Клецкі раён]] ** [[Клецкае гета|Клецк]] ** [[Гета ў Сіняўцы|Сіняўка]] * [[Халакост у Капыльскім раёне|Капыльскі раён]] ** [[Капыльскае гета|Капыль]] ** [[Гета ў Грозаве|Грозава]] * [[Халакост у Крупскім раёне|Крупскі раён]] ** [[Гета ў Абчузе|Абчуга]] ** [[Гета ў Бабры|Бабёр]] ** [[Гета ў Крупках|Крупкі]] ** [[Гета ў Халопенічах|Халопенічы]] ** [[Гета ў Шамках|Шамкі]] * [[Халакост у Лагойскім раёне|Лагойскі раён]] ** [[Гета ў Лагойску|Лагойск]] ** [[Гета ў Плешчаніцах|Плешчаніцы]] * [[Халакост у Любанскім раёне|Любанскі раён]] ** [[Гета ў Любані|Любань]] ** [[Гета ва Урэччы|Урэчча]] * [[Халакост у Мінскім раёне|Мінскі раён]] ** [[Гета ў Заслаўі|Заслаўе]] ** [[Мінскае гета|Мінск]] * [[Халакост у Маладзечанскім раёне|Маладзечанскі раён]] ** [[Гета ў Гарадку (Маладзечанскі раён)|Гарадок]] ** [[Гета ў Красным|Краснае]] ** [[Гета ў Лебедзеве|Лебедзева]] ** [[Гета ў Маладзечне|Маладзечна]] ** [[Гета ў Радашковічах|Радашковічы]] * [[Халакост у Мядзельскім раёне|Мядзельскі раён]] ** [[Гета ў Крывічах|Крывічы]] ** [[Гета ў Мядзелі|Мядзель]] ** [[Гета ў Кабыльніку (Нарачы)|Кабыльнік (Нарач)]] * [[Халакост у Нясвіжскім раёне|Нясвіжскі раён]] ** [[Гета ў Гарадзеі|Гарадзея]] ** [[Нясвіжскае гета|Нясвіж]] * [[Халакост у Пухавіцкім раёне|Пухавіцкі раён]] ** [[Гета ў Дукоры|Дукора]] ** [[Гета ў Мар’інай Горцы|Мар’іна Горка]] ** [[Гета ў Пухавічах|Пухавічы]] ** [[Гета ў Рудзенску|Рудзенск]] ** [[Гета ў Тальцы|Талька]] ** [[Гета ва Узлянах|Узляны]] ** [[Гета ў Шацку|Шацк]] * [[Халакост у Слуцкім раёне|Слуцкі раён]] ** [[Гета ў Леніне (Слуцкі раён)|Леніна]] ** [[Слуцкае гета|Слуцк]] * [[Халакост у Смалявіцкім раёне|Смалявіцкі раён]] ** [[Гета ў Смалявічах|Смалявічы]] * [[Халакост у Салігорскім раёне|Салігорскі раён]] ** [[Гета ў Пагосце|Пагост]] * [[Халакост у Старадарожскім раёне|Старадарожскі раён]] ** [[Гета ў Старых Дарогах|Старыя Дарогі]] * [[Халакост у Стаўбцоўскім раёне|Стаўбцоўскі раён]] ** [[Гета ў Новым Свержане|Новы Свержань]] ** [[Гета ў Рубяжэвічах|Рубяжэвічы]] ** [[Гета ў Стоўбцах|Стоўбцы]] * [[Халакост ва Уздзенскім раёне|Уздзенскі раён]] ** [[Гета ва Уздзе|Узда]] * [[Халакост у Чэрвеньскім раёне|Чэрвеньскі раён]] ** [[Гета ў Смілавічах|Смілавічы]] ** [[Гета ў Чэрвені|Чэрвень]] |загаловак5 = [[Магілёўская вобласць]] |спіс5 = * [[Халакост у Бялыніцкім раёне|Бялыніцкі раён]] ** [[Гета ў Бялынічах|Бялынічы]] * [[Халакост у Бабруйскім раёне|Бабруйскі раён]] ** [[Бабруйскае гета|Бабруйск]] * [[Халакост у Быхаўскім раёне|Быхаўскі раён]] ** [[Быхаўскае гета|Быхаў]] ** [[Гета ў Сапяжынцы|Сапяжынка]] * [[Халакост у Глускім раёне|Глускі раён]] ** [[Глускае гета|Глуск]] * [[Халакост у Горацкім раёне|Горацкі раён]] ** [[Гета ў Верашчаках|Верашчакі]] ** [[Гета ў Гарах|Горы]] ** [[Гета ў Горках|Горкі]] ** [[Гета ў Леніне (Горацкі раён)|Леніна]] ** [[Гета ў Напраснаўцы|Напраснаўка]] ** [[Гета ў Рудкаўшчыне|Рудкаўшчына]] * [[Халакост у Дрыбінскім раёне|Дрыбінскі раён]] ** [[Гета ў Дрыбіне|Дрыбін]] ** [[Гета ў Расне|Расна]] ** [[Гета ў Чэрнеўцы|Чэрнеўка]] * [[Халакост у Кіраўскім раёне|Кіраўскі раён]] ** [[Гета ў Любонічах|Любонічы]] * [[Халакост у Клімавіцкім раёне|Клімавіцкі раён]] ** [[Клімавіцкае гета|Клімавічы]] * [[Халакост у Клічаўскім раёне|Клічаўскі раён]] ** [[Гета ў Клічаве|Клічаў]] * [[Халакост у Касцюковіцкім раёне|Касцюковіцкі раён]] ** [[Гета ў Касцюковічах|Касцюковічы]] ** [[Гета ў Саматэвічах|Саматэвічы]] * [[Халакост у Краснапольскім раёне|Краснапольскі раён]] ** [[Гета ў Краснаполлі|Краснаполле]] * [[Халакост у Крычаўскім раёне|Крычаўскі раён]] ** [[Гета ў Антонаўцы|Антонаўка]] ** [[Гета ў Крычаве|Крычаў]] ** [[Гета ў Маляцічах|Маляцічы]] * [[Халакост у Круглянскім раёне|Круглянскі раён]] ** [[Гета ў Круглым|Круглае]] ** [[Гета ў Кручы|Круча]] ** [[Гета ў Шапялевічах|Шапялевічы]] * [[Халакост у Магілёўскім раёне|Магілёўскі раён]] ** [[Магілёўскае гета|Магілёў]] * [[Халакост у Мсціслаўскім раёне|Мсціслаўскі раён]] ** [[Гета ў Мсціславе|Мсціслаў]] ** [[Гета ў Шамаве|Шамава]] * [[Халакост у Асіповіцкім раёне|Асіповіцкі раён]] ** [[Гета ў Градзянцы|Градзянка]] ** [[Гета ў Дараганаве|Дараганава]] ** [[Гета ў Ялізаве|Ялізава]] ** [[Гета ў Крынках|Крынкі]] ** [[Гета ў Лапічах|Лапічы]] ** [[Гета ў Ліпені|Ліпень]] ** [[Асіповіцкае гета|Асіповічы]] ** [[Гета ў Свіслачы (Асіповіцкі раён)|Свіслач]] ** [[Гета ў Ясені|Ясень]] * [[Халакост у Слаўгарадскім раёне|Слаўгарадскі раён]] ** [[Гета ў Прапойску|Прапойск (Слаўгарад)]] * [[Халакост у Хоцімскім раёне|Хоцімскі раён]] ** [[Гета ў Хоцімску|Хоцімск]] * [[Халакост у Чавускім раёне|Чавускі раён]] ** [[Гета ў Чавусах|Чавусы]] * [[Халакост у Чэрыкаўскім раёне|Чэрыкаўскі раён]] ** [[Чэрыкаўскае гета|Чэрыкаў]] * [[Халакост у Шклоўскім раёне|Шклоўскі раён]] ** [[Гета ў Рыжкавічах|Рыжкавічы]] ** [[Шклоўскае гета|Шклоў]] |стыль_унізе = |унізе = Звязаныя тэмы: [[Гета ў перыяд Другой сусветнай вайны]] {{*}} [[Катастрофа еўрапейскага яўрэйства]] {{*}} [[Канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання]] {{*}} [[Юдэнфрай]] }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Яўрэйская гісторыя]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Халакост]] </noinclude> seaa228m52avaxesg9sw7ld3ucpe1ej 14 87103 5167641 5164362 2026-07-19T13:17:17Z DzBar 156353 5167641 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2008|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2008]] [[Катэгорыя:Творы 2008 года]] 3mw21jtk98fojxugwq6vp08qbb367e9 14 87113 5167642 5164359 2026-07-19T13:17:41Z DzBar 156353 5167642 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2007|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2007]] [[Катэгорыя:Творы 2007 года]] hw0s6wdkwe107farfirrqa6haempj8s 4 90386 5167683 5163429 2026-07-19T13:51:27Z DBatura 73587 5167683 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * Школьныя падручнікі [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|дарэвалюцыйнага расійскага гісторыка]] перавыдаваліся звыш 30 разоў. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] icyog1nissel2o5yw7tkargefzojs72 5167684 5167683 2026-07-19T13:51:37Z DBatura 73587 5167684 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * Школьныя падручнікі '''[[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|дарэвалюцыйнага расійскага гісторыка]]''' перавыдаваліся звыш 30 разоў. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] 7hrajqzo1xd4y2izqoybd4fhx5e0cw9 0 94517 5167940 4717665 2026-07-20T10:38:14Z Autumndancer 168015 5167940 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Вольфсбург''' ({{lang-de|Wolfsburg}}) — акруговы горад у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Ніжняя Саксонія]]. У горадзе размяшчаецца штаб-кватэра канцэрна [[Фольксваген]]. Вольфсбург разам з гарадамі [[Браўншвайг]] і [[Зальцгітэр]] ўтварае адзін з дзевяці цэнтраў высокага ўзроўню зямлі Ніжняя Саксонія. Акрамя таго, горад з'яўляецца часткай гарадской агламерацыі [[Гановер]]-Браўншвайг-[[Гётынген]]-Вольфсбург. Вольфсбург займае шостае месца ў зямлі Ніжняя Саксонія па колькасці насельніцтва пасля Гановера, Браўншвайга, [[Оснабрук]]а, [[Ольдэнбург]]а і Гётынгена. Бліжэйшымі буйнымі гарадамі з'яўляюцца Браўншвайг за 26 км на паўднёвы захад, [[Магдэбург]] за 64 км на паўднёвы ўсход і Гановер за 74 км на захад. Колькасць насельніцтва перавысіла ў 1972 годзе 100000 чалавек, дзякуючы гэтаму Вольфсбург увайшоў у лік буйных гарадоў Германіі. Вольфсбург - адзін з нешматлікіх гарадоў, якія былі заснаваны ў Германіі ў першай палове XX стагоддзя. З часу заснавання 1 ліпеня 1938 і да 25 мая 1945 года Вольфсбург называўся '''Штат Дэс КдФ-Вагенс бай Фалерслебен''' і прызначаўся ў якасці месца жыхарства для супрацоўнікаў заводу «Фольксваген», якія павінны былі вырабляць «мадэль Жук». У горадзе базуюцца футбольны клуб «ФК Вольфсбург» і хакейны клуб «Грызлі Адамс Вольфсбург». == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Раёны ў Ніжняй Саксоніі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Вольфсбург| ]] 5jqlnngdrcfonfv59qyo33a8ij1cysp 0 94520 5167871 4788748 2026-07-20T08:31:16Z Autumndancer 168015 5167871 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Эмс |Арыгінальная назва = de/Ems |Выява = Meppen_hubbruecke.jpg |Шырыня выявы = 220px |Подпіс = |Карта = Emsverlauf.png |Шырыня карты = 300px |Подпіс карты = |Даўжыня = 371 |Плошча басейна = 17934 |Басейн = [[Паўночнае мора]] |Басейн рэк = |Расход вады = 80 |Месца вымярэння = за 136 км ад вусця |Выток = |Месцазнаходжанне вытока = Паўднёва-заходнія схілы гор [[Тэўтабургскі лес]] |Вышыня вытока = 134 |s_lat_dir = N |s_lat_deg = 51 |s_lat_min = 51 |s_lat_sec = 27.7 |s_lon_dir = E |s_lon_deg = 08 |s_lon_min = 41 |s_lon_sec = 59.2 |Вусце = [[Паўночнае мора]] |Месцазнаходжанне вусця = [[Эмдэн|горад Эмдэн]] |Вышыня вусця = 0 |m_lat_dir = N |m_lat_deg = 53 |m_lat_min = 19 |m_lat_sec = 32 |m_lon_dir = E |m_lon_deg = 07 |m_lon_min = 14 |m_lon_sec = 41 |Ухіл ракі = |Краіна = Германія |Рэгіён = Паўночны Рэйн — Вестфалія/Ніжняя Саксонія |Катэгорыя на Вікісховішчы = Ems }} '''Эмс''' ({{lang-de|Ems}}) — [[рака]] на паўночным захадзе [[Германія|Германіі]]. Бярэ пачатак на паўднёва-заходніх схілах гор Теўтобургскі лес, працякае па [[Паўночна-Германская нізіна|Паўночна-Германскай нізіне]] (па землях [[Паўночны Рэйн-Вестфалія]] і [[Ніжняя Саксонія]]), упадае ў бухту Доларт [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]], утвараючы [[эстуарый]] даўжынёй 20 км. Агульная даўжыня 371 км. Сярэдні расход вады вод 80 м ³/с (за 136 км ад вусця). Злучаная каналамі з басейнам [[Рэйн]]а, [[Везер]]а і іншых рэк, з'яўляючыся часткай воднага шляху (месцамі па абводных каналах), які злучае Прырэйнскі прамысловы раён з Паўночным морам. Каля вусця знаходзіцца марскі [[порт]] [[Эмдэн]]. Прытокі: [[Леда (рака)|Леда]] (правы). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|18-1|||122}} * {{крыніцы/БСГН|Эмс|758—759}} == Спасылкі == * [http://www.ems-eems.de/die-ems/ Die Ems] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130721140928/http://www.ems-eems.de/die-ems |date=21 ліпеня 2013 }}{{ref-de}} * {{з ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Эмс%20(река)/|title=Эмс (река)}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Рэкі Паўночнага Рэйна-Вестфаліі]] [[Катэгорыя:Рэкі Германіі]] 9f7whxuz5kmie542h8d3tamkrji4tf2 0 94521 5167928 4858399 2026-07-20T10:22:47Z Autumndancer 168015 5167928 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ольдэнбург (значэнні)}} {{НП}} '''Ольдэнбург''' ({{lang-de|Oldenburg}}) — адзін з буйных гарадоў [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]], [[Германія]], на суднаходнай рацэ Хунтэ, злучанай Кюстэн-каналам з [[Эмс]]ам і [[Везер]]ам. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адукацыя і навука == * [[Ольдэнбургскі ўніверсітэт імя Карла фон Асецкі]] == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Эгільмар I]], заснавальнік Ольдэнбургскай дынастыі. * [[Карл Тэадор Ясперс]] {{Раёны ў Ніжняй Саксоніі}} {{DEFAULTSORT:Ольдэнбург}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Ольдэнбург| ]] bxe9wocnnsi0qj00foo4nj9rkklfpd8 5167929 5167928 2026-07-20T10:23:40Z Autumndancer 168015 5167929 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ольдэнбург (значэнні)}} {{НП}} '''Ольдэнбург''' ({{lang-de|Oldenburg}}) — адзін з буйных гарадоў [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]], [[Германія]], на суднаходнай рацэ Хунтэ, злучанай Кюстэн-каналам з [[Эмс]]ам і [[Везер]]ам. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адукацыя і навука == * [[Ольдэнбургскі ўніверсітэт імя Карла фон Асецкі]] == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Эгільмар I]], заснавальнік Ольдэнбургскай дынастыі. * [[Карл Тэадор Ясперс]] {{зноскі}} {{Раёны ў Ніжняй Саксоніі}} {{DEFAULTSORT:Ольдэнбург}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Ольдэнбург| ]] gutjohp6fw4or9rzu8y0zfhsr72v1bs 0 102162 5167934 4846350 2026-07-20T10:26:25Z LLlypuk82 50493 5167934 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Лешна}} {{значэнні|Сосна}} {{Возера2 |Назва = Лешна |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс = |Упадаюць = Невежа |Выцякаюць = [[Сосніца (рака)|Сосніца]] |Краіна = Беларусь |Пазіцыйная карта 1 = |Пазіцыйная карта 2 = Віцебская вобласць |Плошча = 0,68 |Аб'ём = |Вышыня над узроўнем мора = |Сярэдняя глыбіня = |Найбольшая глыбіня=6 |Даўжыня =1,3 |Шырыня =0,82 |Даўжыня берагавой лініі=3,67 |Салёнасць = |Празрыстасць = |lat = |long = |lat_deg= 55|lat_min= 35|lat_sec= 54|lat_dir= N |lon_deg= 29|lon_min= 15|lon_sec= 24|lon_dir=E |Плошча вадазбору = 93 |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Со́сна'''{{sfn|БелЭн|2002}}, '''Лешна'''{{sfn|БелЭн|2002}} — [[возера]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Полацкі раён|Полацкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў [[Вадазбор|басейне]] ракі [[Сосніца (рака)|Сосніцы]]. Плошча возера 0,68 км², даўжыня 1,3, найбольшая шырыня 0,82 км. Найбольшая глыбіня 6 м.<br />[[Катлавіна]] Сосна лопасцевай формы. Схілы катлавіны пясчаныя вышынёй ад 3 да 20 метраў. Берагавая лінія ўтварае некалькі [[Заліў|заліваў]].<br />Возера праточнае. Упадае рака [[Невежа (рака)|Невежа]], злучаючая Лешна з возерам [[Невежа]]. Выцякае рака Стурлыгі (правы прыток Сосніцы]<ref name="ох">[http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Vitebsk/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180110174233/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Vitebsk/tabl1-2.pdf |date=10 студзеня 2018 }}{{ref-ru}}</ref>). Праз Сосніцу і яе прыток Стурлыгі злучана з возерам ''[[Сосна (возера, Полацкі раён, басейн Дражбіткі)|Сосна]]''. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|4|||}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сосна, Лешна||89}} * ''Крылович К. К.'' Сосно. // {{кніга|загаловак =Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. Т.2|адказны=Ред. колл.: П. У. Бровка и др|месца=Мн.|выдавецтва=Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии|год=1979|том=2|старонак=768|тыраж=50000|мова=ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=21|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10000|мова=ru}} * {{кніга|загаловак=Витебская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. И. Н. Шлык|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=17|старонак=36|isbn=978-985-508-049-8|тыраж=5000|мова=ru}} * Ліст карты N-35-23. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Сосніцы]] 7241p6a3it0h6amx0yykarocdhcqkw5 0 109344 5168016 5039538 2026-07-20T11:51:34Z Autumndancer 168015 /* Фільмаграфія */ 5168016 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Канапелька}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Зінаіда Ігнатаўна Канапелька''' ({{ДН|25|12|1918}}, г.п.{{МН|Багушэўск|ў Багушэўску|Багушэўск}} — {{ДС|27|5|1997}}, {{МС|Віцебск|ў Віцебску|Віцебск}}) — беларуская [[актрыса]]. [[Народная артыстка БССР]] (1972). == Біяграфія == [[2 красавіка]] [[1934]] г. паступіла ў студыю Беларускага тэатра імя Якуба Коласа. Упершыню на прафесійнай сцэне выступіла ў тым жа 1934 г., калі ў спектаклі «Цудоўны сплаў» [[У. Кіршон]]а сыграла ў масоўцы. З 1936 па 1997 год працавала ў [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Беларускім нацыянальным драматычным акадэмічным тэатры імя Якуба Коласа]]. Яшчэ ў студыйныя часы рэжысёр [[Павел Сцяпанавіч Малчанаў|Малчанаў]] пачаў з Зінаідай Канапелькай працаваць над роляй Паўлінкі паводле аднайменнай п’есы Янкі Купалы. Зінаіда Ігнатаўна ўспамінала пра сустрэчу з [[Янка Купала|Янкам Купалы]] пад час гастроляў у [[Мінск]]у: {{Цытата|— Я вельмі хвалявалася, ідучы да Янкі Купалы. — Сустрэлі мяне на дзіва проста і гасцінна. Малчанаў расказваў, што працуе са мною над роляй Паўлінкі. Цётка Уладзя глядзела на мяне вельмі ласкава, а Янка Купала сказаў: "Цудоўная дзяўчына, жадаю табе сыграць гэту ролю на сцэне". Сустрэча з такім чалавекам, такім знакамітым паэтам стала для мяне сапраўднай падзеяй<ref>''Лазука, I.'' Яе вялікасць актрыса / І. Лазука // Голас Сенненшчыны. — 1999.– 27 ліп.– С. 2, 3.</ref>}}. == Ролі ў тэатры == * Насця («[[Несцерка (п’еса)|Несцерка]]» [[Віталь Вольскі|В. Вольскага]]) * Маўра («Праўда і крыўда» [[Міхаіл Апанасавіч Стэльмах|М. Стэльмаха]]) * Ганерылля («[[Кароль Лір]]» [[Уільям Шэкспір|У. Шэкспіра]]) * Галя («[[Алазанская даліна (п'еса)|Алазанская даліна]]» [[Канстанцін Лявонавіч Губарэвіч|К. Губарэвіча]]) * Насця Вярбіцкая («[[Пяюць жаваранкі (п’еса)|Пяюць жаваранкі]]» [[Кандрат Крапіва|К. Крапівы]]) * Лявоніха («Лявоніха» [[Павел Аўрамавіч Данілаў|П. Данілава]]) * Паліна («[[Трыбунал (трагікамедыя)|Трыбунал]]» [[Андрэй Макаёнак|А. Макаёнка]]) * Параша («{{нп5|Гарачае сэрца||ru|Горячее сердце}}» [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. Астроўскага]]) * Наташа («[[Тры сястры (п’еса)|Тры сястры]]» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. Чэхава]]) == Фільмаграфія == * (1943) «[[Жыві, родная Беларусь!]]» — ''нявеста'' == Узнагароды == * [[ордэн «Знак Пашаны»]] * [[медаль «За працоўную адзнаку»]] (25.02.1955) * [[медаль Францыска Скарыны]] (1996) * [[Народная артыстка Беларускай ССР]] (1972) * Прыз «[[Крыштальная Паўлінка]]» (1994) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Канапе́лька Зінаіда Ігнатаўна|366}} * ''Гаробчанка, Т.'' Я. Зiнаiда Канапелька / Т. Я. Гаробчанка. — Мн., 1999. — 144 с. * ''Дашкевіч, С.'' Жывая песня Канапелькі / С. Дашкевіч // Культура. — 2004. — 10-16 студз. — С. 10. * ''Дашкевіч, С.'' «На ўсё жыццё запалены касцёр…» / С. Дашкевіч // Витьбичи. — 2004. — 13 янв. — С. 7 * Канапелька Зінаіда Ігнатаўна // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Сенненскага раёна / уклад. С. В. Шайко; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — С. 550. * Канапелька Зінаіда Ігнатаўна // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 485—486. * ''Лазука, I.'' Яе вялiкасць актрыса / І. Лазука // Голас Сенненшчыны. — 1999. — 27 лiп. — С. 2, 3. * ''Русецкі, А.'' Дуэт роднасных душ / А. Русецкі // Вiцебскі рабочы. — 2005. — 27 снеж. — С. 4. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Канапелька Зінаіда Ігнатаўна}} [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Віцебска]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы СССР]] [[Катэгорыя:Актрысы Беларусі]] 8v01w48qcj25y92egcrghjmz6orbyyc 5168017 5168016 2026-07-20T11:54:57Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ вікіфікацыя 5168017 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Канапелька}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Зінаіда Ігнатаўна Канапелька''' ({{ДН|25|12|1918}}, г.п.{{МН|Багушэўск|ў Багушэўску|Багушэўск}} — {{ДС|27|5|1997}}, {{МС|Віцебск|ў Віцебску|Віцебск}}) — беларуская [[актрыса]]. [[Народная артыстка БССР]] (1972). == Біяграфія == [[2 красавіка]] [[1934]] г. паступіла ў студыю Беларускага тэатра імя Якуба Коласа. Упершыню на прафесійнай сцэне выступіла ў тым жа 1934 г., калі ў спектаклі «Цудоўны сплаў» [[Уладзімір Міхайлавіч Кіршон|У. Кіршона]] сыграла ў масоўцы. З 1936 па 1997 год працавала ў [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Беларускім нацыянальным драматычным акадэмічным тэатры імя Якуба Коласа]]. Яшчэ ў студыйныя часы рэжысёр [[Павел Сцяпанавіч Малчанаў|Малчанаў]] пачаў з Зінаідай Канапелькай працаваць над роляй Паўлінкі паводле аднайменнай п’есы Янкі Купалы. Зінаіда Ігнатаўна ўспамінала пра сустрэчу з [[Янка Купала|Янкам Купалы]] пад час гастроляў у [[Мінск]]у: {{Цытата|— Я вельмі хвалявалася, ідучы да Янкі Купалы. — Сустрэлі мяне на дзіва проста і гасцінна. Малчанаў расказваў, што працуе са мною над роляй Паўлінкі. Цётка Уладзя глядзела на мяне вельмі ласкава, а Янка Купала сказаў: "Цудоўная дзяўчына, жадаю табе сыграць гэту ролю на сцэне". Сустрэча з такім чалавекам, такім знакамітым паэтам стала для мяне сапраўднай падзеяй<ref>''Лазука, I.'' Яе вялікасць актрыса / І. Лазука // Голас Сенненшчыны. — 1999.– 27 ліп.– С. 2, 3.</ref>}}. == Ролі ў тэатры == * Насця («[[Несцерка (п’еса)|Несцерка]]» [[Віталь Вольскі|В. Вольскага]]) * Маўра («Праўда і крыўда» [[Міхаіл Апанасавіч Стэльмах|М. Стэльмаха]]) * Ганерылля («[[Кароль Лір]]» [[Уільям Шэкспір|У. Шэкспіра]]) * Галя («[[Алазанская даліна (п'еса)|Алазанская даліна]]» [[Канстанцін Лявонавіч Губарэвіч|К. Губарэвіча]]) * Насця Вярбіцкая («[[Пяюць жаваранкі (п’еса)|Пяюць жаваранкі]]» [[Кандрат Крапіва|К. Крапівы]]) * Лявоніха («Лявоніха» [[Павел Аўрамавіч Данілаў|П. Данілава]]) * Паліна («[[Трыбунал (трагікамедыя)|Трыбунал]]» [[Андрэй Макаёнак|А. Макаёнка]]) * Параша («{{нп5|Гарачае сэрца||ru|Горячее сердце}}» [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. Астроўскага]]) * Наташа («[[Тры сястры (п’еса)|Тры сястры]]» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. Чэхава]]) == Фільмаграфія == * (1943) «[[Жыві, родная Беларусь!]]» — ''нявеста'' == Узнагароды == * [[ордэн «Знак Пашаны»]] * [[медаль «За працоўную адзнаку»]] (25.02.1955) * [[медаль Францыска Скарыны]] (1996) * [[Народная артыстка Беларускай ССР]] (1972) * Прыз «[[Крыштальная Паўлінка]]» (1994) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Канапе́лька Зінаіда Ігнатаўна|366}} * ''Гаробчанка, Т.'' Я. Зiнаiда Канапелька / Т. Я. Гаробчанка. — Мн., 1999. — 144 с. * ''Дашкевіч, С.'' Жывая песня Канапелькі / С. Дашкевіч // Культура. — 2004. — 10-16 студз. — С. 10. * ''Дашкевіч, С.'' «На ўсё жыццё запалены касцёр…» / С. Дашкевіч // Витьбичи. — 2004. — 13 янв. — С. 7 * Канапелька Зінаіда Ігнатаўна // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Сенненскага раёна / уклад. С. В. Шайко; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — С. 550. * Канапелька Зінаіда Ігнатаўна // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 485—486. * ''Лазука, I.'' Яе вялiкасць актрыса / І. Лазука // Голас Сенненшчыны. — 1999. — 27 лiп. — С. 2, 3. * ''Русецкі, А.'' Дуэт роднасных душ / А. Русецкі // Вiцебскі рабочы. — 2005. — 27 снеж. — С. 4. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Канапелька Зінаіда Ігнатаўна}} [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Віцебска]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы СССР]] [[Катэгорыя:Актрысы Беларусі]] f6wtt3at72x1uyfhtw5jd2eaku5q5we 14 112519 5167638 5165126 2026-07-19T13:16:40Z DzBar 156353 5167638 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2011|года}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2011]] [[Катэгорыя:Творы 2011 года]] tngb95tgge6ua1vnpsuncesht7ij2wj 0 117702 5167835 5034344 2026-07-20T07:42:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гл. таксама */ 5167835 wikitext text/x-wiki '''Слабо́дка''' — тапонім: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Брэсцкая вобласць]]: ** [[Слабудка|Слабодка]] — вёска ў [[Пружанскі раён|Пружанскім раёне]] * [[Віцебская вобласць]]: ** [[Слабодка (Аршанскі раён)|Слабодка]] — былая вёска ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] ** [[Слабодка (Бешанковіцкі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]] ** [[Слабодка (Браслаўскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Браслаўскі раён|Браслаўскім раёне]] ** [[Слабодка (Гарадоцкі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкім раёне]] ** [[Слабодка (Глыбоцкі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] ** [[Слабодка (Баброўскі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Баброўскі сельсавет|Баброўскім сельсавеце]] [[Лепельскі раён|Лепельскага раёна]] ** [[Слабодка (Валосавіцкі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)|Валосавіцкім сельсавеце]] [[Лепельскі раён|Лепельскага раёна]] ** [[Слабодка 2]] — вёска ў [[Каменскі сельсавет (Лепельскі раён)|Каменскім сельсавеце]] [[Лепельскі раён|Лепельскага раёна]] ** [[Слабодка (Лепельскі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Лепельскі сельсавет|Лепельскім сельсавеце]] [[Лепельскі раён|Лепельскага раёна]] ** [[Слабодка (Стайскі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Стайскі сельсавет (Лепельскі раён)|Стайскім сельсавеце]] [[Лепельскі раён|Лепельскага раёна]] ** [[Слабодка (Сенненскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Сенненскі раён|Сенненскім раёне]] ** [[Слабодка (Талачынскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] ** [[Слабодка (Вяркудскі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Вяркудскі сельсавет|Вяркудскім сельсавеце]] [[Ушацкі раён|Ушацкага раёна]] ** [[Слабодка (Кубліцкі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Кубліцкі сельсавет|Кубліцкім сельсавеце]] [[Ушацкі раён|Ушацкага раёна]] ** [[Слабодка Гушчынская]] — вёска ў [[Кубліцкі сельсавет|Кубліцкім сельсавеце]] [[Ушацкі раён|Ушацкага раёна]] ** [[Слабодка (Кругліцкі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Кругліцкі сельсавет|Кругліцкім сельсавеце]] [[Чашніцкі раён|Чашніцкага раёна]] ** [[Слабодка (Лукомльскі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Лукомльскі сельсавет|Лукомльскім сельсавеце]] [[Чашніцкі раён|Чашніцкага раёна]] ** [[Слабодка (Шумілінскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Шумілінскі раён|Шумілінскім раёне]] * [[Гомельская вобласць]]: ** [[Слабодка (Акцябрскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] ** [[Слабодка (Буда-Кашалёўскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім раёне]] ** [[Слабодка (Калінкавіцкі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкім раёне]] ** [[Слабодка (Лельчыцкі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] ** [[вёска Слабодка, Мазырскі раён|Слабодка]] — вёска ў [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]] ** [[Слабодка (Роўкавіцкі сельсавет)|Слабодка]] (нежыл.) — пасёлак у [[Чачэрскі раён|Чачэрскім раёне]] * [[Гродзенская вобласць]]: ** [[Слабодка (Гервяцкі сельсавет)|Слабодка]] — былы хутар у [[Гервяцкі сельсавет|Гервяцкім сельсавеце]] [[Астравецкі раён|Астравецкага раёна]] ** [[Слабодка (Гудагайскі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Гудагайскі сельсавет|Гудагайскім сельсавеце]] [[Астравецкі раён|Астравецкага раёна]] ** [[Слабодка (Варнянскі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Трокеніцкі сельсавет|Трокеніцкім сельсавеце]] [[Астравецкі раён|Астравецкага раёна]] ** [[Слабодка (Ашмянскі раён)|Слабодка]] — былая вёска ў [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] ** [[Слабодка (Воранаўскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] ** [[Слабодка (Навагрудскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] * [[Магілёўская вобласць]]: ** [[Слабодка (Асіповіцкі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Асіповіцкі раён|Асіповіцкім раёне]] ** [[Слабодка (Бабруйскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Бабруйскі раён|Бабруйскім раёне]] ** [[Слабодка (Каткаўскі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Каткаўскі сельсавет|Каткаўскім сельсавеце]] [[Глускі раён|Глускага раёна]] ** [[Слабодка (Хваставіцкі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Хваставіцкі сельсавет|Хваставіцкім сельсавеце]] [[Глускі раён|Глускага раёна]] ** [[Слабодка (Дрыбінскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Дрыбінскі раён|Дрыбінскім раёне]] ** [[Слабодка (Клічаўскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] ** [[Слабодка (Магілёўскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Магілёўскі раён|Магілёўскім раёне]] ** [[Слабодка (Чавускі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Чавускі раён|Чавускім раёне]] ** [[Слабодка (Александрыйскі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Александрыйскі сельсавет|Александрыйскім сельсавеце]] [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] ** [[Слабодка (Гарадзецкі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Гарадзецкі сельсавет (Шклоўскі раён)|Гарадзецкім сельсавеце]] [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] ** [[Слабодка (Таўкачоўскі сельсавет)|Слабодка]] — былая вёска ў [[Таўкачоўскі сельсавет|Таўкачоўскім сельсавеце]] [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[Слабодка (Барысаўскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Барысаўскі раён|Барысаўскім раёне]] ** [[Слабодка (Калодзежскі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Калодзежскі сельсавет|Калодзежскім сельсавеце]] [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскага раёна]] ** [[Слабодка (Руднянскі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Руднянскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)|Руднянскім сельсавеце]] [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскага раёна]] ** [[Слабодка (Капыльскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] ** [[Слабодка (Дзяржынскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] ** [[Слабодка (Любанскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Любанскі раён|Любанскім раёне]] ** [[Слабодка (Мясоцкі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Мясоцкі сельсавет|Мясоцкім сельсавеце]] [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] ** [[Слабодка (Хажоўскі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Хажоўскі сельсавет|Хажоўскім сельсавеце]] [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] ** [[Слабодка (Крывіцкі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Крывіцкі сельсавет|Крывіцкім сельсавеце]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] ** [[Слабада (Слабадскі сельсавет, Мядзельскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Слабадскі сельсавет (Мядзельскі раён)|Слабадскім сельсавеце]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] ** [[Слабодка (Пухавіцкі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] ** [[Слабодка (Смалявіцкі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] ** [[Слабодка (Старадарожскі раён)|Слабодка]] — вёска ў [[Старадарожскі раён|Старадарожскім раёне]] ** [[Слабодка (Старасвержанскі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Старасвержанскі сельсавет|Старасвержанскім сельсавеце]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]] ** [[Слабодка (Літвенскі сельсавет)|Слабодка]] — вёска ў [[Літвенскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)|Літвенскім сельсавеце]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]] ** [[Слабодка (Уздзенскі раён)|Слабодка]] — вёска ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] === [[Расія]] === * [[Слабодка (Глінкаўскі раён)]] * [[Слабодка (Угранскі раён)]] == Рэкі == * [[Слабодка (прыток Ластаянкі)|Слабодка]] — рака ў Беларусі, у Ашмянскім і Смаргонскім раёнах Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі [[Ластаянка]]. == Гл. таксама == * [[Слабодка (Ліда)|Слабодка]] — гістарычны мікрараён у заходняй частцы горада Ліда. * [[Слабідка]] — тапонім ва [[Украіна|Украіне]] {{неадназначнасць}} d3tyss0ds437dskhtuvbvqmqu992il8 0 117851 5167930 4876853 2026-07-20T10:24:10Z LLlypuk82 50493 5167930 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Сосніца}} {{Рака |Назва = Сосніца |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 39 |Плошча басейна = 394 |Басейн = Заходняя Дзвіна/Балтыйскае мора |Расход вады = 2,8 |Месца вымярэння = вусце |Выток = Сосна (возера, Полацкі раён, басейн Сосніцы) |Месцазнаходжанне вытока= |Вышыня вытока = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 55|s_lat_min = 35|s_lat_sec =44.82 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 29|s_lon_min = 14|s_lon_sec =52.96 |Вусце = Дзвіна |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 55|m_lat_min = 25|m_lat_sec =32.70 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 29|m_lon_min = 0|m_lon_sec =26.99 |Ухіл ракі = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Віцебская вобласць |Раён = Полацкі раён |Пазіцыйная карта = Беларусь |Тып вываду для ПК = }} '''Со́сніца'''{{sfn|БелЭн|2002}} — [[рака]] ў [[Полацкі раён|Полацкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], правы прыток [[Дзвіна|Дзвіны]]. Выцякае з [[возера]] [[Сосна (возера, Полацкі раён, басейн Дражбіткі)|Сосна]] за 10 км на паўднёвы захад ад вёскі [[Труды (Полацкі раён)|Труды]]{{sfn|БелЭн|2002}}. Цячэ па [[Полацкая нізіна|Полацкай нізіне]]. Упадае ў Заходнюю Дзвіну каля вёскі [[Сосніца (Полацкі раён)|Сосніца]]. Даўжыня ракі каля 39 км. Плошча [[вадазбор]]у 394 км², азёрнасць 5 %. [[Даліна]] ракі невыразная, схілы нізкія. [[Рэчышча]] звілістае, шырынёй 3—5 метраў у верхнім цячэнні і 7—9 метраў у ніжнім. Прытокі — [[Саснянка]] (левы), Стурлыгі (правы, з возера Лешна). У басейне ракі азёры [[Болныра]], [[Вырвіна]], [[Сосна (возера, Полацкі раён, басейн Сосніцы)|Сосна (Лешна)]], [[Невежа]], [[Жэльцы]], [[Няклея]], [[Арлея (возера)|Арлея]], [[Крывыя Акуні]], [[Глінскія (возера)|Глінскія]], [[Сітна (возера, Полацкі раён)|Сітна]], [[Сіценец]], [[Палучча (возера)|Палучча]], [[Галінец]], [[Перакоша]], [[Вялікае Астравіта]], [[Малое Астравіта]], [[Вырвіна]], [[Паганік]], [[П’янае]], [[Хвашчавацік]] і іншыя. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|4|Сосніца|Шэка Н. Дз.|}} * {{крыніцы/БелЭн|15|Сосніца||89}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=21|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-23. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Vitebsk/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180110174233/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Vitebsk/tabl1-2.pdf |date=10 студзеня 2018 }}{{ref-ru}} * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Vitebsk/tabl4.pdf Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210901020736/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Vitebsk/tabl4.pdf |date=1 верасня 2021 }}{{ref-ru}} {{Дзвіна}} [[Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны]] [[Катэгорыя:Рэкі Полацкага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Сосніцы| ]] cfij8sdcu76y6ko2aqhzj6rur6s0f85 100 121975 5167711 5167386 2026-07-19T15:50:57Z NirvanaBot 40832 +20 новых 5167711 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|2026-07-19T13:43:16Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Міхаіл Васільеў|2026-07-19T08:45:28Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Павел Васільеў|2026-07-19T08:45:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Пракоп Васільеў|2026-07-19T08:45:07Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Пётр Васільеў|2026-07-19T08:44:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Раман Васільеў|2026-07-19T08:44:42Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Станіслаў Васільеў|2026-07-19T08:44:30Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сцяпан Васільеў|2026-07-19T08:44:21Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сямён Васільеў|2026-07-19T08:44:14Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзіслаў Васільеў|2026-07-19T08:41:30Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Усевалад Васільеў|2026-07-19T08:41:19Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юрый Васільеў|2026-07-19T08:40:39Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Якаў Васільеў|2026-07-19T08:40:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ягор Васільеў|2026-07-19T08:40:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Яўген Васільеў|2026-07-19T08:40:02Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Васільеў-Якаўлеў|2026-07-19T08:39:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Алена Васільева|2026-07-19T08:39:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аляксандра Васільева|2026-07-19T08:39:20Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Анастасія Васільева|2026-07-19T08:39:09Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Валянціна Васільева|2026-07-19T08:38:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> e3yywrplza43a19w54hhse4peml058l 14 127235 5167649 5164345 2026-07-19T13:19:11Z DzBar 156353 5167649 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2000|года}} [[Катэгорыя:Відэагульні XX стагоддзя|2000]] [[Катэгорыя:Творы 2000 года]] t0pnx2d7t1omeitvubheyyu5zqujdtx 0 130890 5167948 5156617 2026-07-20T10:48:27Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ 5167948 wikitext text/x-wiki {{Іерарх}} '''Баляслаў Слосканс''' ({{lang-lv|Boļeslavs Sloskāns}}; {{ДН|19|8|1893}}, Цілглс [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкага пав.]] Віцебскай губерні, цяпер [[Латвія]] — {{ДС|18|4|1981}}, {{МС|Бельгія||}}) — каталіцкі святар, рэлігійны і грамадскі дзеяч беларускага замежжа. == Біяграфічныя звесткі == Паходзіў з латышскай каталіцкай сям’і: бацькі — Бернард і Цэцылія Слоскансы. У 1905-07 вучыўся ў Рэжыцкім гарадскім 3-класным вучылішчы. Скончыў Магілёўскую духоўную каталіцкую семінарыю (1917). Пасвячоны ў святары 21.1.1917. Душпастырскую дзейнасць пачаў на пасадзе вікарыя пры касцёле Св. Кацярыны ў [[Петраград]]зе. Выконваў святарскія абавязкі ў Абрамавай пустыні ў Лужскім павеце Петраградскай губерні. Кароткі час служыў у [[Віцебск]]у, у [[Касцёл Святой Варвары (Віцебск)|касцёле св. Барбары]]. У 1925 выкліканы духоўнымі ўладамі ў Ленінград. Узведзены ў сан біскупа ў маі 1926 ў [[Масква|Маскве]]. Прызначаны апостальскім адміністратарам Мінскім і Магілёўскім. За рэлігійную дзейнасць пераследаваўся савецкімі ўладамі. Першы раз арыштаваны 16.9.1926. Знаходзіўся ў канцэнтрацыйных лагерах на [[Салавецкія астравы|Салаўках]] (1927-30). Пасля адбыцця трохгадовага тэрміну вярнуўся ў [[Магілёў]]. 9.11.1930 арыштаваны органамі бяспекі другі раз. Да студзеня 1933 знаходзіўся ў сібірскай ссылцы. Вызвалены ў выніку абмену палітычнымі вязнямі паміж урадамі Латвіі і СССР. У перадваенны час служыў духоўнікам у Рыжскай духоўнай каталіцкай семінарыі і выкладаў на тэалагічным факультэце Рыжскага ўніверсітэта. У гады Другой сусветнай вайны жыў у Латвіі. З 1944 г. — у эміграцыі. Духоўны «патрон» беларускага студэнцкага асяродка ў [[Лёвенскі каталіцкі ўніверсітэт|Лёвенскім каталіцкім універсітэце]] (Бельгія). У 1952 вышэйшымі духоўнымі ўладамі [[Ватыкан]]а прызначаны апостальскім візітатарам для беларусаў-католікаў у Заходняй Еўропе. Прымаў удзел у культурным і нацыянальна-рэлігійным жыцці беларускага замежжа. Аказваў матэрыяльную падтрымку беларускім рэлігійным перыядычным выданням («Źnič», «Божым шляхам» і інш.). {{зноскі}} == Літаратура == * Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3 * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * Горошко Л. Судьба епископа — судьба церкви // Деды: дайджест публикаций о беларусской истории. Выпуски 1-5 / Составление, научное редактирование А. Е. Тараса. — Мн.: Харвест, 2013. — С. 903—930. ISBN 978-985-18-2215-3 == Спасылкі == * [http://www.catholic.lv/Sloskans/parbiskapu.htm Hostia pro fratribus. Par Bīskapu Boļeslavu Sloskānu]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130503085718/http://www.catholic.lv/sloskans/parbiskapu.htm |date=3 мая 2013 }} {{ref-lv}} * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bsloskans.html Bishop Boleslas Sloskans] {{ref-en}} * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1729483888200381/ |title = Слоскан — брат Слоскана |last = Баринов |first = Игорь |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў|date = 2026-07-20 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} * M. DANGOISSE [http://www.paquenouvelle.be/2006_2/dangoisse.html Mgr SLOSKANS, évêque letton et " martyr " (1893—1981)]{{Недаступная спасылка}} {{ref-fr}} * [http://www.livresenfamille.fr/p3451-van_calster_d._hanssens_osb_aneantissement_silencieux.html S. VAN CALSTER et de D. HANSSENS, o.s.b., L’anéantissement silencieux: Mgr. Boleslas Sloskans, 1893—1981, coll. Témoins de l’Amour, éd. Pierre Téqui, 108 pp., 2000] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120307163137/http://www.livresenfamille.fr/p3451-van_calster_d._hanssens_osb_aneantissement_silencieux.html |date=7 сакавіка 2012 }} ISBN 9782740307632 ISBN 2-7403-0763-2 {{ref-fr}} {{Біскупы мінскія}} {{Архібіскупы магілёўскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Слосканс Б}} [[Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Расіі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Латвіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Біскупы магілёўскія]] [[Катэгорыя:Біскупы Мінскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай каталіцкай духоўнай семінарыі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Латвіі]] k5q2lp5ybht7fgw60hq0iliraclgyfo 5168007 5167948 2026-07-20T11:33:59Z M.L.Bot 261 афармленне, дапаўненне 5168007 wikitext text/x-wiki {{Іерарх}} '''Баляслаў Слосканс''' ({{lang-lv|Boļeslavs Sloskāns}}; {{ДН|31|8|1893|19}}, фальварак Цілглс (Цілжа) [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкага павета]] Віцебскай губерні — {{ДС|18|4|1981}}, {{МС|Бельгія||}}) — каталіцкі святар, рэлігійны і грамадскі дзеяч беларускага замежжа. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Люцынскі павет|Люцынскім]]{{sfn|Баринов|2026|p=}} або Рэжыцкім павеце Віцебскай губерні (цяпер Латвія) у каталіцкай сям’і Бернарда і Цэцыліі Слоскансаў. Кім усведамляў сябе Баляслаў, як адзначае [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]], няма пэўных звестак, а яго старэйшы брат Альберт{{Пераход|Сям’я|pink}} у 1913 годзе запісаў сябе латышом{{sfn|Баринов|2026|p=}}. У 1905—1907 гадах вучыўся ў Рэжыцкім гарадскім 3-класным вучылішчы. Скончыў [[Магілёўская духоўная каталіцкая семінарыя|Магілёўскую духоўную каталіцкую семінарыю]] ў Санкт-Пецярбургу (1917). Пасвячоны ў святары 21.1.1917 года. Душпастырскую дзейнасць пачаў на пасадзе вікарыя пры касцёле Св. Кацярыны ў [[Петраград]]зе. Выконваў святарскія абавязкі ў Абрамавай пустыні ў Лужскім павеце Петраградскай губерні. Кароткі час служыў у [[Віцебск]]у, у [[Касцёл Святой Варвары (Віцебск)|касцёле св. Барбары]]. У 1925 годзе выкліканы духоўнымі ўладамі ў Ленінград. Узведзены ў сан біскупа ў маі 1926 года ў [[Масква|Маскве]]. Прызначаны апостальскім адміністратарам Мінскім і Магілёўскім. За рэлігійную дзейнасць пераследаваны савецкімі ўладамі. Першы раз арыштаваны 16.9.1926 года. Знаходзіўся ў канцэнтрацыйных лагерах на [[Салавецкія астравы|Салаўках]] (1927—1930). Пасля адбыцця трохгадовага тэрміну вярнуўся ў [[Магілёў]]. 9.11.1930 года арыштаваны органамі бяспекі другі раз. Да студзеня 1933 года знаходзіўся ў сібірскай ссылцы. Вызвалены пры абмене палітычнымі вязнямі паміж урадамі Латвіі і СССР. У перадваенны час служыў духоўнікам у Рыжскай духоўнай каталіцкай семінарыі і выкладаў на тэалагічным факультэце Рыжскага ўніверсітэта. У гады Другой сусветнай вайны жыў у Латвіі. З 1944 года ў эміграцыі. Духоўны «патрон» беларускага студэнцкага асяродка ў [[Лёвенскі каталіцкі ўніверсітэт|Лёвенскім каталіцкім універсітэце]] (Бельгія). У 1952 годзе вышэйшымі духоўнымі ўладамі [[Ватыкан]]а прызначаны апостальскім візітатарам для беларусаў-католікаў у Заходняй Еўропе. Падтрымліваў і прымаў удзел у культурным і нацыянальна-рэлігійным жыцці беларускага замежжа. Аказваў матэрыяльную падтрымку беларускім рэлігійным перыядычным выданням («Źnič», «Божым шляхам» і іншыя). Таксама падтрымліваў сваіх землякоў латышоў{{sfn|Баринов|2026|p=}}. == Сям’я == Старэйшы брат — Альберт Бернардавіч Слоскан (нар. 21.7.1885). 21 красавіка 1903 года ў іспытнай камісіі пры Пецярбургскай навучальнай акрузе здаў экзамен на аптэкарскага вучня. У ліпені 1907 — верасні 1908 года працаваў у Рагожскай аптэцы ў Маскве, потым вярнуўся ў Пецярбург. У верасні-снежні 1908 года лічыўся ў Каломенскай аптэцы Пецярбурга, у лістападзе 1911 — маю 1913 года жыў у Паўлаўску, працаваў там у аптэцы Гертнера. 13 мая 1913 года паступіў у Пецярбургскую гарадскую аптэку, дзе 22 лістапада 1913 года здаў іспыты на наступную ступень — аптэкарскага памочніка. У падпісцы пра свае абавязацельствы пазначыў сябе латышом. Імаверна, падтрымліваў брата Баляслава, які прыехаў у Пецярбург вучыцца ў духоўнай семінарыі. 1 ліпеня 1914 года Альберт звольнены са службы «бо не вярнуўся з адпачынку». Звестак пра далейшы лёс няма.{{sfn|Баринов|2026|p=}} == Памяць == У 2013 годзе імем Баляслава Слонсканса названа вуліца ў Рызе.{{sfn|Баринов|2026|p=}} == Літаратура == * Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3 * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * Горошко Л. Судьба епископа — судьба церкви // Деды: дайджест публикаций о беларусской истории. Выпуски 1-5 / Составление, научное редактирование А. Е. Тараса. — Мн.: Харвест, 2013. — С. 903—930. ISBN 978-985-18-2215-3 == Спасылкі == * [http://www.catholic.lv/Sloskans/parbiskapu.htm Hostia pro fratribus. Par Bīskapu Boļeslavu Sloskānu]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130503085718/http://www.catholic.lv/sloskans/parbiskapu.htm |date=3 мая 2013 }} {{ref-lv}} * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bsloskans.html Bishop Boleslas Sloskans] {{ref-en}} * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1729483888200381/ |title = Слоскан — брат Слоскана |last = Баринов |first = Игорь |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў|date = 2026-07-20 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} * M. DANGOISSE [http://www.paquenouvelle.be/2006_2/dangoisse.html Mgr SLOSKANS, évêque letton et " martyr " (1893—1981)]{{Недаступная спасылка}} {{ref-fr}} * [http://www.livresenfamille.fr/p3451-van_calster_d._hanssens_osb_aneantissement_silencieux.html S. VAN CALSTER et de D. HANSSENS, o.s.b., L’anéantissement silencieux: Mgr. Boleslas Sloskans, 1893—1981, coll. Témoins de l’Amour, éd. Pierre Téqui, 108 pp., 2000] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120307163137/http://www.livresenfamille.fr/p3451-van_calster_d._hanssens_osb_aneantissement_silencieux.html |date=7 сакавіка 2012 }} ISBN 9782740307632 ISBN 2-7403-0763-2 {{ref-fr}} {{Біскупы мінскія}} {{Архібіскупы магілёўскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Слосканс Б}} [[Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Расіі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Латвіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Біскупы магілёўскія]] [[Катэгорыя:Біскупы Мінскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай каталіцкай духоўнай семінарыі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Латвіі]] f8j5y3x6hg3v1li0bznkiqot9bnlyov 5168012 5168007 2026-07-20T11:37:21Z M.L.Bot 261 5168012 wikitext text/x-wiki {{Іерарх}} '''Баляслаў Слосканс''' ({{lang-lv|Boļeslavs Sloskāns}}; {{ДН|31|8|1893|19}}, фальварак Цілглс (Цілжа) [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкага павета]] Віцебскай губерні — {{ДС|18|4|1981}}, {{МС|Бельгія||}}) — каталіцкі святар, рэлігійны і грамадскі дзеяч беларускага замежжа. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Люцынскі павет|Люцынскім]]{{sfn|Баринов|2026|p=}} або Рэжыцкім павеце Віцебскай губерні (цяпер Латвія) у каталіцкай сям’і Бернарда і Цэцыліі Слоскансаў. Кім усведамляў сябе Баляслаў, як адзначае [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]], няма пэўных звестак, а яго старэйшы брат Альберт{{Пераход|Сям’я|pink}} у 1913 годзе запісаў сябе латышом{{sfn|Баринов|2026|p=}}. У 1905—1907 гадах вучыўся ў Рэжыцкім гарадскім 3-класным вучылішчы. Скончыў [[Магілёўская духоўная каталіцкая семінарыя|Магілёўскую духоўную каталіцкую семінарыю]] ў Санкт-Пецярбургу (1917). Пасвячоны ў святары 21.1.1917 года. Душпастырскую дзейнасць пачаў на пасадзе вікарыя пры касцёле Св. Кацярыны ў [[Петраград]]зе. Выконваў святарскія абавязкі ў Абрамавай пустыні ў Лужскім павеце Петраградскай губерні. Кароткі час служыў у [[Віцебск]]у, у [[Касцёл Святой Варвары (Віцебск)|касцёле св. Барбары]]. У 1925 годзе выкліканы духоўнымі ўладамі ў Ленінград. Узведзены ў сан біскупа ў маі 1926 года ў [[Масква|Маскве]]. Прызначаны апостальскім адміністратарам Мінскім і Магілёўскім. За рэлігійную дзейнасць пераследаваны савецкімі ўладамі. Першы раз арыштаваны 16.9.1926 года. Знаходзіўся ў канцэнтрацыйных лагерах на [[Салавецкія астравы|Салаўках]] (1927—1930). Пасля адбыцця трохгадовага тэрміну вярнуўся ў [[Магілёў]]. 9.11.1930 года арыштаваны органамі бяспекі другі раз. Да студзеня 1933 года знаходзіўся ў сібірскай ссылцы. Вызвалены пры абмене палітычнымі вязнямі паміж урадамі Латвіі і СССР. У перадваенны час служыў духоўнікам у Рыжскай духоўнай каталіцкай семінарыі і выкладаў на тэалагічным факультэце Рыжскага ўніверсітэта. У гады Другой сусветнай вайны жыў у Латвіі. З 1944 года ў эміграцыі. Духоўны «патрон» беларускага студэнцкага асяродка ў [[Лёвенскі каталіцкі ўніверсітэт|Лёвенскім каталіцкім універсітэце]] (Бельгія). У 1952 годзе вышэйшымі духоўнымі ўладамі [[Ватыкан]]а прызначаны апостальскім візітатарам для беларусаў-католікаў у Заходняй Еўропе. Падтрымліваў і прымаў удзел у культурным і нацыянальна-рэлігійным жыцці беларускага замежжа. Аказваў матэрыяльную падтрымку беларускім рэлігійным перыядычным выданням («Źnič», «Божым шляхам» і іншыя). Таксама падтрымліваў сваіх землякоў латышоў{{sfn|Баринов|2026|p=}}. == Сям’я == Старэйшы брат — Альберт Бернардавіч Слоскан (нар. 21.7.1885). 21 красавіка 1903 года ў іспытнай камісіі пры Пецярбургскай навучальнай акрузе здаў экзамен на аптэкарскага вучня. У ліпені 1907 — верасні 1908 года працаваў у Рагожскай аптэцы ў Маскве, потым вярнуўся ў Пецярбург. У верасні-снежні 1908 года лічыўся ў Каломенскай аптэцы Пецярбурга, у лістападзе 1911 — маю 1913 года жыў у Паўлаўску, працаваў там у аптэцы Гертнера. 13 мая 1913 года паступіў у Пецярбургскую гарадскую аптэку, дзе 22 лістапада 1913 года здаў іспыты на наступную ступень — аптэкарскага памочніка. У падпісцы пра свае абавязацельствы пазначыў сябе латышом. Імаверна, падтрымліваў брата Баляслава, які прыехаў у Пецярбург вучыцца ў духоўнай семінарыі. 1 ліпеня 1914 года Альберт звольнены са службы «бо не вярнуўся з адпачынку». Звестак пра далейшы лёс няма.{{sfn|Баринов|2026|p=}} == Памяць == У 2013 годзе імем Баляслава Слонсканса названа вуліца ў Рызе.{{sfn|Баринов|2026|p=}} == Літаратура == * Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3 * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * Горошко Л. Судьба епископа — судьба церкви // Деды: дайджест публикаций о беларусской истории. Выпуски 1-5 / Составление, научное редактирование А. Е. Тараса. — Мн.: Харвест, 2013. — С. 903—930. ISBN 978-985-18-2215-3 == Спасылкі == * [http://www.catholic.lv/Sloskans/parbiskapu.htm Hostia pro fratribus. Par Bīskapu Boļeslavu Sloskānu]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130503085718/http://www.catholic.lv/sloskans/parbiskapu.htm |date=3 мая 2013 }} {{ref-lv}} * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bsloskans.html Bishop Boleslas Sloskans] {{ref-en}} * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1729483888200381/ |title = Слоскан — брат Слоскана |last = Баринов |first = Игорь |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў|date = 2026-07-20 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} * M. DANGOISSE [http://www.paquenouvelle.be/2006_2/dangoisse.html Mgr SLOSKANS, évêque letton et " martyr " (1893—1981)]{{Недаступная спасылка}} {{ref-fr}} * [http://www.livresenfamille.fr/p3451-van_calster_d._hanssens_osb_aneantissement_silencieux.html S. VAN CALSTER et de D. HANSSENS, o.s.b., L’anéantissement silencieux: Mgr. Boleslas Sloskans, 1893—1981, coll. Témoins de l’Amour, éd. Pierre Téqui, 108 pp., 2000] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120307163137/http://www.livresenfamille.fr/p3451-van_calster_d._hanssens_osb_aneantissement_silencieux.html |date=7 сакавіка 2012 }} ISBN 9782740307632 ISBN 2-7403-0763-2 {{ref-fr}} {{Біскупы мінскія}} {{Архібіскупы магілёўскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Слосканс Б}} [[Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Расіі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Латвіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Біскупы магілёўскія]] [[Катэгорыя:Біскупы Мінскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай каталіцкай духоўнай семінарыі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Латвіі]] cpy3hccaic7i9tmaekun7ucg7mdc24t 5168013 5168012 2026-07-20T11:37:49Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5168013 wikitext text/x-wiki {{Іерарх}} '''Баляслаў Слосканс''' ({{lang-lv|Boļeslavs Sloskāns}}; {{ДН|31|8|1893|19}}, фальварак Цілглс (Цілжа) [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкага павета]] Віцебскай губерні — {{ДС|18|4|1981}}, {{МС|Бельгія||}}) — каталіцкі святар, рэлігійны і грамадскі дзеяч беларускага замежжа. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Люцынскі павет|Люцынскім]]{{sfn|Баринов|2026|p=}} або Рэжыцкім павеце Віцебскай губерні (цяпер Латвія) у каталіцкай сям’і Бернарда і Цэцыліі Слоскансаў. Кім усведамляў сябе Баляслаў, як адзначае [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]], няма пэўных звестак, а яго старэйшы брат Альберт{{Пераход|Сям’я|pink}} у 1913 годзе запісаў сябе латышом{{sfn|Баринов|2026|p=}}. У 1905—1907 гадах вучыўся ў Рэжыцкім гарадскім 3-класным вучылішчы. Скончыў [[Магілёўская духоўная каталіцкая семінарыя|Магілёўскую духоўную каталіцкую семінарыю]] ў Санкт-Пецярбургу (1917). Пасвячоны ў святары 21.1.1917 года. Душпастырскую дзейнасць пачаў на пасадзе вікарыя пры касцёле Св. Кацярыны ў [[Петраград]]зе. Выконваў святарскія абавязкі ў Абрамавай пустыні ў Лужскім павеце Петраградскай губерні. Кароткі час служыў у [[Віцебск]]у, у [[Касцёл Святой Варвары (Віцебск)|касцёле св. Барбары]]. У 1925 годзе выкліканы духоўнымі ўладамі ў Ленінград. Узведзены ў сан біскупа ў маі 1926 года ў [[Масква|Маскве]]. Прызначаны апостальскім адміністратарам Мінскім і Магілёўскім. За рэлігійную дзейнасць пераследаваны савецкімі ўладамі. Першы раз арыштаваны 16.9.1926 года. Знаходзіўся ў канцэнтрацыйных лагерах на [[Салавецкія астравы|Салаўках]] (1927—1930). Пасля адбыцця трохгадовага тэрміну вярнуўся ў [[Магілёў]]. 9.11.1930 года арыштаваны органамі бяспекі другі раз. Да студзеня 1933 года знаходзіўся ў сібірскай ссылцы. Вызвалены пры абмене палітычнымі вязнямі паміж урадамі Латвіі і СССР. У перадваенны час служыў духоўнікам у Рыжскай духоўнай каталіцкай семінарыі і выкладаў на тэалагічным факультэце Рыжскага ўніверсітэта. У гады Другой сусветнай вайны жыў у Латвіі. З 1944 года ў эміграцыі. Духоўны «патрон» беларускага студэнцкага асяродка ў [[Лёвенскі каталіцкі ўніверсітэт|Лёвенскім каталіцкім універсітэце]] (Бельгія). У 1952 годзе вышэйшымі духоўнымі ўладамі [[Ватыкан]]а прызначаны апостальскім візітатарам для беларусаў-католікаў у Заходняй Еўропе. Падтрымліваў і прымаў удзел у культурным і нацыянальна-рэлігійным жыцці беларускага замежжа. Аказваў матэрыяльную падтрымку беларускім рэлігійным перыядычным выданням («Źnič», «Божым шляхам» і іншыя). Таксама падтрымліваў сваіх землякоў латышоў{{sfn|Баринов|2026|p=}}. == Сям’я == Старэйшы брат — Альберт Бернардавіч Слоскан (нар. 21.7.1885). 21 красавіка 1903 года ў іспытнай камісіі пры Пецярбургскай навучальнай акрузе здаў экзамен на аптэкарскага вучня. У ліпені 1907 — верасні 1908 года працаваў у Рагожскай аптэцы ў Маскве, потым вярнуўся ў Пецярбург. У верасні-снежні 1908 года лічыўся ў Каломенскай аптэцы Пецярбурга, у лістападзе 1911 — маю 1913 года жыў у Паўлаўску, працаваў там у аптэцы Гертнера. 13 мая 1913 года паступіў у Пецярбургскую гарадскую аптэку, дзе 22 лістапада 1913 года здаў іспыты на наступную ступень — аптэкарскага памочніка. У падпісцы пра свае абавязацельствы пазначыў сябе латышом. Імаверна, падтрымліваў брата Баляслава, які прыехаў у Пецярбург вучыцца ў духоўнай семінарыі. 1 ліпеня 1914 года Альберт звольнены са службы «бо не вярнуўся з адпачынку». Звестак пра далейшы лёс няма.{{sfn|Баринов|2026|p=}} == Памяць == У 2013 годзе імем Баляслава Слонсканса названа вуліца ў Рызе.{{sfn|Баринов|2026|p=}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3 * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * Горошко Л. Судьба епископа — судьба церкви // Деды: дайджест публикаций о беларусской истории. Выпуски 1-5 / Составление, научное редактирование А. Е. Тараса. — Мн.: Харвест, 2013. — С. 903—930. ISBN 978-985-18-2215-3 == Спасылкі == * [http://www.catholic.lv/Sloskans/parbiskapu.htm Hostia pro fratribus. Par Bīskapu Boļeslavu Sloskānu]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130503085718/http://www.catholic.lv/sloskans/parbiskapu.htm |date=3 мая 2013 }} {{ref-lv}} * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bsloskans.html Bishop Boleslas Sloskans] {{ref-en}} * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1729483888200381/ |title = Слоскан — брат Слоскана |last = Баринов |first = Игорь |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў|date = 2026-07-20 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} * M. DANGOISSE [http://www.paquenouvelle.be/2006_2/dangoisse.html Mgr SLOSKANS, évêque letton et " martyr " (1893—1981)]{{Недаступная спасылка}} {{ref-fr}} * [http://www.livresenfamille.fr/p3451-van_calster_d._hanssens_osb_aneantissement_silencieux.html S. VAN CALSTER et de D. HANSSENS, o.s.b., L’anéantissement silencieux: Mgr. Boleslas Sloskans, 1893—1981, coll. Témoins de l’Amour, éd. Pierre Téqui, 108 pp., 2000] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120307163137/http://www.livresenfamille.fr/p3451-van_calster_d._hanssens_osb_aneantissement_silencieux.html |date=7 сакавіка 2012 }} ISBN 9782740307632 ISBN 2-7403-0763-2 {{ref-fr}} {{Біскупы мінскія}} {{Архібіскупы магілёўскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Слосканс Б}} [[Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Расіі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Латвіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Біскупы магілёўскія]] [[Катэгорыя:Біскупы Мінскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай каталіцкай духоўнай семінарыі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Латвіі]] d2r8epf67x7usshcnadiwu2dmxymoxp 5168015 5168013 2026-07-20T11:39:59Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5168015 wikitext text/x-wiki {{Іерарх}} '''Баляслаў Слосканс''' ({{lang-lv|Boļeslavs Sloskāns}}; {{ДН|31|8|1893|19}}, фальварак Цілглс (Цілжа) [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкага павета]] Віцебскай губерні — {{ДС|18|4|1981}}, {{МС|Бельгія||}}) — каталіцкі святар, рэлігійны і грамадскі дзеяч беларускага замежжа. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Люцынскі павет|Люцынскім]]{{sfn|Баринов|2026|p=}} або Рэжыцкім павеце Віцебскай губерні (цяпер Латвія) у каталіцкай сям’і Бернарда і Цэцыліі Слоскансаў. Кім усведамляў сябе Баляслаў, як адзначае [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]], няма пэўных звестак, а яго старэйшы брат Альберт{{Пераход|Сям’я|pink}} у 1913 годзе запісаў сябе латышом{{sfn|Баринов|2026|p=}}. У 1905—1907 гадах вучыўся ў Рэжыцкім гарадскім 3-класным вучылішчы. Скончыў [[Магілёўская духоўная каталіцкая семінарыя|Магілёўскую духоўную каталіцкую семінарыю]] ў Санкт-Пецярбургу (1917). Пасвячоны ў святары 21.1.1917 года. Душпастырскую дзейнасць пачаў на пасадзе вікарыя пры касцёле Св. Кацярыны ў [[Петраград]]зе. Выконваў святарскія абавязкі ў Абрамавай пустыні ў Лужскім павеце Петраградскай губерні. Кароткі час служыў у [[Віцебск]]у, у [[Касцёл Святой Варвары (Віцебск)|касцёле св. Барбары]]. У 1925 годзе выкліканы духоўнымі ўладамі ў Ленінград. Узведзены ў сан біскупа ў маі 1926 года ў [[Масква|Маскве]]. Прызначаны апостальскім адміністратарам [[Магілёўская архідыяцэзія|Магілёўскім]]. За рэлігійную дзейнасць пераследаваны савецкімі ўладамі. Першы раз арыштаваны 16.9.1926 года. Знаходзіўся ў канцэнтрацыйных лагерах на [[Салавецкія астравы|Салаўках]] (1927—1930). Пасля адбыцця трохгадовага тэрміну вярнуўся ў [[Магілёў]]. 9.11.1930 года арыштаваны органамі бяспекі другі раз. Да студзеня 1933 года знаходзіўся ў сібірскай ссылцы. Вызвалены пры абмене палітычнымі вязнямі паміж урадамі Латвіі і СССР. У перадваенны час служыў духоўнікам у Рыжскай духоўнай каталіцкай семінарыі і выкладаў на тэалагічным факультэце Рыжскага ўніверсітэта. У гады Другой сусветнай вайны жыў у Латвіі. З 1944 года ў эміграцыі. Духоўны «патрон» беларускага студэнцкага асяродка ў [[Лёвенскі каталіцкі ўніверсітэт|Лёвенскім каталіцкім універсітэце]] (Бельгія). У 1952 годзе вышэйшымі духоўнымі ўладамі [[Ватыкан]]а прызначаны апостальскім візітатарам для беларусаў-католікаў у Заходняй Еўропе. Падтрымліваў і прымаў удзел у культурным і нацыянальна-рэлігійным жыцці беларускага замежжа. Аказваў матэрыяльную падтрымку беларускім рэлігійным перыядычным выданням («Źnič», «Божым шляхам» і іншыя). Таксама падтрымліваў сваіх землякоў латышоў{{sfn|Баринов|2026|p=}}. == Сям’я == Старэйшы брат — Альберт Бернардавіч Слоскан (нар. 21.7.1885). 21 красавіка 1903 года ў іспытнай камісіі пры Пецярбургскай навучальнай акрузе здаў экзамен на аптэкарскага вучня. У ліпені 1907 — верасні 1908 года працаваў у Рагожскай аптэцы ў Маскве, потым вярнуўся ў Пецярбург. У верасні-снежні 1908 года лічыўся ў Каломенскай аптэцы Пецярбурга, у лістападзе 1911 — маю 1913 года жыў у Паўлаўску, працаваў там у аптэцы Гертнера. 13 мая 1913 года паступіў у Пецярбургскую гарадскую аптэку, дзе 22 лістапада 1913 года здаў іспыты на наступную ступень — аптэкарскага памочніка. У падпісцы пра свае абавязацельствы пазначыў сябе латышом. Імаверна, падтрымліваў брата Баляслава, які прыехаў у Пецярбург вучыцца ў духоўнай семінарыі. 1 ліпеня 1914 года Альберт звольнены са службы «бо не вярнуўся з адпачынку». Звестак пра далейшы лёс няма.{{sfn|Баринов|2026|p=}} == Памяць == У 2013 годзе імем Баляслава Слонсканса названа вуліца ў Рызе.{{sfn|Баринов|2026|p=}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3 * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * Горошко Л. Судьба епископа — судьба церкви // Деды: дайджест публикаций о беларусской истории. Выпуски 1-5 / Составление, научное редактирование А. Е. Тараса. — Мн.: Харвест, 2013. — С. 903—930. ISBN 978-985-18-2215-3 == Спасылкі == * [http://www.catholic.lv/Sloskans/parbiskapu.htm Hostia pro fratribus. Par Bīskapu Boļeslavu Sloskānu]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130503085718/http://www.catholic.lv/sloskans/parbiskapu.htm |date=3 мая 2013 }} {{ref-lv}} * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bsloskans.html Bishop Boleslas Sloskans] {{ref-en}} * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1729483888200381/ |title = Слоскан — брат Слоскана |last = Баринов |first = Игорь |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў|date = 2026-07-20 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} * M. DANGOISSE [http://www.paquenouvelle.be/2006_2/dangoisse.html Mgr SLOSKANS, évêque letton et " martyr " (1893—1981)]{{Недаступная спасылка}} {{ref-fr}} * [http://www.livresenfamille.fr/p3451-van_calster_d._hanssens_osb_aneantissement_silencieux.html S. VAN CALSTER et de D. HANSSENS, o.s.b., L’anéantissement silencieux: Mgr. Boleslas Sloskans, 1893—1981, coll. Témoins de l’Amour, éd. Pierre Téqui, 108 pp., 2000] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120307163137/http://www.livresenfamille.fr/p3451-van_calster_d._hanssens_osb_aneantissement_silencieux.html |date=7 сакавіка 2012 }} ISBN 9782740307632 ISBN 2-7403-0763-2 {{ref-fr}} {{Біскупы мінскія}} {{Архібіскупы магілёўскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Слосканс Б}} [[Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Расіі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Латвіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Біскупы магілёўскія]] [[Катэгорыя:Біскупы Мінскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай каталіцкай духоўнай семінарыі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Латвіі]] maxrq6nf5f2bna16qjhbx7ipvfqb69e 14 141696 5167639 5165124 2026-07-19T13:16:52Z DzBar 156353 5167639 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2010|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2010]] [[Катэгорыя:Творы 2010 года]] kwdw6polohiqa5nzt4c6jke09m24tdf 14 141701 5167644 5164355 2026-07-19T13:18:08Z DzBar 156353 5167644 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2005|года}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2005]] [[Катэгорыя:Творы 2005 года]] s0svtpunx3iq96v06vam0wlwex86sx3 14 141703 5167645 5164353 2026-07-19T13:18:23Z DzBar 156353 5167645 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2004|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2004]] [[Катэгорыя:Творы 2004 года]] 4dacre2xbz2vi1gpgcndgswblfx3tvg 0 168386 5167837 4937181 2026-07-20T07:43:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гл. таксама */ 5167837 wikitext text/x-wiki Назву '''[[Слабада (паселішча)|Слабада́]]''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Віцебская вобласць]]: ** [[Слабада (Межаўскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Межаўскі сельсавет|Межаўскім сельсавеце]] [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]] ** [[Слабада (Пішчалаўскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Пішчалаўскі сельсавет|Пішчалаўскім сельсавеце]] [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]] ** [[Слабада (Астровенскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Астровенскі сельсавет|Астровенскім сельсавеце]] [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]] ** [[Слабада (Ульскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Ульскі сельсавет|Ульскім сельсавеце]] [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]] ** [[Слабада (Верхнядзвінскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскім раёне]] ** [[Слабада (Суражскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Суражскі сельсавет (Віцебскі раён)|Суражскім сельсавеце]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]] ** [[Слабада (Янавіцкі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Янавіцкі сельсавет (Віцебскі раён)|Янавіцкім сельсавеце]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]] ** [[Слабада (Задуброўскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Задуброўскі сельсавет|Задуброўскім сельсавеце]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]] ** [[Слабада (Шапечынскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Шапечынскі сельсавет|Шапечынскім сельсавеце]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]] ** [[Слабада (Вайханскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Вайханскі сельсавет|Вайханскім сельсавеце]] [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкага раёна]] ** [[Слабада (Віраўлянскі сельсавет)|Слабада]] — былая вёска ў [[Віраўлянскі сельсавет|Віраўлянскім сельсавеце]] [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкага раёна]] ** [[Слабада (Галубіцкі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Галубіцкі сельсавет (Глыбоцкі раён)|Галубіцкім сельсавеце]] [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]] ** [[Слабада (Празароцкі сельсавет)|Слабада]] — хутар у [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] ** [[Слабада (Псуеўскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Псуеўскі сельсавет|Псуеўскім сельсавеце]] [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]] ** [[Слабада (Бярэзінскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Бярэзінскі сельсавет (Докшыцкі раён)|Бярэзінскім сельсавеце]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]] ** [[Слабада (Крулеўшчынскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Крулеўшчынскі сельсавет|Крулеўшчынскім сельсавеце]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]] ** [[Слабада (Дубровенскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] ** [[Слабада (Лепельскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Горскі сельсавет (Лепельскі раён)|Горскім сельсавеце]] [[Лепельскі раён|Лепельскага раёна]] ** [[Слабада (Слабадскі сельсавет, Лепельскі раён)|Слабада]] — аграгарадок у [[Лепельскі раён|Лепельскім раёне]] ** [[Слабада (Лёзненскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Лёзненскі раён|Лёзненскім раёне]] ** [[Слабада (Мёрскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]] ** [[Слабада (Пастаўскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] ** [[Слабада (Ветрынскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Ветрынскі сельсавет|Ветрынскім сельсавеце]] [[Полацкі раён|Полацкага раёна]] ** [[Слабада (Салоніцкі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Салоніцкі сельсавет|Салоніцкім сельсавеце]] [[Полацкі раён|Полацкага раёна]] ** [[Слабада (Сенненскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Сенненскі раён|Сенненскім раёне]] ** [[Слабада (Воўкавіцкі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] ** [[Слабада (Талачынскі сельсавет)|Слабада]] — пасёлак у [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] ** [[Слабада (Жарскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Жарскі сельсавет (Ушацкі раён)|Жарскім сельсавеце]] [[Ушацкі раён|Ушацкага раёна]] ** [[Слабада (Сарочынскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Сарочынскі сельсавет|Сарочынскім сельсавеце]] [[Ушацкі раён|Ушацкага раёна]] ** [[Слабада (Радзюкоўскі сельсавет)|Слабада]] — былая вёска ў [[Радзюкоўскі сельсавет|Радзюкоўскім сельсавеце]] [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскага раёна]] ** [[Слабада (Станіславоўскі сельсавет)|Слабада]] — былая вёска ў [[Станіславоўскі сельсавет|Станіславоўскім сельсавеце]] [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскага раёна]] ** [[Слабада (Каўлякоўскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Каўлякоўскі сельсавет|Каўлякоўскім сельсавеце]] [[Шумілінскі раён|Шумілінскага раёна]] ** [[Слабада (Лаўжанскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Лаўжанскі сельсавет|Лаўжанскім сельсавеце]] [[Шумілінскі раён|Шумілінскага раёна]] ** [[Слабада (Мікалаеўскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Мікалаеўскі сельсавет (Шумілінскі раён)|Мікалаеўскім сельсавеце]] [[Шумілінскі раён|Шумілінскага раёна]] ** [[Слабада (Сіроцінскі сельсавет)|Слабада]] — аграгарадок у [[Шумілінскі раён|Шумілінскім раёне]] * [[Гомельская вобласць]]: ** [[Слабада (Добрушскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] ** [[Слабада (Лельчыцкі раён)|Слабада]] — пасёлак у [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] ** [[Слабада (Мазырскі раён)|Слабада]] — аграгарадок у [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]] ** [[Слабада (вёска, Петрыкаўскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскім раёне]] ** [[Слабада (Доўскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Доўскі сельсавет|Доўскім сельсавеце]] [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] ** [[Слабада (Старасельскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Старасельскі сельсавет (Рагачоўскі раён)|Старасельскім сельсавеце]] [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] ** [[Слабада (Хойніцкі раён)|Слабада]] — былая вёска ў [[Хойніцкі раён|Хойніцкім раёне]] * [[Гродзенская вобласць]]: ** [[Слабада (Астравецкі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] ** [[Слабада (Гальшанскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Гальшанскі сельсавет|Гальшанскім сельсавеце]] [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]] ** [[Слабада (Гродзінскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Гродзінскі сельсавет|Гродзінскім сельсавеце]] [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]] ** [[Слабада (Навагрудскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] ** [[Слабада (Смаргонскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] * [[Магілёўская вобласць]]: ** [[Слабада (Асіповіцкі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Асіповіцкі раён|Асіповіцкім раёне]] ** [[Слабада (Глушанскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Глушанскі сельсавет|Глушанскім сельсавеце]] [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]] ** [[Слабада (Хімоўскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Хімоўскі сельсавет|Хімоўскім сельсавеце]] [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]] ** [[Слабада (Быхаўскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Быхаўскі раён|Быхаўскім раёне]] ** [[Слабада (Горскі сельсавет, Горацкі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Горскі сельсавет (Горацкі раён)|Горскім сельсавеце]] [[Горацкі раён|Горацкага раёна]] ** [[Слабада (Саўскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Саўскі сельсавет|Саўскім сельсавеце]] [[Горацкі раён|Горацкага раёна]] ** [[Слабада (Касцюковічы)|Слабада]] — былая вёска ў [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкім раёне]] ** [[Слабада (Ціманаўскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Ціманаўскі сельсавет|Ціманаўскім сельсавеце]] [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкага раёна]] ** [[Слабада (Родненскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Родненскі сельсавет|Родненскім сельсавеце]] [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкага раёна]] ** [[Слабада (Круглянскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Круглянскі раён|Круглянскім раёне]] ** [[Слабада (Чавускі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Чавускі раён|Чавускім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[Слабада (Бярэзінскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскім раёне]] ** [[Слабада (Гародзькаўскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Гародзькаўскі сельсавет|Гародзькаўскім сельсавеце]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] ** [[Слабада (Дорскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Дорскі сельсавет|Дорскім сельсавеце]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] ** [[Слабада (Даўгінаўскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Даўгінаўскі сельсавет (Вілейскі раён)|Даўгінаўскім сельсавеце]] [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]] ** [[Слабада (Іжскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Іжскі сельсавет|Іжскім сельсавеце]] [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]] ** [[Слабада (Халопеніцкі сельсавет)|Слабада]] — аграгарадок у [[Крупскі раён|Крупскім раёне]] ** [[Слабада (Крупскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Акцябрскі сельсавет (Крупскі раён)|Акцябрскім сельсавеце]] [[Крупскі раён|Крупскага раёна]] ** [[Слабада (Плешчаніцкі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Плешчаніцкі сельсавет|Плешчаніцкім сельсавеце]] [[Лагойскі раён|Лагойскага раёна]] ** [[Слабада (Гайненскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Гайненскі сельсавет|Гайненскім сельсавеце]] [[Лагойскі раён|Лагойскага раёна]] ** [[Слабада (Лашанскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Лашанскі сельсавет (Мінскі раён)|Лашанскім сельсавеце]] [[Мінскі раён|Мінскага раёна]] ** [[Слабада (Шаршунскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскім сельсавеце]] [[Мінскі раён|Мінскага раёна]] ** [[Слабада (Самахвалавіцкі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Самахвалавіцкі сельсавет|Самахвалавіцкім сельсавеце]] [[Мінскі раён|Мінскага раёна]] ** [[Слабада (Мядзельскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Будслаўскі сельсавет|Будслаўскім сельсавеце]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] ** [[Слабада (Слабадскі сельсавет, Мядзельскі раён)|Слабада]] — аграгарадок у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] ** [[Слабада (Нясвіжскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] ** [[Слабада (Турынскі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Турынскі сельсавет|Турынскім сельсавеце]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] ** [[Слабада (Шацкі сельсавет)|Слабада]] — вёска ў [[Шацкі сельсавет|Шацкім сельсавеце]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] ** [[Слабада (Слуцкі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] ** [[Слабада (Азярыцкаслабадскі сельсавет)|Слабада]] — аграгарадок у [[Азярыцкаслабадскі сельсавет|Азярыцкаслабадскім сельсавеце]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёна]] ** [[Слабада (Пекалінскі сельсавет)|Слабада]] — аграгарадок у [[Пекалінскі сельсавет|Пекалінскім сельсавеце]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёна]] ** [[Слабада (Стаўбцоўскі раён)|Слабада]] — аграгарадок у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] ** [[Слабада (Уздзенскі раён)|Слабада]] — аграгарадок ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] ** [[Слабада (Чэрвеньскі раён)|Слабада]] — вёска ў [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскім раёне]] === [[Расія]] === * [[Слабада (Аляксандраўскае сельскае паселішча)]] * [[Слабада (Вяземскі раён)]] * [[Слабада (Добрасельскае сельскае паселішча)]] * [[Слабада (Дзямідаўскі раён)]] * [[Слабада (Карзоўскае сельскае паселішча)]] * [[Слабада (Краснінскі раён)]] * [[Слабада (Мігнавіцкая сельская акруга)]] * [[Слабада (Собалеўскае сельскае паселішча)]] * [[Слабада (Татарскае сельскае паселішча)]] * [[Слабада (Чарапоўскае сельскае паселішча)]] === [[Украіна]] === * [[Слабада (Кагарлыцкі раён)]] * [[Слабада (Навасэлыцкі раён)]] == Гл. таксама == * [[Слабодка (Ліда)|Дварцовая Слабада]] — гістарычны мікрараён у заходняй частцы горада Ліда. * [[Аляксандр Іванавіч Слабада]] (1920—2022) — беларускі дзяржаўны дзеяч. {{Неадназначнасць}} oy0etzq18c39x13zgk7kwrdjaqjanau 0 169464 5167989 5166970 2026-07-20T11:26:40Z SHKOVS 17924 /* Пераможцы і лаўрэаты */ абнаўленне звестак пасля конкурса 2026 года 5167989 wikitext text/x-wiki '''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»''' — гэта традыцыйны міжнародны вакальны конкурс сярод выканаўцаў ад 18 да 31 года, які штогод праводзіцца падчас Міжнароднага фестывалю мастацтваў «[[Славянскі Базар у Віцебску]]». Конкурс заснаваны ў 1992 годзе і з’яўляецца адзіным фестывальным мерапрыемствам, якое прысутнічала на ўсіх без выключэння віцебскіх фестывалях пачынаючы ад моманту заснавання «Славянскага базару». Паводле афіцыйнай фармулёўкі, конкурс мае за мэту «раскрыццё і падтрымку маладых талентаў, папулярызацыю музыкальнай культуры і мастацтва, узаемадзеянне і дыялог культур розных краін»<ref>{{cite web|url=http://newsby.org/documents/razn/pos01/postn01296.htm|title=Пастанова Міністэрства культуры РБ аб Міжнародным фестывалі мастацтваў "Славянскі базар у Віцебску"|accessdate=July 26, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100621051817/http://newsby.org/documents/razn/pos01/postn01296.htm|archivedate=21 чэрвеня 2010|url-status=dead}}{{ref-ru}}</ref>. Конкурс з’яўляецца адным з найбольш папулярных сярод выканаўцаў з краін [[СНД]], [[Прыбалтыка|Балтыі]], а таксама [[Балканы|Балканскіх краін]]. 8 разоў на конкурсе перамагалі прадстаўнікі краін былой Югаславіі. Для шмат каго з Беларускіх выканаўцаў конкурс зрабіўся пачатковым крокам на вялікую сцэну. У розныя гады Беларусь на конкурсе прадстаўлялі [[Іна Афанасьева]], [[Ірына Дарафеева]], [[Вікторыя Алешка]], [[Пётр Ялфімаў]], [[Георгій Аляксандравіч Калдун|Георгій Калдун]] і іншыя беларускія спевакі і спявачкі. Конкурс адкрыў Еўропе такія імёны як Марыя Навумава, [[Руслана]], [[Жэлька Ёксімавіч]], [[Ташэ Праескі]], Бобі Майсоскі, [[Таісія Павалій]]. З 2003 года таксама праводзіцца і дзіцячы аналаг конкурсу «Віцебск». == Фармат і правілы == Да ўдзелу ў конкурсе запрашаюцца выканаўцы эстраднай песні, якія маюць досвед канцэртных выступаў і якія заявілі пра сябе сваімі поспехамі ў нацыянальных музычных конкурсах і фэстах. Канкурсанты павінны мець рэкамендацыі ад дзяржаўных міністэрстваў і ведамстваў культуры (абавязкова для краін СНД), прадзюсарскіх цэнтраў, музычных студый, музычных тэле-, радыёпраграм, дырэкцый музычных фэстаў і конкурсаў. Узрост канкурсантаў павінен быць ад 18 да 31 года. Папярэдні адбор удзельнікаў ажыццяўляе «Дзяржаўная ўстанова Цэнтр культуры „Віцебск“» на аснове афіцыйных заявак, творчых рэкамендацый, аўдыё- і відэаматэрыялаў, прадстаўленых на конкурс. Да ўдзелу ў конкурсе дапускаюць па аднаму выканаўцу ад краіны-ўдзельніцы. Усяго ў конкурсе могуць браць удзел не больш за 21 выканаўца. Конкурс праводзіцца на сцэне [[Летні амфітэатр|Летняга амфітэатра]] ў [[Віцебск]]у і доўжыцца 2 дня. Парадак выступлення выканаўцаў звычайна вызначаецца лёсаваннем, якое праходзіць напярэдадні першага конкурснага дня, і з’яўляецца нязменным і ў другім туры. Для канкурсантаў падрыхтоўка да конкурсу пачынаецца загадзя, у [[Мінск]]у, на базе Нацыянальнага канцэртнага аркестра Рэспублікі Беларусь пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг|Міхаіла Фінберга]]. Конкурс мае два этапы, кожны праходзіць у асобны дзень. У першы дзень канкурсант павінен выконваць эстрадную песню кампазітара краіны і на мове краіны, якую прадстаўляе канкурсант у суправаджэнні фанаграмы «мінус адзін» (правіла ўведзена ў 1993 годзе). Запіс дапаможнага голасу (бэк-вакалу) дапушчальны ў тым выпадку, калі ён не дублюе асноўны голас (меладычную лінію) і не замінае праслухоўванню выканаўца. Фанаграма забяспечваецца непасрэдна канкурсантам ці канкурсанткай. У другі дзень выконваецца песня кампазітара з славянскай краіны на адной з моў [[Славянскія мовы|славянскай моўнай групы]] ў суправаджэнні Нацыянальнага канцэртнага аркестра Беларусі пад кіраўніцтвам Міхаіла Фінберга. Працягласць гучання песні ў кожны з дзён павінна быць не больш за чатыры хвіліны. За доўгую гісторыю правядзення конкурсу этапы часам мянялі месцамі, але правілы конкурсу для выканаўцаў амаль што не змяняліся і сталі традыцыйнымі. У 2003, 2004 і 2014 гадах праграма складалася з паўфіналу і фіналу, які складаўся з двух дзён. == Міжнароднае журы == Міжнароднае журы фармуецца Дырэкцыяй фэсту на кантрактнай аснове з ліку папулярных выканаўцаў эстраднай песні, кампазітараў, паэтаў, менеджараў, прадзюсараў, журналістаў, грамадска-палітычных дзеячаў, прадстаўнікоў творчай інтэлігенцыі, якія маюць міжнароднае прызнанне і спрыяюць папулярызацыі ідэй фестывалю. Члены журы не павінны з’яўляцца менеджарамі ці прадзюсарамі ўдзельнікаў конкурсу. Колькасць членаў журы ад года на год мянялася: максімальная колькасць членаў журы была ў 1992 і 1993 гадах — 15 чалавек, мінімальная колькасць — 10 чалавек. Журы ацэньвае канкурсантаў па 10-бальнай сістэме, з пэўнай умовай не ацэньваць ніжэй за 4 бала. У 1994 годзе падчас галасавання старшыня журы Мішэль Легран ацэньваў канкурсантаў па 5-бальнай сістэме, у той час як астатнія сябры журы — па 10-бальнай. Галасаванне членаў журы адбываецца па заканчэнні выступу кожнага канкурсанта ў кожны дзень конкурсу. Вынікі галасавання адлюстроўваюцца на тэлевізійных экранах. Ацэнкі журы падсумоўваюць балы за два тура конкурсу і па выніках выяўляюць уладальнікаў Гран-пры, першай, другой і трэцяй прэміі. Па ўмовах конкурсу журы мае права не ўручаць Гран-пры, калі немагчыма вызначыць удзельніка, які падыходзіць паводле патрабаваных крытэрыяў для ўручэння прэміі. За ўсю гісторыю конкурсу такое здаралася толькі ў 1992, 1994 і 2017 гадах<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.belta.by/culture/view/gran-pri-konkursa-vitebsk-2017-ne-prisuzhdalos-pervaja-premija-u-ukraintsa-257714-2017/|title=Гран-при конкурса "Витебск-2017" не присуждался, первая премия у украинца|website=www.belta.by|date=2017-07-17|access-date=2023-09-15}}</ref>. Журы мае права дзяліць прэмію (акрамя Гран-пры і першай прэміі) у роўных долях паміж дзвюма канкурсантамі, якія набралі роўную колькасць балаў ці з невялікай розніцай балаў (да 2-х балаў). У розныя гады старшынямі журы былі [[Уладзімір Мулявін]], [[Мішэль Легран]], [[Ігар Лучанок]], [[Ала Пугачова]], [[Марыа Марэна]], [[Анатоль Ярмоленка]], [[Рыкарда Качантэ]]. == Пераможцы і лаўрэаты == Найбольш паспяховымі сярод удзельнікаў конкурсу былі прадстаўнікі Беларусі — 7 перамог, а таксама [[Югаславія|Югаславіі]] і Украіны, якія атрымлівалі перамогу 5 разоў. Чатры разы Гран-Пры атрымлівалі прадстаўнікі Казахстана. Сярод небеларускіх удзельнікаў конкурсу найбольшых поспехаў дасягнулі Марыя Навумава з Латвіі і [[Руслана]] з Украіны, якія рабіліся пераможцамі конкурсу Еўрабачанне ў [[Конкурс песні Еўрабачанне 2002|2002]] і [[Конкурс песні Еўрабачанне 2004|2004]] гадах адпаведна. Вялікую папулярнасць у сваіх краінах і [[Еўропа|Еўропе]] атрымалі [[Жэлька Ёксімавіч]] з [[Сербія|Сербіі]], [[Ташэ Праескі]] і Бобі Майсоскі з [[Македонія|Македоніі]], [[Таісія Павалій]] з Украіны, а таксама [[Доні Монтэл|Данатас Монтвідас]] з Літвы. Пераможцы і лаўрэаты міжнароднага конкурсу «Віцебск»<ref>{{cite web|url=http://festival.vitebsk.by/ru/museum/laureat|title=Лаўрэаты міжнароднага конкурса выканаўцаў эстраднай песні "Віцебск"|accessdate=July 29, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111030215444/http://festival.vitebsk.by/ru/museum/laureat|archivedate=30 кастрычніка 2011|url-status=dead}}{{ref-ru}}</ref>: {|class="wikitable plainrowheaders" style="background:#fff; font-size:86%; line-height:16px; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse;" |- ! scope="col" style="background:#ccc; width=20 px;" | Год !! scope="col" style="background:crimson; width:200px;" |Гран-пры !! scope="col" style="background:gold; width:180px;" |Першая Прэмія !! scope="col" style="background:silver; width:180px;"|Другая прэмія !! scope="col" style="background:#c96; width:180px;" |Трэцяя прэмія |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1992 года|1992]]|| не прысуджаўся || align=left|{{flagicon|UKR}} '''Олэкса Берэст''' || align=left|{{flagicon|BLR|1991}} Андрэй Хлястоў<br />{{flagicon|BLR|1991}} [[Іна Афанасьева]]<br />{{flagicon|RUS|1991}} Сабіна || {{flagicon|UKR}} Тарас Жыцінскі<br />{{flagicon|POL}} Моніка Ростэк<br />{{flagicon|RUS|1991}} Ігар Шышоў |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1993 года|1993]]|| {{flagicon|UKR}} '''Таісія Павалій''' || align=left|{{flagicon|RUS|1991}} Вадзім Азарх || align=left|{{flagicon|YUG|1992}} Ліліяна Ранчыч ||{{flagicon|UKR}} Андрэй Шпак |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1994 года|1994]] || не прысуджаўся ||align=left| {{flagicon|YUG|1992}} '''Мілан «Шчэпа» Шчэпавіч''' || align=left|{{flagicon|UKR}} [[Аляксандр Валер’евіч Панамароў|Аляксандр Панамароў]]|| {{flagicon|GEO|1918}} Тэона |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1995 года|1995]] ||{{flagicon|YUG|1992}} '''Філіп Жмахер''' ||align=left|{{flagicon|UKR}} Наталля Магілеўская || align=left|{{flagicon|GEO|1918}} Тэймураз Боджгуа || {{flagicon|BUL}} Тоні Чакыраў<br />{{flagicon|RUS}} Вольга Прадзіна |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1996 года|1996]] || {{flagicon|UKR}} '''[[Руслана|Руслана Лыжычка]]''' || align=left|{{flagicon|TUR}} Хакан Сулейман Азкая || align=left|{{flagicon|GEO|1918}} Мая Каркарашвілі || {{flagicon|RUS}} Таццяна Анісімава |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1997 года|1997]] ||{{flagicon|YUG|1992}} '''Святлана Слаўкавіч''' || align=left|{{flagicon|RUS}} Вольга Сяргеева || align=left|{{flagicon|BLR|1995}} Вольга Жалудова || {{flagicon|UKR}} Інеш Кдырава |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1998 года|1998]] || {{flagicon|ISR}} '''Рафаэль Даган''' || align=left|{{flagicon|YUG|1992}} Таня Банянін|| align=left|{{flagicon|BLR|1995}} Вікторыя Дземянчук || {{flagicon|UKR}} Яўгенія Уласава<br />{{flagicon|BUL}} Радасціна Колева<br />{{flagicon|POL}} Эва Улязлоўска |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1999 года|1999]] ||{{flagicon|YUG|1992}} '''[[Жэлька Ёксімавіч]]''' || align=left|{{flagicon|BLR|1995}} [[Ірына Дарафеева]] || align=left|{{flagicon|UKR}} Яўгенія Чобіч<br />{{flagicon|MKD}} [[Караліна Гочава]]|| {{flagicon|RUS}} Дыяна Гурцкая<br />{{flagicon|POL}} Кася Станкевіч |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2000 года|2000]]|| {{flagicon|MKD}} '''Тошэ Проескі''' || align=left|{{flagicon|MDA}} Нэлі Чабану<br />{{flagicon|RUS}} Аляксандра Рахманькова || align=left|{{flagicon|ARM}} [[Вардуі Варданян]]<br />{{flagicon|SLO}} Марыян Навіна || {{flagicon|UKR}} Алеся Азнобіна |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2001 года|2001]] || {{flagicon|RUS}} '''Тэона Дольнікава''' || align=left|{{flagicon|BLR|1995}} Дзмітрый Качароўскі || align=left|{{flagicon|YUG|1992}} Зоран Шандораў<br />{{flagicon|GER}} Каці Карнай || {{flagicon|GEO|1918}} Нато Метанідзэ<br />{{flagicon|BIH}} Барыс Рэжак |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2002 года|2002]] ||{{flagicon|YUG|1992}} '''Зікі''' || align=left|{{flagicon|UKR}} Дзяніс Барканаў<br />{{flagicon|GEO|1918}} Тамара Гачэчыладзэ || align=left|{{flagicon|BUL}} Тодар Георгіеў<br />{{flagicon|BLR|1995}} [[Аляксандра і Канстанцін|Аляксандра Кірсанава]] || {{flagicon|BLR|1995}} [[Наталля Падольская]]<br />{{flagicon|RUS}} Елена Гуляева |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2003 года|2003]] || {{flagicon|BLR|1995}} '''[[Макс Лорэнс|Максім Сапацькоў]]''' || align=left|{{flagicon|MDA}} Надзея Трохін || align=left|{{flagicon|BLR|1995}} Уладзімір Аўчароў<br />{{flagicon|YUG|1992}} Елена Тамашэвіч || {{flagicon|UKR}} Сяргей Дземянчук<br />{{flagicon|BIH}} Ігар Вукоевіч |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2004 года|2004]] || {{flagicon|BLR|1995}} '''[[Пётр Ялфімаў]]''' || align=left|{{flagicon|RUS}} Яўген Гор || align=left|{{flagicon|KAZ}} Маржан Арапбаева || {{flagicon|MDA}} Родзіка Новак |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2005 года|2005]]|| {{flagicon|BLR|1995}} '''[[Паліна Смолава]]''' || align=left|{{flagicon|MKD}} Мар’ян Стаянаскі || align="left" |{{flagicon|BLR|1995}} [[Гюнэш]]<br />{{flagicon|ISR}} Шай || {{flagicon|UKR}} Наталля Валеўская<br />{{flagicon|BUL}} Эмілія Валенці |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2006 года|2006]] || {{flagicon|RUS}} '''Аксана Багаслоўская''' || align=left|{{flagicon|MDA}} Наталля Гардзіенка || align=left|{{flagicon|RUS}} Аляксей Гоман || {{flagicon|ARM}} Карынэ Асіран<br />{{flagicon|ITA}} Чыкс |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2007 года|2007]] || {{flagicon|UKR}} '''Наталя Краснянска''' || align=left|{{flagicon|BLR|1995}} [[Георгій Аляксандравіч Калдун|Георгій Калдун]]<br />{{flagicon|SLO}} Нушка|| align=left|{{flagicon|ROM}} Аліна || {{flagicon|SRB}} Ана Міленкавіч<br />{{flagicon|POL}} Себасцьян Плявіньскі |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2008 года|2008]]|| {{flagicon|LTU}} '''[[Доні Монтэл|Данатас Монтвідас]]''' || align=left|{{flagicon|BLR|1995}} Віталь Гардзей<br />{{flagicon|RUS}} Лена Валеўская|| align=left|{{flagicon|GEO}} Надзіко || {{flagicon|BUL}} Пламен Патаў<br />{{flagicon|UKR}} Уладзіслаў Лявіцкі |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2009 года|2009]] || {{flagicon|RUS}} '''Дзмітрый Даніленка''' || align=left|{{flagicon|MDA}} [[Паша Парфеній]]|| align="left" |{{flagicon|BLR|1995}} Андрэй Коласаў<br />{{flagicon|MKD}} Улатка Лазанаскі || {{flagicon|LTU}} Еранімус Мілюс<br />{{flagicon|UKR}} Пятро Дмітрычэнка |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2010 года|2010]] || {{flagicon|CRO}} '''Дамір Кеджа''' || align=left|{{flagicon|GEO}} Лаша Рамішвілі|| align=left|{{flagicon|ARM}} Анаіт Шахбазян<br />{{flagicon|UKR}} Іна Воранава || {{flagicon|KAZ}} Дзінара Султангаліева<br />{{flagicon|BLR|1995}} Дзяніс Вяршэнка<br />{{flagicon|MKD}} Ёцэ Панаў |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2011 года|2011]] || {{flagicon|BLR|1995}} '''[[Алена Ланская]]''' || align=left|{{flagicon|UKR}} Уладзімір Квасніця ||align=left|{{flagicon|LTU}} Рута<br />{{flagicon|CZE}} Дэвід Дэйл || {{flagicon|KAZ}} Алішэр Карымаў<br />{{flagicon|MDA}} Крысціна Скарлат |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2012 года|2012]]|| {{flagicon|MKD}} '''Бобан Майсоскі''' || align=left|{{flagicon|LAT}} [[Саманта Ціна]]|| align="left" |{{flagicon|UKR}} Галіна Конах || {{flagicon|ITA}} Федэрыка Марынары<br />{{flagicon|BUL}} Славіна Калканджыева |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2013 года|2013]] || {{flagicon|POL}} '''Міхал Качмарэк''' || align=left|{{flagicon|CRO}} Сабрына Кунштэк ||align=left|{{flagicon|MDA}} Яўген Андрыянаў<br />{{flagicon|GEO}} Арчыл || {{flagicon|ROM}} Крысці<br />{{flagicon|BLR}} Аляксандр Салаўёў |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2014 года|2014]] || {{сцяг Мексікі}} '''Радрыга де ла Кадэна''' || align=left|{{flagicon|MDA}} Віталіэ Нэгруца || align=left|{{flagicon|UKR}} Вераніка Дораш<br />{{flagicon|CRO}} [[Дына Елушыч]]|| align="left" |{{flagicon|ISR}} Дыана Голбі<br />{{flagicon|KAZ}} Мархаба Сабіева |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2015 года|2015]] || {{flagicon|KAZ}} '''Дзімаш Кудайберген'''<ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=152888|title=Найлепшым славянскім спеваком стаў казах|accessdate=July 14, 2015}}</ref> || align=left|{{flagicon|BLR}} [[Валерыя Грыбусава]] || align=left|{{flagicon|BUL}} Мікалай Манолаў || align=left|{{flagicon|GEO}} Сафі<br />{{flagicon|UKR}} Ганна Цвердаступ |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2016 года|2016]]|| {{flagicon|BLR}} '''Аляксей Грос'''<ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=173839|title=Гран-пры на «Славянскім базары» атрымаў беларус Аляксей Грос|accessdate=July 19, 2016}}</ref> || align=left|{{flagicon|KAZ}} Адам || align=left|{{flagicon|ITA}}Элеанора Век’ё<br />{{flagicon|MDA}} [[Анна Адабеску]] || align="left" |{{flagicon|GEO}} Андрыа Гвілісіані<br />{{flagicon|ISR}} Ганна Цімафей |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2017 года|2017]] || не прысуджаўся || align=left|{{flagicon|UKR}} '''Улад Сытнік'''<ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=194177|title=Першы прыз «Віцебска» дастаўся ўкраінцу з Луганска|accessdate=July 18, 2017}}</ref> ||align=left|{{flagicon|BLR}} [[Ягор Шаранкоў]]|| align="left" |{{flagicon|SRB}} Невена Божавіч |- | [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2018 года|2018]] ||{{flagicon|ROM}} '''Марчэл Рошка'''<ref>{{cite web|url=https://nn.by/?c=ar&i=212782|title=Музычны конкурс на «Славянскім базары» выйграў рэгент царквы з Бухарэста|accessdate=August 3, 2018}}</ref> || align=left|{{flagicon|KAZ}} Ернар «Амрэ» Садырбаеў||align=left|{{flagicon|UKR}} [[Міла Ніціч]]|| align="left" |{{flagicon|BLR}} Яўген Курчыч<br />{{flagicon|POL}} Сільвія Зэлек |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2019 года|2019]] |{{flagicon|KAZ}} '''Адыльхан Макін'''<ref>{{cite web|url=https://nn.by/?c=ar&i=233792|title=Гран-пры «Славянскага базару» прысудзілі прадстаўніку Казахстана|accessdate=March 10, 2020}}</ref>||{{flagicon|GEO}} Георгій Путкарадзэ||{{flagicon|ISR}} Ілай Альмані<br />{{flagicon|BLR}} Ваня Зданюк |{{flagicon|RUS}} Іван Дзятлаў<br />{{flagicon|UKR}} Дзмітры Бабак |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2020 года|2020]] |{{flagicon|BLR}} '''Раман Волазнеў'''<ref>{{cite web|url=https://nn.by/?c=ar&i=255552|title=Гран-пры «Славянскага базара» атрымаў беларускі выканаўца з песняй на словы Багдановіча|accessdate=July 20, 2020}}</ref> |{{flagicon|UKR}} Эліна Івашчанка |{{flagicon|LTU}} Караліна Лында |{{flagicon|KAZ}} Хансултан<br />{{flagicon|BIH}} Івона Адзіцкі |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2021 года|2021]] |{{flagicon|KAZ}} '''Рухія Байдукенава'''<ref>{{cite web|url=https://bel.sputnik.by/20210719/gran-pry-slavyanskaga-bazaru-atrymala-pradstantsa-kazakhstana-1054962206.html/|title=Гран-пры "Славянскага базару" атрымала прадстаўніца Казахстана|accessdate=July 19, 2021}}</ref> |{{flagicon|SRB}} Ірына Арсеніевіч |{{flagicon|BLR}} Данііл Мышкавец<br />{{flagicon|UKR}} Рэната Шціфель |{{flagicon|AZE}}Тофік Гаджыеў<br />{{flagicon|SVK}}Івана Марыя Багова |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2022 года|2022]] |{{flagicon|BLR}} '''Ганна Трубяцкая'''<ref>{{cite web|url=https://zviazda.by/ru/node/252219/|title=Дзве перамогі — у Беларусі! У Віцебску адбылося маштабнае закрыццё «Славянскага базару»|accessdate=February 10, 2023|archive-date=10 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210121601/https://zviazda.by/ru/node/252219|url-status=dead}}</ref> |{{flagicon|ITA}} Марта Верэк’я |{{flagicon|BUL}} Дзмітрына Германава {{flagicon|RUS}} Анастасія «NANSI» Бяляўская |{{flagicon|KGZ}} Бек Ісраілаў {{flagicon|ARM}} Марыя Ханданян |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2023 года|2023]] |{{flagicon|ARM}} '''Маша Мнджаян'''<ref>{{cite web|url=https://blr.belta.by/photonews/view/gran-pry-konkursu-maladyh-vykanautsau-na-slavjanskim-bazary-u-vitsebsku-zavajavala-masha-mndzhajan-19166/|title=Гран-пры конкурсу маладых выканаўцаў на "Славянскім базары ў Віцебску" заваявала Маша Мнджаян|accessdate=July 19, 2023}}</ref> |{{flagicon|BLR}} Самір Ёльчыеў |{{flagicon|ITA}} Agape {{flagicon|RUS}} Елізавета Слышкіна |{{flagicon|KAZ}} Куралай Мейрамбек {{flagicon|UZB}} Маліка Хакімава |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2024 года|2024]] |{{flagicon|MDA}} '''Караліна Балан'''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/347061/|title=На «Славянскім базары» перамагла прадстаўнічка Малдовы|website=Наша Ніва|date=2024-07-15|access-date=2024-07-16}}</ref> |{{flagicon|KAZ}} Ерназар Жубан |{{flagicon|ITA}} Мар'ям Танкрэдзі {{flagicon|RUS}} Кацярына Кузіна |{{flagicon|BLR}} Валеры Чучман {{flagicon|BUL}} Нявена Пейкава |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]] |{{flagicon|KAZ}} '''Алмагуль Баталіева''' <ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/372350|title=Спявачка з Казахстана стала пераможцай «Славянскага базару»|website=Наша Ніва|date=2025-07-14|access-date=2025-07-14}}</ref> |{{flagicon|BLR}} Валерыя Бернатовіч |{{flagicon|ITA}} Дамéніка Барбэра {{flagicon|ARM}} Давід Кіракасян |{{flagicon|KGZ}} Рыскелдзі Старбекаў {{flagicon|RUS}} Эрык Ахметаў |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2026 года|2026]] |{{flagicon|ITA}} '''Soraya (Розі Альфана)'''<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/kuda-uekhala-zolotaia-lira-slavianskogo-bazara-v-vitebske-2026-07-19|title=КУДА УЕХАЛА ЗОЛОТАЯ ЛИРА «СЛАВЯНСКОГО БАЗАРА В ВИТЕБСКЕ»?|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-20}}</ref> |{{flagicon|KAZ}} Амалят Акерке |{{flagicon|BLR}} Алена Кузняцова {{flagicon|MDA}} Аляксей Осічэў |{{flagicon|GEO}} Іраклі Гадэлія {{flagicon|KGZ}} Нурдаалот Дзеркембаеў |} == Міжнародны дзіцячы музыкальны конкурс «Віцебск» == З 1996 года падчас Славянскага Базара ў Віцебску праходзіў Міжнародны конкурс дзіцячых шоу-праграм, які пасля стаў звацца Міжнародным конкурсам дзіцячых канцэртных праграм. Міжнародны дзіцячы музыкальны конкурс «Віцебск» стаў заменай апошняму з 2003 года. === Фармат дзіцячага конкурсу === Паводле афіцыйнай фармулёўкі, мэтай конкурсу з’яўляецца папулярызацыя дзіцячай музычнай творчасці, выяўленне юных таленавітых выканаўцаў, актывізацыя стварэння новых сучасных твораў для дзяцей і юнацтва, выхаванне мастацкага густа і павагі прафесіяналізму, адраджэнне найлепшых традыцый эстраднага жанру. Да ўдзелу ў конкурсе дапускаюцца дзеці ва ўзросце ад 7 да 12 гадоў уключна, якія маюць досвед канцэртных выступаў. Конкурс звычайна складаецца з двух конкурсных выступаў, якія праходзяць у два дні, і гала-канцэрта. У першы дзень конкурсу ўдзельнікі выконваюць песню кампазітара краіны і на мове краіны, якую прадстаўляе канкурсант. У другі дзень выконваецца эстрадная песня па выбары канкурсанта, якая найлепш адлюстроўвае выканальніцкае майстэрства і артыстычныя здольнасці канкурсанта. Асноўным патрабаваннем да песень з’яўляецца адпаведнасць дзіцяча-юнацкай тэматыцы, сугучнасць з узростам і светапоглядам выканаўцы. Пераможца конкурсу робіцца ўладальнікам Гран-пры і Залатой Ліры. === Пераможцы і лаўрэаты дзіцячага конкурсу === Найбольшы поспех сярод удзельнікаў дзіцячага конкурсу маюць прадстаўнікі Беларусі з 6-цю гран-пры і [[Румынія|Румыніі]] з 4-ма гран-пры, з іх 3 гады запар. Тройчы перамагалі на конкурсе ўдзельнікі з Расіі. Сярод беларускіх пераможцаў конкурсу [[Ксенія Сітнік]] і [[Андрэй Кунец]] паспяхова прадстаўлялі [[Беларусь]] на [[Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне|дзіцячым Еўрабачанні]]. Шмат хто з удзельнікаў з іншых краін таксама прымалі ўдзел у дзіцячай версіі Еўрабачання пасля ўдалых выступленняў у Віцебску. [[Файл:Ksenia Sitnik at the 2005 Junior Eurovision Song Contest (2).jpg|right|upright|thumb|Ксенія Сітнік пасля перамогі ў Віцебску здолела затым выйграць [[Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне 2005|дзіцячае Еўрабачанне-2005]]]] Пераможцы міжнароднага дзіцячага музыкальнага конкурсу «Віцебск»: {| class="wikitable" |- ! Год !! Пераможца |- | 2003 || {{сцяг Румыніі}} [[Ноні Разван Энэ]] |- | 2004 || {{сцяг Расіі}} Раман Грычушнікаў |- | 2005 || {{сцяг Беларусі}} [[Ксенія Сітнік]] |- | 2006 || {{сцяг Польшчы}} [[Катажына "Кася-Бэла" Меднік]] |- | 2007 || {{сцяг Беларусі}} [[Андрэй Кунец]] |- | 2008 || {{сцяг Расіі}} [[Луара Айрапецян|Лара]]{{ref|1|1}} |- | 2009 || {{сцяг Румыніі}} Марыя Крысціна Крэчун |- | 2010 || {{сцяг Румыніі}} Марыа Галатану |- | 2011 || {{сцяг Румыніі}} Ралука-Элена Урсу |- | 2012 || {{сцяг Грузіі}} Марыям Бічашвілі |- | 2013 || {{сцяг Балгарыі}} Персіяна Дзімітрава |- | 2014 || {{сцяг Украіны}} Анастасія Багінская<ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=131670|title=Украінка Анастасія Багінская стала пераможцай дзіцячага конкурсу «Віцебск-2014»|accessdate=July 13, 2014}}</ref> |- | 2015 || {{сцяг Казахстана}} Луіза Нуркуатава<ref>{{cite web|url=http://blr.belta.by/all_news/culture/Luza-Nurkuatava-z-Kazaxstana-zavajavala-Gran-pry-dztsjachaga-muzychnaga-konkursu-Vtsebsk-2015_i_81706.html|title=Луіза Нуркуатава з Казахстана заваявала Гран-пры дзіцячага музычнага конкурсу "Віцебск-2015"|accessdate=July 13, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150802041023/http://blr.belta.by/all_news/culture/Luza-Nurkuatava-z-Kazaxstana-zavajavala-Gran-pry-dztsjachaga-muzychnaga-konkursu-Vtsebsk-2015_i_81706.html|archivedate=2 жніўня 2015|url-status=dead}}</ref> |- | 2016 || {{сцяг Расіі}} Настасся Гладзіліна<ref>{{cite web|url=http://blr.belta.by/culture/view/rasijanka-nastassja-gladzilina-zavajavala-gran-pry-dzitsjachaga-muzychnaga-konkursu-slavjanskaga-bazaru-48969-2016/|title=Расіянка Настасся Гладзіліна заваявала Гран-пры дзіцячага музычнага конкурсу "Славянскага базару"|accessdate=July 19, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160719132629/http://blr.belta.by/culture/view/rasijanka-nastassja-gladzilina-zavajavala-gran-pry-dzitsjachaga-muzychnaga-konkursu-slavjanskaga-bazaru-48969-2016/|archivedate=19 ліпеня 2016|url-status=dead}}</ref> |- | 2017 || {{сцяг Беларусі}} Марыя Магільная<ref>{{cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=194000|title=Беларуска Марыя Магільная перамагла ў дзіцячым конкурсе на «Славянскім базары»|accessdate=July 18, 2017}}</ref> |- | 2018 || {{сцяг Украіны}} Аляксандр Балабанаў<ref>{{cite web|url=https://www.tvr.by/bel/news/kultura/stali_izvestny_imena_pobediteley_xvi_mezhdunarodnogo_detskogo_muzykalnogo_konkursa/|title=Сталі вядомыя імёны пераможцаў XVI Міжнароднага дзіцячага музычнага конкурсу "Віцебск-2018"|accessdate=August 3, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200918194129/https://www.tvr.by/bel/news/kultura/stali_izvestny_imena_pobediteley_xvi_mezhdunarodnogo_detskogo_muzykalnogo_konkursa/|archivedate=18 верасня 2020|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 || {{сцяг Беларусі}} Ксенія Галецкая<ref>{{cite web|url=https://www.belarus.by/by/press-center/news/ksenja-galetskaja-zavajavala-gran-pry-dztsjachaga-konkursu-na-slavjanskm-bazary--vtsebsku_i_101191.html/|title=Ксенія Галецкая заваявала Гран-пры дзіцячага конкурсу на "Славянскім базары ў Віцебску"|accessdate=March 10, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200817051630/https://www.belarus.by/by/press-center/news/ksenja-galetskaja-zavajavala-gran-pry-dztsjachaga-konkursu-na-slavjanskm-bazary--vtsebsku_i_101191.html|archivedate=17 жніўня 2020|url-status=dead}}</ref> |- | 2020 || {{сцяг Беларусі}} Ангеліна Ламака<ref>{{cite web|url=http://zviazda.by/be/news/20200719/1595162738-gran-pry-dzicyachaga-konkursu-slavyanskaga-bazaru-zavayavala-angelina/|title=Гран-пры дзіцячага конкурсу «Славянскага базару» заваявала Ангеліна Ламака"|accessdate=July 20, 2020|archive-date=20 ліпеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720062105/http://zviazda.by/be/news/20200719/1595162738-gran-pry-dzicyachaga-konkursu-slavyanskaga-bazaru-zavayavala-angelina|url-status=dead}}</ref> |- | 2021 || {{сцяг Чарнагорыі}} Комнен Вукавіч<ref>{{cite web|url=https://blr.belta.by/culture/view/gran-pry-dzitsjachaga-konkursu-slavjanskaga-bazaru-zavajavau-komnen-vukavich-z-charnagoryi-101995-2021/|title=Гран-пры дзіцячага конкурсу "Славянскага базару" заваяваў Комнен Вукавіч з Чарнагорыі|accessdate=July 19, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210719094941/https://blr.belta.by/culture/view/gran-pry-dzitsjachaga-konkursu-slavjanskaga-bazaru-zavajavau-komnen-vukavich-z-charnagoryi-101995-2021/|archivedate=19 ліпеня 2021|url-status=dead}}</ref> |- |2022 |{{сцяг Беларусі}} Елісей Касіч<ref>{{cite web|url=https://zviazda.by/ru/node/252219/|title=Дзве перамогі — у Беларусі! У Віцебску адбылося маштабнае закрыццё «Славянскага базару»|accessdate=February 10, 2023|archive-date=10 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210121601/https://zviazda.by/ru/node/252219|url-status=dead}}</ref> |- |2023 |{{сцяг Казахстана}} Шэрхан Арыстан<ref>{{cite web|url=https://blr.belta.by/culture/view/gran-pry-u-kazahstana-drugoe-mestsa-u-belarusi-jak-razmerkavalisja-mestsy-dzitsjachaga-konkursu-130143-2023/|title=Гран-пры ў Казахстана, другое месца ў Беларусі. Як размеркаваліся месцы дзіцячага конкурсу "Віцебск"|accessdate=July 19, 2023}}</ref> |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2024 года|2024]] |{{Сцяг Узбекістана}} Ясміна Хуснідынава<ref>{{Cite web|lang=by-BY|url=https://blr.belta.by/society/view/gran-pry-dzitsjachaga-muzychnaga-konkursu-vitsebsk-edze-va-uzbekistan-133444-2024/|title=Гран-пры дзіцячага музычнага конкурсу "Віцебск" едзе ва Узбекістан|website=blr.belta.by|date=2024-07-11|access-date=2024-07-16}}</ref> |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]] |{{сцяг Беларусі}} Амалія Сухан <ref>{{Cite web|lang=by-BY|url=https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-uruchyu-gran-pry-dzitsjachaga-muzychnaga-konkursu-belarustsy-amalii-suhan-147090-2025/|title=Лукашэнка ўручыў Гран-пры дзіцячага музычнага конкурсу беларусцы Амаліі Сухан {{!}} Навіны Беларусі {{!}} Беларускія навіны {{!}} Беларусь - афіцыйныя навіны {{!}} Мінск {{!}} БелТА|website=blr.belta.by|date=2025-07-10|access-date=2025-07-14}}</ref> |- |[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2026 года|2026]] |{{сцяг Беларусі}} Лізавета Цупрык<ref>{{Cite web|lang=by-BY|url=https://blr.belta.by/president/view/gran-pry-dzitsjachaga-muzychnaga-konkursu-atrymala-belaruska-lizaveta-tsupryk-uznagarodu-uruchyu-160528-2026/|title=Гран-пры дзіцячага музычнага конкурсу атрымала беларуска Лізавета Цупрык. Узнагароду ўручыў Лукашэнка {{!}} Навіны Беларусі {{!}} Беларускія навіны {{!}} Беларусь - афіцыйныя навіны {{!}} Мінск {{!}} БелТА|website=blr.belta.by|date=2026-07-16|access-date=2026-07-17}}</ref> |} ;Заўвагі # {{note|1|1}} — Армянская выканаўца [[Луара Айрапецян]] прадстаўляла на конкурсе 2008 года Расію пад псеўданімам Лара. == Зноскі == {{reflist}} {{Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»}} [[Катэгорыя:Музычныя конкурсы]] [[Катэгорыя:Музычныя мерапрыемствы]] 1au5c56wqzmj6aa1jdhz8mbupq2ywie 0 171707 5167947 5023770 2026-07-20T10:43:21Z Autumndancer 168015 5167947 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Цэле}} {{НП}} '''Цэле''' ({{lang-de|Celle}}) — горад на поўначы [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Ніжняя Саксонія]]. Насельніцтва 69 972 чалавек (па стане на [[31 снежня]] [[2011]]). Горад вядомы як «паўднёвая брама» [[Люнебургская пустка|Люнебургскай пусткі]] і знакаміты сваім [[Стары горад, Цэле|Старым горадам]] з яго чатырма сотнямі [[фахверк]]авых дамоў і [[Замак Цэле|замкам]] у стылях [[рэнесанс]] і [[барока]]. == Гісторыя == Цэле ўпершыню згадваецца ў [[985]] годзе. Ужо ў [[XI стагоддзе|XI стагоддзі]] ён атрымаў права чаканіць сваю манету, а ў [[1301]] годзе атрымаў гарадскія прывілеі. У [[1378]] Цэле становіцца рэзідэнцыяй герцагаў Заксен-Вітэнбергскіх, а з [[1433]] — князёў Люнебургскіх. У [[1524]] горад прымае [[Рэфармацыя|Рэфармацыю]]. З [[1665]] да [[1705]], у час кіравання герцага [[Георг–Вільгельм Браўншвейг–Люнебургскі|Георга-Вільгельма]], горад перажывае культурны росквіт. У [[1705]] годзе, пасля смерці апошняга, Цэле пераходзіць да [[княства Браўшвайг–Люнебург]]. У якасці кампенсацыі, ён становіцца месцам знаходжання шэрагу адміністрацыйных устаноў гэтага княства, у тым ліку суд (нават у нашыя дні Зямельны Сацыяльны Суд [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]] і [[Брэмен]]а знаходзіцца ў Цэле). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * [[Стары горад, Цэле|Стары горад]] * [[Хопенер хаус]] — сярэднявечны, багатадэкараваны [[фахверк]]авы дом * [[Замак Цэле|Замак]] * [[Царква Санкт-Марыен, Цэле|Царква Санкт-Марыен]] * [[Старая ратуша, Цэле|Старая ратуша]] (1579) у стылі [[Везерскі рэнесанс|Везерскага рэнесансу]] == Галерэя == <gallery> File:Celle3.jpg|Фахверкавыя дамы ў Старым горадзе File:Hoppener Haus-1.jpg|Дом Хопенер хаус File:CelleRathaus.jpg|Старая ратуша File:CelleWinter.jpg|Цэле ўзімку File:Celler Schloss April 2010.jpg|Замак Цэле </gallery> == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.celle.de/ Афіцыйная старонка горада Цэле] [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] ch1m2h50ii2eg1nhyjbgi3j47ywha5v 0 171728 5167729 5166084 2026-07-19T16:32:21Z IshaBarnes 124956 удакладненне 5167729 wikitext text/x-wiki {{Аўтадарога | нумар = {{Дарога Беларусі|Р|2}} {{Еўрапейскі маршрут|85}} | назва = [[Стоўбцы]] - [[Івацэвічы]] - [[Кобрын]] | назва2 = | выява = | подпіс = | краіна = {{BLR}} | рэгіён = [[Выява:Flag_of_Minsk_Voblast.svg|24px|border]] [[Мінская вобласць]], [[Выява:Flag of Brest Voblast, Belarus.svg|24px|border]] [[Брэсцкая вобласць]] | частка = {{таблічка-eu|85}} | статут = рэспубліканская | уладальнік = дзяржаўная | кіраванне = [[Белаўтадор]] | даўжыня = 227 | пачатак = [[Стоўбцы]] | праз = [[Івацэвічы]] (140 км), [[Бяроза]] (171 км) | канец = [[Кобрын]] | пакрыццё = [[асфальт]] | дата = | вікісклад = | тэкст для спасылкі = }} '''Дарога {{таблічка-by|Р|2}}''' — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння у [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Стоўбцы]] і [[Кобрын]]. Працягласць — 227 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага]] і [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага]] раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкага]], [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага]], [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага]], [[Кобрынскі раён|Кобрынскага]] раёнаў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. ==Маршрут== * '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Стаўбцоўскі раён]]''' ** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{таблічка-by|М|1}}, {{таблічка-eu|30}} ** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Стоўбцы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|54}} ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|64}} * '''[[Нясвіжскі раён]]''' ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|11}} * '''[[Брэсцкая вобласць]]''', '''[[Баранавіцкі раён]]''' ** [[Чэрніхава]] ** [[Дуброўна]] ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|5}} ** [[Зорная (Баранавіцкі раён)|Зорная]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|108}} ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|99}} ** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{таблічка-by|М|1}}, {{таблічка-eu|30}} ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|99}} * '''[[Івацэвіцкі раён]]''' ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|43}} ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|М|11}}, {{таблічка-eu|85}} ** [[Любішчыцы]] ** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Івацэвічы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|6}}, {{таблічка-by|Р|44}} ** [[Няхачава]] * '''[[Бярозаўскі раён]]''' ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|136}} ** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Бяроза]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|84}}, {{таблічка-by|Р|101}} ** [[Галіцы]] ** [[Мінкі]] * '''[[Кобрынскі раён]]''' ** [[Запруды]] ** [[Жухаўцы]] ** [[Астромічы]] ** [[Луцэвічы]] ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|М|1}}, {{таблічка-eu|30}}, {{таблічка-by|М|10}} ** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Кобрын]] == Гл. таксама == * [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]] == Спасылкі == * [http://www.belavtodor.belhost.by Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР] {{Дарогі Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Р002}} [[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]] 2tn9v3yiptruns97ir9015srro69thd 0 171729 5167736 5166100 2026-07-19T16:49:02Z IshaBarnes 124956 абнаўленне звестак 5167736 wikitext text/x-wiki {{Аўтадарога | нумар = {{Дарога Беларусі|Р|3}} | назва = [[Лагойск]] - [[Зембін]] - мяжа з [[Латвія|Латвіяй]] | назва2 = | выява = | подпіс = | краіна = {{BLR}} | рэгіён = [[Выява:Flag_of_Minsk_Voblast.svg|24px|border]] [[Мінская вобласць]], [[Выява:Flag of Vitsebsk region.svg|24px|border]] [[Віцебская вобласць]] | частка = | статут = рэспубліканская | уладальнік = дзяржаўная | кіраванне = [[Белаўтадор]] | даўжыня = 223 | пачатак = [[Лагойск]] | праз = [[Зембін]] (33 км) <br> [[Бягомль]] (80 км) <br> [[Докшыцы]] (107 км) <br> [[Глыбокае]] (140 км)<br> [[Шаркаўшчына]] (172 км) <br>[[Браслаў]] (214 км) | канец = мяжа з [[Латвія|Латвіяй]] | пакрыццё = асфальтабетон | дата = | вікісклад = | тэкст для спасылкі = }} '''Дарога {{таблічка-by|Р|3}}''' — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння у [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Лагойск]] і мяжу з [[Латвія]]й. Працягласць — 223 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Лагойскі раён|Лагойскага]] і [[Барысаўскі раён|Барысаўскага]] раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], [[Докшыцкі раён|Докшыцкага]], [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага]], [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскага]] і [[Браслаўскі раён|Браслаўскага]] раёнаў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. == Маршрут == * '''[[Мінская вобласць]]''', '''[[Лагойскі раён]]''' ** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Лагойск]] {{таблічка-by|Р|3}} ** [[Юркавічы (Лагойскі раён)|Юркавічы]] ** [[Ганявічы (Лагойскі раён)|Ганявічы]] ** [[Кісялёўка (Лагойскі раён)|Кісялёўка]] * '''[[Барысаўскі раён]]''' ** [[Зембін]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by | Р | 63}} ** [[Іканы]] {{таблічка-by|Р|3}} ** [[Мсціж]] ** [[Ніўкі (Мсціжскі сельсавет)|Ніўкі]] * '''[[Віцебская вобласць]]''', '''[[Докшыцкі раён]]''' ** [[Ваўча]] ** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Бягомль]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|М|3}} ** [[Пруднікі (Докшыцкі раён)|Пруднікі]] ** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Докшыцы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|29}}, {{таблічка-by|Р|86}} ** [[Барсукі (Докшыцкі раён)|Барсукі]] ** [[Маславічы]] ** [[Порплішча]] * '''[[Глыбоцкі раён]]''' ** [[Прыпернае]] ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|45}} ** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Глыбокае]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|110}} ** [[Мярэцкія]] {{таблічка-by|Р|3}} * '''[[Шаркаўшчынскі раён]]''' ** [[Радзюкі (Шаркаўшчынскі раён)|Радзюкі]] ** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Шаркаўшчына]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|18}} ** [[Буеўшчына (Браслаўскі раён)|Буеўшчына]] ** [[Ёды]] * '''[[Браслаўскі раён]]''' ** [[Закор'е]] ** [[Ахрэмаўцы]] ** [[Азяраўцы]] ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|14}} ** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Браслаў]] ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|27}} ** [[Урбаны]] ** [[Файл:BAB-Grenze.svg|16px]] мяжа [[Латвія|Латвійскай Рэспублікі]] ([[Урбаны]]) == Гл. таксама == * [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]] == Спасылкі == * [http://www.belavtodor.belhost.by Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР] {{Дарогі Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Р003}} [[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]] np8457r7zq40vlqybald6nmni1pv5ow 0 171856 5167763 5166106 2026-07-19T21:55:15Z IshaBarnes 124956 удакладненне 5167763 wikitext text/x-wiki {{Аўтадарога | нумар = {{Дарога Беларусі|Р|16}} | назва = [[Цюхінічы]] - [[Высокае]] - мяжа [[Рэспубліка Польшча|Рэспублікі Польшча]] ([[Пясчатка]]) | назва2 = | выява = | подпіс = | краіна = {{BLR}} | рэгіён = [[Выява:Flag of Brest Voblast, Belarus.svg|20px|border]] [[Брэсцкая вобласць]] | частка = | статут = рэспубліканская | уладальнік = дзяржаўная | кіраванне = [[Белаўтадор]] | даўжыня = 47 | пачатак = [[Цюхінічы]] | праз = [[Высокае|Горад Высокае]] (35 км) | канец = дзяржаўная мяжа з [[Рэспубліка Польшча|Рэспублікай Польшча]] | пакрыццё = [[асфальт]] | дата = | вікісклад = | тэкст для спасылкі = }} '''Дарога {{таблічка-by|Р|16}}''' — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння у [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Цюхінічы|вёску Цюхінічы]] і мяжу [[Рэспубліка Польшча|Рэспублікі Польшча]]. Працягласць — 47 [[км]]. == Маршрут == * '''[[Брэсцкі раён]]''' ** [[Цюхінічы|Цюхтнічы]] {{таблічка-by|Р|16}} ** [[Малыя Матыкалы]] ** [[Вялікія Матыкалы]] * '''[[Камянецкі раён]]''' ** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Высокае]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|85}} ** [[Абяроўшчына]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|102}} ** [[Ваўковічы_(Камянецкі_раён)|Ваўковічы]] ** [[Пагранічная]] ** [[Файл:BAB-Grenze.svg|16px]] мяжа [[Рэспубліка Польшча|Рэспублікі Польшча]] == Гл. таксама == * [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]] == Спасылкі == * [http://www.belavtodor.belhost.by Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР] {{Дарогі Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Р016}} [[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]] o0kfmq3mf1i3ghnzdlp9u82110on1a6 5167764 5167763 2026-07-19T21:57:01Z IshaBarnes 124956 вычытка 5167764 wikitext text/x-wiki {{Аўтадарога | нумар = {{Дарога Беларусі|Р|16}} | назва = [[Цюхінічы]] - [[Высокае]] - мяжа [[Рэспубліка Польшча|Рэспублікі Польшча]] ([[Пясчатка]]) | назва2 = | выява = | подпіс = | краіна = {{BLR}} | рэгіён = [[Выява:Flag of Brest Voblast, Belarus.svg|20px|border]] [[Брэсцкая вобласць]] | частка = | статут = рэспубліканская | уладальнік = дзяржаўная | кіраванне = [[Белаўтадор]] | даўжыня = 47 | пачатак = [[Цюхінічы]] | праз = [[Высокае|Горад Высокае]] (35 км) | канец = дзяржаўная мяжа з [[Рэспубліка Польшча|Рэспублікай Польшча]] | пакрыццё = [[асфальт]] | дата = | вікісклад = | тэкст для спасылкі = }} '''Дарога {{таблічка-by|Р|16}}''' — [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння]] у [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Цюхінічы|вёску Цюхінічы]] і мяжу [[Рэспубліка Польшча|Рэспублікі Польшча]]. Працягласць — 47 [[км]]. == Маршрут == * '''[[Брэсцкі раён]]''' ** [[Цюхінічы]] {{таблічка-by|Р|16}} ** [[Малыя Матыкалы]] ** [[Вялікія Матыкалы]] * '''[[Камянецкі раён]]''' ** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Высокае]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|85}} ** [[Абяроўшчына]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|102}} ** [[Ваўковічы_(Камянецкі_раён)|Ваўковічы]] ** [[Пагранічная]] ** [[Файл:BAB-Grenze.svg|16px]] мяжа [[Рэспубліка Польшча|Рэспублікі Польшча]] == Гл. таксама == * [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]] == Спасылкі == * [http://www.belavtodor.belhost.by Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР] {{Дарогі Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Р016}} [[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]] 1sumzdfyw0x4fx56bb9016u32mw8e3s 0 173841 5167680 4879517 2026-07-19T13:48:02Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5167680 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Малу́ша''' (да [[944]]—[[1000]]) — ключніца кіеўскай княгіні [[Вольга (княгіня Кіеўская)|Вольгі]] і канкубіна яе сына, кіеўскага князя [[Святаслаў Ігаравіч|Святаслава Ігаравіча]]. == Біяграфія == Паводле летапісаў, дачка Малка Любячаніна і сястра [[Дабрыня|Дабрыні]]. Ключніца кіеўскай княгіні Вольгі. У 960 годзе, за сувязь Малушы са Святаславам, княгіня Вольга саслала яе ў Будуціна (месца пэўна не лакалізавана), дзе нарадзіўся [[Уладзімір Святаславіч]]. Скандынаўскія сагі апісваюць маці Уладзіміра як прарочыцу, якая жыла 100 гадоў і яе перыядычна прывозілі да двара, каб прадказваць будучыню. Летапісы не кажуць пра паходжанне Малка, ёсць толькі гіпотэзы пра гэта. Археолаг [[Дзмітрый Празароўскі]] думаў, што Малк тоесны драўлянскаму князю [[Мал]]у, якога празвалі Любячанінам ад горада [[Любэч|Любеча]], куды ён, напэўна, быў сасланы пасля разгрому драўлян княгіняй Вольгай. [[Аляксей Шахматаў]] лічыў яе дачкой Мсцішы Свенельдавіча, сына ваяводы [[Свенельд]]а, яе скандынаўскім імем [[Мальфрыда]], а імя бацькі змененым на Малка Любячаніна з палітычных прычын. Іншы расійскі гісторык [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|Дзмітрый Ілавайскі]] думаў, што імя Мальфрыда гэта анямечаны варыянт Малушы. Украінскі гісторык [[Міхаіл Грушэўскі]] крытыкаваў абедзве версіі. Цяпер асноўнай версіяй лічыць, што Малуша -- дачка драўлянскага князя Мала. Памерлую ў 1000 годзе [[Мальфрыда|Мальфрыду]] адны даследчыкі лічаць маці Уладзіміра, то бок Малушай, другія — адной з жонак, трэція — простай сваячкай, бо памерла яна ў адзін год з [[Рагнеда]]й і гэта згадана летапісам, то бок статус абедзвюх прыкладна роўны. На думку Празароўскага, Малуша была «раздавальніцай міласціны», такім чынам хрысціянкай, і парушыла са Святаславам запаведзь «не чужалож», што было прычынай гневу Вольгі і выгнання Малушы ад княжацкага двара. Аднак, меркаванне Празароўскі грунтаваў на ўжыванні летапісам да Малушы эпітэта «міласніца», якое даследчыкі разглядаюць дыскусійна, але ніколі ў меркаваным Празароўскім сэнсе, а ўсе слоўнікі пачынаючы ад [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|Ізмаіла Сразнеўскага]] даюць толькі ў значэнні «фаварыт». Да таго ж, ужыванне «міласніца» да Малушы з’явілася ў спісах летапісаў толькі ў 2-й палове XII ст., каб замяніць «ключніцу» і «рабыню», скарэктаваць нізкі статус Малушы і такім чынам яе сына Уладзіміра. Пры гэтым, само выкананне функцый ключніка не значыла рабскага статусу, паводле [[Руская Праўда|Рускай Праўды]], ключнікам мог быць і вольны чалавек па дагаворы («радзе»), але ў ранніх спісах летапісаў Малуша проста названа рабыняй, а яе сын Уладзімір — рабынічам, і гэты яе статус не звязаны з ключніцтвам.{{Sfn|Введенский|2022|}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ|Малуша}} * {{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/108131789/|ref=Введенский|аўтар=Антон Введенский|загаловак=Статус милостника в домонгольский период|год=2022|выданне=Вспомогательные исторические дисциплины|том=41|старонкі=6-20}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Наложніцы і канкубіны]] [[Катэгорыя:Жанчыны Старажытнай Русі]] [[Катэгорыя:Любячаніны]] [[Катэгорыя:Рурыкавічы]] nkymnxzim20hmdrfd9qr5o4ym9gb6er 10 175189 5167725 5160324 2026-07-19T16:19:49Z DBatura 73587 5167725 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> <!-- Актуальныя тэмы --> <!--Падзяляйце элементы спіса маркерам "|" --> <!--{{Актуальныя тэмы|}}--> * Апублікавана першае апісанне новага віду [[малпы|малпаў]] — '''''[[Colobus congoensis]]'''''. <small>''(15&nbsp;ліпеня)''</small> * Больш за 30 чалавек загінулі падчас '''[[Пажар у бары Rong Beer Na Lat Phrao|пажару]]''' ў [[Бангкок]]у ([[Тайланд]]). <small>''(12&nbsp;ліпеня)''</small> * Выйшаў альбом «'''[[Foreign Tongues]]'''» брытанскага рок-гурта «[[The Rolling Stones]]». <small>''(10&nbsp;ліпеня)''</small> * '''[[Алі Хаменеі]]''' пахаваны ў [[Мешхед]]зе. <small>''(9&nbsp;ліпеня)''</small> <noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі]][[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> 9ck1pzfpjaipa79v1etbonhosb5c6qz 5167734 5167725 2026-07-19T16:40:16Z JerzyKundrat 174 5167734 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> <!-- Актуальныя тэмы --> <!--Падзяляйце элементы спіса маркерам "|" --> <!--{{Актуальныя тэмы|}}--> * Апублікавана першае апісанне новага віду [[малпы|малпаў]] — '''''[[Colobus congoensis]]'''''. <small>''(15&nbsp;ліпеня)''</small> * Больш за 30 чалавек загінулі падчас '''[[Пажар у бары Rong Beer Na Lat Phrao|пажару]]''' ў [[Бангкок]]у. <small>''(12&nbsp;ліпеня)''</small> * Выйшаў альбом «'''[[Foreign Tongues]]'''» брытанскага рок-гурта «[[The Rolling Stones]]». <small>''(10&nbsp;ліпеня)''</small> * '''[[Алі Хаменеі]]''' пахаваны ў [[Мешхед]]зе. <small>''(9&nbsp;ліпеня)''</small> <noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі]][[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> sj95xyqnhoevembongjn3he1rnt443q 0 178898 5167872 5060088 2026-07-20T08:33:02Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Выканаўцы Atlantic Records]]; +[[Катэгорыя:Выканаўцы Capitol Records]]; +[[Катэгорыя:Выканаўцы Parlophone]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167872 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў |Назва = Coldplay |Подпіс = |Фота = Coldplay Viva La Vida Tour in Hannover August 25th 2009.jpg |Апісанне_фота = Coldplay падчас выступлення ў [[Гановер]]ы на Viva La Vida Tour 2009 |Ключ = |Лога = |Гады = 1996 — цяперашні час |Адкуль = Лондан |Краіна = Вялікабрытанія |Жанры = [[альтэрнатыўны рок]]<br />[[інды-рок]]<br />[[піяна-рок]]<br />[[пост-брыт-поп]]<ref>{{cite web|last=Deusner|first=Stephen M.|url=http://pitchfork.com/reviews/albums/13074-leftrightleftrightleft/|title=Coldplay: LeftRightLeftRightLeft &#124; Album Reviews|publisher=Pitchfork|date=2009-06-01|accessdate=2011-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150523101946/http://pitchfork.com/reviews/albums/13074-leftrightleftrightleft/|archivedate=23 мая 2015|url-status=dead}}{{ref-en}}</ref><ref>{{cite news|last=Dowling |first=Stephen |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4745137.stm |title=Entertainment &#124; Are we in Britpop's second wave? |publisher=BBC News |date=2005-08-19|accessdate=2011-09-11}}{{ref-en}}</ref> |Лэйблы = [[Parlophone]] (Вялікабрытанія, Канада)<br />[[Capitol Records|Capitol]] (ЗША)<br />[[EMI]] (Вялікабрытанія) <br />[[Fierce Panda Records|Fierce Panda]] (Вялікабрытанія) |Склад = [[Крыс Марцін]] <br />[[Гай Берымен]] <br />[[Джоні Баклэнд]] <br />[[Уіл Чэмпіян]] |Былыя_удзельнікі = |Сайт = [http://coldplay.com coldplay.com] }} '''«Coldplay»''' (вымаўляецца як ''Колдплэ̀й'') — [[Вялікабрытанія|брытанская]] [[рок-група]]. Створана восенню 1996 года. Першы [[дэма]]запіс ''Safety'' выпушчаны ў 1998 годзе. У 2000 годзе сінгл «Yellow» з альбома ''Parachutes'' уварваўся на вяршыні [[Хіт-парад|чартаў]] [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў Амерыкі]]. Было прададзена больш за 80 мільёнаў асобнікаў гэтага [[Музычны альбом|альбома]]. Група брала ўдзел у розных сацыяльных праектах, такіх як Band Aid 20, Live 8, кампаніі ў падтрымку дзяцей, хворых на рак. Актыўна ўдзельнічае ў розных сацыяльных і палітычных кампаніях, у прыватнасці: Oxfam — Make Trade Fair. Таксама Coldplay выступілі на закрыцці [[Летнія Паралімпійскія гульні 2012|паралімпійскіх гульняў 2012 года]] ў Лондане. У снежні 2012 года партал [[Last.fm]] назваў Coldplay лепшым выканаўцам за 10 гадоў<ref>[http://www.lastfm.ru/bestof/10years/artists?from=20 Лепшыя выканаўцы за 10 гадоў скроблінгу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121227174546/http://www.lastfm.ru/bestof/10years/artists?from=20 |date=27 снежня 2012 }}</ref>. Coldplay атрымлівалі прэмію [[Грэмі]] за ўсе альбомы, акрамя ''A Rush of Blood to the Head''. Песні «In My Place» (у 2003 годзе), «Speed of Sound» (у 2006), «Talk» (у 2007), «Viva la Vida» (у 2009), «Life in Technicolor II» (2009), «Paradise» (у 2012), «Every Teardrop Is a Waterfall» (у 2012) і «Charlie Brown» (у 2013) Coldplay таксама атрымалі або былі намінаваны на прэміі Грэмі. == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Parachutes'' (2000) * ''A Rush of Blood to the Head'' (2002) * ''X&Y'' (2005) * ''Viva la Vida or Death and All His Friends'' (2008) * ''Mylo Xyloto'' (2011) * ''Ghost Stories'' (2014) * ''A Head Full of Dreams'' (2015) * ''Everyday Life'' (2019) * ''Music of the Spheres'' (2021) * ''Moon Music'' (2024) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Roach, Martin (2003). Coldplay: Nobody Said It Was Easy. Omnibus Press. ISBN 0-7119-9810-8. * Spivack, Gary (2004). Coldplay: Look At The Stars. MTV/Simon/Pocket Books. ISBN 0-7434-9196-3 == Спасылкі == * [http://coldplay.com Афіцыйны сайт] * [http://www.facebook.com/coldplay Facebook гурта] * [http://www.myspace.com/coldplay MySpace гурта] * {{last.fm|Coldplay}} * {{twitter|coldplay|Coldplay}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]] [[Катэгорыя:Квартэты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Atlantic Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Capitol Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Parlophone]] dc0pcq3g024t9io67l0f112opqum0oh 14 181585 5168010 1711514 2026-07-20T11:36:13Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Катэгорыя:Тэлевядучыя НТБ]] у [[Катэгорыя:Тэлевядучыя НТВ]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 1711514 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:НТБ]] [[Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі|НТБ]] jcq7z1ce74iva7985nuug5bcvw9yjvl 0 182191 5167609 5167494 2026-07-19T12:22:54Z M.L.Bot 261 арфаграфія 5167609 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} '''Спіс дваран Магілёўскай губерні''' (поўная назва — «Алфавітны спіс дваранскіх родаў, занесеных у радаводныя дваранскія кнігі Магілёўскай губерні», {{lang-ru|Список дворянских родов Могилёвской губернии, «Алфавитный список дворянских родов, внесённых в родословные дворянские книги Могилёвской губернии»}}) — афіцыйнае друкаванае выданне Магілёўскага дваранскага дэпутацкага сходу, якое прыводзіць спіс дваранскіх [[прозвішча]]ў і асоб з указаннем іх [[тытул]]аў, толькі нумар архіўнай справы з дваранскага фонду і нумар па парадку кожнага прозвішча, і часці [[Дваранская радаводная кніга|Дваранскай радаводнай кнігі]] (ДРК), у якую яны занесены. Дадзеныя гэтага спісу публікаваліся на падставе Дваранскай радаводнай кнігі, якая вялася губернскімі правадырамі дваранства па гадах і алфавіце. Пасля [[1772]]—[[1782]] гадоў і да [[1917]]—[[1918]] гадоў гэта была адзіная афіцыйная публікацыя ў сваім родзе па [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Пасля 1917—1918 гадоў не было рэпрынтнага выдання гэтага спісу. Спіс прысутнічае па адным асобніку арыгінала гэтай публікацыі ў гістарычных навуковых бібліятэках [[Беларусь|Беларусі]], [[Расія|Расіі]] і [[Украіна|Украіны]]. [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі]] афіцыйна паведаміў пра страту архіўных [[Манускрыпт|рукапісных]] крыніц па Магілёўскай губерні, якія служылі крыніцай дадзенага спісу<ref>[http://archives.gov.by/index.php?id=854614 Дворянская генеалогия] {{ref-ru}}</ref>. Аналагічнае выданне адсутнічае па [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] этнічнай Беларусі. Таму дадзены артыкул выдання гэтага спісу з’яўляецца ўнікальнай, пакуль першай і адзінай у свеце. [[Файл:Rodoslovnaya kniga Mogilev.gub.1909.jpg|thumb|right|220px|Тытульная старонка Алфавітнага спісу дваранскіх родаў [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] за 1909 г."]] == Апісанне выдання == Гэты спіс выдадзены Магілёўскім дваранскім дэпутацкім сходам у [[Магілёў|Магілёве]] ў друкарні Я. Н. Падземскага ў 1909 годзе з дазволу Магілёўскага губернатара. Змест спісу пачынаецца са спасылкі на Збор законаў Расійскай імперыі артыкул № 968 том IX выдання 1899 года, з [[Дваранская радаводная кніга|тлумачэннем часткі спісу (кожнай з шасці частак)]]. Тэкст спісу надрукаваны старажытнарускай мовай, прыкметна старанне аўтараў перадаць у [[Руская мова|рускай мове]] [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|гучанне]] польскіх прозвішчаў з польскай мовы. Некаторыя польскія прозвішчы насілі этнічныя [[беларусы]] з-за апалячвання Беларусі. Аўтары спісу паказалі варыянты чытання (яшчэ ў дужках). Друкаваны тэкст спісу не мае рускай літары «ё». Сустракаюцца нямецкія прозвішчы з характэрнай прыстаўкай «фон», італа-французскія — з прыстаўкай «дэ». У спісе па алфавіце, калі сустракаюцца падвойныя (ці патройныя прозвішчы) з рознымі загалоўнымі літарамі надрукаваныя праз працяжнік, пры вызначэнні, куды ўносіць па парадку такое прозвішча, аўтары спісу рабілі выбар па распаўсюджаным правіле — якога прозвішча аддаваў перавагу носьбіт гэтага прозвішча (яго асноўнае). Іх агульны лік па парадку — 1355 (сустракаюцца цёзкі, запісаныя аўтарамі побач з асобнымі нумарамі па парадку з указаннем розных нумароў архіўнай справы, усярэдзіне кожнай часткі з шасці наяўных). Спіс змесцаваны на 23 друкаваных старонках. == Гістарычныя ўмовы стварэння спісу == [[Файл:Ф.2066оп.1д.4л.82об.НИАБ.jpg|thumb|right|220px|З «Рэестру ўваходных папер за 1792—1836 гады пра выдачу грамат і радаводаў» фонду «Магілёўскі губернскі дваранскі сход» (1800—1811 гг.) пра занясенне ў 6-ю частку [[Дваранская радаводная кніга|ДРК]] расійскіх дваран, якіх ў 1909 г. у спісе: [[Крупскі]]я — няма, Казлоўскі — ёсць, Інкевіч — няма, Гаўрылавіч — ёсць, Рамоз — няма, Ціханскі — няма, Мацкевіч — ёсць, Янкоўскі — ёсць.]] [[Файл:Ф.146оп.1д.3193л.8.jpg|thumb|right|220px|Прыклад — Пасведчанне генерал-губернатара ў Дваранскі дэпутацкі сход пра расійскіх дваран [[Крупскі]]х за 1866 год]] [[Файл:Ф.2066оп.1д.4л.титул..jpg|thumb|right|220px|Тытульны аркуш «Рэестру ўваходных папер за 1792—1836 гады пра выдачу грамат і радаводаў» фонду «Магілёўскі губернскі дваранскі сход».]] * У гэта выданне ўвайшла толькі частка найстаражытнай [[сож]]ской і [[Друць|друцкай]] [[Шляхта|шляхты]]<ref>«Вестник Юго-Западной и Западной России (историко-литературный журнал)», изд. К. Говорским, тип. А. К. Киркора, кн. 10, том 4, — Вильна, 1866 — статья «Могилевская шляхта», Отд. IV, стр. 81-101. {{ref-ru}}</ref> (старадаўняй беларускай шляхты ў [[Генеалогія|генеалогіі]] якіх сустракаўся гістарычны перыяд племя [[Радзімічы|радзімічаў]]). На жаль, ніколі не існавала поўнага спісу [[Дваране|дваран]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Нават шмат прызнаных шляхцічаў у расійскім дваранстве па асобных губернях [[Этнас|этнічнай]] Беларусі, ужо прысутных у губернскіх афіцыйных выданнях не публікаваліся ва ўсерасійскіх<ref>[http://gerbovnik.ru/ Общий Гербовник дворянских родов Всероссийской Империи] {{ref-ru}}</ref>. Так у Памятных кніжках Магілёўскай губерні публікаваўся ў 1870—1871 гг. (у змесце) Імператарскі Указ са спісам беларускіх прозвішчаў шляхты [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (ВКЛ) правінцыі [[Рэч Паспалітая|Рэчы паспалітыя]], дзе згадвалася пра [[разбор шляхты]] і адмове прызнаць у расійскім дваранстве, пра перавод у падатнае саслоўе [[Мяшчане|мяшчан]] і [[Сялянства|сялян]] старой беларускай шляхты, скасаванні ВКЛ і ліквідацыі яго юрыдычнага прававога поля, стварэння [[Царства Польскае|Царства Польскага]] без яго былога ўплыву на этнічныя тэрыторыі Беларусі, фармаванні новага [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел|адміністрацыйнага падзела]] і т. п. чыннікаў. Хоць была частка Польшчы (пасля 1772 г.), але справаводства вялося на [[Польская мова|польскай мове]] (за 1836 г. у «Рэестры ўваходных папер за 1792—1836 гады пра выдачу грамат і радаводаў» фонду «Магілёўскага губернскага дваранскага сходу» прысутнічае запіс справаводства яшчэ на польскай мове для выдачы расійскага дваранскага дыплома і копіі радаводаў прызнаных у расійскім дваранстве па Магілёўскай губерні шляхцічаў). Гэтым, як і іншымі спісамі іншых губерняў пасля 1917 г. актыўна карысталіся ў рэпрэсіях — на тытульным лісце гэтага фонду засталася пячатка МУС СССР (ф. 183 інв. 159 с. 1а). * Сярод прычын адмовы прызнання ў расійскім дваранстве для старой беларускай шляхты ва ўмовах Расійскай імперыі былі: праява нелаяльнасці да новага палітычнага рэжыму — перш за ўсё ўдзел у нацыянальных паўстаннях ([[Паўстанне 1794 года|Паўстанне Касцюшка 1794 г.]], удзел у вайне 1812 г. супраць Расіі<ref>[http://www.10ballov.by/show_aux_page.652/ «Беларусь в войне 1812 г.»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120818150904/http://www.10ballov.by/show_aux_page.652 |date=18 жніўня 2012 }} {{ref-ru}}</ref>, [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Польскае паўстанне (1830)]], [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Польскае паўстанне (1863)]] і т. п.); адсутнасць абавязковай выслугі на дзяржаўнай (ваеннай) расійскай службе і т.п. чыннікаў. Сярод шляхты без запалу ўспрымалася абавязковая ваенная служба пасля знішчэння ўсяго корпуса менскага падраздзялення (сфармаванага з мясцовых шляхцічаў), калі яно адмыслова было кінутая расійскім кіраўніцтвам у горан бою, пры захаванні вайскоўцаў выхадцаў з Расіі. Гэтым тлумачыцца чаму існаваў часавы перапынак у датах афіцыйных прызнанняў і сцвярджэнняў у расійскім дваранстве шляхцічаў расійскім Васпан Імператарам<ref>[http://sovet.geraldika.ru/article.php?coatid=4689 К истории создания и публикации, «Общий Гербовник дворянских родов Всероссийской Империи», 04.10.2003 г. // Е. А. Агафонова] {{ref-ru}}</ref>. Хоць прадстаўленні дакументаў афіцыйна ў [[Санкт-Пецярбург]] па законе павінны былі падаваць штогод з кожнай беларускай губерні, але ў сучасных архівах РДГА (Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў) і РДАСА (Расійскі архіў старажытных актаў) няма выразнага штогадовага архіва пра гэта за перыяд 1785—1917 гадоў. * Тым больш, што стратыфікацыя (умовы фармавання) эліты беларускай нацыі ў ВКЛ адрознівалася ад расійскіх рэалій — фармаванне расійскай [[Эліта|эліты]] зацыклілася на матэрыяльную заможнасць, тэндэнцыйна падкрэсліваючы сацыяльны статус, што нібы адметная асаблівасць высакароднасці для прызнання ў дваранстве гэта матэрыяльны дастатак. У сувязі з гэтым цікавая гісторыя стварэння катэгорыі «дваран [[Аднадворцы|аднадворцаў]]», вядзенне асобна «[[Рэвізская сказка|рэвізскіх казак]]» па гэтай катэгорыі<ref>[http://archives.gov.by/index.php?id=569244 Основные ревизские сказки по Речицкому уезду Минской губернии] {{ref-ru}}</ref>. Адмысловую ўвагу прыцягвае адміністрацыйная нестабільнасць і знарочыстая блытаніна якая ўскладняла пошукі дакументальнага доказу шляхецкага паходжання для прызнання ў дваранстве, бо архівы фармаваліся менавіта па адміністрацыйнай назве, але аналітычнай працы не праводзілася (куды маглі патрапіць дакументы), пісьмова не фіксавалася гэта асаблівасць, даведкавага апарата і інфармацыйных тэхналогій (падобных сучасным) не было. Да прыкладу, заснаваная [[Магілёўская губерня]] (1772), пераназваная ў [[Беларуская губерня|Беларускую губерню]] (1796—1801), потым ізноў названа «Магілёўская губерня» ў 1802 г., а перад тым яна насіла назву «[[Магілёўскае намесніцтва]]» (1778—1796), і як ні дзіўна з цэнтрам у г. [[Віцебск]] (не ў г. [[Магілёў|Магілёве]]). Тая ж сітуацыя па паветах, да прыкладу па юрысдыкцыі некаторых населеных пунктаў: [[Рагачоўская правінцыя]], потым — [[Рагачоўскі павет]] (з 1900 г. — Гомельскі павет), а справы Рагачоўскага павета вяліся да 1850-х гг. і зусім у Беліцкім павеце (пераназваны ў 1852 г. у Гомельскі павет). Новы рэжым не толькі вынаходзіў ускладненні працэдуры прызнання беларускай шляхты, але і метады ліквідацыі былога адміністрацыйнага дзялення. Да прыкладу, у Магілёўскай губерні Рагачоўскі павет з цэнтрам у г. Рагачоў да 1772 г. быў Рагачоўскім стараствам з цэнтрам у г. Рагачоў у [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] Вялікага княства Літоўскага, а ў Расійскай імперыі цэнтр Рэчыцкага павета перанеслі з г. [[Рэчыца|Рэчыцы]] ў г. [[Бабруйск]] (1772—1793 гг.) з назвай «Рэчыцкі павет» (з наступным фармаваннем павета Рэчыцкага ў 1793 г.) і да т.п. * Цікава, што акрамя [[дакумент]]аў і радаводу шляхціч абавязаны быў даваць яшчэ Сведчанне ад [[генерал-губернатар]]а пра адсутнасць палітычных і крымінальных злачынстваў<ref>ф. 146 воп. 1 спр. 3193 с. 8 — Дзяржаўны архіў Жытомірскай вобласці. {{ref-ru}}</ref>. Шматлікія архівы гарэлі ў пажарах і войнах, папера не вытрымлівала ўмоў захоўвання ў архівах і т. п., што ўскладняла прызнанне. З-за [[Бюракратыя|бюракратыі]] пры прызнанні былі выпадкі падачы дакументаў і генеалогіі шляхцічамі ў іншыя губерні, дзе яны атрымлівалі прызнанне без затрымкі. Цікавыя былі выпадкі, калі для завалодання багатым маёнткам беларускага шляхціча службовец новага парадку ў беларускіх губернях пасля 1772 года даносіў, маніпуляваў і ўплываў на яго лёс (беларускі шляхціч з багатага маёнтка трапляў у саслоўе сялян, а ў яго маёнтку бясплатна пачынаў жыць ужо расійскі дваранін). * Бывалі выпадкі, калі прадстаўнікоў старажытнай шляхты не прызнавалі ў дваранстве і не ўносілі іх у 6-ю частка спісу ДРК, з-за чаго тыя змушаны былі ў новай палітычнай сітуацыі праз дзяржаўную службу (праз расійскія ўзнагароды) атрымліваць сцвярджэнне ў расійскім дваранстве. Гэтым тлумачыцца, чаму розныя галінкі аднаго роду (аднаго прозвішча) сустракаюцца ў розных частках спісу ДРК, хоць гэта як правіла прадстаўнікі аднаго роду. Немалаважна ўлічыць у гісторыі прызнання ў расійскім дваранстве шляхты дадзенай губерні Беларусі факт канфлікту менталітэтаў і светапоглядаў на сацыяльную прыладу грамадства, бо беларуская шляхта мела [[менталітэт]] з традыцыямі [[Веча]] Русі (абранне [[Князь|князёў]] княжыць), знаходзілася ў Вялікім княстве Літоўскам і пад уплывам Рэчы Паспалітай. Дзе [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статут Літоўскі]] быў узорам для еўрапейскіх краін, а Польшча была зыбкай сучаснай [[Еўропа|еўрапейскай]] [[Дэмакратыя|дэмакратыі]] — караля абірала шляхта (да прыкладу, электоры [[Крупскі]]я ў ліку іншых былі выбарнікамі каралёў у 1595—1648 гг. і ў 1669—1673 гг.<ref>str.108, "Elektorowie krolow Wladyslawa IV., Michala Korybuta, Stanislawa Leszczynskiego i spis stronnikow Augusta III. / zestawili w porzadek abecadlowy Jerzy Dunin-Borkowski i Miecz. Dunin-Wasowicz., Lwow, czcionkami I. Zwiazkowej Drukarni, nakl. Elzbiety z hr. Losiow Duninowej-Borkowskiej, 1910; «Rocznik Towarzystwa heraldycznego we Lwowie», Tom 1 — rok 1908/9. {{ref-pl}}</ref>, 1697 г.<ref>str.176, Elektorow poczet, ktorzy niegdys glosowali na elektorow Jana Kazimierza roku 1648, Jana III. roku 1674, Augusta II. roku 1697, i Stanislawa Augusta roku 1764, najjasniejszych Krolow Polskich, Wielkich Ksiazat Litewskich, i.t.d. / ulozyl i wydal Oswald Zaprzaniec z Siemuszowej Pietruski . Bochnia ; Lwow. drukiem Wawrzynca Pisza; nakladem Kajetana Jablonskiego. 1845. {{ref-pl}}</ref>). * Да таго ж вялікая колькасць беларускай шляхты была канкурэнтам для расійскіх службоўцаў ва ўсталяванні новага [[Палітычны рэжым|рэжыму]] ў [[Грамадства|грамадстве]], што немалаважна было ў пытанні колькасці прызнаванай шляхты ў расійскім [[Дваране|дваранстве]], і прызнанні беларускай шляхты мець рацыю раўнацэнную расійскаму дваранству. У дакументах ВКЛ можна сустрэць тое, што ўсё што за г. [[Смаленск]]ам на ўсход ад ВКЛ гэта не Русь, а Ўскраіна Руская<ref>с. 231—232, 191—196 («Русь» — с. 194—196, документ 1551 года), «Мэтрыка Вялыкага Княства Літоўскага (1522—1552)», Кн. 28, выд. ATHENAEUM (В. Менжинский, В. Свежинский), г. Менск, 2000 г. ISBN 985-6374-10-3</ref><ref>[[Літоўская метрыка]]</ref><ref>«Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1865—1915, том I—XXXIX; {{ref-ru}}</ref>. Немалаважную ролю мелі рэпрэсіі і [[Дыскрымінацыя|дыскрымінацыі]] новай палітыкі ў скасаванні [[Уніяцтва|Грэка-Каталіцкай]] Царквы, кантролю [[Каталіцызм|Рыма-Каталіцкай]] Царквы, што прыкметна пры складанні родословного дрэва, калі неабходна здабываць дакументы з каталіцкіх метрык да 1830-х гг. і пасля з праваслаўных па адной і той жа царквы дадзенай губерні ў Беларусі<ref>[http://archives.gov.by/index.php?id=244873 Метрические книги православных и униатских (греко-католических) церквей] {{ref-ru}}</ref>. [[Залатая вольнасць|Воля шляхоцкая]] ў дадзенай губерні ўжо мела традыцыі тады, калі ў Расіі дваранства яе атрымала толькі ў 1785 г. — Грамата на правы, вольнасці і перавагі высакароднага расійскага дваранства. Шляхта дадзенай губерні апынулася ў сітуацыі, калі без яе ўдзелу і ўліку яе меркавання яе лёс вырашала ў 1772 г. [[Расійская імперыя]], [[Каралеўства Прусія|Прускае каралеўства]] і [[Габсбургская манархія|Аўстрыйская імперыя]] пры Першым падзеле Рэчы паспалітай. І гістарычная памяць беларускай шляхты захоўвала формы [[генацыд]]у [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|расійскіх войскаў]] у Беларусі (этнічнай чысткі), украінскіх казакоў пад кіраўніцтвам маскоўскага цара (згубы паловы [[Беларусы|беларускага народа]])<ref>[http://jivebelarus.net/history/gistografia/unknown-war-1654-1667.html?page=14#lnk13 Таблицы статистики «Дэмаграфічныя табліцы»]</ref><ref>[http://scepsis.ru/library/id_1104.html Лобин А. Н. Неизвестная война 1654—1667 гг.] {{ref-ru}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://asvieta.net/histunknovnwar.html |title=Генадзь Сагановіч, «Невядомая вайна: 1654—1667», г. Менск, 1995 г., «Беларуская Палічка» (#13 — Дэмаграфічныя табліцы) |access-date=21 лістапада 2013 |archive-date=11 жніўня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811231813/http://asvieta.net/histunknovnwar.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://hetman.by/neizvestnayavoina.html «Неизвестная война 1654—1667 гг.» (История Беларуси и Большой Литвы), Артем ДЕНИКИН, Аналитическая газета «Секретные исследования»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140412005903/http://hetman.by/neizvestnayavoina.html |date=12 красавіка 2014 }} {{ref-ru}}</ref>. Да прыкладу, у г. [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціславе]] ў 1654 г. ад рук расійскіх войскаў 15 000 чалавек загінула, а ў жывых засталося каля 700 жыхароў. Згаданае мае прынцыповае значэнне для разумення гістарычных умоў стварэння дадзенага спісу. * Незадоўга да [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкага перавароту 1917]] г. і была заснавана Дэпартаментам Герольдыі [[Урадаўнічы сенат|Ўрадаўнічага сената]] так званы Ўсерасійская дваранская радаводная кніга — для тых, хто выслужылі дваранства, але па якіх-небудзь чынніках не прылічаным да дваранства вызначанай губерні. Справа ў тым, што напачатку ХХ у. дваранскія сходы атрымалі права адмаўляць у прылічэнні да мясцовага дваранства. Часам пры гэтым яны кіраваліся веравызнаннем дадзеных асоб: без запалу разглядаліся, да прыкладу, падобныя хадайніцтвы асоб [[Іўдаізм|юдзейскага]] веравызнання. Зрэшты, і [[хрысціянін]]у магло быць адмоўлена ў прылічэнні да дваранства дадзенай губерні. Так, напрыклад, [[Масква|Маскоўскі]] дваранскі дэпутацкі сход адмовіў у занясенні ў мясцовую радаводную кнігу князям Гантімуровым, зацверджаным Сенатам у добрай якасці князёў тунгускіх, паколькі сям’я не мела ў губерні [[Нерухомасць|нерухомай]] уласнасці. * Прыналежнасць да дваранства даказвалася ў губернскім дваранскім сходы; з 1785 г., гэта значыць з часу выдання Імператрыцай [[Кацярына II|Кацярынай II]] «Дараванай граматы дваранству», асобы, прызнаныя ў дваранскай добрай якасці па паходжанні ці па асабістых заслугах, уносіліся ў губернскую радаводную кнігу; з губерні справы пра дваранства паступалі на сцвярджэнне ў Герольдыю Сената; туды ж з губернскіх сходаў штогод высылаліся спісы асоб, прылічаных да ўжо зацверджаных у дваранстве родам. Паходжанне з дваран вызначанай губерні фіксавалася і ў паслужных спісах службоўцаў і вайскоўцаў, хоць часта паказвалася не губерня, па якой лічыўся іх род, а губерня, у якой нарадзіліся яны самі<ref>Думин С. В. Списки дворянских родов Российской империи по губерниям. Библиографический указатель. Опубликовано: Летопись Историко-родословного общества в Москве, вып. 3. Москва, 1995 г. {{ref-ru}}</ref>. == Змест Спісу дваран Магілёўскай губерні == <center>'''Радаводная кніга падзяляецца на шэсць частак. У 1-ю частку ўносіліся «роды дваранства дараванага ці сапраўднага»; ва 2-ю частку — роды дваранства вайскоўца; у 3-ю — роды дваранства, набытага на службе грамадзянскай ці атрымалыя права нашчадкавага дваранства за ордэн які прысвойвае гэта добрая якасць; у 4-ю — усе замежныя роды; у 5-ю — адрозныя тытуламі роды; у 6-ю частку — «старажытныя высакародныя дваранскія роды».'''</center> <center>'''Алфавітны спіс дваран, занесеных у радавод кнігу Магілёўскай губерні : '''</center> === стар. 1 === <center>1-я частка</center> [[Александровіч]], Бранюшчэц-Арасімовіч, Арцышэўскі, [[Банькоўскі]], Башылаў, [[Блажэвіч]], [[Бабровіч]], Герман-Болондзь, Гарбуз-Бардзілоўскі, [[Барысовіч]], Хрулінскі-Бурбо, [[Буткевіч]], [[Быкоўскі]], [[Бяляўскі]], Белабржэскі, [[Белазор]], Скарбек-Важынскі, Касцюшка-Валюжыніч, [[Васілеўскі]], Вацура, [[Велічкевіч]], Веракса, [[Вайніловіч]], Ясенецкі-Война (Война-Ясенецкі), [[Вайцяхоўскі]], Карачэўскі-Воўк Валчкевіч, [[Вансевіч]], [[Варанковіч]], [[Гаўрыловіч]], [[Галкоўскі]], Адоневіч-Львовіч-Галкоўскі, Калюмны-Гатоўскі, Гердзей, Гердзіеўскі, Гзоўскі, Гінейка, Дзевялтоўскі-Гінтаўт, Сырынскі-Гіро, Глінко, Гаваркоўскі, Гоздзіцкі, Гоніпроўскі, Гансероўскі, Іпатовіч-Гаранскі, [[Гарбатоўскі]], Грыёркевіч, [[Грыневіч]], Гродзскі (Гродскі), [[Грудзінскі]], [[Грушэцкі]], [[Гурскі]], === стар. 2 === [[Далецкі]], [[Даніловіч]], Дэбой, Дзяшчынскі, Дзевонскі, [[Дзяржынскі]], Добржынецкі, [[Дабравольскі]], [[Дабрасельскі]], Даўнаровіч, [[Дамарацкі]], Пузынко-Драбышэўскі, Рэпойта-Дубяга, Духавецкі, Левальт-Язерскі (Язерскі), Есьман, Жарын, Фурс-Жыркевіч, [[Жукоўскі]], [[Завітневіч]], Загурскі, Закалінскі, Заленскі, Залескі, [[Зарэмба]], Заржэцкі, Зелянеўскі, Радус-Зяньковіч, Іпацевіч, Свенчыц-Карчэўскі, Катэрла, Згерскі-Кашо, Квецінскі, [[Кенстовіч]], Кірыяцкі, Загаранскі-Кісель, [[Клечкоўскі]], Тэрэнецкі-Клімовіч, Ратамскі-Кміта, [[Кажухоўскі]], Казапалянскі, [[Калачкоўскі]], [[Каморніцкі]], [[Канапельскі]], [[Канасевіч]], [[Канюшэўскі]], Буткевіч-Каперскі, Карафа-Корбут, [[Каржанеўскі]], [[Корзун]], Баброўскі-Каралько, [[Караткевіч]], [[Корсак]], Касаковіч, [[Касачэўскі]], [[Косаўскі]], Глеб-Кошанскі, === стар. 3 === Кошка, Кржыжэўскі, Окала-Кулак, Гамрат-Курэк, [[Кульчыцкі]], Старжанецкі-Лапо, Леванскі, [[Ляўковіч]], [[Лянчэўскі]], Ліаранцэвіч, [[Ліпскі]], Ламінскі, [[Лукомскі]], Людагоскі, [[Маеўскі]], Малюшыцкі, Зуяртоўскі-Маркіяновіч, Маркоўскі, [[Матусевіч]], Матушэвіч, Мянжынскі, Мізгайла, Мізгер, [[Мілеўскі]], [[Місевіч]], [[Мажэйка]], Монтвід, Мараўскі, [[Мароз (значэнні)|Мароз]], Грынкевіч-Мачульскі, Мышакоўскі, [[Наркевіч]], Недзвецкі, Непакойчыцкі, [[Нестаровіч]] ([[Несцяровіч]]), фон-Нолькен, Насалеўскі, [[Акінчыц]], [[Акуліч]], [[Аленскі]], [[Аляхновіч]], Клішко-Аляк, Аніхімоўскі, [[Орда]], Асецімскі, Бонч-Асмалоўскі, [[Асташэкевіч]], Аржэшка-Астрэйка, [[Астроўскі]], Падкоўскі, Войдата-Пацэвіч, [[Пяткевіч]], [[Пячкоўскі]], Піянткоўскі, Дэмбіньскі-Піора, Піаровіч, [[Плавінскі]], [[Падабед]], === стар. 4 === Палтарацкі, Палькоўскі, Мішкевіч-Папейка, Парчынскі, Пржыбылоўскі, [[Пратасевіч]], [[Пузырэўскі]], [[Пухоўскі]], [[Пуціла]], Русіноўскі-Пуцято, [[Пяскоўскі]], Раднеўскі, [[Радушкевіч]], [[Ратамскі]], [[Рамановіч]], Роханскі, Руссіян, [[Руткоўскі]], Рывоцкі, [[Рыдзеўскі]], Вардомскі-Рыдзеўскі, [[Рыжэвіч]], [[Савіцкі]], [[Саковіч]], Сапліцо, [[Свадкоўскі]], Свенцкі, Седміагродскі (Седміаігродзкі), [[Славінскі]], Собанскі, Спіонтек-Сабалеўскі, [[Сабалеўскі]], [[Сакалоўскі]], Чарнілоўскі-Сокал, Столыпко, Стопінскі, Жукевіч-Стош, [[Стратановіч]], Стржыжэўскі, Грынкевіч-Суднік, Сульжынскі, [[Сушынскі]], Схнейдер, Сырыцо, [[Цярэшчанка]], [[Тамковіч]], [[Трэмбінскі]], [[Тур]], [[Ужыновіч]], [[Федаровіч]], Фліверк, [[Халецкі]], [[Харкевіч]], [[Хлусовіч]], [[Хлюдзінскі]], [[Хмызоўскі]], Трухановіч-Хадановіч, === стар. 5 === [[Хацятоўскі]], [[Чарнаруцкі]], [[Чарнушэвіч]], Калаўрат-Чарвінскі, [[Чахоўскі]], [[Чыж (значэнні)|Чыж]], [[Чугаевіч]], Мусвіц-Шадурскі, [[Шарэвіч]], Шафранскі, [[Шалепін]], Шальвінскі, Шандзікоўскі, [[Шыдлоўскі]], [[Шыманоўскі]], [[Шымборскі]], [[Шымкевіч]], [[Шымковіч]], [[Шышкоўскі]], Бітны-Шляхто, Радзівілавіч-Шостак, [[Шушкевіч]], Равіч-Шчэрба, [[Якутовіч]], [[Ялоза]], [[Янкоўскі]], [[Яцкоўскі]]. <center>2-я частка</center> [[Агапееў]], [[Александровіч|Аляксандровіч]], [[Андрыянаў]], [[Анціпаў]], [[Архіпаў]], [[Афанасьеў]], [[Барташэвіч]], Беклемішаў, Бенедзіктовіч, Бехлі, фон-Бітэрліх, [[Барзоў]], Будагоўскі, [[Бурскі]], [[Бельскі]], [[Вялічка (значэнні)|Вялічка]], [[Уласаў]], Ясенецкі-Война (Война-Ясенецкі), === стар. 6 === [[Валукевіч]], Гадзяцкі, [[Гайдкевіч]], Гарц, Гатоўскі, Гебель, Гербурт-Гейбовіч, Геліяшэвіч, [[Герасімаў]], Гіжыцкі, Дзевялтоўскі-Гінтаўт, Гліндpыч, [[Главацкі]], фон-Гойер (фон-Гоіер), Голышаў, Ганіпроўскі, [[Гарбатоўскі]], Гардзялкоўскі, [[Горскі]], [[Грачоў]], Грошнер, [[Грыбоўскі]], [[Грыгор’еў]], [[Гурскі]], Гюбенет, [[Дзенісенка]], [[Дзянісаў]], Дзеражінскі, Адынец-Дабравольскі, [[Дамброўскі]], [[Дамарацкі]], [[Дубавецкі]], [[Духавецкі]], [[Дышлеўскі]], Дзякаў, [[Яўсееў]], Янакіеў, [[Жыркевіч]], [[Жураўскі]], Згаржэльскі, [[Зорын]], [[Іваноў]], [[Карніловіч]], [[Карчэўскі]], Дракаловіч-Скандер-бек-Кастрыёт, [[Кенстовіч]], Кепінг, Кірык, [[Кісялеўскі]], [[Кіслоўскі]], [[Клюеў]], [[Казлоўскі]], Колен (Калена), Канігоўскі, Конча, === стар. 7 === [[Каржанеўскі]], Каралько, Карытко, Кашанскі, Кошка, Крэткоўскі, Кржыжаноўскі, Крывых, [[Кузняцоў]], Кухарскі, Лабутаеў, [[Лапо]], Лейтнер, [[Ляпкоўскі]], Лінк, [[Лісоўскі]], [[Лабаноўскі]], Лукаўскі, Лускін, [[Малафееў]], Мацюнін, Маўра, Мердэр, Мертэнс, Мінеман, [[Міцкевіч]], [[Мажэйка]], Морыц, [[Маскалёў]], Мусман, [[Мясаедаў]], [[Някрасаў]], Непакойчыцкі, Ножын, [[Насовіч]], дэ-Апагін, [[Аскерка]], Ашмянец, [[Пацукевіч]], Перакростаў, Перашкоў, Петрыкаўскі, Подалінскі, Кржеўковіч-Пазняк, [[Палянскі]], Палтарацкі, [[Папоў]], Правік, Пржевалінскі, Радчанка, Фен-Раеўскі, Редзко, [[Радзівонаў]], [[Савасціцкі]], [[Сердакоўскі]], [[Семіроўскі]], Рудніцкі-Сіпайло, Сіхро, [[Скоблікаў]], === стар. 8 === Скарабагаты, [[Славінскі]], [[Смольскі]], Спытко, [[Стахоўскі]], [[Сцяпанаў]], Стэткевіч, Стэфані, Тэрмін, [[Цітоў]], Тумскі, [[Федаровіч]], Філіп’еў, [[Хілінскі]], Барэйка-[[Хадкевіч]], Хаецкі, [[Хахлоў]], [[Хацяноўскі]], [[Храптовіч]], [[Ціхінскі]], [[Цытовіч]], Чорба, [[Шаблевіч]], Швартз, [[Шабека]], [[Шыпінскі]], [[Шклярэвіч]], Горскі-Шпырко, [[Шульгін]], [[Ярашэўскі]]. <center>3-я частка</center> Алабушаў, [[Аляксандраў]], [[Ананіч]], Андрэшевіч, [[Анташкевіч]], Арыстархаў, [[Бабіч]], [[Барановіч]], Барталамей, [[Барташэвіч]], Безсонаў, [[Бекарэвіч]], === стар. 9 === Бекман, Бенеўскі, Бернадскі, Бетулінскі, Біруковіч, Бобрык, Багдановіч, Багушэўскі, Больцевіч, Борхман, Бржезінскі, Булахаў, Бутэнка, Белофостов, Ватацы, Вейнрейх, Веремьенко, Вішнеўскі, Валкавіцкі, Валковіч, Карачэўскі-Воўк, Вусовіч, Гаеўскі, Гейслер, Гельтзль, Герард, Юноша-Гзоўскі, Гірыловіч, Сырінскі-Гіро, Гладкі, Глінскі, Глушаноўскі, Глыбоўскі, Галавацкі, Галынскі, Дашковічы-Гарбацкі, Горноўскі, Гарачкін, Грэбнеў, [[Грыневіч]], Гудкоў, Гусакоўскі, Урангель-фон-Гюбента, Давідоўскі, Далецкі, Карыбут-Дашкевіч, Дзям’янавіч, Демянцевіч, Дзічканец, Дзмітрыеў, Добржанскі, Доліво-Дабравольскі, Дабравольскі, Дамброўскі, Дулевіч, Епіфанаў, Жылкін, Загароўскі, Зайцоў, === стар. 10 === Званароў, Зіноўеў, Зубоўскі, Зуеў, Іваноў, Ігнацьеў, Ілініч, Каліопін, Камінскі, Карножіцкі, Карпінскі Кімбор, Кірыловіч, Кірьяцкі, Кісліков, Кітаеўскі, Кавалік, Казакоў, Казлоўскі, Кажэўнікаў, Колянкоўскі, Копытковскі, Пезе-дэ-Корваль, Куляко-Карэцкі, Коржец, Коркозовіч, Корніловіч, Коссачеўскі, Костеніч, Краўчанко, Кранц, Красевіч, Крассоўскі, Крогер, фон-Круз, Крутілов, Крыгер, Сементоўскі-Куріло, Куторга, Кушын, Ладомірскі, Лазарэвіч, Лакощенко, Лапо, Лебедзеў, Пора-Леановіч, Лепяшынскі, Ляснеўская, Лечіцкі, Лешко, Логанов, Лапатенков, Лаппато, Лорченко, Лужынскі, Десятіно-Лук’янаў, Лысов, Людогоўскі, Лютоўскі, Малевіч-Малеўскі, === стар. 11 === Маліноўскі, Манькоўскі, Марцінкевіч, [[Мацкевіч]], Мэер, Меркушаў, Мельнікаў, Манерот-дю-Мен, Мерлін, Мігай, Мікоша, Мірапольскі, Міхалоўскі, Мадэстаў, Порцянка-Монька, Маскавенка, Грабя-Мурашко, Нейшвентер, Нікотін, Нічыпарэнка, Навіцкі, Насовіч, Азмідаў, Аляхоўскі, Альшэўскі, Астроўскі, Астроумаў, Охочінскі, Паздзееў, Панчанка, Папроцкі, Пашынскі, Пелрашкевіч, Пенкін, Петерс, [[Пяткевіч]], Петраш, Пячкоўскі, Піоульскі, Плохоцкі, Подашеўскі, Пакроўскі, Поломскі, Полторацкі, Паслаўскі, Пржерадоўскі, Прігороўскі, Пухоўскі, Радкевіч, Радчанко, Рахманінаў, Рего, Рентельн, Бранюшэц-Рэцкі, Рэцкі, Радкевіч, Роланд, Раманкевіч, Рамушкевіч, Самерсэт-Росэтэр, === стар. 12 === Рашкоўскі, Рубаноўскі, Савастьянаў, [[Савініч]], [[Савіцкі]], [[Савіч]], Сак, Сапрыка, Сарбіеўскі, Сверчкоў, Семкоўскі, Сердзюкоў, [[Серафімовіч]], Сівіцкі, Сідорскі, [[Сініцын]], Скалышевіч, Скарабагаты, Смяроўскі, Сазановіч, Сакалоў, Салагуб, [[Станкевіч]], [[Стасевіч]], [[Сташэўскі]], [[Сцяпанаў]], Стосуй, Стратановіч, [[Судзілоўскі]], [[Сухадольскі]], Тараткевіч, Тархоў, Цеплінін, Ціхоўскі, Тржэцяк, Трупчынскі, Турчанінаў, Тыдеман, Фащ, Фёдаравіч, Френдт, Функ, Хамянтоўскі, [[Хацяноўскі]], Цэкерт, Доршпрунг-Цэліцо, [[Цеханоўскі]], [[Цытовіч]], Чамаў, Чачкоў, Чарвякоўскі, Чарняеў, Шведаў, Шабунін, [[Шклярэвіч]], Шмялёў, === стар. 13 === Гульпоўскі-Шульц, фон-Шульц, Шухт, [[Шчарбаковіч]], [[Янкоўскі]]. <center>4-я частка</center> Гробуа, Пісчэвіч (Пішчевіч), Францэсон. <center>5-я частка</center> Барон Брэмзе, Граф Грабоўскі, Князь Крапоткін, Князь Дондукоў-Корсакаў, Князь Любамірскі, Князь Мяшчэрскі, Барон фон-Нолькен, Князь Абаленскі, Князь Эрыванскі-Паскевіч, Граф Сумарокаў, Князь Друцкай-Сакалінскі, Граф Талстой, Граф Цуката. === стар. 14 === <center>6-я частка</center> [[Абакановіч]], [[Аўтушкевіч]], [[Адамовіч]], Лялевіч-Адамовіч, [[Александровіч]], Антушэвіч, Арцімовіч, Арцышеўскі, Багенскі, Байкоў, Банькоўскі, Бараноўскі, Барташэвіч, Берлінскі, фон-Бенкендорф, Бібікаў, Білевіч, Бялыніцкі-Біруля, Бішэўскі, Баброўскі, Дворжецкі-Багдановіч, Бонч-Багданоўскі, Богомолец, Багушэўскі, Богуш, Мордухай-Балтоўскі, Барэйко, Борейшо (Борейша), Барысавіч, Борк, Бочкоўскі, Бородзіч, Бржезя-Бржезінскі, Бржазоўскі, Бржастоўскі, Броховіч, Бонч-Бруевіч (Бруевіч), Будогоскі, Буйван, Буйвід, Булгак, Бурачек, Бурскі, Буры, Бутовіч, Буцевіч, Бучынскі, Белеўскі, Беліковіч, Бодзенто-Беляцкі, Беляцкі, Бібірштейн-Бялкоўскі, Быкоўскі, Вакар, Валахоўскі, Касцюшка-Валюжыніч, Васілеўскі, Васкоўскі (Васькоўскі), Ваньковіч, === стар. 15 === Варпахоўскі, Вартман, Вевель, Вейсенгоф, [[Вялічка (значэнні)|Вялічка]], Велямовіч, [[Венцлавовіч]], [[Вяржбіцкі]], Вярэнко, Вяржэнскі, Веразумскі, Касцюшкевіч-Вігуро, Віленчыц, [[Вільчынскі]], [[Вілямоўскі]], Віскоўскі, [[Віткоўскі]], Голд-Вішнеўскі, Ваяводскі, Ваейкоў, Патуліцкі-Войзбун, Нянкоўскі-Вайніловіч, Ясенецкі-Жэрэтынскі-Война, [[Вайцяхоўскі]], Карачэўскі-Воўк, Ланеўскі-Воўк, [[Валадзько]], [[Валадковіч]], [[Валовіч]], [[Валынскі]], Фурс-Вансяцкі, [[Варанец]], [[Варапай]], [[Урублеўскі]], [[Выкоўскі]], Васілевіч-Вырвіч, [[Высоцкі]], Вязьміцінаў, [[Гаўрыловіч]], [[Гайдамовіч]], [[Галіноўскі]], Аданевіч-Львовіч-Галкоўскі, [[Ганкевіч]], [[Гасперскі]], Гаўгер, Гаціскі, [[Гедройц]], Радзецкі-Геліашэвіч, Гердзееўскі, Гіжыцкі, Гласко, Гогалінскі, [[Галубіцкі]], [[Галынскі]], Ганіпроўскі, [[Гарбацкі]], Гардзялкоўскі, [[Гарноўскі]], Буры-Гарошка, [[Гартынскі]], Гоўвальт, Грамздорф, === стар. 16 === Грабніцкі, [[Грыгаровіч]], Гржыбоўскі, Грум-Гржымайло (Грумм-Гржымайло), [[Грыневіч]], Грынеўскі, [[Грынцэвіч]], [[Грамыка]], [[Грахоўскі]], Радобыльскі-Губарэвіч (Ратабыльскі-Губарэвіч), Гумінскі, Рамейка-Гурко, Міткевіч-Далецкі, Готскі-Даніловіч, Дваржэцкі, Дзержанскі-Дзегцяроў, Дэмбіньскі, Ястржембец-Дзямьяновіч (Дем’яновіч), Доріа-Дерналовіч, Дзяшчынскі, Дзерожінскі, Літвінскі-Дзягілевіч, Дмахоўскі, Завіша Даўгяла (у тэксце адсутнічае працяжнік або коска), Даманскі, [[Дамарацкі]], [[Дамброўскі]], Гржіво-Дамброўскі, Донброво, Драбышэўскі, [[Драздоўскі]], Мелех-Драздоўскі, Мрочкі-Драздоўскі, Репойто-Дубяга, Баркоўскі-Дунін, Сляпец-Дунін, Сульгустоўскі-Дунін, Яўневіч, Магучы-Евціхевіч, Левальт-Язерскі (Язерскі), Жембо-Жабыко, Жарын, Фурс-Жыркевіч, [[Міткевічы-Жоўткі герба «Ястрабец»|Міткевіч-Жоўтак]], Пархамовіч-Жудро, [[Жукоўскі]], Корцын-Жукоўскі, Прус-Жукоўскі, Жураўскі, Журомскі, Дунін-Жухоўскі, Заблоцкі, Завадзскі ([[Завадскі]]), === стар. 17 === Зайончкоўскі, Закржэўскі, Залескі, Замбржыцкі, Залускі, Умыруко-Запольскі, Захарэвіч, Захаржеўскі, Зборомірскі, Здраеўскі, Зялінскі, Зянковіч, Радус-Зянковіч, Зяньковіч, Змечороўскі, Зомбек, Зубовіч, Эйдзятовіч-Зубовіч, Рабцэвіч-Зубкоўскі, Венкневіч-Зуб, Іваноўскі, Рогаль-Іваноўскі, Івашкевіч, Івіцкі, Ігнацьеў, Ілініч, Інглінк, Іолшын, Кавецкі, Казановіч, Каліноўскі, Калусоўскі, Каменскі, Каміонко, Карніловіч, Карніцкі, Згерскі-Кашо, Квяткоўскі, Кігн, Кіркор, Загоранскі-Кісель, Клачков, Теренецкі-Клімовіч, Клюкоўскі, Ратамскі-Кмітто, Зелезніцкі-Кобат, Кавалеўскі, Шевердыковіч-Кавалеўскі, Ковзан, Кожынаў, Смолько-Козакевіч (Смолько-Казакевіч), Казлінскі, Казлоўскі, Селецкі-Колбо, Колонтай, Камароўскі, === стар. 18 === Забожынскі-Комар, Комоўскі, Камароўскі, Каморскі, Кандратовіч, Контовт, Кончыц, Баброўскі-Каралько, Каралько, Караткевіч, Корсак, Корытко, Косаржецкі, Касабуцкі, Львовіч-Костріцо, Кастравіцкі, Касця (Касціо), Каткоўскі, Коцеіоўскі, Масальскі-Кошуро (Масальскі-Кашуро), Краеўскі, Корвін-Красінскі, Крассоўскі, Крокоўскі, Корвін-Круковіч, Крукоўскі, Крушэўскі, Кубліцкі, Кузміцкі, Кржывец-Кузміцкі, Около-Кулак, Курако, Гамрат-Курэк, Курч, Рожыц-Кучеўскі, Кучук, Сестрженцевіч-Кучук, Кушлейко, Куяўскі, Лабаноўскі (Лобаноўскі), Лагоцкі, Ланько, Шерепо-Лапіцкі, Лапо, Старженецкі-Лапо, Лашкевіч, Воўк-Левоновіч, Пора-Леановіч, Ляснеўскі, Швогер-Леттецкі, Ліпіньскі, Ліпскі, дэ-Ліппэ-Ліпскі, Лісоўскі, Літінскі, Ловенецкі, Лукашэвіч, Іеліто-Лукоўскі, Лупандін, Лыскаўскі, Лычкоўскі, Ляскоўскі, Ляссотовіч, Маеўскі, Васенцовіч-Макарэвіч, Макавецкі, === стар. 19 === Малама, [[Малахоўскі]], [[Маліноўскі]], [[Манцэвіч]], [[Марціноўскі]], [[Марчанка]], [[Матушэвіч]], [[Мацкевіч]], Мацеіеўскі (Маціоўскі, Мацееўскі), Левіз-оф-Мэнар, Мерло, [[Міклашэўскі]], Мілош, [[Міткевіч]], [[Міхневіч]], Міцевіч, Рінвід-Міцкевіч, Млечко, [[Мажэйка]], Мольскі, [[Манкевіч]], Монвіж-Монтвід, [[Марачэўскі]], [[Маразевіч]], Іпацевіч Маскевіч (у тэксце адсутнічае працяжнік або коска), Лада-Мачарскі, Мачунскі, Машчынскі, Мышкоўскі, [[Нарышкін]], Насекін, Лях-Нявінскі, Невяровіч, Нядзвецкі, Нітаслаўскі, Кржывец-Акаловіч, [[Акуліч]], [[Акушка]], Акшэўскі, Аленкевіч, Онгірскі, [[Аношка]], Арол (Оржэл), Ардынец, Оржел-Оржашкевіч, Аржэшка, [[Арлоўскі]], [[Аскерка]], Коршун Асмалоўскі, (у тэксце адсутнічае працяжнік або коска), Бонч-Асмалоўскі, [[Асавецкі]], [[Асоўскі]], Астанковіч (Астаньковіч), Аржэшка-Астрэйка, Асыпоўскі (Асіпоўскі), [[Паўловіч]], Вайткевіч-Паўловіч, === стар. 20 === Паўлоўскі, Падэрэўскі, Паеўскі, Панфіловіч, Парчэўскі, Парфіановіч, Паткоўскі, Пашкевіч, Перот, Дамашэўскі-Песляк, Пестржецкі, Петкун, Петражыцкі, Петрожыцкі, Пячкоўскі, Карначевіч-Пячора, Піятроўскі, Кубліцкі-Піоттух, Пірогоўскі, Пласкавіцкі, Плохоцкі, Погоскі, Падбярэзскі, Падгурскі, Падабед, Пожаріскі, Пазняк, Некрашэвіч-Поклад, Полагейко, Палонскі, Палубінскі, Панятоўскі, Попель, Порембскі, Жабко-Патаповіч, Адляніцкі-Пачобут, Пржевалінскі, Пржесмыцкі, Пузанаў, Пуцкоўскі, Фен-Раеўскі-Пуцято, Ждан-Пушкін, Рагоза, Фен-Раеўскі, Райкевіч, Ратабыльскі, дэ-Реас (дэ-Реасс, дэ-Раес, дэ-Раесс), Реутт, Ржендзінскі, Рагінскі, Рагоўскі, Родзевіч, Бойно-Родзевіч, Рокіцкі (Ракіцкі), Сейбут-Рамановіч, Роня, Росткоўскі, Россохацкі, Рошкоўскі, Лось-Рошкоўскі, Равіч-Русецкі, Руткоўскі, Руцінскі, Рылло, Рымкевіч (Рімкевіч), Рыхтер, Долгово-Сабураў, === стар. 21 === Савіцкі, Садкоўскі, Саковіч, Салімо-Самуйло, Самуцевіч, Санковіч, Зацепяко-Сапріноўскі, Сарнацкі, Сахноўскі, Свадкоўскі, Свентаржэцкі, Свенціцкі, Свідзерскі, Свіньін, Свірскі, Свірщеўскі, Свістун, Ільіч-Світіч, Свяцкі, Селляво, Селянко, Сямёнаў, Сервірог, Сердакоўскі, Сілініч, Сініцкі, Рудніцкі-Сіпайла, Скалкоўскі, Скокоўскі, Славінскі, Слежаноўскі, Слешінскі, Случаноўскі, Глебка-Толстіковіч-Созоновіч (Глебка-Толстіковіч-Сазановіч), Сакалоўскі, Чернілоўскі-Сокал, Сакольскі, Девойно-Соллогуб, Соломірецкі, Перасвет-Солтан, Сасноўскі, Грот-Спасоўскі, дэ-Спіллер, Станішэўскі, Станкевіч, Бялевіч-Станкевіч, Кісляк-Станкевіч, Стахоўскі, Стерпінскі, Стравінскі, Стражевіч, Судзілоўскі, Сумоўскі, Туркан-Сурыновіч, Сурына, Францкевіч-Сурож, Малкавіч-Сутоцкі, Сушкоў, Ракусо-Сушчэўскі (Ракуса-Сушчэўскі), Праскуро-Сушчынскі, Сцібло, Крушыно-Сымановіч, Войніч-Сяноженцкі, Тарбеев, Твербус-Тверды, === стар. 22 === Терлецкі, Толпыго, Тамашэвіч, Тамковіч, Тыкоцкі, Тычінскі, Галаўко-Улазоўскі, Усакоўскі, Усціновіч, Ханеўскі, Харкевіч, Хелхоўскі, Хмара, Хмолоўскі, Барэйка-Хадкевіч, Хадаровіч, Чаркас-Хадасоўскі, Хойніцкі (Хайніцкі), Хамянтоўскі, Хамінскі, Хорощо, Цеханоўскі, Лясоцкі-Цыбульскі, Цытовіч, Цеханавецкі, Цеханскі, Цехановіч, Елаго-Цэхан, Цюндзевіцкі, Чайкоўскі, Чапліц (Чапліцо), Чаркоўскі, Черейскі, Чарамісін, Чернеўскі, Черніхоўскі, Чыгір, Анцыпаў-Чікунскі, Чыж, Чудоўскі, Чурыла (Чурілло), Шавельскі, Еустратоновіч-Шамоўскі, Шаняўскі, Шасткевіч, Шацілло, Белы-Шаціло (Белы-Шацілло), Шафранскі, Юршо-Швабовіч, Шабека, Вяроўкін-Шелюто, Шеміот, Лазарэвіч-Шапялевіч, Шереметев, Шыманскі, Шымковіч, Шокальскі, Радзівілавіч-Шостак, === стар. 23 === Шпілеўскі, Отмар-Штэйн, Палескі-Щіпілло, Брант-Щіроўскі, Щодро, Щуко, Эйсмант, Эліашевіч (Эліяшевіч), Энгельгардт, Эрдман, Юркевіч, Юр’евіч, Яблонскі, Явшіц, Яганов, Яніцкі, Янкоўскі, Яноўскі, Янушкевіч, Янчэўскі, Бубель-Яроцкі, Шабуневіч-Ярашэвіч, Ясенскі, Ясінскі, Скіргайла-Яцэвіч, Оношковіч-Яцыно, Ячеўскі. === Колькасць цёзак === * Васілеўскі — 2 (у 1-й частцы); • Карачэўскі-Воўк — 2 (у 1-й частцы); • Гарбатоўскі — 2 (у 1-й частцы); • Грушэцкі — 2 (у 1-й частцы); • Дабравольскі — 4 (у 1-й частцы); • Репойто-Дубяга — 2 (у 1-й частцы); • Каржанеўскі — 2 (у 1-й частцы); • Около-Кулак — 2 (у 1-й частцы); • Ліпскі — 2 (у 1-й частцы); • Маеўскі — 3 (у 1-й частцы); • Астроўскі — 3 (у 1-й частцы); • Полькоўскі — 2 (у 1-й частцы); • Порчінскі — 3 (у 1-й частцы); • Русіноўскі-Пуцято — 2 (у 1-й частцы); • Сакалоўскі — 2 (у 1-й частцы). ---- * Гурскі — 2 (у 2-й частцы); • Іваноў — 2 (у 2-й частцы); • Карніловіч — 2 (у 2-й частцы); • Казлоўскі — 2 (у 2-й частцы); • Лапо — 2 (у 2-й частцы); • Ярашэўскі — 3 (у 2-й частцы). ---- * Бекарэвіч — 3 (у 3-й частцы); • Жылкін — 2 (у 3-й частцы); • Зубоўскі 2 (у 3-й частцы); • Зуеў — 2 (у 3-й частцы); • Коржец — 2 (у 3-й частцы); • Лепяшынскі — 2 (у 3-й частцы); • Мігай — 2 (у 3-й частцы); • Навіцкі — 2 (у 3-й частцы); • Насовічы — 2 (у 3-й частцы) ; • Альшэўскі — 2 (у 3-й частцы); • Подашеўскі — 2 (у 3-й частцы); • Радкевіч — 2 (у 3-й частцы); • Савініч — 2 (у 3-й частцы); • Стратановіч — 3 (у 3-й частцы); • Судзілоўскі — 2 (у 3-й частцы). ---- * Князь Любамірскі — 2 (у 5-й частцы). ---- * Арцышеўскі — 2 (у 6-й частцы); • Банькоўскі — 2 (у 6-й частцы); • Бараноўскі — 3 (у 6 -й частцы); • Бібікаў — 2 (у 6-й частцы); • Дворжецкі-Багдановіч — 2 (у 6-й частцы); • Багушэўскі — 2 (у 6-й частцы); • Бородзіч — 2 (у 6-й частцы); • Васілеўскі — 3 (у 6-й частцы); • Ваньковіч — 3 (у 6 -й частцы); • Вяржбіцкі — 4 (у 6 -й частцы); • Віткоўскі — 2 (у 6-й частцы); • Высоцкі — 2 (у 6-й частцы); • Горноўскі — 3 (у 6 -й частцы); • Дзерожінскі — 2 (у 6-й частцы); • Дамброўскі — 2 (у 6-й частцы); • Гржыво-Дамброўскі — 2 (у 6-й частцы); • Драбышэўскі — 3 (у 6 -й частцы); • Могучый-Евціхевіч — 2 (у 6-й частцы); • Жарын — 2 (у 6-й частцы); • Жукоўскі — 2 (у 6-й частцы); • Заіончкоўскі — 2 (у 6-й частцы); • Закржэўскі — 3 (у 6 -й частцы); • Замбржыцкі — 2 (у 6-й частцы); • Умыруко-Запольскі — 2 (у 6-й частцы); • Эйдзятовіч-Зубовіч — 2 (у 6-й частцы); • Рабцэвіч-Зубкоўскі — 3 (у 6 -й частцы); • Ілініч — 2 (у 6-й частцы); • Каменскі — 2 (у 6-й частцы); • Казлоўскі — 5 (у 6 -й частцы); • Краеўскі — 2 (у 6-й частцы); • Крассоўскі — 3 (у 6 -й частцы); • Маеўскі — 2 (у 6-й частцы); • Маліноўскі — 2 (у 6-й частцы); • Мацкевіч — 2 (у 6-й частцы); • Монкевіч — 4 (у 6 -й частцы); • Недзвецкі — 2 (у 6-й частцы); • Аношка — 2 (у 6-й частцы); • Паўлоўскі — 2 (у 6-й частцы); • Пашкевіч — 2 (у 6-й частцы); • Ждан-Пушкін — 2 (у 6-й частцы); • Рымкевіч (Рімкевіч) — 2 (у 6 -й частцы); • Савіцкі — 3 (у 6 -й частцы); • Саковіч — 2 (у 6-й частцы); • Свенторжэцкі — 2 (у 6-й частцы); • Рудніцкі-Сіпайло — 2 (у 6-й частцы); • Перасвет-Солтан — 2 (у 6-й частцы); • Тамашэвіч — 2 (у 6-й частцы); • Чернеўскі — 2 (у 6-й частцы); • Чыж — 2 (у 6-й частцы); • Шаняўскі — 2 (у 6-й частцы); • Шасткевіч — 2 (у 6-й частцы); • Шімковіч — 2 (у 6-й частцы); • Янкоўскі — 2 (у 6-й частцы). == Гл. таксама == * [[Дваранская радаводная кніга]] * [[Гербоўнік]] * [[Аксамітная кніга]] * [[Магілёўская губерня]] * [[Згуртаванне Беларускай Шляхты]] {{зноскі}} == Літаратура == # «Алфавитный список дворянских родов, внесённых в родословные дворянские книги Могилёвской губернии (составлен в 1909 году)», Издание Могилёвского Дворянского Депутатского Собрания, типо-лит. Я. Н. Подземского, 1909 г., г. Могилёв, 1909 г.; {{ref-ru}} # статья «Могилевская шляхта», Отд. IV, стр. 77-101, «Вестник Юго-Западной и Западной России (историко-литературный журнал)», изд. К. Говорским, тип. А. К. Киркора, кн. 10, том 4, г. Вильна, 1866 г.; {{ref-ru}} # «Русские фамилии», Унбенгаун Б. О., г. Москва, изд. «Прогресс», 1989 г.; {{ref-ru}} # Думин С. В. «Списки дворянских родов Российской империи по губерниям», Библиографический указатель, Летопись Историко-родословного общества в Москве, вып. 3, г. Москва, 1995 г.; {{ref-ru}} # «Реестр входящих бумаг за 1792—1836 годы о выдаче грамот и родословных», фонд «Могилёвское губернское дворянское собрание», [[НГАБ]] ф. 2066 оп. 1 д. 4 л. 82 об.; {{ref-pl}} {{ref-ru}} # Список дворянам Царства Польского, с приобщением кратких сведений о доказательствах дворянства. Spis szlachty Krolestwa Polskiego z dodaniem krotkiej informacji o dowodach szlachectwa. Warszawa, 1851 г. [Именные посемейные списки, с указанием герба; сведения о происхождении отсутствуют. На с. 303—326 помещено Дополнение (Dodatek) I.] {{ref-pl}} # Дополнение II к списку дворян Царства Польского. Dodatek II do Spisu szlachty Krolestwa Polskiego. Warszawa, 1854. 56 s. {{ref-pl}} # То ж, reprint: Lipsk, 1991. {{ref-pl}} # Гербовник Царства Польского. Herbarz Krolestwa Polskiego. Warszawa, 1853 г. [Издание двуязычное, на русском и польском языках; содержит рисунки 246 гербов, их описание; при каждом гербе перечень родов, его употребляющих, краткие сведения о родоначальниках семей, но без родословных; издание не закончено.] {{ref-pl}} # Лукомский В. К., Тройницкий С. Н. Гербы третьей части Гербовника дворянских родов Царства Польского. По материалам бывшей Герольдии Царства Польского составили… СПб., 1910 г. [Рисунки: 121 герб, перечень фамилий, их употребляющих, но без каких-либо генеалогических сведений; описание гербов; издание только на русском языке; крайне редкое, тираж — всего 10 экз.] {{ref-ru}} # Лукомский В. К. Список родам Царства Польского, признанным в дворянском достоинстве с гербами, не внесенными в Высочайше утвержденный Гербовник. СПб., 1912 г. [Корректурное издание Департамента Герольдии.] {{ref-ru}} # Список лицам, Высочайше пожалованным дипломами с гербами на дворянское достоинство Царства Польского. // Лукомский В. К., Тройницкий С. Н. Списки лицам, Высочайше пожалованным дипломами с гербами на дворянское достоинство Всероссийской империи и Царства Польского. СПб., 1911 г. {{ref-ru}} # Дворянские роды, внесенные в Гербовник Царства Польского, Высочайше утвержденный первая часть в 10 (22) день октября 1850 г., а вторая в 16 (28) день января 1851 г. // Дворянский адрес-календарь на 1898 год. СПб., 1898 г. [Перечень гербов и фамилий.] {{ref-ru}} # Польские дворянские фамилии, получившие графский титул (conte) от римских пап // Там же, с. 227 [17 родов.] {{ref-ru}} # [[Літоўская метрыка]] # Памятная книжка Могилёвской губернии, [[1870]]—[[1871]] гг. {{ref-ru}} # «Белоруссiя и Литва (Историческiя судьбы С?веро-Западнаго края), изд. П. Н. Батюшков, тип. тов. „Общественная польза“, г. СПБ, 1890 г.». {{ref-ru}} # «Свод законов Российской империи», статья № 968 том IX изд. 1899 г. {{ref-ru}} # Оршанский гербовник // Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящиеся в Центральном Витебском архиве. Витебск, 1900. T. XXVIII. (Ч.2). 167 c. {{ref-ru}} # «Гербовник всероссийского дворянства», Дурасов В., г. СПб., 1906 г. {{ref-ru}} == Спасылкі == # [http://www.ornatowski.com/index/herbarzpolski_l.htm Boniecki Adam Herbarz polski, t. 1-16, Gebethner & Wolff, Warszawa 1905]; {{ref-pl}} # [http://www.ornatowski.com/index/herbyszlacheckie_l.htm Tadeusz Gajl Herby szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodow, Wydawnictwo L&L, Gdansk 2003.]; {{ref-pl}} # [http://www.nobility.ru/ Официальный сайт «Российского Дворянского Собрания»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180103144351/http://www.nobility.ru/ |date=3 студзеня 2018 }} {{ref-ru}} # [http://zn.by/kazhdyi-desyatyi-belorus%C2%A0%E2%80%93-shlyakhtich.html «Каждый десятый белорус — шляхтич?» Мария ШПИТАЛЕВА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131206015425/http://zn.by/kazhdyi-desyatyi-belorus%C2%A0%E2%80%93-shlyakhtich.html |date=6 снежня 2013 }} // Обозреватель. 51 (381) от 18.12.2009 г.; {{ref-ru}} # [http://hetman.by/neizvestnayavoina.html Артем ДЕНИКИН, «Неизвестная война 1654—1667 гг.» (История Беларуси и Большой Литвы), Аналитическая газета «Секретные исследования»]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140412005903/http://hetman.by/neizvestnayavoina.html |date=12 красавіка 2014 }}; {{ref-ru}} # [http://jivebelarus.net/history/gistografia/unknown-war-1654-1667.html Бібліятэка гістарычных артыкулаў, «Невядомая вайна: 1654—1667», Г. Сагановіч]; # [http://scepsis.ru/library/id_1104.html Алексей Лобин «Неизвестная война 1654—1667 гг.», Научно-просветительский журнал «Скепсис»]; {{ref-ru}} # [http://www.fxglossary.org.ua/index.php?l=%D0%A0&w=%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0%20%281654%E2%80%941667%29 Русско-польская война (1654—1667)]{{Недаступная спасылка}}; {{ref-ru}} # [http://hetman.by/gibellitvu.html Вадим РОСТОВ «ГИБЕЛЬ ЛИТВЫ», Аналитическая газета «Секретные исследования»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140316153335/http://hetman.by/gibellitvu.html |date=16 сакавіка 2014 }}; {{ref-ru}} # [http://kibsvg.narod.ru/ Василь Скобля, «Беларусь: история, личности, менталитет»]; {{ref-ru}} # [http://www.litvin.by/ «ПРЕДКИ МНОГИХ БЕЛОРУСОВ БЫЛИ ЛИТВИНАМИ (40 фактов из первоисточников)» © Литвин 2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140104104942/http://litvin.by/ |date=4 студзеня 2014 }}; {{ref-ru}} # [http://archives.gov.by/index.php?id=989746 Административно-территориальное деление Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151017171014/http://archives.gov.by/index.php?id=989746 |date=17 кастрычніка 2015 }} {{ref-ru}} # [http://statehistory.ru/519/Gordon--Velikoe-knyazhestvo-Litovskoe/ доктор исторических наук, профессор исторического факультета Санкт-Петербургского государственного университета Андрей Юрьевич Дворниченко («Великое княжество Литовское», Александр Гордон, ТВ, 14.12.2009)] {{ref-ru}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Магілёўская губерня]] [[Катэгорыя:Дваранства]] tawj3ddhq05er6txpq4cg61hax4kv61 100 193441 5167709 5167384 2026-07-19T15:50:30Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5167709 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей|2026-07-18T10:40:04Z|Siliyiw}} {{Новы артыкул|Праезд Сурыкава (Мінск)|2026-07-17T16:57:24Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Завулак Сурыкава (Мінск)|2026-07-17T16:39:32Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Сурыкава (Мінск)|2026-07-17T16:13:25Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Ізабелінская сінагога|2026-07-16T15:52:55Z|Monarchist1636}} {{Новы артыкул|Дарога Р58|2026-07-15T21:54:33Z|IshaBarnes}} {{Новы артыкул|Дарога Р43|2026-07-14T23:08:13Z|IshaBarnes}} {{Новы артыкул|2-і завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T15:08:36Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|1-ы завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T14:43:47Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову (Віцебск, вуліца Шмырова)|2026-07-13T19:46:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову (Віцебск, вуліца Чэхава)|2026-07-13T19:33:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Несцерава (Мінск)|2026-07-12T12:56:50Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|XVIII Рэспубліканскі конкурс на найлепшы архітэктурны твор|2026-07-11T10:41:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Венсан Кальбо|2026-07-11T10:10:17Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Жак Ружэры|2026-07-11T09:59:28Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Тадэвуш Фурдына|2026-07-11T08:13:42Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Могілкі Маціса|2026-07-10T11:22:50Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Могілкі Райніса|2026-07-09T12:18:05Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Айварс Гулбіс|2026-07-09T11:49:56Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Лясныя могілкі (Рыга)|2026-07-09T11:39:48Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> illncq77t5ry1snft5e7olokqykurr3 0 196157 5167759 5167236 2026-07-19T20:25:30Z DBatura 73587 Адкат праўкі [[Special:Diff/5167236|5167236]] аўтарства [[Special:Contributions/~2026-39073-68|~2026-39073-68]] ([[User talk:~2026-39073-68|размовы]]) 5167759 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} [[File:Літоўская карта БССР 1941 года.jpg|thumb|300пкс|Карта Беларускай ССР («Gudijos TSR»), выдадзеная ў Каўнасе ў 1941 годзе.]] '''Гуды''', таксама '''гудасы''', '''гудай''', '''гудаі'''{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}} ({{lang-lt|gudai ([[Множны лік|мн. л.]]), gudas ([[Адзіночны лік|адз. л.]])}}) — [[экзаэтнонім]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}, старажытная назва [[беларусы|беларусаў]] у [[літоўцы|літоўцаў]]. Адпаведна сама краіна [[Беларусь]] — '''Гудзія''' (Gudija). У [[Літва|Літве]] тэрмін таксама можа прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]], да літоўцаў з іншай мясцовасці альбо наогул да жыхароў суседняга раёна па-за залежнасці ад нацыянальнасці. Навуковая супольнасць вылучала розныя версіі яго паходжання, але найбольш распаўсюджаная з іх звязана з германскімі плямёнамі [[готы|готаў]]. У сапраўдны момант лічыцца архаічным{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}, саступіўшы месца варыянтам «балтарусы» (baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), якія сталі нарматыўнымі ў [[літоўская мова|літоўскай мове]]. Аднак стары варыянт працягвае выкарыстоўвацца разам з афіцыйным. Напрыклад, першая навуковая кніга - сінтэз гісторыі Беларусі ў Літве, выдадзеная [[Русціс Камунтавічус|Русцісам Камунтавічусам]], называецца Gudijos istorija <ref>Rūstis Kamuntavičius. Gudijos istorija. Baltarusijos istorija. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras, 2022. ISBN: 9785420018392</ref>. == Гісторыя і ўжыванне == === Этымалогія слова. Гоцкая і скіфскія версіі=== Найбольш распаўсюджаным меркаваннем у гісторыкаў (у прыватнасці, такую версію выказваў [[Эрнст Фрэнкель|Э. Фрэнкель]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Вандроўкі готаў}}) адносна паходжання этноніма — ад [[готы|готаў]] (саманазва Gutas, Gytos). Верагодна, балты засвоілі гэтую назву ў II—III стст., калі готы прасоўваліся з Павіслення ў Паўночнае Прычарнамор’е. Іх шляхі праходзілі праз сучасныя беларускія землі. Антычны аўтар Іардан у сваёй працы «Getica» паказваў, што ў ходзе [[Вялікае перасяленне народаў|міграцыі]] частка народа апынулася ў замкнёнай мясцовасці, акружанай зыбкімі балотамі і вірамі. Паводле археалагічных даных, готы, прасоўваючыся ўздоўж Віслы і Буга, асімілявалі мясцовае насельніцтва, у выніку чаго ўтварылася [[Вельбарская культура]], [[германцы|германская]] па сутнасці. Яе помнікі, у першую чаргу могільнікі, пакінутыя готамі і роднаснымі ім гепідамі, маюцца на тэрыторыі [[Брэсцкі раён|Брэсцкага]], [[Камянецкі раён|Камянецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў. Гэта значыць, яны засялілі паўднёвы захад сучаснай Беларусі, [[Заходняе Палессе]], дзе сталі суседзямі [[Балты|балтаў]], продкаў сучасных літоўцаў і [[латышы|латышоў]]. Назва «Gutas/Gytos» распаўсюдзілася на ўсе падуладныя ім народы, уключаючы продкаў [[Славяне|славян]], і патрапіўшы ў [[балцкія мовы]] ператварылася ў «Gudas»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=268—269}}. Упершыню версію аб пачатковай тоеснасці гудаў з готамі высунуў [[Сіманас Даўкантас]] у працы Būdas senovės lietuvių, kalnėnų ir žemaičių (Аблічча старажытных літоўцаў, горных і ніжніх (жамойтаў), Санкт-Пецярбург, 1845). З пункту гледжання філалагічнай навукі пераход германскага ''*gut-'' у балцкае ''gud-''абгрунтаваў літоўскі лінгвіст [[Казімерас Буга]]. У той жа час даследчык праблем паходжання [[Русь|Русі]] [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|Д. Ілавайскі]] лічыў, што гіты, геты, готы і гуты сутнасць перайначванні кораня «гыт», якое мы збліжаем з «кыт» (у назве [[Скіфія|Скіфіі]]). Гук «г», як вядома, лёгка пераходзіць у «к»; а літару «с» лічаць прыставачнай у слове «скіты». Што ў грэкаў «скіты» магло быць перайначваннем словы «Геты» або «Гіты» з прыстаўкай «с» было выказана яшчэ Салмацыем, лейденскім прафесарам у XVII ст. Ілавайскі меркаваў, што гудас — гэта найменне паўднёвых русаў. Першапачаткова яно мела сэнс больш геаграфічны, зборны, чым этнічны, г. зн. такое ж значэнне як геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270—271}}. === Неадназначнасць ужывання. Балцкая версія === [[Майсей Якаўлевіч Грынблат|М. Грынбалт]], спасылаючыся на ўжыванне тэрміна да насельніцтва [[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскага памежжа]] незалежна ад нацыянальнасці, выказаў здагадку, што ў мінулым этнонім ставіўся да мясцовай групы старажытных балтаў, якія ўяўлялі сабой, на яго погляд, некаторы ўсходні кірунак [[яцвягі|яцвягаў]]. Ён паказваў, што літоўцы, якія пражываюць на левым беразе [[Нёман]]а ў раёне [[Друскінінкай]], называюць гудамі сваіх суайчыннікаў літоўцаў з правага берага. Літоўцы былой [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] ([[Малая Літва|Малай Літвы]]) называлі так жыхароў тэрыторыі, якая знаходзіцца на паўднёвым усходзе, незалежна ад этнічнай прыналежнасці. У той жа час беларусы [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] называюць суседнюю тэрыторыю, населеную літоўцамі, Гадуцаўшчынай{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. [[Файл:Baltic Tribes c 1200RU.svg|thumb|300пкс|Балцкія плямёны каля 1200 года. Межы прыблізныя.]] Ужо ў польскай гістарыяграфіі ўзнікла ідэя сувязі паміж этнонімам гуды і яцвягамі. Слова «гуды» звязвалі са старажытнапрускай назвы Гудва, якое, у сваю чаргу, звязана з формай Жудва, якая з’яўляецца скажонай назвай Судва, [[Судовія]]. Судавы, у сваю чаргу, з’яўляецца адным з назваў яцвягаў. Вобласць функцыянавання этноніма гуды часткова супадае з тэрыторыяй яцвягаў, але ўсё ж не цалкам, як піша пра гэта беларускі філолаг [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалеў]]. Яшчэ ў XIX стагоддзі [[Аляксандр Брукнер|А. Брукнер]] звязваў слова з літоўскім gǔdas, -jis і прускім gudde (лес), што літаральна азначае «людзі, якія жывуць у лясах». На гэтай падставе прапануецца паралель з лацінскім пазначэннем яцвягаў у старапольскай традыцыі як Pollexiani, якое інтэрпрэтуецца як Polesianie «жыхары лясоў, лясістых мясцовасцяў»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. Польскі этнограф Я. Шымбжыцкі адзначаў, што прускі літовец называе жыхароў навакольных раёнаў на поўдзень гудамі, не звяртаючы ўвагі на тое, палякі яны, літоўцы ці беларусы. А. Брукнер зрабіў аналагічныя назіранні. Паводле яго слоў, літоўцы называюць сваіх усходніх суседзяў гудамі, і назіраецца цікавая заканамернасць: прускі літовец называе гудамі жамойтаў, а жамойты гудамі называюць беларусаў, гэта значыць кожны з гэтых народаў выкарыстоўвае этнонім «гуд» для абазначэння сваіх усходніх суседзяў. Эстонскі этнограф Юрый (Георгій) Трусм адзначаў, што польскіх літоўцаў, як і беларусаў, маглі называць гудамі. Спецыяліст паказваў, што, напрыклад, дзікія яблыкі ў літоўскай мове называюцца gudobelė, а іх плён — gudobelės vasius (-iai) або gudobelės uoga (-os). Гэтая прыніжальная ацэнка «ніжэйшых» пладовых дрэў, верагодна, была запазычаная з тэрміна Gud. У сувязі з гэтым, як прымеціў вучоны, традыцыйныя экзатонімы народаў звычайна ўяўляюць сабой мянушкі непрыстойнага ўтрымання{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Гуды як "іншыя"}}. В. Пірсан звязваў тэрмін (а таксама «готы» і «геты») з [[прусы|прусамі]]. Як сцвярджаў спецыяліст, аж да XVII ст., г. зн. да знікнення прусаў як народа, словам называлі ўсе пруска-літоўскія плямёны. Назва гэта згадваецца ў многіх гістарычных помніках. Так, [[Баляслаў I Храбры]] ў сваім завяшчанні (датуецца XI ст.) пісаў, што ён з’яўляецца ўладаром славян, [[палякі|палякаў]] і «готаў», разумеючы пад гэтым імем пруска-літоўскае насельніцтва. Польскі храніст [[Вінцэнт Кадлубек|В. Кадлубек]] пад 1200 г. зрабіў у сваёй хроніцы запіс пра «гетаў», сярод якіх асабліва вылучыў прусаў. У запісах пачатку XIII ст. той жа храніст піша: «Геты, якія называліся яцвягамі», «гетамі называюцца ўсе літоўцы, прусы і іншыя народы таго ж паходжання». У Сілезкай хроніцы XIV ст. гетамі ў адным месцы названы прусы, у іншым — літоўцы. Аж да XVII ст. самі прусы называлі сваіх суродзічаў, якія жылі на ўзбярэжжы [[Куршскі заліў|Куршскага заліва]], а таксама і ўсіх літоўцаў, «гудамі», прычым па словах Пірсана, у прынёманскіх раёнах народы літоўскага племя пазначаліся агульным імем гуты (гуды), а ў больш паўднёвых раёнах — геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270}}. Такім чынам, можна сцвярджаць, што этнонім гістарычна не быў звязаны з канкрэтным этнасам. Гэта прыклад «вандроўнага» этноніма. Аднак можна вызначыць рэгіён, дзе гэты этнонім «вандраваў»: беларуска-літоўскае памежжа, а таксама былая пруская этнічная тэрыторыя{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. === Ужыванне ў адносінах да беларусаў === Гістарычна этнічныя літоўцы беларусаў называлі гудамі. Першыя пісьмовыя згадкі тэрміна ў такім значэнні адносяцца да XVI ст.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}}; так адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства [[Мікалоюс Даўкша|М. Даўкша]] назваў славянскае насельніцтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая традыцыя захавалася ў XVII і XVIII стагоддзях. У XIX стагоддзі тэрмін «гуды» стаў перыядычна прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]]. Так, напрыклад, [[Васіль Тацішчаў|В. Тацішчаў]] пісаў: «''Што ж мы зробім літвінам, якія расіян гудамі завуць?''»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. У канцы XIX стагоддзя, а пазней у [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Літве]] атрымалі распаўсюджванне таксама варыянты «Балтгуды» (Baltgudai) і «Балтгудзія» (Baltġudžiai), напрыклад, у школьным атласе 1923 года. У [[Літоўская ССР|савецкай Літве]] тэрмін «Гудзія» афіцыйна выкарыстоўваўся для абазначэння Беларусі, пра што сведчыць, сярод іншага, кніга, выдадзеная Дзяржаўным выдавецтвам Літоўскай ССР, прысвечаная Беларусі як адной з савецкіх рэспублік{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. Аднак пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] варыянты «гуды» і «Гудзія» былі выцесненыя назвамі «балтарусы» (Baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), стаўшы нарматыўнымі ў літоўскай мове. У канцы 1980-х — 1990-х гадах стары тэрмін зноў увайшоў у абарот{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. 22 кастрычніка 1991 года падчас візіту ў [[Мінск]] старшыні [[Вярхоўны Савет Літоўскай ССР|Вярхоўнага Савета Літвы]] [[Вітаўтас Ландсбергіс|В. Ладсбергіса]] былі дасягнуты дамоўленасці аб падрыхтоўцы дакументаў, якія павінны былі рэгуляваць цэлы шэраг адносін паміж Літоўскай Рэспублікай і Рэспублікай Беларусь. Падчас візіту літоўскі прадстаўнік адстойваў выкарыстанне ў афіцыйных дакументах варыянта «Гудзія». Беларускай інтэлігенцыі гэта не спадабалася, і яны рашуча адстойвалі варыянт «Балтарусія». Адным з крытыкаў выкарыстання старога тэрміна быў [[Зянон Пазняк|З. Пазняк]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. У сучаснай Літве цяпер выкарыстоўваюцца абодва варыянты. Назва «Балтарусія» ў асноўным сустракаецца на афіцыйным узроўні, а «Гудзія» лічыцца больш архаічнай. Пры гэтым калі першы заўсёды суадносіцца выключна з Беларуссю, то другі ў шэрагу выпадкаў здабыў больш шырокае значэнне, пазначаючы славянскія землі Вялікага Княства Літоўскага. У [[Літоўская Вікіпедыя|літоўскай Вікіпедыі]] асноўнымі застаюцца «Балтарусія» і «балтарусы», але пры гэтым «Гудзія» і «гуды» прыводзяцца як сінонімы абазначэння краіны і народа{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. == Культурны след == [[File:Hudzianiki 1.jpg|thumb|300px|Паварот на вёску Гудзянікі, Астравецкі раён.]] Тапонімы, звязаныя з гудамі, сустракаюцца галоўным чынам у басейне верхняга Нёмана і яго правых прытокаў{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}. У тапаніміцы Беларусі сустракаюцца: [[Гудагай]], [[Гудалі]], [[Гудзянікі]], [[Гудалішкі]] ([[Астравецкі раён]]), [[Гудалаўка]], Гудалава ([[Ашмянскі раён]]), [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]] ([[Лідскі раён]]), Гудзевічы ([[Мастоўскі раён]]), [[Гудзяняты]] ([[Ашмянскі раён]]), Гудзені, [[Гудзінішкі]] ([[Воранаўскі раён]]), [[Гудзішкі (Шчучынскі раён)|Гудзішкі]] ([[Шчучынскі раён]]), [[Гуды (Валожынскі раён)|Гуды]] ([[Валожынскі раён]]), [[Гудавічы]] (Чэрвеньскі раён)), [[Новае Гудава]], [[Гудава Зямянскае]] ([[Дубровенскі раён]]), Гудава ([[Верхнядзвінскі раён]]), [[Гудэлішкі]] ([[Пастаўскі раён]]), Гудзені ([[Стаўбцоўскі раён]]). Ёсць аднакарэнныя прозвішчы: Гуд, Гудман, Гудэль, Гудзень, Гудзінавіч, Гудзіевскі, Гудзенка, Гудынг, Гудак, Гудэй, Гудэліс, Гудас, Гудзь, Гудзік, Гудзім і г. д.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}} У Лідскі раёне дзейнічае народны калектыў «Гудская гармонь»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=272}}. У Літве таксама захавалася досыць шмат населеных пунктаў з назвай «гуды». Корань гуд шырока прадстаўлены ў прозвішчах — Гудайціс, Гудзявічус, Гудэленіс, Гудзяліса{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. На тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі зарэгістравана 115 найменняў, якія адносяцца да формы Гудзеляй (у Мажэйкяйскім, Рашанскім, Кельмянецкім, Пагегскім раёнах){{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. == Гл. таксама == * [[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове]] * [[Гідуны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Тугай и Кубека|2018|Гуды в истории Беларуси / В. В. Тугай, С. П. Кубека // Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць : [зборнік навуковых артыкулаў] / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, Інстытут гісторыі НАН Беларусі. — Мінск. — 2018. — Вып. 16. — С. 267―273.}} * {{h|Дзярновіч|2013|Алег Дзярновіч. “Гуды” як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: “готы” ці “варвары”? // Беларусь і беларусы сярод суседзяў: гістарычныя стэрэатыпы і палітычныя канструкты. Матэрыялы міжнароднай канферэнцыі. Рэдактары: Алесь Лагвінец, Таццяна Чуліцкая. Варшава: Uczelnia Łazarskiego, 2013. С. 53—65.}} * {{h|Беларуская Энцыклапедыя|2004|ГУ́ДЫ / У. І. Чаквін // Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова). — т. 5, с. 521.}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Готы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] 6q60mwak8veispbt8qtj04pf8mbfuez 5167760 5167759 2026-07-19T20:26:02Z DBatura 73587 Адкат праўкі [[Special:Diff/5167219|5167219]] аўтарства [[Special:Contributions/~2026-39073-68|~2026-39073-68]] ([[User talk:~2026-39073-68|размовы]]) 5167760 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} [[File:Літоўская карта БССР 1941 года.jpg|thumb|300пкс|Карта Беларускай ССР («Gudijos TSR»), выдадзеная ў Каўнасе ў 1941 годзе.]] '''Гуды''', таксама '''гудасы''', '''гудай''', '''гудаі'''{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}} ({{lang-lt|gudai ([[Множны лік|мн. л.]]), gudas ([[Адзіночны лік|адз. л.]])}}) — [[экзаэтнонім]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}, старажытная назва [[беларусы|беларусаў]] у [[літоўцы|літоўцаў]]. Адпаведна сама краіна [[Беларусь]] — '''Гудзія''' (Gudija). У [[Літва|Літве]] тэрмін таксама можа прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]], да літоўцаў з іншай мясцовасці альбо наогул да жыхароў суседняга раёна па-за залежнасці ад нацыянальнасці. Навуковая супольнасць вылучала розныя версіі яго паходжання, але найбольш распаўсюджаная з іх звязана з германскімі плямёнамі [[готы|готаў]]. У сапраўдны момант лічыцца архаічным{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}, саступіўшы месца варыянтам «балтарусы» (baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), якія сталі нарматыўнымі ў [[літоўская мова|літоўскай мове]]. Аднак стары варыянт працягвае выкарыстоўвацца разам з афіцыйным. Напрыклад, першая навуковая кніга - сінтэз гісторыі Беларусі ў Літве, выдадзеная Русцісам Камунтавічусам, называецца Gudijos istorija <ref>Rūstis Kamuntavičius. Gudijos istorija. Baltarusijos istorija. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras, 2022. ISBN: 9785420018392</ref>. == Гісторыя і ўжыванне == === Этымалогія слова. Гоцкая і скіфскія версіі=== Найбольш распаўсюджаным меркаваннем у гісторыкаў (у прыватнасці, такую версію выказваў [[Эрнст Фрэнкель|Э. Фрэнкель]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Вандроўкі готаў}}) адносна паходжання этноніма — ад [[готы|готаў]] (саманазва Gutas, Gytos). Верагодна, балты засвоілі гэтую назву ў II—III стст., калі готы прасоўваліся з Павіслення ў Паўночнае Прычарнамор’е. Іх шляхі праходзілі праз сучасныя беларускія землі. Антычны аўтар Іардан у сваёй працы «Getica» паказваў, што ў ходзе [[Вялікае перасяленне народаў|міграцыі]] частка народа апынулася ў замкнёнай мясцовасці, акружанай зыбкімі балотамі і вірамі. Паводле археалагічных даных, готы, прасоўваючыся ўздоўж Віслы і Буга, асімілявалі мясцовае насельніцтва, у выніку чаго ўтварылася [[Вельбарская культура]], [[германцы|германская]] па сутнасці. Яе помнікі, у першую чаргу могільнікі, пакінутыя готамі і роднаснымі ім гепідамі, маюцца на тэрыторыі [[Брэсцкі раён|Брэсцкага]], [[Камянецкі раён|Камянецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў. Гэта значыць, яны засялілі паўднёвы захад сучаснай Беларусі, [[Заходняе Палессе]], дзе сталі суседзямі [[Балты|балтаў]], продкаў сучасных літоўцаў і [[латышы|латышоў]]. Назва «Gutas/Gytos» распаўсюдзілася на ўсе падуладныя ім народы, уключаючы продкаў [[Славяне|славян]], і патрапіўшы ў [[балцкія мовы]] ператварылася ў «Gudas»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=268—269}}. Упершыню версію аб пачатковай тоеснасці гудаў з готамі высунуў [[Сіманас Даўкантас]] у працы Būdas senovės lietuvių, kalnėnų ir žemaičių (Аблічча старажытных літоўцаў, горных і ніжніх (жамойтаў), Санкт-Пецярбург, 1845). З пункту гледжання філалагічнай навукі пераход германскага ''*gut-'' у балцкае ''gud-''абгрунтаваў літоўскі лінгвіст [[Казімерас Буга]]. У той жа час даследчык праблем паходжання [[Русь|Русі]] [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|Д. Ілавайскі]] лічыў, што гіты, геты, готы і гуты сутнасць перайначванні кораня «гыт», якое мы збліжаем з «кыт» (у назве [[Скіфія|Скіфіі]]). Гук «г», як вядома, лёгка пераходзіць у «к»; а літару «с» лічаць прыставачнай у слове «скіты». Што ў грэкаў «скіты» магло быць перайначваннем словы «Геты» або «Гіты» з прыстаўкай «с» было выказана яшчэ Салмацыем, лейденскім прафесарам у XVII ст. Ілавайскі меркаваў, што гудас — гэта найменне паўднёвых русаў. Першапачаткова яно мела сэнс больш геаграфічны, зборны, чым этнічны, г. зн. такое ж значэнне як геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270—271}}. === Неадназначнасць ужывання. Балцкая версія === [[Майсей Якаўлевіч Грынблат|М. Грынбалт]], спасылаючыся на ўжыванне тэрміна да насельніцтва [[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскага памежжа]] незалежна ад нацыянальнасці, выказаў здагадку, што ў мінулым этнонім ставіўся да мясцовай групы старажытных балтаў, якія ўяўлялі сабой, на яго погляд, некаторы ўсходні кірунак [[яцвягі|яцвягаў]]. Ён паказваў, што літоўцы, якія пражываюць на левым беразе [[Нёман]]а ў раёне [[Друскінінкай]], называюць гудамі сваіх суайчыннікаў літоўцаў з правага берага. Літоўцы былой [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] ([[Малая Літва|Малай Літвы]]) называлі так жыхароў тэрыторыі, якая знаходзіцца на паўднёвым усходзе, незалежна ад этнічнай прыналежнасці. У той жа час беларусы [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] называюць суседнюю тэрыторыю, населеную літоўцамі, Гадуцаўшчынай{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. [[Файл:Baltic Tribes c 1200RU.svg|thumb|300пкс|Балцкія плямёны каля 1200 года. Межы прыблізныя.]] Ужо ў польскай гістарыяграфіі ўзнікла ідэя сувязі паміж этнонімам гуды і яцвягамі. Слова «гуды» звязвалі са старажытнапрускай назвы Гудва, якое, у сваю чаргу, звязана з формай Жудва, якая з’яўляецца скажонай назвай Судва, [[Судовія]]. Судавы, у сваю чаргу, з’яўляецца адным з назваў яцвягаў. Вобласць функцыянавання этноніма гуды часткова супадае з тэрыторыяй яцвягаў, але ўсё ж не цалкам, як піша пра гэта беларускі філолаг [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалеў]]. Яшчэ ў XIX стагоддзі [[Аляксандр Брукнер|А. Брукнер]] звязваў слова з літоўскім gǔdas, -jis і прускім gudde (лес), што літаральна азначае «людзі, якія жывуць у лясах». На гэтай падставе прапануецца паралель з лацінскім пазначэннем яцвягаў у старапольскай традыцыі як Pollexiani, якое інтэрпрэтуецца як Polesianie «жыхары лясоў, лясістых мясцовасцяў»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. Польскі этнограф Я. Шымбжыцкі адзначаў, што прускі літовец называе жыхароў навакольных раёнаў на поўдзень гудамі, не звяртаючы ўвагі на тое, палякі яны, літоўцы ці беларусы. А. Брукнер зрабіў аналагічныя назіранні. Паводле яго слоў, літоўцы называюць сваіх усходніх суседзяў гудамі, і назіраецца цікавая заканамернасць: прускі літовец называе гудамі жамойтаў, а жамойты гудамі называюць беларусаў, гэта значыць кожны з гэтых народаў выкарыстоўвае этнонім «гуд» для абазначэння сваіх усходніх суседзяў. Эстонскі этнограф Юрый (Георгій) Трусм адзначаў, што польскіх літоўцаў, як і беларусаў, маглі называць гудамі. Спецыяліст паказваў, што, напрыклад, дзікія яблыкі ў літоўскай мове называюцца gudobelė, а іх плён — gudobelės vasius (-iai) або gudobelės uoga (-os). Гэтая прыніжальная ацэнка «ніжэйшых» пладовых дрэў, верагодна, была запазычаная з тэрміна Gud. У сувязі з гэтым, як прымеціў вучоны, традыцыйныя экзатонімы народаў звычайна ўяўляюць сабой мянушкі непрыстойнага ўтрымання{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Гуды як "іншыя"}}. В. Пірсан звязваў тэрмін (а таксама «готы» і «геты») з [[прусы|прусамі]]. Як сцвярджаў спецыяліст, аж да XVII ст., г. зн. да знікнення прусаў як народа, словам называлі ўсе пруска-літоўскія плямёны. Назва гэта згадваецца ў многіх гістарычных помніках. Так, [[Баляслаў I Храбры]] ў сваім завяшчанні (датуецца XI ст.) пісаў, што ён з’яўляецца ўладаром славян, [[палякі|палякаў]] і «готаў», разумеючы пад гэтым імем пруска-літоўскае насельніцтва. Польскі храніст [[Вінцэнт Кадлубек|В. Кадлубек]] пад 1200 г. зрабіў у сваёй хроніцы запіс пра «гетаў», сярод якіх асабліва вылучыў прусаў. У запісах пачатку XIII ст. той жа храніст піша: «Геты, якія называліся яцвягамі», «гетамі называюцца ўсе літоўцы, прусы і іншыя народы таго ж паходжання». У Сілезкай хроніцы XIV ст. гетамі ў адным месцы названы прусы, у іншым — літоўцы. Аж да XVII ст. самі прусы называлі сваіх суродзічаў, якія жылі на ўзбярэжжы [[Куршскі заліў|Куршскага заліва]], а таксама і ўсіх літоўцаў, «гудамі», прычым па словах Пірсана, у прынёманскіх раёнах народы літоўскага племя пазначаліся агульным імем гуты (гуды), а ў больш паўднёвых раёнах — геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270}}. Такім чынам, можна сцвярджаць, што этнонім гістарычна не быў звязаны з канкрэтным этнасам. Гэта прыклад «вандроўнага» этноніма. Аднак можна вызначыць рэгіён, дзе гэты этнонім «вандраваў»: беларуска-літоўскае памежжа, а таксама былая пруская этнічная тэрыторыя{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. === Ужыванне ў адносінах да беларусаў === Гістарычна этнічныя літоўцы беларусаў называлі гудамі. Першыя пісьмовыя згадкі тэрміна ў такім значэнні адносяцца да XVI ст.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}}; так адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства [[Мікалоюс Даўкша|М. Даўкша]] назваў славянскае насельніцтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая традыцыя захавалася ў XVII і XVIII стагоддзях. У XIX стагоддзі тэрмін «гуды» стаў перыядычна прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]]. Так, напрыклад, [[Васіль Тацішчаў|В. Тацішчаў]] пісаў: «''Што ж мы зробім літвінам, якія расіян гудамі завуць?''»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. У канцы XIX стагоддзя, а пазней у [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Літве]] атрымалі распаўсюджванне таксама варыянты «Балтгуды» (Baltgudai) і «Балтгудзія» (Baltġudžiai), напрыклад, у школьным атласе 1923 года. У [[Літоўская ССР|савецкай Літве]] тэрмін «Гудзія» афіцыйна выкарыстоўваўся для абазначэння Беларусі, пра што сведчыць, сярод іншага, кніга, выдадзеная Дзяржаўным выдавецтвам Літоўскай ССР, прысвечаная Беларусі як адной з савецкіх рэспублік{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. Аднак пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] варыянты «гуды» і «Гудзія» былі выцесненыя назвамі «балтарусы» (Baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), стаўшы нарматыўнымі ў літоўскай мове. У канцы 1980-х — 1990-х гадах стары тэрмін зноў увайшоў у абарот{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. 22 кастрычніка 1991 года падчас візіту ў [[Мінск]] старшыні [[Вярхоўны Савет Літоўскай ССР|Вярхоўнага Савета Літвы]] [[Вітаўтас Ландсбергіс|В. Ладсбергіса]] былі дасягнуты дамоўленасці аб падрыхтоўцы дакументаў, якія павінны былі рэгуляваць цэлы шэраг адносін паміж Літоўскай Рэспублікай і Рэспублікай Беларусь. Падчас візіту літоўскі прадстаўнік адстойваў выкарыстанне ў афіцыйных дакументах варыянта «Гудзія». Беларускай інтэлігенцыі гэта не спадабалася, і яны рашуча адстойвалі варыянт «Балтарусія». Адным з крытыкаў выкарыстання старога тэрміна быў [[Зянон Пазняк|З. Пазняк]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. У сучаснай Літве цяпер выкарыстоўваюцца абодва варыянты. Назва «Балтарусія» ў асноўным сустракаецца на афіцыйным узроўні, а «Гудзія» лічыцца больш архаічнай. Пры гэтым калі першы заўсёды суадносіцца выключна з Беларуссю, то другі ў шэрагу выпадкаў здабыў больш шырокае значэнне, пазначаючы славянскія землі Вялікага Княства Літоўскага. У [[Літоўская Вікіпедыя|літоўскай Вікіпедыі]] асноўнымі застаюцца «Балтарусія» і «балтарусы», але пры гэтым «Гудзія» і «гуды» прыводзяцца як сінонімы абазначэння краіны і народа{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. == Культурны след == [[File:Hudzianiki 1.jpg|thumb|300px|Паварот на вёску Гудзянікі, Астравецкі раён.]] Тапонімы, звязаныя з гудамі, сустракаюцца галоўным чынам у басейне верхняга Нёмана і яго правых прытокаў{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}. У тапаніміцы Беларусі сустракаюцца: [[Гудагай]], [[Гудалі]], [[Гудзянікі]], [[Гудалішкі]] ([[Астравецкі раён]]), [[Гудалаўка]], Гудалава ([[Ашмянскі раён]]), [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]] ([[Лідскі раён]]), Гудзевічы ([[Мастоўскі раён]]), [[Гудзяняты]] ([[Ашмянскі раён]]), Гудзені, [[Гудзінішкі]] ([[Воранаўскі раён]]), [[Гудзішкі (Шчучынскі раён)|Гудзішкі]] ([[Шчучынскі раён]]), [[Гуды (Валожынскі раён)|Гуды]] ([[Валожынскі раён]]), [[Гудавічы]] (Чэрвеньскі раён)), [[Новае Гудава]], [[Гудава Зямянскае]] ([[Дубровенскі раён]]), Гудава ([[Верхнядзвінскі раён]]), [[Гудэлішкі]] ([[Пастаўскі раён]]), Гудзені ([[Стаўбцоўскі раён]]). Ёсць аднакарэнныя прозвішчы: Гуд, Гудман, Гудэль, Гудзень, Гудзінавіч, Гудзіевскі, Гудзенка, Гудынг, Гудак, Гудэй, Гудэліс, Гудас, Гудзь, Гудзік, Гудзім і г. д.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}} У Лідскі раёне дзейнічае народны калектыў «Гудская гармонь»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=272}}. У Літве таксама захавалася досыць шмат населеных пунктаў з назвай «гуды». Корань гуд шырока прадстаўлены ў прозвішчах — Гудайціс, Гудзявічус, Гудэленіс, Гудзяліса{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. На тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі зарэгістравана 115 найменняў, якія адносяцца да формы Гудзеляй (у Мажэйкяйскім, Рашанскім, Кельмянецкім, Пагегскім раёнах){{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. == Гл. таксама == * [[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове]] * [[Гідуны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Тугай и Кубека|2018|Гуды в истории Беларуси / В. В. Тугай, С. П. Кубека // Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць : [зборнік навуковых артыкулаў] / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, Інстытут гісторыі НАН Беларусі. — Мінск. — 2018. — Вып. 16. — С. 267―273.}} * {{h|Дзярновіч|2013|Алег Дзярновіч. “Гуды” як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: “готы” ці “варвары”? // Беларусь і беларусы сярод суседзяў: гістарычныя стэрэатыпы і палітычныя канструкты. Матэрыялы міжнароднай канферэнцыі. Рэдактары: Алесь Лагвінец, Таццяна Чуліцкая. Варшава: Uczelnia Łazarskiego, 2013. С. 53—65.}} * {{h|Беларуская Энцыклапедыя|2004|ГУ́ДЫ / У. І. Чаквін // Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова). — т. 5, с. 521.}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Готы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] 04kxr5t4g2f148opvwtk6mk72uyve8l 5167761 5167760 2026-07-19T20:26:25Z DBatura 73587 Адкат праўкі [[Special:Diff/5167181|5167181]] аўтарства [[Special:Contributions/~2026-39073-68|~2026-39073-68]] ([[User talk:~2026-39073-68|размовы]]) 5167761 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} [[File:Літоўская карта БССР 1941 года.jpg|thumb|300пкс|Карта Беларускай ССР («Gudijos TSR»), выдадзеная ў Каўнасе ў 1941 годзе.]] '''Гуды''', таксама '''гудасы''', '''гудай''', '''гудаі'''{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}} ({{lang-lt|gudai ([[Множны лік|мн. л.]]), gudas ([[Адзіночны лік|адз. л.]])}}) — [[экзаэтнонім]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}, старажытная назва [[беларусы|беларусаў]] у [[літоўцы|літоўцаў]]. Адпаведна сама краіна [[Беларусь]] — '''Гудзія''' (Gudija). У [[Літва|Літве]] тэрмін таксама можа прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]], да літоўцаў з іншай мясцовасці альбо наогул да жыхароў суседняга раёна па-за залежнасці ад нацыянальнасці. Навуковая супольнасць вылучала розныя версіі яго паходжання, але найбольш распаўсюджаная з іх звязана з германскімі плямёнамі [[готы|готаў]]. У сапраўдны момант лічыцца архаічным{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}, саступіўшы месца варыянтам «балтарусы» (baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), якія сталі нарматыўнымі ў [[літоўская мова|літоўскай мове]]. Аднак стары варыянт працягвае выкарыстоўвацца разам з афіцыйным. == Гісторыя і ўжыванне == === Этымалогія слова. Гоцкая і скіфскія версіі=== Найбольш распаўсюджаным меркаваннем у гісторыкаў (у прыватнасці, такую версію выказваў [[Эрнст Фрэнкель|Э. Фрэнкель]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Вандроўкі готаў}}) адносна паходжання этноніма — ад [[готы|готаў]] (саманазва Gutas, Gytos). Верагодна, балты засвоілі гэтую назву ў II—III стст., калі готы прасоўваліся з Павіслення ў Паўночнае Прычарнамор’е. Іх шляхі праходзілі праз сучасныя беларускія землі. Антычны аўтар Іардан у сваёй працы «Getica» паказваў, што ў ходзе [[Вялікае перасяленне народаў|міграцыі]] частка народа апынулася ў замкнёнай мясцовасці, акружанай зыбкімі балотамі і вірамі. Паводле археалагічных даных, готы, прасоўваючыся ўздоўж Віслы і Буга, асімілявалі мясцовае насельніцтва, у выніку чаго ўтварылася [[Вельбарская культура]], [[германцы|германская]] па сутнасці. Яе помнікі, у першую чаргу могільнікі, пакінутыя готамі і роднаснымі ім гепідамі, маюцца на тэрыторыі [[Брэсцкі раён|Брэсцкага]], [[Камянецкі раён|Камянецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў. Гэта значыць, яны засялілі паўднёвы захад сучаснай Беларусі, [[Заходняе Палессе]], дзе сталі суседзямі [[Балты|балтаў]], продкаў сучасных літоўцаў і [[латышы|латышоў]]. Назва «Gutas/Gytos» распаўсюдзілася на ўсе падуладныя ім народы, уключаючы продкаў [[Славяне|славян]], і патрапіўшы ў [[балцкія мовы]] ператварылася ў «Gudas»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=268—269}}. У той жа час даследчык праблем паходжання [[Русь|Русі]] [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|Д. Ілавайскі]] лічыў, што гіты, геты, готы і гуты сутнасць перайначванні кораня «гыт», якое мы збліжаем з «кыт» (у назве [[Скіфія|Скіфіі]]). Гук «г», як вядома, лёгка пераходзіць у «к»; а літару «с» лічаць прыставачнай у слове «скіты». Што ў грэкаў «скіты» магло быць перайначваннем словы «Геты» або «Гіты» з прыстаўкай «с» было выказана яшчэ Салмацыем, лейденскім прафесарам у XVII ст. Ілавайскі меркаваў, што гудас — гэта найменне паўднёвых русаў. Першапачаткова яно мела сэнс больш геаграфічны, зборны, чым этнічны, г. зн. такое ж значэнне як геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270—271}}. === Неадназначнасць ужывання. Балцкая версія === [[Майсей Якаўлевіч Грынблат|М. Грынбалт]], спасылаючыся на ўжыванне тэрміна да насельніцтва [[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскага памежжа]] незалежна ад нацыянальнасці, выказаў здагадку, што ў мінулым этнонім ставіўся да мясцовай групы старажытных балтаў, якія ўяўлялі сабой, на яго погляд, некаторы ўсходні кірунак [[яцвягі|яцвягаў]]. Ён паказваў, што літоўцы, якія пражываюць на левым беразе [[Нёман]]а ў раёне [[Друскінінкай]], называюць гудамі сваіх суайчыннікаў літоўцаў з правага берага. Літоўцы былой [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] ([[Малая Літва|Малай Літвы]]) называлі так жыхароў тэрыторыі, якая знаходзіцца на паўднёвым усходзе, незалежна ад этнічнай прыналежнасці. У той жа час беларусы [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] называюць суседнюю тэрыторыю, населеную літоўцамі, Гадуцаўшчынай{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. [[Файл:Baltic Tribes c 1200RU.svg|thumb|300пкс|Балцкія плямёны каля 1200 года. Межы прыблізныя.]] Ужо ў польскай гістарыяграфіі ўзнікла ідэя сувязі паміж этнонімам гуды і яцвягамі. Слова «гуды» звязвалі са старажытнапрускай назвы Гудва, якое, у сваю чаргу, звязана з формай Жудва, якая з’яўляецца скажонай назвай Судва, [[Судовія]]. Судавы, у сваю чаргу, з’яўляецца адным з назваў яцвягаў. Вобласць функцыянавання этноніма гуды часткова супадае з тэрыторыяй яцвягаў, але ўсё ж не цалкам, як піша пра гэта беларускі філолаг [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалеў]]. Яшчэ ў XIX стагоддзі [[Аляксандр Брукнер|А. Брукнер]] звязваў слова з літоўскім gǔdas, -jis і прускім gudde (лес), што літаральна азначае «людзі, якія жывуць у лясах». На гэтай падставе прапануецца паралель з лацінскім пазначэннем яцвягаў у старапольскай традыцыі як Pollexiani, якое інтэрпрэтуецца як Polesianie «жыхары лясоў, лясістых мясцовасцяў»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. Польскі этнограф Я. Шымбжыцкі адзначаў, што прускі літовец называе жыхароў навакольных раёнаў на поўдзень гудамі, не звяртаючы ўвагі на тое, палякі яны, літоўцы ці беларусы. А. Брукнер зрабіў аналагічныя назіранні. Паводле яго слоў, літоўцы называюць сваіх усходніх суседзяў гудамі, і назіраецца цікавая заканамернасць: прускі літовец называе гудамі жамойтаў, а жамойты гудамі называюць беларусаў, гэта значыць кожны з гэтых народаў выкарыстоўвае этнонім «гуд» для абазначэння сваіх усходніх суседзяў. Эстонскі этнограф Юрый (Георгій) Трусм адзначаў, што польскіх літоўцаў, як і беларусаў, маглі называць гудамі. Спецыяліст паказваў, што, напрыклад, дзікія яблыкі ў літоўскай мове называюцца gudobelė, а іх плён — gudobelės vasius (-iai) або gudobelės uoga (-os). Гэтая прыніжальная ацэнка «ніжэйшых» пладовых дрэў, верагодна, была запазычаная з тэрміна Gud. У сувязі з гэтым, як прымеціў вучоны, традыцыйныя экзатонімы народаў звычайна ўяўляюць сабой мянушкі непрыстойнага ўтрымання{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Гуды як "іншыя"}}. В. Пірсан звязваў тэрмін (а таксама «готы» і «геты») з [[прусы|прусамі]]. Як сцвярджаў спецыяліст, аж да XVII ст., г. зн. да знікнення прусаў як народа, словам называлі ўсе пруска-літоўскія плямёны. Назва гэта згадваецца ў многіх гістарычных помніках. Так, [[Баляслаў I Храбры]] ў сваім завяшчанні (датуецца XI ст.) пісаў, што ён з’яўляецца ўладаром славян, [[палякі|палякаў]] і «готаў», разумеючы пад гэтым імем пруска-літоўскае насельніцтва. Польскі храніст [[Вінцэнт Кадлубек|В. Кадлубек]] пад 1200 г. зрабіў у сваёй хроніцы запіс пра «гетаў», сярод якіх асабліва вылучыў прусаў. У запісах пачатку XIII ст. той жа храніст піша: «Геты, якія называліся яцвягамі», «гетамі называюцца ўсе літоўцы, прусы і іншыя народы таго ж паходжання». У Сілезкай хроніцы XIV ст. гетамі ў адным месцы названы прусы, у іншым — літоўцы. Аж да XVII ст. самі прусы называлі сваіх суродзічаў, якія жылі на ўзбярэжжы [[Куршскі заліў|Куршскага заліва]], а таксама і ўсіх літоўцаў, «гудамі», прычым па словах Пірсана, у прынёманскіх раёнах народы літоўскага племя пазначаліся агульным імем гуты (гуды), а ў больш паўднёвых раёнах — геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270}}. Такім чынам, можна сцвярджаць, што этнонім гістарычна не быў звязаны з канкрэтным этнасам. Гэта прыклад «вандроўнага» этноніма. Аднак можна вызначыць рэгіён, дзе гэты этнонім «вандраваў»: беларуска-літоўскае памежжа, а таксама былая пруская этнічная тэрыторыя{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. === Ужыванне ў адносінах да беларусаў === Гістарычна этнічныя літоўцы беларусаў называлі гудамі. Першыя пісьмовыя згадкі тэрміна ў такім значэнні адносяцца да XVI ст.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}}; так адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства [[Мікалоюс Даўкша|М. Даўкша]] назваў славянскае насельніцтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая традыцыя захавалася ў XVII і XVIII стагоддзях. У XIX стагоддзі тэрмін «гуды» стаў перыядычна прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]]. Так, напрыклад, [[Васіль Тацішчаў|В. Тацішчаў]] пісаў: «''Што ж мы зробім літвінам, якія расіян гудамі завуць?''»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. У [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Літве]] атрымалі распаўсюджванне таксама варыянты «Балтгуды» (Baltgudai) і «Балтгудзія» (Baltġudžiai), напрыклад, у школьным атласе 1923 года. У [[Літоўская ССР|савецкай Літве]] тэрмін «Гудзія» афіцыйна выкарыстоўваўся для абазначэння Беларусі, пра што сведчыць, сярод іншага, кніга, выдадзеная Дзяржаўным выдавецтвам Літоўскай ССР, прысвечаная Беларусі як адной з савецкіх рэспублік{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. Аднак пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] варыянты «гуды» і «Гудзія» былі выцесненыя назвамі «балтарусы» (Baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), стаўшы нарматыўнымі ў літоўскай мове. У канцы 1980-х — 1990-х гадах стары тэрмін зноў увайшоў у абарот{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. 22 кастрычніка 1991 года падчас візіту ў [[Мінск]] старшыні [[Вярхоўны Савет Літоўскай ССР|Вярхоўнага Савета Літвы]] [[Вітаўтас Ландсбергіс|В. Ладсбергіса]] былі дасягнуты дамоўленасці аб падрыхтоўцы дакументаў, якія павінны былі рэгуляваць цэлы шэраг адносін паміж Літоўскай Рэспублікай і Рэспублікай Беларусь. Падчас візіту літоўскі прадстаўнік адстойваў выкарыстанне ў афіцыйных дакументах варыянта «Гудзія». Беларускай інтэлігенцыі гэта не спадабалася, і яны рашуча адстойвалі варыянт «Балтарусія». Адным з крытыкаў выкарыстання старога тэрміна быў [[Зянон Пазняк|З. Пазняк]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. У сучаснай Літве цяпер выкарыстоўваюцца абодва варыянты. Назва «Балтарусія» ў асноўным сустракаецца на афіцыйным узроўні, а «Гудзія» лічыцца больш архаічнай. Пры гэтым калі першы заўсёды суадносіцца выключна з Беларуссю, то другі ў шэрагу выпадкаў здабыў больш шырокае значэнне, пазначаючы славянскія землі Вялікага Княства Літоўскага. У [[Літоўская Вікіпедыя|літоўскай Вікіпедыі]] асноўнымі застаюцца «Балтарусія» і «балтарусы», але пры гэтым «Гудзія» і «гуды» прыводзяцца як сінонімы абазначэння краіны і народа{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. == Культурны след == [[File:Hudzianiki 1.jpg|thumb|300px|Паварот на вёску Гудзянікі, Астравецкі раён.]] Тапонімы, звязаныя з гудамі, сустракаюцца галоўным чынам у басейне верхняга Нёмана і яго правых прытокаў{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}. У тапаніміцы Беларусі сустракаюцца: [[Гудагай]], [[Гудалі]], [[Гудзянікі]], [[Гудалішкі]] ([[Астравецкі раён]]), [[Гудалаўка]], Гудалава ([[Ашмянскі раён]]), [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]] ([[Лідскі раён]]), Гудзевічы ([[Мастоўскі раён]]), [[Гудзяняты]] ([[Ашмянскі раён]]), Гудзені, [[Гудзінішкі]] ([[Воранаўскі раён]]), [[Гудзішкі (Шчучынскі раён)|Гудзішкі]] ([[Шчучынскі раён]]), [[Гуды (Валожынскі раён)|Гуды]] ([[Валожынскі раён]]), [[Гудавічы]] (Чэрвеньскі раён)), [[Новае Гудава]], [[Гудава Зямянскае]] ([[Дубровенскі раён]]), Гудава ([[Верхнядзвінскі раён]]), [[Гудэлішкі]] ([[Пастаўскі раён]]), Гудзені ([[Стаўбцоўскі раён]]). Ёсць аднакарэнныя прозвішчы: Гуд, Гудман, Гудэль, Гудзень, Гудзінавіч, Гудзіевскі, Гудзенка, Гудынг, Гудак, Гудэй, Гудэліс, Гудас, Гудзь, Гудзік, Гудзім і г. д.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}} У Лідскі раёне дзейнічае народны калектыў «Гудская гармонь»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=272}}. У Літве таксама захавалася досыць шмат населеных пунктаў з назвай «гуды». Корань гуд шырока прадстаўлены ў прозвішчах — Гудайціс, Гудзявічус, Гудэленіс, Гудзяліса{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. На тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі зарэгістравана 115 найменняў, якія адносяцца да формы Гудзеляй (у Мажэйкяйскім, Рашанскім, Кельмянецкім, Пагегскім раёнах){{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. == Гл. таксама == * [[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове]] * [[Гідуны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Тугай и Кубека|2018|Гуды в истории Беларуси / В. В. Тугай, С. П. Кубека // Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць : [зборнік навуковых артыкулаў] / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, Інстытут гісторыі НАН Беларусі. — Мінск. — 2018. — Вып. 16. — С. 267―273.}} * {{h|Дзярновіч|2013|Алег Дзярновіч. “Гуды” як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: “готы” ці “варвары”? // Беларусь і беларусы сярод суседзяў: гістарычныя стэрэатыпы і палітычныя канструкты. Матэрыялы міжнароднай канферэнцыі. Рэдактары: Алесь Лагвінец, Таццяна Чуліцкая. Варшава: Uczelnia Łazarskiego, 2013. С. 53—65.}} * {{h|Беларуская Энцыклапедыя|2004|ГУ́ДЫ / У. І. Чаквін // Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова). — т. 5, с. 521.}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Готы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] nn6cszkdjxvqi1uxnbl01ktbmiagj83 0 196223 5167901 4825767 2026-07-20T09:48:45Z Economico-geographer 399 /* Склад па стане на 1940 год */ 5167901 wikitext text/x-wiki '''Адззяленне прыродазнаўчых і сельскагаспадарчых навук АН БССР''' было ўтворана ў 1940 годзе ў выніку падзелу [[Аддзяленне матэматычных і прыродазнаўчых навук АН БССР|Аддзялення матэматычных і прыродазнаўчых навук]], калі пастановай [[СНК БССР]] ад 27 верасня 1940 № 1348<ref>Президиум Национальной академии наук Беларуси... С. 59</ref> быў зацверджаны новы Статут АН БССР. == Склад па стане на 1940 год == * [[Інстытут біялогіі АН БССР]] * [[Інстытут псіханеўралогіі АН БССР]] * [[Медыцынскі кабінет АН БССР]] * [[Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па земляробстве|Інстытут сацыялістычнай сельскай гаспадаркі АН БССР]] * [[Інстытут тэарэтычнай і клінічнай медыцыны АН БССР]] * [[Інстытут фізіялогіі НАН Беларусі|Інстытут эксперыментальнай фізіялогіі АН БССР]] * [[Батанічны сад АН БССР]] == Акадэмікі-сакратары == * [[Аскар Карлавіч Кедраў-Зіхман]] - 1940-1946 * [[Ювеналій Аляксандравіч Вейс]] - 1946-1947 == Гістарычная значнасць == Дало пачатак [[Аддзяленне біялагічных, сельскагаспадарчых і медыцынскіх навук АН БССР|Аддзяленню біялагічных, сельскагаспадарчых і медыцынскіх навук]]. Адыграла ролю ў аднаўленні і інстытуцыяналізацыі біялагічных, ветэрынарных, сельскагаспадарчых, медыцынскіх навук у Беларускай Акадэміі навук. == Рэарганізацыя == У 1947 годзе было рэарганізавана ў [[Аддзяленне біялагічных, сельскагаспадарчых і медыцынскіх навук АН БССР]]<ref>Президиум Национальной академии наук Беларуси... С. 200</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў Нацыялальнай акадэміі навук Беларусі: (да 75-годдзя з дня заснавання) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі; рэдсавет: А.А. Каваленя (старш.) і інш. - Мн.: Беларуская навука, 2011. - 321 с. * Гусаков В.Г., Коваленя А.А. Президиум Национальной академии наук Беларуси: Историко-документальный очерк. — Минск: Беларуская навука, 2018. — 246 с. {{Інстытуты НАНБ}} [[Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Навука ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1947 годзе]] ly29t5b8vgh6m0yint9ttdre20lvlr6 0 196300 5167762 5166101 2026-07-19T21:50:12Z IshaBarnes 124956 удакладненне 5167762 wikitext text/x-wiki {{Аўтадарога | нумар = [[выява:P5-BY.svg|60px|Р5]] | назва = [[Баранавічы|Баранавічы]] - [[Іўе]] | назва2 = | выява = | подпіс = | краіна = {{BLR}} | рэгіён = [[Выява:Flag of Brest Voblast, Belarus.svg|20px|border]] [[Брэсцкая вобласць]]<br>[[File:Flag of Hrodna Voblasts.svg|20px|border]] [[Гродзенская вобласць]] | частка = | статут = рэспубліканская | уладальнік = дзяржаўная | кіраванне = [[Белаўтадор]] | даўжыня = 30 | пачатак = [[Баранавічы|Баранавічы]] | праз = [[Навагрудак]] (37 км) | канец = [[Іўе]] | пакрыццё = [[асфальт]] | дата = | вікісклад = | тэкст для спасылкі = }} Дарога {{таблічка-by|Р|5}} — [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння]] ў [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае гарады [[Баранавічы]] і [[Іўе]]. Працягласць — 94 км. Праходзіць па тэрыторыі [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкага]] раёна [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], [[Навагрудскі раён|Навагрудскага]] і [[Іўеўскі раён|Іўеўскага]] раёнаў [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. == Населеныя пункты == * [[Брэсцкая вобласць]], [[Баранавіцкі раён]] ** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Баранавічы]] {{таблічка-by|Р|5}} ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|2}} ** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{таблічка-by|М|1}} {{таблічка-eu|30}} ** [[Кастрычніцкі]] ** [[Сталовічы]] ** [[Арабаўшчына]] ** [[Калдычэва]] ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] [[Гарадзішча]] ** [[Вялікае Сяло (Баранавіцкі раён)|Вялікае Сяло]] ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] [[Гарадзішча]] ** [[Канюшоўшчына]] ** [[Зялёная (Баранавіцкі раён)|Зялёная]] ** [[Мікулічы (Баранавіцкі раён)|Мікулічы]] * [[Гродзенская вобласць]], [[Навагрудскі раён]] ** [[Валеўка]] ** [[Нёўда (аграгарадок)|Нёўда]] ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|10}}, {{таблічка-by|Р|11}} ** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Навагрудак]], [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|105}} * [[Іўеўскі раён]] ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|М|6}} {{таблічка-eu|28}} ** [[Дындылішкі]] ** [[Ганчары (Іўеўскі сельсавет)|Ганчары]] ** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{таблічка-by|Р|135}} ** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Іўе]] == Гл. таксама == * [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]] == Спасылкі == * [http://www.belavtodor.belhost.by Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР] {{Дарогі Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Р005}} [[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]] ni7sps77plxig0b0fjxao8qji426ykr 0 197115 5167776 5163739 2026-07-19T23:04:36Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167776 wikitext text/x-wiki {{Камп’ютарная гульня |загаловак = Kerbal Space Program |выява = Music from Kerbal Space Program by Kevin MacLeod of Incompetech.png |распрацоўшчык = {{Сцяг|Мексіка}} [[Squad]] |выдавецтва = {{Сцяг|Зямля}} Squad |мова інтэрфейса = [[Англійская]] |дата выпуску = {{Сцяг|Зямля}} [[27 красавіка]] [[2015]] |платформа = [[Microsoft Windows]], [[Mac OS X]], [[Linux]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] |рухавічок = [[Unity, гульнявы рухавік|Unity]] |жанр = [[Касмічны сімулятар, жанр|касмічны сімулятар]] |рэжым = [[аднакарыстальніцкая гульня]], [[Sandbox, гульнявы рэдактар|sandbox]] |носьбіт = [[Steam]] ці [[лічбавая дыстрыбуцыя]] праз KSP Store |сістэмныя патрабаванні = |Кіраванне = [[клавіятура]] і [[мыш]] |сайт = https://kerbalspaceprogram.com/ }} '''Kerbal Space Program''' («Кербінская касмічная праграма»), ці скарочана '''KSP''' — [[відэагульня]] у жанры [[касмічны сімулятар, жанр|касмічнага сімулятара]] для [[Microsoft Windows]], [[Mac OS X]], [[Linux]], [[PlayStation 4]] і [[Xbox One]], якая была выпушчана [[25 красавіка]] [[2015]]. Распаўсюджваецца з дапамогай [[лічбавая дыстрыбуцыя|лічбавай дыстрыбуцыі]] у афіцыйнай краме KSP Store<ref>{{cite web|title=KSP Store — Kerbal Space Program|url=https://kerbalspaceprogram.com/kspstore/index.php?c=18&p=22|publisher=Squad|accessdate=2013-07-06|lang=en}}</ref>, а з 20 сакавіка 2013 года даступна ў [[Steam]]. Скарочаная магчымасцямі версія 0.18.3 застаецца ў вольным доступе ў якасці [[дэмаверсія|дэмаверсіі]]. KSP мае падтрымку [[мод|мадыфікацый]], большасць з якіх змешчаны на афіцыйным вэб-сайце модынгу: [http://kerbalspaceport.com/ SpacePort] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121206071134/http://kerbalspaceport.com/ |date=6 снежня 2012 }}. == Геймплэй == Kerbal Space Program — гэта шматжанравая гульня, у якой гулец стварае сваю [[Касманаўтыка|касмічную праграму]]. Гульцу патрэбна стварыць і пабудаваць касмічны карабель ці ракету, здольную даставіць экіпаж спачатку ў космас і на іншыя планеты. У распараджэнні маюцца шматлікія часткі і камплектуючыя, якія можна выкарыстоўваць для зборкі карабля. Кожная частка мае сваю функцыю і ўплывае на магчымасці карабля ў палёце. Таксама прысутнічае ангар для гарызантальнай зборкі звычайных караблёў і [[Арбітальны самалёт|арбітальных самалётаў]]. Караблі кіруюцца «кербанаўтамі», жыхарамі планеты ''Кербін''<ref>{{cite web|title=KSP 0.16 — One Small Step for Kerbalkind…|url=http://kerbaldevteam.tumblr.com/post/27656469809/ksp-0-16-one-small-step-for-kerbalkind|publisher=Kerbal Space Program Blog|accessdate=2013-07-07|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121014225956/http://kerbaldevteam.tumblr.com/post/27656469809/ksp-0-16-one-small-step-for-kerbalkind|archivedate=14 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref>. Асноўнымі навігацыйным прыборам у гульні з’яўляецца «навігацыйны шар»({{lang-en|Navball}}), аналаг [[авіягарызонт]]а з адлюстраваннем вектару і антывектару хуткасці, вектару на мэту, хуткасці і курсу (хуткасць карабля паказваецца адносна паверхні, цэнтру нябеснага цела альбо абранай мэты), альтыметр, паказальнік вертыкальнай хуткасці з [[Лагарыфмічны маштаб|лагарыфмічнай шкалой]]. Таксама ў кабіне прысутнічае ўказальнік радарнай вышыні. У версіі ''0.22'' быў даданы рэжым кампаніі (''Career Mode''). Падчас гульні патрэбна зарабляць «ачкі навукі» (''Science'') з дапамогай розных навуковыя эксперыментаў і даследаванняў [[біём]]аў. Ачкі навукі дазваляюць гульцу адкрываць новыя дэталі і прыборы, развіваючы «дрэва тэхналогій» (''Tech Tree''). == Зорная сістэма == Кербальская сістэма — адзіная даступная ў гульні [[зорная сістэма]], цэнтральным аб’ектам якой з’яўляецца [[зорка]] Кербал у [[Планетная сістэма|планетнай сістэме]], у якой існуюць 5 [[планета|планет]], 9 [[спадарожнікі планет|спадарожнікаў планет]] і 2 [[карлікавая планета|карлікавыя планеты]]. Толькі Кербін і Лейт маюць атмасферу з [[кісларод]]ам, і толькі на Кербіне існуе [[жыццё]]. У параўнанні з [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмай]], Кербальская сістэма вельмі малая. Спіс аб’ектаў сістэмы Кэрбол: * '''Кербал''' ({{lang-en|Kerbol}}), таксама '''Сонца''' (The Sun) — цэнтральная зорка сістэмы, вакол якой абарочваюцца планеты. У параўнанні з нашым [[Сонца]]м Кербал у 133 разы лягчэй і мае радыус у 3 разы менш сонечнага. Кэрбал меркавана з’яўляецца зоркай галоўнай паслядоўнасці [[спектральныя класы зорак|спектральнага класу]] K ([[аранжавы карлік]]), мяркуючы з яе тэмпературы, таксама яна можа быць зоркай класу M ([[чырвоны карлік]]), мяркуючы з яе радыусу, а [[Свяцільнасць|свяцільнасцю]] падобна на клас G ([[жоўты карлік]]). Масай Кэрбол — [[субкарычневы карлік]]. ** '''Моха''' ({{lang-en|Moho}}) — самая блізкая да Кербалу планета, аналаг [[Планета Меркурый|Меркурыя]]. ** '''Іў''' ({{lang-en|Eve}}) — другая ўнутраная планета, аналаг [[Планета Венера|Венеры]]. *** '''Джылі''' ({{lang-en|Gilly}}) — невялікі астэроід і адзіны натуральны спадарожнік планеты Іў. ** '''Кэрбін''' ({{lang-en|Kerbin}}) — трэцяя планета, аналаг [[Зямля (планета)|Зямлі]]. *** '''Мун''' ({{lang-en|Mün}}) — вялікі натуральны спадарожнік Кербіна, аналаг [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]]. *** '''Мінмус''' ({{lang-en|Minmus}}) — другі і меншы натуральны спадарожнік Кербіна. ** '''Дзюна''' ({{lang-en|Duna}}) — чацвёртая па аддаленасці ад Кербалу планета, аналаг [[Марс]]а. *** '''Айк''' ({{lang-en|Ike}}) — адзіны натуральны спадарожнік Дзюны, аналаг [[Спадарожнікі Марса|спадарожнікаў Марса]]. ** '''Дрэс''' ({{lang-en|Dres}}) — карлікавая планета, варочаецца паміж арбітамі планет Дзюна і Джул трошкі нахіленай і выцягнутай арбітай. Аналагам яе, хутчэй за ўсё, з’яўляецца карлікавая планета [[Цэрэра (карлікавая планета)|Цэрэра]] з [[Пояс астэроідаў|поясу астэроідаў]]. ** '''Джул''' ({{lang-en|Jool}}) — шостая планета Кербальскай зорнай сістэмы, адзіны [[газавыя планеты|газавы гігант]] у гульне, аналаг [[Планета Юпітэр|Юпітэра]]. Падобна Юпітэру, планета-гігант Джул мае самую вялікую колькасць натуральных спадарожнікаў. *** '''Лэйт''' ({{lang-en|Laythe}}) — першы з пяці натуральных спадарожнікаў планеты-гіганта Джул. *** '''Валл''' ({{lang-en|Vall}}) — другі спадарожнік Джула. *** '''Ціла''' ({{lang-en|Tylo}}) — трэці спадарожнік Джула. *** '''Боп''' ({{lang-en|Bop}}) — чацвёрты спадарожнік Джула. *** '''Пол''' ({{lang-en|Pol}}) — пяты спадарожнік Джула. ** '''Ілу''' ({{lang-en|Eeloo}}) — карлікавая планета, якая варочаецца вакол зоркі Кербал за арбітай планеты Джул. Аналаг [[Транснептунавы аб’ект|транснептунавага аб’екта]] накшталт [[Карлікавая планета Плутон|Плутона]]. === Гісторыя дадання аб’ектаў: === * 0.10.1: дадана паўнавартасная мадэль зоркі Кербал (раней яна была проста [[Крыніца святла|крыніцай святла]]); * 0.12.0: даданы першы натуральны спадарожнік Кербіна — Мун; * 0.15.0: даданы другі спадарожнік Кербіна — Мінмус; * 0.17.0: даданы 4 планеты і 6 спадарожнікаў — Моха, Іў я яе спадарожнік Джылі, Дзюна і спадарожнік Айк, планета-гігант Джул з чатырма спадарожнікамі: Лэйт, Валл, Ціла і Боп; * 0.18.0: дадана карлікавая планета Дрэс і пяты спадарожнік Джула — Пол; * 0.18.2: дадана яшчэ адна карлікавая і самая аддаленая планета — Ілу. * 0.23.5: даданы пояс астэроідаў. * 0.24: даданы кантракты і сістэма рэпутацыі.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.pcgamer.com/kerbal-space-program-first-contract-hands-on-career-mode-gets-missions/|аўтар=Ian Birnbaum published|загаловак=Kerbal Space Program: First Contract hands-on: career mode gets missions|год=2014-07-14|мова=en|выданне=PC Gamer}}</ref> * 0.90: перапрацаваны рэдактар зборкі ракет (дадана магчымасць сартыроўкі дэталей), дадана магчымасць паляпшэнняў будынкаў (у рэжыме "кар'ера"). == Мадыфікацыі == Гульня падтрымлівае вялікія магчымасці для [[мод]]ынгу. У выніку гульня прыцягнула значную модынг-суполку, на сённяшні дзень выпушчаны сотні мадыфікацый. Гэтыя змены дадаюць у гульню новую функцыянальнасць, якая дазваляе канструяваць такія аб’екты, як наземныя транспартныя сродкі і самалёты, значна прасцей, чым у асноўнай гульні. Пачынаючы з версіі 0.14 гульня падтрымлівае вялікі Plugin API, дазваляючы модмэйкерам ствараць часткі, якія загружаюць дадатковы код падчас выканання. Гэты код пашырае магчымасці асноўнай гульні, дазваляючы дадаваць новую функцыянальнасць ці пашыраць ужо існуючую (напрыклад, модулі [[аўтапілот]]у ці тэлеметрыя). Плагіны напісаны на [[C Sharp|C#]], як і асноўная гульня. == Неадпаведнасці == У той час як [[Класічная механіка|ньютанаўская фізіка]] змадэлявана ў цэлым рэалістычна, [[Гульнявы рухавік|рухавік]] не дазваляе ўлічваць [[Гравітацыя|гравітацыю]] некалькіх нябесных целаў, а замест гэтага ў пэўным пункце «пераключаецца» на цела з большым гравітацыйным уплывам. Гэта не дазваляе мадэляваць [[пункты Лагранжа]] і іншыя сітуацыі, звязаныя з [[Гравітацыйная задача N цел|гравітацыйным прыцягненнем некалькіх аб’ектаў]]. Распрацоўшчыкі пайшлі на гэты кампраміс дзеля павышэння стабільнасці і хуткасці мадэлявання. Прыцягненне цел з іх памерамі нашмат больш, чым магло б быць у рэальным жыцці, з прычыны велізарнай шчыльнасці іх рэчыва (~56 тонн/м³ у Кэрбіна). У гульні значна спрошчана аэрадынамічная мадэль, якая не ўлічвае мноства фактараў, такіх як: арыентацыя часткі (толькі для крылаў, у іх іншая аэрадынамічная мадэль, пра іх ніжэй), змяшчэнне яе за іншай часткай (калі адна частка знаходзіцца за іншай, то іх супраціўленне складваецца), крылы ствараюць пад’ёмную сілу незалежна ад арыентацыі (калі крыло паставіць вертыкальна, самалёт усё роўна будзе падымацца), адсутнасць эфектаў экрану/звальвання/штопару і г. д. У выніку атмасферная мадэль непоўная і месцамі нават вар’яцкая, напрыклад, карабель можа лёгка страціць кіраванне пры зваходзе ў шчыльныя слаі атмасферы, пры тым што ў трапасферным палёце ён стабільны, таксама істотная пад’ёмная сіла з’яўляецца толькі ў шчыльных слаях атмасферы, у выніку чаго істотна змяніць курс карабля з дапамогай атмасферы і застацца на арбіце ці прытармазіць, «блінчыкамі» адскокваючы ад атмасферы, рэгуляваць сілу тармажэння вуглом атакі і г. д. не атрымліваецца. Мадэляванне фізікі ажыццяўляецца злучальным праграмным рухавіком [[PhysX]], які выкарыстоўваецца ў якасці часткі [[Unity, гульнявы рухавічок|Unity 3D]]. Унікальная асаблівасць гульні палягае ў тым, што фізічны рухавік павінны правільна апрацоўваць адлегласці ў дыяпазоне не менш 13 парадкаў велічыні і хуткасці парадку некалькіх кіламетраў за секунду, для чаго спатрэбілася некалькі абыходных шляхоў, каб пазбегнуць праблем з [[Вылічальная ўстойлівасць|вылічальнай устойлівасцю]]. Некаторыя памылкі такога роду да гэтай пары не вырашаны цалкам. == Запланаваныя магчымасці == Паводле звестак з сайта гульні, некаторыя функцыі плануюцца ў KSP у будучыні<ref>{{cite web|url=http://wiki.kerbalspaceprogram.com/wiki/Planned_features|title=Planned features - Kerbal Space Program Wiki|publisher=Kerbalspaceprogram.com|date=2012-03-06|accessdate=2012-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120523232615/http://kerbalspaceprogram.com/~kerbalsp/wiki/index.php?title=Planned_features|archivedate=23 мая 2012|url-status=dead}}</ref>. Асноўныя запланаваныя новаўвядзенні: * пашырэнне спісу нябесных цел (тры [[Газавая планета|газавых гіганты]] са спадарожнікамі); * пашырэнне магчымасцяў работы ўнутры карабля; * новыя тыпы частак карабля; * паляпшэнне аэрадынамічнай мадэлі; * пашыраны [[SDK]] і дакументацыя; * надвор’е (аблокі); * гарады і іншыя геаграфічныя арыенціры; * паляпшэнне і пашырэнне гукавых эфектаў; * [[сумесная гульня]] (будзе дадана пасля выпуску гульні); '''Магчымасці, якія ніколі не з’явяцца ў гульні''': * [[зброя]] і ваенныя функцыі; * [[аўтапілот]]; * [[пазаземныя цывілізацыі]]; * [[тэрафармаванне]]; * сімуляцыя [[Пункты Лагранжа|пунктаў Лагранжа]]; * вялікія і праўдападобныя памеры [[Астранамічны аб'ект|астранамічных аб’ектаў]]; * пераход на іншы фізічны ці [[гульнявы рухавік]]. == Цікавыя факты == * Пасля запуску касмічнай місіі «[[Артэміда-2]]» у красавіку 2026 года гульня перасягнула свой рэкордны пік па колькасці адначасова іграючых карыстальнікаў на Steam (23 482 гульцоў за 19 красавіка), магчыма, з-за энтузіязму, выкліканага пілатуемай месяцовай місіяй па даследаванні космасу.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.polygon.com/artemis-ii-nasa-kerbal-space-program-steam-numbers/|title=NASA moon mission helps classic Steam space game explode 10 years after launch|first=Patricia|last=Hernandez|website=Polygon.com|date=2026-04-13|access-date=2026-05-06}}</ref> Таксама энтузіястамі гульні быў зроблены мод дадаючый у гульню ракета-носьбіт SLS. {{зноскі|2}} == Спасылкі == * [https://kerbalspaceprogram.com/ Афіцыйны сайт гульні] * [http://www.squad.com.mx/ Афіцыйны сайт Squad] * [http://kerbalspaceport.com/ Kerbal SpacePort] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121206071134/http://kerbalspaceport.com/ |date=6 снежня 2012 }} * [http://store.steampowered.com/app/220200/ Kerbal Space Program у краме Steam] * [http://wiki.kerbalspaceprogram.com/ Афіцыйны «Kerbal Space Program Wiki»] * {{cite web|url=http://www.ign.com/articles/2012/04/21/five-ridiculous-upcoming-games|title=Five Ridiculous Upcoming Games <small>Control sharks, fight dinosaurs, and other insane things to do in upcoming titles.</small>|author=Anthony Gallegos|publisher=[[IGN.com]]|datepublished=20 апреля 2012 года|accessdate=2 октября 2012|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121109122444/http://www.ign.com/articles/2012/04/21/five-ridiculous-upcoming-games|archivedate=9 лістапада 2012|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.kotaku.com.au/2011/07/will-you-help-these-stupid-aliens-into-space/|title=Will You Help These Stupid Aliens Into Space?|author=Luke Plunkett|publisher=[[Kotaku]]|datepublished=18 июля 2011 года|accessdate=2 октября 2012|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105173721/http://www.kotaku.com.au/2011/07/will-you-help-these-stupid-aliens-into-space/|archivedate=5 лістапада 2012|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.rockpapershotgun.com/2011/07/12/trans-lunar-kerbal-space-program/|title=Trans-Lunar: Kerbal Space Program|author=Jim Rossignol|publisher=[[Rock, Paper, Shotgun]]|datepublished=12 июля 2011 года|accessdate=2 октября 2012|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121015015441/http://www.rockpapershotgun.com/2011/07/12/trans-lunar-kerbal-space-program/|archivedate=15 кастрычніка 2012|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://truepcgaming.com/2011/12/26/kerbal-space-program-review/|title=Kerbal Space Program Review|author=Armaan Khan|publisher=truepcgaming|datepublished=26 декабря 2011 года|accessdate=2 октября 2012|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BkzmCvuB?url=http://truepcgaming.com/2011/12/26/kerbal-space-program-review/|archivedate=28 кастрычніка 2012|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://pc.gamespy.com/pc/kerbal-space-program/1221987p1.html|title=Become a Terribly Awesome Rocket Scientist With Kerbal Space Program|author=Mike Nelson|publisher=[[GameSpy]]|datepublished=29 марта 2012 года|accessdate=2 октября 2012|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121120034508/http://pc.gamespy.com/pc/kerbal-space-program/1221987p1.html|archivedate=20 лістапада 2012|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.destructoid.com/hands-on-kerbal-space-program-206484.phtml|title=Hands-on: Kerbal Space Program|author=Sterling Aiayla Lyons|publisher=[[:en:Destructoid]]|datepublished=20 августа 2011 года|accessdate=2 октября 2012|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120910115438/http://www.destructoid.com/hands-on-kerbal-space-program-206484.phtml|archivedate=10 верасня 2012|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.destructoid.com/revisiting-the-kerbal-space-program-224625.phtml|title=Revisiting the Kerbal Space Program|author=Sterling Aiayla Lyons|publisher=[[:en:Destructoid]]|datepublished=2 мая 2012 года|accessdate=2 октября 2012|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908071456/http://www.destructoid.com/revisiting-the-kerbal-space-program-224625.phtml|archivedate=8 верасня 2012|url-status=dead}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{rq|cleanup}} [[Катэгорыя:Відэагульні 2015 года]] [[Катэгорыя:Касмічныя сімулятары]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для Mac OS]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Відэагульні з трохмернай графікай]] ek901522y74gfxefb5fqau3u7e66dri 10 203651 5167978 5028194 2026-07-20T11:21:00Z SHKOVS 17924 дапаўненне 5167978 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» |state = uncollapsed |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Славянскі Базар у Віцебску]] |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |above = |спіс1 = * [[Усесаюзны фестываль польскай песні ў Віцебску]] (1988-1990) * [[Славянскі Базар у Віцебску]] (з 1992) |загаловак2 = [[Усесаюзны фестываль польскай песні ў Віцебску | Конкурс выканаўцаў польскай песні «Віцебск»]] |спіс2 = * [[Конкурс выканаўцаў польскай песні «Віцебск» 1988 года|1988]] * [[Конкурс выканаўцаў польскай песні «Віцебск» 1990 года|1990]] |загаловак3 = [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»]] |спіс3 = * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1992 года|1992]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1993 года|1993]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1994 года|1994]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1995 года|1995]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1996 года|1996]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1997 года|1997]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1998 года|1998]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1999 года|1999]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2000 года|2000]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2001 года|2001]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2002 года|2002]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2003 года|2003]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2004 года|2004]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2005 года|2005]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2006 года|2006]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2007 года|2007]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2008 года|2008]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2009 года|2009]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2010 года|2010]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2011 года|2011]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2012 года|2012]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2013 года|2013]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2014 года|2014]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2015 года|2015]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2016 года|2016]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2017 года|2017]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2018 года|2018]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2019 года|2019]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2020 года|2020]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2021 года|2021]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2022 года|2022]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2023 года|2023]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2024 года|2024]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]] * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2026 года|2026]] * ''[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2027 года|2027]]'' }}<noinclude> {{doc-inline}} {{Навігацыйная табліца/TemplateData}} {{collapsible option}} {{doc-end}} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Музыка]] </noinclude> j908md1jmv8qhvwyrghcahtw0odkuhy 0 208499 5167668 3492962 2026-07-19T13:37:40Z DzBar 156353 5167668 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Грынсбара}} {{НП |статус = горад |беларуская назва = Грынсбара |арыгінальная назва = {{lang-en|Greensboro}}<br /> |герб = |шырыня герба = 30пкс |сцяг = |замест герба = Пячатка |апісанне герба = |апісанне сцяга = |шырыня сцяга = 30пкс |краіна = ЗША |памер карты краіны = 300 |памер карты рэгіёна = 200 |памер карты раёна = |падпарадкаванне = |від рэгіёна = Штаты ЗША{{!}}Штат |рэгіён = Паўночная Караліна |рэгіён у табліцы = |від раёна = Акруга |раён = акруга Гілфард, Паўночная Караліна{{!}}Гілфард |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |унутраны падзел = |глава = |від главы = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Greensborough |статус з = |lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =5 |lat_sec = |lon_dir =W |lon_deg =79 |lon_min =49 |lon_sec = |CoordAddon = type:city |CoordScale = |часавы пояс = -5 |DST = -4 |плошча = |від вышыні = Вышыня НУМ |вышыня цэнтра НП = 272 |насельніцтва = 277,080 |год перапісу = 2012 |аўтамабільны код = |тэлефонны код = 336 |паштовы індэкс = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Greensboro, North Carolina |сайт = http://www.greensboro-nc.gov/ |мова сайта = }} '''Грынсбара''' ({{lang-en|Greensboro}}) — горад у [[ЗША]], у штаце [[Паўночная Караліна]]. Да 1895 года назва пісалася Greensborough. Заснаваны ў 1809 годзе. Названы ў гонар генерала Натаніэля Грына (Nathanael Green), удзельніка вайны за незалежнасць. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[О. Генры]], амерыканскі пісьменнік == Спорт == * [[Караліна Пантэрз]] == Гарады-пабрацімы == * {{Францыя}} [[Манбельяр]], [[Францыя]] * {{Малдова}} [[Кішынёў]], [[Малдова]] * {{Кітай}} [[Інкоу]], [[Кітай]]<ref>[http://www.prlog.org/10440999-city-council-of-greensboro-nc-approves-sister-city-ties-with-yingkou-city-china.html City Council of Greensboro, NC Approves Sister City Ties With Yingkou City, China | PRLog<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Паўночнай Караліны]] qs4l87uk5lovrtv3ogtqevp0zpt399x 0 213846 5167906 3076909 2026-07-20T09:55:24Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5167906 wikitext text/x-wiki Назву '''Ласосна''' маюць: * [[Ласосна (возера)|Ласосна]] — возера ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Полацкі раён|Полацкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] * [[Ласосна (рака)|Ласосна]] — рака ў [[Сакольскі павет (Польшча)|Сакольскім павеце]] [[Польшча|Польшчы]] і [[Гродзенскі раён|Гродзенскім раёне]] [[Беларусь|Беларусі]], левы прыток [[Нёман]]а * [[Ласосна (вёска)|Ласосна]] — былая вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Гродзенскі раён|Гродзенскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], з 2008 года ў межах [[Гродна]] == Гл. таксама == * [[Ласосна Вялікая]] — вёска ў [[Сакольскі павет (Польшча)|Сакольскім павеце]] [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]] [[Польшча|Польшчы]] {{неадназначнасць}} fuokykonodc2by51xtu6vyvpbjes296 0 215185 5167773 5163697 2026-07-19T23:03:16Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167773 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |загаловак = Dragon Age: Inquisition |выява = [[Выява:Dragon Age Inquisition cover.jpg|260px]] |распрацоўшчыкі = {{Сцяг|Канада}} [[BioWare]] |выдавец = {{Сцяг|ЗША}} [[Electronic Arts]] |кіраўнікі = Марк Дара, Майк Лейдлау |сцэнарысты = Дэвід Гейдэр (вядучы сцэнарыст) |кампазітары = Трэвар Морыс |жанр = [[ролевая відэагульня]] |рэжым = [[Аднакарыстальніцкая гульня|аднакарыстальніцкі]], [[Шматкарыстальніцкая гульня|шматкарыстальніцкі]] |рухавічок = [[Frostbite Engine]] |серыя = [[Dragon Age, серыя гульняў|Dragon Age]] |дата анонсу = [[17 верасня]] 2012 года |даты выпуску = {{Сцяг|ЗША}} [[18 лістапада]] 2014 года<br />{{Сцяг|Расія}} [[18 лістапада]] 2014 года<br /> {{Сцяг|ЕС}} [[21 лістапада]] 2014 года<ref>[http://www.bioware.ru/2014/07/23/dragon_age_inquisition_release_delayed.html Dragon Age: Inquisition — Новая дата выхаду гульні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304103217/http://www.bioware.ru/2014/07/23/dragon_age_inquisition_release_delayed.html |date=4 сакавіка 2016 }}</ref> |платформы = [[Xbox 360]], [[Xbox One]], [[PlayStation 3]], [[PlayStation 4]], [[Персанальны камп’ютар|PC]] ([[Microsoft Windows]]) |сайт = [http://www.dragonage.com/#!/ru_RU/home Афіцыйны сайт] |requirements = {{Collapsible list |title=[[Microsoft Windows]] | '''Мінімальныя:''' * АС: Windows 7 ці 8.1 64-bit * Працэсар: 4-ядзерны AMD @ 2.5 ГГц, 4-ядзерны Intel @ 2.0 Ггц * АЗП: 4 Гб * Відэакарта: AMD Radeon HD 4870, NVIDIA GeForce 8800 GT * Відэапамяць: 512 Мб * HDD: 26 Гб * DirectX 10 '''Рэкамендаваныя:''' * АС: Windows 7 ці 8.1 64-bit * Працэсар: 6-ядзерны AMD @ 3.2 ГГц, 4-ядзерны Intel @ 3.0 ГГц * АЗП: 8 Гб * Відэакарта: AMD Radeon HD 7870 ці R9 270, NVIDIA GeForce GTX 660 * Відэапамяць: 2 Гб * HDD: 26 Гб * DirectX 11 }} }} '''Dragon Age: Inquisition''' ({{lang-be|Век дракона: Інквізіцыя}}) — [[ролевая відэагульня]], працяг серыі ''Dragon Age'' у жанры [[фэнтэзі]], якую распрацавала [[Канада|канадская]] студыя [[BioWare]]. Пра працяг гэтага праекта распрацоўшчыкі абвясцілі яшчэ ў канцы мая 2011 года на сваёй старонцы ў [[Twitter|Твітэры]], пасля заканчэння працы над [[Dragon Age II|другой часткай гульні]]. Афіцыйны анонс адбыўся 17 верасня 2012 года. Гульня выйшла ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] 18 лістапада 2014 года на [[Xbox 360]], [[Xbox One]], [[PlayStation 3]], [[PlayStation 4]] і [[Персанальны камп’ютар|PC]]. Рэліз у [[Расія|Расіі]] адбыўся 18 лістапада 2014 года ў сэрвісе [[Лічбавая дыстрыбуцыя|лічбавай дыстрыбуцыі]] ''Origin''.<ref>{{cite web|url=http://www.ea.com/ru/news/igra-dragon-age-inkvizicija-postupit-v-prodazhu-na-territorii-rossii-na-2-dnja-ranshe|title=ГУЛЬНЯ «DRAGON AGE ІНКВІЗІЦЫЯ» ПАСТУПІЦЬ У ПРОДАЖ НА ТЭРЫТОРЫІ РАСІІ НА 2 ДНі РАНЕЙ|publisher=[[Electronic Arts]]|access-date=2014-11-13-17}}</ref> У рознічным продажы ўсе версіі гульні — для PC, PlayStation 3, PlayStation 4, Xbox 360 і Xbox One — з’явіліся 20 лістапада. == Сюжэт == Ігракам давядзецца ўзяць на сябе ролю главы Інквізіцыі — арганізацыі, якая нядаўна адрадзілася і ставіць мэтай выкараніць зло ў землях Тэдаса. Да пачатку гульні накопліваецца мноства падзей, якія патрабуюць расследавання Інквізіцыяй. Вайна, інтрыгі, палітычныя разлады пазбавілі раней уплывовыя групы Тэдаса магчымасці дзейнічаць з ранейшай эфектыўнасцю. Гэта сур'ёзная праблема, улічваючы раскрытыя нябёсы і дэманаў, што ўварваліся адтуль. Ігракі павінны будуць адказаць на гэту новую пагрозу, а таксама даследаваць велізарны свет, сустракацца са старымі і новымі персанажамі і збіраць сілы для Інквізіцыі. == Персанажы == === Інквізітар === Галоўны герой гульні. Раса, пол, знешнасць, імя, голас, клас і сексуальная арыентацыя залежаць ад выбару іграка. Па розных прычынах быў адпраўлены на канклаў царквы ў Вольнай Марцы, дзе адбыліся падзеі, якія змянілі свет. У будучыні адродзіць старажытную арганізацыю, вядомую як «Інквізіцыя». На руцэ ў яго маецца таямнічая метка, падараваная яму Ценем. З дапамогай яе ён можа ўзаемадзейнічаць з ценем і закрываць парталы, з якіх у Тэдас лінуў паток дэманаў. Але доўга ён не можа заставацца не заўважаным і на яго пачынае паляванне той, хто ўсё гэта задумаў. У залежнасці ад выбранай расы і класа ў вашага персанажа могуць быць наступныя перадгісторыі<ref>{{cite web|url=http://www.dragonage.com/#!/en_US/inquisitor |title=Класы Інквізітара на афіцыйным сайце |publisher=[[BioWare]] |datepublished=20 жніўня 2014 года |location=Канада |access-date=2014-08-10 }}</ref>: * ''Інквізітар-Чалавек (воін, разбойнік)'' — малодшае дзіця лорда Трэвеліян з горада Оствік у Вольнай Марцы. З самых малых гадоў яго наставілі на шлях служэння Царкве і Творцу. * ''Інквізітар-Чалавек (маг)'' — з’яўляецца патомкам таго ж лорда Трэвеліяна. У раннім узросце ў яго праявіліся магічныя здольнасці і яго адправілі ў оствікскі Круг магаў. Падчас паўстання магаў ён прыняў бок сваіх субратаў і ваяваў з храмоўнікамі за сваё жыццё. * ''Інквізітар-Эльф (воін, разбойнік)'' — вырас у клане эльфаў Лавелан, які вандраваў па абшарах Вольнай Маркі. Да паўналецця стаў добрым паляўнічым, які даваў ежу і абарону клану. * ''Інквізітар-Эльф (маг)'' — родам з таго ж клана эльфаў Лавелан. З’яўляецца добрым вучнем Захавальніцы клана. * ''Інквізітар-Гном (воін, разбойнік)'' — гном-наземнік, прадстаўнік бязлітаснага крымінальнага сямейства Кадаш. Жыў на вуліцах розных гарадоў Вольнай Маркі, пакуль не ўвайшоў у злачынную групоўку, вядомую як «Хартыя», у якой займаўся кантрабандай лірыуму. * ''Інквізітар-Касіт (воін, разбойнік, маг)'' — адрынуў вучэнне Кун і нават ніколі не бываў у землях яго паслядоўнікаў. Носіць ганебнае імя тал-васгат і ўваходзіць у атрад наймітаў пад назвай Вала-кас. У залежнасці ад выбранай расы ігрок атрымае наступныя бонусы: чалавек — ачко ўмення; эльф — 25 % абароны ад далёкіх нападаў; гном — 25 % абароны ад магіі; кунары — 50 ачкоў здароўя. === Спадарожнікі інквізітара === * ''Варык Тэтрас'' — гном-авантурыст з уплывовай гандлёвай сям'і гномаў-наземнікаў. Спадарожнік Хоўка ў Dragon Age II. Пасля падзей другой часткі серыі далучаецца да Інквізіцыі. * ''Касандра Пентагаст'' — шукальніца ісціны, якая дапытвала Варыка ў Dragon Age II. Таксама далучаецца да адроджанай Інквізіцыі. Любоўная цікавасць толькі для мужчынскага персанажа. * ''Віўен'' — маг з Арлея, якая была кандыдатам на пасаду Першага Чарадзея, але з-за росту палітычнай напружанасці ў краіне ёй прыйшлося з’ехаць і далучыцца да Інквізіцыі, каб дапамагчы сваім субратам-магам. * ''Жалезны бык'' — кунары, камандзір атрада наймітаў. Займаўся шпіянажам у іншых краінах пад кіраўніцтвам кунары. Уступае ў Інквізіцыю, каб даведацца больш пра дзейнасць гэтай арганізацыі, якая хутка набірае моц. У адрозненне ад большасці кунары прыязны і гаварлівы. Аддае перавагу не прытрымлівацца вучэння Кун і бярэ ад жыцця ўсё, што толькі зможа. Любоўная цікавасць для любога пола і расы * ''Солас'' — эльфійскі маг-адступнік, спецыяліст па Цені і яе жыхарах. З ранніх гадоў практыкуе магію і развіў яе да дасканаласці без старонняй дапамогі. Яго веды патрэбныя Інквізіцыі для супрацьстаяння пагрозе, якая зыходзіць з разрываў у нябёсах. Любоўная цікавасць толькі для жаночага персанажа эльфійскай расы * ''Сера'' — эльфійская лучніца. Прастадушная і імпульсіўная жанчына з вуліц Арлея, якая атрымлівае асалоду толькі ад таго, што абываецца ў гэты момант. Далучаецца да Інквізіцыі, каб адказаць на мноства пытанняў, якія мучаюць яе. Любоўная цікавасць толькі для жаночага персанажа. * ''Дорыян Павус'' — тэвінтэрскі магістр. Пустэльнік, які падтрымлівае адмену рабства. Жадаючы перашкодзіць сваім суайчыннікам пайсці па шляху зла ў разгар вайны магаў і храмоўнікаў, далучаецца да Інквізіцыі. Любоўная цікавасць толькі для мужчынскага персанажа * ''Коўл'' — дэман з ценю, які доўгі час лічыў сябе зданню чалавека. Валодае здольнасцю заставацца нябачным для большасці людзей і ўплываць на іх свядомасць. * ''Блэквал'' — Ветэран ордэна Шэрых Вартавых з Вал Шэвін. Лічыць, што Шэрыя Вартавыя павінны стаяць на варце Тэдаса не толькі падчас Мору, і таму далучаецца да Інквізіцыі. Захоплены легендамі пра старажытных прадстаўнікоў свайго ордэна. Любоўная цікавасць толькі для жаночага персанажа. === Негульнявыя персанажы === * ''Хоўк'' — пратаганіст [[Dragon Age II]]. Чалавек, выбранага іграком пола. Падчас Пятага Мору збег з Лотэрынга ў Кірквал, дзе пражыў доўгіх 7 гадоў. Браў удзел у паўстанні магаў і прыняў адзін з бакоў канфлікту (магаў ці храмоўнікаў). Пасля падзей, якія адбыліся ў горадзе, бясследна знік. * ''Леліяна'' — жанчына-бард, якая суправаджала Героя Ферэлдэна падчас падзей Dragon Age: Origins. Адна з саюзнікаў Інквізітара, якая прадстаўляе фракцыю Пурпурных Крумкачоў. * ''Кален'' — рыцар-храмоўнік, які служыў у ферэлдэнскім Крузе Магаў і браў удзел у паўстанні магаў у Кірквале. Пасля перажытых ім падзей адносіцца да магаў з вялікім недаверам. Адзін з саюзнікаў Інквізітара, які прадстаўляе фракцыю Чырвоныя Кулакі. Любоўная цікавасць толькі для жаночага персанажа чалавечай ці эльфійскай расы. * ''Жазэфіна Манцілье'' — старэйшая дачка ўплывовай Антыванскай сям’і і даўняя сяброўка Леліяны. Адна з саюзнікаў Інквізітара, якая прадстаўляе інтарэсы арганізацыі ў сферы дыпламатыі. Любоўная цікавасць для любога пола і расы * ''Флемет'' — магутная ведзьма з папярэдніх частак серыі. * ''Морыган'' — дачка Флемет, якая пераследуе невядомыя мэты. Падчас падзей Dragon Age: Origins дапамагала Герою Ферэлдэна. У адным з варыянтаў фіналу першай часткі выратавала жыццё яму ці іншаму Шэраму Вартавому з атрада, зачаўшы дзіця ад аднаго з іх і змясціўшы ў яго душу зрынутага Архідэмана. Падчас падзей гульні з’яўляецца дарадчыцай імператрыцы Арлея Селіны I. * ''Алістэр'' — Шэры Вартавы і паплечнік Героя Ферэлдэна. У залежнасці ад выбару, зробленага ў першай частцы серыі, можа займаць розныя пасады. * ''Анора'' — дачка Лагейна Мак-Ціра і жонка памерлага караля Ферэлдэна Кайлана Тэйрына. Разумная, уладная і славалюбівая жанчына, якая дамагаецца сваіх мэт любым коштам. У залежнасці ад выбару, зробленага ў першай частцы серыі, можа займаць розныя пасады. * ''Селіна I '' — самая маладая імператрыца Арлея, яна ўзышла на прастол ва ўзросце 16 гадоў. Спрабуе ўсяляк наладзіць цёплыя адносіны з Ферэлдэнам і знайсці мірнае вырашэнне канфлікту магаў і храмоўнікаў, з-за чаго многія дваране яе не падтрымліваюць. * ''Гаспар дэ Шалон'' — Вялікі Герцаг, кузен імператрыцы, ветэран і Шэвалье Арлесіянскай імперыі. Дыпламатычны падыход Селіна не задавольвае яго, таму ён усімі сіламі спрабуе змагацца за ўладу ў імперыі. * ''Сэр Мішэль дэ Шэвін '' — шэвалье на службе ў імператрыцы Селіна I і яе асабісты целаахоўнік. == Гульнявы працэс == У адрозненне ад Dragon Age II, трэцяя частка серыі зведала кардынальныя змены ў геймплэі, у параўнанні са сваімі папярэднікамі. Галоўным чынам гэта выклікана пераходам [[BioWare]] на сучасны рухавік [[Frostbite Engine|Frostbite]] ад кампаніі [[EA Digital Illusions CE|DICE]]. Распрацоўшчыкі з канадскай студыі заявілі, што плануюць аб’яднаць у гульнявым працэсе новай гульні ўсё лепшае, што было ў першых дзвюх частках серыі. Падчас стварэння персанажа іграку будзе прапанавана на выбар тры класы: воін, разбойнік, маг. Геймплэй за кожны з класаў моцна адрозніваецца, паколькі яны валодаюць сваімі ўнікальнымі наборамі здольнасцей і могуць выкарыстоўваць толькі пэўную зброю (воін — двухручныя мячы, аднаручныя мячы і шчыт; разбойнік — клінкі ў дзвюх руках, лукі; маг — магічныя посахі). Здольнасцей персанажа для кожнага класа будзе ў некалькі разоў больш, чым было ў Dragon Age II. Пасля сюжэтных падзей ігрок зможа развіць адну з трох спецыялізацый (для кожнага класа яны ўнікальныя). Спецыялізацыі не будуць даступныя адразу, як гэта было ў другой частцы. Падчас бою ігрок, як і раней, можа актываваць паўзу. Падчас паўзы гульня спыняецца і тым часам можна раздаць загады напарнікам. Паміж напарнікамі можна свабодна пераключацца. Камера ў рэжыме паўзы стала актыўнай, ёй можна аглядаць увесь участак бою і даведацца пэўную інфармацыю пра ворагаў. Камеру таксама можна пераключыць за спіну персанажа і ўдзельнічаць у баі непасрэдна самому. Персанажам можна загадаць выкарыстоўваць здольнасці ці адправіцца ў вызначаны пункт. Цяпер ім таксама можна загадаць прарывацца праз натоўпы ворагаў ці наадварот утрымліваць занятыя пазіцыі, і мноства іншых дзеянняў. Па ранейшаму даступны рэжым тактыкі, у якім ігрок можа задаць, як дзейнічаць персанажам у пэўных сітуацыях. Цяпер ва ўсіх персанажаў накопліваецца Канцэнтрацыя. Пры поўным яе зарадзе ігрок атрымлівае на невялікі час доступ да вельмі моцных здольнасцей, якія могуць змяніць зыход бою. У адрозненне ад папярэдніх частак гульні паказчыкі маны і вынослівасці падчас бою рэгенеруюцца. Пасля бою паказчык здароўя аднаўляецца толькі да паловы (у тым выпадку, калі ўзровень ўпаў ніжэй). Характэрна тое, што ігрок страчвае здароўе падаючы з вышыні, але пры гэтым не можа такім чынам памерці. Лакацыі на якіх адбываецца дзеянне сталі ў разы большыя, чым у папярэдніх частках серыі. Яны сталі больш інтэрактыўнымі. З’явіліся магчымасці абрынуць на ворагаў сцены ці падпаліць пад імі мост, таксама некаторыя здольнасці персанажаў могуць ствараць штучныя перашкоды для ворагаў. Па вялікіх лакацыях можна перамяшчацца конна, а таксама выкарыстоўваць хуткае падарожжа паміж імі. Іграку для даследавання прапанаваны практычна ўсе землі Ферэлдэна і Арлея, а таксама суседнія невялікія тэрыторыі. У галоўнага героя ў распараджэнні ёсць уласны замак, у якім можна пагутарыць з персанажамі, а таксама раздаць загады тром сваім саветнікам. На глабальнай карце можна адпраўляць сваіх агентаў шпіёніць ці адправіць баявы атрад здушыць хваляванні. Захопліваючы тэрыторыі ігрок зможа аднавіць там інфраструктуру і пабудаваць аванпасты Інквізіцыі. Па меры праходжання гульні і зробленага іграком выбару, да Інквізіцыі будуць далучацца розныя ўплывовыя групы Тэдаса павялічваючы ўзровень яе ўплыў у свеце. Падобны падыход ужо быў выкарыстаны BioWare у іх папярэдняй гульні, [[Mass Effect 3]]. Зносіны з іншымі персанажамі адбываюцца, як і раней, з дапамогай дыялогавага кола. Кола зведала некаторыя змены і цяпер пры выбары варыянту адказу, можна паглядзець што іменна скажа ваш персанаж. Пасродкам дыялогаў і дзеянняў можна зблізіцца (ці наадварот) са сваімі спадарожнікамі і саветнікамі. Практычна ўсіх з іх неабавязкова браць у атрад і многія, пры неўхваленні вашых дзеянняў, могуць вас пакінуць. == Варыянты выдання гульні == {|class="standard" |- ! rowspan="2"| <center>Рэчы</center> ! colspan="3"| <center>Выданні гульні</center> |- !Standard Edition || Deluxe Edition || Inquisitor’s Edition |- |Гульня || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} |- |Футарал са штучнай скуры || {{Не}} || {{Не}} || {{Так}} |- |Карта Тэдаса || {{Не}} || {{Не}} || {{Так}} |- |4 фігуркі-маркеры для карты || {{Не}} || {{Не}} || {{Так}} |- |72 карты Тара || {{Не}} || {{Не}} || {{Так}} |- |Набор адмычак у рэальную велічыню || {{Не}} || {{Не}} || {{Так}} |- |Знак Інквізітара || {{Не}} || {{Не}} || {{Так}} |- |Пяро і чарніліца || {{Не}} || {{Не}} || {{Так}} |- |40-старонкавы часопіс Інквізітара || {{Не}} || {{Не}} || {{Так}} |- |Арлесіянскія манеты || {{Не}} || {{Не}} || {{Так}} |- |Лімітаваны стылбук || {{Не}} || {{Не}} || {{Так}} |- |Афіцыйны саўндтрэк || {{Не}} || {{Так}} || {{Так}} |- !colspan="9"|<center>Нутрагульнявыя бонусы</center> |- |Арсенал «Полымя Інквізіцыі» <small>(толькі пры перадзаказе)</small>|| {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} |- |Даспех «Полымя Інквізіцыі» || {{Не}} || {{Так}} || {{Так}} |- |Браніраваны скакун || {{Не}} || {{Так}} || {{Так}} |- |Скайхолдскі трон || {{Не}} || {{Так}} || {{Так}} |- |Рудая гала || {{Не}} || {{Так}} || {{Так}} |- |Балотны аднарог || {{Не}} || {{Так}} || {{Так}} |- |Набор прадметаў для мультыплэера || {{Не}} || {{Так}} || {{Так}} |} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.dragonage.com/#!/ru_RU/home Афіцыйны сайт] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Dragon Age}} {{Гульні BioWare}} {{The Game Awards}} [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox 360]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Ролевыя відэагульні]] [[Катэгорыя:Dragon Age]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Канадзе]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Відэагульні ў жанры фэнтэзі]] [[Катэгорыя:Гульні Bioware]] [[Катэгорыя:Відэагульні з трохмернай графікай]] [[Катэгорыя:Відэагульні 2014 года]] [[Катэгорыя:Камп'ютарныя гульні з адкрытым светам]] 14r87hfx0706ic4m18qkinuensoudz3 0 218134 5168003 4383066 2026-07-20T11:33:07Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5168003 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Сэйнэнскі павет |Арыгінальная назва = Powiat sejneński |Герб = |Сцяг = |Статус = |Ваяводства = Падляскае |Цэнтр = |Заснаваны = |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 20531 |Год = 2016 |Шчыльнасць = |Плошча = |Карта = |Памер карты = 200px |Карта павета = POL locator map of gminas of powiat sejnenski with names.svg |Памер карты павета = 200px |TERYT = |Тэлефонны код = |Паштовы код = |Аўтамабільны код = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Се́йненскі паве́т'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat sejneński}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Сейны|Сейны]]. Займае плошчу 856,07 км². Насельніцтва павета складае 20 531 чалавек (на 30 чэрвеня 2016 года). == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Сейны|Сейны]] * гарадскія гміны: [[Сейны|Сейны]] * вясковыя гміны: [[Гібы (гміна)|Гібы]], [[Краснопаль (гміна)|Краснопаль]], [[Пуньск (гміна)|Пуньск]], [[Сейны (гміна)|Сейны]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.powiat.sejny.pl Афіцыйная старонка павета] {{Сэйнэнскі павет}} {{Падляскае ваяводства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сэйнэнскі павет| ]] 8vhz2iqotjc1mfddpsocducy2n90klb 5168004 5168003 2026-07-20T11:33:23Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Сэйнэнскі павет]] у [[Сейненскі павет]] па-над перасылкай: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5168003 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Сэйнэнскі павет |Арыгінальная назва = Powiat sejneński |Герб = |Сцяг = |Статус = |Ваяводства = Падляскае |Цэнтр = |Заснаваны = |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 20531 |Год = 2016 |Шчыльнасць = |Плошча = |Карта = |Памер карты = 200px |Карта павета = POL locator map of gminas of powiat sejnenski with names.svg |Памер карты павета = 200px |TERYT = |Тэлефонны код = |Паштовы код = |Аўтамабільны код = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Се́йненскі паве́т'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat sejneński}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Сейны|Сейны]]. Займае плошчу 856,07 км². Насельніцтва павета складае 20 531 чалавек (на 30 чэрвеня 2016 года). == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Сейны|Сейны]] * гарадскія гміны: [[Сейны|Сейны]] * вясковыя гміны: [[Гібы (гміна)|Гібы]], [[Краснопаль (гміна)|Краснопаль]], [[Пуньск (гміна)|Пуньск]], [[Сейны (гміна)|Сейны]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.powiat.sejny.pl Афіцыйная старонка павета] {{Сэйнэнскі павет}} {{Падляскае ваяводства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сэйнэнскі павет| ]] 8vhz2iqotjc1mfddpsocducy2n90klb 0 218782 5167915 5090314 2026-07-20T10:01:44Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5167915 wikitext text/x-wiki [[Файл:Wojewodztwa.svg|thumb|300px|Ваяводствы Польшчы]] [[Выява:POLSKA woj pow gminy.png|thumb|300px|Карта паветаў і гмін Польшчы]] Спіс '''[[павет]]аў''' ({{lang-pl|powiat}}), якія з'яўляюцца сярэдняй [[Адміністрацыйны падзел Польшчы|адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкай у Рэспубліцы Польшча]]. == Статыстыка == * У Польшчы 314 паветаў і 65 [[на правах павета|гарадоў на правах павета]]. * Найбольшую плошчу мае [[Беластоцкі павет]] [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]]&#160;— 2984,64 км². * Найменшую плошчу мае [[Бяруньска-Ляндзінскі павет]] [[Сілезскае ваяводства|Сілезскага ваяводства]]&#160;— 158 км². * Найбольшую плошчу сярод гарадоў на правах павета мае [[Варшава]]&#160;— 517,24 км². * Найменшую плошчу сярод гарадоў на правах павета мае [[Свентахлавіцы]] [[Сілезскае ваяводства|Сілезскага ваяводства]]&#160;— 13,22 км². * Найбольшую колькасць насельніцтва мае [[Пазнаньскі павет]] [[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскага ваяводства]]&#160;— 288,0 тыс. чал. * Найменшую колькасць насельніцтва мае [[Сэйнэнскі павет]] [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]]&#160;— 21,4 тыс. чал. * Найбольшую колькасць насельніцтва сярод гарадоў на правах павета мае [[Варшава]]&#160;— 1 697,6 тыс. чал. * Найменшую колькасць насельніцтва сярод гарадоў на правах павета мае [[Сопат (Польшча)|Сопат]] [[Паморскае ваяводства|Паморскага ваяводства]]&#160;— 41,4 тыс. чал. == Адміністрацыйны падзел паветаў == Паветы падзелены на '''[[Гміна|гміны]]''' ({{lang-pl|gmina}}&#160;— воласць), найменшыя [[Адміністрацыйны падзел Польшчы|адміністрацыйны адзінкі Польшчы]]. У Польшчы існуюць гміны трох тыпаў: * '''[[гарадская гміна]]''' ({{lang-pl|gmina miejska}})&#160;— складаецца толькі з горада, звычайна досыць буйнога (у табліцах ніжэй у слупку «колькасць гмін» пазначана '''г'''); * '''[[вяскова-гарадская гміна]]''' ({{lang-pl|gmina miejsko-wiejska}})&#160;— складаецца з горада і навакольных вёсак (у табліцах ніжэй у слупку «колькасць гмін» пазначана '''вг'''); * '''[[вясковая гміна]]''' ({{lang-pl|gmina wiejska}})&#160;— складаецца толькі з вёсак і сельскай мясцовасці (у табліцах ніжэй у слупку «колькасць гмін» пазначана '''в'''). Усяго ў Польшчы 2484 гмін (станам на 2011 год): * 1576 вясковых гмін; * 601 вяскова-гарадскіх гмін; * 307 гарадскіх гмін. Дапаможнымі адзінкамі ({{lang-pl|jednostka pomocnicza}}) гміны ў сельскіх паселішчах з'яўляюцца [[Салецтва|салецтвы]] ({{lang-pl|sołectwo}}), а ў гарадах [[аседле]] ({{lang-pl|osiedle mieszkaniowe}}) і [[Дзельніца|дзельніцы]] ({{lang-pl|dzielnica}}). Гарады, якія ўтвараюць гарадскія гміны, пазначаны '''тлустым шрыфтам'''. == Апольскае ваяводства == [[Файл:POL województwo opolskie COA.svg|80px|border]] [[Апольскае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo opolskie}}), адміністрацыйны цэнтр&#160;— горад [[Аполе]]. {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводства || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat oleski COA.svg|40px]] || [[Алескі павет]] || Powiat oleski || width="40px" |[[Выява:POL Olesno COA 1.svg|40px]] || [[Алесна]] || Olesno || style="text-align: center;"|973,62 || style="text-align: center;"|68,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Powiat oleski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat opolski COA.svg|40px]] || [[Апольскі павет (Апольскае ваяводства)|Апольскі павет]] || Powiat opolski || width="40px" |[[Выява:POL Opole COA.svg|40px]] || [[Аполе]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Opole || style="text-align: center;"|1 586,82 || style="text-align: center;"|135,1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 10 || width="60px" |[[Файл:Powiat opolski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat brzeski (opolski) COA.svg|40px]] || [[Бжэгскі павет]] || Powiat brzeski || width="40px" |[[Выява:POL Brzeg COA old.svg|40px]] || '''[[Бжэг]]''' || Brzeg || style="text-align: center;"|876,52 || style="text-align: center;"|92,6 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Powiat brzeski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat głubczycki COA.svg|40px]] || [[Глубчыцкі павет]] || Powiat głubczycki || width="40px" |[[Файл:POL Głubczyce COA.svg|40px]] || [[Глубчыцы]] || Głubczyce || style="text-align: center;"|673,1 || style="text-align: center;"|50,7 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:Powiat głubczycki.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kluczborski COA.svg|40px]] || [[Ключборкскі павет]] || Powiat kluczborski || width="40px" |[[Выява:POL Kluczbork COA.svg|40px]] || [[Ключбарк]] || Kluczbork || style="text-align: center;"|851,59 || style="text-align: center;"|70,5 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:Powiat kluczborski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:Coats of arms of None.svg|40px]] || [[Крапкавіцкі павет]] || Powiat krapkowicki || width="40px" |[[Выява:POL Krapkowice COA.svg|40px]] || [[Крапкавіцы]] || Krapkowice || style="text-align: center;"|442,35 || style="text-align: center;"|68,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:Powiat krapkowicki.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kędzierzyńsko-kozielski COA.svg|40px]] || [[Кэндзяжынска-Казельскі павет]] || Powiat kędzierzyńsko-kozielski || width="40px" |[[Файл:POL Kędzierzyn Koźle COA.svg|40px]] || '''[[Кэндзежын-Козле]]''' || Kędzierzyn-Koźle || style="text-align: center;"|625,28 || style="text-align: center;"|102,7 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Powiat kędzierzyńsko-kozielski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat namysłowski COA.svg|40px]] || [[Намыслоўскі павет]] || Powiat namysłowski || width="40px" |[[Файл:POL Namysłów COA.svg|40px]] || [[Намыслаў]] || Namysłów || style="text-align: center;"|747,67 || style="text-align: center;"|44,0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Powiat namyslowski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat nyski COA.svg|40px]] || [[Ныскі павет]] || Powiat nyski || width="40px" |[[Выява:POL Nysa COA.svg|40px]] || [[Ныса]] || Nysa || style="text-align: center;"|1 223,87 || style="text-align: center;"|146,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Powiat nyski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat prudnicki COA.svg|40px]] || [[Прудніцкі павет]] || Powiat prudnicki || width="40px" |[[Выява:POL Prudnik COA.svg|40px]] || [[Пруднік]] || Prudnik || style="text-align: center;"|571,16 || style="text-align: center;"|60,4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:Powiat prudnicki.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat strzelecki COA.svg|40px]] || [[Стшэлецкі павет]] || Powiat strzelecki || width="40px" |[[Выява:POL Strzelce Opolskie COA.svg|40px]] || [[Стшэльцы Апольске]] || Strzelce Opolskie || style="text-align: center;"|744,28 || style="text-align: center;"|81,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:Powiat strzelecki.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Opole COA.svg|40px]] || '''[[Аполе]]''' || Opole || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br />адміністрацыйны цэнтр ваяводства || style="text-align: center;"|96,21 || style="text-align: center;"|128,9 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Woj opolskie adm.png|60px]] || width="60px" | |} == Вармінска-Мазурскае ваяводства == [[Файл:POL województwo warmińsko-mazurskie COA.svg|border|88x88пкс]] [[Вармінска-Мазурскае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo warmińsko-mazurskie}}), адміністрацыйны цэнтр&#160;— горад [[Ольштын]] {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводства || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"| ({{lang-pl| }}) || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"| ({{lang-pl| }}) || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat bartoszycki COA.svg|46x46пкс]]|| [[Барташыцкі павет]] || Powiat bartoszycki || width="40px" |[[Файл:POL Bartoszyce City COA.svg|52x52пкс]]|| '''[[Барташыцы]]''' || Bartoszyce || style="text-align: center;"|1 308,54 || style="text-align: center;"|61,7 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:Bartoszyce County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Bartoszycki.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Выява:POL powiat braniewski COA.svg|40px]] || [[Бранеўскі павет]] || Powiat braniewski || width="40px" |[[Выява:POL Braniewo COA old.svg|40px]] || '''[[Бранева]]''' || Braniewo || style="text-align: center;"|1 204,54 || style="text-align: center;"|44,1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Bramiewo County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Braniewski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL gmina Węgorzewo COA.svg|40px]] || [[Вэнгажэўскі павет]] || Powiat węgorzewski || width="40px" |[[Файл:POL gmina Węgorzewo COA.svg|40px]] || [[Вэнгажэва]] || Węgorzewo || style="text-align: center;"|693,43 || style="text-align: center;"|23,8 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:Wegorzewo County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Wegorzewski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat giżycki COA.svg|40px]] || [[Гіжыцкі павет]] || Powiat giżycki || width="40px" |[[Файл:POL Giżycko COA.svg|40px]] || '''[[Гіжыцка]]''' || Giżycko || style="text-align: center;"|1 118,74 || style="text-align: center;"|56,9 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Gizycko County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Gizycki.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat gołdapski COA.svg|40px]] || [[Галдапскі павет]] || Powiat gołdapski || width="40px" |[[Файл:POL Gołdap COA.svg|40px]] || [[Голдап]] || Gołdap || style="text-align: center;"|771,93 || style="text-align: center;"|27,1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:Goldap County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Goldapski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat działdowski COA.svg|40px]] || [[Дзялдоўскі павет]] || Powiat działdowski || width="40px" |[[Файл:POL Działdowo COA.svg|40px]] || '''[[Дзялдова]]''' || Działdowo || style="text-align: center;"|953,18 || style="text-align: center;"|65,2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Dzialdowo County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Dzialdowski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat iławski COA.svg|40px]] || [[Ілаўскі павет]] || Powiat iławski || width="40px" |[[Файл:POL Iława COA.svg|40px]] || '''[[Ілава (Польшча)|Ілава]]''' || Iława || style="text-align: center;"|1 385 || style="text-align: center;"|90,0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:Iława County Warmia Masuria.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Ilawski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kętrzyński COA.svg|40px]] || [[Кэнтшынскі павет]] || Powiat kętrzyński || width="40px" |[[Файл:POL Kętrzyn COA 1.svg|47x47пкс]]|| '''[[Кэнтшын]]''' || Kętrzyn || style="text-align: center;"|1 212,97 || style="text-align: center;"|66,8 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Ketrzyn County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Ketrzynski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat lidzbarski COA.svg|40px]] || [[Лідзбаркскі павет]] || Powiat lidzbarski || width="40px" |[[Файл:POL Lidzbark Warmiński COA.svg|40px]] || '''[[Лідзбарк-Варміньскі]]''' || Lidzbark Warmiński || style="text-align: center;"|924,42 || style="text-align: center;"|43,3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Lidzbark County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Lidzbarski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat mrągowski COA.svg|40px]] || [[Мрангоўскі павет]] || Powiat mrągowski || width="40px" |[[Файл:POL Mrągowo COA.svg|40px]] || '''[[Мрангова]]''' || Mrągowo || style="text-align: center;"|1 065,23 || style="text-align: center;"|50,2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Mragowo County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Mragowski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat nidzicki COA.svg|40px]] || [[Нідзіцкі павет]] || Powiat nidzicki || width="40px" |[[Файл:POL Nidzica COA.svg|40px]] || [[Нідзіца]] || Nidzica || style="text-align: center;"|960,7 || style="text-align: center;"|33,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Выява:Nidzica County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Выява:Nidzicki.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Выява:POL powiat nowomiejski COA.svg|40px]] || [[Навамейскі павет]] || Powiat nowomiejski || width="40px" |[[Выява:POL Nowe Miasto Lubawskie COA.svg|40px]] || '''[[Новэ Мяста Любаўске]]''' || Nowe Miasto Lubawskie || style="text-align: center;"|695,01 || style="text-align: center;"|43,4 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Выява:Nowe Miasto County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Выява:Nowomiejski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Выява:POL powiat olecki COA.svg|40px]] || [[Алецкі павет]] || Powiat olecki || width="40px" |[[Выява:POL Olecko COA.svg|40px]] || [[Алецка]] || Olecko || style="text-align: center;"|873,83 || style="text-align: center;"|34,0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Выява:Olecko County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat olsztyński COA.svg|40px]] || [[Альштынскі павет]] || Powiat olsztyński || width="40px" |[[Файл:POL Olsztyn COA.svg|40px]] || [[Ольштын]]<br /> <small>(у склад павета не ўваходзіць)</small>|| Olsztyn || style="text-align: center;"|2 840,29 || style="text-align: center;"|112,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Olsztyn County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Olsztynski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat ostródzki COA.gif|40px]] || [[Аструдскі павет]] || Powiat ostródzki || width="40px" |[[Файл:POL Ostróda COA.svg|40px]] || '''[[Аструда]]''' || Ostróda || style="text-align: center;"|1 764,89 || style="text-align: center;"|105,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Ostroda County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Ostródzki.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat piski COA.svg|40px]] || [[Пішскі павет]] || Powiat piski || width="40px" |[[Выява:POL Pisz COA.svg|40px]] || [[Піш]] || Pisz || style="text-align: center;"|1 776,17 || style="text-align: center;"|57,7 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 0 || width="60px" |[[Файл:Pisz County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Piski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat szczycieński COA.svg|40px]] || [[Шчыценскі павет]] || Powiat szczycieński || width="40px" |[[Файл:POL Szczytno COA.svg|40px]] || '''[[Шчытна (Вармінска-Мазурскае ваяводства)|Шчытна]]''' || Szczytno || style="text-align: center;"|1 933,1 || style="text-align: center;"|69,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Szczytno County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Szczycienski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat elbląski COA.svg|40px]] || [[Эльблёнгскі павет]] || Powiat elbląski || width="40px" |[[Файл:POL Elbląg COA.svg|40px]] || [[Эльблёнг]]<br /> <small>(у склад павета не ўваходзіць)</small>|| Elbląg || style="text-align: center;"|1 430,55 || style="text-align: center;"|56,4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Elblag County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Elblaski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat ełcki COA.svg|40px]] || [[Элкскі павет]] || Powiat ełcki || width="40px" |[[Файл:POL Ełk COA.svg|40px]] || '''[[Элк]]''' || Ełk || style="text-align: center;"|1 111,87 || style="text-align: center;"|84,6 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Elk County Warmia Masuria.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Elcki.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Olsztyn COA.svg|40px]] || '''[[Ольштын]]''' || Olsztyn || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br /> Адміністрацыйны цэнтр ваяводства || style="text-align: center;"|88,33 || style="text-align: center;"|176,4 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Powiaty.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Olsztynski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Elbląg COA.svg|40px]] || '''[[Эльблёнг]]''' || Elbląg || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|83,32 || style="text-align: center;"|127,9 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Powiaty.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Elblaski.png|60px]] |} == Велікапольскае ваяводства == [[Файл:POL województwo wielkopolskie COA.svg|80px|border]] [[Велікапольскае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo wielkopolskie}}), адміністрацыйны цэнтр&#160;— горад [[Познань]] {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводствы || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"| ({{lang-pl| }}) || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"| ({{lang-pl| }}) || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat obornicki COA.svg|40px]] || [[Абарніцкі павет]] || Powiat obornicki || width="40px" |[[Выява:POL Oborniki COA.svg|40px]] || [[Абарнікі]] || Oborniki || style="text-align: center;"|712,65 || style="text-align: center;"|55,8 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat obornicki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat ostrowski COA.svg|40px]] || [[Астроўскі павет (Велікапольскае ваяводства)|Астроўскі павет]] || Powiat ostrowski || width="40px" |[[Файл:POL Ostrów Wielkopolski COA.svg|40px]] || '''[[Остраў Велькапольскі]]''' || Ostrów Wielkopolski || style="text-align: center;"|1 160,65 || style="text-align: center;"|158,6 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat ostrowski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat ostrzeszowski COA.svg|40px]] || [[Астшэшоўскі павет]] || Powiat ostrzeszowski || width="40px" |[[Файл:POL Ostrzeszów COA.svg|40px]] || [[Астшэшаў]] || Ostrzeszów || style="text-align: center;"|772,37 || style="text-align: center;"|54,4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat ostrzeszowski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wolsztyński COA.svg|40px]] || [[Вальштынскі павет]] || Powiat wolsztyński || width="40px" |[[Файл:POL Wolsztyn COA.svg|40px]] || [[Вольштын]] || Wolsztyn || style="text-align: center;"|680,03 || style="text-align: center;"|54,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat wolsztyński map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wągrowiecki COA.svg|40px]] || [[Вангравецкі павет]] || Powiat wągrowiecki || width="40px" |[[Файл:POL Wągrowiec COA.svg|40px]] || '''[[Вангровец]]''' || Wągrowiec || style="text-align: center;"|1 040,8 || style="text-align: center;"|67,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat wągrowiecki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat gostyński COA.svg|40px]] || [[Гастыньскі павет]] || Powiat gostyński || width="40px" |[[Файл:POL Gostyń COA.svg|40px]] || [[Гостынь]] || Gostyń || style="text-align: center;"|810,34 || style="text-align: center;"|75,7 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat gostyński map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat gnieźnieński COA.svg|40px]] || [[Гнязненскі павет]] || Powiat gnieźnieński || width="40px" |[[Файл:POL Gniezno COA.svg|40px]] || '''[[Гнезна]]''' || Gniezno || style="text-align: center;"|1 254,34 || style="text-align: center;"|140,3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat gnieźnieński map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat grodziski (wielkopolski) COA.svg|40px]] || [[Градзіскі павет (Велікапольскае ваяводства)|Градзіскі павет]] || Powiat grodziski|| width="40px" |[[Выява:POL Grodzisk Wielkopolski COA.svg|40px]] || [[Гродзіск Велькапольскі]] || Grodzisk Wielkopolski || style="text-align: center;"|643,72 || style="text-align: center;"|49,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat grodziski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat złotowski COA.svg|40px]] || [[Златоўскі павет]] || Powiat złotowski || width="40px" |[[Файл:POL Złotów COA 1.svg|40px]] || '''[[Злотаў]]''' || Złotów || style="text-align: center;"|1 660,91 || style="text-align: center;"|68,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat złotowski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kaliski COA (1999-2024).svg|40px]] || [[Калішскі павет]] || Powiat kaliski|| width="40px" |[[Файл:POL Kalisz COA 1.svg|40px]] || [[Каліш]]<br /> <small>(у склад павета не ўваходзіць)</small>|| Kalisz || style="text-align: center;"|1 160,02 || style="text-align: center;"|80,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 10 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat kaliski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat koniński COA.svg|40px]] || [[Канінскі павет]] || Powiat koniński|| width="40px" |[[Файл:POL Konin COA.svg|40px]] || [[Конін]]<br /> <small>(у склад павета не ўваходзіць)</small>|| Konin || style="text-align: center;"|1 578,71 || style="text-align: center;"|123,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || style="text-align: center;"| 9 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat koniński map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kościański COA.svg|40px]] || [[Касцянскі павет]] || Powiat kościański || width="40px" |[[Файл:POL Kościan COA.svg|40px]] || '''[[Косцян]]''' || Kościan || style="text-align: center;"|722,53 || style="text-align: center;"|77,7 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat kościański map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kolski COA.svg|40px]] || [[Кольскі павет]] || Powiat kolski|| width="40px" |[[Файл:POL Koło COA.svg|40px]] || '''[[Кола (Велікапольскае ваяводства)|Кола]]''' || Koło || style="text-align: center;"|1 011,03 || style="text-align: center;"|88,8 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat kolski map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat kolski gminy.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat krotoszyński COA.svg|40px]] || [[Краташынскі павет]] || Powiat krotoszyński || width="40px" |[[Файл:Krotoszyn herb.svg|40px]] || [[Кратошын]] || Krotoszyn || style="text-align: center;"|714,23 || style="text-align: center;"|77,0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat krotoszyński map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kępiński COA.svg|40px]] || [[Кэмпінскі павет]] || Powiat kępiński|| width="40px" |[[Файл:POL Kępno COA.svg|40px]] || [[Кэмпна]] || Kępno || style="text-align: center;"|608,39 || style="text-align: center;"|55,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat kępiński map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat leszczyński COA.svg|40px]] || [[Ляшчынскі павет]] || Powiat leszczyński|| width="40px" |[[Файл:POL Leszno COA.svg|40px]] || [[Лешна (Польшча)|Лешна]]<br /> <small>(у склад павета не ўваходзіць)</small>|| Leszno || style="text-align: center;"|804,65 || style="text-align: center;"|49,7 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat leszczyński map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat międzychodzki COA.svg|40px]] || [[Мендзыходскі павет]] || Powiat międzychodzki || width="40px" |[[Файл:POL gmina Międzychód COA.svg|40px]] || [[Мяндзыхуд]] || Międzychód || style="text-align: center;"|736,66 || style="text-align: center;"|36,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat międzychodzki map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Podział administracyjny powiatu międzychodzkiego.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat nowotomyski COA.svg|40px]] || [[Новатамыскі павет]] || Powiat nowotomyski || width="40px" |[[Файл:POL Nowy Tomyśl COA.svg|40px]] || [[Новы Томысль]] || Nowy Tomyśl || style="text-align: center;"|1 011,67 || style="text-align: center;"|71,7 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat nowotomyski map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Mapa powiatu nowotomyskiego.jpg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat poznański COA.svg|40px]] || [[Пазнаньскі павет]] || Powiat poznański || width="40px" |[[Файл:Herb Poznania.png|40px]] || [[Познань]]<br /> <small>(у склад павета не ўваходзіць)</small>|| Poznań || style="text-align: center;"|1 899,61 || style="text-align: center;"|288,0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 8 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat poznański map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat poznanski-map.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat pilski COA.svg|40px]] || [[Пільскі павет]] || Powiat pilski || width="40px" |[[Файл:POL Piła COA 1.svg|40px]] || '''[[Піла]]''' || Piła || style="text-align: center;"|1 267,1 || style="text-align: center;"|137,1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat pilski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat pleszewski COA.svg|40px]] || [[Пляшэўскі павет]] || Powiat pleszewski || width="40px" |[[Выява:POL Pleszew COA.svg|40px]] || [[Плешаў]] || Pleszew || style="text-align: center;"|711,91 || style="text-align: center;"|61,8 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat pleszewski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat rawicki COA.svg|40px]] || [[Равіцкі павет]] || Powiat rawicki || width="40px" |[[Выява:POL Rawicz COA.svg|40px]] || [[Равіч (горад)|Равіч]] || Rawicz || style="text-align: center;"|553,23 || style="text-align: center;"|59,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat rawicki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat słupecki COA.svg|40px]] || [[Слупэцкі павет]] || Powiat słupecki || width="40px" |[[Файл:POL Słupca COA.svg|40px]] || '''[[Слупца]]''' || Słupca || style="text-align: center;"|837,91 || style="text-align: center;"|58,9 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat słupecki map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Gminy powiatu slupeckiego.JPG|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat średzki wlkp COA.svg|40px]] || [[Сьрэдскі павет (Велікапольскае ваяводства)|Сьрэдскі павет]] || Powiat średzki || width="40px" |[[Файл:POL Środa Wielkopolska COA.svg|40px]] || [[Сьрода Велькапольска]] || Środa Wielkopolska || style="text-align: center;"|623,18 || style="text-align: center;"|54,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat średzki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat śremski COA.svg|40px]] || [[Сьрэмскі павет]] || Powiat śremski || width="40px" |[[Файл:POL Śrem COA.svg|40px]] || [[Сьрэм]] || Śrem || style="text-align: center;"|574,68 || style="text-align: center;"|59,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat śremski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat turecki COA.svg|40px]] || [[Турэцкі павет]] || Powiat turecki || width="40px" |[[Файл:Coat of Arms of Turek.png|40px]] || '''[[Турак]]''' || Turek || style="text-align: center;"|929,4 || style="text-align: center;"|83,7 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat turecki map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat turecki-gminy mapka.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wrzesiński COA.svg|40px]] || [[Ужэсінскі павет]] || Powiat wrzesiński || width="40px" |[[Файл:POL Września COA.svg|40px]] || [[Ужэсня]] || Września || style="text-align: center;"|704,19 || style="text-align: center;"|73,7 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat wrzesiński map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat chodzieski COA.svg|40px]] || [[Хадзежскі павет]] || Powiat chodzieski || width="40px" |[[Файл:POL Chodzież COA.svg|40px]] || '''[[Ходзеж]]''' || Chodzież || style="text-align: center;"|680,58 || style="text-align: center;"|47,0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat chodzieski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat czarnkowsko-trzcianecki COA.svg|40px]] || [[Чарнкоўска-Тшцянэцкі павет]] || Powiat czarnkowsko-trzcianecki || width="40px" |[[Файл:POL Czarnków COA.svg|40px]] || '''[[Чарнкаў]]''' || Czarnków || style="text-align: center;"|1 808,19 || style="text-align: center;"|86,1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat czarnkowsko-trzcianecki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat szamotulski COA.svg|40px]] || [[Шаматульскі павет]] || Powiat szamotulski || width="40px" |[[Файл:POL Szamotuły COA.svg|40px]] || [[Шаматулы]] || Szamotuły || style="text-align: center;"|1 119,55 || style="text-align: center;"|85,8 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat szamotulski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat jarociński COA.svg|40px]] || [[Ярацінскі павет]] || Powiat jarociński|| width="40px" |[[Файл:POL Jarocin COA.svg|40px]] || [[Яроцін]] || Jarocin || style="text-align: center;"|587,7 || style="text-align: center;"|70,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL województwo wielkopolskie powiat jarociński map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Kalisz COA.svg|40px]] || '''[[Каліш]]''' || Kalisz || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|69,42 || style="text-align: center;"|108,8 || colspan="3" | || width="60px" |[[Выява:Woj wielkopolskie adm.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Выява:POL Konin COA.svg|40px]] || '''[[Конін]]''' || Konin || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|82,2 || style="text-align: center;"|80,4 || colspan="3" | || width="60px" |[[Выява:Woj wielkopolskie adm.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Выява:POL Leszno COA.svg|40px]] || '''[[Лешна (Польшча)|Лешна]]''' || Leszno || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|31,9 || style="text-align: center;"|64,0 || colspan="3" | || width="60px" |[[Выява:Woj wielkopolskie adm.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Выява:Herb Poznania.png|40px]] || '''[[Познань]]''' || Poznań || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br /> Адміністрацыйны цэнтр ваяводства || style="text-align: center;"|261,85 || style="text-align: center;"|552,7 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Woj wielkopolskie adm.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Poznań - jednostki pomocnicze od 2011.png|60px]] |} == Заходнепаморскае ваяводства == [[Файл:POL województwo zachodniopomorskie COA.svg|80px|border]] [[Заходнепаморскае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo zachodniopomorskie}}), адміністрацыйны цэнтр&#160;— горад [[Шчэцін]] {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводства || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat białogardzki COA.svg|40px]] || [[Бялагардскі павет]] || Powiat białogardzki || width="40px" |[[Файл:POL Białogard COA 1.svg|40px]] || '''[[Бялогард]]''' || Białogard || style="text-align: center;"|845,36 || style="text-align: center;"|48,3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL powiat białogardzki map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Bialogard p-gm.jpg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wałecki COA 1.svg|40px]] || [[Валэцкі павет]] || Powiat wałecki || width="40px" |[[Файл:POL Wałcz COA.svg|40px]] || '''[[Валч]]''' || Wałcz || style="text-align: center;"|1 414,79 || style="text-align: center;"|54,9 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:POL powiat wałecki map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Zwa gminy.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat goleniowski COA.svg|40px]] || [[Галянёўскі павет]] || Powiat goleniowski || width="40px" |[[Файл:POL Goleniów COA.svg|40px]] || [[Галенеў]] || Goleniów || style="text-align: center;"|1 616,99 || style="text-align: center;"|78,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL powiat goleniowski map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Goleniow p-gm.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat gryfiński COA.svg|40px]] || [[Грыфінскі павет]] || Powiat gryfiński || width="40px" |[[Файл:POL Gryfino COA 1.svg|40px]] || [[Грыфіна]] || Gryfino || style="text-align: center;"|1 869,54 || style="text-align: center;"|82,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 6 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL powiat gryfiński map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Gryfino p-gm.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat gryficki COA.svg|40px]] || [[Грыфіцкі павет]] || Powiat gryficki || width="40px" |[[Файл:POL Gryfice COA 1.svg|40px]] || [[Грыфіцы]] || Gryfice || style="text-align: center;"|1 018,19 || style="text-align: center;"|62,4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL powiat gryficki map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Gryfice p-gm.jpg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat drawski COA.svg|40px]] || [[Драўскі павет]] || Powiat drawski || width="40px" |[[Файл:POL Drawsko Pomorskie COA.svg|40px]] || [[Драўска Паморске]] || Drawsko Pomorskie || style="text-align: center;"|1 764,21 || style="text-align: center;"|58,4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL powiat drawski map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Zdr gminy.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kamieński COA.svg|40px]] || [[Каменьскі павет]] || Powiat kamieński || width="40px" |[[Файл:POL Kamień Pomorski COA.svg|40px]] || [[Камень Паморскі]] || Kamień Pomorski || style="text-align: center;"|1 006,65 || style="text-align: center;"|47,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:POL powiat kamieński map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Zka gminy.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kołobrzeski COA.svg|40px]] || [[Калабжэгскі павет]] || Powiat kołobrzeski || width="40px" |[[Файл:Herb Kolobrzegu.svg|40px]] || '''[[Калабжэг]]''' || Kołobrzeg || style="text-align: center;"|725,86 || style="text-align: center;"|75,9 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:POL powiat kołobrzeski map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Kolobrzeg p-gm.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat koszaliński COA.svg|40px]] || [[Кашалінскі павет]] || Powiat koszaliński || width="40px" |[[Файл:POL Koszalin COA.svg|40px]] || [[Кашалін]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Koszalin || style="text-align: center;"|1 669,09 || style="text-align: center;"|63,8 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:POL powiat koszaliński map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Zko gminy.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat łobeski COA.svg|40px]] || [[Лабэзскі павет]] || Powiat łobeski || width="40px" |[[Файл:POL Łobez COA.svg|40px]] || [[Лобаз]] || Łobez || style="text-align: center;"|1 065,61 || style="text-align: center;"|38,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:POL powiat łobeski map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Zlo gminy.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat myśliborski COA.svg|40px]] || [[Мыслібожскі павет]] || Powiat myśliborski || width="40px" |[[Файл:POL Myślibórz 1 COA.svg|40px]] || [[Мыслібуж]] || Myślibórz || style="text-align: center;"|1 181,95 || style="text-align: center;"|67,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL powiat myśliborski map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Zmy gminy.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat policki COA.svg|40px]] || [[Паліцкі павет]] || Powiat policki || width="40px" |[[Файл:Police herb.svg|40px]] || [[Паліцы]] || Police || style="text-align: center;"|664,16 || style="text-align: center;"|62,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL powiat policki map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Zpl gminy.jpg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat pyrzycki COA.svg|40px]] || [[Пыжыцкі павет]] || Powiat pyrzycki || width="40px" |[[Файл:POL Pyrzyce COA 1.svg|40px]] || [[Пыжыцы]] || Pyrzyce || style="text-align: center;"|725,71 || style="text-align: center;"|40,1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL powiat pyrzycki map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Zpy gminy.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat świdwiński COA.svg|40px]] || [[Свідвінскі павет]] || Powiat świdwiński || width="40px" |[[Файл:POL Świdwin COA.svg|40px]] || '''[[Свідвін]]''' || Świdwin || style="text-align: center;"|1 093,1 || style="text-align: center;"|51,0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL powiat świdwiński map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Zsd gminy.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat sławieński COA.svg|40px]] || [[Славенскі павет]] || Powiat sławieński || width="40px" |[[Файл:POL Sławno COA.svg|40px]] || '''[[Слаўна]]''' || Sławno || style="text-align: center;"|1 043,62 || style="text-align: center;"|57,8 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL powiat sławieński map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Zsl gminy.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat stargardzki COA 1.svg|40px]] || [[Старгардскі павет]] || Powiat stargardzki || width="40px" |[[Файл:POL Stargard COA.svg|40px]] || [[Старгард]] || Stargard || style="text-align: center;"|1 519,59 || style="text-align: center;"|119,9 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:POL powiat stargardzki map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Zst gminy.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:Powiat choszczenski.jpg|40px]] || [[Хашчэнскі павет]] || Powiat choszczeński || width="40px" |[[Файл:POL Choszczno COA 1.svg|40px]] || [[Хошчна]] || Choszczno || style="text-align: center;"|1 327,95 || style="text-align: center;"|52,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL powiat choszczeński map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Choszczno p-gm.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat szczecinecki COA.svg|40px]] || [[Шчэцінэцкі павет]] || Powiat szczecinecki || width="40px" |[[Файл:POL Szczecinek COA.svg|40px]] || '''[[Шчацінак]]''' || Szczecinek || style="text-align: center;"|1 765,22 || style="text-align: center;"|77,3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL powiat szczecinecki map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Szczecinek p-gm.jpg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Koszalin COA.svg|40px]] || '''[[Кашалін]]''' || Koszalin || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|98,34 || style="text-align: center;"|107,9 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Woj zachodniopomorskie adm.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Świnoujście COA 1.svg|40px]] || '''[[Свінауйсце]]''' || Świnoujście || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|193,27 || style="text-align: center;"|40,7 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Woj zachodniopomorskie adm.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Wolin-Topomap.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Szczecin COA.svg|40px]] || '''[[Шчэцін]]''' || Szczecin || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br /> Адміністрацыйны цэнтр ваяводства || style="text-align: center;"|300,55 || style="text-align: center;"|405,6 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Woj zachodniopomorskie adm.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Szczecin administrative division 2010.png|60px]] |} == Куяўска-Паморскае ваяводства == [[Файл:POL województwo kujawsko-pomorskie COA.svg|80px|border]] [[Куяўска-Паморскае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo kujawsko-pomorskie}}); у горадзе [[Быдгашч]]&#160;— адміністрацыя, а ў горадзе [[Торунь]]&#160;— [[сеймік]] ваяводства. {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводства || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat aleksandrowski COA.svg|40px]] || [[Александроўскі павет]] || Powiat aleksandrowski || width="40px" |[[Файл:POL Aleksandrów Kujawski COA.svg|40px]] || '''[[Аляксандраў Куяўскі]]''' || Aleksandrów Kujawski || style="text-align: center;"|475,61 || style="text-align: center;"|55,3 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Powiat aleksandrowski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat brodnicki COA.svg|40px]] || [[Брадніцкі павет]] || Powiat brodnicki || width="40px" |[[Файл:POL Brodnica COA.svg|40px]] || '''[[Брадніца]]''' || Brodnica || style="text-align: center;"|1 038,79 || style="text-align: center;"|75,0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Powiat brodnicki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat brodnicki 2.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat bydgoski COA.svg|40px]] || [[Быдгашчскі павет]] || Powiat bydgoski || width="40px" |[[Файл:POL Bydgoszcz COA.svg|40px]] || [[Быдгашч]]<br /><small>(не ўваходзіць у склад павета)</small> || Bydgoszcz || style="text-align: center;"|1 394,8 || style="text-align: center;"|93,7 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Powiat bydgoski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat bydgoski mapa.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wąbrzeski COA.svg|40px]] || [[Вамбжэскі павет]] || Powiat wąbrzeski || width="40px" |[[Файл:POL Wąbrzeźno COA 1.svg|45x45пкс]]|| '''[[Вамбжэзна]]''' || Wąbrzeźno || style="text-align: center;"|501,31 || style="text-align: center;"|35,0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Powiat wąbrzeski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat wabrzeski.PNG|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat golubsko-dobrzyński COA.svg|40px]] || [[Галюбска-Дабжыньскі павет]] || Powiat golubsko-dobrzyński || width="40px" |[[Файл:POL Golub-Dobrzyń COA.svg|40px]] || '''[[Голюб-Добжынь]]''' || Golub-Dobrzyń || style="text-align: center;"|612,98 || style="text-align: center;"|45,1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Powiat golubsko-dobrzyński.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat grudziądzki COA.svg|40px]] || [[Грудзёндзкі павет]] || Powiat grudziądzki || width="40px" |[[Файл:POL Grudziądz COA.svg|40px]] || [[Грудзёндз]]<br /><small>(не ўваходзіць у склад павета)</small> || Grudziądz || style="text-align: center;"|728,39 || style="text-align: center;"|38,4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Powiat grudziądzki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat grudziadzki.PNG|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat żniński COA.svg|40px]] || [[Жнінскі павет]] || Powiat żniński || width="40px" |[[Файл:POL Żnin COA.svg|40px]] || [[Жнін]] || Żnin || style="text-align: center;"|984,55 || style="text-align: center;"|69,8 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:Powiat żniński.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat inowrocławski COA.svg|40px]] || [[Інаўрацлаўскі павет]] || Powiat inowrocławski || width="40px" |[[Файл:POL Inowrocław COA.svg|40px]] || '''[[Інаўроцлаў]]''' || Inowrocław || style="text-align: center;"|1 224,94 || style="text-align: center;"|166,0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Powiat inowrocławski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat lipnowski COA.svg|40px]] || [[Ліпноўскі павет]] || Powiat lipnowski || width="40px" |[[Файл:POL Lipno COA.svg|40px]] || '''[[Ліпна (горад)|Ліпна]]''' || Lipno || style="text-align: center;"|1 015,6 || style="text-align: center;"|66,1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Powiat lipnowski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat mogieliński COA.svg|40px]] || [[Магіленскі павет]] || Powiat mogileński || width="40px" |[[Файл:POL Mogilno COA.svg|40px]] || [[Магільна (горад)|Магільна]] || Mogilno || style="text-align: center;"|675,86 || style="text-align: center;"|47,0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:Powiat mogileński.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat nakielski COA.svg|40px]] || [[Накельскі павет]] || Powiat nakielski || width="40px" |[[Файл:POL Nakło nad Notecią COA.svg|40px]]|| [[Накла над Натэцян]] || Nakło nad Notecią || style="text-align: center;"|1 120,48 || style="text-align: center;"|84,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:Powiat nakielski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat radziejowski COA.svg|40px]] || [[Радзяёўскі павет]] || Powiat radziejowski || width="40px" |[[Файл:POL Radziejów COA.svg|40px]] || '''[[Радзееў]]''' || Radziejów || style="text-align: center;"|607 || style="text-align: center;"|42,3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Powiat radziejowski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat rypiński COA.svg|40px]] || [[Рыпінскі павет]] || Powiat rypiński || width="40px" |[[Файл:POL Rypin COA.svg|40px]] || '''[[Рыпін]]''' || Rypin || style="text-align: center;"|587,08 || style="text-align: center;"|44,4 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Powiat rypiński.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat świecki COA.svg|40px]] || [[Свецкі павет]] || Powiat świecki || width="40px" |[[Файл:POL Świecie COA.svg|47x47пкс]]|| [[Свецце]] || Świecie || style="text-align: center;"|1 472,78 || style="text-align: center;"|97,1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 9 || width="60px" |[[Файл:Powiat świecki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat swiecki mapa.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat sępoleński COA.svg|40px]] || [[Сэмпаленскі павет]] || Powiat sępoleński || width="40px" |[[Файл:POL Sępólno Krajeńskie COA.svg|40px]] || [[Сэмпульна Краеньске]] || Sępólno Krajeńskie || style="text-align: center;"|790,86 || style="text-align: center;"|40,8 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:Powiat sępoleński.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat bydgoski COA.svg|40px]] || [[Таруньскі павет]] || Powiat toruński || width="40px" |[[Файл:POL Toruń COA.svg|40px]] || [[Торунь]]<br /><small>(не ўваходзіць у склад павета)</small> || Toruń || style="text-align: center;"|1 229,71 || style="text-align: center;"|87,8 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 8 || width="60px" |[[Файл:Powiat toruński.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat tucholski COA.svg|40px]] || [[Тухольскі павет]] || Powiat tucholski || width="40px" |[[Выява:POL Tuchola COA.svg|40px]] || [[Тухоля]] || Tuchola || style="text-align: center;"|1 075,27 || style="text-align: center;"|47,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Powiat tucholski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat tucholski mapa.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat włocławski COA.svg|40px]] || [[Улацлаўскі павет]] || Powiat włocławski || width="40px" |[[Файл:POL Włocławek COA.svg|40px]] || [[Улацлавак]]<br /><small>(не ўваходзіць у склад павета)</small> || Włocławek || style="text-align: center;"|1 472,34 || style="text-align: center;"|85,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Powiat włocławski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat chełmiński COA.svg|40px]] || [[Хэлмінскі павет]] || Powiat chełmiński || width="40px" |[[Файл:POL Chełmno COA.svg|40px]] || '''[[Хэлмна]]''' || Chełmno || style="text-align: center;"|527,62 || style="text-align: center;"|51,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Powiat chełmiński.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat chelmno.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Bydgoszcz COA.svg|40px]] || '''[[Быдгашч]]''' || Bydgoszcz || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br />месцазнаходжанне адміністрацыі ваяводства || style="text-align: center;"|175,98 || style="text-align: center;"|356,1 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Kujawsko pomorskie powiaty.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Włocławek COA.svg|40px]] || '''[[Улацлавак]]''' || Włocławek || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|84,32 || style="text-align: center;"|116,9 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Kujawsko pomorskie powiaty.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Grudziądz COA.svg|40px]] || '''[[Грудзёндз]]''' || Grudziądz || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|57,76 || style="text-align: center;"|98,8 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Kujawsko pomorskie powiaty.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Toruń COA.svg|40px]] || '''[[Торунь]]''' || Toruń || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br /> месцазнаходжанне [[сеймік]]а ваяводства || style="text-align: center;"|115,72 || style="text-align: center;"|206,8 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Kujawsko pomorskie powiaty.png|60px]] || width="60px" | |} == Лодзьскае ваяводства == [[Файл:POL województwo łódzkie COA.svg|80px|border]] [[Лодзьскае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo łódzkie}}), адміністрацыйны цэнтр&#160;— горад [[Лодзь]]. {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводства || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat opoczyński COA.svg|40px]] || [[Апачынскі павет]] || Powiat opoczyński || width="40px" |[[Файл:POL Opoczno COA.svg|40px]] || [[Апочна]] || Opoczno || style="text-align: center;"|1 038,77 || style="text-align: center;"|78,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat opoczyński map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat brzeziński COA.svg|40px]] || [[Бжэзінскі павет]] || Powiat brzeziński || width="40px" |[[Файл:POL Brzeziny COA.svg|40px]] || '''[[Бжэзіны]]''' || Brzeziny || style="text-align: center;"|358,51 || style="text-align: center;"|30,7 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat brzeziński map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat brzeziński.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat bełchatowski COA.svg|40px]] || [[Бэлхатоўскі павет]] || Powiat bełchatowski || width="40px" |[[Файл:POL Bełchatów COA.svg|40px]] || '''[[Бэлхатаў]]''' || Bełchatów || style="text-align: center;"|969,21 || style="text-align: center;"|112,3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat bełchatowski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wieruszowski COA.svg|40px]] || [[Верушоўскі павет]] || Powiat wieruszowski || width="40px" |[[Файл:Herb Wieruszowa.svg|40px]] || [[Вярушаў]] || Wieruszów || style="text-align: center;"|576,22 || style="text-align: center;"|42,4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat wieruszowski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat tomaszowski (łódzki) COA.svg|40px]] || [[Вялюньскі павет]] || Powiat wieluński || width="40px" |[[Файл:POL Wieluń COA.svg|40px]] || [[Велюнь]] || Wieluń || style="text-align: center;"|927,69 || style="text-align: center;"|78,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 9 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat wieluński map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat zgierski COA.svg|40px]] || [[Згежскі павет]] || Powiat zgierski || width="40px" |[[Файл:POL Zgierz COA.svg|40px]] || '''[[Згеж]]''' || Zgierz || style="text-align: center;"|853,71 || style="text-align: center;"|161,0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat zgierski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat zduńskowolski COA.svg|40px]] || [[Здуньскавольскі павет]] || Powiat zduńskowolski || width="40px" |[[Файл:POL Zduńska Wola COA.svg|40px]] || '''[[Здуньска Воля]]''' || Zduńska Wola || style="text-align: center;"|369,19 || style="text-align: center;"|67,9 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat zduńskowolski map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat zduńskowolski.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kutnowski COA.svg|40px]] || [[Кутноўскі павет]] || Powiat kutnowski || width="40px" |[[Выява:Herb kutno.png|40px]] || '''[[Кутна]]''' || Kutno || style="text-align: center;"|886,29 || style="text-align: center;"|105,1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 8 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat kutnowski map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat kutnowski mapa.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat łowicki COA.svg|40px]] || [[Лавіцкі павет]] || Powiat łowicki || width="40px" |[[Файл:Łowicz Coat of arms 2025.png|40px]] || '''[[Ловіч]]''' || Łowicz || style="text-align: center;"|987,13 || style="text-align: center;"|82,6 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 9 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat łowicki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat łaski COA.svg|40px]] || [[Ласкі павет]] || Powiat łaski || width="40px" |[[Файл:POL Łask COA.svg|40px]] || [[Ласк]] || Łask || style="text-align: center;"|617,38 || style="text-align: center;"|50,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat łaski map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat łaski.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat łódzki wschodni COA.svg|40px]] || [[Лудзкі Усходні павет]] || Powiat łódzki wschodni || width="40px" |[[Файл:POL Łódź COA.svg|40px]] || [[Лодзь]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Łódź || style="text-align: center;"|499,32 || style="text-align: center;"|64,1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat łódzki wschodni map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat łódzki wschodni.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat łęczycki COA.svg|40px]] || [[Лэнчыцкі павет]] || Powiat łęczycki || width="40px" |[[Файл:POL Łęczyca COA.svg|40px]] || '''[[Лэнчыца]]''' || Łęczyca || style="text-align: center;"|772,75 || style="text-align: center;"|53,8 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat łęczycki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat pabianicki COA.svg|40px]] || [[Паб’яніцкі павет]] || Powiat pabianicki || width="40px" |[[Выява:POL Pabianice COA.svg|40px]] || '''[[Паб’яніцы]]''' || Pabianice || style="text-align: center;"|490,77 || style="text-align: center;"|119,4 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat pabianicki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat poddębicki COA.svg|40px]] || [[Паддэмбіцкі павет]] || Powiat poddębicki || width="40px" |[[Файл:POL Poddębice COA.svg|40px]] || [[Паддэмбіцы]] || Poddębice || style="text-align: center;"|880,91 || style="text-align: center;"|42,5 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat poddębicki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat pajęczański COA.svg|40px]] || [[Паянчанскі павет]] || Powiat pajęczański || width="40px" |[[Файл:POL Pajęczno COA.svg|40px]] || [[Паенчна]] || Pajęczno || style="text-align: center;"|804,14 || style="text-align: center;"|53,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat pojęczański map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat pajęczański.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat piotrkowski COA.svg|40px]] || [[Пятркоўскі павет]] || Powiat piotrkowski || width="40px" |[[Файл:POL Piotrków Trybunalski COA 1.svg|40px]] || [[Пётркаў Трыбунальскі]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Piotrków Trybunalski || style="text-align: center;"|1 429,12 || style="text-align: center;"|90,1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 9 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat piotrkowski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:Pow radomszczanski.jpg|40px]] || [[Радамшчанскі павет]] || Powiat radomszczański || width="40px" |[[Файл:POL Radomsko COA.svg|40px]] || '''[[Радомска]]''' || Radomsko || style="text-align: center;"|1 442,78 || style="text-align: center;"|119,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 11 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat radomszczański map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat radomszczański.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat rawski COA.svg|40px]] || [[Раўскі павет]] || Powiat rawski || width="40px" |[[Файл:POL Rawa Mazowiecka COA.svg|40px]] || '''[[Рава Мазавецка]]''' || Rawa Mazowiecka || style="text-align: center;"|646,6 || style="text-align: center;"|49,6 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat rawski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat skierniewicki COA.svg|40px]] || [[Скернявіцкі павет]] || Powiat skierniewicki || width="40px" |[[Выява:POL Skierniewice COA.svg|40px]] || [[Скернявіцы]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Skierniewice || style="text-align: center;"|756,12 || style="text-align: center;"|37,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 9 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat skierniewicki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:Herb powiatu sieradzkiego.png|40px]] || [[Сярадзкі павет]] || Powiat sieradzki || width="40px" |[[Файл:POL Sieradz COA.svg|40px]] || '''[[Серадз]]''' || Sieradz || style="text-align: center;"|1 491,04 || style="text-align: center;"|121,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat sieradzki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat tomaszowski (łódzki) COA.svg|40px]] || [[Тамашоўскі павет (Лодзьскае ваяводства)|Тамашоўскі павет]] || Powiat tomaszowski || width="40px" |[[Файл:POL Tomaszów Mazowiecki COA.svg|40px]] || '''[[Тамашаў Мазавецкі]]''' || Tomaszów Mazowiecki || style="text-align: center;"|1 025,7 || style="text-align: center;"|121,2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 10 || width="60px" |[[Файл:POL województwo łódzkie powiat tomaszowski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Łódź COA.svg|40px]] || '''[[Лодзь]]''' || Łódź || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br />адміністрацыйны цэнтр ваяводства || style="text-align: center;"|293,25 || style="text-align: center;"|738,0 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Wojewodzkie lodzkie adm.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Piotrków Trybunalski COA 1.svg|40px]] || '''[[Пётркаў Трыбунальскі]]''' || Piotrków Trybunalski || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|67,24 || style="text-align: center;"|78,4 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Wojewodzkie lodzkie adm.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Skierniewice COA.svg|46x46пкс]]|| '''[[Скернявіцы]]''' || Skierniewice || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|32,89 || style="text-align: center;"|49,1 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Wojewodzkie lodzkie adm.png|60px]] || width="60px" | |} == Люблінскае ваяводства == [[Выява:POL województwo lubelskie COA.svg|80px|border]] [[Люблінскае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo lubelskie }}), адміністрацыйны цэнтр&#160;— горад [[Люблін]]. {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводства || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat opolski-lubelski COA.svg|40px]] || [[Апольскі павет (Люблінскае ваяводства)|Апольскі павет]] || Powiat opolski || width="40px" |[[Выява:POL Opole Lubelskie COA.svg|40px]] || [[Аполе Любэльске]] || Opole Lubelskie || style="text-align: center;"|804,14 || style="text-align: center;"|63,4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Lubelskie administracyjna.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat biłgorajski COA.svg|40px]] || [[Білгарайскі павет]] || Powiat biłgorajski || width="40px" |[[Файл:POL Biłgoraj COA.svg|40px]] || '''[[Білгорай]]''' || Biłgoraj || style="text-align: center;"|1 677,79 || style="text-align: center;"|104,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 10 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Biłgorajski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat biłgorajski mapa.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat bialski COA.svg|40px]] || [[Бяльскі павет]] || Powiat bialski || width="40px" |[[Файл:POL Biała Podlaska COA.svg|40px]] || [[Бяла Падляска]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Biała Podlaska || style="text-align: center;"|2 753,67 || style="text-align: center;"|114,2 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 17 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Bialski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat hrubieszowski COA.svg|40px]] || [[Грубяшоўскі павет]] || Powiat hrubieszowski || width="40px" |[[Файл:POL Hrubieszów COA.svg|40px]] || '''[[Грубешаў]]''' || Hrubieszów || style="text-align: center;"|1 269,45 || style="text-align: center;"|69,2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Hrubieszowski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat zamojski COA.svg|40px]] || [[Замойскі павет]] || Powiat zamojski || width="40px" |[[Файл:POL Zamość COA.svg|40px]] || [[Замасць]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Zamość || style="text-align: center;"|1 872,27 || style="text-align: center;"|110,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 12 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Zamojski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat krasnostawski COA.svg|40px]] || [[Краснастаўскі павет]] || Powiat krasnostawski || width="40px" |[[Выява:POL Krasnystaw COA.svg|40px]] || '''[[Красныстаў]]''' || Krasnystaw || style="text-align: center;"|1 067,18 || style="text-align: center;"|76,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 9 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Krasnostawski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kraśnicki COA.svg|40px]] || [[Красніцкі павет]] || Powiat kraśnicki || width="40px" |[[Файл:POL Kraśnik COA.svg|40px]] || '''[[Краснік]]''' || Kraśnik || style="text-align: center;"|1 005,34 || style="text-align: center;"|100,2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 8 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Kraśnicki.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat łukowski COA.svg|40px]] || [[Лукоўскі павет]] || Powiat łukowski || width="40px" |[[Файл:POL Łuków COA.svg|40px]] || '''[[Лукаў (Люблінскае ваяводства)|Лукаў]]''' || Łuków || style="text-align: center;"|633,75 || style="text-align: center;"|57,3 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 9 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Łukowski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat łęczyński COA.svg|40px]] || [[Лэнчынскі павет]] || Powiat łęczyński || width="40px" |[[Файл:POL Łęczna COA.svg|40px]] || [[Лэнчна]] || Łęczna || style="text-align: center;"|633,75 || style="text-align: center;"|57,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Łęczyński.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat lubartowski COA.svg|40px]] || [[Любартоўскі павет]] || Powiat lubartowski || width="40px" |[[Файл:POL Lubartów COA.svg|40px]] || '''[[Любартаў]]''' || Lubartów || style="text-align: center;"|1 290,35 || style="text-align: center;"|90,8 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 10 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Lubartowski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat lubelski COA.svg|40px]] || [[Любэльскі павет]] || Powiat lubelski || width="40px" |[[Файл:POL Lublin COA 1.svg|40px]] || [[Люблін]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Lublin || style="text-align: center;"|1 679,42 || style="text-align: center;"|139,4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 14 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Chełmski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Powiat parczewski COA.svg|40px]] || [[Парчэўскі павет]] || Powiat parczewski || width="40px" |[[Выява:POL Parczew COA.svg|40px]] || [[Парчаў]] || Parczew || style="text-align: center;"|952,62 || style="text-align: center;"|36,0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Parczewski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat puławski COA.svg|40px]] || [[Пулаўскі павет]] || Powiat puławski || width="40px" |[[Файл:Pulawy herb nowy.svg|40px]] || '''[[Пулавы]]''' || Puławy || style="text-align: center;"|933 || style="text-align: center;"|117,2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 8 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Puławski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat radzyński COA.svg|40px]] || [[Радзыньскі павет]] || Powiat radzyński || width="40px" |[[Файл:POL Radzyń Podlaski COA.svg|40px]] || '''[[Радзынь Падляскі]]''' || Radzyń Podlaski || style="text-align: center;"|965,21 || style="text-align: center;"|61,6 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Radzyński.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat rycki COA.svg|40px]] || [[Рыцкі павет]] || Powiat rycki || width="40px" |[[Выява:POL Ryki COA.svg|40px]] || [[Рыкі (горад)|Рыкі]] || Ryki || style="text-align: center;"|615,54 || style="text-align: center;"|60,1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Rycki.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat świdnicki COA.svg|40px]] || [[Свідніцкі павет (Люблінскае ваяводства)|Свідніцкі павет]] || Powiat świdnicki || width="40px" |[[Файл:POL Świdnik COA.svg|40px]] || '''[[Свіднік]]''' || Świdnik || style="text-align: center;"|468,97 || style="text-align: center;"|72,3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Świdnicki Lubelski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat tomaszowski lubelski COA.svg|40px]] || [[Тамашоўскі павет (Люблінскае ваяводства)|Тамашоўскі павет]] || Powiat tomaszowski || width="40px" |[[Файл:POL Tomaszów Lubelski New COA.png|40px]] || '''[[Тамашаў Любэльскі]]''' || Tomaszów Lubelski || style="text-align: center;"|1 487,1 || style="text-align: center;"|89,2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 10 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Tomaszowski Lubelski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat włodawski COA.svg|40px]] || [[Уладаўскі павет]] || Powiat włodawski || width="40px" |[[Файл:POL Włodawa COA.svg|40px]] || '''[[Уладава]]''' || Włodawa || style="text-align: center;"|1 256,27 || style="text-align: center;"|40,4 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Włodawski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat chełmski COA.svg|40px]] || [[Хэлмскі павет]] || Powiat chełmski || width="40px" |[[Файл:POL Chełm COA.svg|40px]] || [[Хэлм]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Chełm || style="text-align: center;"|1 779,64 || style="text-align: center;"|73,7 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 14 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Chełmski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat janowski COA.svg|40px]] || [[Яноўскі павет]] || Powiat janowski || width="40px" |[[Файл:POL Janów Lubelski COA.svg|40px]] || [[Янаў Любэльскі]] || Janów Lubelski || style="text-align: center;"|875,34 || style="text-align: center;"|48,0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Mapa Pow Janowski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Biała Podlaska COA.svg|40px]] || '''[[Бяла Падляска]]''' || Biała Podlaska || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|49,46 || style="text-align: center;"|59,0 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Mapa Mnpp Biała Podlaska.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Zamość COA.svg|40px]] || '''[[Замасць]]''' || Zamość || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|30,34 || style="text-align: center;"|66,2 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Mapa Mnpp Zamość.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Lublin COA 1.svg|40px]] || '''[[Люблін]]''' || Lublin || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br />адміністрацыйны цэнтр ваяводства || style="text-align: center;"|147 || style="text-align: center;"|354,3 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Mapa Mnpp Lublin.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Chełm COA.svg|40px]] || '''[[Хэлм]]''' || Chełm || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|35,28 || style="text-align: center;"|72,6 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Mapa Mnpp Chełm.png|60px]] || width="60px" | |} == Любушскае ваяводства == [[Файл:POL województwo lubuskie COA.svg|80px|border]] [[Любушскае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo lubuskie}}); у горадзе [[Гожаў Велькапольскі]]&#160;— адміністрацыя, а ў горадзе [[Зялёна Гура]]&#160;— [[сеймік]] ваяводства. {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводства || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat gorzowski COA.svg|40px]] || [[Гажоўскі павет]] || Powiat gorzowski || width="40px" |[[Файл:POL Gorzów Wielkopolski COA 1.svg|40px]] || [[Гожаў Велькапольскі]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Gorzów Wielkopolski || style="text-align: center;"|1 213,32 || style="text-align: center;"|65,0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Woj lubuskie powiat gorzowski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat żagański COA.svg|40px]] || [[Жаганьскі павет]] || Powiat żagański || width="40px" |[[Файл:POL Żagań COA.svg|40px]] || '''[[Жагань]]''' || Żagań || style="text-align: center;"|1 131,29 || style="text-align: center;"|82,5 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Woj lubuskie powiat zaganski.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Pow zaganski wszystkie gminy.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat żarski COA.svg|40px]] || [[Жарскі павет]] || Powiat żarski || width="40px" |[[Файл:POL Żary COA.svg|40px]] || '''[[Жары (Польшча)|Жары]]''' || Żary || style="text-align: center;"|1 349,49 || style="text-align: center;"|99,0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Woj lubuskie powiat zarski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat zielonogórski COA.svg|40px]] || [[Зеленагурскі павет]] || Powiat zielonogórski || width="40px" |[[Файл:POL Zielona Góra COA.svg|40px]] || [[Зялёна Гура]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Zielona Góra || style="text-align: center;"|1 570,64 || style="text-align: center;"|89,1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Woj lubuskie powiat zielonogorski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat krośnieński (lubuski) COA.svg|40px]] || [[Красненскі павет (Любушскае ваяводства)|Красненскі павет]] || Powiat krośnieński || width="40px" |[[Файл:POL Krosno Odrzańskie COA.svg|40px]] || [[Кросна Аджаньске]] || Krosno Odrzańskie || style="text-align: center;"|1 391 || style="text-align: center;"|56,6 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Woj lubuskie powiat krosnienski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat międzyrzecki COA.svg|40px]] || [[Мендзыжэцкі павет]] || Powiat międzyrzecki || width="40px" |[[Файл:POL Międzyrzecz COA.svg|40px]] || [[Мендзырэч]] || Międzyrzecz || style="text-align: center;"|1 387,83 || style="text-align: center;"|58,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Woj lubuskie powiat miedzyrzecki.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat nowosolski COA.svg|40px]] || [[Навасольскі павет]] || Powiat nowosolski || width="40px" |[[Файл:POL Nowa Sól COA.svg|40px]] || '''[[Нова Суль]]''' || Nowa Sól || style="text-align: center;"|770,58 || style="text-align: center;"|86,8 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Woj lubuskie powiat nowosolski.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Pow nowosolski gminy.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat świebodziński COA.svg|40px]] || [[Свебадзінскі павет]] || Powiat świebodziński || width="40px" |[[Файл:POL Świebodzin COA.svg|40px]] || [[Свябодзін]] || Świebodzin || style="text-align: center;"|937,45 || style="text-align: center;"|56,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Woj lubuskie powiat swiebodzinski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat słubicki COA (2000-2018).svg|40px]] || [[Слубіцкі павет]] || Powiat słubicki || width="40px" |[[Файл:POL Słubice COA.svg|40px]] || [[Слубіцы]] || Słubice || style="text-align: center;"|999,77 || style="text-align: center;"|46,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:Woj lubuskie powiat slubicki.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat strzelecko drezdenecki COA.svg|40px]] || [[Стшэлецка-Дрэздэнэцкі павет]] || Powiat strzelecko-drezdenecki || width="40px" |[[Файл:POL Strzelce Krajeńskie COA.svg|40px]] || [[Стшэльцы Краеньске]] || Strzelce Krajeńskie || style="text-align: center;"|1 248,32 || style="text-align: center;"|50,4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:Woj lubuskie powiat strzelecko-drezdenski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat sulęciński COA.svg|40px]] || [[Сулянцінскі павет]] || Powiat sulęciński || width="40px" |[[Файл:POL Sulęcin COA.svg|40px]] || [[Суленцін]] || Sulęcin || style="text-align: center;"|1 177,43 || style="text-align: center;"|35,4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:Woj lubuskie powiat sulecinski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wschowski COA.svg|40px]] || [[Усхоўскі павет]] || Powiat wschowski || width="40px" |[[Файл:POL Wschowa COA.svg|40px]] || [[Усхова]] || Wschowa || style="text-align: center;"|624,82 || style="text-align: center;"|39,0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 0 || width="60px" |[[Файл:Woj lubuskie powiat wschowski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Gorzów Wielkopolski COA 1.svg|40px]] || '''[[Гожаў Велькапольскі]]''' || Gorzów Wielkopolski || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br />месцазнаходжанне адміністрацыі ваяводства || style="text-align: center;"|86 || style="text-align: center;"|125,2 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Woj lubuskie adm.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Zielona Góra COA.svg|40px]] || '''[[Зялёна Гура]]''' || Zielona Góra || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br />месцазнаходжанне [[сеймік]]а ваяводства || style="text-align: center;"|58,34 || style="text-align: center;"|117,5 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Woj lubuskie adm.svg|60px]] || width="60px" | |} == Мазавецкае ваяводства == [[Файл:POL województwo mazowieckie COA.svg|80px|border]] [[Мазавецкае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo mazowieckie}}), адміністрацыйны цэнтр&#160;— горад [[Варшава]]. {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводства || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:Coats of arms of None.svg|40px]] || [[Астралэнцкі павет]] || Powiat ostrołęcki || width="40px" |[[Файл:POL Ostrołęka COA.svg|40px]] || [[Астралэнка]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Ostrołęka || style="text-align: center;"|2 099,32 || style="text-align: center;"|84,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 10 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Ostrołęcki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat ostrolecki map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat ostrowski mazowiecki COA.svg|40px]] || [[Астроўскі павет (Мазавецкае ваяводства)|Астроўскі павет]] || Powiat ostrowski || width="40px" |[[Файл:Herb ostrowi.svg|40px]] || '''[[Остраў Мазавецка]]''' || Ostrów Mazowiecka || style="text-align: center;"|1 218,06 || style="text-align: center;"|75,3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 9 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Ostrowski Mazowiecki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat ostrowski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat otwocki COA 1.svg|47x47пкс]]|| [[Атвоцкі павет]] || Powiat otwocki || width="40px" |[[Выява:POL Otwock COA.svg|40px]] || '''[[Отвацк]]''' || Otwock || style="text-align: center;"|615,09 || style="text-align: center;"|115,2 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Otwocki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat otwocki map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat białobrzeski COA.svg|40px]] || [[Бялабжэгскі павет]] || Powiat białobrzeski || width="40px" |[[Файл:POL Białobrzegi COA.svg|53x53пкс]]|| [[Бялабжэгі]] || Białobrzegi || style="text-align: center;"|639,28 || style="text-align: center;"|33,5 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Białobrzeski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat bialobrzeski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wołomiński COA.svg|40px]] || [[Валамінскі павет]] || Powiat wołomiński || width="40px" |[[Файл:POL Wołomin COA 1.svg|40px]] || [[Валомін]] || Wołomin || style="text-align: center;"|955,37 || style="text-align: center;"|202,4 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Wołomiński.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat wolominski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat warszawski zachodni COA.svg|40px]] || [[Варшаўскі заходні павет]] || Powiat warszawski zachodni || width="40px" |[[Файл:POL Ożarów Mazowiecki COA.svg|40px]] || [[Ажараў Мазавецкі]] || Ożarów Mazowiecki || style="text-align: center;"|532,99 || style="text-align: center;"|99,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Warszawski Zachodni.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat warszawski zachodni map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wyszkowski COA.svg|40px]] || [[Вышкоўскі павет]] || Powiat wyszkowski || width="40px" |[[Файл:POL Wyszków COA.svg|40px]] || [[Вышкаў (Польшча)|Вышкаў]] || Wyszków || style="text-align: center;"|876,49 || style="text-align: center;"|71,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Wyszkowski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat wyszkowski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat węgrowski COA.svg|40px]] || [[Вэнгроўскі павет]] || Powiat węgrowski || width="40px" |[[Файл:POL Węgrów COA.svg|40px]] || '''[[Вэнграў]]''' || Węgrów || style="text-align: center;"|1 219,18 || style="text-align: center;"|68,1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Węgrowski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat wegrowski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat garwolinski COA.svg|40px]] || [[Гарвалінскі павет]] || Powiat garwolinski || width="40px" |[[Выява:POL Garwolin COA.svg|40px]] || '''[[Гарволін]]''' || Garwolin || style="text-align: center;"|1 284,29 || style="text-align: center;"|106,4 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 10 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Garwoliński.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat garwoliński map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat gostyniński COA.svg|40px]] || [[Гастынінскі павет]] || Powiat gostyniński || width="40px" |[[Файл:POL Gostynin COA.svg|40px]] || '''[[Гастынін]]''' || Gostynin || style="text-align: center;"|615,56 || style="text-align: center;"|47,2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Gostyniński.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL Powiat Gostyniński base.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat Grodzisk Mazowiecki COA.svg|40px]] || [[Градзіскі павет (Мазавецкае ваяводства)|Градзіскі павет]] || Powiat grodziski || width="40px" |[[Файл:POL Grodzisk Mazowiecki COA.svg|40px]] || [[Гродзіск Мазавецкі]] || Grodzisk Mazowiecki || style="text-align: center;"|366,87 || style="text-align: center;"|77,0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Grodziski Mazowiecki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat grodziski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat grójecki COA.svg|40px]] || [[Груецкі павет]] || Powiat grójecki || width="40px" |[[Файл:POL Grójec COA.svg|40px]] || [[Груец]] || Grójec || style="text-align: center;"|1 268,82 || style="text-align: center;"|96,5 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Grójecki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat grojecki map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:Herb powiat zurominski.svg|40px]] || [[Журамінскі павет]] || Powiat żuromiński || width="40px" |[[Файл:POL Żuromin COA.svg|40px]] || [[Журомін]] || Żuromin || style="text-align: center;"|805,01 || style="text-align: center;"|40,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Żuromiński.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat zurominski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat żyrardowski COA.svg|40px]] || [[Жырардоўскі павет]] || Powiat żyrardowski || width="40px" |[[Файл:POL Żyrardów COA.svg|40px]] || '''[[Жырардаў]]''' || Żyrardów || style="text-align: center;"|532,63 || style="text-align: center;"|74,7 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Żyrardowski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat zyrardowski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat zwoleński COA.svg|40px]] || [[Зваленьскі павет]] || Powiat zwoleński || width="40px" |[[Файл:POL Zwoleń COA.svg|40px]] || [[Зволень]] || Zwoleń || style="text-align: center;"|571,24 || style="text-align: center;"|37,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Zwoleński.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat zwolenski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kozienicki COA.svg|40px]] || [[Казяніцкі павет]] || Powiat kozienicki || width="40px" |[[Выява:POL Kozienice COA.svg|40px]] || [[Казяніцы]] || Kozienice || style="text-align: center;"|916,96 || style="text-align: center;"|61,8 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Kozienicki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat kozienicki map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat łosicki COA.svg|40px]] || [[Ласіцкі павет]] || Powiat łosicki || width="40px" |[[Файл:POL Łosice COA.svg|40px]] || [[Ласіцы]] || Łosice || style="text-align: center;"|772,77 || style="text-align: center;"|32,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Łosicki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat losicki map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat legionowski COA.svg|40px]] || [[Легіяноўскі павет]] || Powiat legionowski || width="40px" |[[Выява:POL Legionowo COA.svg|40px]] || '''[[Легіянова]]''' || Legionowo || style="text-align: center;"|389,86 || style="text-align: center;"|95,3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Legionowski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat legionowski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat lipski COA.svg|40px]] || [[Ліпскі павет]] || Powiat lipski || width="40px" |[[Выява:POL Lipsko COA.svg|40px]] || [[Ліпска]] || Lipsko || style="text-align: center;"|747,58 || style="text-align: center;"|36,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Lipski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat lipski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat makowski COA.svg|40px]] || [[Макоўскі павет]] || Powiat makowski || width="40px" |[[Файл:POL Maków Mazowiecki COA.svg|40px]] || '''[[Макаў Мазавецкі]]''' || Maków Mazowiecki || style="text-align: center;"|1 064,56 || style="text-align: center;"|46,7 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 8 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Makowski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat makowski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat miński COA.svg|40px]] || [[Міньскі павет]] || Powiat miński || width="40px" |[[Файл:POL Mińsk Mazowiecki COA.svg|40px]] || '''[[Міньск Мазавецкі]]''' || Mińsk Mazowiecki || style="text-align: center;"|1 164,35 || style="text-align: center;"|141,0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 9 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Miński.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat minski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat mławski COA.svg|40px]] || [[Млаўскі павет]] || Powiat mławski || width="40px" |[[Файл:POL Mława COA.svg|40px]] || '''[[Млава]]''' || Mława || style="text-align: center;"|1 182,3 || style="text-align: center;"|73,4 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 9 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Mławski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat mlawski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat nowodworski COA.svg|40px]] || [[Навадворскі павет (Мазавецкае ваяводства)|Навадворскі павет]] || Powiat nowodworski || width="40px" |[[Файл:POL Nowy Dwór Mazowiecki COA.svg|40px]] || '''[[Новы Двур Мазавецкі]]''' || Nowy Dwór Mazowiecki || style="text-align: center;"|691,65 || style="text-align: center;"|75,7 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Nowodworski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat nowodworski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat płoński COA old.svg|40px]] || [[Плоньскі павет]] || Powiat płoński || width="40px" |[[Файл:POL Płońsk COA.svg|40px]] || '''[[Плоньск]]''' || Płońsk || style="text-align: center;"|1 383,67 || style="text-align: center;"|87,6 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 10 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Płoński.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat plonski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat płocki COA.svg|40px]] || [[Плоцкі павет]] || Powiat płocki || width="40px" |[[Файл:POL Płock COA.svg|40px]] || [[Плоцк]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Płock || style="text-align: center;"|1 798,71 || style="text-align: center;"|106,5 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 12 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Płocki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat plocki map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat pruszkowski COA.svg|40px]] || [[Прушкоўскі павет]] || Powiat pruszkowski || width="40px" |[[Файл:POL Pruszków COA.svg|40px]] || '''[[Прушкаў]]''' || Pruszków || style="text-align: center;"|246,31 || style="text-align: center;"|144,4 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Pruszkowski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat pruszkowski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat pułtuski COA.svg|40px]] || [[Пултускі павет]] || Powiat pułtuski || width="40px" |[[Файл:POL Pułtusk COA.svg|40px]] || [[Пултуск]] || Pułtusk || style="text-align: center;"|828,63 || style="text-align: center;"|51,1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Pułtuski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat pultuski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat przasnyski COA.svg|40px]] || [[Пшаснышскі павет]] || Powiat przasnyski || width="40px" |[[Выява:POL Przasnysz COA.svg|40px]] || '''[[Пшасныш]]''' || Przasnysz || style="text-align: center;"|1 217,82 || style="text-align: center;"|53,2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Przasnyski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat przasnyski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Przysucha COA.svg|40px]] || [[Пшысухскі павет]] || Powiat przysuski || width="40px" |[[Выява:POL Przysucha COA.svg|40px]] || [[Пшысуха]] || Przysucha || style="text-align: center;"|800,68 || style="text-align: center;"|43,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Przysuski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat przysuski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat piaseczyński COA 1.svg|40px]] || [[Пясэчынскі павет]] || Powiat piaseczyński || width="40px" |[[Файл:POL Piaseczno COA.svg|40px]] || [[Пясэчна]] || Piaseczno || style="text-align: center;"|621,04 || style="text-align: center;"|141,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Piaseczyński.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat piaseczynski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat radomski COA.svg|40px]] || [[Радомскі павет]] || Powiat radomski || width="40px" |[[Выява:POL Radom COA.svg|40px]] || [[Радам]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Radom || style="text-align: center;"|1 529,75 || style="text-align: center;"|144,6 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 10 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Radomski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat radomski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat sokołowski COA.svg|40px]] || [[Сакалоўскі павет]] || Powiat sokołowski || width="40px" |[[Файл:POL Sokołów Podlaski COA.svg|40px]] || '''[[Саколаў Падляскі]]''' || Sokołów Podlaski || style="text-align: center;"|1 131,42 || style="text-align: center;"|61,2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1|| style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Sokołowski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat sokolowski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat sochaczewski COA.svg|40px]] || [[Сахачэўскі павет]] || Powiat sochaczewski || width="40px" |[[Выява:POL Sochaczew COA.svg|40px]] || '''[[Сахачаў]]''' || Sochaczew || style="text-align: center;"|731,02 || style="text-align: center;"|83,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Sochaczewski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat sochaczewski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat siedlecki COA.svg|40px]] || [[Сядлецкі павет]] || Powiat siedlecki || width="40px" |[[Файл:Herb Siedlec.png|40px]] || [[Седльцы]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Siedlce || style="text-align: center;"|1 603,22 || style="text-align: center;"|80,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 12 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Siedlecki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat siedlecki map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat sierpecki COA.svg|40px]] || [[Сярпэцкі павет]] || Powiat sierpecki || width="40px" |[[Файл:POL Sierpc COA.svg|40px]] || '''[[Серпц]]''' || Sierpc || style="text-align: center;"|852,89 || style="text-align: center;"|54,1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Sierpecki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat sierpecki map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat ciechanowski COA.svg|40px]] || [[Цеханоўскі павет]] || Powiat ciechanowski || width="40px" |[[Файл:POL Ciechanów COA.svg|40px]] || '''[[Цяханаў]]''' || Ciechanów || style="text-align: center;"|1 062,62 || style="text-align: center;"|91,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Ciechanowski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat ciechanowski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat szydłowiecki COA 1.svg|40px]] || [[Шыдлавецкі павет]] || Powiat szydłowiecki || width="40px" |[[Файл:POL Szydłowiec COA.svg|40px]] || [[Шыдловец]] || Szydłowiec || style="text-align: center;"|452,22 || style="text-align: center;"|40,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Mazowsze Szydłowiecki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat szydlowiecki map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Ostrołęka COA.svg|40px]] || '''[[Астралэнка]]''' || Ostrołęka || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|29 || style="text-align: center;"|53,8 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Mazowieckie-miasta.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Warszawa COA.svg|40px]] || '''[[Варшава]]''' || Warszawa || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br />адміністрацыйны цэнтр ваяводства<br />сталіца дзяржавы || style="text-align: center;"|517,24 || style="text-align: center;"|1 709,7 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Mazowieckie-miasta.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Warszawa outline with districts v2.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Płock COA.svg|40px]] || '''[[Плоцк]]''' || Płock || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|88,06 || style="text-align: center;"|127,2 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Mazowieckie-miasta.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Radom COA.svg|40px]] || '''[[Радам]]''' || Radom || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|111,8 || style="text-align: center;"|222,5 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Mazowieckie-miasta.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:Herb Siedlec.png|40px]] || '''[[Седльцы]]''' || Siedlce || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|31,86 || style="text-align: center;"|77,4 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Mazowieckie-miasta.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat siedlecki Siedlce.png|60px]] |} == Малапольскае ваяводства == [[Выява:POL województwo małopolskie COA.svg|80px|border]] [[Малапольскае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo małopolskie}}), адміністрацыйны цэнтр&#160;— горад [[Кракаў]]. {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводства || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat olkuski COA.svg|40px]] || [[Алькушскі павет]] || Powiat olkuski || width="40px" |[[Выява:POL Olkusz COA.svg|40px]] || [[Олькуш]] || Olkusz || style="text-align: center;"|622,19 || style="text-align: center;"|114,4 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL powiat olkuski on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat oświęcimski COA.svg|40px]] || [[Асвенцімскі павет]] || Powiat oświęcimski || width="40px" |[[Файл:POL Oświęcim COA.svg|40px]] || '''[[Асвенцім]]''' || Oświęcim || style="text-align: center;"|406,03 || style="text-align: center;"|153,4 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Malopolskie oswiecim county.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat bocheński COA.svg|40px]] || [[Бахэнскі павет]] || Powiat bocheński || width="40px" |[[Файл:POL Bochnia COA.svg|40px]] || '''[[Бохня]]''' || Bochnia || style="text-align: center;"|649,28 || style="text-align: center;"|100,2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:POL powiat bocheński on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat brzeski COA.svg|40px]] || [[Бжэскі павет (Малапольскае ваяводства)|Бжэскі павет]] || Powiat brzeski || width="40px" |[[Выява:POL Brzesko COA 1.svg|40px]] || [[Бжэска]] || Brzesko || style="text-align: center;"|590 || style="text-align: center;"|90,0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:POL powiat brzeski on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wadowicki COA.svg|40px]] || [[Вадавіцкі павет]] || Powiat wadowicki || width="40px" |[[Выява:Wadowice herb.svg|40px]] || [[Вадавіцы]] || Wadowice || style="text-align: center;"|645,74 || style="text-align: center;"|154,0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:POL powiat wadowicki on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat wadowice podpisy.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wielicki COA.svg|40px]] || [[Вяліцкі павет]] || Powiat wielicki || width="40px" |[[Выява:POL Wieliczka COA 1.svg|40px]] || [[Вялічка]] || Wieliczka || style="text-align: center;"|645,74 || style="text-align: center;"|154,0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL powiat wielicki on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat wielicki map names.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat gorlicki COA.svg|40px]] || [[Гарліцкі павет]] || Powiat gorlicki || width="40px" |[[Выява:POL Gorlice COA.svg|40px]] || '''[[Гарліцы]]''' || Gorlice || style="text-align: center;"|967,36 || style="text-align: center;"|106,6 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:POL powiat gorlicki on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat gorlice.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat dąbrowski COA.svg|40px]] || [[Дамброўскі павет]] || Powiat dąbrowski || width="40px" |[[Файл:POL Dąbrowa Tarnowska COA.svg|40px]] || [[Дамброва Тарноўска]] || Dąbrowa Tarnowska || style="text-align: center;"|529,5 || style="text-align: center;"|58,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:POL powiat dąbrowski on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat dabrowski gminy.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat krakowski COA.svg|40px]] || [[Кракаўскі павет]] || Powiat krakowski || width="40px" |[[Файл:POL Kraków COA.svg|40px]] || [[Кракаў]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Kraków || style="text-align: center;"|1 229,69 || style="text-align: center;"|243,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || style="text-align: center;"| 12 || width="60px" |[[Файл:POL powiat krakowski on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat limanowski COA.svg|40px]] || [[Ліманоўскі павет]] || Powiat limanowski || width="40px" |[[Выява:POL Limanowa COA (do 2026).svg|40px]] || '''[[Ліманова]]''' || Limanowa || style="text-align: center;"|951,96 || style="text-align: center;"|121,2 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 10 || width="60px" |[[Файл:POL powiat limanowski on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat myślenicki COA.svg|40px]] || [[Мысляніцкі павет]] || Powiat myślenicki || width="40px" |[[Файл:POL Myślenice COA.svg|40px]] || Мысляніцы|| Myślenice || style="text-align: center;"|673,3 || style="text-align: center;"|116,5 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL powiat myślenicki on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat miechowski COA.svg|40px]] || [[Мяхоўскі павет]] || Powiat miechowski || width="40px" |[[Файл:POL Miechów COA.svg|40px]] || [[Мехаў (горад)|Мехаў]] || Miechów || style="text-align: center;"|676,73 || style="text-align: center;"|50,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL powiat miechowski on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat nowotarski COA.svg|40px]] || [[Наватаргскі павет]] || Powiat nowotarski || width="40px" |[[Выява:POL Nowy Targ COA.svg|40px]] || '''[[Новы Тарг]]''' || Nowy Targ || style="text-align: center;"|1 474,66 || style="text-align: center;"|181,0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 11 || width="60px" |[[Файл:POL powiat nowotarski on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat nowosądecki COA.svg|40px]] || [[Новасандэцкі павет]] || Powiat nowosądecki || width="40px" |[[Файл:POL Nowy Sącz COA.svg|40px]] || [[Новы Сонч]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Nowy Sącz || style="text-align: center;"|1 550,24 || style="text-align: center;"|196,6 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 11 || width="60px" |[[Файл:POL powiat nowosądecki on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat nowosądecki map marked.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat proszowicki COA.svg|40px]] || [[Прашавіцкі павет]] || Powiat proszowicki || width="40px" |[[Выява:POL Proszowice COA.svg|40px]] || [[Прашавіцы]] || Proszowice || style="text-align: center;"|414,57 || style="text-align: center;"|43,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL powiat proszowicki on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat suski COA.svg|40px]] || [[Сухскі павет]] || Powiat suski || width="40px" |[[Выява:POL Sucha Beskidzka COA.svg|40px]] || [[Суха Бэскідзка]] || Sucha Beskidzka || style="text-align: center;"|685,75 || style="text-align: center;"|81,9 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL powiat suski on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat suski map numbers.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat tarnowski COA.svg|40px]] || [[Тарноўскі павет]] || Powiat tarnowski || width="40px" |[[Файл:POL Tarnów COA.svg|40px]] || [[Тарнаў]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Tarnów || style="text-align: center;"|1 413,44 || style="text-align: center;"|193,0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 7 || style="text-align: center;"| 9 || width="60px" |[[Файл:POL powiat tarnowski on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat tatrzański COA.svg|40px]] || [[Татшанскі павет]] || Powiat tatrzański || width="40px" |[[Файл:POL Zakopane COA.svg|40px]] || '''[[Закапанэ]]''' || Zakopane || style="text-align: center;"|471,62 || style="text-align: center;"|65,4 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL powiat tatrzański on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat chrzanowski COA.svg|40px]] || [[Хшаноўскі павет]] || Powiat chrzanowski || width="40px" |[[Файл:POL Chrzanów COA.svg|40px]] || [[Хшанаў]] || Chrzanów || style="text-align: center;"|371,49 || style="text-align: center;"|130,5 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:POL powiat chrzanowski on voivodship map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat chrzanowski.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Kraków COA.svg|40px]] || '''[[Кракаў]]''' || Kraków || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br />адміністрацыйны цэнтр ваяводства || style="text-align: center;"|326,8 || style="text-align: center;"|756,2 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:POL województwo małopolskie map marked.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Kraków dzielnice.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Nowy Sącz COA.svg|40px]] || '''[[Новы Сонч]]''' || Nowy Sącz || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|57,58 || style="text-align: center;"|84,6 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:POL województwo małopolskie map marked.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL Nowy Sącz districts map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Tarnów COA.svg|40px]] || '''[[Тарнаў]]''' || Tarnów || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|72,4 || style="text-align: center;"|116,1 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:POL województwo małopolskie map marked.svg|60px]] || width="60px" | |} == Ніжнесілезскае ваяводства == [[Выява:POL województwo dolnośląskie COA.svg|80px|border]] [[Ніжнесілезскае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo dolnośląskie}}), адміністрацыйны цэнтр&#160;— горад [[Уроцлаў]]. {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводства || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat oławski COA.svg|40px]] || [[Алаўскі павет]] || Powiat oławski || width="40px" |[[Файл:POL Oława COA.svg|40px]] || '''[[Алава (Польшча)|Алава]]''' || Oława || style="text-align: center;"|523,73 || style="text-align: center;"|71,1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL powiat oławski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat oleśnicki COA.svg|40px]] || [[Алясніцкі павет]] || Powiat oleśnicki || width="40px" |[[Файл:Arms Olesnica.png|40px]] || '''[[Алясніца]]''' || Oleśnica || style="text-align: center;"|1 049,74 || style="text-align: center;"|103,2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL powiat oleśnicki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat bolesławiecki COA.svg|40px]] || [[Балеславецкі павет]] || Powiat bolesławiecki || width="40px" |[[Файл:POL Bolesławiec COA 1.svg|40px]] || '''[[Баляславец]]''' || Bolesławiec || style="text-align: center;"|1 303,26 || style="text-align: center;"|88,3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL powiat bolesławiecki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wałbrzyski COA.svg|40px]] || [[Валбжыхскі павет]] || Powiat wałbrzyski || width="40px" |[[Файл:POL Wałbrzych COA.svg|40px]] || '''[[Валбжых]]''' || Wałbrzych || style="text-align: center;"|514,18 || style="text-align: center;"|186,1 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL powiat wałbrzyski map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat wałbrzyski-mapka.jpg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wołowski COA.svg|40px]] || [[Валоўскі павет]] || Powiat wołowski || width="40px" |[[Файл:POL Wołów COA.svg|40px]] || [[Волаў]] || Wołów || style="text-align: center;"|675 || style="text-align: center;"|47,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 1 || width="60px" |[[Файл:POL powiat wołowski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat głogowski COA.svg|40px]] || [[Глагоўскі павет]] || Powiat głogowski || width="40px" |[[Файл:POL Głogów COA.svg|40px]] || '''[[Глогаў]]''' || Głogów || style="text-align: center;"|443,06 || style="text-align: center;"|87,7 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:POL powiat głogowski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat górowski COA.svg|40px]] || [[Гуроўскі павет]] || Powiat górowski || width="40px" |[[Файл:POL Góra COA.svg|40px]] || [[Гура (горад)|Гура]] || Góra || style="text-align: center;"|738,11 || style="text-align: center;"|36,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL powiat górowski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat dzierżoniowski COA.svg|40px]] || [[Дзержанёўскі павет]] || Powiat dzierżoniowski || width="40px" |[[Файл:POL Dzierżoniów COA.svg|40px]] || '''[[Дзяржонеў]]''' || Dzierżoniów || style="text-align: center;"|443,06 || style="text-align: center;"|87,7 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL powiat dzierżoniowski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat jeleniogórski COA.svg|40px]] || [[Еленягурскі павет]] || Powiat jeleniogórski || width="40px" |[[Файл:POL Jelenia Góra COA 1.svg|47x47пкс]]|| [[Яленя Гура]]<br /><small>(не ўваходзіць у склад павета)</small> || Jelenia Góra || style="text-align: center;"|628,21 || style="text-align: center;"|63,9 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:POL powiat jeleniogórski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat ząbkowicki COA.svg|40px]] || [[Замбкавіцкі павет]] || Powiat ząbkowicki || width="40px" |[[Файл:POL Ząbkowice Śląskie COA.svg|40px]] || [[Замбкавіцы Слёнске]] || Ząbkowice Śląskie || style="text-align: center;"|801,75 || style="text-align: center;"|69,7 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL powiat ząbkowicki map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat ząbkowicki.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat zgorzelecki COA.svg|40px]] || [[Згажэлецкі павет]] || Powiat zgorzelecki || width="40px" |[[Файл:POL Zgorzelec COA.svg|40px]] || '''[[Згажэлец]]''' || Zgorzelec || style="text-align: center;"|838,11 || style="text-align: center;"|95,0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL powiat zgorzelecki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat złotoryjski COA.svg|40px]] || [[Златарыйскі павет]] || Powiat złotoryjski || width="40px" |[[Файл:POL Złotoryja COA.svg|40px]] || '''[[Златарыя]]''' || Złotoryja || style="text-align: center;"|575,45 || style="text-align: center;"|45,9 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL powiat złotoryjski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kamiennogórski COA.svg|40px]] || [[Каменнагурскі павет]] || Powiat kamiennogórski || width="40px" |[[Файл:POL Kamienna Góra COA.svg|40px]] || '''[[Каменна Гура]]''' || Kamienna Góra || style="text-align: center;"|396,13 || style="text-align: center;"|46,7 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL powiat kamiennogórski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kłodzki COA.svg|40px]] || [[Клодзкі павет]] || Powiat kłodzki || width="40px" |[[Файл:POL Kłodzko COA 1.svg|40px]] || '''[[Клодзка]]''' || Kłodzko || style="text-align: center;"|1 643,37 || style="text-align: center;"|167,6 || style="text-align: center;"| 5 || style="text-align: center;"| 6 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL powiat kłodzki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat legnicki COA.svg|40px]] || [[Лягніцкі павет]] || Powiat legnicki || width="40px" |[[Выява:Legnica herb.svg|40px]] || [[Лягніца]]<br /><small>(не ўваходзіць у склад павета)</small> || Legnica || style="text-align: center;"|744,6 || style="text-align: center;"|53,0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL powiat legnicki map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Podział legnicki.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat lwówecki COA.svg|40px]] || [[Львавэцкі павет]] || Powiat lwówecki || width="40px" |[[Файл:POL Lwówek Śląski COA.svg|40px]] || [[Львовак Слёнскі]] || Lwówek Śląski || style="text-align: center;"|704,94 || style="text-align: center;"|48,4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || style="text-align: center;"| 0 || width="60px" |[[Файл:POL powiat lwówecki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat lubański COA.svg|40px]] || [[Любаньскі павет]] || Powiat lubański || width="40px" |[[Файл:POL Lubań COA.svg|40px]] || '''[[Любань (Ніжнесілезскае ваяводства)|Любань]]''' || Lubań || style="text-align: center;"|428,19 || style="text-align: center;"|57,2 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL powiat lubański map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat lubiński COA.svg|40px]] || [[Любінскі павет]] || Powiat lubiński || width="40px" |[[Файл:POL Lubin COA.svg|40px]] || '''[[Любін]]''' || Lubin || style="text-align: center;"|711,99 || style="text-align: center;"|106,0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL powiat lubiński map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat milicki COA.svg|40px]] || [[Міліцкі павет]] || Powiat milicki || width="40px" |[[Выява:POL Milicz COA.svg|40px]] || [[Міліч]] || Milicz || style="text-align: center;"|715,01 || style="text-align: center;"|36,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL powiat milicki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat polkowicki COA.svg|40px]] || [[Палькавіцкі павет]] || Powiat polkowicki || width="40px" |[[Выява:POL Polkowice COA.svg|40px]] || [[Палькавіцы]] || Polkowice || style="text-align: center;"|779,93 || style="text-align: center;"|61,0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL powiat polkowicki map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat polkowicki.jpg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat świdnicki (dolnośląski) COA.svg|40px]] || [[Свідніцкі павет (Ніжнесілезскае ваяводства)|Свідніцкі павет]] || Powiat świdnicki || width="40px" |[[Файл:POL Świdnica COA.svg|40px]] || '''[[Свідніца]]''' || Świdnica || style="text-align: center;"|742,89 || style="text-align: center;"|160,7 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL powiat świdnicki (dolnośląski) map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat strzeliński COA.svg|40px]] || [[Стшэлінскі павет]] || Powiat strzeliński || width="40px" |[[Файл:POL Strzelin COA.svg|40px]] || [[Стшэлін]] || Strzelin || style="text-align: center;"|622,27 || style="text-align: center;"|44,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL powiat strzeliński map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat średzki (dolnośląski) COA.svg|40px]] || [[Сьрэдскі павет (Ніжнесілезскае ваяводства)|Сьрэдскі павет]] || Powiat średzki || width="40px" |[[Файл:POL Środa Śląska COA.svg|40px]] || [[Сьрода Слёнска]] || Środa Śląska || style="text-align: center;"|703,68 || style="text-align: center;"|49,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL powiat średzki (dolnośląski) map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat trzebnicki COA.svg|40px]] || [[Тшэбніцкі павет]] || Powiat trzebnicki || width="40px" |[[Выява:POL Trzebnica COA.svg|40px]] || [[Тшэбніца]] || Trzebnica || style="text-align: center;"|1 025,55 || style="text-align: center;"|77,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:POL powiat trzebnicki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wrocławski COA.svg|40px]] || [[Урацлаўскі павет]] || Powiat wrocławski || width="40px" |[[Файл:Herb wroclaw.svg|40px]] || [[Уроцлаў]]<br /><small>(не ўваходзіць у склад павета)</small> || Wrocław || style="text-align: center;"|1 116,15 || style="text-align: center;"|100,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL powiat wrocławski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat jaworski COA.svg|40px]] || [[Яворскі павет]] || Powiat jaworski || width="40px" |[[Выява:POL Jawor COA.svg|40px]] || '''[[Явар]]''' || Jawor || style="text-align: center;"|581,25 || style="text-align: center;"|52,3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL powiat jaworski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:Legnica herb.svg|40px]] || '''[[Лягніца]]''' || Legnica || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|56,29 || style="text-align: center;"|104,5 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Woj dolnoslaskie adm.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:Herb wroclaw.svg|40px]] || '''[[Уроцлаў]]''' || Wrocław || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br />адміністрацыйны цэнтр ваяводства || style="text-align: center;"|292,9 || style="text-align: center;"|632,2 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Woj dolnoslaskie adm.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Jelenia Góra COA 1.svg|47x47пкс]]|| '''[[Яленя Гура]]''' || Jelenia Góra || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|108,4 || style="text-align: center;"|85,4 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Woj dolnoslaskie adm.svg|60px]] || width="60px" | |} == Падкарпацкае ваяводства == [[Файл:POL województwo podkarpackie COA.svg|80px|border]] [[Падкарпацкае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo opolskie}}), адміністрацыйны цэнтр&#160;— горад [[Жэшаў]]. {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводства || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat bieszczadzki COA.svg|40px]] || [[Бяшчадскі павет]] || Powiat bieszczadzki || width="40px" |[[Файл:POL Ustrzyki Dolne COA.svg|40px]] || [[Устшыкі Дольнэ]] || Ustrzyki Dolne || style="text-align: center;"|1 138,17 || style="text-align: center;"|22,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie bieszczadzki.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat brzozowski COA.svg|40px]] || [[Бжазоўскі павет]] || Powiat brzozowski || width="40px" |[[Файл:POL Brzozów COA.svg|40px]] || [[Бжозаў]] || Brzozów || style="text-align: center;"|540,39 || style="text-align: center;"|65,5 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie brzozowski.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat brzozowski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat dębicki COA.svg|40px]] || [[Дэмбіцкі павет]] || Powiat dębicki || width="40px" |[[Файл:POL Dębica N COA.svg|40px]] || '''[[Дэмбіца]]''' || Dębica || style="text-align: center;"|776,36 || style="text-align: center;"|132,4 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie debicki.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat rzeszowski COA.svg|40px]] || [[Жэшоўскі павет]] || Powiat rzeszowski || width="40px" |[[Файл:POL Rzeszów COA.svg|40px]] || [[Жэшаў]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Rzeszów || style="text-align: center;"|1 218,8 || style="text-align: center;"|172,9 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || style="text-align: center;"| 8 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie rzeszowski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kolbuszowski COA.svg|40px]] || [[Кальбушоўскі павет]] || Powiat kolbuszowski || width="40px" |[[Выява:POL Kolbuszowa COA.svg|40px]] || [[Кальбушова]] || Kolbuszowa || style="text-align: center;"|773,93 || style="text-align: center;"|61,5 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie kolbuszowski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat krośnieński COA.svg|40px]] || [[Красненскі павет (Падкарпацкае ваяводства)|Красненскі павет]] || Powiat krośnieński || width="40px" |[[Файл:POL Krosno COA.svg|40px]] || [[Кросна]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Krosno || style="text-align: center;"|923,79 || style="text-align: center;"|109,4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie krosnienski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat łańcucki COA.svg|40px]] || [[Ланьцуцкі павет]] || Powiat łańcucki || width="40px" |[[Файл:POL Łańcut COA.svg|40px]] || '''[[Ланьцут]]''' || Łańcut || style="text-align: center;"|451,95 || style="text-align: center;"|77,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie lancucki.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat leżajski COA.svg|40px]] || [[Ляжайскі павет]] || Powiat leżajski || width="40px" |[[Файл:POL Leżajsk COA.svg|40px]] || '''[[Лежайск]]''' || Leżajsk || style="text-align: center;"|583,01 || style="text-align: center;"|69,3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie lezajski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat leski COA.png|40px]] || [[Лескі павет]] || Powiat leski || width="40px" |[[Выява:POL Lesko COA.svg|40px]] || [[Леска]] || Lesko || style="text-align: center;"|834,86 || style="text-align: center;"|26,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie leski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat lubaczowski COA.svg|40px]] || [[Любачоўскі павет]] || Powiat lubaczowski || width="40px" |[[Файл:POL Lubaczów COA.svg|40px]] || '''[[Любачаў]]''' || Lubaczów || style="text-align: center;"|1 308,37 || style="text-align: center;"|57,3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie lubaczowski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat mielecki COA.svg|40px]] || [[Мялецкі павет]] || Powiat mielecki || width="40px" |[[Выява:POL Mielec COA.svg|40px]] || '''[[Мелец]]''' || Mielec || style="text-align: center;"|880,21 || style="text-align: center;"|135,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie mielecki.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat niżański COA.svg|40px]] || [[Ніжанскі павет]] || Powiat niżański || width="40px" |[[Файл:POL gmina Nisko COA.svg|40px]] || [[Ніска]] || Nisko || style="text-align: center;"|785,58 || style="text-align: center;"|67,1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie nizanski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat przemyski COA.svg|40px]] || [[Пшэмыскі павет]] || Powiat przemyski || width="40px" |[[Файл:POL Przemyśl COA.svg|40px]] || [[Пшэмысль]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Przemyśl || style="text-align: center;"|1 213,73 || style="text-align: center;"|71,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 10 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie przemyski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat przeworski COA.svg|40px]] || [[Пшэворскі павет]] || Powiat przeworski || width="40px" |[[Выява:POL Przeworsk COA.svg|40px]] || '''[[Пшэварск]]''' || Przeworsk || style="text-align: center;"|880,21 || style="text-align: center;"|135,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie przeworski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat ropczycko-sędziszowski COA.svg|40px]] || [[Рапчыцка-Сэндзішоўскі павет]] || Powiat ropczycko-sędziszowski || width="40px" |[[Файл:POL Ropczyce COA.svg|40px]] || [[Рапчыцы]] || Ropczyce || style="text-align: center;"|548,89 || style="text-align: center;"|71,1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie ropczycko sedziszowski.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat ropczycko-sędziszowski map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat sanocki COA.svg|40px]] || [[Саноцкі павет]] || Powiat sanocki || width="40px" |[[Выява:POL Sanok COA.svg|40px]] || '''[[Санак]]''' || Sanok || style="text-align: center;"|1 225,12 || style="text-align: center;"|94,6 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie sanocki.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat stalowowolski COA.svg|40px]] || [[Сталевавольскі павет]] || Powiat stalowowolski || width="40px" |[[Выява:POL Stalowa Wola COA.svg|40px]] || '''[[Сталёва Воля]]''' || Stalowa Wola || style="text-align: center;"|832,92 || style="text-align: center;"|109,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie stalowowolski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat sztrzyżowski COA.svg|40px]] || [[Стшыжоўскі павет]] || Powiat strzyżowski || width="40px" |[[Файл:POL Strzyżów COA.svg|40px]] || [[Стшыжаў]] || Strzyżów || style="text-align: center;"|503,36 || style="text-align: center;"|61,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie strzyzowski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat tarnobrzeski COA.svg|40px]] || [[Тарнабжэгскі павет]] || Powiat tarnobrzeski || width="40px" |[[Выява:POL Tarnobrzeg COA.svg|40px]] || [[Тарнобжаг]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Tarnobrzeg || style="text-align: center;"|520,02 || style="text-align: center;"|53,8 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie tarnobrzeski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat jarosławski COA.svg|40px]] || [[Яраслаўскі павет]] || Powiat jarosławski || width="40px" |[[Файл:POL Jarosław COA.svg|40px]] || '''[[Ярослаў]]''' || Jarosław || style="text-align: center;"|1 029,15 || style="text-align: center;"|122,2 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 9 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie jaroslawski.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat jasielski COA.svg|40px]] || [[Ясельскі павет]] || Powiat jasielski || width="40px" |[[Файл:POL Jasło COA.svg|40px]] || '''[[Ясла]]''' || Jasło || style="text-align: center;"|830,41 || style="text-align: center;"|115,3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 8 || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie jasielski.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL pow jasielski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Rzeszów COA.svg|40px]] || '''[[Жэшаў]]''' || Rzeszów || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br />адміністрацыйны цэнтр ваяводства|| style="text-align: center;"|116,4 || style="text-align: center;"|179,5 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie powiaty.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:R02.jpg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Krosno COA.svg|40px]] || '''[[Кросна]]''' || Krosno || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|43,48 || style="text-align: center;"|48,1 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie powiaty.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Przemyśl COA.svg|40px]] || '''[[Пшэмысль]]''' || Przemyśl || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|46,18 || style="text-align: center;"|67,8 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie powiaty.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Przemyśl 2010 zarys.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Tarnobrzeg COA.svg|40px]] || '''[[Тарнобжаг]]''' || Tarnobrzeg || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|85,6 || style="text-align: center;"|50,1 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:PPA podkarpackie powiaty.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Poland Tarnobrzeg Plan Miasta Osiedla 2010.png|60px]] |} == Падляскае ваяводства == [[Файл:POL województwo podlaskie COA.svg|80px|border]] [[Падляскае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo podlaskie}}), адміністрацыйны цэнтр&#160;— горад [[Беласток]]. {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводства || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:POL Powiat augustowski COA.svg|40px]] || [[Аўгустоўскі павет]] || Powiat augustowski || width="40px" |[[Файл:POL Augustów COA.svg|40px]] || '''[[Аўгустаў]]''' || Augustów || style="text-align: center;"|1 658,27 || style="text-align: center;"|59,0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:POL powiat augustowski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat białostocki COA.svg|40px]] || [[Беластоцкі павет]] || Powiat białostocki || width="40px" |[[Файл:POL Białystok COA.svg|40px]] || [[Беласток]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Białystok || style="text-align: center;"|2 984,64 || style="text-align: center;"|139,4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 9 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL powiat białostocki map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat białostocki-gminy podzial.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat bielski (województwo podlaskie) COA.svg|40px]] || [[Бельскі павет (Падляскае ваяводства)|Бельскі павет]] || Powiat bielski || width="40px" |[[Выява:POL Bielsk Podlaski COA.svg|40px]] || '''[[Бельск Падляскі]]''' || Bielsk Podlaski || style="text-align: center;"|1 288,49 || style="text-align: center;"|60,1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL powiat sokólski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wysokomazowiecki COA.svg|40px]] || [[Высокамазавецкі павет]] || Powiat wysokomazowiecki || width="40px" |[[Выява:POL Wysokie Mazowieckie COA.svg|40px]] || '''[[Высоке Мазавецке]]''' || Wysokie Mazowieckie || style="text-align: center;"|1 385,2 || style="text-align: center;"|60,6 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL powiat wysokomazowiecki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat hajnowski COA.svg|40px]] || [[Гайнаўскі павет]] || Powiat hajnowski || width="40px" |[[Файл:POL Hajnówka COA.svg|40px]] || '''[[Гайнаўка]]''' || Hajnówka || style="text-align: center;"|1 623,65 || style="text-align: center;"|48,7 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:POL powiat hajnowski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat grajewski COA.svg|40px]] || [[Граеўскі павет]] || Powiat grajewski || width="40px" |[[Выява:POL Grajewo COA.svg|40px]] || '''[[Граева]]''' || Grajewo || style="text-align: center;"|967,24 || style="text-align: center;"|50,3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:POL powiat grajewski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat zambrowski COA.svg|40px]] || [[Замброўскі павет]] || Powiat zambrowski || width="40px" |[[Файл:POL Zambrów COA.svg|40px]] || '''[[Замбраў]]''' || Zambrów || style="text-align: center;"|733,11 || style="text-align: center;"|45,0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL powiat zambrowski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kolneński COA.svg|40px]] || [[Кальнэнскі павет]] || Powiat kolneński || width="40px" |[[Файл:POL Kolno COA.svg|40px]] || '''[[Кольна (Польшча)|Кольна]]''' || Kolno || style="text-align: center;"|939,73 || style="text-align: center;"|40,0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL powiat kolneński map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat łomżyński COA.svg|40px]] || [[Ламжынскі павет]] || Powiat łomżyński || width="40px" |[[Файл:POL Łomża COA.svg|40px]] || [[Ломжа]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Łomża || style="text-align: center;"|1 353,93 || style="text-align: center;"|50,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:POL powiat łomżyński map.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat lomzynski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat moniecki COA.svg|40px]] || [[Манецкі павет]] || Powiat moniecki || width="40px" |[[Файл:POL Mońki COA.svg|40px]] || [[Монькі]] || Mońki || style="text-align: center;"|1 382,39 || style="text-align: center;"|43,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL powiat moniecki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat sokólski COA.svg|40px]] || [[Сакульскі павет]] || Powiat sokólski || width="40px" |[[Файл:POL Sokółka COA.svg|40px]] || [[Сакулка]] || Sokółka || style="text-align: center;"|2 054,42 || style="text-align: center;"|73,0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:POL powiat siemiatycki map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat siemiatycki COA.svg|40px]] || [[Семятыцкі павет]] || Powiat siemiatycki || width="40px" |[[Выява:POL Siemiatycze COA.svg|40px]] || '''[[Семятычы]]''' || Siemiatycze || style="text-align: center;"|1 459,58 || style="text-align: center;"|49,0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:POL powiat grajewski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat suwalski COA.svg|40px]] || [[Сувальскі павет]] || Powiat suwalski || width="40px" |[[Файл:POL Suwałki COA.svg|40px]] || [[Сувалкі]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Suwałki || style="text-align: center;"|1 307,31 || style="text-align: center;"|35,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 9 || width="60px" |[[Файл:POL powiat suwalski map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat sejneński COA.svg|40px]] || [[Сэйнэнскі павет]] || Powiat sejneński || width="40px" |[[Файл:POL Sejny 1 COA.svg|40px]] || '''[[Сэйны|Сейны]]''' || Sejny || style="text-align: center;"|856,07 || style="text-align: center;"|21,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:POL powiat sejneński map.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Białystok COA.svg|40px]] || '''[[Беласток]]''' || Białystok || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br />адміністрацыйны цэнтр ваяводства || style="text-align: center;"|102,12 || style="text-align: center;"|294,7 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Podlaskie1.png|60px]] <small>(на карце&#160;— 1)</small> || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Łomża COA.svg|40px]] || '''[[Ломжа]]''' || Łomża || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|32,72 || style="text-align: center;"|63,9 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Podlaskie1.png|60px]] <small>(на карце&#160;— 2)</small> || width="60px" |[[Файл:Łomża mapa drogowa.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Suwałki COA.svg|40px]] || '''[[Сувалкі]]''' || Suwałki || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|65,24 || style="text-align: center;"|69,3 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Podlaskie1.png|60px]] <small>(на карце&#160;— 3)</small> || width="60px" | |} == Паморскае ваяводства == [[Файл:POL województwo pomorskie COA.svg|80px|border]] [[Паморскае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo pomorskie}}), адміністрацыйны цэнтр&#160;— горад [[Гданьск]]. {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводства || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat bytowski COA.svg|40px]] || [[Бытоўскі павет]] || Powiat bytowski || width="40px" |[[Файл:POL Bytów COA.svg|40px]] || [[Бытаў]] || Bytów || style="text-align: center;"|2 192,81 || style="text-align: center;"|76,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 8 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie wejherowski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat bytowski locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wejherowski COA.svg|40px]] || [[Вэйхероўскі павет]] || Powiat wejherowski || width="40px" |[[Выява:POL Wejherowo COA.svg|40px]] || '''[[Вэйхерова]]''' || Wejherowo || style="text-align: center;"|1 279,84 || style="text-align: center;"|181,8 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie bytowski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat wejherowski locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat gdański COA.svg|40px]] || [[Гданьскі павет]] || Powiat gdański || width="40px" |[[Файл:POL Pruszcz Gdański COA.svg|40px]] || '''[[Прушч Гданьскі]]''' || Pruszcz Gdański || style="text-align: center;"|793,17 || style="text-align: center;"|83,9 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie gdański (Pruszcz).png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat gdański locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kartuski COA.svg|40px]] || [[Картузскі павет]] || Powiat kartuski || width="40px" |[[Выява:POL Kartuzy COA.svg|40px]] || [[Картузы (Польшча)|Картузы]] || Kartuzy || style="text-align: center;"|1 120,04 || style="text-align: center;"|107,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie kartuski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat kartuski locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kwidzyński COA.svg|40px]] || [[Квідзынскі павет]] || Powiat kwidzyński || width="40px" |[[Файл:POL Kwidzyn COA.svg|40px]] || '''[[Квідзын]]''' || Kwidzyn || style="text-align: center;"|834,64 || style="text-align: center;"|80,8 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie kwidzyński.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat kwidzyński locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kościerski COA.svg|40px]] || [[Касцерскі павет]] || Powiat kościerski || width="40px" |[[Файл:POL Kościerzyna COA.svg|40px]] || '''[[Касцяжына]]''' || Kościerzyna || style="text-align: center;"|1 165,85 || style="text-align: center;"|66,6 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie kościerski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat kościerski locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat lęborski COA.svg|40px]] || [[Лямборскі павет]] || Powiat lęborski || width="40px" |[[Файл:POL Lębork COA.svg|40px]] || '''[[Лембарк]]''' || Lębork || style="text-align: center;"|706,99 || style="text-align: center;"|63,6 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie lęborski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat lęborski locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat malborski COA.svg|40px]] || [[Мальбаркскі павет]] || Powiat malborski || width="40px" |[[Файл:POL Malbork COA.svg|40px]] || '''[[Мальбарк]]''' || Malbork || style="text-align: center;"|494,63 || style="text-align: center;"|63,2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie malborski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat malborski locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Powiat nowodworski COA.svg|40px]] || [[Навадворскі павет (Паморскае ваяводства)|Навадворскі павет]] || Powiat nowodworski || width="40px" |[[Файл:POL Nowy Dwór Gdański COA.svg|40px]] || [[Новы Двур Гданьскі]] || Nowy Dwór Gdański || style="text-align: center;"|652,75 || style="text-align: center;"|35,6 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie nowodworski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat nowodworski locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Coa powiat pucki.svg|40px]] || [[Пуцкі павет]] || Powiat pucki || width="40px" |[[Файл:POL Puck COA.svg|40px]] || '''[[Пуцк]]''' || Puck || style="text-align: center;"|577,85 || style="text-align: center;"|77,2 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie pucki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat pucki locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat słupski COA.svg|40px]] || [[Слупскі павет]] || Powiat słupski || width="40px" |[[Файл:POL Słupsk COA 1.svg|40px]] || [[Слупск]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Słupsk || style="text-align: center;"|2 304 || style="text-align: center;"|92,2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 8 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie słupski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat słupski locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat starogardzki COA.svg|40px]] || [[Старагардскі павет]] || Powiat starogardzki || width="40px" |[[Файл:POL Starogard Gdański COA.svg|40px]] || '''[[Старогард Гданьскі]]''' || Starogard Gdański || style="text-align: center;"|1 345,28 || style="text-align: center;"|121,7 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 9 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie starogardzki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat starogardzki locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat tczewski COA.svg|40px]] || [[Тчэўскі павет]] || Powiat tczewski || width="40px" |[[Выява:POL Tczew COA 1.svg|40px]] || '''[[Тчэў]]''' || Tczew || style="text-align: center;"|697,54 || style="text-align: center;"|112,5 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie tczewski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat tczewski locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat chojnicki COA.svg|40px]] || [[Хайніцкі павет]] || Powiat chojnicki || width="40px" |[[Выява:POL Chojnice COA.svg|40px]] || '''[[Хайніцы]]''' || Chojnice || style="text-align: center;"|1 364,25 || style="text-align: center;"|91,1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie chojnicki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat chojnicki locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat człuchowski COA.svg|40px]] || [[Члухоўскі павет]] || Powiat człuchowski || width="40px" |[[Файл:POL Człuchów COA.svg|40px]] || '''[[Члухаў]]''' || Człuchów || style="text-align: center;"|1 574,41 || style="text-align: center;"|56,8 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie człuchowski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat człuchowski locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat sztumski COA.svg|40px]] || [[Штумскі павет]] || Powiat sztumski || width="40px" |[[Выява:POL Sztum COA.svg|40px]] || [[Штум]] || Sztum || style="text-align: center;"|730,85 || style="text-align: center;"|42,0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Pomorskie sztumski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL powiat sztumski locator map (label-pl).svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Gdańsk COA.svg|40px]] || '''[[Гданьск]]''' || Gdańsk || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br />адміністрацыйны цэнтр ваяводства || style="text-align: center;"|261,96 || style="text-align: center;"|457,6 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Pomeranian outline svg.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Gdynia COA.svg|40px]] || '''[[Гдыня]]''' || Gdynia || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|135,14 || style="text-align: center;"|255,3 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Pommern Powiat.PNG|60px]] || width="60px" |[[Файл:Gdynia.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Sopot COA.svg|40px]] || '''[[Сопат (Польшча)|Сопат]]''' || Sopot || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|17,31 || style="text-align: center;"|41,4 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Pommern Powiat.PNG|60px]] || width="60px" |[[Файл:Mapa dzielnice.jpg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Słupsk COA 1.svg|40px]] || '''[[Слупск]]''' || Słupsk || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|43,15 || style="text-align: center;"|97,1 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Pommern Powiat.PNG|60px]] || width="60px" |[[Файл:Podzial slupska dzielnice.jpg|60px]] |} == Свентакшыскае ваяводства == [[Файл:POL wojewodztwo świętokrzyskie COA.svg|80px|border]] [[Свентакшыскае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo świętokrzyskie}}), адміністрацыйны цэнтр&#160;— горад [[Кельцы]]. {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводства || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat opatowski COA.svg|40px]] || [[Апатоўскі павет]] || Powiat opatowski || width="40px" |[[Файл:POL Opatów COA.svg|40px]] || [[Апатаў]] || Opatów || style="text-align: center;"|911,51 || style="text-align: center;"|56,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Powiat opatow.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Pow opat 2.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat ostrowiecki COA.svg|40px]] || [[Астравецкі павет]] || Powiat ostrowiecki || width="40px" |[[Файл:POL Ostrowiec Świętokrzyski COA.svg|40px]] || '''[[Астровец Свентакшыскі]]''' || Ostrowiec Świętokrzyski || style="text-align: center;"|616,33 || style="text-align: center;"|116,2 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Powiat ostrowiec sw.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat Busko COA.svg|40px]] || [[Бускі павет]] || Powiat buski || width="40px" |[[Файл:POL Busko-Zdrój COA.svg|40px]] || [[Буска-Здруй]] || Busko-Zdrój || style="text-align: center;"|967,39 || style="text-align: center;"|73,9 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Powiat busko.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat jędrzejowski COA.svg|40px]] || [[Енджэёўскі павет]] || Powiat jędrzejowski || width="40px" |[[Файл:Gmina Jędrzejów herb.svg|40px]] || [[Янджэеў]] || Jędrzejów || style="text-align: center;"|1 257,17 || style="text-align: center;"|89,3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Powiat jedrzejow.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Gminy powiatu jedrzejowskiego.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kazimierski COA.svg|40px]] || [[Казімежскі павет]] || Powiat kazimierski || width="40px" |[[Файл:POL Kazimierza Wielka COA.svg|40px]] || [[Казімежа Велька]] || Kazimierza Wielka || style="text-align: center;"|422,48 || style="text-align: center;"|35,8 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Powiat kazimierza w.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat konecki flag.svg|40px]] || [[Канэцкі павет]] || Powiat konecki || width="40px" |[[Файл:POL Konskie COA PioM.svg|40px]] || [[Коньске]] || Końskie || style="text-align: center;"|1 139,9 || style="text-align: center;"|84,2 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Powiat konskie.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:Powiat kielecki herb.svg|40px]] || [[Кялецкі павет]] || Powiat kielecki || width="40px" |[[Файл:Herb miasta Kielce.svg|40px]] || [[Кельцы]]<br /><small>(у склад павета не ўваходзіць)</small> || Kielce || style="text-align: center;"|2 247,45 || style="text-align: center;"|198,6 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 15 || width="60px" |[[Файл:Powiat kielce z.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat pińczowski COA.svg|40px]] || [[Піньчоўскі павет]] || Powiat pińczowski || width="40px" |[[Файл:POL Pińczów COA.svg|40px]] || [[Піньчаў]] || Pińczów || style="text-align: center;"|611,03 || style="text-align: center;"|42,1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Powiat pinczow.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Gminy pow pinczow.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat sandomierski COA.svg|40px]] || [[Сандамежскі павет]] || Powiat sandomierski || width="40px" |[[Файл:POL Sandomierz COA.svg|40px]] || '''[[Сандомеж]]''' || Sandomierz || style="text-align: center;"|675,89 || style="text-align: center;"|81,7 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Powiat sandomierz.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat skarżyski COA.svg|40px]] || [[Скаржыскі павет]] || Powiat skarżyski || width="40px" |[[Файл:Skarzysko kamienna herb.svg|40px]] || '''[[Скаржыска-Каменна]]''' || Skarżysko-Kamienna || style="text-align: center;"|395,3 || style="text-align: center;"|80,0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Powiat skarzysko kam.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:Powiat starachowicki herb.png|40px]] || [[Старахавіцкі павет]] || Powiat starachowicki || width="40px" |[[Выява:Starachowice herb.svg|40px]] || '''[[Старахавіцы]]''' || Starachowice || style="text-align: center;"|523,27 || style="text-align: center;"|94,4 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Powiat starachowice.svg|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat staszowski COA.svg|40px]] || [[Сташоўскі павет]] || Powiat staszowski || width="40px" |[[Выява:Staszow herb.svg|40px]] || [[Сташаў]] || Staszów || style="text-align: center;"|924,84 || style="text-align: center;"|74,0 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Powiat staszow.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Gminy staszow.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:Powiat wloszczowski herb.svg|40px]] || [[Улашчоўскі павет]] || Powiat włoszczowski || width="40px" |[[Файл:POL gmina Włoszczowa COA.svg|40px]] || [[Улашчова]] || Włoszczowa || style="text-align: center;"|906,38 || style="text-align: center;"|47,1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Powiat wloszczowa.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Gminy powiatu wloszczowskiego.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:Herb miasta Kielce.svg|40px]] || '''[[Кельцы]]''' || Kielce || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br />адміністрацыйны цэнтр ваяводства || style="text-align: center;"|109,65 || style="text-align: center;"|205,1 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Swietokrzyskie powiaty.svg|60px]] || width="60px" |[[Файл:Dzielnice i osiedla Kielc.svg|60px]] |} == Сілезскае ваяводства == [[Файл:POL województwo śląskie COA.svg|80px|border]] [[Сілезскае ваяводства]] ({{lang-pl|Województwo śląskie}}), адміністрацыйны цэнтр&#160;— горад [[Катавіцы]]. {| class="wikitable" ! colspan="3"|Павет || colspan="3" |Цэнтр павета || rowspan="2" | Плошча<br />(км²) || rowspan="2" | Насельніцтва<small><br />(тыс. чал., 2006)</small> || colspan="3" |Колькасць гмін || rowspan="2" |На карце<br /> ваяводства || rowspan="2" |Карта<br /> павета |--- ! style="text-align:center;"| Герб ||style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || style="text-align: center;"| Герб || style="text-align: center;"| Беларуская || style="text-align: center;"|Польская || г || вг || в |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat bielski (województwo śląskie) COA.svg|40px]] || [[Бельскі павет (Сілезскае ваяводства)|Бельскі павет]] || Powiat bielski || width="40px" |[[Файл:POL Bielsko-Biała COA.svg|40px]] || [[Бельска-Бяла]]<br /><small>(не ўваходзіць у склад павета)</small> || Bielsko-Biała || style="text-align: center;"|457,23 || style="text-align: center;"|149,7 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Śląskie bielski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat bielski (śląski) - Mapa.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat będziński COA.svg|40px]] || [[Бэндзінскі павет]] || Powiat będziński || width="40px" |[[Файл:POL Będzin COA.svg|40px]] || '''[[Бэндзін]]''' || Będzin || style="text-align: center;"|368,02 || style="text-align: center;"|151,1 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 3 || width="60px" |[[Файл:Śląskie będziński.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Nowy powiat będziński.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat bieruńsko-lędziński COA.svg|40px]] || [[Бяруньска-Ляндзінскі павет]] || Powiat bieruńsko-lędziński || width="40px" |[[Файл:POL Bieruń COA.svg|40px]] || '''[[Берунь]]''' || Bieruń || style="text-align: center;"|156,68 || style="text-align: center;"|55,8 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:Śląskie bieruńsko-lędziński.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat wodzisławski COA.svg|40px]] || [[Вадзіслаўскі павет]] || Powiat wodzisławski || width="40px" |[[Файл:POL Wodzisław Śląski COA.svg|40px]] || '''[[Вадзіслаў Слёнскі]]''' || Wodzisław Śląski || style="text-align: center;"|286,92 || style="text-align: center;"|155,1 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Śląskie wodzisławski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat gliwicki COA.svg|40px]] || [[Глівіцкі павет]] || Powiat gliwicki || width="40px" |[[Выява:POL Gliwice COA.svg|40px]] || [[Глівіцы]]<br /><small>(не ўваходзіць у склад павета)</small> || Gliwice || style="text-align: center;"|663,35 || style="text-align: center;"|115,5 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Śląskie gliwicki.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat żywiecki COA.svg|40px]] || [[Жывецкі павет]] || Powiat żywiecki || width="40px" |[[Файл:POL Żywiec COA.svg|40px]] || '''[[Жывец]]''' || Żywiec || style="text-align: center;"|1 039,96 || style="text-align: center;"|149,4 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 14 || width="60px" |[[Файл:Śląskie żywiecki.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat zawierciański COA.svg|40px]] || [[Завярцянскі павет]] || Powiat zawierciański || width="40px" |[[Файл:POL Zawiercie COA.svg|40px]] || '''[[Заверце]]''' || Zawiercie || style="text-align: center;"|1 003,27 || style="text-align: center;"|124,1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Śląskie zawierciański.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat kłobucki COA 1.svg|40px]] || [[Клабуцкі павет]] || Powiat kłobucki || width="40px" |[[Файл:POL Kłobuck COA.svg|40px]] || [[Клобуцк]] || Kłobuck || style="text-align: center;"|889,15 || style="text-align: center;"|84,8 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Śląskie kłobucki.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat lubliniecki COA 1.svg|40px]] || [[Люблінецкі павет]] || Powiat lubliniecki || width="40px" |[[Файл:POL Lubliniec COA.svg|40px]] || '''[[Люблінец (Сілезскае ваяводства)|Люблінец]]''' || Lubliniec || style="text-align: center;"|822,13 || style="text-align: center;"|76,7 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 6 || width="60px" |[[Файл:Śląskie lubliniecki.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat lubliniecki.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat mikołowski COA.svg|40px]] || [[Мікалоўскі павет]] || Powiat mikołowski || width="40px" |[[Файл:POL Mikołów COA.svg|40px]] || '''[[Міколаў]]''' || Mikołów || style="text-align: center;"|231,53 || style="text-align: center;"|90,8 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:Śląskie mikołowski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat myszkowski COA.svg|40px]] || [[Мышкоўскі павет]] || Powiat myszkowski || width="40px" |[[Файл:POL Myszków COA.svg|40px]] || '''[[Мышкаў]]''' || Myszków || style="text-align: center;"|478,62 || style="text-align: center;"|71,9 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 2 || width="60px" |[[Файл:Śląskie myszkowski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat pszczyński COA.svg|40px]] || [[Пшчынскі павет]] || Powiat pszczyński || width="40px" |[[Файл:POL Pszczyna COA.svg|40px]] || [[Пшчына]] || Pszczyna || style="text-align: center;"|473,46 || style="text-align: center;"|104,5 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Śląskie pszczyński.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat raciborski COA.svg|40px]] || [[Рацібожскі павет]] || Powiat raciborski || width="40px" |[[Файл:POL Racibórz COA.svg|40px]] || '''[[Рацібуж]]''' || Racibórz || style="text-align: center;"|543,98 || style="text-align: center;"|115,1 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Śląskie raciborski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat raciborski.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat rybnicki COA.svg|40px]] || [[Рыбніцкі павет]] || Powiat rybnicki || width="40px" |[[Выява:POL Rybnik COA.svg|40px]] || [[Рыбнік]]<br /><small>(не ўваходзіць у склад павета)</small> || Rybnik || style="text-align: center;"|224,63 || style="text-align: center;"|73,5 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 1 || style="text-align: center;"| 4 || width="60px" |[[Файл:Śląskie rybnicki.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat tarnogórski COA.svg|40px]] || [[Тарнагурскі павет]] || Powiat tarnogórski || width="40px" |[[Файл:Herb TarnowskieGory.svg|40px]] || '''[[Тарноўске Гуры]]''' || Tarnowskie Góry || style="text-align: center;"|642,63 || style="text-align: center;"|138,5 || style="text-align: center;"| 4 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 5 || width="60px" |[[Файл:Śląskie tarnogórski.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat tarnogórski - nazwy.PNG|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat cieszyński COA.svg|40px]] || [[Цяшынскі павет]] || Powiat cieszyński || width="40px" |[[Файл:POL Cieszyn COA.svg|40px]] || '''[[Цешын]]''' || Cieszyn || style="text-align: center;"|730,2 || style="text-align: center;"|170,6 || style="text-align: center;"| 3 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 7 || width="60px" |[[Файл:Śląskie cieszyński.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Powiat cieszyński - Mapa podpisana.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL powiat częstochowski COA.svg|40px]] || [[Чэнстахоўскі павет]] || Powiat częstochowski || width="40px" |[[Файл:POL Częstochowa COA.svg|40px]] || [[Чэнстахова]]<br /><small>(не ўваходзіць у склад павета)</small> || Częstochowa || style="text-align: center;"|1 519,49 || style="text-align: center;"|133,5 || style="text-align: center;"| 0 || style="text-align: center;"| 2 || style="text-align: center;"| 14 || width="60px" |[[Файл:Śląskie częstochowski.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Bielsko-Biała COA.svg|40px]] || '''[[Бельска-Бяла]]''' || Bielsko-Biała || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|124,51 || style="text-align: center;"|177,0 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Bielsko-Biała, podział administracyjny 2.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Dąbrowa Górnicza COA 1.svg|40px]] || '''[[Дамброва Гурніча]]''' || Dąbrowa Górnicza || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|188,73 || style="text-align: center;"|128,0 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:Bytom herb.svg|40px]] || '''[[Бытам]]''' || Bytom || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|69,44 || style="text-align: center;"|199,2 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Bytom - Karb.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Gliwice COA.svg|40px]] || '''[[Глівіцы]]''' || Gliwice || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|133,85 || style="text-align: center;"|200,4 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Gliwice dzielnice.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Żory COA.svg|40px]] || '''[[Жоры]]''' || Żory || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|64,64 || style="text-align: center;"|63,0 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Plan zor.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Zabrze COA.svg|40px]] || '''[[Забжэ]]''' || Zabrze || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|80,47 || style="text-align: center;"|189,7 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL Zabrze dzielnice 2021 labels.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:Katowice Herb.svg|40px]] || '''[[Катавіцы]]''' || Katowice || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета''<br />адміністрацыйны цэнтр ваяводства || style="text-align: center;"|164,67 || style="text-align: center;"|306,8 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:DzielniceKatowic.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Mysłowice COA.svg|40px]] || '''[[Мыславіцы]]''' || Mysłowice || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|65,57 || style="text-align: center;"|75,2 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Piekary Śląskie COA.png|40px]] || '''[[Пякары Слёнске]]''' || Piekary Śląskie || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|39,98 || style="text-align: center;"|59,7 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Piekary Śląskie.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Ruda Śląska alt COA.svg|40px]] || '''[[Руда Слёнска]]''' || Ruda Śląska || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|77,73 || style="text-align: center;"|149,3 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Dzielnice Rudy Śląskiej.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Rybnik COA.svg|40px]] || '''[[Рыбнік]]''' || Rybnik || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|148,26 || style="text-align: center;"|141,4 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Świętochłowice COA.svg|40px]] || '''[[Свентахлавіцы]]''' || Świętochłowice || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|13,22 || style="text-align: center;"|55,5 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL Świętochłowice map.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Siemianowice COA.svg|40px]] || '''[[Семянавіцы Слёнске]]''' || Siemianowice Śląskie || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|25,16 || style="text-align: center;"|72,9 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:Coat of Arms of Sosnowiec.PNG|40px]] || '''[[Сасновец]]''' || Sosnowiec || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|91,26 || style="text-align: center;"|218,4 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" | |--- | width="40px" |[[Файл:POL Tychy COA.svg|40px]] || '''[[Тыхы]]''' || Tychy || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|81,72 || style="text-align: center;"|134,2 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Tychy - ronda 1.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Chorzów COA.svg|40px]] || '''[[Хожаў]]''' || Chorzów || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|33,24 || style="text-align: center;"|113,7 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Mapa Chorzowa.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Częstochowa COA.svg|40px]] || '''[[Чэнстахова]]''' || Częstochowa || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|159,61 || style="text-align: center;"|248,0 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Częstochowa Dzielnice.png|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Jaworzno COA alt.svg|40px]] || '''[[Явожна]]''' || Jaworzno || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|152,67 || style="text-align: center;"|96,6 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:POL Jaworzno districts.svg|60px]] |--- | width="40px" |[[Файл:POL Jastrzębie-Zdrój COA.svg|40px]] || '''[[Ястшэмбе-Здруй]]''' || Jastrzębie-Zdrój || colspan=3 style="text-align: center;" | ''Горад на правах павета'' || style="text-align: center;"|85,44 || style="text-align: center;"|94,0 || colspan="3" | || width="60px" |[[Файл:Śląskie administracja.png|60px]] || width="60px" |[[Файл:Jastrzebie Zdroj-mapa.jpg|60px]] |} == Спасылкі == * [http://www.stat.gov.pl/broker/access/index.jspa Афіцыйны рэестр тэрытарыяльнага падзелу Польшчы TERYT] {{ref-pl}} {{Ваяводствы Польшчы}} [[Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі другога ўзроўню|Польшча]] [[Катэгорыя:Паветы Польшчы| ]] ssa02u6nx1luy56angr4ccko1mq2bqf 0 219921 5167743 5026429 2026-07-19T18:23:51Z Pabojnia 135280 афармленне 5167743 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Ilja Jefimowitsch Repin 001.jpg|right|250px|thumb|«Вячоркі», [[Ілья Яфімавіч Рэпін|І. Я. Рэпін]]]] '''Вячоркі, вечарынкі, вечарушкі, супрадкі, попрадкі, хвацеры'''<ref>Лён : энциклопедия / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба; худож. В. В. Котович. — Минск : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — ISBN 978-985-11-0460-0.</ref> — сезонная форма правядзення [[моладзь|моладзевага]] вольнага часу ў асенне-зімовы час, найбольш характэрная для [[усходнія славяне|ўсходніх]] і [[паўднёвыя славяне|паўднёвых славян]]. У [[заходнія славяне|заходніх славян]] падобныя сходы не былі рэгулярнымі. На вячорках апавядалі [[казка|казкі]], [[танцы|танцавалі]], спалучаючы [[вольны час]] з працай<ref>Юцевич Ю. Є. Музика. Словник-довідник. — Тернопіль: «Навчальна книга — Богдан», 2003 р. ISBN 966-7924-10-6</ref>. == Іншыя назвы == {{lang-ru|беседа, вечорка, вечерница, гостиный, посида, посиделки, посидухи, засядки, посидки, супрядка, супрядки, супрялки, попрядухи, баня, ночлежки, досветки, дозорьки}}; {{lang-uk|вечорниці, вечір, досвітки}}; {{lang-bg|седенки, попрелки, посяда, вечерка, беленки, трошенки}}; {{lang-sr|седелзки}}; {{lang-mk|попретки}}; {{lang-bs|sjèdanje, sjélo, pos’jélo, dérnek, teférić}}; {{lang-sk|priadky, pdracky}}; {{lang-cs|pratki}}, {{lang-pl|prządki, skubaczki, drzeć pierze, obieraczki}} == Заняткі на вячорках == [[Файл:Сычков За работой 1935.jpg|thumb|250px|{{нп3|Фядот Васільевіч Сычкоў|Ф. В. Сычкоў|ru|Сычков, Федот Васильевич}}. За працай. Сяброўкі. 1935]] Вячоркі склікаліся часта для жаночых калектыўных работ ([[Талака (звычай)|талака]]) і з’яўляліся выглядам суседскай узаемадапамогі, напрыклад, для восеньскай нарыхтоўкі прадуктаў ({{lang-pl|obieraczki}} 'падрыхтоўка капусты да рубкі', {{lang-sl|lupljenje sliv}} 'апрацоўка сліў', {{lang-bg|беленки, трошенки}} 'аддзяленне зерняў ад пачаткаў кукурузы' и пр.), прадзення ([[Усходнеславянскія мовы|усх.-слав.]] ''супрядки''; {{lang-bg|преденка}} 'прадзенне воўны, бавоўны, лёну'), абскубвання пяра ({{lang-pl|skubaczki}}, {{lang-cs|dram peri}}) для пярын і падушак, часам напярэдадні вяселля для завяршэння пасагу нявесты ({{lang-bg|шиенка, плетенка}}). У [[Гуралі|гураляў]] Польшчы вячоркі ладзілі для знаёмства юнака з дзяўчынай{{sfn|Узенёва|2009|с=196—200}}. Як правіла, на любыя віды вячорак запрашаліся нежанатыя хлопцы, і працы заканчваліся пачастункам, спевам песень і танцамі. У [[рускія|рускіх]] вячоркі выразна размяжоўваліся па характары заняткаў і дзяліліся на рабочыя ({{lang-ru|прядимые, супрядки}}) і «з гульбою» ({{lang-ru|игримые, игрища, беседы}}). == Час == [[Файл:Попрадкі, накід з Белавежскай пушчы, 1912 (мал. Антонія Каменьскага)..jpg|250px|left|thumb|[[Антон Іосіфавіч Каменскі|А. Каменьскі]]. «Попрадкі, накід з Белавежскай пушчы», 1912]] [[Файл:Sienkiewicze, przadki 1938 (67555233) (cropped).jpg|250px|left|міні|Попрадкі ў в. [[Сенькавічы (Івацэвіцкі раён)|Сенькавічы]] [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага раёна]]. 1938]] Вячоркі пачыналіся пасля заканчэння летне-асенніх палявых работ, кульмінацыя іх прыходзілася на перыяд [[Каляды|калядаў]]. У цэнтральнай Расіі моладзевыя вечарынкі граліся з дня {{нп3|Кузьминки восеньскія|Кузьмы-Дзям'яна|ru|Кузьминки осенние}} або [[Пакровы|Пакрова]] да [[Масленіца|масленіцы]], у Беларусі і заходнерускіх абласцях — з пачатку {{нп3|Калядны пост|Піліпаўскага (Каляднага) посту|ru|Рождественский пост}} да пачатку [[Вялікі пост|Вялікага посту]], што нярэдка супадала з перыядам зімовых прац — прадзеннем у жанчын і пляценнем лапцяў у мужчын. Рэдка тэрмін гулянняў моладзі абмяжоўваўся Калядамі. Першыя вячоркі прымяркоўваліся да аднаго з вялікіх восеньскіх святаў: ва ўсходніх і паўднёвых славян — да [[Першая Прачыстая|Успення Багародзіцы]], а таксама да [[Жаніцьба коміна|Сямёнава дня]] (ст.-слав.), [[Багач|свята Нараджэння Багародзіцы]], [[Узвіжанне|Узвіжання]] ({{СС2|27|верасня||14}}), дня [[Іван-падарожнік|Іаана Багаслова]] ({{СС2|9 кастрычніка|||26 верасня}}), [[Пакровы|Пакроваў]] Багародзіцы, якая лічылася апякункай сям’і і мацярынства і дапамагала ў ажыццяўленні шлюбу, і {{нп3|Пяцёнка|дня Параскевы Пятніцы|ru|Параскевы Льняницы}} ({{СС2|10 лістапада|||28 кастрычніка}}), {{нп3|Кузьмінкі восеньскія|дня Кузьмы-Дзям'яна|ru|Кузьминки осенние}} ({{СС2|14|лістапада||1}} — рус., укр.), {{нп3|Міхайлаў дзень|Міхайлава дня|ru|Михайлов день}}, {{нп3|Уводзіны, свята|Уводзін|ru|Введенье (праздник)}} Багародзіцы. Вячоркі ўладкоўваліся і ў буднія, і нядзельныя дні (ст.-слав.), у палякаў — па пятніцах, пасля абеду ці ўвечары, у балгар — у панядзелак, сераду і суботу. Увосень вячоркі збіраліся ўвечары, а ў святкі пераносіліся на дзённы час, паколькі на працягу двух святочных тыдняў існавала забарона на вячэрнія працы (рус.). Табу тычылася і прадзенне ў пятніцу, суботу і нядзелю, а таксама напярэдадні пасадных і вялікіх святаў. У тры апошнія дні тыдня займаліся толькі вязаннем і вышываннем, якія лічыліся чыстай працай (рус.). Балгары не збіраліся на вячоркі і ў святы. Час вячорак дзяліўся на працоўны, калі дзяўчыны ў адзіноце шылі, пралі, вязалі, ціха размаўлялі, спявалі працяглыя песні, і марны — зносіны з хлопцамі. Прыход іх на вячоркі быў рытуальна аформлены: ўваходзілі гуртам, на парозе кланяліся, здымалі шапкі і віталіся з прысутнымі дзяўчатамі, пасля чаго кожны выбіраў сабе пару ({{lang-ru|беседники, занималъщики, тральщики, почётники, дроли, вечеровальщики}}) для вячоркавых гульняў, якая павінна была заставацца нязменнай, паколькі частая змена гульнявых партнёраў падчас аднаго восеньска-зімовага сезону асуджалася. Аднак падчас гульняў і карагодаў, пабудаваных на змене партнёра, кожны ўдзельнік вячорак мог пабываць у пары з многімі. У дзяўчыны магло быць некалькі прыхільнікаў{{sfn|Узенёва|2009|с=196—200}}. == Месца правядзення == [[Файл:Dudin "Vulytsya".jpg|250px|міні|«Вуліца» — летні варыянт вячорак. {{нп3|Палтаўшчына||ru|Полтавщина}}. Фотаздымак {{нп3|Самуіл Мартынавіч Дудзін|С. Дудзіна|ru|Дудин, Самуил Мартынович}}, 1894]] Ва ўсходніх і заходніх славян вячоркі праходзілі, як правіла, у спецыяльна знятым доме, хаце, лазні бяздзетных удоў (рус.). Або па чарзе ў дамах дзяўчат/жанчын (з.-слав.). Памяшканне адкуплялі за дровы, хлеб, крупы або частку гатовага прадукту (пражы). У паўднёвых славян вячоркі летам і ў пачатку восені збіраліся ў двары, на вуліцы, на паляне, гумне, скрыжаванні, у разведзенага вогнішча, у дажджлівы час — пад навесам сярод баб, у халодны час года — па чарзе ў доме кожнай дзяўчыны ля ачага. == Магічныя прыёмы == Каб прыцягнуць хлопцаў на вячоркі, дзяўчыны звярталіся да магічным прыёмам: раскідалі сцяжынкі ад ганка да дарогі, мялі ад парога да [[Покуць|чырвонага кута]] смецце, пакінутае хлопцамі ад папярэдняй вячоркі, крычалі ў трубу. Юнакі прысутнічалі на вячорках ў якасці гасцей, у адзін вечар яны маглі наведаць некалькі вячорак. Каб затрымаць іх у сябе, дзяўчыны клалі ў печ [[Апалонік (сталовы прыбор)|апалонік]], верачы, што пакуль ён у печы, хлопцам не сысці з хаты. == Удзельнікі == [[Файл:Маковский Воскресный вечер в малороссийской деревне 1879.jpg|250px|міні|[[Канстанцін Ягоравіч Макоўскі|К. Макоўскі]]. «Нядзельны вечар у маларасійскай вёсцы», 1879]] На вячорках прысутнічалі дзяўчаты і хлопцы адной вёскі або моладзь з бліжэйшых вёсак. Пры сустрэчы з чужынцамі мясцовыя хлопцы бралі з суседскіх выкуп на карысць вячорак. Калі мясцовыя хлопцы былі супраць «чужынца» — то нярэдка такія вячоркі заканчваліся бойкай (рус.). У Балгарыі хлопцы ставілі перад варотамі дома, дзе былі вячоркі, скрыжаваныя галінкі з лісцем — знак, што староннія хлопцы тут нежаданыя. Часцей на вячорках прысутнічала нежанатая моладзь і тыя, хто толькі нядаўна пабраўся шлюбам, але пакуль не маюць дзяцей, аднак тут маглі прысутнічаць і гледачы, галоўным чынам дзеці і падлеткі, якія не ўдзельнічалі ў песнях, танцах і гульнях моладзі. Права ўдзелу ў вячорках атрымлівалі хлопцы і дзяўчаты, якія дасягнулі шлюбнага ўзросту і прынятых у адпаведную катэгорыю (гл. [[ініцыяцыя]], {{нп3|кумленне||ru|Кумление}}, {{нп3|каліта, абрад|каліта|ru|Калита (обряд)}}), што звязвалася з фізічнай сталасцю і сімвалічна пацвярджалася зменай адзення. == Гулянні == {{нп3|Народныя гулянні|Гулянні|ru|Народные гулянья}} (усх.-слав.) — святочныя моладзевыя сходы, не звязаныя з працай, якія таксама мелі свой рэгламент. У Беларусі, заходнерускіх абласцях і Палессі існаваў падзел зімовых святочных моладзевых сходаў на два віды: ігрышчы і вечарынкі. У некаторых месцах ігрышчы спраўлялі толькі ў перыяд святак (смаленск.), Вячоркі граліся падчас каляднага посту і пасля святак да масленіцы па нядзелях і святочных днях. У іншых традыцыях вячоркі адрозніваліся па часе сутак: першыя ўладкоўваліся днём, а другія доўжыліся з вечара да раніцы. Для танцаў наймалі музыкаў, якія гралі цэлы вечар. Нярэдка карагоды вадзілі ў доме. Танцы забараняліся напярэдадні асноўных святочных дзён на каляды. Звычайнымі на вячорках былі гульні, якія прайграваюць вясельны абрад, нярэдка ў парадыйным выглядзе{{sfn|Узенёва|2009|с=196—200}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Узенёва Е. С. |частка=Посиделки |загаловак=Славянские древности: Этнолингвистический словарь |адказны = Под ред. [[Мікіта Ільіч Талстой|Н. И. Толстого]]; [[Інстытут славяназнаўства РАН]] |месца =М. |Институт славяноведения РАН издательство = {{нп3|Международные отношения|Международные отношения|ru|Международные отношения (издательство)}} |год =2009 |том =4 |старонкі=196—200 |старонак =656 |isbn=978-5-7133-1312-8 |ref=Узенёва}} {{commonscat}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Славянскія звычаі]] g4fzu3h9y01dy5hcgmbxnibjtw1gbcb 0 226649 5167861 4730219 2026-07-20T08:15:07Z Autumndancer 168015 5167861 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Імя = H.P. Baxxter | Подпіс = | Лога = | Фота = H. P. Baxxter beim Echo 2013.jpg | Апісанне_фота = | Поўнае_імя = Ханс Петэр Гердэс | Дата_нараджэння = | Месца_нараджэння = | Дата_смерці = | Месца_смерці = | Гады = | Нацыянальнасць = | Краіна = {{Сцягафікацыя|Германія}} | Прафесіі = | Інструменты = | Жанры = [[тэхна]] | Псеўданімы = Dave from Sheffield, Screaming Lord, Ice | Калектывы = [[Scooter]] | Супрацоўніцтва = | Лэйблы = | Сайт = http://www.scootertechno.com/ }} '''Эйч Пі Ба́кстэр''' ({{lang-de|H.P. Baxxter}}), сапраўднае імя '''Ханс Пе́тэр Ге́рдэс''' ({{lang-de|Hans Peter Geerdes}}; нар. [[16 сакавіка]] [[1964]] года<ref>{{кніга|аўтар=Макс Дакс, сумесна з Робертам Дэфконам|частка=Глава 4: ИСТОРИЧЕСКИЙ ГОД 1993/94|загаловак=Scooter: Always Hardcore|арыгінал=Auf dem Bravo-Steckbrief habe ich mich erst mal um zwei Jahre jünger gemacht. Ich dachte: Es ist blöd, endlich in der Bravo stattzufinden und da steht, du bist 30 Jahre alt. // У іх анкеце я стаў маладзей на 2 гады. Я падумаў: як недарэчна, нарэшце пападаеш на старонкі Bravo, а там указана, што табе 30 год|спасылка=http://celeste-rus.ru/index.php/Scooter:_Always_Hardcore/04|месца=[[Гамбург]]|выдавецтва=Edel Books|год=2013|старонкі=43|allpages=222|isbn=978-3-8419-0243-6}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Макс Дакс, сумесна з Робертом Дэфконам|частка=Глава 11: ЗОВ ШЕФФИЛДА|загаловак=Scooter: Always Hardcore|арыгінал=JAY FROG.|спасылка=http://celeste-rus.ru/index.php/Scooter:_Always_Hardcore/11|месца=[[Гамбург]]|выдавецтва=Edel Books|год=2013|старонкі=138|allpages=222|isbn=978-3-8419-0243-6}}</ref>, [[Лер (горад)|Лер]], [[ФРГ]]) — {{спявак|XX стагоддзя|XXI стагоддзя|Германіі}} і франтмэн нямецкага гурта «[[Scooter]]», {{музычны прадзюсар|Германіі}}. Ён заснаваў гэты гурт у [[1993]] годзе разам з [[Рык Джордан|Рыкам Джорданам]], [[Фэрыс Бюллер|Фэрысам Бюлерам]] і [[Тэле, Енс|Енсам Тэле]]. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} 9d0ntr1p9aj7gnk9d1wwh6wym04247k 0 248292 5167851 4908359 2026-07-20T08:00:03Z БелФутбол 171354 Пераклад старонкі з рускага раздзела Вікіпедыі 5167851 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Іскра |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 41|lat_sec = 24 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 43|lon_sec = 35 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Светлагорскі |сельсавет = Чыркавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Рог Дзедно<ref>[http://www.etomesto.ru/map-belarus_verstovka_centr/ Верстовка Беларуси - центральная часть]</ref> |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243038254 }} {{значэнні2|тып=тапонім|Іскра}} '''Іскра́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Iskra}}, {{lang-ru|Искра}}) — [[вёска]] ў [[Светлагорскі раён|Светлагорскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чыркавіцкі сельсавет|Чыркавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === Знаходзіцца ў межах гідралагічнага заказніка рэспубліканскага значэння [[Выдрыца (заказнік)|«Выдрыца»]]. За 5 кіламетраў на поўнач ад [[Светлагорск|Светлагорска]], 6 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Светлагорск-на-Бярэзіне]], 2 кіламетры ад прыпынычнага пункта [[Сельнае (прыпыначны пункт)|Сельнае]], 115 кіламетраў ад [[Гомель|Гомеля]]. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, а затым па [[Аўтамабільная дарога|аўтадарогах]], якія адыходзяць ад [[Светлагорск|Светлагорска]]. Планіроўка складаецца з прамалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. Праз вёску праходзіць прыгараднае маршрутнае таксі «[[Светлагорск]] — [[Дзеднае]]». Рэйсы курсуюць толькі па суботах, што забяспечвае сувязь населенага пункта з раённым цэнтрам. == Гісторыя == Заснавана ў пачатку [[1920-я|1920-х]] гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў [[калгас]]. Размешчаны падсобная гаспадарка ААТ «[[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат]]», фельчарска-акушэрскі пункт, клуб. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2004 год — 49 гаспадарак, 72 жыхара === Дынаміка === * 1959 год — 374 жыхара (паводле перапісу) * 2004 год — 49 гаспадарак, 72 жыхара == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чыркавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Чыркавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Светлагорскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] nvi6lu1rnuio9tksjn1yjt1peo7ey3g 0 274171 5167682 5163795 2026-07-19T13:51:11Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]; +[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 5]]; +[[Катэгорыя:Гульні для Xbox Series X і Series S]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167682 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні | загаловак = S.T.A.L.K.E.R. 2: Heart of Chornobyl | выява = [[Файл:STALKER 2 logo.jpg|300px]] | подпіс = Афіцыйны лагатып гульні }} '''«S.T.A.L.K.E.R. 2: Heart of Chornobyl»''' ({{Lang-be|S.T.A.L.K.E.R. 2: Сэрца Чарнобыля}}) — [[камп’ютарная гульня]] ў жанры постапакаліпсічны шутар ад першай асобы, якую распрацоўвала ўкраінская кампанія GSC Game World. Распрацоўка гульні была анансаваная ў жніўні 2010 года, выхад быў намечаны на 2012 год. Распрацоўка гульні была спынена 9 снежня 2011 года. Рэліз гульні адбыўся 20 лістапада 2024 года эксклюзіўна на кансолях новага пакалення ад Microsoft Xbox Series X/S, а таксама Windows. У снежні 2024 года выдавецтва «Трасіянкус» выпусціла гульню S.T.A.L.K.E.R. 2: Сэрца Чарнобыля на беларускай мове<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/356738|title=Пераклалі S.T.A.L.K.E.R. 2 на беларускую мову|website=Наша Ніва|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.gsc-game.com/russian Афіцыйны сайт кампаніі GSC Game World] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121224083435/http://www.gsc-game.com/russian/ |date=24 снежня 2012 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{S.T.A.L.K.E.R.}} [[Катэгорыя:Відэагульні з трохмернай графікай]] [[Катэгорыя:Шутары ад першай асобы]] [[Катэгорыя:S.T.A.L.K.E.R.]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ва Украіне]] [[Катэгорыя:Відэагульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 5]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox Series X і Series S]] cvedct8v7vigap228yogkx3idw7gymj 5167770 5167682 2026-07-19T23:00:41Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167770 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні | загаловак = S.T.A.L.K.E.R. 2: Heart of Chornobyl | выява = [[Файл:STALKER 2 logo.jpg|300px]] | подпіс = Афіцыйны лагатып гульні }} '''«S.T.A.L.K.E.R. 2: Heart of Chornobyl»''' ({{Lang-be|S.T.A.L.K.E.R. 2: Сэрца Чарнобыля}}) — [[відэагульня]] ў жанры постапакаліпсічны шутар ад першай асобы, якую распрацоўвала ўкраінская кампанія GSC Game World. Распрацоўка гульні была анансаваная ў жніўні 2010 года, выхад быў намечаны на 2012 год. Распрацоўка гульні была спынена 9 снежня 2011 года. Рэліз гульні адбыўся 20 лістапада 2024 года эксклюзіўна на кансолях новага пакалення ад Microsoft Xbox Series X/S, а таксама Windows. У снежні 2024 года выдавецтва «Трасіянкус» выпусціла гульню S.T.A.L.K.E.R. 2: Сэрца Чарнобыля на беларускай мове<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/356738|title=Пераклалі S.T.A.L.K.E.R. 2 на беларускую мову|website=Наша Ніва|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.gsc-game.com/russian Афіцыйны сайт кампаніі GSC Game World] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121224083435/http://www.gsc-game.com/russian/ |date=24 снежня 2012 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{S.T.A.L.K.E.R.}} [[Катэгорыя:Відэагульні з трохмернай графікай]] [[Катэгорыя:Шутары ад першай асобы]] [[Катэгорыя:S.T.A.L.K.E.R.]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ва Украіне]] [[Катэгорыя:Відэагульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 5]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox Series X і Series S]] 2l2ctyoktxjn02u4v1hztg6kr87m65w 0 275309 5167932 4911282 2026-07-20T10:25:29Z Siliyiw 169172 5167932 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Вялікая Рагозніца |выява = Касцёл Дзевы Марыі. Вялікая Рагозніца.jpg |подпіс = Касцёл Дзевы Марыі |вобласць = Гродзенская |раён = Мастоўскі |сельсавет2 = Пескаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча =0,0953 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва =783 |год перапісу =2009 }} '''Вялі́кая Раго́зніца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikaja Rahoznica}}, {{lang-ru|Великая Рогозница}}) — [[аграгарадок]] у [[Мастоўскі раён|Мастоўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пескаўскі сельсавет (Мастоўскі раён)|Пескаўскага сельсавета]]. За 2 км на поўдзень ад вёскі знаходзіцца самы высокі пункт Мастоўскага раёна — 167 метраў. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Рагозніцкі сельсавет|Рагозніцкага сельсавета]]. Да 2013 года Вялікая Рагозніца ўваходзіла ў склад [[Пацавіцкі сельсавет|Пацавіцкага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/08/28/by88086.htm Решение Гродненского областного Совета депутатов от 28.08.2013 N 252 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Мостовского района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305141244/http://naviny.org/2013/08/28/by88086.htm |date=5 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Славутасці == [[Файл:Вялікая Рагозніца. Сядзіба Сухадольскіх (01).jpg|міні|злева|Сядзіба Сухадольскіх]] * [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вялікая Рагозніца)|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (1926) * [[Рагозніцкая сядзіба|Сядзіба Сухадольскіх]] (XVIII — пачатак XX ст.) == Вядомыя асобы == * [[Ян Мяйштовіч]] (1910 — 1997) — польскі дыпламат, публіцыст, перакладчык. == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Vialikaja Rahoznica}} * [https://gp.by/novosti/kultura/zagolovok-rodovoe-gnezdo-bogatogo-roda-sukhodolskikh-naschityvaet-bolee-200-let-i-khranit-mnozhestvo-1642254/ Родовое гнездо богатого рода Суходольских насчитывает более 200 лет и хранит множество легенд]. ''[[Гомельская праўда]]''. {{Пескаўскі сельсавет (Мастоўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Пескаўскі сельсавет (Мастоўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мастоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Вялікая Рагозніца| ]] c4dtfkhyyniapopt0ifxit392udq4un 0 276046 5167748 4417530 2026-07-19T18:40:55Z Pierre L'iserois 100315 5167748 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Волькаўшчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 45|lat_sec = 37 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 29|lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Смаргонскі |сельсавет2 = Вішнеўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243003055 }} '''Во́лькаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Voĺkaŭščyna}}, {{lang-ru|Вольковщина}}) — [[вёска]] ў [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)|Вішнеўскага сельсавета]]. Да 15 лістапада 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сыраваткінскі сельсавет|Сыраваткінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1957 г. № 750 // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 11.</ref>. == Насельніцтва == * 2009 год — 7 чалавек<ref name="pop">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }}</ref> * 1999 год — 19 чалавек * 1931 год — 56 жыхароў, 8 двароў<ref>Пералік населеных пунктаў Польшчы. Том I. Віленскае ваяводства, Варшава, 1938 С. 55. {{ref-pl}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вішнеўскі сельсавет, Смаргонскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёна]] tf53fcsdfayjvl6osdrq4ivfn3rfc46 0 279721 5167714 5102719 2026-07-19T16:00:43Z M.L.Bot 261 5167714 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Ванелевічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 05|lat_sec = 30 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 09|lon_sec = 20 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Доктаравіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243007999 }} '''Ване́левічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Няве́лявічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Vanielievičy}}, {{lang-ru|Ванелевичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доктаравіцкі сельсавет|Доктаравіцкага сельсавета]]. == Назва == Прынамсі ў сярэдзіне XIX ст. называлася '''Евангелічы'''. Паводле В. Жучкевіча, ад прозвішча Ванелевіч<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 44.</ref>. Таксама было віленскае Ванельскі<ref>https://www.epaveldas.lt/preview?id=1667%2F1%2F18</ref>. == Гісторыя == Вёска ўзгадваецца з пачатку 1930-х гадоў, калі ўваходзіла ў калгас «Піянер», працавалі ветраны млын і кузня<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Ванелевічы|590|}}</ref>. У 1924—1929 гадах — цэнтр [[Евангелевіцкі сельсавет|Евангелевіцкага сельсавета]], у 1954—1960 гадах — цэнтр [[Ванелевіцкі сельсавет|Ванелевіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref><ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == * 1970 год — 265 двароў, 830 жыхароў * 1997 год — 269 двароў, 641 жыхар == Памятныя мясціны == * '''Брацкая магіла савецкіх воінаў, партызан і ахвяр фашызму, помнік землякам'''. Пахаваны 9 савецкіх вайскоўцаў і партызан, загінулых у 1944 годзе, а таксама забітыя гітлераўцамі жанчына і 2 дзяцей. У 1965 годзе на магіле пастаўлены помнік. У 1977 годзе на ўшанаванне памяці 193 землякоў, загінулых у гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], устаноўлена скульптура вайскоўца, абапал якой стэлы з імёнамі загінуўшых<ref>{{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|7-1к|900|БРАЦКАЯ МАГІЛА САВЕЦКІХ ВОІНАЎ, ПАРТЫЗАН І АХВЯР ФАШЫЗМУ, ПОМНІК ЗЕМЛЯКАМ|аўтар=|старонкі=187}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|590|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Доктаравіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Доктаравіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] [[Катэгорыя:Ванелевічы| ]] 5flfnk20ywsv47qsoh65xdpc3qhx0g9 5167715 5167714 2026-07-19T16:02:33Z M.L.Bot 261 /* Гісторыя */ 5167715 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Ванелевічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 05|lat_sec = 30 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 09|lon_sec = 20 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Доктаравіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243007999 }} '''Ване́левічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Няве́лявічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Vanielievičy}}, {{lang-ru|Ванелевичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доктаравіцкі сельсавет|Доктаравіцкага сельсавета]]. == Назва == Прынамсі ў сярэдзіне XIX ст. называлася '''Евангелевічы'''. Паводле В. Жучкевіча, ад прозвішча Ванелевіч<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 44.</ref>. Таксама было віленскае Ванельскі<ref>https://www.epaveldas.lt/preview?id=1667%2F1%2F18</ref>. == Гісторыя == У 1924—1929 гадах — цэнтр [[Евангелевіцкі сельсавет|Евангелевіцкага сельсавета]], у 1954—1960 гадах — цэнтр [[Ванелевіцкі сельсавет|Ванелевіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref><ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. У пачатку 1930-х гадоў вёска ўваходзіла ў калгас «Піянер», працавалі ветраны млын і кузня<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Ванелевічы|590|}}</ref>. == Насельніцтва == * 1970 год — 265 двароў, 830 жыхароў * 1997 год — 269 двароў, 641 жыхар == Памятныя мясціны == * '''Брацкая магіла савецкіх воінаў, партызан і ахвяр фашызму, помнік землякам'''. Пахаваны 9 савецкіх вайскоўцаў і партызан, загінулых у 1944 годзе, а таксама забітыя гітлераўцамі жанчына і 2 дзяцей. У 1965 годзе на магіле пастаўлены помнік. У 1977 годзе на ўшанаванне памяці 193 землякоў, загінулых у гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], устаноўлена скульптура вайскоўца, абапал якой стэлы з імёнамі загінуўшых<ref>{{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|7-1к|900|БРАЦКАЯ МАГІЛА САВЕЦКІХ ВОІНАЎ, ПАРТЫЗАН І АХВЯР ФАШЫЗМУ, ПОМНІК ЗЕМЛЯКАМ|аўтар=|старонкі=187}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|590|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Доктаравіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Доктаравіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] [[Катэгорыя:Ванелевічы| ]] 5n87bfrx3nrr0o71jf9mmniv60xffrn 5167716 5167715 2026-07-19T16:04:28Z M.L.Bot 261 /* Назва */ 5167716 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Ванелевічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 05|lat_sec = 30 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 09|lon_sec = 20 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Доктаравіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243007999 }} '''Ване́левічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Няве́лявічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Vanielievičy}}, {{lang-ru|Ванелевичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доктаравіцкі сельсавет|Доктаравіцкага сельсавета]]. == Назва == Прынамсі ў сярэдзіне XIX ст. называлася '''Евангелічы''', потым '''Евангелевічы'''. Паводле В. Жучкевіча, ад прозвішча Ванелевіч<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 44.</ref>. Таксама было віленскае Ванельскі<ref>https://www.epaveldas.lt/preview?id=1667%2F1%2F18</ref>. == Гісторыя == У 1924—1929 гадах — цэнтр [[Евангелевіцкі сельсавет|Евангелевіцкага сельсавета]], у 1954—1960 гадах — цэнтр [[Ванелевіцкі сельсавет|Ванелевіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref><ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. У пачатку 1930-х гадоў вёска ўваходзіла ў калгас «Піянер», працавалі ветраны млын і кузня<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Ванелевічы|590|}}</ref>. == Насельніцтва == * 1970 год — 265 двароў, 830 жыхароў * 1997 год — 269 двароў, 641 жыхар == Памятныя мясціны == * '''Брацкая магіла савецкіх воінаў, партызан і ахвяр фашызму, помнік землякам'''. Пахаваны 9 савецкіх вайскоўцаў і партызан, загінулых у 1944 годзе, а таксама забітыя гітлераўцамі жанчына і 2 дзяцей. У 1965 годзе на магіле пастаўлены помнік. У 1977 годзе на ўшанаванне памяці 193 землякоў, загінулых у гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], устаноўлена скульптура вайскоўца, абапал якой стэлы з імёнамі загінуўшых<ref>{{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|7-1к|900|БРАЦКАЯ МАГІЛА САВЕЦКІХ ВОІНАЎ, ПАРТЫЗАН І АХВЯР ФАШЫЗМУ, ПОМНІК ЗЕМЛЯКАМ|аўтар=|старонкі=187}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|590|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Доктаравіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Доктаравіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] [[Катэгорыя:Ванелевічы| ]] nrqrb2t9mvruiagybz437b3l8g7dsxi 0 284144 5167769 5167153 2026-07-19T23:00:36Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167769 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |распрацоўшчык = [[Bethesda Game Studios]] |выдавец = [[Bethesda Softworks]] |выява = |жанр = [[Action RPG]] |платформы = [[PC]]<br/>[[PlayStation 4]]<br/>[[Xbox One]] |дата выпуску = 10 лістапада 2015 |сістэмныя патрабаванні = {{Collapsible list|title=Windows<ref name="sysReqAg">{{Cite web |lang=ru |url=http://www.ag.ru/news/09-10-2015/89789 |title=Оглашены системные требования Fallout 4 |website=ag.ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018161408/http://www.ag.ru/news/09-10-2015/89789 |archive-date=18 кастрычніка 2015}}</ref>| ; Мінімальныя : Аперацыйная сістэма: 64-бітная Windows 7/8/10 : Працэсар: Intel Core i5-2300 2.8 ГГц, AMD Phenom II X4 945 3 ГГц : Аператыўная памяць: 8 ГБ : Відэакарта: [[NVIDIA]] GTX 550 Ti 2 ГБ, AMD Radeon HD 7870 2 ГБ : 30 ГБ вольнага месца на цвёрдым дыску ; Рэкамендаваныя : Аперацыйная сістэма: 64-бітная Windows 7/8/10 : Працэсар: Intel Core i7 4790 3.6 ГГц, AMD FX-9590 4.7 ГГц : Аператыўная памяць: 8 ГБ : Відэакарта: NVIDIA GTX 780 3 ГБ, AMD Radeon R9 290X 4 ГБ : 30 ГБ вольнага месца на цвёрдым дыску}} }} '''''Fallout 4''''' — [[відэагульня]] ад [[Bethesda Softworks]] вытворчасці [[Bethesda Game Studios]], сіквел [[Fallout 3]]. Гульня з’яўляецца пятай кананічнай часткай серыі, выпушчана 10 лістапада 2015 года на [[Персанальны камп’ютар|PC]], [[PlayStation 4|PS4]] і [[Xbox One]]<ref>{{Cite web|url = http://www.gamespot.com/articles/fallout-4-officially-confirmed-for-pc-xbox-one-ps4/1100-6427776/|title = Fallout 4 Officially Confirmed for PC, Xbox One, PS4|author = GameSpot}}</ref><ref>{{Cite news|url = https://meduza.io/news/2015/06/15/nazvany-daty-vyhoda-prodolzheniy-fallout-i-doom|title = Названы даты выхода продолжений Fallout и Doom|date = 2015-06-15|publisher = Meduza|access-date = 2015-06-16}}</ref>. == Геймплэй == [[Геймплэй]] гульні быў упершыню паказаны распрацоўшчыкамі 15 чэрвеня 2015 года на выставе [[E3]]. У ёй галоўны герой прадстаўлены выхадцам са Сховішча 111, аднаго са шматлікіх сховішчаў [[Vault-Tec]] па ўсёй [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Амерыцы]]. У самым яе пачатку гулец павінен вызначыць выгляд, імя і пол персанажа, а выгляд дзіцяці будзе заснаваны на спалучэнні выгляду персанажа і яго другой палавінкі. Акрамя сюжэтных квэстаў, гулец таксама зможа ствараць тэхніку, мадыфікаваць узбраенне, ахоўваць насельніцтва ад рэйдэраў і супермутантаў пустэчы, займацца працай. У гэтым чацвёртая частка значна адрозніваецца ад трэцяй і New-Vegas, у якіх баўленне часу было зрушана на карысць сюжэту. У гульні таксама прысутнічае сістэма пакрокавага прыцэльвання V.A.T.S., якая упершыню з’явілася ў [[Fallout 3]]. Пры прыцэльванні дзеянне запавольваецца, і гулец можа ўбачыць верагоднасць траплення ў кожную частку цела ахвяры ў працэнтных суадносінах. == Выданні == ===''Game of the Year Edition''=== 26 верасня 2017 было выдадзена «залатое выданне». У яго ўвайшла базавая версія гульні і ўсе шэсць афіцыйных дапаўненняў: * Automatron * Wasteland Workshop * Far Harbor * Contraptions Workshop * Vault-Tec Workshop * Nuka-World ===''Fallout 4 VR''=== Была выдадзена ў якасці самастойнай гульні на [[ПК]] 12 снежня 2017 для платформы [[HTC Vive]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ign.com/articles/2017/08/23/fallout-4-vr-doom-vfr-and-skyrim-vr-release-dates-announced |title=Fallout 4 VR, Doom VFR, and Skyrim VR Release Dates Announced |last=Sirani |first=Jordan |date=August 23, 2017 |website=IGN.com |access-date=2018-02-14}}</ref>. == Распрацоўка == === Чуткі і першая інфармацыя пра гульню === Пасля выхаду Fallout: New Vegas хадзіла мноства чутак наконт выхаду новай часткі папулярнай серыі. Часам у сетку трапляла інфармацыя наконт выхаду гульні, а таксама сюжэта або месца дзеяння, так, напрыклад, у пачатку лютага 2014 года з’явіліся чуткі пра «Fallout: Shadows of Boston», дзеянне гульні нібыта павінна было адбывацца ў [[Бостан]]е і яго наваколлях, але гэта паведамленне, як і многія іншыя, аказалася выдумкай. 8 студзеня 2013 года, Эрык Дэлламз, які агучыў у Fallout 3 радыёвядучага Трыдогнайта (анг. Three Dog), напісаў у [[Twitter]], што яго персанаж вернецца<ref>{{Cite web|url = https://twitter.com/ETDellums/status/288757510406557697|title = Twitter / ETDellums: To all my #Fallout3 and #ThreeDog {{ref-en}}|publisher = Twitter.com|date = 8 января 2013}}</ref>. Гэта шырока абмяркоўвалася ў гульнявых СМІ як падстава меркаваць аб тым, што будучы анонс новай часткі Fallout непазбежны. Аднак у ліпені таго ж года Эрык растлумачыў, што гульня, над якою ён працуе, не мае дачынення да [[Bethesda Softworks]], з прычыны чаго здагадкі аб бліжэйшым анонсе Fallout 4 былі адкінутыя<ref>{{Cite web|url = https://twitter.com/ETDellums/statuses/357615277078347776|title = Twitter / ETDellums: New game is not with my friends {{ref-en}}|publisher = Twitter.com|date = 17 июля 2013}}</ref>. 13 лістапада 2013 года быў адкрыты сайт, які нібыта фінансуецца [[ZeniMax Media|ZeniMax]], па адрасе [http://thesurvivor2299.com/ thesurvivor2299.com], які змяшчаў пару зашыфраваных паведамленняў напісаных [[Азбука Морзэ|азбукай Морзэ]], якія пазней былі пераведзены фанатамі. 6 снежаня Bethesda абверглі новыя чуткі аб выхадзе гульні, патлумачыўшы, што «усе чуткі і здагадкі з’яўляюцца ілжывымі»<ref>{{Cite web|url = https://twitter.com/Bethblog/status/409085013397733376|title = Bethblog twitter {{ref-en}}|publisher = Twitter|date = 6 декабря 2013}}</ref>. Неўзабаве, пасля заканчэння таймера на сайце, на ім таксама з’явілася паведамленне пра тое, што ён быў розыгрышам. 11 снежаня 2013 года [[Kotaku]] паведамілі, што гульня сапраўды распрацоўваецца, паказаўшы нібыта атрыманыя імі дакументы. З гэтага вынікала, што дзеянне гульні будзе праходзіць у [[Бостан]]е, [[Садружнасць Масачусетс|Масачусэтс]]. Таксама там была апісана нейкая місія «Інстытут», якая праходзіць у постапакаліптычнай версіі [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкага тэхналагічнага інстытута]]. Дакументы таксама спасылаюцца на тэрыторыі, якія згадваюцца, але не паказваюцца ў папярэдніх частках Fallout. Галасавы дадатак, таксама апублікаваны, пачынаўся са звыклай фразы, вымаўленай Ронам Перлманам — «Вайна. Вайна ніколі не мяняецца.». 18 лютага 2014 года Тод Говард, геймдырэктар Bethesda, даў інтэрв’ю «Rock, Paper, Shotgun». Калі яго спыталі аб новых гульнявых анонсах, ён сказаў: «У нас няма тэрмінаў на наступны гульнявы анонс, але я думаю, ён будзе праз некаторы час»<ref>{{Cite web|url = http://www.rockpapershotgun.com/2014/02/18/apparently-we-wont-hear-about-fallout-4-for-a-while/|title = Apparently We Won’t Hear About Fallout 4 For ‘A While’ {{ref-en}}|publisher = Rock, Paper, Shotgun|last = Greyson|first = Nathan|date = 18 февраля 2014}}</ref>. === Анонс === 2 чэрвеня 2015 года [[Bethesda Softworks|Bethesda]] апублікавалі таймер, які адлічвае час да 3 чэрвеня 2015 года, 17.00 па Мінскім часе (10:00 [[Універсальны каардынаваны час|UTC]])<ref>{{Cite web|url = http://www.ign.com/videos/2015/06/02/fallout-4-countdown-clock-and-new-ps4-models-leak-ign-daily-fix|title = Fallout 4 Countdown Clock and New PS4 Models Leak|author = IGN Daily Fox}}</ref>. Пасля на сайце пачалася жывая трансляцыя, якая дэманструе звыклую для серыі наладкавую табліцу з надпісам у цэнтры «Please Stand By» (бел. «Калі ласка, пачакайце»). У выніку сайт быў зачынены, і зноў адкрыўся толькі ўжо пасля таго, як таймер скончыўся — быў паказаны афіцыйны трэйлер гульні<ref>{{Cite web|url = http://www.playground.ru/video/fallout_4/fallout_4_ofitsialniy_treyler-44576/|title = Fallout 4 "Официальный трейлер"|author = PlayGround.ru}}</ref>. Стала вядома, што гульня выйдзе на [[Microsoft Windows]], PlayStation 4 і Xbox One, а дзеянне будзе адбывацца ў [[Бостан]]е — сталіцы штата [[Садружнасць Масачусетс|Масачусэтс]] (у гульні — садружнасць Новая Англія), ЗША. === E3 2015 === 15 чэрвеня ў 05:00 па Мінскім часе Bethesda правялі сваю прэс-канферэнцыю на [[E3]]<ref>{{Cite web|url = http://ru.ign.com/fallout-4/75288/news/fallout-4-ofitsialno-anonsirovana-na-tizer-saite|title = Fallout 4 официально анонсирована на тизер-сайте|author = IGN Россия|access-date = 17 кастрычніка 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150606082542/http://ru.ign.com/fallout-4/75288/news/fallout-4-ofitsialno-anonsirovana-na-tizer-saite|archive-date = 6 чэрвеня 2015|url-status = dead}}</ref>, на якой, акрамя новага [[Doom|DOOM]], [[Dishonored 2]], [[The Elder Scrolls Online]] і [[Legends]], расказалі больш падрабязнасцяў аб Fallout 4, паказаўшы некаторыя канцэпт-арты і невялікае дэма пачатку гульні да вайны і пасля<ref>{{YouTube|id = WH1kuOiCJD0|title = Fallout 4 Gameplay 1080p HD E3 2015}}</ref>. Стала вядома, што гульня выйдзе 10 лістапада 2015 года, у калекцыйным выданні да яе будзе прыкладацца рэальная мадэль Піп-Бою, унутрагульнявога КПК ад [[Vault-Tec]], а адразу ў дзень правядзення канферэнцыі для [[iOS]] выйшла мабільная гульня [[Fallout Shelter]], у якой гулец павінен кіраваць сховішчам, абараняць яго ад насельнікаў пустак, шукаць рэсурсы для яго жыцця. Версія для [[Android]] выйшла ў верасні 2015 года<ref>{{Cite web|url = http://www.ign.com/articles/2015/06/15/e3-2015-fallout-4-release-date-revealed?utm_source=IGN%20hub%20page&utm_medium=IGN%20(front%20page)&utm_content=2&utm_campaign=Coverstory|title = E3 2015: FALLOUT 4 RELEASE DATE REVEALED|author = IGN}}</ref>. Fallout 4 была прызнана лепшай гульнёй выставы, лепшай гульнёй для PC і лепшай ролевай гульнёй.<ref>{{Cite web|url = http://www.ag.ru/news/08-07-2015/81778|title = Игровые новости за 8 июля 2015 года, среду|date = 2015-07-08|work = Absolute Games|access-date = 2015-07-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20150708133527/http://www.ag.ru/news/08-07-2015/81778|archive-date = 8 ліпеня 2015|url-status = dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} {{вонкавыя спасылкі}} {{Fallout}} {{Bethesda Game Studios}} {{Прэмія BAFTA Games найлепшай гульні}} [[Катэгорыя:Гульні Bethesda Softworks]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]] [[Катэгорыя:Працягі відэагульняў]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch 2]] [[Катэгорыя:Відэагульні з адкрытым светам]] [[Катэгорыя:Fallout]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 5]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя відэагульні]] [[Катэгорыя:Рэтрафутурыстычныя відэагульні]] 2amncnl6m04rjvixk7fpez7efxkzr3r 0 311961 5167910 3266876 2026-07-20T09:58:25Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5167910 wikitext text/x-wiki {{Гміна Польшчы |Беларуская назва = Бакаларава |Арыгінальная назва = {{lang-pl|Bakałarzewo}} |Герб = POL gmina Bakałarzewo COA.svg |Сцяг = |Статус = [[вясковая гміна]] |Павет = Сувальскі |Салецтвы = 32 |Цэнтр = [[Бакаларава]] |Заснавана = |Від главы = [[Войт]] |Мовы = |Насельніцтва = 3247 |Год = 2015 |Шчыльнасць = 26,4 |Плошча = 123,01 |Карта = POL powiat suwalski gmina Bakalarzewo.svg |Памер карты = |Карта гміны = Bakałarzewo (gmina) location map.png |Памер карты гміны = |TERYT = 3202612012 |Тэлефонны код = 87 |Паштовы код = |Аўтамабільны код = BSU |Сайт = http://www.bakalarzewo.pl/ |Заўвагі = }} '''Бакаларава,''' таксама '''Бакалажэ́ва'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Bakałarzewo}}) — [[вясковая гміна]] ў [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Сувальскі павет|Сувальскага павета]] [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]]. Сядзіба размешчана ў вёсцы [[Бакаларава]]. Плошча гміны складае 123,01 км². Станам на [[2015]] год у гміне Бакаларава пражывалі 3247 чалавек, шчыльнасць — 26,4 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 32 [[салецтва|салецтвы]]. <!-- == Населеныя пункты == На тэрыторыі гміны размешчаны ? населеных пунктаў. --> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.bakalarzewo.pl/ Афіцыйная старонка] {{Сувальскі павет}} {{Заліўка гмін Польшчы}} [[Катэгорыя:Гміны Сувальскага павета]] dd3tehg7im4v2de393hwlnirvavohmq 5167911 5167910 2026-07-20T09:58:50Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Бакалажэва (гміна)]] у [[Бакаларава (гміна)]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5167910 wikitext text/x-wiki {{Гміна Польшчы |Беларуская назва = Бакаларава |Арыгінальная назва = {{lang-pl|Bakałarzewo}} |Герб = POL gmina Bakałarzewo COA.svg |Сцяг = |Статус = [[вясковая гміна]] |Павет = Сувальскі |Салецтвы = 32 |Цэнтр = [[Бакаларава]] |Заснавана = |Від главы = [[Войт]] |Мовы = |Насельніцтва = 3247 |Год = 2015 |Шчыльнасць = 26,4 |Плошча = 123,01 |Карта = POL powiat suwalski gmina Bakalarzewo.svg |Памер карты = |Карта гміны = Bakałarzewo (gmina) location map.png |Памер карты гміны = |TERYT = 3202612012 |Тэлефонны код = 87 |Паштовы код = |Аўтамабільны код = BSU |Сайт = http://www.bakalarzewo.pl/ |Заўвагі = }} '''Бакаларава,''' таксама '''Бакалажэ́ва'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Bakałarzewo}}) — [[вясковая гміна]] ў [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Сувальскі павет|Сувальскага павета]] [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]]. Сядзіба размешчана ў вёсцы [[Бакаларава]]. Плошча гміны складае 123,01 км². Станам на [[2015]] год у гміне Бакаларава пражывалі 3247 чалавек, шчыльнасць — 26,4 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 32 [[салецтва|салецтвы]]. <!-- == Населеныя пункты == На тэрыторыі гміны размешчаны ? населеных пунктаў. --> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.bakalarzewo.pl/ Афіцыйная старонка] {{Сувальскі павет}} {{Заліўка гмін Польшчы}} [[Катэгорыя:Гміны Сувальскага павета]] dd3tehg7im4v2de393hwlnirvavohmq 0 313213 5167746 5097962 2026-07-19T18:26:08Z Pabojnia 135280 афармленне 5167746 wikitext text/x-wiki '''«Трэ́ццячэ́рвеньскі пераваро́т»''' — шырока пашыраная назва датэрміновага роспуску {{нп3|Дзяржаўная дума Расійскай імперыі II склікання|II Дзяржаўнай Думы|ru|Государственная дума Российской империи II созыва}}, які адбыўся {{OldStyleDate|16|чэрвеня|1907|3}} года ў Расіі і суправаджаўся {{нп3|Выбарчая сістэма 1907 года|зменай выбарчай сістэмы|ru|Избирательная система 1907 года}}. Прычынай роспуску II Думы паслужыла немагчымасць наладзіць канструктыўнае ўзаемадзеянне паміж урадам, узначаленым прэм’ер-міністрам [[Пётр Аркадзьевіч Сталыпін|П. А. Сталыпіным]], і Думай, значную частку якой складалі прадстаўнікі крайніх левых{{efn|Паняцце пра «левыя» і «правыя» партыі ў імператарскай Расіі моцна адрознівалася ад прынятага ў сучаснай паліталогіі. У гэтым артыкуле выкарыстоўваецца старая тэрміналогія, што адпавядала месцам дэпутатаў у зале пасяджэнняў.}} партый ([[Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя|сацыял-дэмакраты]], [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|сацыялісты-рэвалюцыянеры]], [[Партыя народных сацыялістаў|народныя сацыялісты]]) і [[трудавікі]], якія прылягалі да іх. II Дума, якая адкрылася 20 лютага 1907 года, мела не менш апазіцыйны настрой, чым раней распушчаная [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі I склікання|I Дума]]. Дума выявіла тэндэнцыю да адхілення ўсіх урадавых законапраектаў і бюджэту, а законапраекты, што прапаноўваліся Думай, свядома не маглі быць зацверджаны [[Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)|Дзяржаўным Саветам]] і імператарам. Сітуацыя, якая склалася, уяўляла сабою канстытуцыйны крызіс — {{нп3|Асноўныя дзяржаўныя законы Расійскай імперыі|Асноўныя дзяржаўныя законы|ru|Основные государственные законы Российской империи}} (фактычна канстытуцыя Расіі) дазвалялі імператару ў любы момант распусціць Думу, але ён быў абавязаны склікаць новую Думу і не мог без яе згоды змяніць выбарчы закон; але пры гэтым наступная Дума, меркавана, не адрознівалася б па апазіцыйнасці ад распушчанай. Урад знайшоў выйсце з крызісу ў адначасным роспуску Думы і змене выбарчага закона для выбараў у наступную Думу. Падставай для роспуску паслужыла наведванне сацыял-дэмакратычных дэпутатаў Думы дэлегацыяй салдатаў пецярбургскага гарнізона, якія перадалі ім «салдацкі наказ». П. А. Сталыпін скарыстаў гэту нязначную падзею для таго, каб 1 чэрвеня 1907 года, уяўляючы дадзены эпізод у выглядзе разгорнутай змовы супраць дзяржаўнага ладу, запатрабаваць ад Думы адхілення ад удзелу ў пасяджэннях 55 дэпутатаў сацыял-дэмакратычнай фракцыі і здымання дэпутацкай недатыкальнасці з шаснаццаці з іх. Дума, не даўшы неадкладны адказ ураду, заснавала асаблівую камісію, заключэнне якой павінна было быць абвешчана 4 ліпеня. Не чакаючы адказу Думы, [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] 3 чэрвеня распусціў Думу, апублікаваў зменены выбарчы закон і прызначыў выбары ў новую Думу, якая павінна была сабрацца 1 лістапада 1907 года. [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі II склікання|II Дума]] праіснавала 103 дні. Роспуск Думы быў прэрагатывай імператара, але адначасная змена выбарчага закона з’яўлялася парушэннем вымогаў артыкула 87 [[Асноўныя дзяржаўныя законы Расійскай імперыі|Асноўных дзяржаўных законаў]], па якіх выбарчы закон мог быць зменены толькі пры згодзе [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай Думы]] і [[Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)|Дзяржаўнага Савета]]; паводле гэтай прычыны дадзеныя падзеі атрымалі слыннасць як ''«трэццячэрвеньскі пераварот»''. {{нп3|Выбарчая сістэма 1907 года|Выбарчы закон|ru|Избирательная система 1907 года}} быў зменены такім чынам, што кола выбарцаў значна павузілася, а выбарцы з высокім маёмасным цэнзам (землеўласнікі і гараджане высокага цэнзу, то бок пераважна домаўласнікі) атрымалі фактычны кантроль над выбарамі на большасць парламенцкіх месцаў. Большасць у [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі III склікання|III Думе]] перайшла да праўрадавых фракцый — [[Саюз 17 кастрычніка|акцябрысцкай]] і нацыяналістычнай, пазіцыі левых партый былі істотна падарваны. Новая Дума здолела наладзіць канструктыўную заканадаўчую працу ў кантакце з урадам. У той жа час новы выбарчы закон пахіснуў уяўленні насельніцтва пра тое, што дэпутаты Думы з’яўляюцца яго прадстаўнікамі. Роспуск II Думы супаў па часе з заўважным паслабленнем страйкавага руху, аграрных хваляванняў. У краіне наступіў адносны спакой. 3 чэрвеня прынята лічыць апошнім днём [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|Першай рускай рэвалюцыі]]. У 1911—1913 гадах набыткам грамадскасці сталі звесткі пра тое, што напісанне «салдацкага наказу» і арганізацыя візіту салдацкай дэлегацыі да сацыял-дэмакратычных дэпутатаў адбываліся пры актыўным удзеле ўкаранёных у пецярбургскую Ваенную арганізацыю [[Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя|РСДРП]] агентаў [[Ахоўнае аддзяленне|Ахоўнага аддзялення]]. Пытанне пра тое, ці была сітуацыя з «салдацкім наказам» арганізавана на загад П. А. Сталыпіна ці па ўласнай ініцыятыве паліцыі, ці ж паліцэйскія інфарматары данеслі ўладам пра падзеі, застаецца дасёння нявырашаным. == Заўвагі == {{notelist}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = Каминка А. И., {{нп3|Уладзімір Дзмітрыевіч Набокаў|Набоков В. Д.|ru|Набоков, Владимир Дмитриевич}} |загаловак = Вторая Государственная Дума |спасылка = http://www.knigafund.ru/books/25115 |адказны = |месца = СПб. |выдавецтва = Тип. т-ва «Общественная польза» |год = 1907 |том = |старонак = 318 |старонкі = |isbn = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101108074729/http://www.knigafund.ru/books/25115 |archivedate = 8 лістапада 2010 }} * {{кніга |аўтар = {{нп3|Васілій Аляксеевіч Маклакоў|Маклаков В. А.|ru|Маклаков, Василий Алексеевич}} |загаловак = Вторая государственная Дума (Воспоминания современника) |адказны = |спасылка = http://www.infanata.org/society/memoirs/1146107871-maklakov-v.-a.-gosudarstvennaja-duma..html |месца = Париж |выдавецтва = |год = 1939 |том = |старонак = 258 |старонкі = |isbn = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120119121815/http://www.infanata.org/society/memoirs/1146107871-maklakov-v.-a.-gosudarstvennaja-duma..html |archivedate = 19 студзеня 2012 }} * {{кніга |аўтар = {{нп3|Уладзімір Іванавіч Гер'е|Герье В. И.|ru|Герье, Владимир Иванович}} |загаловак = Вторая Государственная Дума |адказны = |спасылка = http://gbooks.archeologia.ru/Soc.htm |месца = М. |выдавецтва = Печатня С. П. Яковлева |год = 1907 |том = |старонак = 379 |старонкі = |isbn = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140727095936/http://gbooks.archeologia.ru/Soc.htm |archivedate = 27 ліпеня 2014 }} * {{кніга |аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Какоўцаў|Коковцов В. Н.]] |загаловак = Из моего прошлого (1903-1919): Воспоминания. Мемуары |адказны = |спасылка = http://www.bookarchive.ru/dok_literatura/istorija/50763-iz-moego-proshlogo.-vospominanija-1911-1919..html |месца = Минск |выдавецтва = Харвест |год = 2004 |серыя = Воспоминания |том = |старонак = 896 |старонкі = |isbn = 985-13-1814-0 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120118232834/http://www.bookarchive.ru/dok_literatura/istorija/50763-iz-moego-proshlogo.-vospominanija-1911-1919..html |archivedate = 18 студзеня 2012 }} * {{кніга |аўтар = |загаловак = Выборы в I-IV Государственные Думы Российской империи (Воспоминания современников. Материалы и документы.) |адказны = ЦИК РФ. Под ред. А. В. Иванченко |спасылка = http://www.rcoit.ru/upload/iblock/0be/vibori_v_1-4_gosudarstvennie_dumi_rossiyskoy_imperii.pdf |месца = М. |выдавецтва = |год = 2008 |том = |старонак = 860 |старонкі = |isbn = }} * {{кніга |аўтар = |загаловак = Россия в начале XX века |адказны = Под ред. А. Н. Яковлева |спасылка = http://www.mirknig.com/knigi/history/1181287185-rossiya-v-nachale-xx-veka.html |месца = М. |выдавецтва = Новый хронограф |год = 2002 |том = |старонак = 744 |старонкі = |isbn = 5-94881-002-X }} * {{кніга |аўтар = |загаловак = Падение царского режима. Стенографические отчёты допросов и показаний, данных в 1917 году в Чрезвычайной Следственной Комиссии Временного Правительства: В 7 т |адказны = Ред. П. Е. Щёголева |спасылка = http://nnm-club.ru/forum/viewtopic.php?t=281563 |месца = Л. |выдавецтва = ГИЗ |год = 1924—1927 |том = |старонак = |старонкі = |isbn = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20111104062545/http://nnm-club.ru/forum/viewtopic.php?t=281563 |archivedate = 4 лістапада 2011 }} * {{кніга |аўтар = |загаловак = «Охранка»: Воспоминания руководителей охранных отделений: В 2-х т |спасылка = http://1905-1907-ru.livejournal.com/50271.html |месца = М. |выдавецтва = Новое литературное обозрение |год = 2004 |том = |старонак = 512+600 |старонкі = |isbn = 5-86793-342-3, 5-86793-343-1 |archive-date = 31 студзеня 2012 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120131202320/http://1905-1907-ru.livejournal.com/50271.html }} * {{кніга |аўтар = Кирьянов И. К., Лукьянов М. Н. |загаловак = Парламент самодержавной России: Государственная Дума и её депутаты, 1906—1917 |адказны = |спасылка = http://vivovoco.astronet.ru/VV/BOOKS/DUMA/INTRO.HTM |месца = Пермь |выдавецтва = Изд-во Пермского университета |год = 1995 |том = |старонак = |старонкі = |isbn = }} == Спасылкі == * {{артыкул |аўтар = |загаловак = Государственная Дума второго созыва. Стенографические отчёты. |спасылка = http://on-island.net/History/DumaII/DumaIIindex.htm |выданне = |год = 1907 |archive-date = 24 студзеня 2012 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120124081753/http://on-island.net/History/DumaII/DumaIIindex.htm }} * {{артыкул |аўтар = |загаловак = Государственная Дума второго созыва. Указатель к стенографическим отчётам. |спасылка = http://leb.nlr.ru/edoc/314449/%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D1%8B |выданне = |год = 1907 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120120034158/http://leb.nlr.ru/edoc/314449/%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D1%8B |archivedate = 20 студзеня 2012 }} * [http://ibyu.narod.ru/yh.html Манифест о роспуске II Государственной Думы от 3 июня 1907 года]. === Заканадаўчыя акты === * [[s:ru:Основные Законы Российской Империи|Основные Государственные Законы Российской Империи в редакции 23 апреля 1906 года]] * {{кніга |аўтар = |загаловак = Выборы в I-IV Государственные Думы Российской империи (Воспоминания современников. Материалы и документы) |адказны = ЦИК РФ. Под ред. А. В. Иванченко |спасылка = http://www.rcoit.ru/upload/iblock/0be/vibori_v_1-4_gosudarstvennie_dumi_rossiyskoy_imperii.pdf |месца = М. |выдавецтва = |год = 2008 |том = |старонак = 860 |старонкі = |isbn = }} <small>Утрымлівае Палажэнні пра выбары 1906 і 1907 года.</small> {{Рэвалюцыя 1905 года}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі]] ff7tkljg0pozh5xupnoz64d02pa98fy 0 327304 5167854 4410237 2026-07-20T08:06:18Z Autumndancer 168015 /* Флора */ 5167854 wikitext text/x-wiki {{Вулкан |Назва = Ара лер |Нацыянальная назва = hy/Արալեռ |Выява = Mount ara.jpg |Подпіс = Ара лер |Каардынаты = 40/24/20/N/44/27/8/E |region = ARM |CoordScale = 500000 |Размяшчэнне = {{ARM}}, [[Арагацотнская вобласць]] |Горная сістэма = |Хрыбет ці масіў = |Вышыня = 2577 |Крыніца вышыні = |Першае ўзыходжанне = |Форма вулкана = |Перыяд адукацыі = |Апошняе вывяржэнне = |Краіна = Арменія |Пазіцыйная карта 1 = Арменія Арагацотн }} '''Ара''' ({{lang-hy|Արա լեռ}}) — патухлы вулкан у [[Арменія|Арменіі]], размешчаны ў [[Арагацотнская вобласць|Арагацотнскай вобласці]], паміж рэкамі [[Раздан (рака)|Раздан]] і [[Касах]]. Вышыня гары над узроўнем мора роўная 2577 метраў. Вулкан мае форму няправільнага конуса са ссечанай вяршыняй і колцападобным кратарам. З карысных выкапняў на гары сустракаюцца [[андэзітабазальт]] і [[андэзіт]]. == Флора == Каля падножжа гары распасціраюцца паўпустэльныя, зарослыя [[палын]]ам, землі. Больш узнёслыя часткі пакрыты [[стэп]]амі. На паўночным схіле вулкана сустракаюцца [[дуб]]овыя гаі і [[хмызнякі]]. У цёплую пару года гара пакрываецца пярэстымі прыгожымі кветкамі. == Фаўна == На гары сустракаецца мноства жывёл. На камяністых частках вяршыні асабліва шмат [[атрутная змяя|атрутных змеяў]]. == Легенды == Па паданні гара названа імем цара [[Ара Цудоўны|Ара Цудоўнага]]. Падчас бітвы супраць асірыйскай царыцы Семіраміды Ара размясціў сваё войска ў падножжа Аралера, а царыца заняла пазіцыі на схілах Оціса. Паводле легенды, гара Аралер ёсць цела [[Ара Цудоўны|Ара Цудоўнага]]. Здалёк гара падобна на чалавека, які ляжыць з рукамі на грудзі<ref>[http://www.findarmenia.com/rus/nature/araler Гора Аралер] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110511041254/http://findarmenia.com/rus/nature/araler |date=11 мая 2011 }}</ref>. {{clear}} <gallery mode="packed" heights="160px"> Выява:View from ara.JPG|Гара Ара-лер Выява:Kuys varvara.JPG|Царква «Куйс Варвара» ў гары Арагац Выява:Kuys varvara2.JPG|Царква «Куйс Варвара» Выява:Vegetation in winter on ara.JPG|Пралеска на гары </gallery> == Гл. таксама == * [[Горы Арменіі]] * [[Вулканы Арменіі]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} [[Катэгорыя:Горы Арменіі]] 9o64r85wgtxj5vhyg7gq72aqfxdtdsq 5167856 5167854 2026-07-20T08:07:01Z Autumndancer 168015 /* Фаўна */ 5167856 wikitext text/x-wiki {{Вулкан |Назва = Ара лер |Нацыянальная назва = hy/Արալեռ |Выява = Mount ara.jpg |Подпіс = Ара лер |Каардынаты = 40/24/20/N/44/27/8/E |region = ARM |CoordScale = 500000 |Размяшчэнне = {{ARM}}, [[Арагацотнская вобласць]] |Горная сістэма = |Хрыбет ці масіў = |Вышыня = 2577 |Крыніца вышыні = |Першае ўзыходжанне = |Форма вулкана = |Перыяд адукацыі = |Апошняе вывяржэнне = |Краіна = Арменія |Пазіцыйная карта 1 = Арменія Арагацотн }} '''Ара''' ({{lang-hy|Արա լեռ}}) — патухлы вулкан у [[Арменія|Арменіі]], размешчаны ў [[Арагацотнская вобласць|Арагацотнскай вобласці]], паміж рэкамі [[Раздан (рака)|Раздан]] і [[Касах]]. Вышыня гары над узроўнем мора роўная 2577 метраў. Вулкан мае форму няправільнага конуса са ссечанай вяршыняй і колцападобным кратарам. З карысных выкапняў на гары сустракаюцца [[андэзітабазальт]] і [[андэзіт]]. == Флора == Каля падножжа гары распасціраюцца паўпустэльныя, зарослыя [[палын]]ам, землі. Больш узнёслыя часткі пакрыты [[стэп]]амі. На паўночным схіле вулкана сустракаюцца [[дуб]]овыя гаі і [[хмызнякі]]. У цёплую пару года гара пакрываецца пярэстымі прыгожымі кветкамі. == Фаўна == На гары сустракаецца мноства жывёл. На камяністых частках вяршыні асабліва шмат [[ядавітыя змеі|ядавітых змей]]. == Легенды == Па паданні гара названа імем цара [[Ара Цудоўны|Ара Цудоўнага]]. Падчас бітвы супраць асірыйскай царыцы Семіраміды Ара размясціў сваё войска ў падножжа Аралера, а царыца заняла пазіцыі на схілах Оціса. Паводле легенды, гара Аралер ёсць цела [[Ара Цудоўны|Ара Цудоўнага]]. Здалёк гара падобна на чалавека, які ляжыць з рукамі на грудзі<ref>[http://www.findarmenia.com/rus/nature/araler Гора Аралер] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110511041254/http://findarmenia.com/rus/nature/araler |date=11 мая 2011 }}</ref>. {{clear}} <gallery mode="packed" heights="160px"> Выява:View from ara.JPG|Гара Ара-лер Выява:Kuys varvara.JPG|Царква «Куйс Варвара» ў гары Арагац Выява:Kuys varvara2.JPG|Царква «Куйс Варвара» Выява:Vegetation in winter on ara.JPG|Пралеска на гары </gallery> == Гл. таксама == * [[Горы Арменіі]] * [[Вулканы Арменіі]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} [[Катэгорыя:Горы Арменіі]] b95cgct4tlcusfuidjo5gcgctmzdgwt 5167857 5167856 2026-07-20T08:09:05Z Autumndancer 168015 5167857 wikitext text/x-wiki {{Вулкан |Назва = Ара лер |Нацыянальная назва = hy/Արալեռ |Выява = Mount ara.jpg |Подпіс = Ара лер |Каардынаты = 40/24/20/N/44/27/8/E |region = ARM |CoordScale = 500000 |Размяшчэнне = {{ARM}}, [[Арагацотнская вобласць]] |Горная сістэма = |Хрыбет ці масіў = |Вышыня = 2577 |Крыніца вышыні = |Першае ўзыходжанне = |Форма вулкана = |Перыяд адукацыі = |Апошняе вывяржэнне = |Краіна = Арменія |Пазіцыйная карта 1 = Арменія Арагацотн }} '''Ара''' ({{lang-hy|Արա լեռ}}) — патухлы вулкан у [[Арменія|Арменіі]], размешчаны ў [[Арагацотнская вобласць|Арагацотнскай вобласці]], паміж рэкамі [[Раздан (рака)|Раздан]] і [[Касах]]. Вышыня гары над узроўнем мора — 2577 метраў. Вулкан мае форму няправільнага конуса са ссечанай вяршыняй і колцападобным кратарам. [[Карысныя выкапні]]: [[андэзітабазальт]] і [[андэзіт]]. == Флора == Каля падножжа гары распасціраюцца паўпустэльныя, зарослыя [[палын]]ам, землі. Больш узнёслыя часткі пакрыты [[стэп]]амі. На паўночным схіле вулкана сустракаюцца [[дуб]]овыя гаі і [[хмызнякі]]. У цёплую пару года гара пакрываецца пярэстымі прыгожымі кветкамі. == Фаўна == На гары сустракаецца мноства жывёл. На камяністых частках вяршыні асабліва шмат [[ядавітыя змеі|ядавітых змей]]. == Легенды == Паводле паданняў гара названа ў гонар цара [[Ара Цудоўны|Ара Цудоўнага]]. Падчас бітвы супраць асірыйскай царыцы Семіраміды Ара размясціў сваё войска каля падножжа Аралера, а царыца заняла пазіцыі на схілах Оціса. Паводле легенды, гара Аралер ёсць цела [[Ара Цудоўны|Ара Цудоўнага]]. Здалёк гара падобная да чалавека, які ляжыць з рукамі на грудзі<ref>[http://www.findarmenia.com/rus/nature/araler Гора Аралер] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110511041254/http://findarmenia.com/rus/nature/araler |date=11 мая 2011 }}</ref>. {{clear}} <gallery mode="packed" heights="160px"> Выява:View from ara.JPG|Гара Ара-лер Выява:Kuys varvara.JPG|Царква «Куйс Варвара» ў гары Арагац Выява:Kuys varvara2.JPG|Царква «Куйс Варвара» Выява:Vegetation in winter on ara.JPG|Пралеска на гары </gallery> == Гл. таксама == * [[Горы Арменіі]] * [[Вулканы Арменіі]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} [[Катэгорыя:Горы Арменіі]] h9hlqqklygo9qukfjc4je5900z4273u 0 332414 5167995 4331709 2026-07-20T11:29:18Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5167995 wikitext text/x-wiki {{Гміна Польшчы |Беларуская назва = Сэйны |Арыгінальная назва = {{lang-pl|Sejny}} |Герб = POL gmina Sejny COA.svg |Сцяг = POL gmina Sejny flag.svg |Статус = [[вясковая гміна]] |Павет = Сэйнэнскі |Салецтвы = |Цэнтр = [[Сэйны]] |Заснавана = |Глава = Дарыюш Адам Ластоўскі |Від главы = [[Войт]] |Мовы = |Насельніцтва = 4089 |Год = 2008 |Шчыльнасць = 18,76 |Плошча = 218,01 |Карта = POL powiat sejnenski gmina Sejny.svg |Памер карты = |Карта гміны = |Памер карты гміны = |TERYT = 2009052 |Тэлефонны код = 87 |Паштовы код = |Аўтамабільны код = BSE |Сайт = http://www.gminasejny.pl |Заўвагі = }} '''Сейны,''' таксама '''Сэ́йны'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Sejny}}) — [[вясковая гміна]] ў [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Сэйнэнскі павет|Сейненскага павета]] [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]]. Сядзіба размешчана ў [[Сэйны|Сейнах]]. Плошча гміны складае 218,01 км². Станам на [[2008]] год у гміне Сейны пражывалі 4089 чалавек, шчыльнасць — 18,76 чал./км².<!-- Адміністрацыйна падзелена на [[салецтва]]ў.--> <!-- == Населеныя пункты == На тэрыторыі гміны размешчаны ? населеных пунктаў. --> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.gminasejny.pl Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160422082959/http://www.gminasejny.pl/ |date=22 красавіка 2016 }} {{Сэйнэнскі павет}} {{Заліўка гмін Польшчы}} [[Катэгорыя:Гміны Сэйнэнскага павета]] os7iwu9vnigappdrrlfr298u55v7zlh 5167996 5167995 2026-07-20T11:29:27Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Сэйны (гміна)]] у [[Сейны (гміна)]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5167995 wikitext text/x-wiki {{Гміна Польшчы |Беларуская назва = Сэйны |Арыгінальная назва = {{lang-pl|Sejny}} |Герб = POL gmina Sejny COA.svg |Сцяг = POL gmina Sejny flag.svg |Статус = [[вясковая гміна]] |Павет = Сэйнэнскі |Салецтвы = |Цэнтр = [[Сэйны]] |Заснавана = |Глава = Дарыюш Адам Ластоўскі |Від главы = [[Войт]] |Мовы = |Насельніцтва = 4089 |Год = 2008 |Шчыльнасць = 18,76 |Плошча = 218,01 |Карта = POL powiat sejnenski gmina Sejny.svg |Памер карты = |Карта гміны = |Памер карты гміны = |TERYT = 2009052 |Тэлефонны код = 87 |Паштовы код = |Аўтамабільны код = BSE |Сайт = http://www.gminasejny.pl |Заўвагі = }} '''Сейны,''' таксама '''Сэ́йны'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Sejny}}) — [[вясковая гміна]] ў [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Сэйнэнскі павет|Сейненскага павета]] [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]]. Сядзіба размешчана ў [[Сэйны|Сейнах]]. Плошча гміны складае 218,01 км². Станам на [[2008]] год у гміне Сейны пражывалі 4089 чалавек, шчыльнасць — 18,76 чал./км².<!-- Адміністрацыйна падзелена на [[салецтва]]ў.--> <!-- == Населеныя пункты == На тэрыторыі гміны размешчаны ? населеных пунктаў. --> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.gminasejny.pl Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160422082959/http://www.gminasejny.pl/ |date=22 красавіка 2016 }} {{Сэйнэнскі павет}} {{Заліўка гмін Польшчы}} [[Катэгорыя:Гміны Сэйнэнскага павета]] os7iwu9vnigappdrrlfr298u55v7zlh 10 334100 5168006 4635204 2026-07-20T11:33:59Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5168006 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Сейненскі павет |navbar = |state = |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Сейненскі павет]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = [[Гарады Польшчы|Гарады]] | спіс1 = [[Сейны]] | загаловак2 = [[Гарадская гміна|Гарадскія гміны]] | спіс2 = [[Сейны]] | загаловак3 = [[Вясковая гміна|Вясковыя гміны]] | спіс3 = * [[Гібы (гміна)|Гібы]] * [[Краснопаль (гміна)|Краснопаль]] * [[Пуньск (гміна)|Пуньск]] * [[Сейны (гміна)|Сейны]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Паветы Польшчы]] </noinclude> 2mpvdghf9uhxytz4ffoziqs89g9zgwk 5168008 5168006 2026-07-20T11:34:13Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Шаблон:Сэйнэнскі павет]] у [[Шаблон:Сейненскі павет]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5168006 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Сейненскі павет |navbar = |state = |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Сейненскі павет]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = [[Гарады Польшчы|Гарады]] | спіс1 = [[Сейны]] | загаловак2 = [[Гарадская гміна|Гарадскія гміны]] | спіс2 = [[Сейны]] | загаловак3 = [[Вясковая гміна|Вясковыя гміны]] | спіс3 = * [[Гібы (гміна)|Гібы]] * [[Краснопаль (гміна)|Краснопаль]] * [[Пуньск (гміна)|Пуньск]] * [[Сейны (гміна)|Сейны]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Паветы Польшчы]] </noinclude> 2mpvdghf9uhxytz4ffoziqs89g9zgwk 4 337353 5167726 5159723 2026-07-19T16:20:03Z DBatura 73587 5167726 wikitext text/x-wiki * [[Тэмпература паветра]] ў [[Пінск]]у дасягнула +40,4&nbsp;°C, '''[[Анамальная гарачыня ў Еўропе (2026)|зафіксіраваны]]''' самы спякотны дзень у гісторыі метэаназіранняў у [[Беларусь|Беларусі]]. <small>''(29&nbsp;чэрвеня)''</small> * [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя '''[[землетрасенні ў Венесуэле (2026)|землетрасенні]]'''. <small>''(24&nbsp;чэрвеня)''</small> * У фінальнай частцы [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] '''[[Ліянель Месі]]''' забіў рэкордны 17-ы гол. <small>''(22&nbsp;чэрвеня)''</small> * Баскетбалісты '''«[[Нью-Ёрк Нікс]]»''' сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. <small>''(14&nbsp;чэрвеня)''</small> * Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка '''[[Ілан Маск|Ілана Маска]]''' першым доларавым трыльянерам. <small>''(12&nbsp;чэрвеня)''</small> * Стартаваў фінальны турнір '''[[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]]''' па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[Канада|Канадзе]] і [[ЗША]]. <small>''(11&nbsp;чэрвеня)''</small> * У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма '''[[Саграда Фамілія]]'''. <small>''(10&nbsp;чэрвеня)''</small> * Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — '''«[[The Boys of Dungeon Lane]]»'''. <small>''(29&nbsp;мая)''</small> * Памерла '''[[Раіса Баравікова]]''', беларуская пісьменніца, перакладчыца. <small>''(26&nbsp;мая)''</small> * [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] '''«[[Magnifica humanitas]]»''', прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. <small>''(25&nbsp;мая)''</small> * Завяршыўся '''[[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]]''', [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. <small>''(23&nbsp;мая)''</small> * У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся '''[[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]'''. <small>''(22&nbsp;мая)''</small> * Нанесены '''[[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|ўдар БПЛА]]''' па [[Старабельск]]у. <small>''(22&nbsp;мая)''</small> * У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены '''[[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|тэрарыстычны акт]]'''. <small>''(18&nbsp;мая)''</small> * [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за '''[[Успышка ліхаманкі Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі ліхаманкі Эболы]]''' ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). <small>''(17&nbsp;мая)''</small> * Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана '''[[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]'''. <small>''(10&nbsp;мая)''</small> * [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны '''[[Петэр Мадзьяр]]'''. <small>''(9&nbsp;мая)''</small> * [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з '''[[АПЕК]]'''. <small>''(1&nbsp;мая)''</small> * На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец '''[[Себасцьян Саве]]''' ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны. <small>''(26&nbsp;красавіка)''</small> * Падчас '''[[Напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]]''' у [[Малі]] загінуў міністр абароны '''[[Садзіё Камара]]'''. <small>''(25&nbsp;красавіка)''</small> * '''[[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]]''', якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. <small>''(16&nbsp;красавіка)''</small> * Здзейснена '''[[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства]]''' ў школе ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). <small>''(15&nbsp;красавіка)''</small> * Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў '''[[СНД]]''' адобраны прэзідэнтам [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. <small>''(8&nbsp;красавіка)''</small> * [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі '''[[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]]''' на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. <small>''(7&nbsp;красавіка)''</small> * Касмічная місія '''«[[Артэміда-2]]»''' абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. <small>''(6&nbsp;красавіка)''</small> * У [[Крым]]е '''[[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]]''' расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. <small>''(31&nbsp;сакавіка)''</small> * Нямецкі матэматык '''[[Герд Фальтынгс]]''' ганараваны [[Абелеўская прэмія|Абелеўскай прэміяй]]. <small>''(19&nbsp;сакавіка)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(17&nbsp;сакавіка)''</small> * У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены '''[[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]]''' ў [[Кабул]]е. <small>''(16&nbsp;сакавіка)''</small> * Адбылася '''[[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]]''' ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. <small>''(15&nbsp;сакавіка)''</small> * Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а абраны '''[[Маджтаба Хаменеі]]'''. <small>''(8&nbsp;сакавіка)''</small> * Памёр '''[[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]]''', беларускі паэт, перакладчык. <small>''(5&nbsp;сакавіка)''</small> * [[Ізраіль]] і [[ЗША]] '''[[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]]''' па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. <small>''(28&nbsp;лютага)''</small> * На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб '''[[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]]''' з [[Афганістан]]ам. <small>''(27&nbsp;лютага)''</small> * Завяршыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(22&nbsp;лютага)''</small> * Храм '''[[Саграда Фамілія]]''' ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці '''[[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]]''', уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] '''[[Юн Сок Ёль]]''' прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. <small>''(19&nbsp;лютага)''</small> * Нарвежскі лыжнік '''[[Ёханес Хёсфлат Клеба]]''' стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. <small>''(15&nbsp;лютага)''</small> * Урачыста адкрыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(6&nbsp;лютага)''</small> * Забіты '''[[Саіф аль-Іслам Кадафі]]''', лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. <small>''(3&nbsp;лютага)''</small> * На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга]] здарыўся '''[[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]'''. <small>''(28&nbsp;студзеня)''</small> * На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся '''[[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]'''. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Статут '''[[Савет міру|Савета міру]]''', створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(18&nbsp;студзеня)''</small> * '''[[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]]''' [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм '''«[[Сентыментальная каштоўнасць]]»''' [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. <small>''(17&nbsp;студзеня)''</small> * Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе '''[[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]]''' ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. <small>''(8&nbsp;студзеня)''</small> * [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў '''[[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]'''. <small>''(4&nbsp;студзеня)''</small> * [[ЗША]] нанеслі '''[[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]]''' па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. <small>''(3&nbsp;студзеня)''</small> * [[Балгарыя]] далучылася да '''[[еўразона|еўразоны]]'''. <small>''(1&nbsp;студзеня)''</small> * [[/2025|Архіў 2025]] * [[/2024|Архіў 2024]] * [[/2023|Архіў 2023]] * [[/2022|Архіў 2022]] * [[/2021|Архіў 2021]] * [[/2020|Архіў 2020]] * [[/2019|Архіў 2019]] * [[/2018|Архіў 2018]] * [[/2017|Архіў 2017]] * [[/2016|Архіў 2016]] fjit2ty1rparonjwtavxdui1t8jrph5 0 344153 5167665 4746320 2026-07-19T13:31:41Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1808 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167665 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Эрак''' — горад, з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам астана [[Марказі]] [[Іран]]а. Насельніцтва — 438 338 чалавек (2006, перапіс). == Клімат == Эрак мае адносна халодны і сухі клімат. Надвор’е — цёплае і сухое летам, ветранае і халаднаватае восенню, халоднае і снежнае зімой, і ўмеранае вясной. Максімальная тэмпература можа складаць да 35 °C летам і можа падаць ніжэй −25 °C зімой. Сярэдняя колькасць [[ападкі|ападкаў]] у год складае 300 мм. Адносная вільготнасць — 50 %. {{зноскі}} {{Гарады Ірана}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Ірана]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1808 годзе]] jhrxsyt7ohi6elszojw4wsqceciojoc 0 347242 5168019 4118474 2026-07-20T11:58:59Z Ueschar 151377 Дадаў спасылку на неадназначнасць 5168019 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Герцаг (значэнні)}}{{ДД}} '''Хаім Герцаг''' ({{lang-he|חיים הרצוג}}; [[17 верасня]] [[1918]] — [[17 красавіка]] [[1997]]) — ізраільскі дзяржаўны дзеяч ірландскага паходжання, які на працягу сваёй палітычнай кар’еры займаў адказныя дзяржаўныя пасады, у тым ліку быў паслом пры ААН і 6-м прэзідэнтам Ізраіля. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Белфасце ў сям’і галоўнага рабіна Паўночнай Ірландыі Изхака Айзикы Херцога. Пачаў навучанне ў дублінскім Уэслі-каледжы. 1936 бацька Хаіма быў прызначаны галоўным рабінам Палестыны (якая ў той час была падмандатнай тэрыторыяй Вялікабрытаніі), і пераехаў туды разам з сям’ёй. Па прыбыцці ў Палестыну Хаім ўступіў у габрэйскай ваенізаванай арганізацыі Хага. Пасля вярнуўся ў Вялікабрытанію, дзе завяршыў навучанне ў універсітэцкім каледжы Лондана, атрымаўшы ступень бакалаўра. Пасля завяршэння навучання ўступіў у шэрагі брытанскай арміі і ваяваў у яе складзе падчас Другой сусветнай вайны, у прыватнасці прыняў удзел у высадцы ў Нармандыі. Быў супрацоўнікам брытанскіх спецслужбаў; кіраваў выведкай у Паўночнай Германіі, удзельнічаў у вызваленні некалькіх канцлагераў. Кіраваў аперацыяй па вышуку і ўсталяванню асобы рэйхсфюрэра СС [[Генрых Гімлер|Генрыха Гімлера]]. Пасля заканчэння вайны таксама ўдзельнічаў у судовых працэсах над нацысцкімі злачынцамі. 1945 вярнуўся ў Палестыну і зноў уступіў у шэрагі Хаганы. Прымаў удзел у стварэнні арміі будучыні дзяржавы, быў сярод заснавальнікаў яе разведвальных службаў. Прымаў удзел у вайне за незалежнасць, у тым ліку ў баях пад Латруном. 1962 пакінуў войска і заняўся палітычнай дзейнасцю. Падчас Шасцідзённай вайны 1967 года быў прызначаны першым старшынёй ваеннай адміністрацыі ў Юдэі і Самарыі. З 1975 гады па 1978 год быў ізраільскім амбасадарам пры ААН. Калі ААН абвясціла сіянізм формай расізму, выйшаў да трыбуны і дэманстратыўна парваў дакумент з гэтым рашэннем. Яго гаворка з гэтай нагоды на пасяджэнні Генеральнай асамблеі ААН 10 лістапада 1975 ўключана ў пералік лепшых прамоў у гісторыі чалавецтва. 1983 абраны 6-м прэзідэнтам Ізраіля. Стараўся не ўмешвацца ў палітычную жыццё і не выходзіць за межы сваіх паўнамоцтваў. 1988 абраны на другі тэрмін. 1993 выйшаў на пенсію, памёр у 1997 годзе ў Ерусаліме. {{зноскі}} {{Прэзідэнты Ізраіля}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Юрысты Ізраіля]] 2d0k5bpm2znrumq174wr2njeup8lr3i 4 349299 5167786 5167054 2026-07-20T05:17:36Z DobryBrat 5701 /* Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі і Катэгорыя:Беларускія абрады */ вынік 5167786 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_аб’яднання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце адразу пад гэтым радком'' == [[Паўстанне 1863 года ў Горках]] і [[Захоп Горак (1863)]] == Прапанавана да аб’яднання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:34, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Злучыць}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:39, 20 мая 2026 (+03) :{{Зроблена}}, злучыў артыкулы разам у адзін, [[Паўстанне ў Горках (1863)]]. [[Захоп Горак (1863)]], калі правільна разумею, трэба намінаваць на выдаленне. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:11, 17 ліпеня 2026 (+03) :: З абедзвюх старонак цяпер вядуць перасылкі на [[Паўстанне ў Горках (1863)]]. Валанцёры могуць аб'яднаць гісторыю правак. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:28, 17 ліпеня 2026 (+03) == [[Пячы ката]] і [[Ката пячы]] == Прапанавана да аб’яднання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:33, 10 сакавіка 2026 (+03) :{{Злучыць}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:39, 20 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі]] і [[:Катэгорыя:Беларускія абрады]] == {{закрыта}} Падобныя катэгорыі. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 15:53, 11 сакавіка 2025 (+03) :{{Злучыць}}, не бачу розніцы [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:40, 20 мая 2026 (+03) :{{Зроблена}}, перанёс усё ў [[:Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі]], [[:Катэгорыя:Беларускія абрады]] напмінаваў на хуткае выдаленне [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:52, 17 ліпеня 2026 (+03) ::Дзякую за працу! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 21:07, 17 ліпеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Катэгорыі аб’яднаны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:16, 20 ліпеня 2026 (+03) == {{tl|Сцягафікацыя/Заходняя Сахара}} і {{tl|Сцягафікацыя/Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка}} == Не бачу сэнсу, такое пачуццё, нібы нейкая памылка ў ВД, бо хоць і ёсць артыкул пра рэгіён і краіну, але дзяржаўным утварэннем са сцягам з’яўляецца толькі САДР. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:09, 22 чэрвеня 2024 (+03) Існуюць таксама {{tl|Сцягафікацыя/КНДР}} і {{tl|Сцягафікацыя/Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка}}--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 03:26, 18 снежня 2024 (+03) == [[Савет еўраатлантычнага партнёрства]] і [[Савет Еўраатлантычнага Супрацоўніцтва]] == Пра арганізацыю [[:en:Euro-Atlantic Partnership Council]] ёсць артыкул [[Савет еўраатлантычнага партнёрства]], у якім адлюстравана, што ранейшая (да 1997) назва арганізацыі — Савет Паўночнаатлантычнага супрацоўніцтва. Калі гэта тая ж самая арганізацыя, што і ў артыкуле [[Савет Еўраатлантычнага Супрацоўніцтва]], то артыкулы можна было б аб’яднаць. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 18:40, 12 лістапада 2023 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] krtn890fb9zh54obienhaf0yo5ebf5r 14 353669 5167794 3554498 2026-07-20T06:50:29Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Пажары]]; дададзена [[Катэгорыя:Пажары паводле краін]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167794 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Катастрофы ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Пажары паводле краін|Беларусь]] 5bm54011tb0gwe6akgyrl1r9egrcqch 14 553121 5167640 5164364 2026-07-19T13:17:06Z DzBar 156353 5167640 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2009|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2009]] [[Катэгорыя:Творы 2009 года]] aq9s1mqan7jtmxkm22e5kyuqkoknu6z 14 564963 5167637 5165129 2026-07-19T13:16:25Z DzBar 156353 5167637 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2012|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2012]] [[Катэгорыя:Творы 2012 года]] qri3t28hfbnhmjji2ntlfot6j4646uo 0 567564 5167731 5146327 2026-07-19T16:38:04Z ~2026-40524-07 171356 /* Біяграфія */ 5167731 wikitext text/x-wiki {{Вікіфікацыя}} {{Музыкант | Імя = Алег Молчан | Выява = | Поўнае імя = Алег Уладзіміравіч Молчан | Гады = | Нацыянальнасць = | Краіна = [[СССР]] → [[Беларусь]] | Прафесіі = | Інструменты = раяль, электра піяніна, сінтэзатар і інш. клавішныя | Жанры = джаз, эстрада, поп, фолк-поп, інструментальная, акадэмічная, харавая музыка }} '''Алег Уладзіміравіч Молчан''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі кампазітар, піяніст, прадзюсар, грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся 11 красавіка 1965 года ў [[Мінск]]у ў сям’і прафесійнага музыкі. У 1983 годзе скончыў [[Рэспубліканская гімназія-каледж пры Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі|сярэднюю спецыяльную музычную школу пры Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі]] (ССМШ) па класе харавога дырыжыравання. У школе спяваў у хоры хлопчыкаў пад кіраўніцтвам Ігара Жураўленкі, у складе якога выступаў на розных прэстыжных пляцоўках: [[Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь|Вялікі тэатр оперы і балета Беларусі]], Домскі сабор, [[Эрмітаж]], харавыя фестывалі ў [[Тарту]]<ref name="cult">[https://naviny.by/rubrics/culture/2015/04/10/ic_articles_117_188651 Минск молодости нашей. Олег Молчан и Ирина Видова — один город на двоих]</ref>. У восем гадоў дэбютаваў як кампазітар — напісаў і сыграў невялікую п’еску. Кумірамі школьніка былі кампазітары [[Яўген Глебаў]], [[Райманд Паўлс]], [[Куінсі Джонс]], піяніст [[Оскар Пітэрсан]], група [[Queen]]. Пасля заканчэння ССМШ супрацоўнічаў з рознымі музычнымі калектывамі і граў сольныя праграмы. У 1983 годзе працаваў у рэстаране «Юбілейны» ў Мінску спачатку ў канцэртнай праграме ў якасці піяніста, потым — у ансамблі<ref name="cult"/>. У 1985—1987 гадах праходзіў тэрміновую ваенную службу ў ансамблі песні і танца Белпалка (цяпер — [[Узорна-паказальны аркестр унутраных войскаў МУС Беларусі]]). У складзе гэтага калектыву ўдзельнічаў у канцэртах у [[Зона адчужэння Чарнобыльскай АЭС|30-кіламетровай зоне Чарнобыльскай АЭС]]. У войску напісаны харавы цыкл на вершы Янкі Купалы «Я нясу вам дар» (выканаўца — [[Акадэмічны хор Белтэлерадыёкампаніі]]<ref>{{Cite web |url=https://philharmonic.by/ru/concert/akademicheskiy-hor-nacionalnoy-gosudarstvennoy-teleradiokompanii-respubliki-belarus |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718144832/https://philharmonic.by/ru/concert/akademicheskiy-hor-nacionalnoy-gosudarstvennoy-teleradiokompanii-respubliki-belarus |url-status=dead }}</ref>, дырыжор А. Саўрыцкі; Дзяржаўная акадэмічная капэла імя Р. Шырмы п/к Л. Яфімавай; Мінскі камерны хор п/к Н. Міхайлавай).<ref>{{Cite web |url=http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/%D0%90.%D0%9C%D0%BE%D1%83%D1%87%D0%B0%D0%BD-%D0%94%D0%B7%D0%B2%D0%B5-%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%96.pdf |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140719232133/http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/%D0%90.%D0%9C%D0%BE%D1%83%D1%87%D0%B0%D0%BD-%D0%94%D0%B7%D0%B2%D0%B5-%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%96.pdf |archivedate=19 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/O_Molchan_U_zyalyonym_sadochku.pdf |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180718144849/http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/O_Molchan_U_zyalyonym_sadochku.pdf |archivedate=18 ліпеня 2018 |url-status=dead }}</ref>. Пасля дэмабілізацыі працаваў у Белдзяржфілармоніі кіраўніком вакальна-інструментальнага ансамбля «Асарці», паралельна займаўся аранжыроўкамі твораў і кампазітарскай дзейнасцю. У гэты перыяд у выдавецтве «Мастацтва» выйшлі яго першыя нотныя творы — «Рэгтайм», «Накцюрн» і «Чыпаліна». З 1987 года актыўна супрацоўнічаў як аўтар і аранжыроўшчык з вядучымі калектывамі і артыстамі. У прыватнасці, для аркестра пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Фінберг|Міхаіла Фінберга]] сумесна з паэтэсай Валянцінай Аколавай стварыў песенны цыкл «На рацэ Прыманцы». З 1989 года па запрашэнні [[народны артыст СССР|народнага артыста СССР]] [[Уладзімір Мулявін|Уладзіміра Мулявіна]] працаваў ў ансамблі «[[Песняры]]» ў якасці піяніста, аранжыроўшчыка і кампазітара, а ў 1997 годзе прызначаны на пасаду музычнага кіраўніка калектыву (раней такой пасады ў штаце ансамбля не існавала)<ref name="cult"/>. У 1991 годзе паступіў у [[Беларуская дзяржаўная кансерваторыя|Беларускую дзяржаўную кансерваторыю]] на спецыяльнасць «Кампазіцыя». Памёр 26 кастрычніка 2019 года ў Жэневе<ref>https://naviny.by/article/20191026/1572120953-oleg-molchan-muzykant-i-chelovek</ref>. Пахаваны ў Мінску на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]. == Творчая дзейнасць == Дэбютам Алега Молчана ў «Песнярах» стала праграма «Ave sole, альбо Слова Скарыны»<ref>https://youtube.com/watch?v=oRB86t0cusE</ref>. Менавіта яе знакаміты ансамбль не проста ўзяў у рэпертуар, а выканаў на канцэрце да свайго 20-гадовага юбілею. Гэтая праграма была адзначана і на рэспубліканскім конкурсе кампазітараў да 500-годдзя Францыска Скарыны: Алег Молчан быў уганараваны званнем лаўрэата ў намінацыі «Буйная форма». Алег Молчан унёс вялікі ўклад у стварэнне рэпертуару<ref>http://rusradio.by/index.php?option=com_content&task=view&id=340 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718144825/http://rusradio.by/index.php?option=com_content&task=view&id=340 |date=18 ліпеня 2018 }}</ref> ВІА «Песняры» — гэта і яго аўтарскія<ref>https://naviny.by/rubrics/culture/2010/01/29/ic_media_video_117_3854 </ref> песні, і аранжыроўкі твораў Уладзіміра Мулявіна. Адзін з самых значных творчых праектаў «песняроўскага» перыяду Алега Молчана — праграма «Вянок». Працуючы над гэтай праграмай, Алегу Молчану давялося рабіць выбар: навучанне ў кансерваторыі або «Песняры». Як прызнаўся сам кампазітар, тады не было нават часу пахадайнічаць пра акадэмічны адпачынак, і з кансерваторыяй прыйшлося развітацца. У 1994 годзе «Песняры» шырока адзначылі 25-годдзе калектыву. Да юбілейнай праграмы «Голас душы» Алег Молчан рабіў аранжыроўкі, таксама прагучалі і яго аўтарскія творы: «Обманите меня»<ref>https://youtube.com/watch?v=jIa---pPzwU </ref>., «Кума»<ref>https://youtube.com/watch?v=CBqIg8gg5Qw </ref>, «Хрыстос уваскрос», «Малітва», новая версія<ref>https://youtube.com/watch?v=rwiDWd1StHs </ref> «Купалінкі» a cappella. У 1996 годзе Алег Молчан сумесна з Уладзімірам Мулявіным працуе над стварэннем праграмы «Казацкая вольнасць», у якую ўвайшлі яго песенныя кампазіцыі на вершы Уладзіміра Някляева («Гуляй, казак»<ref>https://youtube.com/watch?v=pdrvzL4ACnM</ref>, «Ой, вы други»<ref>https://youtube.com/watch?v=sGKDC9XvcRM</ref> і апрацоўкі народных песень («Распрягайте, хлопцы, коней»). Алег Молчан прымаў удзел у запісе юбілейнага дыску «Песняроў» (1994)<ref>http://vma-pesnyary.com/discograph/cd.php</ref> на студыі Polygram (Галандыя) у якасці піяніста, кампазітара і аранжыроўшчыка. Многія песні, напісаныя Алегам Молчанам у «Песнярах», ужо належаць да сучаснай песеннай класікі. Маладыя артысты ўключаюць іх у свой рэпертуар і перамагаюць з імі на прэстыжных музычных конкурсах. Вяршыняй творчасці Алега Молчана ў «Песнярах» лічыцца песня на вершы Янкі Купалы «Малітва»<ref>https://youtube.com/watch?v=s_MFnZXICTQ</ref>, якую ўзяў у свой рэпертуар Уладзімір Мулявін. Фактычна з першага выканання публіка ўспрыняла яе як духоўны гімн Беларусі. Пасля смерці першага выканаўцы кампазітар стварыў некалькі версій «Малітвы». Твор неаднаразова гучаў у канцэртах да Дня незалежнасці Рэспублікі Беларусь (выканаўцы: Аляксандр Ціхановіч, Ядзвіга Паплаўская, Ірына Відава, вакальны гурт «Чысты голас», Алёна Ланская); падчас урачыстай цырымоніі «Малітва за Беларусь»<ref>https://youtube.com/watch?v=6tV_Efvw4nk</ref> з удзелам прэзідэнта і кіраўнікоў усіх канфесій у Храме-помніку Усіх Святых; на аўтарскіх канцэртах Алега Молчана ў Палацы Рэспублікі і на Нацыянальным фестывалі<ref>https://youtube.com/watch?v=sZ3VmdtPHGM</ref> беларускай песні і паэзіі ў Маладзечне. Алег Молчан напісаў харавую партытуру «Малітвы» для архіерэйскага хору Мінскага Свята-Духава кафедральнага сабора<ref>https://www.youtube.com/watch?v=4k2UpguabU0</ref> (рэгент Віталь Сабалеўскі), прэм’ернае выкананне якой адбылося на ХХVII Маскоўскім Велікодным фестывалі ў 2018 годзе. У 2000 годзе Алег Молчан звольніўся з «Песняроў» і стварыў студыю гуказапісу пры Беларускім саюзе кампазітараў. Вядомая прымаўка «Таленавіты чалавек таленавіты ва ўсім» ў поўнай меры адносіцца да Алега Молчана. У 2001 годзе ён быў запрошаны ў Дзяржаўны камітэт па справах моладзі на пасаду начальніка ўпраўлення па працы з творчай моладдзю ў РУП «Ювентус». Тут ён бліскуча спраўляўся з пастаўленымі задачамі і на высокім узроўні праводзіў шматлікія творчыя мерапрыемствы, у тым ліку фэстываль «За Саюз» у якасці мастацкага кіраўніка. З 1994 года Алег Молчан цесна супрацоўнічаў у якасці кампазітара і музычнага прадзюсара са спявачкай Ірынай Відавай<ref>http://www.irinavidova.com/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718174353/http://www.irinavidova.com/ |date=18 ліпеня 2018 }}</ref>. Гэты тандэм раскрыў яшчэ адну яркую грань таленту кампазітара: яго «модныя» песні сталі сапраўднымі хітамі і знаходзяцца ў гарачай ратацыі вядучых радыёстанцый. У 2006 годзе Ірына Відава з песняй «Думала» стала лаўрэатам радыёпрэміі «Залатое вуха»<ref>{{Cite web |url=https://news.tut.by/culture/65849.html |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=21 ліпеня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721151038/https://news.tut.by/culture/65849.html |url-status=dead }}</ref>, а ў 2011 годзе з песняй «У апошні раз» атрымала прыз глядацкіх сімпатый Нацыянальнай музычнай прэміі ў галіне эстрады<ref>https://www.sb.by/articles/natsionalnoy-muzykalnoy-premii-v-nominatsii-priz-zritelskikh-simpatiy-udostoena-irina-vidova.html </ref>. Абедзве песні напісаў Алег Молчан на словы Ірыны Відавай. Брэнд «Песняры», створаны Уладзімірам Мулявіным, настолькі магутны, што па вялікім рахунку нікому з музыкаў гэтага калектыву не ўдалося зрабіць кар’еру па-за межамі ансамбля. Нікому, акрамя Алега Молчана. Яго таленту і бязмежных здольнасцяў хапае для таго, каб ісці наперад, а не ехаць у карэце мінулага, няхай і самай лепшай. Новыя песні Алега Молчана гучаць зусім не «па-песняроўску», але, як і калісьці, становяцца хітамі ў дзень прэм’еры. Так было з кампазіцыямі «Родныя песні»<ref>https://youtube.com/watch?v=d7mG_4JmFC8 </ref>, «Дзве таполі»<ref>https://youtube.com/watch?v=tE9XraO11fQ </ref>, «Песня мая»<ref>https://youtube.com/watch?v=TmVd6T9ji2Q </ref> на вершы Янкі Купалы, «Карабель маёй краіны»<ref>https://youtube.com/watch?v=iqDkrI5K2e4</ref> на вершы Алеся Ліпая. «Будуць новыя песні на вершы нашых класікаў і сучаснікаў, — казаў Алег Молчан у адным з інтэрв’ю. — Не бачу сябе ў адрыве ад беларускай песні, беларускай культуры, таму што я сам — беларус»<ref>https://naviny.by/article/20180113/1515844419-oleg-molchan-ne-vizhu-sebya-v-otryve-ot-belorusskoy-pesni </ref>. Алег Молчан складаў музыку для тэатра<ref>{{Cite web |url=https://www.rustheatre.by/repert/spektakl/47-show.html |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718144938/https://www.rustheatre.by/repert/spektakl/47-show.html |url-status=dead }}</ref>, паспяхова працуе ў сегменце камерцыйнай музыкі<ref>http://director.by/home/sobytiya-delovoj-zhizni/5617-osobennosti-natsionalnogo-shou-biznesa </ref>: піша застаўкі для радыё і тэлебачання<ref>http://www.irinavidova.com/reklamnaia_muzika {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718144736/http://www.irinavidova.com/reklamnaia_muzika |date=18 ліпеня 2018 }}</ref> («Рускае радыё», «[[Радыус-FM]]»), у тым ліку замежнага; музычную рэкламу («5 элемент», «Белшына»<ref>{{Cite web |url=http://excellent.by/wemake/video/Belchina |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718145016/http://excellent.by/wemake/video/Belchina |url-status=dead }}</ref>, «Вem Bohnbau»); гімны карпарацый («Белтэлекам»)<ref>https://beltelecom.by/gimn-rup-beltelekom {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180725012743/http://beltelecom.by/gimn-rup-beltelekom |date=25 ліпеня 2018 }}</ref>). Алег Молчан — актыўна працуючы кампазітар, і што важна, яго песні запатрабаваныя ў выканаўцаў. Менавіта таму ён адзін з нямногіх беларускіх кампазітараў, у творчым багажы якога чатыры аўтарскія канцэрты з удзелам папулярных артыстаў эстрады: 2008 год — «Родныя песнi»<ref>https://naviny.by/rubrics/culture/2008/05/29/ic_articles_117_157305 </ref> ў Белдзяржфілармоніі; 2010 год — да 25-годдзя<ref>https://naviny.by/rubrics/culture/2010/10/18/ic_news_117_356867 </ref> творчай дзейнасці «Алег Молчан збірае сяброў»<ref> https://www.sb.by/articles/est-muzyka-dlya-nog-a-est-dlya-dushi.html </ref> ў Палацы Рэспублікі; 2015 год — юбілейны аўтарскі канцэрт «Песня мая» на фестывалі беларускай песні і паэзіі ў Маладзечна<ref>http://www.ctv.by/oleg-molchan-kompozitor-muzykalnyy-prodyuser-ne-mozhet-byt-lyogkoy-sudby-u-tvorcheskogo-cheloveka {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718174459/http://www.ctv.by/oleg-molchan-kompozitor-muzykalnyy-prodyuser-ne-mozhet-byt-lyogkoy-sudby-u-tvorcheskogo-cheloveka |date=18 ліпеня 2018 }}</ref>; 2016 год — «Малітва» ў Белдзяржфілармоніі<ref>http://www.belta.by/culture/view/oleg-molchan-prezentuet-programmu-molitva-na-stihi-janki-kupaly-185151-2016/ </ref>. == Найбольш папулярныя творы == === Песні === {| class="wikitable" |- ! Назва песні на мове арыгіналу !! Аўтар тэкстаў !! Выканаўцы |- | «Малітва» || Янка Купала || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Леанід Барткевіч, Анатоль Кашапараў, Вадзім Касенка, Аляксандр Ціхановіч і Ядвіга Паплаўская, Ірына Відава, вакальны гурт «Чысты голас»; Архірэйскі хор Свята-Духава кафедральнага сабора |- | «Милая женщина» || Уладзімір Някляеў || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін, Андрэй Усанаў |- | «Обманите меня» || Максіміліян Валошын || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Аляксандр Ціхановіч і Ядвіга Паплаўская; Ірына Відава |- | «Кума» || Народная || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Якаў Навуменка; Анатоль Кашапараў |- | «Христос воскрес» || Дзмітрый Меражкоўскі || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін |- | «Маргарыта» || Аляксандр Лягчылаў || БДА «Песняры», Андрэй Усанаў, Акiм Тышко |- | «Стася» || Язэп Пушча || [[Беларускі дзяржаўны ансамбль «Песняры»|БДА «Песняры»]] |- | «Юность» («Когда мы были юны») || Юрый Рыбчынскі || БДА «Песняры», Леанід Барткевіч, Вадзім Касенка, Анатоль Кашапараў |- | «Чужая» («Светит полная луна») || Iрына Вiдава || Iрына Вiдава |- | «Гуляй, казак!» || Уладзімір Някляеў || БДА «Песняры», Якаў Навуменка; гурт «Бацька атаман», Аким Тышко, Iрына Вiдава |- | «Рождественская колыбельная» || Невядомы польскі аўтар XIX стагоддзя || БДА «Песняры», Дзяржаўны камерны хор Белаурсі |- | «Любовь сказала да» || Ірына Відава, К.Бальмант || Ірына Відава |- | «Liebe Love L’amour» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Думала» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Парус» («Влюбленные глаза») || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Максидрайв» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Лунные танцы» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «С Рождеством и Новым годом» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Самба листопад» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Тают чувства» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Талисман» || Ірына Відава || Ядвіга Паплаўская і Аляксандр Ціхановіч; Ірына Відава і Алег Молчан |- | «Заветная» || Ірына Відава || Мікалай Скорыкаў |- | «Август» || Леанід Прончак || Мікалай Скорыкаў |- | «Ты мяне любiш» || Максім Танк || БДА «Песняры» |- | «Гаснут звезды» || Ірына Відава || група «By City» |- | «Шумiць шумненька гаёк» || Янка Купала || група «By City» |- | «Песня мая» || Янка Купала || вакальны гурт «Чысты голас» |- | «Родныя песнi» || Янка Купала || вакальны гурт «Чистый голос» |- | «Красавица влюбится» || Ірына Відава || вакальны гурт «Чысты голас» |- | «Карабель маей краіны» || Алесь Ліпай || Ірына Відава |- | «Раманс да N» || Янка Купала || Леанід Барткевіч, Акiм Тышко |- | «Кружева сирени» || Ірына Відава || Павел Сакалоў |- | «Белая церковь» || Аляксандр Лягчылаў || Алег Сямёнаў, Акiм Тышко |- | «Все для тебя» || Ірына Відава || Вадзім Касенка |- | "Ты прыйдзi" || Янка Купала || Вадзім Касенка |- | «Дзве таполi» || Янка Купала || Ірына Відава, Акім Тышко |} === Аранжыроўкі i aпрацоўкі === «Лявоніха» два варыянты (У.Мулявін, апрацоўка А.Молчан, М.Багдановіч)<br />Праграма «Вянок» цалкам (У.Мулявін, М.Багдановіч) Слуцкiя ткачыхi (У.Мулявін, апрацоўка А.Молчан, М.Багдановіч) «Паляна» (І.Лучанок, А.Барский)<br />«Чырвоная ружа» (У. Мулявін, апрацоўка А.Молчан, сл. нар.)<br />«Касіў Васiль сена» (нар. песня, апрацоўка А.Молчан)<br />«Дорогой длинною» (Б.Фамін, К.Падрэўскі)<br />Праграма «Голас душы» (муз. У Мулявін і А.Молчан)<br />«Каля млына» (У.Мулявін, сл. нар.)<br />«Золотая осень» (Я.Глебаў, А.Лягчылаў) і інш., а таксама ўсе ўласныя аўтарскія творы. «Ой, сад-вiнаград» (нар.песня)<br />«Ты ж мяне падманула» (нар. песня)<br />«Распрягайце, хлопцы, коней» (нар. песня)<br />«Купалінка» вариант a capella (муз. В. Теравский, сл. народныя)<br />«Бывайце здаровы» (муз. И. Любана, сл. А. Русака) і інш. === Музыка для тэатра === Спектакль «Ніначка», пастаноўка Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя М. Горкага === Харавая творчасць === Цыкл «Я нясу вам дар» (сл. Я.Купалы) == Дыскаграфія == * 1994 г. «Pesnyary 25 years», Wisseloord Studios, The Netherlands (11. «Кума», 14. «Обманите меня»)<br /> * 1999 г. «Все очень хорошо» Ірына Відава, альбом, «Пан-рэкордз» (1-9)<br /> * 1999 г. «Красное танго. Песни на стихи А. Легчилова», «Тон — рэкордз» («Найди себя»)<br /> * 2001 г. «Мешок с хитами 6»: русский хит", зборнік, «Свет відэа» (18. «Улетай, душа»)<br /> * 2001 г. «Песняры 2001», «Каўчэг», «Уральскі электронны завод» (17. «Малітва»)<br /> * 2003 г. «Хит Мейкер 4» зборнік, Biz enterprises, «Маналіт» (12. «Мы не чужие»)<br /> * 2003 г. «Хит Мейкер» зборнік, (рэліз 29.7.2003), Biz enterprises, «Маналіт» (13. «Поцелуи»)<br /> * 2003 г. «Молодость моя…» альбом ансамбля «Песняры», «Саюз» (17. «Малітва»)<br /> * 2004 г. «Любовь+ Хит FM» зборнік, Biz enterprises, «Маналіт» (15. «Любовь сказала да»)<br /> * 2004 г. «35 и 5» «Беларускія песняры», фірма грамзапісу «Нікіцін» (3. «Рождественская колыбельная», 5. «Стася», 9. «У высокім небе», 12. «Селезень», 14. «Маргарыта»)<br /> * 2004 г. «Белорусский альбом» Валерый Дайнэка, ТАА «БП» (7. «Маргарыта», 13. «Стася», 15. «Маргарыта-2», 16. «У высокім небе»)<br /> * 2005 г. «Песня года Беларуси, ч.2», зборнік, «Праспект» (2. «Не нужны слова»)<br /> * 2005 г. «Минск-Москва» Валерый Дайнэка, ТАА «БП» (12. У высокім небе") <br /> * 2005 г. «Когда мы были юны» Игар Пеня, ТАА «БП», (1. «Юность» («Когда мы были юны»), 6. «Чужая», 15. «Гуляй, казак»)<br /> * 2006 г. «Любовь сказала Да» Ірына Відава, альбом, Vigma (1-12)<br /> * 2006 г. Зборнік «Мое сердце — твое…» MSH Records, Расія (3. «Не нужны слова», 11. «Любовь сказала Да»)<br /> * 2006 г. «Лучшее, ч. 2» «Беларускія песняры» «Праспект» («Маргарыта»)<br /> * 2006 г. «Лучшее, ч.3» «Беларускія песняры» «Праспект» (7. «Рождественская колыбельная»)<br /> * 2006 г. «Голос души ч.1» Уладзімір Мулявін, Vigma (1. «Христос воскрес», 7. «Кума», 11. «Малітва»)<br /> * 2009 г. «IV» Ірына Відава, альбом, «Грыол» Vigma" (1-10)<br /> * 2010 г. «Песняры. Песни Олега Молчана», альбом, Vigma (1-17)<br /> * 2011 г. «Национальная музыкальная премия» («В последний раз»), Vigma<br /> * 2013 г. «Любовь сказала Да» Ірына Відава, альбом CD Baby (США)<br /> * 2013 г. «IV» Ірына Відава, альбом, CD Baby (США)<br /> * 2013 г. «В последний раз» Ірына Відава, сінгл, CD Baby (США)<br /> * 2013 г. Liebe Love L’amour, Ірына Відава, сінгл , CD Baby (США)<br /> * 2014 г. «Падая в небо» Ірына Відава, сінгл, CD Baby (США) == Грамадская дзейнасць == Алег Молчан вёў актыўную грамадскую дзейнасць у галіне абароны аўтарскага права і быў абраны старшынёй аўтарскага савета пры Нацыянальным цэнтры інтэлектульнай уласнасці<ref>https://naviny.by/rubrics/culture/2015/12/27/ic_articles_117_190576</ref>. У 2018 годзе Алег Молчан быў абраны прэзідэнтам Еўразійскай канфедэрацыі таварыстваў праваўладальнікаў<ref>[http://zviazda.by/be/news/20180707/1530955466-aleg-molchan-uznachaliu-kanfederacyyu-pravauladalnikau-eaes Алег Молчан узначаліў канфедэрацыю праваўладальнікаў ЕАЭС]</ref>. == Памяць == [[26 кастрычніка]] [[2020]] года, праз год пасля смерці кампазітара, па ініцыятыве ўдавы [[Ірына Станіславаўна Відава|Ірыны Відавай]] на [[дом па Ракаўскай вуліцы, 20 (Мінск)|будынку па Ракаўскай вуліцы, 20]] у [[Мінск]]у, дзе Алег Моўчан нарадзіўся і правёў першыя гады жыцця, была адкрытая мемарыяльная дошка (скульптары [[Вольга Нячай (скульптар)|Вольга Нячай]] і [[Сяргей Аганаў]])<ref>[https://www.belta.by/culture/view/memorialnuju-dosku-kompozitoru-olegu-molchanu-otkryli-v-minske-412687-2020/ Мемориальную доску композитору Олегу Молчану открыли в Минске]</ref> == Цікавыя факты == * Алег Молчан не любіў ездзіць на гастролі. Акрамя ўдзелу ў канцэртах, ён пісаў новую музыку, рабіў аранжыроўкі, праводзіў рэпетыцыі з калектывам, таму большую частку сваёй дзейнасці перанёс у студыю. * Да 25-годдзя незалежнасці краіны кампазітарам Алегам Молчанам па замове Міністэрства культуры была створана песня «Беларусь» <ref>https://youtube.com/watch?v=9ZRcx1qzmQA</ref> на словы Ірыны Відавай, якую выканалі вакальны гурт «Чысты голас», музычная капэла «Санорус», спявачка Ірына Відава і салістка Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балету Аксана Волкава. Прэм’ернае выкананне песні адбылося 1 ліпеня 2015 года на ўрачыстым сходзе ў Палацы Рэспублікі, на закрыцці канцэрта майстроў мастацтваў, прысвечанага Дню незалежнасці. * Упершыню за паўвекавую гісторыю міжнароднага фестывалю «Красная гвоздика» ў Маскве звання лаўрэата ўдастоілі спявачку Ірыну Відаву за выкананне песні на беларускай мове «Карабель маёй краіны»<ref>https://youtube.com/watch?v=vs-0glZYfkY</ref> — музыка Алега Молчана, словы Алеся Ліпая. * 17 красавіка 2015 года Алег Молчан поспяхова абараніў свае аўтарскія правы ў Вярхоўным Судзе Рэспублікі Беларусь па справе аб незаконнай перапрацоўцы музычнага твору «Малітва»<ref>https://naviny.by/rubrics/culture/2015/05/05/ic_articles_117_188821 </ref> <ref>https://www.sb.by/articles/rozhdenie-pesni.html?amp=1</ref><ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/ru/news/20190725/1564051685-malitva-molchana-kupaly-pesnya-no-1 |title=Архіўная копія |access-date=6 жніўня 2019 |archive-date=5 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190805144203/http://zviazda.by/ru/news/20190725/1564051685-malitva-molchana-kupaly-pesnya-no-1 |url-status=dead }}</ref><ref>https://amp.kp.by/daily/27002.5/4063936/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190805144151/https://amp.kp.by/daily/27002.5/4063936/ |date=5 жніўня 2019 }}</ref><ref>https://naviny.by/article/20190712/1562929093-za-rodny-narod-belarusi-duhovnomu-gimnu-malitva-25-let</ref><ref>https://www.sb.by/articles/uvazhayte-avtora-gospoda-khoroshie.html</ref>. * Альбомы і сінглы Алега Молчана і Ірыны Відавай прадстаўлены на ўсіх вядучых лічбавых пляцоўках<ref>https://itunes.apple.com/ru/artist/ирина-видова/563959589 </ref> ITunes, AOL, Rhapsody, Amazon, Napster, MusicNet, BuyMusic, Beatport) кампаніяй CD Baby<ref>https://store.cdbaby.com/Artist/IrinaVidova {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718144954/https://store.cdbaby.com/Artist/IrinaVidova |date=18 ліпеня 2018 }}</ref> (ЗША). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Молчан Алег Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Музыканты Беларусі]] [[Катэгорыя:Песняры]] sic921q2wqf67rj2g197yd9z3ot2lvk 5167751 5167731 2026-07-19T19:22:12Z M.L.Bot 261 5167751 wikitext text/x-wiki {{Вікіфікацыя}} {{Музыкант | Імя = Алег Молчан | Выява = | Поўнае імя = Алег Уладзіміравіч Молчан | Гады = | Нацыянальнасць = | Краіна = [[СССР]] → [[Беларусь]] | Прафесіі = | Інструменты = раяль, электра піяніна, сінтэзатар і інш. клавішныя | Жанры = джаз, эстрада, поп, фолк-поп, інструментальная, акадэмічная, харавая музыка }} '''Алег Уладзіміравіч Молчан''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі кампазітар, піяніст, прадзюсар, грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся 11 красавіка 1965 года ў [[Мінск]]у ў сям’і прафесійнага музыкі. У 1983 годзе скончыў [[Рэспубліканская гімназія-каледж пры Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі|сярэднюю спецыяльную музычную школу пры Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі]] (ССМШ) па класе харавога дырыжыравання. У школе спяваў у хоры хлопчыкаў пад кіраўніцтвам Ігара Жураўленкі, у складе якога выступаў на розных прэстыжных пляцоўках: [[Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь|Вялікі тэатр оперы і балета Беларусі]], Домскі сабор, [[Эрмітаж]], харавыя фестывалі ў [[Тарту]]<ref name="cult">[https://naviny.by/rubrics/culture/2015/04/10/ic_articles_117_188651 Минск молодости нашей. Олег Молчан и Ирина Видова — один город на двоих]</ref>. У восем гадоў дэбютаваў як кампазітар — напісаў і сыграў невялікую п’еску. Кумірамі школьніка былі кампазітары [[Яўген Глебаў]], [[Райманд Паўлс]], [[Куінсі Джонс]], піяніст [[Оскар Пітэрсан]], група [[Queen]]. Пасля заканчэння ССМШ супрацоўнічаў з рознымі музычнымі калектывамі і граў сольныя праграмы. У 1983 годзе працаваў у рэстаране «Юбілейны» ў Мінску спачатку ў канцэртнай праграме ў якасці піяніста, потым — у ансамблі<ref name="cult"/>. У 1985—1987 гадах праходзіў тэрміновую ваенную службу ў ансамблі песні і танца Белпалка (цяпер — [[Узорна-паказальны аркестр унутраных войскаў МУС Беларусі]]). У складзе гэтага калектыву ўдзельнічаў у канцэртах у [[Зона адчужэння Чарнобыльскай АЭС|30-кіламетровай зоне Чарнобыльскай АЭС]]. У войску напісаны харавы цыкл на вершы Янкі Купалы «Я нясу вам дар» (выканаўца — [[Акадэмічны хор Белтэлерадыёкампаніі]]<ref>{{Cite web |url=https://philharmonic.by/ru/concert/akademicheskiy-hor-nacionalnoy-gosudarstvennoy-teleradiokompanii-respubliki-belarus |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718144832/https://philharmonic.by/ru/concert/akademicheskiy-hor-nacionalnoy-gosudarstvennoy-teleradiokompanii-respubliki-belarus |url-status=dead }}</ref>, дырыжор А. Саўрыцкі; Дзяржаўная акадэмічная капэла імя Р. Шырмы п/к Л. Яфімавай; Мінскі камерны хор п/к Н. Міхайлавай).<ref>{{Cite web |url=http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/%D0%90.%D0%9C%D0%BE%D1%83%D1%87%D0%B0%D0%BD-%D0%94%D0%B7%D0%B2%D0%B5-%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%96.pdf |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140719232133/http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/%D0%90.%D0%9C%D0%BE%D1%83%D1%87%D0%B0%D0%BD-%D0%94%D0%B7%D0%B2%D0%B5-%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%96.pdf |archivedate=19 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/O_Molchan_U_zyalyonym_sadochku.pdf |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180718144849/http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/O_Molchan_U_zyalyonym_sadochku.pdf |archivedate=18 ліпеня 2018 |url-status=dead }}</ref>. Пасля дэмабілізацыі працаваў у Белдзяржфілармоніі кіраўніком вакальна-інструментальнага ансамбля «Асарці», паралельна займаўся аранжыроўкамі твораў і кампазітарскай дзейнасцю. У гэты перыяд у выдавецтве «Мастацтва» выйшлі яго першыя нотныя творы — «Рэгтайм», «Накцюрн» і «Чыпаліна». З 1987 года актыўна супрацоўнічаў як аўтар і аранжыроўшчык з вядучымі калектывамі і артыстамі. У прыватнасці, для аркестра пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Фінберг|Міхаіла Фінберга]] сумесна з паэтэсай Валянцінай Аколавай стварыў песенны цыкл «На рацэ Прыманцы». З 1989 года па запрашэнні [[народны артыст СССР|народнага артыста СССР]] [[Уладзімір Мулявін|Уладзіміра Мулявіна]] працаваў ў ансамблі «[[Песняры]]» ў якасці піяніста, аранжыроўшчыка і кампазітара, а ў 1997 годзе прызначаны на пасаду музычнага кіраўніка калектыву (раней такой пасады ў штаце ансамбля не існавала)<ref name="cult"/>. У 1991 годзе паступіў у [[Беларуская дзяржаўная кансерваторыя|Беларускую дзяржаўную кансерваторыю]] на спецыяльнасць «Кампазіцыя». Памёр 26 кастрычніка 2019 года ў Жэневе<ref>https://naviny.by/article/20191026/1572120953-oleg-molchan-muzykant-i-chelovek</ref>. Пахаваны ў Мінску на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]. == Творчая дзейнасць == Дэбютам Алега Молчана ў «Песнярах» стала праграма «Ave sole, альбо Слова Скарыны»<ref>https://youtube.com/watch?v=oRB86t0cusE</ref>. Менавіта яе знакаміты ансамбль не проста ўзяў у рэпертуар, а выканаў на канцэрце да свайго 20-гадовага юбілею. Гэтая праграма была адзначана і на рэспубліканскім конкурсе кампазітараў да 500-годдзя Францыска Скарыны: Алег Молчан быў уганараваны званнем лаўрэата ў намінацыі «Буйная форма». Алег Молчан унёс вялікі ўклад у стварэнне рэпертуару<ref>http://rusradio.by/index.php?option=com_content&task=view&id=340 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718144825/http://rusradio.by/index.php?option=com_content&task=view&id=340 |date=18 ліпеня 2018 }}</ref> ВІА «Песняры» — гэта і яго аўтарскія<ref>https://naviny.by/rubrics/culture/2010/01/29/ic_media_video_117_3854 </ref> песні, і аранжыроўкі твораў Уладзіміра Мулявіна. Адзін з самых значных творчых праектаў «песняроўскага» перыяду Алега Молчана — праграма «Вянок». Працуючы над гэтай праграмай, Алегу Молчану давялося рабіць выбар: навучанне ў кансерваторыі або «Песняры». Як прызнаўся сам кампазітар, тады не было нават часу пахадайнічаць пра акадэмічны адпачынак, і з кансерваторыяй прыйшлося развітацца. У 1994 годзе «Песняры» шырока адзначылі 25-годдзе калектыву. Да юбілейнай праграмы «Голас душы» Алег Молчан рабіў аранжыроўкі, таксама прагучалі і яго аўтарскія творы: «Обманите меня»<ref>https://youtube.com/watch?v=jIa---pPzwU </ref>, «Кума»<ref>https://youtube.com/watch?v=CBqIg8gg5Qw </ref>, «Хрыстос уваскрос», «Малітва», новая версія<ref>https://youtube.com/watch?v=rwiDWd1StHs </ref> «Купалінкі» a cappella. У 1996 годзе Алег Молчан сумесна з Уладзімірам Мулявіным працуе над стварэннем праграмы «Казацкая вольнасць», у якую ўвайшлі яго песенныя кампазіцыі на вершы Уладзіміра Някляева («Гуляй, казак»<ref>https://youtube.com/watch?v=pdrvzL4ACnM</ref>, «Ой, вы други»<ref>https://youtube.com/watch?v=sGKDC9XvcRM</ref> і апрацоўкі народных песень («Распрягайте, хлопцы, коней»). Алег Молчан прымаў удзел у запісе юбілейнага дыску «Песняроў» (1994)<ref>http://vma-pesnyary.com/discograph/cd.php</ref> на студыі Polygram (Галандыя) у якасці піяніста, кампазітара і аранжыроўшчыка. Многія песні, напісаныя Алегам Молчанам у «Песнярах», ужо належаць да сучаснай песеннай класікі. Маладыя артысты ўключаюць іх у свой рэпертуар і перамагаюць з імі на прэстыжных музычных конкурсах. Вяршыняй творчасці Алега Молчана ў «Песнярах» лічыцца песня на вершы Янкі Купалы «Малітва»<ref>https://youtube.com/watch?v=s_MFnZXICTQ</ref>, якую ўзяў у свой рэпертуар Уладзімір Мулявін. Фактычна з першага выканання публіка ўспрыняла яе як духоўны гімн Беларусі. Пасля смерці першага выканаўцы кампазітар стварыў некалькі версій «Малітвы». Твор неаднаразова гучаў у канцэртах да Дня незалежнасці Рэспублікі Беларусь (выканаўцы: Аляксандр Ціхановіч, Ядзвіга Паплаўская, Ірына Відава, вакальны гурт «Чысты голас», Алёна Ланская); падчас урачыстай цырымоніі «Малітва за Беларусь»<ref>https://youtube.com/watch?v=6tV_Efvw4nk</ref> з удзелам прэзідэнта і кіраўнікоў усіх канфесій у Храме-помніку Усіх Святых; на аўтарскіх канцэртах Алега Молчана ў Палацы Рэспублікі і на Нацыянальным фестывалі<ref>https://youtube.com/watch?v=sZ3VmdtPHGM</ref> беларускай песні і паэзіі ў Маладзечне. Алег Молчан напісаў харавую партытуру «Малітвы» для архіерэйскага хору Мінскага Свята-Духава кафедральнага сабора<ref>https://www.youtube.com/watch?v=4k2UpguabU0</ref> (рэгент Віталь Сабалеўскі), прэм’ернае выкананне якой адбылося на ХХVII Маскоўскім Велікодным фестывалі ў 2018 годзе. У 2000 годзе Алег Молчан звольніўся з «Песняроў» і стварыў студыю гуказапісу пры Беларускім саюзе кампазітараў. Вядомая прымаўка «Таленавіты чалавек таленавіты ва ўсім» ў поўнай меры адносіцца да Алега Молчана. У 2001 годзе ён быў запрошаны ў Дзяржаўны камітэт па справах моладзі на пасаду начальніка ўпраўлення па працы з творчай моладдзю ў РУП «Ювентус». Тут ён бліскуча спраўляўся з пастаўленымі задачамі і на высокім узроўні праводзіў шматлікія творчыя мерапрыемствы, у тым ліку фэстываль «За Саюз» у якасці мастацкага кіраўніка. З 1994 года Алег Молчан цесна супрацоўнічаў у якасці кампазітара і музычнага прадзюсара са спявачкай Ірынай Відавай<ref>http://www.irinavidova.com/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718174353/http://www.irinavidova.com/ |date=18 ліпеня 2018 }}</ref>. Гэты тандэм раскрыў яшчэ адну яркую грань таленту кампазітара: яго «модныя» песні сталі сапраўднымі хітамі і знаходзяцца ў гарачай ратацыі вядучых радыёстанцый. У 2006 годзе Ірына Відава з песняй «Думала» стала лаўрэатам радыёпрэміі «Залатое вуха»<ref>{{Cite web |url=https://news.tut.by/culture/65849.html |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=21 ліпеня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721151038/https://news.tut.by/culture/65849.html |url-status=dead }}</ref>, а ў 2011 годзе з песняй «У апошні раз» атрымала прыз глядацкіх сімпатый Нацыянальнай музычнай прэміі ў галіне эстрады<ref>https://www.sb.by/articles/natsionalnoy-muzykalnoy-premii-v-nominatsii-priz-zritelskikh-simpatiy-udostoena-irina-vidova.html </ref>. Абедзве песні напісаў Алег Молчан на словы Ірыны Відавай. Брэнд «Песняры», створаны Уладзімірам Мулявіным, настолькі магутны, што па вялікім рахунку нікому з музыкаў гэтага калектыву не ўдалося зрабіць кар’еру па-за межамі ансамбля. Нікому, акрамя Алега Молчана. Яго таленту і бязмежных здольнасцяў хапае для таго, каб ісці наперад, а не ехаць у карэце мінулага, няхай і самай лепшай. Новыя песні Алега Молчана гучаць зусім не «па-песняроўску», але, як і калісьці, становяцца хітамі ў дзень прэм’еры. Так было з кампазіцыямі «Родныя песні»<ref>https://youtube.com/watch?v=d7mG_4JmFC8 </ref>, «Дзве таполі»<ref>https://youtube.com/watch?v=tE9XraO11fQ </ref>, «Песня мая»<ref>https://youtube.com/watch?v=TmVd6T9ji2Q </ref> на вершы Янкі Купалы, «Карабель маёй краіны»<ref>https://youtube.com/watch?v=iqDkrI5K2e4</ref> на вершы Алеся Ліпая. «Будуць новыя песні на вершы нашых класікаў і сучаснікаў, — казаў Алег Молчан у адным з інтэрв’ю. — Не бачу сябе ў адрыве ад беларускай песні, беларускай культуры, таму што я сам — беларус»<ref>https://naviny.by/article/20180113/1515844419-oleg-molchan-ne-vizhu-sebya-v-otryve-ot-belorusskoy-pesni </ref>. Алег Молчан складаў музыку для тэатра<ref>{{Cite web |url=https://www.rustheatre.by/repert/spektakl/47-show.html |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718144938/https://www.rustheatre.by/repert/spektakl/47-show.html |url-status=dead }}</ref>, паспяхова працуе ў сегменце камерцыйнай музыкі<ref>http://director.by/home/sobytiya-delovoj-zhizni/5617-osobennosti-natsionalnogo-shou-biznesa </ref>: піша застаўкі для радыё і тэлебачання<ref>http://www.irinavidova.com/reklamnaia_muzika {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718144736/http://www.irinavidova.com/reklamnaia_muzika |date=18 ліпеня 2018 }}</ref> («Рускае радыё», «[[Радыус-FM]]»), у тым ліку замежнага; музычную рэкламу («5 элемент», «Белшына»<ref>{{Cite web |url=http://excellent.by/wemake/video/Belchina |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718145016/http://excellent.by/wemake/video/Belchina |url-status=dead }}</ref>, «Вem Bohnbau»); гімны карпарацый («Белтэлекам»)<ref>https://beltelecom.by/gimn-rup-beltelekom {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180725012743/http://beltelecom.by/gimn-rup-beltelekom |date=25 ліпеня 2018 }}</ref>). Алег Молчан — актыўна працуючы кампазітар, і што важна, яго песні запатрабаваныя ў выканаўцаў. Менавіта таму ён адзін з нямногіх беларускіх кампазітараў, у творчым багажы якога чатыры аўтарскія канцэрты з удзелам папулярных артыстаў эстрады: 2008 год — «Родныя песнi»<ref>https://naviny.by/rubrics/culture/2008/05/29/ic_articles_117_157305 </ref> ў Белдзяржфілармоніі; 2010 год — да 25-годдзя<ref>https://naviny.by/rubrics/culture/2010/10/18/ic_news_117_356867 </ref> творчай дзейнасці «Алег Молчан збірае сяброў»<ref> https://www.sb.by/articles/est-muzyka-dlya-nog-a-est-dlya-dushi.html </ref> ў Палацы Рэспублікі; 2015 год — юбілейны аўтарскі канцэрт «Песня мая» на фестывалі беларускай песні і паэзіі ў Маладзечна<ref>http://www.ctv.by/oleg-molchan-kompozitor-muzykalnyy-prodyuser-ne-mozhet-byt-lyogkoy-sudby-u-tvorcheskogo-cheloveka {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718174459/http://www.ctv.by/oleg-molchan-kompozitor-muzykalnyy-prodyuser-ne-mozhet-byt-lyogkoy-sudby-u-tvorcheskogo-cheloveka |date=18 ліпеня 2018 }}</ref>; 2016 год — «Малітва» ў Белдзяржфілармоніі<ref>http://www.belta.by/culture/view/oleg-molchan-prezentuet-programmu-molitva-na-stihi-janki-kupaly-185151-2016/ </ref>. == Найбольш папулярныя творы == === Песні === {| class="wikitable" |- ! Назва песні на мове арыгіналу !! Аўтар тэкстаў !! Выканаўцы |- | «Малітва» || Янка Купала || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Леанід Барткевіч, Анатоль Кашапараў, Вадзім Касенка, Аляксандр Ціхановіч і Ядвіга Паплаўская, Ірына Відава, вакальны гурт «Чысты голас»; Архірэйскі хор Свята-Духава кафедральнага сабора |- | «Милая женщина» || Уладзімір Някляеў || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін, Андрэй Усанаў |- | «Обманите меня» || Максіміліян Валошын || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Аляксандр Ціхановіч і Ядвіга Паплаўская; Ірына Відава |- | «Кума» || Народная || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Якаў Навуменка; Анатоль Кашапараў |- | «Христос воскрес» || Дзмітрый Меражкоўскі || БДА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін |- | «Маргарыта» || Аляксандр Лягчылаў || БДА «Песняры», Андрэй Усанаў, Акiм Тышко |- | «Стася» || Язэп Пушча || [[Беларускі дзяржаўны ансамбль «Песняры»|БДА «Песняры»]] |- | «Юность» («Когда мы были юны») || Юрый Рыбчынскі || БДА «Песняры», Леанід Барткевіч, Вадзім Касенка, Анатоль Кашапараў |- | «Чужая» («Светит полная луна») || Iрына Вiдава || Iрына Вiдава |- | «Гуляй, казак!» || Уладзімір Някляеў || БДА «Песняры», Якаў Навуменка; гурт «Бацька атаман», Акім Тышко, Iрына Вiдава |- | «Рождественская колыбельная» || Невядомы польскі аўтар XIX стагоддзя || БДА «Песняры», Дзяржаўны камерны хор Белаурсі |- | «Любовь сказала да» || Ірына Відава, К.Бальмант || Ірына Відава |- | «Liebe Love L’amour» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Думала» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Парус» («Влюбленные глаза») || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Максидрайв» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Лунные танцы» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «С Рождеством и Новым годом» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Самба листопад» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Тают чувства» || Ірына Відава || Ірына Відава |- | «Талисман» || Ірына Відава || Ядвіга Паплаўская і Аляксандр Ціхановіч; Ірына Відава і Алег Молчан |- | «Заветная» || Ірына Відава || Мікалай Скорыкаў |- | «Август» || Леанід Прончак || Мікалай Скорыкаў |- | «Ты мяне любiш» || Максім Танк || БДА «Песняры» |- | «Гаснут звезды» || Ірына Відава || група «By City» |- | «Шумiць шумненька гаёк» || Янка Купала || група «By City» |- | «Песня мая» || Янка Купала || вакальны гурт «Чысты голас» |- | «Родныя песнi» || Янка Купала || вакальны гурт «Чысты голас» |- | «Красавица влюбится» || Ірына Відава || вакальны гурт «Чысты голас» |- | «Карабель маей краіны» || Алесь Ліпай || Ірына Відава |- | «Раманс да N» || Янка Купала || Леанід Барткевіч, Акiм Тышко |- | «Кружева сирени» || Ірына Відава || Павел Сакалоў |- | «Белая церковь» || Аляксандр Лягчылаў || Алег Сямёнаў, Акiм Тышко |- | «Все для тебя» || Ірына Відава || Вадзім Касенка |- | «Ты прыйдзi» || Янка Купала || Вадзім Касенка |- | «Дзве таполi» || Янка Купала || Ірына Відава, Акім Тышко |} === Аранжыроўкі i aпрацоўкі === * «Лявоніха» два варыянты (У.Мулявін, апрацоўка А.Молчан, М.Багдановіч) * Праграма «Вянок» цалкам (У.Мулявін, М.Багдановіч) * Слуцкiя ткачыхi (У.Мулявін, апрацоўка А.Молчан, М.Багдановіч) * «Паляна» (І. Лучанок, А. Барскі) * «Чырвоная ружа» (У. Мулявін, апрацоўка А.Молчан, сл. нар.) * «Касіў Васiль сена» (нар. песня, апрацоўка А.Молчан) * «Дорогой длинною» (Б.Фамін, К.Падрэўскі) * Праграма «Голас душы» (муз. У Мулявін і А.Молчан) * «Каля млына» (У.Мулявін, сл. нар.) * «Золотая осень» (Я.Глебаў, А.Лягчылаў) * «Ой, сад-вiнаград» (нар.песня) * «Ты ж мяне падманула» (нар. песня) * «Распрягайце, хлопцы, коней» (нар. песня) * «Купалінка» варыяант a capella (муз. У. Тэраўскі, сл. народныя) * «Бывайце здаровы» (муз. І. Любана, сл. А. Русака) і іншыя, а таксама ўсе ўласныя аўтарскія творы. === Музыка для тэатра === Спектакль «Ніначка», пастаноўка Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя М. Горкага === Харавая творчасць === Цыкл «Я нясу вам дар» (сл. Я.Купалы) == Дыскаграфія == * 1994 г. «Pesnyary 25 years», Wisseloord Studios, The Netherlands (11. «Кума», 14. «Обманите меня») * 1999 г. «Все очень хорошо» Ірына Відава, альбом, «Пан-рэкордз» (1-9) * 1999 г. «Красное танго. Песни на стихи А. Легчилова», «Тон — рэкордз» («Найди себя») * 2001 г. «Мешок с хитами 6»: русский хит", зборнік, «Свет відэа» (18. «Улетай, душа») * 2001 г. «Песняры 2001», «Каўчэг», «Уральскі электронны завод» (17. «Малітва») * 2003 г. «Хит Мейкер 4» зборнік, Biz enterprises, «Маналіт» (12. «Мы не чужие») * 2003 г. «Хит Мейкер» зборнік, (рэліз 29.7.2003), Biz enterprises, «Маналіт» (13. «Поцелуи») * 2003 г. «Молодость моя…» альбом ансамбля «Песняры», «Саюз» (17. «Малітва») * 2004 г. «Любовь+ Хит FM» зборнік, Biz enterprises, «Маналіт» (15. «Любовь сказала да») * 2004 г. «35 и 5» «Беларускія песняры», фірма грамзапісу «Нікіцін» (3. «Рождественская колыбельная», 5. «Стася», 9. «У высокім небе», 12. «Селезень», 14. «Маргарыта») * 2004 г. «Белорусский альбом» Валерый Дайнэка, ТАА «БП» (7. «Маргарыта», 13. «Стася», 15. «Маргарыта-2», 16. «У высокім небе») * 2005 г. «Песня года Беларуси, ч.2», зборнік, «Праспект» (2. «Не нужны слова») * 2005 г. «Минск-Москва» Валерый Дайнэка, ТАА «БП» (12. "У высокім небе") * 2005 г. «Когда мы были юны» Игар Пеня, ТАА «БП», (1. «Юность» («Когда мы были юны»), 6. «Чужая», 15. «Гуляй, казак») * 2006 г. «Любовь сказала Да» Ірына Відава, альбом, Vigma (1-12) * 2006 г. Зборнік «Мое сердце — твое…» MSH Records, Расія (3. «Не нужны слова», 11. «Любовь сказала Да») * 2006 г. «Лучшее, ч. 2» «Беларускія песняры» «Праспект» («Маргарыта») * 2006 г. «Лучшее, ч.3» «Беларускія песняры» «Праспект» (7. «Рождественская колыбельная») * 2006 г. «Голос души ч.1» Уладзімір Мулявін, Vigma (1. «Христос воскрес», 7. «Кума», 11. «Малітва») * 2009 г. «IV» Ірына Відава, альбом, «Грыол» Vigma" (1-10) * 2010 г. «Песняры. Песни Олега Молчана», альбом, Vigma (1-17) * 2011 г. «Национальная музыкальная премия» («В последний раз»), Vigma * 2013 г. «Любовь сказала Да» Ірына Відава, альбом CD Baby (США) * 2013 г. «IV» Ірына Відава, альбом, CD Baby (США) * 2013 г. «В последний раз» Ірына Відава, сінгл, CD Baby (США) * 2013 г. Liebe Love L’amour, Ірына Відава, сінгл , CD Baby (США) * 2014 г. «Падая в небо» Ірына Відава, сінгл, CD Baby (США) == Грамадская дзейнасць == Алег Молчан вёў актыўную грамадскую дзейнасць у галіне абароны аўтарскага права і быў абраны старшынёй аўтарскага савета пры Нацыянальным цэнтры інтэлектуальнай уласнасці<ref>https://naviny.by/rubrics/culture/2015/12/27/ic_articles_117_190576</ref>. У 2018 годзе Алег Молчан быў абраны прэзідэнтам Еўразійскай канфедэрацыі таварыстваў праваўладальнікаў<ref>[http://zviazda.by/be/news/20180707/1530955466-aleg-molchan-uznachaliu-kanfederacyyu-pravauladalnikau-eaes Алег Молчан узначаліў канфедэрацыю праваўладальнікаў ЕАЭС]</ref>. == Памяць == [[26 кастрычніка]] [[2020]] года, праз год пасля смерці кампазітара, па ініцыятыве ўдавы [[Ірына Станіславаўна Відава|Ірыны Відавай]] на [[дом па Ракаўскай вуліцы, 20 (Мінск)|будынку па Ракаўскай вуліцы, 20]] у [[Мінск]]у, дзе Алег Молчан нарадзіўся і правёў першыя гады жыцця, была адкрытая мемарыяльная дошка (скульптары [[Вольга Нячай (скульптар)|Вольга Нячай]] і [[Сяргей Аганаў]])<ref>[https://www.belta.by/culture/view/memorialnuju-dosku-kompozitoru-olegu-molchanu-otkryli-v-minske-412687-2020/ Мемориальную доску композитору Олегу Молчану открыли в Минске]</ref> == Цікавыя факты == * Алег Молчан не любіў ездзіць на гастролі. Акрамя ўдзелу ў канцэртах, ён пісаў новую музыку, рабіў аранжыроўкі, праводзіў рэпетыцыі з калектывам, таму большую частку сваёй дзейнасці перанёс у студыю. * Да 25-годдзя незалежнасці краіны кампазітарам Алегам Молчанам па замове Міністэрства культуры была створана песня «Беларусь» <ref>https://youtube.com/watch?v=9ZRcx1qzmQA</ref> на словы Ірыны Відавай, якую выканалі вакальны гурт «Чысты голас», музычная капэла «Санорус», спявачка Ірына Відава і салістка Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балету Аксана Волкава. Прэм’ернае выкананне песні адбылося 1 ліпеня 2015 года на ўрачыстым сходзе ў Палацы Рэспублікі, на закрыцці канцэрта майстроў мастацтваў, прысвечанага Дню незалежнасці. * Упершыню за паўвекавую гісторыю міжнароднага фестывалю «Красная гвоздика» ў Маскве звання лаўрэата ўдастоілі спявачку Ірыну Відаву за выкананне песні на беларускай мове «Карабель маёй краіны»<ref>https://youtube.com/watch?v=vs-0glZYfkY</ref> — музыка Алега Молчана, словы Алеся Ліпая. * 17 красавіка 2015 года Алег Молчан поспяхова абараніў свае аўтарскія правы ў Вярхоўным Судзе Рэспублікі Беларусь па справе аб незаконнай перапрацоўцы музычнага твору «Малітва»<ref>https://naviny.by/rubrics/culture/2015/05/05/ic_articles_117_188821 </ref> <ref>https://www.sb.by/articles/rozhdenie-pesni.html?amp=1</ref><ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/ru/news/20190725/1564051685-malitva-molchana-kupaly-pesnya-no-1 |title=Архіўная копія |access-date=6 жніўня 2019 |archive-date=5 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190805144203/http://zviazda.by/ru/news/20190725/1564051685-malitva-molchana-kupaly-pesnya-no-1 |url-status=dead }}</ref><ref>https://amp.kp.by/daily/27002.5/4063936/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190805144151/https://amp.kp.by/daily/27002.5/4063936/ |date=5 жніўня 2019 }}</ref><ref>https://naviny.by/article/20190712/1562929093-za-rodny-narod-belarusi-duhovnomu-gimnu-malitva-25-let</ref><ref>https://www.sb.by/articles/uvazhayte-avtora-gospoda-khoroshie.html</ref>. * Альбомы і сінглы Алега Молчана і Ірыны Відавай прадстаўлены на ўсіх вядучых лічбавых пляцоўках<ref>https://itunes.apple.com/ru/artist/ирина-видова/563959589 </ref> ITunes, AOL, Rhapsody, Amazon, Napster, MusicNet, BuyMusic, Beatport) кампаніяй CD Baby<ref>https://store.cdbaby.com/Artist/IrinaVidova {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718144954/https://store.cdbaby.com/Artist/IrinaVidova |date=18 ліпеня 2018 }}</ref> (ЗША). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Молчан Алег Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Музыканты Беларусі]] [[Катэгорыя:Песняры]] jpjixb0nzw0tvts3rdcwzo8mvck8mc4 0 585615 5167705 4918772 2026-07-19T15:19:00Z EUPBR 142515 5167705 wikitext text/x-wiki {{Вуліца|Вільні |краіна = {{LIT}} |рэгіён = [[Віленскі раён]] |горад = Вільня |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |назва = Піліес |арыгінальная назва = {{lang-lt|Pilies}} |статус = |на карце = |памер = |фота = Vilnius, Lithuania (15573331015) (cropped).jpg |памер фота = |подпіс = Піліес раніцай |акруга-спасылка = |акруга = |раён-спасылка = |раён = [[Сянюнія]] [[Стары горад (Вільня)|Сянаміесціс]] |гістарычны раён-спасылка = |гістарычны раён = [[Стары горад (Вільня)|Стары горад]] |мікрараён-спасылка = |мікрараён = |метро = |метра-спасылка = |электрычка = |электрычка-спасылка = |трамвай = |трамвай-спасылка = |тралейбус = |тралейбус-спасылка = |аўтобус = |аўтобус-спасылка = |маршрутка = |маршрутка-спасылка = |індэкс = LT-01123 |тэлефоны = |ранейшыя назвы = Максіма Горкага |працягласць = 500 м |назва параметру = |тэкст параметру = |на карце wikimapia = |на карце openstreetmap = |на карце яндэкс = |на карце гугл = }} {{Іншыя значэнні|Замкавая вуліца}} '''Вуліца Піліес'''<ref>{{ТКП-Літва}}</ref> (традыцыйная беларуская назва — '''За́мкавая ву́ліца '''<ref>[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]. № 1, 1994. С. 7.</ref>; {{lang-lt|Pilies gatvė}}) — вуліца ў цэнтральнай частцы [[Вільня|Вільні]], у [[Стары Горад (Вільня)|Старым Горадзе]]. Пачынаецца ад паўночна-ўсходняга вугла [[Кафедральная плошча (Вільня)|Кафедральнай плошчы]] і вядзе ў кірунку [[Ратушная плошча (Вільня)|Ратушнай плошчы]] да скрыжавання вуліц [[вуліца Бакшта|Бакшта]] і [[вуліца Латочак|Латочак]]. Працягваецца [[Вуліца Вялікая (Вільня)|Вялікай]] і [[Вуліца Вастрабрамская|Вастрабрамская]] вуліцамі. Архітэктурныя дамінанты вуліцы — [[Касцёл Святых Янаў (Вільня)|касцёл Святых Янаў]] у стылі [[віленскае барока|віленскага барока]], [[Царква Святой Параскевы Пятніцы (Вільня)|Пятніцкая царква]] і [[палац Масальскіх (Вільня)|палац Масальскіх]], помнікі архітэктуры XIV—XIX стагоддзяў. == Гісторыя == Назва вуліцы паказвае на яе размяшчэнне ў кірунку ад [[Ніжні замак (Вільня)|Ніжняга замка]] да [[Вострая брама|гарадскай брамы]]. З’яўляецца адной з найбольш старажытных вуліц Вільні. У гістарычных крыніцах упамінаецца пад назвай Замкавая або Вялікая Замкавая (разам з сучаснай Вялікай). У 1939 годзе назву вуліцы перайначылі на [[Літоўская мова|літоўскі манер]]. Па [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] савецкія ўлады перайменавалі вуліцу ў імя расійскага пісьменніка [[Максім Горкі|Максіма Горкага]]. У 1987 годзе вуліцы вярнулі гістарычную назву, але ў летувізаванай форме. == Агульныя звесткі == [[Файл:Pilies 9-11.JPG|thumb|Арка да вуліцы Скопа]] Даўжыня вуліцы каля 500 м. Мае брукаваную праезную частку. Нумарацыя дамоў пачынаецца з боку Кафедральнай плошчы. З правага заходняга боку вуліцы дамы з няцотнымі нумарамі, з левага ўсходняга боку — цотная нумарацыя. З правага боку адыходзяць вуліцы [[Вуліца Скопа (Вільня)|Скопа]] і [[Вуліца Святаянская (Вільня)|Святаянская]], з левага — [[Вуліца Святаміхальская (Вільня)|Святаміхальская]] і [[Вуліца Літарацкая (Вільня)|Літарацкая]]. == Будынкі == [[Файл:Pilies 4-6 in Vilnius.JPG|thumb|Рог з Бернардзінскай вуліцай]] === Няцотны бок === * № 1 (таксама ''вуліца Свінтарога, 2'') — кутні 3-павярховы дом, які займае [[Міністэрства ўнутраных спраў Літвы]]. Збудаваны ў канцы XIX ст. * № 3 — 2-павярховы дом, збудаваны ў пачатку [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] Спачатку належаў віленскаму капітулу. Камяніца перабудоваўлася ў сярэдзіне [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] і ў 1822 годзе. Спалучае асобныя элементы готыкі, рэнесансу, барока і класіцызму. * № 5 — 2-павярховы дом, які быў у валоданні віленскаму капітулу. * № 7 — 3-павярховы дом, збудаваны ў сярэдзіне XVII ст. [[Файл:Pilies 12 in Vilnius1.JPG|thumb|Гатычны дом № 12]] * № 9 — дом, у якім у [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] жыў гісторык [[Тэадор Нарбут]]. Злучаецца аркай з домам № 11. За аркай пачынаецца вуліца Скопа. * № 11 — палац Масальскіх, збудаваны ў [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] У 1832 годзе архітэктар Іван Лявіцкі злучыў камяніцу з суседнімі палацамі Плятэраў і Агінскіх. У 1965—1970 гадах рэстаўратары адкрылі аўтэнтычны фасад палаца. * № 13 — 3-павярховы дом з рысамі класіцызму * № 19 — дом, дзе ў пачатку [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] жыў натураліст прафесар Віленскага ўніверсітэта [[Станіслаў Юндзіл]]. * № 21 — усходні фасад [[Касцёл Святых Янаў (Вільня)|касцёла Святых Янаў]], на якім размяшчаецца мармуровая памятная табліца з [[эпітафія]]й роду [[Храптовічы|Храптовічаў]] у стылі [[ракако]] (1759). === Цотны бок === [[Файл:Svento Mykolo.JPG|thumb|Рог з Святаміхальскай вуліцай]] * № 4 і 6 — 2-павярховыя дамы, якія былі ў валоданні віленскаму капітулу. Будаваліся ў XVI—XVII стагоддзях. Кутні дом № 6 злучаецца аркай з домам № 8. За аркай пачынаецца Бернардзінская вуліца. * № 8 — кутні 3-павярховы дом. Мае рысы класіцызму. * № 10 — дом, збудаваны ў [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] У 1575 годзе [[Ганна Радзівіл]] прадала яго біскупу [[Валяр’ян Пратасевіч|Валяр’яну Пратасевічу]]. У 1812 годзе тут спыняўся [[Юзаф Панятоўскі]]. У 1829—1830 гадах у доме жыў украінскі паэт [[Тарас Шаўчэнка]]. Пра гэты факт сведчыць памятная шыльда на фасадзе будынка. Цяпер у будынку размяшчаецца атэль «Atrium». * № 12 — 2-павярховы гатычны дом, збудаваны XVI ст. * № 14 — дом Яна Дэламарса. 3-павярховы дом збудавалі ў XVII ст. * № 16 (таксама ''Святаміхальская, 2'') — кутні 3-павярховы дом з кавярняй. * № 18 — кутні 3-павярховы дом з крамай, які належаў брацтву Святой Ганны. [[Файл:Pilies 38.JPG|thumb|Колішняя кнігарня Сыркіна]] * № 22 — 3-павярховы дом, які гістарычна склаўся з некалькіх дамоў. Гатычная камяніца на гэтых месцы належала [[Канстанцін Астрожскі|Канстанціну Астрожскаму]]. Барочны фасад цяперашняга будынка звіўся ў XVIII ст., калі тут дзейнічаў калегіум набіліюм пры Віленскім універсітэце. Па скасаванні ордэна езуітаў (1773) у 1781 годзе дом перайшоў да Медыцынскай школы, якая дзейнічала тут да 1842 года. Пра гэты факт сведчыць памятная шыльда на фасадзе будынка. У корпусе дом, што выходзіў на двор, былі кватэры прафесараў Віленскага ўніверсітэта. Тут у 1811—1814 і 1817—1828 гадах жыў паэт [[Юльюш Славацкі]]. У гэтым жа доме ў 1923—1934 гадах жыў мастак [[Фердынанд Рушчыц]]. У 1999 годзе на будынку ўсталявалі памятную шыльду з яго [[барэльеф]]ам. Цяпер у будынку на першым паверсе працуюць кнігарня і кавярня. * № 24 — 3-павярховы дом, у якім у 1832—1835 гадах жыў [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]]. Пра гэты факт сведчыць памятная шыльда на фасадзе будынка. * № 26 — Дом сыгнатараў, філіял Нацыянальнага музея Літвы, адкрыты тут у 2000 годзе. Упершыню гэтая камяніца ўпамінаецца ў 1645 годзе. У канцы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] новы ўладальнік Казімір Штраль перабудаваў дом у стылі неарэнесансу. Першы паверх да 1939 года займала кавярня «Белы Штраль». На другім паверсе ў 1917—1918 гадах размяшчалася [[Літоўская Тарыба]], якая 16 лютага 1918 года абвясціла тут незалежнасць Літвы. * № 28 — дом Шварца. Камяніца на гэтым месцы стаяла з [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] У [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] зруйнаваны будынак набыў купец К. Шварц, які адрамантаваў яго і прадаў Віленскай акадэміі. Цяперашні фасад будынак атрымаў у канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў. * № 30 — кутні 3-павярховы дом Скяндзерскіх. У кастрычніку 1863 года ў кватэры Канстанціна Жаброўскага, што размяшчалася ў гэтым доме, пасяліўся [[Кастусь Каліноўскі]]. 29 студзеня 1864 года расійскія карнікі арыштавалі яго ў гэтай кватэры<ref>Лашкевіч К. [https://news.tut.by/culture/144187.html Страчаная сталіца. Дапаможнік-гід па беларускай Вільні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170201223842/http://news.tut.by/culture/144187.html |date=1 лютага 2017 }}, [[TUT.BY]], 6.08.2009.</ref>. * № 32 — дом Ляховічаў, пазней Ромераў. У першай чвэрці [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] тут знаходзілася кавярня «Вікторыя», якую любілі наведваць [[філарэты]]. * № 38 — дом, у якім з 1865 года размяшчалася кнігарня Сыркіна. У 1903—1915 гадах тут працавала друкарня, у якой выйшаў апошні нумар газеты «[[Наша Доля]]»<ref name="Korbut">Корбут В. Па віленскім бруку. Беларускія вуліцы літоўскай сталіцы [http://www.poiskturov.by/cgi-bin/newspaper.cgi?t=text&id=2459] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305091018/http://www.poiskturov.by/cgi-bin/newspaper.cgi?t=text&id=2459 |date=5 сакавіка 2016 }} // «Туризм и Отдых». № 29 (664). 24 ліпеня 2008.</ref>. * № 40 — дом, збудаваны ў XVII ст., з 1926 года тут працавала літоўская кнігарня. * № 44 (таксама ''вуліца Латочак, 2'') — галерэя Мастацкай акадэміі Літвы. == Галерэя == <center><gallery caption="Замкавая вуліца ў мастацтве" widths=150 heights=150 perrow="4"> Vilnia, Zamkavaja. Вільня, Замкавая (P. Rossi, 1796).jpg|Замкавая вуліца, XVIII ст. Vilnia, Zamkavaja-Katedralny. Вільня, Замкавая-Катэдральны (P. Rossi, 1796).jpg|Пачатак вуліцы, 1796 Vilnia, Zamkavaja brama. Вільня, Замкавая брама (M. Januševič, 1835).jpg|Літоўскі Трыбунал. [[Марцэлі Янушэвіч|М. Янушэвіч]], 1835 Vilnia, Zamkavaja. Вільня, Замкавая (1840).jpg|Замкавая вуліца, 1840 Vilnia, Litoŭski Trybunał. Вільня, Літоўскі Трыбунал (J. Aziambłoŭski, 1840).jpg|Замкавая вуліца. [[Юзаф Азямблоўскі|Ю. Азямблоўскі]], 1840 Vilnia, Litoŭski Trybunał. Вільня, Літоўскі Трыбунал (J. Aziambłoŭski, 1840).jpg|Літоўскі Трыбунал. Ю. Азямблоўскі, 1840 Vilnia, Zamkavaja, Lachovič. Вільня, Замкавая, Ляховіч (A. Römer, 1850-97).jpg|Двор дома Ромера. [[Альфрэд Ромер|А. Ромер]], XIX ст. Vilnia, Zamkavaja brama. Вільня, Замкавая брама (V. Viejtka, 1922).jpg|Літоўскі Трыбунал. В. Вейтка, 1922 </gallery></center> {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Вандроўкі па Вільні}} * [https://pawet.net/library/history/bel_history/_belz/1938_sz/%D0%B2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%86%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96_%D1%88%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%9E_%D1%83_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96.html Лаўрэш Леанід. Віленскія цукерні Штраляў у нашай гісторыі // Наша слова.pdf № 27 (131), 4 ліпеня 2024.] == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вуліцы Вільні]] 6tm03hmzkkeq9x2nqd5kjezule7c5x9 14 588459 5167657 5163922 2026-07-19T13:21:03Z DzBar 156353 5167657 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|1988|года}} [[Катэгорыя:Відэагульні XX стагоддзя|1988]] [[Катэгорыя:Творы 1988 года]] s3t8mmyd6l6o1t8ms8jvkd4wb25z4t0 14 588461 5167653 5164332 2026-07-19T13:20:04Z DzBar 156353 5167653 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|1995|года}} [[Катэгорыя:Відэагульні XX стагоддзя|1995]] [[Катэгорыя:Творы 1995 года]] nccah5ftzhixzf32oycx73h3f55lv2g 14 588462 5167651 5164336 2026-07-19T13:19:35Z DzBar 156353 5167651 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|1998|года}} [[Катэгорыя:Відэагульні XX стагоддзя|1998]] [[Катэгорыя:Творы 1998 года]] onwld7g48lfarkr1e7ughdzhrijfhjf 14 588463 5167647 5164349 2026-07-19T13:18:48Z DzBar 156353 5167647 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2002|года}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2002]] [[Катэгорыя:Творы 2002 года]] 89ft3u155nljmbbknbajrm4ditm2x08 14 588464 5167648 5164347 2026-07-19T13:18:59Z DzBar 156353 5167648 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2001|года}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2001]] [[Катэгорыя:Творы 2001 года]] a429onb425l2gfibdlm9m5526me6l73 14 591580 5167659 5163916 2026-07-19T13:21:27Z DzBar 156353 5167659 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|1984|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XX стагоддзя|1984]] [[Катэгорыя:1984]] 9007mmcswmr76o3767pweb6el50j96e 14 591669 5167656 5163924 2026-07-19T13:20:47Z DzBar 156353 5167656 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|1992|года}} [[Катэгорыя:Відэагульні XX стагоддзя|1992]] [[Катэгорыя:Творы 1992 года]] rnun1vj8rf3c8od8qmk5qdufox08430 0 607147 5167788 4574710 2026-07-20T05:31:56Z Ciepiersia 162280 Абнаўленне батанічных даных паводле новых звестак 5167788 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Mafate Marla lentils dsc00647.jpg |image title = |image descr = Агульны выгляд расліны |regnum = Расліны |parent = Vicia |rang = Від |latin = Vicia lens |author =([[L.]]) [[Cosson]] & [[Germ.]] |syn = *{{btname|Ervum lens|[[Wall.]]}} *{{btname|Vicia pisicarpa|[[H.Lév.]]}} |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Lens culinaris |commons = Category:Lens culinaris |grin = 411141 }} '''Сачавіца харчовая''', '''Сачыўка''', '''Чачавіца'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|73}}</ref>, '''Сачавіца'''<ref name="Верас">{{Крыніцы/Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік}}</ref>, '''Чычавіца'''<ref name="Киселевский"/>, '''Сачэўка'''<ref>[[Мікалай Васілевіч Шатэрнік|Шатэрнік М. В.]] Краёвы слоўнік Чэрвеньшчыны. Мінск, 1929</ref> (''Lens culinaris'')&nbsp;— [[Аднагадовыя расліны|аднагадовая]] расліна роду {{bt-bellat|гарошак|Vicia}} сямейства {{bt-bellat|Бабовыя|Fabaceae}}, якая вырошчваецца дзеля насення. == Апісанне == [[File:Illustration Lens culinaris0.jpg|thumb|left|{{Бат.іл.|Тамэ}}]] Расліна дасягае да 60 см (у асноўным 40 см) вышынёй, [[насенне]] расце ў стручках, звычайна з двума насенінамі ў кожным. [[Корань расліны|Корань]] стрыжнёвы, разгалінаваны. [[Сцябло]] прамое, галінастае, чатырохграннае. [[Лісце]] складанае, з 2—8 парамі лісточкаў з маленькімі вусікамі. Кветкі дробныя, ружовыя, белыя, фіялетава-сінія, сабраны ў суквецці. [[Плод]] — боб, двухстворкавы, з адным гняздом, сплюшчаны. Насенне плоскае, лінзападобнае, афарбоўка ад жоўтага да чорнага (у культуры пераважаюць сарты зялёнай, чырвонай і карычневай афарбоўкі). [[Файл:3_types_of_lentil.jpg|злева|міні|250пкс|3 віды насення сачавіцы]] == Вырошчванне == Сачавіцу вырошчваюць на лёгкіх [[Суглінак|суглінках]], [[чарназём]]ах, [[Супесак|супесках]]. Сачавіца — святлалюбная расліна, таму яе мэтазгодна высаджваць на паўднёвых схілах. Добрымі папярэднікамі для яе з’яўляюцца [[кукуруза]] і [[бульба]]. Асноўная апрацоўка глебы заключаецца ў лушчэнні і зяблевым ворыве. Вясной поле скародзяць і ажыццяўляюць культывацыю. Пад асноўную апрацоўку можна дадаць [[суперфасфат]] (6—10 г на 1 м²). Кіслую глебу варта правапнаваць. Сачавіцу можна сеяць у раннія тэрміны, пры тэмпературы глебы +5-6&nbsp;°C. Невялікіх замаразкаў яна не баіцца. Сеюць суцэльнымі радамі і закаткоўваюць. Як узыйшла, скародзяць. Ураджай збіраюць у некалькі прыёмаў, паколькі паспяванне адбываецца нераўнамерна. == Харчовая каштоўнасць == Насенне сачавіцы змяшчае да 3&nbsp;% [[тлушч]]аў, 35&nbsp;% [[Бялкі|бялкоў]] і 4,5&nbsp;% мінеральных рэчываў. У складзе ёсць таксама [[вітаміны групы B]]. Культура таксама лічыцца каштоўным кормам для жывёлы, на корм ідуць зерне, мякіна, [[салома]] і зялёная маса. Сена па каштоўнасці не саступае [[Сена (корм)|сену]] з канюшыны. == Шкоднікі == * {{bt-bellat||Sitona crinitus}} * {{bt-bellat||Sitona lineatus}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сачавіца, сачыўка|Прохараў В. М.|218}} == Спасылкі == * {{Плантарыум|22277|Чечевица культурная}} * {{ООПТ России|44985|''Lens culinaris'' Medik.}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Матыльковыя]] [[Катэгорыя:Флора Азіі]] [[Катэгорыя:Расліны ў Бібліі]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] [[Катэгорыя:Харчовыя расліны]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1787 годзе]] cjvad39n8l9nkfcg72y9u31be666l71 5167789 5167788 2026-07-20T05:33:30Z Ciepiersia 162280 афармленне 5167789 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Mafate Marla lentils dsc00647.jpg |image title = |image descr = Агульны выгляд расліны |regnum = Расліны |parent = Vicia |rang = Від |latin = Vicia lens |author =([[L.]]) [[Cosson]] & [[Germ.]] |syn = *{{btname|Ervum lens|[[Wall.]]}} *{{btname|Vicia pisicarpa|[[H.Lév.]]}} *{{btname|Lens culinaris|}} |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Lens culinaris |commons = Category:Lens culinaris |grin = 411141 }} '''Сачавіца харчовая''', '''Сачыўка''', '''Чачавіца'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|73}}</ref>, '''Сачавіца'''<ref name="Верас">{{Крыніцы/Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік}}</ref>, '''Чычавіца'''<ref name="Киселевский"/>, '''Сачэўка'''<ref>[[Мікалай Васілевіч Шатэрнік|Шатэрнік М. В.]] Краёвы слоўнік Чэрвеньшчыны. Мінск, 1929</ref> (''Lens culinaris'')&nbsp;— [[Аднагадовыя расліны|аднагадовая]] расліна роду {{bt-bellat|гарошак|Vicia}} сямейства {{bt-bellat|Бабовыя|Fabaceae}}, якая вырошчваецца дзеля насення. == Апісанне == [[File:Illustration Lens culinaris0.jpg|thumb|left|{{Бат.іл.|Тамэ}}]] Расліна дасягае да 60 см (у асноўным 40 см) вышынёй, [[насенне]] расце ў стручках, звычайна з двума насенінамі ў кожным. [[Корань расліны|Корань]] стрыжнёвы, разгалінаваны. [[Сцябло]] прамое, галінастае, чатырохграннае. [[Лісце]] складанае, з 2—8 парамі лісточкаў з маленькімі вусікамі. Кветкі дробныя, ружовыя, белыя, фіялетава-сінія, сабраны ў суквецці. [[Плод]] — боб, двухстворкавы, з адным гняздом, сплюшчаны. Насенне плоскае, лінзападобнае, афарбоўка ад жоўтага да чорнага (у культуры пераважаюць сарты зялёнай, чырвонай і карычневай афарбоўкі). [[Файл:3_types_of_lentil.jpg|злева|міні|250пкс|3 віды насення сачавіцы]] == Вырошчванне == Сачавіцу вырошчваюць на лёгкіх [[Суглінак|суглінках]], [[чарназём]]ах, [[Супесак|супесках]]. Сачавіца — святлалюбная расліна, таму яе мэтазгодна высаджваць на паўднёвых схілах. Добрымі папярэднікамі для яе з’яўляюцца [[кукуруза]] і [[бульба]]. Асноўная апрацоўка глебы заключаецца ў лушчэнні і зяблевым ворыве. Вясной поле скародзяць і ажыццяўляюць культывацыю. Пад асноўную апрацоўку можна дадаць [[суперфасфат]] (6—10 г на 1 м²). Кіслую глебу варта правапнаваць. Сачавіцу можна сеяць у раннія тэрміны, пры тэмпературы глебы +5-6&nbsp;°C. Невялікіх замаразкаў яна не баіцца. Сеюць суцэльнымі радамі і закаткоўваюць. Як узыйшла, скародзяць. Ураджай збіраюць у некалькі прыёмаў, паколькі паспяванне адбываецца нераўнамерна. == Харчовая каштоўнасць == Насенне сачавіцы змяшчае да 3&nbsp;% [[тлушч]]аў, 35&nbsp;% [[Бялкі|бялкоў]] і 4,5&nbsp;% мінеральных рэчываў. У складзе ёсць таксама [[вітаміны групы B]]. Культура таксама лічыцца каштоўным кормам для жывёлы, на корм ідуць зерне, мякіна, [[салома]] і зялёная маса. Сена па каштоўнасці не саступае [[Сена (корм)|сену]] з канюшыны. == Шкоднікі == * {{bt-bellat||Sitona crinitus}} * {{bt-bellat||Sitona lineatus}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сачавіца, сачыўка|Прохараў В. М.|218}} == Спасылкі == * {{Плантарыум|22277|Чечевица культурная}} * {{ООПТ России|44985|''Lens culinaris'' Medik.}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Матыльковыя]] [[Катэгорыя:Флора Азіі]] [[Катэгорыя:Расліны ў Бібліі]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] [[Катэгорыя:Харчовыя расліны]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1787 годзе]] popy80is0sg0qq1popprvpt8t353u7m 5167790 5167789 2026-07-20T05:35:12Z Ciepiersia 162280 афармленне 5167790 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Mafate Marla lentils dsc00647.jpg |image title = |image descr = Агульны выгляд расліны |regnum = Расліны |parent = Vicia |rang = Від |latin = Vicia lens |author =([[L.]]) [[Cosson]] & [[Germ.]] |syn = *{{btname|Ervum lens|[[Wall.]]}} *{{btname|Vicia pisicarpa|[[H.Lév.]]}} *{{btname|Lens culinaris|}} |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Lens culinaris |commons = Category:Lens culinaris |grin = 411141 }} '''Сачавіца харчовая''', '''Сачыўка''', '''Чачавіца'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|73}}</ref>, '''Сачавіца'''<ref name="Верас">{{Крыніцы/Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік}}</ref>, '''Чычавіца'''<ref name="Киселевский"/>, '''Сачэўка'''<ref>[[Мікалай Васілевіч Шатэрнік|Шатэрнік М. В.]] Краёвы слоўнік Чэрвеньшчыны. Мінск, 1929</ref> (''Vicia lens'')&nbsp;— [[Аднагадовыя расліны|аднагадовая]] расліна роду {{bt-bellat|гарошак|Vicia}} сямейства {{bt-bellat|Бабовыя|Fabaceae}}, якая вырошчваецца дзеля насення. == Апісанне == [[File:Illustration Lens culinaris0.jpg|thumb|left|{{Бат.іл.|Тамэ}}]] Расліна дасягае да 60 см (у асноўным 40 см) вышынёй, [[насенне]] расце ў стручках, звычайна з двума насенінамі ў кожным. [[Корань расліны|Корань]] стрыжнёвы, разгалінаваны. [[Сцябло]] прамое, галінастае, чатырохграннае. [[Лісце]] складанае, з 2—8 парамі лісточкаў з маленькімі вусікамі. Кветкі дробныя, ружовыя, белыя, фіялетава-сінія, сабраны ў суквецці. [[Плод]] — боб, двухстворкавы, з адным гняздом, сплюшчаны. Насенне плоскае, лінзападобнае, афарбоўка ад жоўтага да чорнага (у культуры пераважаюць сарты зялёнай, чырвонай і карычневай афарбоўкі). [[Файл:3_types_of_lentil.jpg|злева|міні|250пкс|3 віды насення сачавіцы]] == Вырошчванне == Сачавіцу вырошчваюць на лёгкіх [[Суглінак|суглінках]], [[чарназём]]ах, [[Супесак|супесках]]. Сачавіца — святлалюбная расліна, таму яе мэтазгодна высаджваць на паўднёвых схілах. Добрымі папярэднікамі для яе з’яўляюцца [[кукуруза]] і [[бульба]]. Асноўная апрацоўка глебы заключаецца ў лушчэнні і зяблевым ворыве. Вясной поле скародзяць і ажыццяўляюць культывацыю. Пад асноўную апрацоўку можна дадаць [[суперфасфат]] (6—10 г на 1 м²). Кіслую глебу варта правапнаваць. Сачавіцу можна сеяць у раннія тэрміны, пры тэмпературы глебы +5-6&nbsp;°C. Невялікіх замаразкаў яна не баіцца. Сеюць суцэльнымі радамі і закаткоўваюць. Як узыйшла, скародзяць. Ураджай збіраюць у некалькі прыёмаў, паколькі паспяванне адбываецца нераўнамерна. == Харчовая каштоўнасць == Насенне сачавіцы змяшчае да 3&nbsp;% [[тлушч]]аў, 35&nbsp;% [[Бялкі|бялкоў]] і 4,5&nbsp;% мінеральных рэчываў. У складзе ёсць таксама [[вітаміны групы B]]. Культура таксама лічыцца каштоўным кормам для жывёлы, на корм ідуць зерне, мякіна, [[салома]] і зялёная маса. Сена па каштоўнасці не саступае [[Сена (корм)|сену]] з канюшыны. == Шкоднікі == * {{bt-bellat||Sitona crinitus}} * {{bt-bellat||Sitona lineatus}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сачавіца, сачыўка|Прохараў В. М.|218}} == Спасылкі == * {{Плантарыум|22277|Чечевица культурная}} * {{ООПТ России|44985|''Lens culinaris'' Medik.}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Матыльковыя]] [[Катэгорыя:Флора Азіі]] [[Катэгорыя:Расліны ў Бібліі]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] [[Катэгорыя:Харчовыя расліны]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1787 годзе]] fnpassx8ehseszetlb1cxv9c72v9d9k 14 615365 5167655 5164328 2026-07-19T13:20:31Z DzBar 156353 5167655 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|1993|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XX стагоддзя|1993]] [[Катэгорыя:Творы 1993 года]] jdoi2yh7t9vxp2jbcy16cf6rtir1rpo 14 615919 5167636 5165132 2026-07-19T13:16:10Z DzBar 156353 5167636 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2013|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2013]] [[Катэгорыя:Творы 2013 года]] pfnm0vhdfx3rr4rtmy74b9kpaqh543w 14 619393 5167635 5165135 2026-07-19T13:15:57Z DzBar 156353 5167635 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2014|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2014]] [[Катэгорыя:Творы 2014 года]] 8e0bax35asalsu6f3fukc11xgk2mmju 14 619394 5167634 5165137 2026-07-19T13:15:43Z DzBar 156353 5167634 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2015|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2015]] [[Катэгорыя:Творы 2015 года]] mae8xqsouod0lrw6jg0ztakjd58fxla 0 619927 5167913 5026564 2026-07-20T09:59:35Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5167913 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Сувальскі павет |Арыгінальная назва = Powiat suwalski |Герб = |Сцяг = |Статус = |Ваяводства = Падляскае |Цэнтр = [[Сувалкі]] |Заснаваны = |Глава = Вітольд Кавалеўскі |Від главы = Староста |Мовы = |Насельніцтва = 36628 |Год = 2018 |Шчыльнасць = 28 |Плошча = 1307,31 |Карта = |Памер карты = 200px |Карта павета = POL locator map of gminas of powiat suwalski with names.svg |Памер карты павета = 200px |TERYT = 3.20.26.12.00.0 |Тэлефонны код = |Паштовы код = 16-400 |Аўтамабільны код = BSU |Сайт = http://www.powiat.suwalski.pl/ |Заўвагі = }} '''Сувальскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat suwalski}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]]. Утвораны ў [[1999]] годзе. Цэнтр павета — горад [[Сувалкі]] (не ўваходзіць у склад павета). Займае плошчу 1307,31 км². Насельніцтва павета складае 36 628 чалавек (на 2018 год). == Адміністрацыйны падзел == * вясковыя гміны: [[Бакалажэва (гміна)|Бакаларава]], [[Віжайны (гміна)|Віжайны]], [[Елянева (гміна)|Елянева]], [[Пшэрасль (гміна)|Пшэрасль]], [[Рачкі (гміна)|Рачкі]], [[Рутка-Тартак (гміна)|Рутка-Тартак]], [[Сувалкі (гміна)|Сувалкі]], [[Філіпаў (гміна)|Філіпаў]], [[Шыплішкі (гміна)|Шыплішкі]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Сувальскі павет}} {{Падляскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Сувальскі павет| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1999 годзе]] 3vnjzff34yba5x04zhf142i3o70dah9 0 622160 5167999 5085607 2026-07-20T11:30:12Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5167999 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча |статус = Вёска |выява = Berżniki, kościół Wniebowzięcia NMP.jpg |подпіс = Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі |ваяводства = Падляскае |павет = Сэйнэнскі |гміна = Сэйны (гміна) |гміна_назва = Сэйны }} '''Берзнікі'''<ref name="atlas2">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 87.</ref> або '''Бержнікі'''<ref>{{Cite web|url=https://www.niva.bialystok.pl/issue/2001/39/art_01.htm|title=Казёл адпушчэння або Чаму літоўцы маюць нацыянальныя школы. Ніва № 39 (2368), 30 верасня 2001 г.|author=Мікола Ваўранюк|website=www.niva.bialystok.pl|access-date=2026-01-21}}</ref>, таксама '''Бэржні́кі'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Berżniki}}) — [[вёска]] ў [[Польшча|Польшчы]], на беразе возера [[Келіг]]. Уваходзіць у [[Сэйнэнскі павет|Сэйнэнскага павета]] [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]], у вясковай [[Сэйны (гміна)|гміне Сейны]]. Знаходзіцца за 7 км на паўднёвы ўсход ад [[Сэйны|Сэйнаў]], за 109 км на поўнач ад [[Беласток]]а. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню Берзнікі ўпамінаюцца ў першай палове XV стагоддзя. У 1547—1557 гадах вялікая княгіня [[Бона Сфорца]] заснавала тут [[мястэчка]]. У 1559 годзе Берзнікі атрымалі [[магдэбургскае права]]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў яны ўвайшлі ў склад [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павета]] [[Троцкае ваяводства|Троцкага ваяводства]]. У канцы XVI стагоддзя мястэчка стала цэнтрам нягродавага староства. === Пад уладай Прусіі і Расійскай імперыі === У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1795 годзе Берзнікі апынуліся ў складзе [[Каралеўства Прусія|Прусіі]], у 1807 годзе згодна з [[Тыльзіцкі мірны дагавор|Тыльзіцкім мірным дагаворам]] — у складзе [[Герцагства Варшаўскае|Герцагства Варшаўскага]], пасля 1815 года ў [[Царства Польскае|Царстве Польскім]], залежным ад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Сейненскі павет|Сейненскім павеце]] [[Аўгустоўская губерня|Аўгустоўскай губерні]]. У 1810 годзе мястэчка было пазбаўлена магдэбургскага права. На 1827 год у Берзніках было 55 будынкаў. === Найноўшы час === Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскім мірным дагаворам 1921 года]] Бэрзнікі апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны [[Сувалкаўскі павет|Сувалкаўскага павета]] [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкага ваяводства]]. У часы [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў 1939—1945 гадах Берзнікі знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Трэцяга рэйха]]. У 1973—1976 гадах вёска была цэнтрам вясковай гміны. У 1975—1998 гадах Берзнікі ўваходзілі ў склад [[Сувалкаўскае ваяводства|Сувалкаўскага ваяводства]]. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1827 год — 464 чал.<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1|156|Berżniki|Chlebowski B.}}</ref> * '''XX стагоддзе''': 1929 год — 323 чал. * '''XXI стагоддзе''': 2005 год — 320 чал. == Славутасці == * Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1819) * Млын (XIX ст.) * Могілкі каталіцкія з [[капліца]]й (1846) == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{radzima2|berzhniki|Бержнікі}} 4bqxwbzsevfc4aoosr1fvxtd4km1xdn 0 624122 5167606 4471480 2026-07-19T12:04:20Z Siliyiw 169172 5167606 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Праваслаўны храм |Беларуская назва = Свята-Міхайлаўская царква |Арыгінальная назва = |Выява = Расна. Царква.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Аграгарадок |Месцазнаходжанне = [[Расна (Камянецкі раён)|Расна]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = Праваслаўе |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1991 |Заканчэнне будаўніцтва = 1997 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Saint Michael the Archangel Orthodox church in Rasna }} {{Значэнні|Царква Святога Міхаіла}} '''Свята-Міхайлаўская царква''' — мураваны праваслаўны [[храм]] у аграгарадку [[Расна (Камянецкі раён)|Расна]] [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Знаходзіцца ў цэнтры паселішча. == Гісторыя == [[Файл:Расна 1.jpg|міні|злева|Капліца]] Пабудавана ў 1991—1997 гадах з цэглы. У 1867 годзе на гэтым месцы існаваў мураваны Троцкі храм, створаны архітэктарам К. Гросманам. Насупраць царквы знаходзіцца капліца, якая была пабудавана ў [[XX стагоддзе|XX стагоддзі]] з цэглы. Капліца з’яўляецца помнікам народнага дойлідства. Кампактная 4-гранная пабудова пад шатровым дахам з макаўкай і лучковым уваходным праёмам. == Архітэктура == Вырашана ў стылізаваных формах царкоўнай архітэктуры другой паловы XIX стагоддзя. У аснове падоўжна-восевай кампазіцыі храма — цэнтрычны 4-гранны аб’ём малітоўнай залы, завершаны 5-купаллем. Праз кароткую трапезную да якога далучана ўзведзеная над прытворам 2-ярусная 8-гранная шатровая званіца з макаўкай. Да алтарнай сцяны далучаны 3 паўкруглыя апсіды са сферычнымі пакрыццямі. Бакавыя фасады падзелены на 3 праслы з закамарамі, прарэзанымі вузкімі і высокімі арачнымі аконнымі праёмамі<ref>[https://hram.by/Міхайлаўская_царква_Расна_Камянецкі_Раён Міхайлаўская царква]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4. * НГАБ у г. Гродна, ф. 97, воп. 1, спр. 45, арк. 98. == Спасылкі == * {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/ryasna_kam/index.htm#church}}{{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Камянецкага раёна]] [[Катэгорыя:Расна (Камянецкі раён)]] [[Катэгорыя:Храмы Святога Міхаіла]] [[Катэгорыя:1997 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі]] rqdql7kvbqy2qpnddfhbudpnndmo568 5167616 5167606 2026-07-19T12:42:56Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ 5167616 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Праваслаўны храм |Беларуская назва = Свята-Міхайлаўская царква |Арыгінальная назва = |Выява = Расна. Царква.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Аграгарадок |Месцазнаходжанне = [[Расна (Камянецкі раён)|Расна]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = Праваслаўе |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1991 |Заканчэнне будаўніцтва = 1997 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Saint Michael the Archangel Orthodox church in Rasna }} {{Значэнні|Царква Святога Міхаіла}} '''Свята-Міхайлаўская царква''' — мураваны праваслаўны [[храм]] у аграгарадку [[Расна (Камянецкі раён)|Расна]] [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Знаходзіцца ў цэнтры паселішча. == Гісторыя == [[Файл:Расна 1.jpg|міні|злева|Капліца]] Пабудавана ў 1991—1997 гадах з цэглы. У 1867 годзе на гэтым месцы існаваў мураваны Троцкі храм, створаны архітэктарам К. Гросманам. Насупраць царквы знаходзіцца капліца, якая была пабудавана ў [[XX стагоддзе|XX стагоддзі]] з цэглы. Капліца з’яўляецца помнікам народнага дойлідства. Кампактная 4-гранная пабудова пад шатровым дахам з макаўкай і лучковым уваходным праёмам. == Архітэктура == Вырашана ў стылізаваных формах царкоўнай архітэктуры другой паловы XIX стагоддзя. У аснове падоўжна-восевай кампазіцыі храма — цэнтрычны 4-гранны аб’ём малітоўнай залы, завершаны 5-купаллем. Праз кароткую трапезную да якога далучана ўзведзеная над прытворам 2-ярусная 8-гранная шатровая званіца з макаўкай. Да алтарнай сцяны далучаны 3 паўкруглыя апсіды са сферычнымі пакрыццямі. Бакавыя фасады падзелены на 3 праслы з закамарамі, прарэзанымі вузкімі і высокімі арачнымі аконнымі праёмамі<ref>[https://hram.by/Міхайлаўская_царква_Расна_Камянецкі_Раён Міхайлаўская царква]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4. * НГАБ у г. Гродна, ф. 97, воп. 1, спр. 45, арк. 98. == Спасылкі == * {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/ryasna_kam/index.htm#church}} * {{Архіварта|}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Камянецкага раёна]] [[Катэгорыя:Расна (Камянецкі раён)]] [[Катэгорыя:Храмы Святога Міхаіла]] [[Катэгорыя:1997 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі]] ljmtp8ac0xobiph5k7gjvg4knynvcy2 5167617 5167616 2026-07-19T12:44:29Z M.L.Bot 261 5167617 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Праваслаўны храм |Беларуская назва = Свята-Міхайлаўская царква |Арыгінальная назва = |Выява = Расна. Царква.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Аграгарадок |Месцазнаходжанне = [[Расна (Камянецкі раён)|Расна]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = праваслаўе |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1991 |Заканчэнне будаўніцтва = 1997 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Saint Michael the Archangel Orthodox church in Rasna }} {{Значэнні|Царква Святога Міхаіла}} '''Свята-Міхайлаўская царква''' — мураваны праваслаўны [[храм]] у аграгарадку [[Расна (Камянецкі раён)|Расна]] [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Знаходзіцца ў цэнтры паселішча. == Гісторыя == [[Файл:Расна 1.jpg|міні|злева|Капліца]] Пабудавана ў 1991—1997 гадах з цэглы. У 1867 годзе на гэтым месцы існаваў мураваны Троцкі храм, створаны архітэктарам К. Гросманам. Насупраць царквы знаходзіцца капліца, якая была пабудавана ў XX стагоддзі з цэглы. Капліца з’яўляецца помнікам народнага дойлідства. Кампактная 4-гранная пабудова пад шатровым дахам з макаўкай і лучковым уваходным праёмам. == Архітэктура == Вырашана ў стылізаваных формах царкоўнай архітэктуры другой паловы XIX стагоддзя. У аснове падоўжна-восевай кампазіцыі храма — цэнтрычны 4-гранны аб’ём малітоўнай залы, завершаны 5-купаллем. Праз кароткую трапезную да якога далучана ўзведзеная над прытворам 2-ярусная 8-гранная шатровая званіца з макаўкай. Да алтарнай сцяны далучаны 3 паўкруглыя апсіды са сферычнымі пакрыццямі. Бакавыя фасады падзелены на 3 праслы з закамарамі, прарэзанымі вузкімі і высокімі арачнымі аконнымі праёмамі<ref>{{Cite web|url=https://hram.by/%D0%9C%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D0%A0%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%A0%D0%B0%D1%91%D0%BD|title=Храм Архангела Міхаіла Расна|website=hram.by|access-date=2026-07-19}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4. * НГАБ у г. Гродна, ф. 97, воп. 1, спр. 45, арк. 98. == Спасылкі == * {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/ryasna_kam/index.htm#church}} {{Архіварта|}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Камянецкага раёна]] [[Катэгорыя:Расна (Камянецкі раён)]] [[Катэгорыя:Храмы Святога Міхаіла]] [[Катэгорыя:1997 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі]] 7j6t1plhoawj1o2b7apmpugfxd6qgr7 0 626247 5167612 5167575 2026-07-19T12:31:07Z M.L.Bot 261 5167612 wikitext text/x-wiki {{музыкант | Імя = Ігар Палынскі | Подпіс = | Апісанне_фота = | Поўнае_імя = Ігар Аляксандравіч Палынскі | Дата нараджэння = 20.6.1993 | Мейсца_нараджэння = [[Полацк]], [[Рэспубліка Беларусь|Беларусь]] | Гады = з 2009 | Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | Прафесіі = журналіст | Інструменты = [[гітара]] | Жанр = [[рок-музыка|рок]] | Псеўданімы = Вожык | Гурты = [[Sumarok]] | Супрацоўніцтва = | Лэйблы = | Сайт = | Бацька = Алесь Палынскі | Месца працы = PALATNO }} '''Ігар Аляксандравіч Палынскі''' (нар. 20 чэрвеня 1993, Полацк) — беларускі музыкант, журналіст, паэт. == Біяграфія == [[Файл:Ihar Palynski.jpg|thumb|Ігар Палынскі выступае падчас сумеснага беларуска-украінскага мерапрыемства ў Беластоку, 17 сакавіка 2022 года.]] Нарадзіўся ў сям’і журналістаў. У 2010 годзе скончыў Полацкую дзяржаўную гімназію № 1 імя Францыска Скарыны. У 2017 годзе скончыў [[Інстытут журналістыкі БДУ]]. Працаваў у газеце «Полацкі веснік» (2011—2015), на тэлеканале «Саміт+ТБ» (2015—2018), тэхнічным рэдактарам «[[Рэгіянальная газета|Рэгіянальнай газеты]]» (Маладзечна). На працягу 2017 года выступаў як калумніст у часопісе «Маладосць»<ref>http://www.zviazda.by/be/news/20170520/1495259245-mayskaya-maladosc</ref>. Адзін з галасоў праекта «[[Гарошак.by]]». Голасам Ігара Палынскага агучаны прыпынкі шэрагу цягнікоў [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]]<ref>https://soundcloud.com/sumarok/tsyagnk-maladzechna-polatsk</ref>. Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (2017). У 2021 годзе пакінуў Беларусь праз палітычны пераслед<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/31852703.html|title=Журналіст і музыка Ігар Палынскі: «Імкнуся рабіць усё магчымае, каб наблізіць перамогу здаровага сэнсу ў Беларусі»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2022-05-23|access-date=2026-07-19}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2022/07/16/ihar-palynski-gadavina-adjezdu/|title=«Я абавязкова вярнуся — нам з Беларуссю шмат яшчэ што трэба разруліць». Рэдактар MOST Ігар Палынскі — з нагоды гадавіны ад’езду з радзімы|last=MOST|website=MOST Media|date=2022-07-16|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://gazetaby.com/post/igar-palynski-adchuvacz-unutranuyu-nyazgodu-i-ne-m/183517/|title=Ігар Палынскі: «Адчуваць унутраную нязгоду і не мець магчымасці яе выказаць — гэта страшна» - Салiдарнасць|website=Салідарнасць|date=2022-02-23|access-date=2026-07-19}}</ref>. У 2021—2022 гадах быў шэф-рэдактарам MOST Media<ref>https://mostmedia.io/</ref> (Беласток), сузаснавальнік медыя PALATNO<ref name=":0" />. З 2022 года арганізуе і праводзіць курсы беларускай мовы «[[Мова Нанова]]» ў Беластоку<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/mova-nanova-vjartaecca-u-belastok/|title=«Мова Нанова» вяртаецца ў Беласток|last=Ina|website=Рацыя|date=2026-04-10|access-date=2026-07-19}}</ref>. == Творчасць == У 2009 годзе разам з Антонам Івановым заснаваў гурт [[Sumarok]]. У 2013 годзе выступіў у «Снайперскім хоры» Дзіяны Арбенінай<ref>https://news.tut.by/culture/378702.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191231174822/https://news.tut.by/culture/378702.html |date=31 снежня 2019 }}</ref>. У 2014 годзе стаў адным з аўтараў літаратурнага зборніка «Час бліскавіц», які выдала аб’яднанне «Літаратурны каўчэг»<ref>{{Cite web |url=http://www.skorina-lib.by/old/2014-03.html |title=Архіўная копія |access-date=1 студзеня 2020 |archive-date=1 студзеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101101020/http://www.skorina-lib.by/old/2014-03.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://budzma.by/news/polacki-hurt-sumarok-vydaw-pyershy-sinhl-z-buduchaha-albomu-minor.html</ref>. Станам на 2026 года, гітарыст гурта [[Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава|Кацярыны Ваданосавай]]<ref>{{Cite web|url=https://freebelarus.museum/news/kacyaryna-vadanosava-adkryvae-u-varshave-vystavu-i-ryhtue-kancert|title=Free Belarus Museum|website=freebelarus.museum|access-date=2026-07-19}}</ref>, а таксама выступае сольна<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/sumezza/ihar-palynski-vystupiu-z-solnym-kancertam-u-vilni/|title=Ігар Палынскі выступіў з сольным канцэртам у Вільні|last=Ina|website=Рацыя|date=2025-10-12|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/u-belastoku-prajsou-kancert-ihara-palynskaha-vozyka/|title=У Беластоку прайшоў канцэрт Ігара Палынскага «Вожыка»|last=Ales|website=Рацыя|date=2025-08-29|access-date=2026-07-19}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Палынскі Ігар}} tmlvw0ry7eugsiqhbt0033fcca820pi 5167613 5167612 2026-07-19T12:33:34Z M.L.Bot 261 5167613 wikitext text/x-wiki {{музыкант | Імя = Ігар Палынскі | Подпіс = | Апісанне_фота = | Поўнае_імя = Ігар Аляксандравіч Палынскі | Дата нараджэння = | Мейсца_нараджэння = [[Полацк]], [[Рэспубліка Беларусь|Беларусь]] | Гады = з 2009 | Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | Прафесіі = журналіст | Інструменты = [[гітара]] | Жанр = [[рок-музыка|рок]] | Псеўданімы = Вожык | Гурты = [[Sumarok]] | Супрацоўніцтва = | Лэйблы = | Сайт = | Бацька = Алесь Палынскі | Месца працы = PALATNO }} '''Ігар Аляксандравіч Палынскі''' ({{ВДП}}) — беларускі музыкант, журналіст, паэт. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і журналістаў. У 2010 годзе скончыў Полацкую дзяржаўную гімназію № 1 імя Францыска Скарыны. У 2017 годзе скончыў [[Інстытут журналістыкі БДУ]]. Працаваў у газеце «Полацкі веснік» (2011—2015), на тэлеканале «Саміт+ТБ» (2015—2018), тэхнічным рэдактарам «[[Рэгіянальная газета|Рэгіянальнай газеты]]» (Маладзечна). На працягу 2017 года выступаў як калумніст у часопісе «Маладосць»<ref>http://www.zviazda.by/be/news/20170520/1495259245-mayskaya-maladosc</ref>. Адзін з галасоў праекта «[[Гарошак.by]]». Голасам Ігара Палынскага агучаны прыпынкі шэрагу цягнікоў [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]]<ref>https://soundcloud.com/sumarok/tsyagnk-maladzechna-polatsk</ref>. Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (2017). У 2021 годзе пакінуў Беларусь праз палітычны пераслед<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/31852703.html|title=Журналіст і музыка Ігар Палынскі: «Імкнуся рабіць усё магчымае, каб наблізіць перамогу здаровага сэнсу ў Беларусі»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2022-05-23|access-date=2026-07-19}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2022/07/16/ihar-palynski-gadavina-adjezdu/|title=«Я абавязкова вярнуся — нам з Беларуссю шмат яшчэ што трэба разруліць». Рэдактар MOST Ігар Палынскі — з нагоды гадавіны ад’езду з радзімы|last=MOST|website=MOST Media|date=2022-07-16|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://gazetaby.com/post/igar-palynski-adchuvacz-unutranuyu-nyazgodu-i-ne-m/183517/|title=Ігар Палынскі: «Адчуваць унутраную нязгоду і не мець магчымасці яе выказаць — гэта страшна» - Салiдарнасць|website=Салідарнасць|date=2022-02-23|access-date=2026-07-19}}</ref>. У 2021—2022 гадах быў шэф-рэдактарам MOST Media<ref>https://mostmedia.io/</ref> (Беласток), сузаснавальнік медыя PALATNO<ref name=":0" />. З 2022 года арганізуе і праводзіць курсы беларускай мовы «[[Мова Нанова]]» ў Беластоку<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/mova-nanova-vjartaecca-u-belastok/|title=«Мова Нанова» вяртаецца ў Беласток|last=Ina|website=Рацыя|date=2026-04-10|access-date=2026-07-19}}</ref>. == Творчасць == У 2009 годзе разам з Антонам Івановым заснаваў гурт [[Sumarok]]. У 2013 годзе выступіў у «Снайперскім хоры» Дзіяны Арбенінай<ref>https://news.tut.by/culture/378702.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191231174822/https://news.tut.by/culture/378702.html |date=31 снежня 2019 }}</ref>. У 2014 годзе стаў адным з аўтараў літаратурнага зборніка «Час бліскавіц», які выдала аб’яднанне «Літаратурны каўчэг»<ref>{{Cite web |url=http://www.skorina-lib.by/old/2014-03.html |title=Архіўная копія |access-date=1 студзеня 2020 |archive-date=1 студзеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101101020/http://www.skorina-lib.by/old/2014-03.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://budzma.by/news/polacki-hurt-sumarok-vydaw-pyershy-sinhl-z-buduchaha-albomu-minor.html</ref>. Станам на 2026 года, гітарыст гурта [[Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава|Кацярыны Ваданосавай]]<ref>{{Cite web|url=https://freebelarus.museum/news/kacyaryna-vadanosava-adkryvae-u-varshave-vystavu-i-ryhtue-kancert|title=Free Belarus Museum|website=freebelarus.museum|access-date=2026-07-19}}</ref>, а таксама выступае сольна<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/sumezza/ihar-palynski-vystupiu-z-solnym-kancertam-u-vilni/|title=Ігар Палынскі выступіў з сольным канцэртам у Вільні|last=Ina|website=Рацыя|date=2025-10-12|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/u-belastoku-prajsou-kancert-ihara-palynskaha-vozyka/|title=У Беластоку прайшоў канцэрт Ігара Палынскага «Вожыка»|last=Ales|website=Рацыя|date=2025-08-29|access-date=2026-07-19}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Палынскі Ігар}} 4hoqr3e1crtl3erm13v564p4w5hqsjn 0 669569 5167766 5163772 2026-07-19T22:57:52Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167766 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|выява=Festival du jeu video 20080926 042.jpg}} '''«Need for Speed: Undercover»''' ({{Tr-en|Смага хуткасці: Пад прыкрыццём}}) — [[відэагульня]] серыі «Need for Speed» ў жанры аркадных аўтагонак, выдадзеная кампаніяй «[[Electronic Arts]]» для гульнявых кансоляў, персанальных камп’ютараў і мабільных прылад у лістападзе [[2008 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2008]] года. У [[Расія|Расіі]] «Need for Speed: Undercover» была выдадзена кампаніяй «1С-СофтКлаб» цалкам на рускай мове. Па сюжэце гульні федэральны агент Чэйз Лін (Мэгі Кью) наймае героя для працы пад прыкрыцьцём з мэтай выкрыцця міжнароднага злачыннага сіндыката. Гульцу прадастаўлена свабода перамяшчэння па трох гарадах, з агульнай працягласцю дарог каля 160 км. З новаўвядзенняў у «Need for Speed: Undercover» можна вылучыць павелічэнне навыкаў ваджэння (падобна ролевым гульням), новы рэжым «Бітва на шашы» і крымінальныя заданні. Як і ў папярэдніх частках серыі, у «Undercover» прадстаўлены вулічныя гонкі, паліцыйныя пагоні і цюнінг аўтамабіляў. Гульня, у адрозненне ад папярэднікаў, мае большы тэрмін распрацоўкі — 16 месяцаў, так як з лета 2007 года распрацоўшчыкі серыі «Need for Speed» былі падзелены на дзве каманды, якія будуць выпускаць гульні па чарзе. У выніку новыя гульні серыі павінны мець 24 месячны цыкл вытворчасці замест 12, з захаваннем штогадовага выпуску<ref name="Riccitiello">{{cite web|url=http://www.gamesindustry.biz/articles/riccitiello-we-were-torturing-vancouver-studio|title=Riccitiello: We were torturing Vancouver studio|date=2008-06-18|author=Mark Androvich|publisher=Gamesindustry.biz|accessdate=2008-06-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/66Atj0g0j?url=http://www.gamesindustry.biz/articles/riccitiello-we-were-torturing-vancouver-studio|archivedate=2012-03-15}}</ref>. «Need for Speed: Undercover» атрымала неадназначныя, у асноўным негатыўныя водгукі ад гульнявой прэсы. Галоўным недахопам гульні ў асноўным называецца яе празмерная прастата. == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == * [https://www.ea.com/ru-ru/games/need-for-speed/need-for-speed-undercover Афіцыйны сайт]{{ref-ru}}. {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Відэагульні 2008 года]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation Portable]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 2]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox 360]] [[Катэгорыя:Гульні для Wii]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo DS]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Відэагульні з трохмернай графікай]] [[Катэгорыя:Відэагульні з адкрытым светам]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows Phone]] [[Катэгорыя:Need for Speed]] f7rig6dngz9xxem079pqyv9rymyx3ua 0 669573 5167767 5163784 2026-07-19T22:58:19Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167767 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Puzzle Chronicles»''' (працоўная назва — Deathbringer) — [[відэагульня]]-галаваломка з ролевымі элементамі, распрацаваная «Infinite Interactive» і выдадзеная «[[Konami]]» ў [[2010 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2010]] годзе. Першапачаткова гульня выйшла для платформаў «PlayStation Portable», «[[Nintendo DS]]», але пазней з’явіліся версіі для «[[Microsoft Windows]]», «[[Xbox 360]]» і «[[PlayStation 3]]». Версія для «Nintendo Wii» была анансаваная, але так і не выйшла<ref name="offsite">{{cite web|url=http://www.infinite-interactive.com/deathbringer.php|title=Infinite Interactive - Deathbringer|publisher=[[Infinite Interactive]]|access-date=8 марта 2009|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20071028092618/http://www.infinite-interactive.com/deathbringer.php|archive-date=2007-10-28|url-status=dead}}</ref>. Гульня апавядае пра варвара, чыё племя было выкрадзена і пераўтворана ў рабоў. Герой павінен вызваліць свой народ, змагаючыся з рознымі ворагамі. Як і ў гульнях серыі «Puzzle Quest», бітвы прадстаўлены ў выглядзе галаваломак. ==Зноскі== {{Reflist}} == Спасылкі == *[http://www.infinite-interactive.com/deathbringer.php Афіцыйная старонка гульні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071028092618/http://www.infinite-interactive.com/deathbringer.php |date=28 кастрычніка 2007 }} на сайце «[[Infinite Interactive]]» {{ref-en}} *[http://pc.ign.com/objects/143/14310825.html Deathbringer] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090321093539/http://pc.ign.com/objects/143/14310825.html |date=21 сакавіка 2009 }} для PC на сайце «[[IGN]]» {{ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Відэагульні 2010 года]] [[Катэгорыя:Ролевыя відэагульні]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox 360]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo DS]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation Portable]] 2zjr1o3tj338bw4tyaqqcfjjwyv37pp 0 669581 5167664 5163660 2026-07-19T13:26:47Z DzBar 156353 + 3 катэгорыі; ±[[Катэгорыя:Відэагульні 2008 года]]→[[Катэгорыя:Відэагульні 2007 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167664 wikitext text/x-wiki {{Іншае значэнне|Гэта артыкул аб гульні. Пра фільм гл. [[Астэрыкс на Алімпійскіх гульнях]]}} {{Картка гульні}} '''«Астэрыкс на Алімпійскіх гульнях»''' ({{lang-en|Asterix at the Olympic games}}) — [[камп’ютарная гульня]], распрацаваная кампаніяй «Étranges Libellules». Створаная паводле матываў фільма «[[Астэрыкс на Алімпійскіх гульнях]]». {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Відэагульні 2007 года]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 2]] [[Катэгорыя:Гульні для Wii]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo DS]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox 360]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Відэагульні па матывах фільмаў]] [[Катэгорыя:Квэсты]] [[Катэгорыя:Алімпійскія гульні ў відэагульнях]] lcoq7brk620v10k8idsgaqoezh0u2xu 14 669698 5167630 5165142 2026-07-19T13:07:20Z DzBar 156353 5167630 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2019|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2019]] [[Катэгорыя:Творы 2019 года]] 5xvjuzp30xz3d5fbq0dzb0jvej2mae1 0 671970 5167775 5163721 2026-07-19T23:04:06Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167775 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''Genshin Impact''' (кіт. 原神, [[піньінь]]: ''Yuánshén'', яп. 原神 ''Гэнсін'', літаральны пераклад ''Першапачатковае бажаство'') — [[відэагульня]] ў жанры [[Action-adventure]] з [[Адкрыты свет|адкрытым светам]] і элементамі [[Ролевая гульня|RPG]], распрацаваная кітайскай кампаніяй [[MiHoYo Limited]].<ref>[https://www.gamasutra.com/view/pressreleases/359748/Openworld_ARPG_Title_Genshin_Impact_available_for_its_Latest_Closed_Beta_Tomorrow_March_19.php ''Lai, Sam.'' Open-world ARPG Title Genshin Impact available for its Latest Closed Beta Tomorrow], March 19 (англ.). ''www.gamasutra.com''</ref> Дзеянне гульні адбываецца ў магічным свеце. Галоўны герой або гераіня, у адпаведнасці з выбарам карыстальніка, падарожнічае паміж сусветамі, аднак у выніку канфлікту з безыменным бажаством страчвае брата або сястру і аказваецца зачынены ў Тэйваце. == Гульнявы працэс == ''Genshin Impact'' — гульня з [[Адкрыты свет|адкрытым светам]], у жанры [[Action/RPG|экшан-ролевай гульні]], якая дазваляе гульцу кіраваць адным з чатырох узаемазаменных персанажаў у [[Партыя (ролевая гульня)|партыі]].<ref name="XDA">{{cite web |last=Khullar |first=Kunal |title=10+ Tips & Tricks for beginners to help you master Genshin Impact! |url=https://www.xda-developers.com/genshin-impact-tips-tricks-beginners/ |website=[[XDA Developers]] |access-date=25 January 2021 |date=4 January 2021 |archive-date=February 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202022557/https://www.xda-developers.com/genshin-impact-tips-tricks-beginners/ |url-status=live }}</ref> Пераключэнне паміж персанажамі можа быць зроблена хутка падчас бою, дазваляючы гульцу выкарыстоўваць некалькі розных камбінацый навыкаў і нападаў.<ref name="DestructReview" /> Здольнасці персанажаў могуць паляпшацца рознымі спосабамі, галоўным чынам шляхам непасрэднага павышэння іх узроўню і паляпшэння артэфактаў і зброі, якія персанаж можа экіпіраваць.<ref>{{cite news |last=Park |first=Gene |title=Analysis {{!}} Tips for 'Genshin Impact': How to get strong fast and early (for free) |url=https://www.washingtonpost.com/video-games/tips/genshin-impact-tips-money/ |newspaper=[[The Washington Post]] |date=5 October 2020 |access-date=21 October 2020 |archive-date=December 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225193542/https://www.washingtonpost.com/video-games/tips/genshin-impact-tips-money/ |url-status=live }}</ref> У дадатак да даследаванняў, гулец можа паспрабаваць розныя выпрабаванні за ўзнагароды. Па ўсім Тэйваце раскіданыя босы і выпрабаванні, якія ўзнагароджваюць вельмі каштоўнымі рэсурсамі, але іх атрыманне патрабуе валюту пад назвай Original Resin, якая з часам павольна аднаўляецца.<ref>{{cite magazine |last=Messner |first=Steven |title=Genshin Impact Resin guide: How it works and how to get more |url=https://www.pcgamer.com/genshin-impact-resin-guide-how-it-works-and-how-to-get-more/ |magazine=[[PC Gamer]] |access-date=18 December 2020 |date=20 November 2020 |archive-date=December 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225193430/https://www.pcgamer.com/genshin-impact-resin-guide-how-it-works-and-how-to-get-more/ |url-status=live }}</ref> Выкананне гэтых выпрабаванняў дае гульцу прагрэс да павышэння яго рангу прыгод, што, у сваю чаргу, адкрывае новыя [[квэст]]ы, выпрабаванні і павышае сусветны ўзровень.<ref>{{cite web |last1=Henley |first1=Stacey |last2=Brown |first2=Joshua |last3=Graeber |first3=Brendan |title=How To Raise Your Adventure Rank Quickly In Genshin Impact - Genshin Impact Wiki Guide |url=https://www.ign.com/wikis/genshin-impact/How_To_Raise_Your_Adventure_Rank_Quickly_In_Genshin_Impact |website=IGN |date=8 October 2020 |access-date=21 October 2020 |archive-date=December 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225193520/https://www.ign.com/wikis/genshin-impact/How_To_Raise_Your_Adventure_Rank_Quickly_In_Genshin_Impact |url-status=live }}</ref> Сусветны ўзровень — мера моцы ворагаў у свеце, і рэдкасці узнагароды за перамогу над імі.<ref>{{cite news |author=Hilmy Ramadhan Subari |date=7 September 2021 |title=Ini Penjelasan Tiap Adventure Rank Genshin Impact |trans-title=This Is Explanation About Every Genshin Impact Adventure Rank |url=https://duniagames.co.id/discover/article/penjelasan-tiap-adventure-rank-genshin-impact/id |language=id|work=Dunia Games |location= |access-date=}}</ref> Гулец можа кіраваць сваім персанажам і выконваць такія дзеянні, як бег, скалалажанне, плаванне і палёт на планеры, і ўсё гэта абмежавана трываласцю.<ref name="GSpotReview" /><ref name="DestructReview" /> Некаторыя персанажы валодаюць здольнасцямі, якія могуць змяняць навакольнае асяроддзе, напрыклад, замярзанне вады для стварэння ледзянога шляху, які можа дапамагчы гульцу ў перасячэнні мясцовасці.<ref name="DestructReview" /> Па ўсім свеце існуе шмат вузлоў тэлепартацыі, да якіх гульцы могуць [[Тэлепартацыя|тэлепартавацца]] у якасці формы хуткага падарожжа; сярод іх ёсць славутасці, вядомыя як Статуі сямі, якія могуць вылечваць і ажыўляць персанажаў, а таксама забяспечваюць такія перавагі, як павышэнне трываласці гульца.<ref>{{cite web |last=Lee |first=Julia |title=Genshin Impact guide: How to get more stamina |url=https://www.polygon.com/guides/2020/10/13/21514548/genshin-impact-how-to-get-more-stamina |website=[[Polygon (website)|Polygon]] |access-date=31 October 2020 |date=13 October 2020 |archive-date=December 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225193522/https://www.polygon.com/guides/2020/10/13/21514548/genshin-impact-how-to-get-more-stamina |url-status=live }}</ref> Прадметы, такія як ежа і руда, могуць быць здабыты з адкрытага свету, у той час як ворагі і скрыні са скарбамі выдаюць іншыя віды рэсурсаў, якія можна выкарыстоўваць для павышэння сілы персанажа. Гульцы могуць здабываць ежу, палюючы на жывёл, збіраючы садавіну і гародніну або купляючы іх у гульнявых крамах. Акрамя таго, існуюць спецыяльныя баявыя інстанцыі, якія называюцца «Даменамі», якія ўзнагароджваюць матэрыяламі, якія павялічваюць сілу персанажа і зброі.<ref>{{cite web |last1=Thomas |first1=Jessica |title=Genshin Impact: Every Domain and What Their Rewards Are |url=https://www.thegamer.com/genshin-impact-every-domain-rewards/ |website=TheGamer |access-date=27 May 2022 |date=6 February 2021}}</ref> Стравы, прыгатаваныя з інгрэдыентаў, сабраных у [[Адкрыты свет|адкрытым свеце]], таксама могуць даць жаданыя эфекты, такія як аднаўленне [[Здароўе|здароўя]] або павышэнне розных характарыстык.<ref name="InverseCookingArticle">{{cite web |last=Glennon |first=Jen |title=Everything you need to know about cooking in 'Genshin Impact' |url=https://www.inverse.com/gaming/genshin-impact-cooking-process-ingredients-recipe |website=[[Inverse (website)|Inverse]] |date=2 October 2020 |access-date=31 October 2020 |archive-date=December 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225193457/https://www.inverse.com/gaming/genshin-impact-cooking-process-ingredients-recipe |url-status=live }}</ref> Гульцы таксама могуць здабываць руду, якую можна ачышчаць, а затым выкарыстоўваць для стварэння зброі або павышэння яе сілы.<ref>{{cite web |last=Puleo |first=Anthony |title=Genshin Impact: Where to Farm White Iron Chunks |url=https://gamerant.com/genshin-impact-white-iron-chunks-farming-guide/ |website=Game Rant |access-date=31 October 2020 |date=7 October 2020 |archive-date=December 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225193505/https://gamerant.com/genshin-impact-white-iron-chunks-farming-guide/ |url-status=live }}</ref><ref name="InverseMiningArticle">{{cite web |last=Lunning |first=Just |title=7 best places to farm White Iron and Crystal Chunks in 'Genshin Impact' |url=https://www.inverse.com/gaming/genshin-impact-crystal-white-iron-chunk-farm-locations |website=Inverse |date=22 October 2020 |access-date=31 October 2020 |archive-date=October 23, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023212355/https://www.inverse.com/gaming/genshin-impact-crystal-white-iron-chunk-farm-locations |url-status=live }}</ref> [[Шматкарыстальніцкая відэагульня|Шматкарыстальніцкі рэжым]] даступны ў форме кааператыва. Да чатырох гульцоў могуць гуляць разам у [[Адкрыты свет|адкрытым свеце]] і далучыцца да даменаў.<ref name="PCGamerCoop">{{cite magazine |last=Messner |first=Steven |title=Genshin Impact co-op guide: How to adventure with other players |url=https://www.pcgamer.com/genshin-impact-coop-multiplayer/ |magazine=PC Gamer |access-date=31 October 2020 |date=2 October 2020 |archive-date=December 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225193444/https://www.pcgamer.com/genshin-impact-coop-multiplayer/ |url-status=live }}</ref> Спалучэнне гульцоў можа быць выканана шляхам запыту злучэння з іншым гульцом або з дапамогай аўтаматычнага пошуку.<ref name="PCGamerCoop" /><ref>{{cite magazine |last=Messner |first=Steven |title=Genshin Impact's co-op multiplayer is too limited to be fun |url=https://www.pcgamer.com/genshin-impacts-co-op-multiplayer-is-too-limited-to-be-fun/ |magazine=PC Gamer |access-date=21 October 2020 |date=8 October 2020 |archive-date=December 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225193508/https://www.pcgamer.com/genshin-impacts-co-op-multiplayer-is-too-limited-to-be-fun/ |url-status=live }}</ref> У гульні ёсць [[кросплатформавы рэжым]], таму гульцы на любой платформе могуць гуляць адзін з адным.<ref>{{cite news |last=Law |first=James |title=Does Genshin Impact have cross-platform play and cross-save? |url=https://www.rockpapershotgun.com/2020/10/16/does-genshin-impact-have-cross-platform-play-and-cross-save/ |website=[[Rock Paper Shotgun]] |access-date=31 October 2020 |date=16 October 2020 |archive-date=December 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225193510/https://www.rockpapershotgun.com/2020/10/16/does-genshin-impact-have-cross-platform-play-and-cross-save/ |url-status=live }}</ref> Выконваючы пэўныя квэсты або ўдзельнічаючы ў выбраных абмежаваных па часе мерапрыемствах, гулец можа адкрыць дадатковых гульнявых персанажаў.<ref>{{cite web |last=Gilliam |first=Ryan |title=Genshin Impact guide: How to unlock six free characters |url=https://www.polygon.com/guides/2020/10/13/21514839/genshin-impact-free-characters-guide-barbara-kaeya-lisa-amber-xiangling-traveler-how-to-unlock |website=Polygon |access-date=21 October 2020 |date=13 October 2020 |archive-date=December 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225193511/https://www.polygon.com/guides/2020/10/13/21514839/genshin-impact-free-characters-guide-barbara-kaeya-lisa-amber-xiangling-traveler-how-to-unlock |url-status=live }}</ref> Большасць персанажаў, аднак, гульцы атрымліваюць праз {{нп3|банеры персанажаў||en|Gacha game#Banners}} гульнявой сістэмы {{нп3|гача||en|Gacha game}} пад назвай «Жаданні».<ref>{{Cite magazine|last=Fenlon|first=Wes|date=September 28, 2020|title=Genshin Impact, an ambitious Chinese RPG inspired by Breath of the Wild, is out today|url=https://www.pcgamer.com/genshin-impact-an-ambitious-chinese-rpg-inspired-by-breath-of-the-wild-is-out-today/|url-status=live|access-date=2020-09-29|magazine=PC Gamer|archive-date=December 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201225193422/https://www.pcgamer.com/genshin-impact-an-ambitious-chinese-rpg-inspired-by-breath-of-the-wild-is-out-today/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Romano|first=Sal|date=2020-07-22|title=Genshin Impact due out by October for PC, iOS, and Android; second closed beta test for PS4 begins July 30|url=https://www.gematsu.com/2020/07/genshin-impact-due-out-by-october-for-pc-ios-and-android-second-closed-beta-test-for-ps4-begins-july-30|access-date=2020-09-29|website=Gematsu|archive-date=September 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928084040/https://www.gematsu.com/2020/07/genshin-impact-due-out-by-october-for-pc-ios-and-android-second-closed-beta-test-for-ps4-begins-july-30|url-status=live}}</ref><ref name="Park130">{{cite news |last=Park |first=Gene |title=Analysis {{!}} I spent $130 in 'Genshin Impact.' If you might do this, maybe don't play it |url=https://www.washingtonpost.com/video-games/2020/10/06/genshin-impact-gambling/ |newspaper=The Washington Post |date=6 October 2020 |access-date=3 December 2020 |archive-date=December 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225193633/https://www.washingtonpost.com/video-games/2020/10/06/genshin-impact-gambling/ |url-status=live }}</ref> Для {{нп3|выцягвання||en|Gacha game#Rolling/pullling}} на банерах гульні патрабуецца некалькі прэміумных гульнёвых валют, якія можна атрымаць праз пакупкі ў дадатку або ў якасці гульнявых узнагарод.<ref>{{cite news |last=Law |first=James |title=Genshin Impact – all currencies explained |url=https://www.rockpapershotgun.com/2020/10/19/genshin-impact-all-currencies-explained/ |website=Rock Paper Shotgun |access-date=21 October 2020 |date=19 October 2020 |archive-date=October 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021045016/https://www.rockpapershotgun.com/2020/10/19/genshin-impact-all-currencies-explained/ |url-status=live }}</ref> {{нп3|Сістэма шкадавання||en|Gacha game#Pity}} гарантуе, што гулец атрымае рэдкія прадметы пасля зададзенай колькасці выцягванняў.<ref>{{Cite web|last=Parks|first=William|date=2020-10-19|title=Genshin Impact: How the Pity System Works|url=https://gamerant.com/genshin-impact-pity-system-per-banner-specific-carry-over/|website=Game Rant|access-date=2021-01-29|archive-date=March 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317092402/https://gamerant.com/genshin-impact-pity-system-per-banner-specific-carry-over/|url-status=live}}</ref> === Элементальны бой === Персанажы кантралююць адзін з сямі натуральных [[Элемент (стыхія)|элементаў]]: Анема ([[паветра]]), Геа ([[глеба]]), Піра ([[агонь]]), Гідра ([[вада]]), Крыя ([[лёд]]), Электра ([[электрычнасць]]) і Дэндра ([[Расліна|расліны]]).<ref name="AndroidElemental">{{cite web |last=Spear |first=Rebecca |date=8 October 2020 |title=Genshin Impact Element guide: All Elements, Elemental Reactions, and Status Effects |url=https://www.androidcentral.com/genshin-impact-element-guide-all-elements-and-status-effects |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225193545/https://www.androidcentral.com/genshin-impact-element-guide-all-elements-and-status-effects |archive-date=December 25, 2020 |access-date=31 October 2020 |website=Android Central}}</ref> Калі гэтыя элементы рэагуюць адзін з адным, яны вырабляюць розныя эфекты. Напрыклад, калі Гідра атака трапляе ў мішэнь, праціўнік атрымае «Мокры» эфект статусу, а калі ён атакуе з наступнай Крыя-атакай, гэтыя два эфекты стану аб’ядноўваюцца ў замарожванне праціўніка, часова не дазваляючы ім выконваць якія-небудзь дзеянні.<ref name="AndroidElemental" /> Кожны персанаж таксама мае дзве унікальныя баявыя здольнасці: «Стыхійны навык» і «Стыхійны выбух». Стыхійны навык — гэта атака з усталяваным [[Гласарый тэрмінаў відэагульняў|кулдаунам]], які можна выкарыстоўваць у любы час, у той час як Стыхійны выбух — [[Гласарый тэрмінаў відэагульняў|ультыматыўная атака]], якая патрабуе энергіі.<ref>{{cite web |last=Carpenter |first=Mark |date=8 October 2020 |title=Genshin Impact: What is Elemental Mastery, Elemental Skill and Elemental Burst? |url=https://progameguides.com/genshin-impact/genshin-impact-what-is-elemental-mastery/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225193545/https://progameguides.com/genshin-impact/genshin-impact-what-is-elemental-mastery/ |archive-date=December 25, 2020 |access-date=21 October 2020 |website=Pro Game Guides}}</ref> Яна патрабуе ад гульца назапашвання дастатковай колькасці элементальнай энергіі, каб яе выкарыстоўваць.<ref>{{Cite web |date=21 June 2019 |title=《原神》测试版试玩：国产手游离3A最近的一次 |trans-title=''Genshin Impact'' beta test play: the closest domestic mobile games to 3A |url=https://shouyou.gamersky.com/review/201906/1196056_2.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190622125424/http://shouyou.gamersky.com/review/201906/1196056_2.shtml |archive-date=June 22, 2019 |access-date=2019-10-22 |website=shouyou.gamersky.com |page=2 |language=zh}}</ref><ref name="AndroidElemental" /> Маніпуляванне элементамі, з дапамогай навыкаў і камандай з чатырох персанажаў для стварэння розных рэакцый, з’яўляецца асноўнай асаблівасцю гульнявога працэсу.<ref name="ignreview">{{cite web |last=Northup |first=Travis |url=https://www.ign.com/articles/genshin-impact-review |title=Genshin Impact Review |website=IGN |date=14 October 2020 |access-date=14 October 2020 |archive-date=January 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118175259/https://www.ign.com/articles/genshin-impact-review |url-status=live }}</ref> Пэўныя элементальныя здольнасці таксама патрабуюцца для разгадвання галаваломак у адкрытым свеце.<ref name="DestructReview" /> == Сюжэт == У пачатку гульні паказваецца [[кат-сцэна]], у якой ідзе бітва двух галоўных герояў (брат Ітэр і сястра Люмін) з нейкім бажаством. Пасля відэа гулец можа выбраць Падарожніка, ад асобы якога будзе праходзіць гульню. Падзеі пачынаюцца праз два месяцы пасля абуджэння галоўнага героя, калі ён альбо яна сустракаюцца з Пайман, якая становіцца кампаньёнам у падарожжы. Мэта падарожжа — знайсці страчанага родзіча. У Тэйваце ёсць сем розных краін: Мандшдадт, Лі Юэ, Інадзума, Сумеру, Фантэйн, Натлан і Снежная. Кожная краіна знаходзіцца ва ўладзе бажаства-архонта, якому адпавядае адзін з прыродных элементаў Тэйвата: Піра (агонь), Гідра (вада), Геа (зямля), Анэма (паветра), Крыа ([[лёд]]), Электра (электрычнасць) і Дэндра (раслінны свет). Акрамя краін, у Тэйваце ёсць дзіўны лятаючы горад Селестыя, дзе жывуць божаствы і героі. Выбраным людзям Тэйвата жыхары Селестыі даруюць Вока Бажаства — камень, с дапамогай якога можна кантраляваць адпаведныя элементы. === Пралог: Мандшдат === Першы горад, у які трапляе герой. Горад волі і песень, які знаходзіцца пад абаронай бажаства свабоды, Анэма Архонта Барбатаса. Мандштадт падобны на горад сярэднявечнай [[Каралеўства Галандыя|Галандыі]]. Мандштат з’явіўся пасля звяржэння арыстакратычных дэспатаў. Шмат гадоў таму Венэса, рабыня ў зняволенні, атрымала блаславенне Архонта і падняла паўстанне супраць арыстакратаў. Затым для падтрымання парадку ў горадзе і абароны свабоды жыхароў яна стварыла ордэн Орда Фавоніўс, вышэйшае кіраўніцтва якога на чале з магістрам таксама займаецца дзяржаўнымі справамі. Пайман і Падарожнік прыбываюць у Мандштат і сутыкаюцца з цмокам па імі Жах Буры, які атакуе горад. З дапамогай меснага музыкі Вэнці, падарожнік адбіваецца ад Жаху Буры і знаёміцца з Джын, якая выконвае абавязкі магістра рыцараў Фавонія. Падарожнік дапамагае рыцарам навесці парадак у рэгіёне, а затым зноў сустракае Вэнці, які расказвае, што Жах буры раней быў мірным бажаствам, і яго сапраўднае імя — Двалін. Вэнці просіць прынесці святую ліру, каб можна было супакоіць Дваліна з яе дапамогай. Пасля атрымання ліры Вэнці спрабуе супакоіць цмока, але разумее, што тым маніпулюе Ордэн Бездані. Раскрываецца, што на самой справе Вэнці гэта Барбатос, Анэма Архонт. Вандроўнік з Джын і Вэнці праследуе Дваліна ў яго валоданні і вызваляе яго ад уплыву Ордэна Бездані. Вярнуўшыся ў Мондштат, Вэнці трапляе ў засаду Фатуі і Прадвесніцы Ла Сіньёры, якая крадзе яго гнозіс. Высвятляецца, што Архонт Снежнай, Царыца, крадзе гнозісы Архонтаў дзеля невядомай мэты. Вэнці раіць Вандроўніку ісці сустрэцца з Геа Архонтам, які кожны год сыходзіць з нябёсаў і ладзіць суд у Лі Юэ, і спытаць, ці ведае ён бажаство, якое магло скрасці родзіча Падарожніка. === Том I: Лі Юэ === Падарожнік адпраўляецца ў Лі Юэ на штогадовы рытуал з’яўлення Архонта Моракса, якога таксама называюць Рэкс Ляпіс. [[Абрад|Рытуал]] ладзіць Нін Гуан, кіраўніца арганізацыі Цысінь, якая кантралюе ўсе гандлёвыя пагадненні Лі Юэ і фактычна з’яўляецца мясцовай уладай. Аднак падчас рытуалу Рэкс Ляпіс аказваецца забіты, і Падарожнік з’яўляецца патэнцыйным падазроным. Падчас уцёкаў Падарожнік сустракае Фатуі Прадвесніка Чайлда, які раіць ім знайсці малых божастваў Лі Юэ, Адэптаў, каб ачысціць сваё імя. Каб расследаваць смерць, сам Чайлд працуе з Чжунлі, кансультантам пахавальнага бюро, якое назірае за пахаваннем Рэксу Ляпісу. Праз гэта Чайлд выяўляе месцазнаходжанне цела Архонта, якое было хутка схавана пасля сцэны смерці. Падарожнік сутыкаецца з Чайлдам у Залатым Пакоі. Прадвеснік спрабуе забраць сэрца з цела, але не можа яго знайсці ў целе цмока і вырашае, што Рэкс Ляпіс яшчэ жывы. Каб выклікаць Рэкса Ляпіса, Чайлд заклікае Асіяла, старажытнае бажаство, якое калісьці перамог Рэкс Ляпіс, і загадвае яму знішчыць горад Лі Юэ. Падарожнік, Цысінь і Адэпты аб’яднаюць сілы і перамагаюць яго. Пасля гэтага Падарожнік дазнаецца, што Чжунлі і ёсць Рэкс Ляпіс, які вырашыў спыніць сваю ахову Лі Юэ. Архонт перадае свой гнозіс Сіньёры ў рамках нейкага тайнага пагаднення з Царыцай. Чжунлі тлумачыць, што ён хацеў сысці са сваёй ролі Архонта, і што інсцэніроўка яго смерці была выпрабаваннем: калі б горад, Цысін і адэпты не змаглі спыніць Асіяла, ён бы ўмяшаўся. Чжунлі паведамляе Падарожніку, што наступны пункт прызначэння, Інадзума, зачыніў свае межы па загадзе Архонта Электра, [[сёгун]]а Райдэн. === Том II: Іназума === Падарожнік і Пайман прыбываюць у ізаляцыянісцкую нацыю Іназума і даведаюцца, што яе архонт, [[сёгун]] Райдэн, канфіскавала Вочы Бажаствоў у жыхароў Іназумы. Ледзь выратаваўшыся ад войскаў сёгуна, Падарожнік і Пайман далучаюцца да групы сепаратыстаў на востраве Ватацумі ў Іназуме, перад тым як сустрэць Скарамуша, Шостага Прадвесніка Фатуі. Нягледзячы на тое, што ён збівае Падарожніка і Пайман да страты прытомнасці, Яэ Міка — фамільяр сёгуна — дае яму гнозіс Райдэн у абмен на іх жыццё. З дапамогай Міка Падарожнік змагаецца і перамагае сёгуна і пераконвае яе адмяніць абмежавальную палітыку. Пасля вяртання ў Лі Юэ Падарожнік уз’ядноўваецца з Дэйнслейфам у Разломе. Падарожнік адчувае бачанне блізнюка ў Кхаэнрыя, адчуваючы, што ён разрываецца паміж тым, каб далучыцца да іх і перамагчы Ордэн Бездані. Дэйнслейф кажа Падарожніку, што трэба выбраць паміж Тэйватам або блізнюком, перш чым адправіцца зноў. === Том III: Сумеру === Падарожнік і Пайман адпраўляюцца ў Сумеру ў пошуках Меншага Лорда Кусаналі, Архонта Дэндра, але не могуць з ёй пагаварыць з-за таго, што яна знаходзіцца ў зняволенні ў Акадэміі. Падарожнік у рэшце рэшт сустракае яе чалавечую версію, Нахіду, у сне і выяўляе, што мудрацы Акадэміі ўступілі ў партнёрства з Датторэ, Другім Прадвеснікам Фатуі, каб скінуць Кусаналі і ўсталяваць Скарамуша як штучнага бога. З дапамогай ключавых людзей у Сумеру, Падарожнік зрывае змову мудрацоў. Затым Падарожнік сустракаецца з Кусаналі, якае дае каштоўную інфармацыю пра блізнюка і прапануе наведаць Фокалорс, архонта Фантэйна. Пасля гэтага Падарожнік сутыкаецца з Дайнслейфам, перш чым убачыць бачанне сустрэчы блізнюка з Кханрыянам па імені Хлотар Альберых, заснавальнікам Ордэна Бездані, а таксама з таямнічым «Грэшнікам». На ліпень 2023 года тут канчаецца сюжэт гульні. Наступныя лакацыі і працяг сюжэту будуць даступныя з будучымі абнаўленнямі. == Распрацоўка == {{Video game reviews |Destruct = 7.5/10<ref name="DestructReview">{{cite web |last=Carter |first=Chris |title=Review: Genshin Impact |url=https://www.destructoid.com/stories/review-genshin-impact-605041.phtml |website=[[Destructoid]] |date=4 October 2020 |access-date=6 October 2020 |archive-date=November 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129020218/https://www.destructoid.com/stories/review-genshin-impact-605041.phtml |url-status=live }}</ref> |HCG = 4/5<ref name="HCGReview">{{cite web |last=Helm |first=Jordan |title=Review: Genshin Impact |url=https://hardcoregamer.com/2020/10/06/review-genshin-impact/388937/ |website=Hardcore Gamer |access-date=10 October 2020 |date=6 October 2020 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126154640/https://hardcoregamer.com/2020/10/06/review-genshin-impact/388937/ |url-status=live }}</ref> |IGN=9/10<ref name="ignreview">{{cite web |last=Northup |first=Travis |url=https://www.ign.com/articles/genshin-impact-review |title=Genshin Impact Review |website=IGN |date=14 October 2020 |access-date=14 October 2020 |archive-date=January 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118175259/https://www.ign.com/articles/genshin-impact-review |url-status=live }}</ref> |GI=9,25/10<ref name="GIReview">{{cite magazine |last=Tack |first=Daniel |title=Genshin Impact Review—Into The Great Wide Open |url=https://www.gameinformer.com/review/genshin-impact/genshin-impact-review-into-the-great-wide-open |magazine=[[Game Informer]] |date=2 October 2020 |access-date=6 October 2020 |archive-date=December 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225193557/https://www.gameinformer.com/review/genshin-impact/genshin-impact-review-into-the-great-wide-open |url-status=live }}</ref> |Fam=35/40 |GSpot=7/10<ref name="GSpotReview">{{cite web |last=Kemps |first=Heidi |title=Genshin Impact Review – Direct Hit |url=https://www.gamespot.com/reviews/genshin-impact-review-direct-hit/1900-6417583/?ftag=CAD-01-10abi2f |website=[[GameSpot]] |date=16 October 2020|access-date=16 October 2020}}</ref> |ИMail.Ru=3/5 |3DN=Выдатна |KNB=7/10}} miHoYo анансавалі распрацоўку новага праекта на рухавіку [[Unity]] у канцы студзеня 2017, праз 3 месяцы пасля выхаду папярэдняй гульні [[Honkai Impact 3rd]]. Кампанія заявіла, што мае намер зрабіць праект значна большага маштабу, чым Honkai Impact.<ref>[https://genshin.mihoyo.com/en/news/detail/570 Genshin Impact-Step into a Vast Magical World for Adventure] (англ.). ''genshin.mihoyo.com''. </ref> Genshin Impact была анансаваная ў чэрвені 2019 года, і яе выхад быў намечаны на 2020 на платформы [[Microsoft Windows|Windows]] і [[iOS]]. Па словах распрацоўшчыкаў, на іх моцна паўплывалі гульні [[Grand Theft Auto V|Grand Theft Auto]] і [[The Legend of Zelda: Breath of the Wild]]. Яны імкнуліся стварыць праект, які б моцна адрозніваўся ад Honka Impact 3rd з пункту гледжання баявой сістэмы, квэстаў, выпадковых падзей і рэжыму даследавання. == Папулярнасць == Старт Genshin Impact стаў самым масавым сярод кітайскіх гульняў. Праз некалькі гадзін пасля запуску колькасць гледачоў трансляцый на [[Twitch]] перавысіла 110 тысяч<ref>[https://www.pcgamer.com/genshin-impact-may-be-biggest-ever-global-launch-of-a-chinese-game/ Bolding, Jonathan (October 3, 2020). «Genshin Impact may be biggest-ever global launch of a Chinese game»]. ''PC Gamer''.</ref> чалавек. Паводле інфармацыі кампаніі Sensor Tower, мабільныя версіі гульні за тыдзень зарабілі каля 60 мільёнаў долараў ЗША. Хутчэй чым за два тыдні гульня прынесла сваім распрацоўшчыкам больш за 100 мільёнаў долараў ЗША і акупілася. Genshin Impact была прызнана гульнёй 2020 года па версіі [[Google Play]] і [[Apple]]<ref>[https://www.siliconera.com/tgs-media-awards-2020-public-poll-won-by-genshin-impact/ Stenbuck, Kite (October 9, 2020). «TGS Media Awards 2020 Public Poll Won By Genshin Impact»]. ''Siliconera''</ref>. Таксама гульня была намінантам у катэгорыях «Найлепшая ролевая гульня» і «Найлепшая мабільная гульня» на [[The Game Awards|The Game Awards 2020]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Відэагульні 2020 года]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Кітаі]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Кааператыўныя відэагульні]] 44a42fycir4l1ljnd36694x2xt2r50h 0 684444 5167843 4608058 2026-07-20T07:46:51Z Autumndancer 168015 5167843 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Якабс}} {{Лёгкаатлет}} '''Ламонт Марсель Якабс''' ({{lang-it|Lamont Marcell Jacobs}}; нар. {{ДН|26|9|1994}}, [[Эль-Паса (Тэхас)|Эль-Паса]], [[Тэхас]], [[ЗША]]) — італьянскі спрынтар і скакун у даўжыню, двухразовы алімпійскі чэмпіён і чэмпіён Еўропы ў памяшканні 2021 года. 1 жніўня 2021 года Якабс усталяваў новы рэкорд Еўропы ў бегу на 100 метраў з часам 9,80 на Гульнях у Токіа 2020 і стаў алімпійскім чэмпіёнам. 6 жніўня 2021 года стаў алімпійскім чэмпіёнам у складзе зборнай Італіі, якая перамагла ў эстафеце 4 × 100 м. Якабс завяршыў сезон 2020—2021 гадоў лідарам сусветнага рэйтынгу ў бегу на 60 метраў. == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якабс Марсель}} [[Катэгорыя:Бегуны на кароткія дыстанцыі Італіі]] [[Катэгорыя:Скакуны ў даўжыню Італіі]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Італіі]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лёгкай атлетыцы]] [[Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года]] 88swy8uv3utxm6avusw6f6g7yrd2657 0 684485 5167805 4742167 2026-07-20T07:08:34Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5167805 wikitext text/x-wiki {{Некропаль |Беларуская назва = Старыя каталіцкія могілкі |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = |Месцазнаходжанне = [[Ліда]] |Гістарычны раён = |Ранейшыя назвы = Старыя гарадскія могілкі |Тып = |Славутасці = [[капліца Святой Барбары (Ліда)|капліца Святой Барбары]] |Дата заснавання = 1797 |Першае згадка = |Першае пахаванне = |Апошняе пахаванне = каля 1960 |Дата закрыцця = 1963 |Дата ліквідацыі = 16 чэрвеня 1983 (часткова) |Плошча = 4,1 га (з 1937 г.) |Архітэктар = |Колькасць пахаваных = больш за 10 000 |Колькасць пахаванняў = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = [[каталіцтва|католікі]], [[праваслаўе|праваслаўныя]], [[лютэранства|лютэране]] |Статус = |Ахоўны статус = |Кіруючая арганізацыя = Лідская ЖКГ |Сайт = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Старыя каталіцкія могілкі''' (гістарычная назва — '''Старыя гарадскія могілкі''')&nbsp;— гістарычны некропаль у горадзе [[Ліда]], размешчаны па [[Праспект Перамогі (Ліда)|праспекце Перамогі]]. На могілках пахавана больш за 10 тысяч чалавек. == Гісторыя == === Заснаванне і развіццё === З пачатку XVII стагоддзя на поўдзень ад [[Ліда|Ліды]], на замкавай зямлі і зямлі шляхецкага засценка [[Кузьмішкі]], які належаў шляхецкаму роду [[Вісманты|Вісмантаў]], рос вялікі хваёвы [[бор (лес)|бор]]. У 1797 годзе па распараджэнні губернскіх уладаў частка гэтага бору на замкавай тэрыторыі была выдзелена пад парафіяльныя могілкі. Да 1865 года, пакуль у горадзе не адкрыліся асобныя праваслаўныя могілкі, тут хавалі нябожчыкаў усіх хрысціянскіх [[канфесія|канфесій]]<ref name="lauresh">{{артыкул |аўтар=[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]] |загаловак=Лідскія могілкі |выданне=[[Лідскі летапісец]] |тып=часопіс |год=2016 |нумар=2 (74) |старонкі=38—60}}</ref>. Другая частка бору на прыватнай зямлі праіснавала да 1892 года, калі пасля вялікага пажару горада дрэвы спілавалі для адбудовы Ліды. Пазней быў высечаны і той лес, які рос непасрэдна на могілках і перашкаджаў будаўніцтву [[даходны дом|даходных дамоў]]. Дыяметр пнёў дасягаў паўтара метра, а іх узрост налічваў да 240 гадоў<ref>[[Міхал Шымялевіч|Szymielewicz Michał]]. Nasze drzewa. Sosna // Ziemia Lidzka № 1-1938. S. 7.</ref><ref name="lauresh"/>. Першапачаткова могілкі не мелі дакладна акрэсленых межаў. Каля 1840 года на сродкі [[Клара Якавіцкая|Клары Якавіцкай]] тэрыторыя была акапана [[Роў (фартыфікацыя)|ровам]] і агароджана невысокім [[Вал (фартыфікацыя)|валам]]. Аднак гэта не замінала жывёле пасвіцца сярод магіл. У 1886 годзе дзякуючы ахвяраванням [[Ласковіч|пані Ласковіч]] была пабудавана брама з чатырох мураваных слупоў з драўлянымі варотамі. Капітальная мураваная агароджа ўзводзілася на мяжы XIX—XX стагоддзяў. У памяць аб гэтым злева ад уваходу была ўмуравана дошка з надпісам: {{цытата|Агароджана ў 1903 г. коштам парафіян, стараннем ксяндза-дэкана [[Юзаф Сянкевіч|Юзафа Сянкевіча]], [[М. Пацэвіч]]а, [[Я. Падгайны|Я. Падгайнага]], каменем [[Стэфан Макрэцкі|Стэфана Макрэцкага]] за якіх Здровась Марыя}}<ref name="lauresh"/>. Да 1937 года тэрыторыя могілак была павялічана да сучасных памераў — 4,1 га<ref name="lauresh"/>. === Капліца Святой Барбары === [[Файл:Lida, Mohiłkavaja, Kaplica. Ліда, Могілкавая, Капліца (E. Sander, 1917).jpg|thumb|злева|Званіца на могілках. Сандэр, 1917]] У 1805 годзе лідскі дэкан і пробашч [[Вінцэнт Нарбут]] пабудаваў на могілках драўляную капліцу, якую асвяцілі ў гонар [[Святая Барбара|Святой Барбары]] — патронкі добрай смерці. У першай палове XIX стагоддзя, пасля закрыцця ў Лідзе [[Лідскі кляштар кармелітаў|касцёла кармелітаў]] і пажару ў [[Лідскі касцёл піяраў|касцёле піяраў]], сюды часова былі перанесены парафіяльныя набажэнствы з [[Лідская фара|Фарнага касцёла]]. Капліца была грунтоўна адрэстаўравана ў 1848 годзе. Тут знаходзіўся стары [[арган]], перанесены з Фарнага касцёла (у 1904 годзе ён быў аддадзены ў філію ў [[Крупава (Лідскі раён)|Крупава]], дзе згарэў разам з храмам). У 1905 годзе невядомыя спрабавалі спаліць капліцу, але пажар быў своечасова патушаны<ref>[[Міхал Шымялевіч|Szymielewicz Michał]]. W cmentarnej ciszy // Ziemia Lidzka. 1937. № 11. S. 117.</ref><ref name="lauresh"/>. У 1885 годзе былы маршалак Лідскага павета [[Стэфан Буткевіч]] пабудаваў каля капліцы ашаляваную званіцу з двума званамі. Да канца 1920-х гадоў яна прыйшла ў заняпад<ref>Korzeniowska Anna, Mączewska Katarzyna. Kaplica cmentarna p.w. Św. Barbary w Lidzie // Koscioly i klasztory rzymskokatolickie dawnego wojewodztwa wilenskiego. Krakow, 2008. T. 2., cz. III. S. 176.</ref><ref name="lauresh"/>. У 1928 годзе быў зацверджаны праект новай драўлянай капліцы, які застаўся нерэалізаваным. У 1929 годзе студэнт архітэктуры [[К. Раствароўскі]] распрацаваў новы праект. Будаўніцтва пачалося ў 1930 годзе, але прасоўвалася марудна. Да 1937 года пабудову пакрылі дахам, аднак да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] працы не былі скончаны. Толькі ў 2000—2003 гадах капліцу ўдалося грунтоўна адрамантаваць і завяршыць аздабленне<ref name="lauresh"/>. === Шпіталь === На тэрыторыі могілак здаўна стаяў драўляны [[шпіталь]] (прытулак для бедных). Калі ён зруйнаваўся, гувернантка Марыя Ле Форт і былы лідскі піяр [[Юзафат Вайшвіла]] ахвяравалі сродкі, за якія ў 1845 годзе быў пабудаваны новы будынак. У 1856 годзе ў ім пражывала 12 жабракоў. Пазней, калі і гэты шпіталь састарэў, пані Ласковіч пабудавала новы прытулак ужо за агароджай могілак, ён праіснаваў да канца 1930-х гадоў<ref>[[Міхал Шымялевіч|Szymielewicz Michał]]. W cmentarnej ciszy // Ziemia Lidzka. 1937. № 11. S. 117.</ref><ref name="lauresh"/>. === Вайсковы квартал === З 1919 года ў заходняй частцы могілак пачаў фарміравацца вайсковы квартал. Тут хавалі польскіх вайскоўцаў, якія загінулі падчас [[Польска-савецкая вайна (1919—1920)|польска-савецкай вайны 1919—1920 гадоў]]. Таксама каля агароджы знаходзілася агульная магіла з парэшткамі 40 невядомых закладнікаў з [[Беласток]]а, [[Гродна]] і [[Ваўкавыск]]а, якія былі расстраляныя летам 1920 года асобым аддзелам [[Усерасійская надзвычайная камісія па барацьбе з контррэвалюцыяй і сабатажам|ЧК]] пры штабе арміі [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|М. Тухачэўскага]]<ref name="lauresh"/>. У 1920-я гады гэты ўчастак стаў месцам пахавання лётчыкаў 11-га знішчальнага і 5-га лётнага палкоў, якія базіраваліся ў Лідзе і гінулі падчас выканання палётаў. Над вайсковым кварталам быў узведзены васьміметровы помнік з фігурай арла. У 1930-я гады тут праводзіліся ўрачыстыя пахаванні загінуўшых авіятараў. З сярэдзіны 1990-х гадоў польскія арганізацыі ўзялі шэфства над кварталам, а ў 2001 годзе быў адноўлены абеліск лётчыкам<ref name="lauresh"/>. === Закрыццё і заняпад === Могілкі былі афіцыйна закрытыя для пахаванняў у 1963 годзе. 16 чэрвеня 1983 года [[Лідскі гарадскі выканаўчы камітэт]] прыняў рашэнне аб іх частковай ліквідацыі. Жыхарам горада прапанавалі перанесці парэшткі родных на новыя могілкі. У 1980-я гады пачалося сістэматычнае знішчэнне некропаля: быў прывезены атрад [[Усесаюзны ленінскі камуністычны саюз моладзі|камсамольцаў]], які ўначы паваліў і пабіў большасць каменных крыжоў і надмагілляў. Улады планавалі ператварыць тэрыторыю ў гарадскі парк<ref>Kołyszko Aleksander. W walce o przetrwanie // Ziemia Lidzka № 4(47), grudzeń 2001.</ref><ref name="lauresh"/>. У 1991—1992 гадах польскае «Таварыства сяброў Гродна і Вільні» правяло інвентарызацыю могілак. На той момант захавалася каля 80 % мураванай агароджы 1903 года і каля 2700 пахаванняў, большасць з якіх мела сляды вандалізму. Капліца стаяла без дзвярэй і выкарыстоўвалася як сметнік<ref>Śladecki Dariusz. Nie chciane zabytki // Ziemia Lidzka № 18-19, styczeń-kwiecień 1996.</ref><ref name="lauresh"/>. Восенню 2001 года намаганнямі вернікаў пад кіраўніцтвам пробашча [[Юзаф Багдзевіч|Юзафа Багдзевіча]] і «[[Таварыства польскай культуры на Лідчыне|Таварыства польскай культуры Лідчыны]]» на могілках пачалося навядзенне парадку. Былі адрэстаўраваны многія помнікі і адноўлена капліца. Сёння могілкі знаходзяцца пад наглядам [[Жыллёва-камунальная гаспадарка|Лідскай жыллёва-камунальнай гаспадаркі]]<ref name="lauresh"/>. == Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках == * [[Ян Марколін Андрушкевіч]] (1823—1868)&nbsp;— [[бургамістр]] [[Ліда|Ліды]]. Яго сям'я валодала вядомай у горадзе [[Цукерня|цукерняй]], якая перад [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстаннем 1863 года]] была галоўным цэнтрам збору мясцовай [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] і паўстанцаў. Магілы роду [[Андрушкевічы|Андрушкевічаў]] знаходзяцца справа ад галоўнага ўваходу<ref>Narbutt M. Lida i Lidziane // Ziemia Lidzka. № 26-27-1997.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Казімір Банькоўскі]] (пам. 1871)&nbsp;— [[суддзя]] [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]]<ref name="lauresh"/>. * [[Стэфан Буткевіч]] (1815—1896)&nbsp;— маршалак Лідскага павета ў 1855—1875 гадах. Пахаваны адразу злева ад ўваходу разам з жонкай Эміліяй з Адамовічаў<ref>[[Міхал Шымялевіч|Szymielewicz Michał]]. W cmentarnej ciszy // Ziemia Lidzka. 1937. № 11. S. 118.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Юзаф Грабавецкі]] (1786—1849)&nbsp;— [[доктар медыцыны]] і [[акушэр]], сябар [[Імператарскае таварыства лекараў у Вільні|Імператарскага таварыства лекараў у Вільні]], [[калежскі асэсар]], член [[масонства|масонскай ложы]] «[[Гарлівы Ліцвін]]». Аўтар шэрагу навуковых артыкулаў па медыцыне<ref>Bieliński Józef. Stan nauk lekarskich za czasów Akademii medyko-chirurgicznej wileńskiej. Warszawa, 1888. S. 344.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Юзаф Зарэцкі]] (1800—1869)&nbsp;— [[ваенны інжынер]], [[генерал-лейтэнант]]. Кіраваў будаўніцтвам [[Кранштат|Кранштацкіх фартоў]], [[Кранштат|Мікалаеўскага дока]] і першай у Расіі марской астранамічнай [[абсерваторыя|абсерваторыі]]. Побач пахаваныя яго жонка Ганна, сын Мікалай Юзаф і нявестка Марыя<ref>Русский биографический словарь: В 25 т. [[А. А. Палоўцаў|Половцов А.А.]] М., 1896-1918. Т. 7. С. 231.</ref><ref name="lauresh"/>. * Юзаф Крахельскі&nbsp;— [[скарбнік]] і жыхар Лідскага павета<ref name="lauresh"/>. * Каміла Макрэцкая (з [[Машэўскія|Машэўскіх]]) (1832—1865)&nbsp;— маці [[Стэфан Макрэцкі|Стэфана Макрэцкага]], [[генерал]]а і [[прэм’ер-міністр]]а [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. Памерла пры родах свайго восьмага дзіцяці, [[Зыгмунт Макрэцкі|Зыгмунта Макрэцкага]]. Справа ад капліцы таксама пахаваны яе бацькі: [[Вінцэнт Машэўскі]] (пам. 1876) і Гэмылія з [[Нарбуты|Нарбутаў]] Машэўская (1806—1893)<ref>[[Станіслаў Суднік|Суднік Станіслаў]]. Лідская памяць пра генерала Стэфана Макрэцкага // [[Лідскі летапісец]] №2(58)-2012. С. 6.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Эрнэст Аляксандравіч Медэм]] (пам. 1846)&nbsp;— [[барон]], лідскі [[земскі спраўнік]], адстаўны [[маёр]]. Сын дыпламата [[Аляксандр Іванавіч Медэм|Аляксандра Медэма]]. Быў [[лютэранства|лютэранінам]], аднак з-за адсутнасці паблізу пратэстанцкага [[пастар]]а пахаваны праваслаўнымі святарамі [[Свята-Міхайлаўская царква (Ліда)|Свята-Міхайлаўскай царквы]]. Помнік усталяваны ў выглядзе вялікай каменнай глыбы<ref>ДГАЛ. Ф. 605. Воп. 5. Спр. 158. А. 151.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Павел Прыбытка]] (пам. 1870)&nbsp;— [[засядацель]] лідскага павятовага суда, і ягоная жонка Эмілія з [[Крыдалі|Крыдалёў]] (пам. 1878)<ref>Памятная Виленской губернии на 1845 г. Вильна, 1886. С. 104.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Ксаверый Рыла]] (пам. 1836)&nbsp;— [[надворны саветнік]], жыхар Лідскага павета. Побач з ім пахаваны яго сын [[Канстанцін Рыла]] (пам. 1847), [[карнет]] [[Гусар|гусарскага]] палка караля [[Нідэрланды|Нідэрландаў]]<ref name="lauresh"/>. * [[Рафал Садоўскі]] (пам. 1869)&nbsp;— [[стацкі саветнік]] і кавалер<ref name="lauresh"/>. * [[Леан Стабінскі]]&nbsp;— [[бургамістр]] Ліды<ref name="lauresh"/>. * [[Аляксандр Талочка]] (пам. 1846)&nbsp;— [[калежскі рэгістратар]]<ref name="lauresh"/>. * [[Ян Тукала]] (1783—1867)&nbsp;— [[капітан]] былых польскіх войскаў<ref name="lauresh"/>. * [[Валерыя Цехановіч]] (з [[Цыбульскія|Цыбульскіх]]) (1841—1933)&nbsp;— [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|удзельніца паўстання 1863 года]], жонка [[Геранім Канстанты Цехановіч|Гераніма Канстантыя Цехановіча]]. Нарадзілася ў [[Мінск]]у, дапамагала паўстанцам як сувязная і [[медыцынская сястра]]. Яе пахаванне ў 1933 годзе сабрала вялікую колькасць людзей і стала значнай падзеяй для горада<ref>Kurjer Wilenski №19(2560) 24 stycznia 1933.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Казімір Ямант]]&nbsp;— бацька вядомага мастака [[Браніслаў Ямант|Браніслава Яманта]] і [[банкір]]а [[Уладзіслаў Ямант|Уладзіслава Яманта]]<ref name="lauresh"/>. * [[Уладзіслаў Ямант]] (пам. 1932)&nbsp;— банкір, шматгадовы кіраўнік лідскага аддзела Віленскага прыватнага банка<ref>Słowo №295(3101) 22 listopada 1932.</ref><ref name="lauresh"/>. * Лідскія ксяндзы: [[Юзаф Сянкевіч]] ([[дэкан (каталіцтва)|дэкан]] лідскі, пам. 1905), [[Альберт Стэцкі]] ([[місіянер]], пам. 1898), [[Антоній Кулакоўскі]] ([[місіянер]], пам. 1904), [[Ян Кандрат]] ([[вікарый]], пам. 1924) і [[Станіслаў Пацынка]] ([[вікарый]], пам. 1918). У 1986 годзе парэшткі большасці святароў (акрамя Пацынкі) былі перанесены вернікамі на [[Слабадскія могілкі (Ліда)|Слабадскія могілкі]], каб выратаваць іх ад вандалізму<ref name="lauresh"/>. * Ваенныя лётчыкі польскай авіяцыі, якія разбіліся ў 1920-х гадах: [[Адам Залескі]] ([[палкоўнік]], пам. 1926), [[Францішак Чарнецкі]] ([[сяржант]]-пілот, пам. 1927), [[Павел Генрык Стэнцал]] ([[старшы сяржант]], пам. 1928), [[Аляксандр Ціхоцкі]] ([[паручнік]], [[Белы рух|удзельнік белага руху ў Расіі]], разбіўся ў 1928)<ref>Ku czci poległych lotników: księga pamiątkowa: praca zbiorowa. Warszawa, 1933. S. 345, 347, 349-351.</ref><ref name="lauresh"/>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]].[http://pawet.net/library/history/city_district/religion/cemetery2/%D0%97_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%BA.html Лідскія могілкі] // [[Лідскі Летапісец]] № 2(74)-2016. С. 38-60. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Старыя каталіцкія могілкі Ліды}} [[Катэгорыя:Могілкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Праспект Перамогі (Ліда)]] [[Катэгорыя:Могілкі Ліды]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1797 годзе]] rb8sis1vl2hbicx3a9tourfcwf4v0j3 5167807 5167805 2026-07-20T07:10:18Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5167807 wikitext text/x-wiki {{Некропаль |Беларуская назва = Старыя каталіцкія могілкі |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = |Месцазнаходжанне = [[Ліда]] |Гістарычны раён = |Ранейшыя назвы = Старыя гарадскія могілкі |Тып = |Славутасці = [[капліца Святой Барбары (Ліда)|капліца Святой Барбары]] |Дата заснавання = 1797 |Першае згадка = |Першае пахаванне = |Апошняе пахаванне = каля 1960 |Дата закрыцця = 1963 |Дата ліквідацыі = 16 чэрвеня 1983 (часткова) |Плошча = 4,1 га (з 1937 г.) |Архітэктар = |Колькасць пахаваных = больш за 10 000 |Колькасць пахаванняў = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = [[каталіцтва|католікі]], [[праваслаўе|праваслаўныя]], [[лютэранства|лютэране]] |Статус = |Ахоўны статус = |Кіруючая арганізацыя = Лідская ЖКГ |Сайт = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Старыя каталіцкія могілкі''' (гістарычная назва — '''Старыя гарадскія могілкі''')&nbsp;— гістарычны некропаль у горадзе [[Ліда]], размешчаны па [[Праспект Перамогі (Ліда)|праспекце Перамогі]]. На могілках пахавана больш за 10 тысяч чалавек. == Гісторыя == === Заснаванне і развіццё === З пачатку XVII стагоддзя на поўдзень ад [[Ліда|Ліды]], на замкавай зямлі і зямлі шляхецкага засценка [[Кузьмішкі]], які належаў шляхецкаму роду [[Вісманты|Вісмантаў]], рос вялікі хваёвы [[бор (лес)|бор]]. У 1797 годзе па распараджэнні губернскіх уладаў частка гэтага бору на замкавай тэрыторыі была выдзелена пад парафіяльныя могілкі. Да 1865 года, пакуль у горадзе не адкрыліся асобныя праваслаўныя могілкі, тут хавалі нябожчыкаў усіх хрысціянскіх [[канфесія|канфесій]]<ref name="lauresh">{{артыкул |аўтар=[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]] |загаловак=Лідскія могілкі |выданне=[[Лідскі летапісец]] |тып=часопіс |год=2016 |нумар=2 (74) |старонкі=38—60}}</ref>. Другая частка бору на прыватнай зямлі праіснавала да 1892 года, калі пасля вялікага пажару горада дрэвы спілавалі для адбудовы Ліды. Пазней быў высечаны і той лес, які рос непасрэдна на могілках і перашкаджаў будаўніцтву [[даходны дом|даходных дамоў]]. Дыяметр пнёў дасягаў паўтара метра, а іх узрост налічваў да 240 гадоў<ref>[[Міхал Шымялевіч|Szymielewicz Michał]]. Nasze drzewa. Sosna // Ziemia Lidzka № 1-1938. S. 7.</ref><ref name="lauresh"/>. Першапачаткова могілкі не мелі дакладна акрэсленых межаў. Каля 1840 года на сродкі [[Клара Якавіцкая|Клары Якавіцкай]] тэрыторыя была акапана [[Роў (фартыфікацыя)|ровам]] і агароджана невысокім [[Вал (фартыфікацыя)|валам]]. Аднак гэта не замінала жывёле пасвіцца сярод магіл. У 1886 годзе дзякуючы ахвяраванням [[Ласковіч|пані Ласковіч]] была пабудавана брама з чатырох мураваных слупоў з драўлянымі варотамі. Капітальная мураваная агароджа ўзводзілася на мяжы XIX—XX стагоддзяў. У памяць аб гэтым злева ад уваходу была ўмуравана дошка з надпісам: {{цытата|Агароджана ў 1903 г. коштам парафіян, стараннем ксяндза-дэкана [[Юзаф Сянкевіч|Юзафа Сянкевіча]], [[М. Пацэвіч]]а, [[Я. Падгайны|Я. Падгайнага]], каменем [[Стэфан Макрэцкі|Стэфана Макрэцкага]] за якіх Здровась Марыя}}<ref name="lauresh"/>. Да 1937 года тэрыторыя могілак была павялічана да сучасных памераў — 4,1 га<ref name="lauresh"/>. === Капліца Святой Барбары === [[Файл:Lida, Mohiłkavaja, Kaplica. Ліда, Могілкавая, Капліца (E. Sander, 1917).jpg|thumb|злева|Званіца на могілках. Сандэр, 1917]] У 1805 годзе лідскі дэкан і пробашч [[Вінцэнт Нарбут]] пабудаваў на могілках драўляную капліцу, якую асвяцілі ў гонар [[Святая Барбара|Святой Барбары]] — патронкі добрай смерці. У першай палове XIX стагоддзя, пасля закрыцця ў Лідзе [[Лідскі кляштар кармелітаў|касцёла кармелітаў]] і пажару ў [[Лідскі касцёл піяраў|касцёле піяраў]], сюды часова былі перанесены парафіяльныя набажэнствы з [[Лідская фара|Фарнага касцёла]]. Капліца была грунтоўна адрэстаўравана ў 1848 годзе. Тут знаходзіўся стары [[арган]], перанесены з Фарнага касцёла (у 1904 годзе ён быў аддадзены ў філію ў [[Крупава (Лідскі раён)|Крупава]], дзе згарэў разам з храмам). У 1905 годзе невядомыя спрабавалі спаліць капліцу, але пажар быў своечасова патушаны<ref>[[Міхал Шымялевіч|Szymielewicz Michał]]. W cmentarnej ciszy // Ziemia Lidzka. 1937. № 11. S. 117.</ref><ref name="lauresh"/>. У 1885 годзе былы маршалак Лідскага павета [[Стэфан Буткевіч]] пабудаваў каля капліцы ашаляваную званіцу з двума званамі. Да канца 1920-х гадоў яна прыйшла ў заняпад<ref>Korzeniowska Anna, Mączewska Katarzyna. Kaplica cmentarna p.w. Św. Barbary w Lidzie // Koscioly i klasztory rzymskokatolickie dawnego wojewodztwa wilenskiego. Krakow, 2008. T. 2., cz. III. S. 176.</ref><ref name="lauresh"/>. У 1928 годзе быў зацверджаны праект новай драўлянай капліцы, які застаўся нерэалізаваным. У 1929 годзе студэнт архітэктуры [[К. Раствароўскі]] распрацаваў новы праект. Будаўніцтва пачалося ў 1930 годзе, але прасоўвалася марудна. Да 1937 года пабудову пакрылі дахам, аднак да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] працы не былі скончаны. Толькі ў 2000—2003 гадах капліцу ўдалося грунтоўна адрамантаваць і завяршыць аздабленне<ref name="lauresh"/>. === Шпіталь === На тэрыторыі могілак здаўна стаяў драўляны [[шпіталь]] (прытулак для бедных). Калі ён зруйнаваўся, гувернантка Марыя Ле Форт і былы лідскі піяр [[Юзафат Вайшвіла]] ахвяравалі сродкі, за якія ў 1845 годзе быў пабудаваны новы будынак. У 1856 годзе ў ім пражывала 12 жабракоў. Пазней, калі і гэты шпіталь састарэў, пані Ласковіч пабудавала новы прытулак ужо за агароджай могілак, ён праіснаваў да канца 1930-х гадоў<ref>[[Міхал Шымялевіч|Szymielewicz Michał]]. W cmentarnej ciszy // Ziemia Lidzka. 1937. № 11. S. 117.</ref><ref name="lauresh"/>. === Вайсковы квартал === З 1919 года ў заходняй частцы могілак пачаў фарміравацца вайсковы квартал. Тут хавалі польскіх вайскоўцаў, якія загінулі падчас [[Польска-савецкая вайна (1919—1920)|польска-савецкай вайны 1919—1920 гадоў]]. Таксама каля агароджы знаходзілася агульная магіла з парэшткамі 40 невядомых закладнікаў з [[Беласток]]а, [[Гродна]] і [[Ваўкавыск]]а, якія былі расстраляныя летам 1920 года асобым аддзелам [[Усерасійская надзвычайная камісія па барацьбе з контррэвалюцыяй і сабатажам|ЧК]] пры штабе арміі [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|М. Тухачэўскага]]<ref name="lauresh"/>. У 1920-я гады гэты ўчастак стаў месцам пахавання лётчыкаў 11-га знішчальнага і 5-га лётнага палкоў, якія базіраваліся ў Лідзе і гінулі падчас выканання палётаў. Над вайсковым кварталам быў узведзены васьміметровы помнік з фігурай арла. У 1930-я гады тут праводзіліся ўрачыстыя пахаванні загінуўшых авіятараў. З сярэдзіны 1990-х гадоў польскія арганізацыі ўзялі шэфства над кварталам, а ў 2001 годзе быў адноўлены абеліск лётчыкам<ref name="lauresh"/>. === Закрыццё і заняпад === Могілкі былі афіцыйна закрытыя для пахаванняў у 1963 годзе. 16 чэрвеня 1983 года [[Лідскі гарадскі выканаўчы камітэт]] прыняў рашэнне аб іх частковай ліквідацыі. Жыхарам горада прапанавалі перанесці парэшткі родных на новыя могілкі. У 1980-я гады пачалося сістэматычнае знішчэнне некропаля: быў прывезены атрад [[Усесаюзны ленінскі камуністычны саюз моладзі|камсамольцаў]], які ўначы паваліў і пабіў большасць каменных крыжоў і надмагілляў. Улады планавалі ператварыць тэрыторыю ў гарадскі парк<ref>Kołyszko Aleksander. W walce o przetrwanie // Ziemia Lidzka № 4(47), grudzeń 2001.</ref><ref name="lauresh"/>. У 1991—1992 гадах польскае «Таварыства сяброў Гродна і Вільні» правяло інвентарызацыю могілак. На той момант захавалася каля 80 % мураванай агароджы 1903 года і каля 2700 пахаванняў, большасць з якіх мела сляды вандалізму. Капліца стаяла без дзвярэй і выкарыстоўвалася як сметнік<ref>Śladecki Dariusz. Nie chciane zabytki // Ziemia Lidzka № 18-19, styczeń-kwiecień 1996.</ref><ref name="lauresh"/>. Восенню 2001 года намаганнямі вернікаў пад кіраўніцтвам пробашча [[Юзаф Багдзевіч|Юзафа Багдзевіча]] і «[[Таварыства польскай культуры на Лідчыне|Таварыства польскай культуры Лідчыны]]» на могілках пачалося навядзенне парадку. Былі адрэстаўраваны многія помнікі і адноўлена капліца. Сёння могілкі знаходзяцца пад наглядам [[Жыллёва-камунальная гаспадарка|Лідскай жыллёва-камунальнай гаспадаркі]]<ref name="lauresh"/>. == Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках == * [[Ян Марколін Андрушкевіч]] (1823—1868)&nbsp;— [[бургамістр]] [[Ліда|Ліды]]. Яго сям'я валодала вядомай у горадзе [[Цукерня|цукерняй]], якая перад [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстаннем 1863 года]] была галоўным цэнтрам збору мясцовай [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] і паўстанцаў. Магілы роду [[Андрушкевічы|Андрушкевічаў]] знаходзяцца справа ад галоўнага ўваходу<ref>Narbutt M. Lida i Lidziane // Ziemia Lidzka. № 26-27-1997.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Казімір Банькоўскі]] (пам. 1871)&nbsp;— [[суддзя]] [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]]<ref name="lauresh"/>. * [[Стэфан Буткевіч]] (1815—1896)&nbsp;— маршалак Лідскага павета ў 1855—1875 гадах. Пахаваны адразу злева ад ўваходу разам з жонкай Эміліяй з Адамовічаў<ref>[[Міхал Шымялевіч|Szymielewicz Michał]]. W cmentarnej ciszy // Ziemia Lidzka. 1937. № 11. S. 118.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Юзаф Грабавецкі]] (1786—1849)&nbsp;— [[доктар медыцыны]] і [[акушэр]], сябар [[Імператарскае таварыства лекараў у Вільні|Імператарскага таварыства лекараў у Вільні]], [[калежскі асэсар]], член [[масонства|масонскай ложы]] «[[Гарлівы Ліцвін]]». Аўтар шэрагу навуковых артыкулаў па медыцыне<ref>Bieliński Józef. Stan nauk lekarskich za czasów Akademii medyko-chirurgicznej wileńskiej. Warszawa, 1888. S. 344.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Юзаф Зарэцкі]] (1800—1869)&nbsp;— [[ваенны інжынер]], [[генерал-лейтэнант]]. Кіраваў будаўніцтвам [[Кранштат|Кранштацкіх фартоў]], [[Кранштат|Мікалаеўскага дока]] і першай у Расіі марской астранамічнай [[абсерваторыя|абсерваторыі]]. Побач пахаваныя яго жонка Ганна, сын Мікалай Юзаф і нявестка Марыя<ref>Русский биографический словарь: В 25 т. [[А. А. Палаўцоў|Половцов А.А.]] М., 1896-1918. Т. 7. С. 231.</ref><ref name="lauresh"/>. * Юзаф Крахельскі&nbsp;— [[скарбнік]] і жыхар Лідскага павета<ref name="lauresh"/>. * Каміла Макрэцкая (з [[Машэўскія|Машэўскіх]]) (1832—1865)&nbsp;— маці [[Стэфан Макрэцкі|Стэфана Макрэцкага]], [[генерал]]а і [[прэм’ер-міністр]]а [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. Памерла пры родах свайго восьмага дзіцяці, [[Зыгмунт Макрэцкі|Зыгмунта Макрэцкага]]. Справа ад капліцы таксама пахаваны яе бацькі: [[Вінцэнт Машэўскі]] (пам. 1876) і Гэмылія з [[Нарбуты|Нарбутаў]] Машэўская (1806—1893)<ref>[[Станіслаў Суднік|Суднік Станіслаў]]. Лідская памяць пра генерала Стэфана Макрэцкага // [[Лідскі летапісец]] №2(58)-2012. С. 6.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Эрнэст Аляксандравіч Медэм]] (пам. 1846)&nbsp;— [[барон]], лідскі [[земскі спраўнік]], адстаўны [[маёр]]. Сын дыпламата [[Аляксандр Іванавіч Медэм|Аляксандра Медэма]]. Быў [[лютэранства|лютэранінам]], аднак з-за адсутнасці паблізу пратэстанцкага [[пастар]]а пахаваны праваслаўнымі святарамі [[Свята-Міхайлаўская царква (Ліда)|Свята-Міхайлаўскай царквы]]. Помнік усталяваны ў выглядзе вялікай каменнай глыбы<ref>ДГАЛ. Ф. 605. Воп. 5. Спр. 158. А. 151.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Павел Прыбытка]] (пам. 1870)&nbsp;— [[засядацель]] лідскага павятовага суда, і ягоная жонка Эмілія з [[Крыдалі|Крыдалёў]] (пам. 1878)<ref>Памятная Виленской губернии на 1845 г. Вильна, 1886. С. 104.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Ксаверый Рыла]] (пам. 1836)&nbsp;— [[надворны саветнік]], жыхар Лідскага павета. Побач з ім пахаваны яго сын [[Канстанцін Рыла]] (пам. 1847), [[карнет]] [[Гусар|гусарскага]] палка караля [[Нідэрланды|Нідэрландаў]]<ref name="lauresh"/>. * [[Рафал Садоўскі]] (пам. 1869)&nbsp;— [[стацкі саветнік]] і кавалер<ref name="lauresh"/>. * [[Леан Стабінскі]]&nbsp;— [[бургамістр]] Ліды<ref name="lauresh"/>. * [[Аляксандр Талочка]] (пам. 1846)&nbsp;— [[калежскі рэгістратар]]<ref name="lauresh"/>. * [[Ян Тукала]] (1783—1867)&nbsp;— [[капітан]] былых польскіх войскаў<ref name="lauresh"/>. * [[Валерыя Цехановіч]] (з [[Цыбульскія|Цыбульскіх]]) (1841—1933)&nbsp;— [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|удзельніца паўстання 1863 года]], жонка [[Геранім Канстанты Цехановіч|Гераніма Канстантыя Цехановіча]]. Нарадзілася ў [[Мінск]]у, дапамагала паўстанцам як сувязная і [[медыцынская сястра]]. Яе пахаванне ў 1933 годзе сабрала вялікую колькасць людзей і стала значнай падзеяй для горада<ref>Kurjer Wilenski №19(2560) 24 stycznia 1933.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Казімір Ямант]]&nbsp;— бацька вядомага мастака [[Браніслаў Ямант|Браніслава Яманта]] і [[банкір]]а [[Уладзіслаў Ямант|Уладзіслава Яманта]]<ref name="lauresh"/>. * [[Уладзіслаў Ямант]] (пам. 1932)&nbsp;— банкір, шматгадовы кіраўнік лідскага аддзела Віленскага прыватнага банка<ref>Słowo №295(3101) 22 listopada 1932.</ref><ref name="lauresh"/>. * Лідскія ксяндзы: [[Юзаф Сянкевіч]] ([[дэкан (каталіцтва)|дэкан]] лідскі, пам. 1905), [[Альберт Стэцкі]] ([[місіянер]], пам. 1898), [[Антоній Кулакоўскі]] ([[місіянер]], пам. 1904), [[Ян Кандрат]] ([[вікарый]], пам. 1924) і [[Станіслаў Пацынка]] ([[вікарый]], пам. 1918). У 1986 годзе парэшткі большасці святароў (акрамя Пацынкі) былі перанесены вернікамі на [[Слабадскія могілкі (Ліда)|Слабадскія могілкі]], каб выратаваць іх ад вандалізму<ref name="lauresh"/>. * Ваенныя лётчыкі польскай авіяцыі, якія разбіліся ў 1920-х гадах: [[Адам Залескі]] ([[палкоўнік]], пам. 1926), [[Францішак Чарнецкі]] ([[сяржант]]-пілот, пам. 1927), [[Павел Генрык Стэнцал]] ([[старшы сяржант]], пам. 1928), [[Аляксандр Ціхоцкі]] ([[паручнік]], [[Белы рух|удзельнік белага руху ў Расіі]], разбіўся ў 1928)<ref>Ku czci poległych lotników: księga pamiątkowa: praca zbiorowa. Warszawa, 1933. S. 345, 347, 349-351.</ref><ref name="lauresh"/>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]].[http://pawet.net/library/history/city_district/religion/cemetery2/%D0%97_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%BA.html Лідскія могілкі] // [[Лідскі Летапісец]] № 2(74)-2016. С. 38-60. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Старыя каталіцкія могілкі Ліды}} [[Катэгорыя:Могілкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Праспект Перамогі (Ліда)]] [[Катэгорыя:Могілкі Ліды]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1797 годзе]] fceflwem40pj8zdcmuuw3n8i61s9mhz 0 687205 5168014 4511507 2026-07-20T11:37:53Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5168014 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Яўген Аляксеевіч Кісялёў |арыгінал імя = {{lang-ru|Евгений Алексеевич Киселёв}} |партрэт = Evgeny Kiselev 2023.jpg |шырыня = |подпіс = 2023 год |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = [[журналіст]], [[тэлевядучы]], [[радыёвядучы]], [[рэдактар]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{USSR}}→<br>{{RUS}} |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} {{цёзкі2|Кісялёў}} '''Яўге́н Аляксе́евіч Кісялё́ў''' ({{lang-ru|Евгений Алексеевич Киселёв}}, {{lang-uk|Євген Олексійович Кісельов}}; нар. [[15 чэрвеня]] [[1956]] года, [[Масква]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/spravka/20130605/941668831.html|title=Биография Евгения Киселёва|publisher=''[[РІА Навіны|РИА Новости]]''|date=2013-06-05|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HGQbYzzm?url=http://ria.ru/spravka/20130605/941668831.html|archivedate=2013-06-10}}</ref>) — савецкі, расійскі і ўкраінскі журналіст, медыяменеджар, палітычны аглядальнік, тэлевядучы канала «[[Украіна 24]]»{{efn|Падчас аднаго з эфіраў праграмы «Велика політика» Кісялёў удакладніў: «Я не расійскі журналіст, я ўкраінскі журналіст расійскага паходжання»}}<ref>{{Cite web|url=https://kanalukraina.tv/news/na-telekanale-ukraina-24-startuet-avtorskaya-programma-realnaya-politika-s-evgeniem-kiselevym|title=На телеканале «Украина 24» стартует авторская программа «Реальная политика с Евгением Киселёвым»|publisher=Телеканал Україна|accessdate=2020-05-23|lang=ru}}</ref>. У якасці вядучага штотыднёвай праграмы навін [[НТВ]] «Вынікі» ў 1990-я гады ён стаў адным з самых вядомых тэлежурналістаў краіны, крытыкаваў карупцыю ва ўрадзе і прэзідэнта [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Барыса Ельцына]]. У 2001 годзе ён пакінуў НТВ пасля яго паглынання кантраляванай дзяржавай кампаніяй Газпрам, некаторы час займаючы пасаду генеральнага дырэктара ТБ-6, да таго, як урад адмовіўся працягнуць ліцэнзію на вяшчанне ў студзені 2002 года. Пазней ён пераехаў ва Украіну, дзе стаў вядучым розных палітычных ток-шоу. == Біяграфія == === Пачатковы перыяд === Нарадзіўся 15 чэрвеня 1956 года ў Маскве ў сям’і інжынераў-металазнаўцаў. Бацька, Аляксей Аляксандравіч Кісялёў (1911—1988) — савецкі навуковец, інжынер, спецыяліст у галіне авіяцыйнага і ракетнага металазнаўства. Атрымаў сярэднюю адукацыю ў спецшколе № 123 МЧ з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. У 1979 годзе з адзнакай скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Інстытута краін Азіі і Афрыкі пры МДУ імя М. В. Ламаносава па спецыяльнасці «Гісторык-усходазнавец», у 1977—1978 гадах праходзіў стажыроўку ў Іране. У 1979—1981 гадах праходзіў службу ў Афганістане афіцэрам-перакладчыкам у групе савецкіх ваенных дарадцаў. У 1981—1984 гадах выкладаў персідскую мову ў Вышэйшай школе КДБ СССР імя Ф. Э. Дзяржынскага. === Праца ў СМІ === ==== СССР ==== У 1984—1987 гадах працаваў у галоўнай рэдакцыі вяшчання на краіны Блізкага і Сярэдняга Усходу Дзяржтэлерадыё СССР. У 1987—1990 гадах — вядучы праграмы «90 хвілін» (пазней — «120 хвілін»)(«Першая праграма ЦТ») і рэпарцёр інфармацыйных праграм Цэнтральнага тэлебачання. У 1990 годзе — адзін з вядучых праграмы «ТСН». ==== Расія ==== У 1991 годзе — вядучы праграмы «Весці» («Расійскае тэлебачанне»). Са студзеня 1992 па чэрвень 2003 года — аўтар і вядучы інфармацыйна-аналітычнай праграмы «Вынікі» («1-ы канал Астанкіна» (1992—1993), НТВ (1993—2001), ТНТ (2001), ТБ-6 (2001—2002), ТВС (2002—2003)). З кастрычніка 1993 па красавік 2001 года працаваў на тэлеканале НТВ, заснаваным медыямагнатам Уладзімірам Гусінскім. Нязменны вядучы праграмы «Вынікі». У 1993—1997 гадах — віцэ-прэзідэнт ТАА «Тэлекампанія НТВ». З кастрычніка 1995 па снежань 1997 года — вядучы праграмы «Герой дня». У 1999—2000 гадах — вядучы ток-шоу «Голас народа». З 1997 па 2001 год — старшыня савета дырэктараў ТАА «Тэлекампанія НТВ» (з 1998 — ААТ «Тэлекампанія НТВ»). З 2 лютага 2000 па 3 красавіка 2001 года — генеральны дырэктар ААТ «Тэлекампанія НТВ» (з 17 студзеня па 2 лютага 2000 года — выканаўца абавязкаў генеральнага дырэктара). У 2001 годзе — галоўны рэдактар НТВ. 14 красавіка 2001 года пакінуў тэлеканал з прычыны нязгоды з рашэннем савета дырэктараў НТВ аб змене кіраўніцтва тэлекампаніі і нежадання працаваць «пад кантролем дзяржавы». З 14 мая 2001 па 21 студзеня 2002 года — генеральны дырэктар ЗАТ «Маскоўская незалежная вяшчальная карпарацыя» («ТБ-6 Масква»)(з 14 красавіка па 14 мая 2001 года — выканаўца абавязкаў генеральнага дырэктара). Тэлеканал «ТБ-6» быў адключаны ад эфіру ў ноч з 21 на 22 студзеня 2002 года, але сам Кісялёў фармальна працягваў лічыцца гендырэктарам ЗАТ «МНВК» аж да чэрвеня 2002 года, паколькі юрыдычна кампанія тады яшчэ існавала. З чэрвеня 2002 па чэрвень 2003 года — галоўны рэдактар ЗАТ «Шосты тэлеканал» (ТВС). Пасля сыходу з ТВС генеральнага прадзюсара Аляксандра Левіна і кіраўніка інфармацыйных праграм Рыгора Крычаўскага (у студзені і сакавіку 2003 года адпаведна) у вядзенне Кісялёва перайшлі іх абавязкі, якія ён выконваў аж да закрыцця тэлеканала 22 чэрвеня 2003 года. З верасня 2003 па лета 2005 года — галоўны рэдактар газеты «Маскоўскія навіны». Вёў там аўтарскую калонку галоўнага рэдактара, у якой разважаў над адной з галоўных палітычных тэм тыдня. Пакінуў газету ў сувязі з пераходам яе ад Леаніда Неўзліна да новага ўласніка Вадзіма Рабіновіча. У 2005 годзе перайшоў на радыёстанцыю «Рэха Масквы»: з верасня 2005 па кастрычнік 2006 года — вядучы праграмы «Разбор палётаў»; са снежня 2006 па верасень 2009 года — вядучы праграмы «Улада з Яўгенам Кісялёвым» (таксама выходзіла на тэлеканале RTVi) і гісторыка-асветніцкай праграмы «Наша ўсё». Цяпер працягвае супрацоўнічаць з гэтай радыёстанцыяй як госць яе розных перадач. З 2007 па 2008 год некаторы час працаваў кіраўніком тэлекампаніі «Рэха-ТБ», маскоўскага прадстаўніцтва тэлеканала RTVi, які тады належаў Уладзіміру Гусінскаму (змяніў на гэтым месцы Андрэя Норкіна). Таксама рабіў штомесячныя калонкі для часопіса «GQ Расія» (2005—2009) і газеты «The Moscow Times» (2008—2014). Аўтар шматлікіх публікацый у інтэрнэт-выданні «Газета. Ru» (2006—2007), у рускай версіі часопіса «Форбс» (2006) і тыднёвіку «The New Times» (2007—2014, 2016—2017). Збірае калекцыю вінаў, са снежня 2006 па чэрвень 2008 года вёў калонку ў часопісе «Вінаманія». З лютага 2010 года быў удзельнікам праекта «Сноб», нядоўгі час у 2014 годзе вёў там аўтарскі блог. ==== Украінскі перыяд дзейнасці ==== З чэрвеня 2008 года сумяшчаў працу на «Рэха Масквы» і RTVi з пасадай галоўнага рэдактара-кансультанта ўкраінскага тэлеканала ТВі, адным з акцыянераў якога быў Уладзімір Гусінскі. Са студзеня па верасень 2009 года — вядучы штотыднёвай інфармацыйна-аналітычнай праграмы «Наверсе» (ТВі), аналагічнай расійскім «Вынікам». У верасні 2009 года паміж акцыянерамі канала ТВі паўстаў бізнес-канфлікт, прычынай якога быў названы продаж Гусінскім тэлеканалу ўласнага прадукту па завышаным кошце. У выніку Гусінскі пакінуў склад заснавальнікаў, а Кісялёў прыняў рашэнне аб звальненні. У эфіры апошняй праграмы «Наверсе» Кісялёў абвясціў аб «прыпыненні» яе выхаду, патлумачыўшы гэта тым, што акцыянеры канала ТВі нязгодныя з яго паралельнай працай на тэлеканале «Інтэр» (на той момант у эфір «Інтэра» ужо выйшаў адзін выпуск праграмы «Вялікая палітыка»). З 25 верасня 2009 года па 21 снежня 2012 года — вядучы грамадска-палітычнай праграмы «Вялікая палітыка з Яўгенам Кісялёвым» («Інтэр»). З лютага 2013 года — дырэктар ТАА «Нацыянальныя інфармацыйныя сістэмы», якое вырабляла праграмы «Навіны», «Падрабязнасці» і «Падрабязнасці тыдня» для тэлеканала «Інтэр». З 9 чэрвеня 2013 года — вядучы нядзельнай праграмы «Падрабязнасці тыдня з Яўгенам Кісялёвым» («Інтэр») (раней праграму пад назвай «Падрабязнасці тыдня» вёў Алег Панюта). Праграма зведала значныя змены. Значна больш увагі стала надавацца аналізу падзей у свеце, расійскай палітыцы, гадавін важных падзей мінулага. З 1 па 29 верасня 2013 года «Падрабязнасці тыдня» выходзілі ў новым фармаце. Хранаметраж павялічыўся ўдвая і склаў каля паўтары гадзіны, а таксама праграма, як і абяцаў раней яе вядучы, стала «больш аўтарскай». 2 кастрычніка 2013 года Яўген Кісялёў падаў у адстаўку з пасады дырэктара ТАА «Нацыянальныя інфармацыйныя сістэмы» па ўласным жаданні, патлумачыўшы гэта так: «Прычынай сыходу сталі мае асабістыя абставіны, якія складваюцца такім чынам, што я не магу ў поўную сілу выконваць мае цяперашнія абавязкі». У каментарыі ўкраінскаму інтэрнэт-выданню «Тэлекрытыка» Яўген Кісялёў паведаміў, што не будзе весці праграму «Падрабязнасці тыдня». У той жа дзень прэс-цэнтр міжнароднай групы кампаній Group DF (заснавальнік — вядомы ўкраінскі бізнесмен і буйны інвестар Дзмітрый Фірташ) распаўсюдзіў паведамленне аб тым, што Яўген Кісялёў прызначаны штатным дарадцам кіраўніка дырэктара Group DF Барыса Краснянскага. 5 чэрвеня 2013 года прэс-служба прэзідэнта Украіны паведаміла аб сустрэчы Віктара Януковіча з прадстаўнікамі ўкраінскіх СМІ напярэдадні Дня журналіста. У артыкуле сцвярджалася, што Яўген Кісялёў, які прысутнічаў на сустрэчы, звярнуўся да прэзідэнта Украіны «з просьбай аб атрыманні ўкраінскага грамадзянства». Навіна была хутка растыражаваная мноствам СМІ. Сам Кісялёў у інтэрв’ю інтэрнэт-выданню «Украінская праўда» абверг гэтую інфармацыю, адзначыўшы, што гэтая навіна была вырвана з кантэксту размовы, якая адбылася на абедзе з прэзідэнтам у прысутнасці калег. З 16 мая 2014 года па 15 красавіка 2016 года — вядучы штотыднёвага палітычнага ток-шоу «Чорнае люстэрка» на тэлеканале «Інтэр». 15 красавіка 2016 года ў прамым эфіры заявіў аб сваім сыходзе з тэлеканала «Інтэр» з-за «жадання заняцца новымі праектамі ў галіне незалежнай палітычнай журналістыкі». У 2017 годзе тэлежурналіст так распавёў аб сваім сыходзе з гэтага канала: {{Цытата|Сітуацыя з маім звальненнем сапраўды завісла на месяц, я працягваў выходзіць у эфір з «Чорным люстэркам», але кожны раз пытаўся ўласнікаў тэлеканала: «Што далей? Я працягваю працаваць?». У адказ раздавалася нешта невыразнае, а ў пятніцу, 15 красавіка, у дзень выхаду «Чорнага люстэрка», Сяргей Лёвачкін усё ж такі са мной сустрэўся і заявіў: «На жаль, атаку на вас адбіць не ўдалося, сённяшні эфір вы весці не будзеце». Я толькі сказаў, што павінен прынамсі выйсці да гледачоў і афіцыйна заявіць пра свой сыход. «Рабіце, як хочаце», — сказаў Лёвачкін. У выніку нарадзілася тое, што нарадзілася: я выйшаў на публіку і сказаў, што сыходжу з «Інтэра». ...калі летам мінулага [2016-га] года я папрасіў аб сустрэчы Прэзідэнта Украіны, і Парашэнка мяне прыняў, ён прама сказаў: «Я дакладна ведаю, чаму вам давялося сысці з „Інтэра“. Гэтага ад уласнікаў канала запатрабаваў Пуцін». У мяне няма падстаў не верыць Прэзідэнту Украіны.}} 13 ліпеня 2016 года абвясціў аб пераходзе на тэлеканал NewsOne, на якім з 24 жніўня таго ж года быў адным з вядучых праграмы «Вялікае інтэрв’ю», а з 18 лістапада вёў штотыднёвае пятнічнае ток-шоу «Вялікае контрв’ю». 9 студзеня 2017 года разам з прадзюсарам Аляксеем Сямёнавым і тэлевядучым Мацвеем Ганапольскім пакінуў тэлеканал, каб прыступіць да працы над іншым медыя-праектам. З 24 жніўня 2017 па 22 жніўня 2019 года — вядучы інфармацыйнага тэлеканала «Прамы», створанага на базе тэлеканала «[[ТОНІС]]», дзе вёў праграмы «Вынікі дня», «Вынікі тыдня», «Кісялёў. Аўтарскае» і «МЕМ». Паводле ўласных слоў, пакінуў канал, каб ''«пачаць пісаць вялікую кнігу»''<ref>{{cite web|url=https://www.gazeta.ru/culture/news/2019/08/23/n_13377055.shtml|title=Евгений Киселёв ушёл с киевского канала|publisher=[[Газета.Ru]]|date=2019-08-23|language=ru}}</ref>. З 6 верасня 2019 года — вядучы аўтарскага каментарыя «Особистий код» («Асабісты код») на радыёстанцыі «Радыё НВ». Раней ужо супрацоўнічаў з дадзеным радыё — з 16 сакавіка па 6 красавіка 2018 года быў вядучым перадачы «Час адказваць». Праз два месяцы пасля гэтага, 31 кастрычніка 2019 года, Кісялёў адкрыў на YouTube свой канал «Кісялёвыя берагі», дзе, акрамя прывітання, было таксама выкладзена гадзіннае відэа аб вядомых асобах, якія па палітычных прычынах перасяліліся на тэрыторыю Украіны. Сярод інтэрв’юяваных Кісялёвым людзей былі Мацвей Ганапольскі, Ілля Панамароў, Айдэр Муждабаеў, Марыя Максакава, Марыя Гайдар і іншыя. 19 студзеня 2020 года ў эфіры інфармацыйнага тэлеканала «Украіна 24» стартавала штотыднёвая аўтарская аналітычная перадача пра падзеі ва Украіне і свеце «Рэальная палітыка з Яўгенам Кісялёвым». ==== Польшча ==== З 12 лютага па 14 сакавіка 2018 года — вядучы тэлепраграмы «Тэрыторыя праўды» на [[Белсат|Белсаце]]<ref>{{Cite web|title=Бывший руководитель НТВ Евгений Киселёв стал ведущим ток-шоу на канале «Белсат»|url=https://tvset.tut.by/news/belarus/580711.html|accessdate=2018-03-09|archivedate=2018-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180309182759/https://tvset.tut.by/news/belarus/580711.html|language=ru}}</ref>. === Супрацоўніцтва з КДБ СССР === Паводле інфармацыі Аляксандра Каржакова, 16 жніўня 1988 года быў завербаваны органамі дзяржбяспекі з прысваеннем аператыўнай мянушкі «Аляксееў»<ref name=":0">{{Кніга|аўтар=Александр Коржаков|загаловак=Бесы 2.0. А цари-то ненастоящие!|адказны=|выданне=|месца=Москва|выдавецтва=Эксмо|год=2017|старонкі=210—211|старонак=384|isbn=978-5-699-98434-3|isbn2=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/181215|title=Киселёв-Коржаков|date=1997-07-18|accessdate=2018-07-03|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|title=газета Завтра: ПРОФЕССИЯ — «СЕКСОТ»?|url=http://zavtra.ru/blogs/1997-07-2912prof|accessdate=2018-07-03}}</ref>. У адказ Кісялёў падаў скаргу генеральнаму пракурору па факце паклёпу, пасля чаго супраць Каржакова была ўзбуджаная крымінальная справа<ref name=":0" />. == Грамадзянская пазіцыя == Яўген Кісялёў у асноўным станоўча ацэньвае прэзідэнцтва [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Барыса Ельцына]] і рэзка адмоўна — дзейнасць [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] ва ўладзе. Заяўляў, што адзінае, з чым ён быў нязгодны з першым прэзідэнтам Расіі, — выбар Пуціна ў якасці свайго пераемніка. У 2004 стаў адным з заснавальнікаў «Камітэта 2008», групы палітыкаў і грамадскіх дзеячаў, якія выступаюць з крытыкай прэзідэнта Пуціна. Восенню 2004 года падтрымаў [[Аранжавая рэвалюцыя|Аранжавую рэвалюцыю ва Украіне]]. Неаднаразова выступаў з гэтай нагоды ў розных украінскіх СМІ. У сакавіку 2014 года ў адным з інтэрв’ю датычна [[Анексія Крыма Расіяй (2014)|крымскіх падзей]] падвергнуў рэзкай крытыцы знешнюю палітыку Расіі ў дычыненні да Украіны, заявіўшы, што ён не хоча быць датычным да краіны, якая здзяйсняе супраць Украіны агрэсію, і што яму сорамна быць расійскім грамадзянінам. У верасні 2014 года падпісаў заяву з патрабаваннем «Спыніць агрэсіўную авантуру: вывесці з тэрыторыі Украіны расійскія войскі і спыніць прапагандысцкую, матэрыяльную і вайсковую падтрымку сепаратыстам на паўднёвым усходзе Украіны». «Расія не атрымалася такой, якую мы хацелі мець. І мне жудасна цяпер хацелася б сказаць аб тым, што не дай Бог, нашы ўкраінскія калегі паўтораць тыя памылкі, якія мы рабілі. І не толькі ўкраінскія калегі, каб украінская ўлада не паўтарала тыя памылкі, у выніку якіх той рэжым склаўся ў Расіі», — кажа ён у 2015 годзе. 10 чэрвеня 2016 года паведаміў аб узбуджэнні супраць сябе крымінальнай справы ў Расійскай Федэрацыі з-за выказванняў у падтрымку Надзеі Саўчанкі. Паводле звестак журналіста, справа заведзена па артыкуле 205.2 КК РФ («Публічныя заклікі да ажыццяўлення тэрарыстычнай дзейнасці або публічнае апраўданне тэрарызму») з максімальнай мерай пакарання сем гадоў турэмнага зняволення. У межах гэтай справы ўжо прайшлі допыты жонкі і ператрус па месцы жыхарства. На фоне гэтых падзей Яўген Кісялёў у сваім адкрытым звароце да прэзідэнта Украіны [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пятра Парашэнкі]] заклікаў на дзяржаўным узроўні вырашыць пытанне аб прадастаўленні палітычнага прытулку расійскім апазіцыянерам рэжыму прэзідэнта Уладзіміра Пуціна. 17 чэрвеня 2016 года Яўген Кісялёў паведаміў, што Пётр Парашэнка асабіста паабяцаў яму садзейнічаць у дапамозе грамадзянам Расіі, якія просяць прытулку ва Украіне. Аб сваім веравызнанні Кісялёў кажа: «Хачу абмовіцца: я не належу ні да рускай праваслаўнай, ні каталіцкай царквы, я — старамодны атэіст і таму адчуваю сябе роўнааддаленым і ад Францыска, і ад Кірыла». 3 верасня 2017 года ў гутарцы з кіраўніком Службы бяспекі Украіны Васілём Грыцаком Кісялёў заявіў аб тым, што расійскія спецслужбы могуць актыўна выкарыстоўваць блізкаўсходніх уцекачоў, якія знаходзяцца ў Заходняй Еўропе, для ажыццяўлення розных правакацый. Разважаючы пра тое, чаму да ўлады ў Венесуэле прыйшоў былы кіроўца аўтобуса [[Нікалас Мадура]], Кісялёў прыйшоў да высновы, што часцяком аўтакраты, дыктатары і папулісты абіраюцца дэмакратычна, паколькі «народ, у большасці сваёй, на жаль, складаецца з людзей недалёкіх, абмежаваных, невымоўных, даверлівых і малаадукаваных — хоць рэжце мяне, хоць біце мяне, але для кагосьці народ-охлас, плебс, натоўп, а часам, прабачце за грубае слова — быдла». == Крытыка == Віктар Шандаровіч — пра часы працы Кісялёва ў «Маскоўскіх навінах»:{{Цытата|Урэшце рэшт, вы не прападзеце — можна знайсці яшчэ якое-небудзь месца для надзімання шчок. Вы ж «брэнд»… І апошняе. Ведаеце, у чым галоўная праблема расійскай дэмакратыі? Не ў Пуціне, і не ў чэкістах наогул, і не ў наменклатуры… Галоўная праблема — у тым, што з дэмакратыяй і яе каштоўнасцямі ў грамадскай свядомасці пачынаюць асацыявацца такія двухсэнсоўныя людзі, як вы.}} Максім Сакалоў аб пазіцыі Кісялёва на ўкраінскім тэлебачанні:{{Цытата|Прыклад грамадзяніна Расіі Я. А. Кісялёва, які заклікае кіеўскіх тэлегледачоў да выкрадання іншых грамадзян Расіі ў відах гандлю закладнікамі, паказвае, што і ў XXI стагоддзі вострая калізія лаяльнасцей цалкам можа паўстаць, пасля чаго застаецца месца толькі для адной лаяльнасці. Якую даводзіцца даказваць з усёй стараннасцю. Выбіраючы сабе новае ПМЖ, разумна мець казус А. А. Кісялёва на ўвазе, з тым каб XXI стагоддзе не нагнала будучага эмігранта зусім ужо раптоўна.}} Ацэньваючы ролю Я. Кісялёва ў асвятленні выбарчай кампаніі 1999—2000 г. у Расіі, кандыдаты філалагічных навук і дацэнты кафедры перыядычныга друку факультэта журналістыкі МДУ Л. О. Рэснянская і А. А. Воінава, а таксама філолаг А. і. Хвастунова адзначалі: {{Цытата|Для падагрэву настрояў і стымуляцыі актыўнасці выбаршчыкаў выкарыстоўваліся дзве безадмоўныя пакуль яшчэ ў Расіі тэхналогіі — кампрамат і міфатворчасць, або выгнанне д’ябла і стварэнне бога. Ролю ўдарных сіл у інфармацыйнай накачцы грамадзян адводзілася так званым аналітычным, аўтарскім праграмам агульнанацыянальных каналаў. «Гладыятары» С. Дарэнка і Н. Сванідзэ (ГРТ і РТР) супраць іншага «гладыятара» Я. Кісялёва (НТБ) згулялі ў не імі напісаным сцэнары «дрэнных» і «добрых» хлопцаў, прыкрываючы ў віртуальнай прасторы сутычку і гандаль за дамінаванне ў палітэканомічнай сферы недадзялілі ўласнасць Эліт і «выпускаючы пар» незадаволенасці уладай.}} == Сям’я == * Бацька, Аляксей Аляксандравіч Кісялёў — інжынер-металазнаўца, лаўрэат Сталінскай прэміі II ступені. * Жанаты са сваёй аднакласніцай, тэлевядучай Марынай Геліеўнай Шахавай (псеўданім Маша Шахава) (нар. 1956), якая скончыла факультэт журналістыкі МДУ. Вяла перадачу «Дачнікі», прадзюсар перадачы «Фазенда», за перадачу на канале ТВС «Дачнікі» Шахава атрымала прэмію «ТЭФІ-2002», як дызайнер выстаўлялася ў малым манежы. * Сын Аляксей Кісялёў (нар. 1983), быў двойчы жанаты, з 2018 года жанаты трэцім шлюбам з актрысай Марыяй Фаміной. Займаецца бізнесам, кінапрадзюсар, у цяперашні час — крэатыўны дырэктар кінакампаніі «Неба». * Унучка Ганна Кісялёва (нар. 2018) — ад трэцяга шлюбу сына з Марыяй Фаміной. * Унук Георгій Кісялёў (нар. 2001) — ад першага шлюбу сына з Маяй Тархан-Маураві. * Цесць — Гелій Аляксеевіч Шахаў, быў адным з кіраўнікоў Дзяржтэлерадыё СССР, журналіст, быў карэспандэнтам у Кеніі, былы галоўны рэдактар Інавяшчання на ЗША і Вялікабрытанію, незадоўга да смерці перавёў мемуары Керанскага, якія выйшлі ў пачатку 1990-х, сустракаўся ў ЗША з Аляксандрам Керанскім у пачатку 1960-х. * Цешча — Эрна Якаўлеўна Шахава, працавала перакладчыцай у выдавецтве «Мастацкая літаратура», была вядучым рэдактарам рэдакцыі замежнай літаратуры выдавецтва «Мастацкая літаратура» і атрымала званне «Заслужаны работнік культуры Расійскай Федэрацыі» ў 1996 годзе. == Дакументальныя фільмы == === НТВ === * Найноўшая гісторыя. Тэгеран-99 (прэм’ера — 11 лютага 1999) * Найноўшая гісторыя. Афганскі капкан (прэм’ера — 15 лютага 1999) * Найноўшая гісторыя. Таямніца гібелі К-129 (прэм’ера — 9 сакавіка 1999) * Найноўшая гісторыя. Праўнук імператара (прэм’ера — 25 сакавіка 1999) * Найноўшая гісторыя. Самы чалавечны чалавек (прэм’ера — 1 чэрвеня 1999) * Найноўшая гісторыя. Загадкавы генеральны сакратар (прэм’ера — 15 чэрвеня 1999) * Найноўшая гісторыя. Таямніца справы Розенбергаў (прэм’ера — 22 чэрвеня 1999) * Найноўшая гісторыя. Сусветная рэвалюцыя для таварыша Сталіна (2 серыі) (прэм’ера — 20 і 21 снежня 1999) * Найноўшая гісторыя. Афганскі капкан-2 (прэм’ера — 27 снежня 1999) * Найноўшая гісторыя. Прэзідэнт усяе Русі (4 серыі) (прэм’ера — з 4 па 7 красавіка 2000) * Найноўшая гісторыя. Андропаў (2 серыі) (прэм’ера — 1 і 2 лістапада 2000) * Найноўшая гісторыя. «Спартак» — гульня на полі гісторыі (4 серыі) (прэм’ера — з 3 па 24 снежня 2000) * Найноўшая гісторыя. Выкраданне агню (2 серыі) (прэм’ера — 13 і 14 снежня 2000) * Аляксандр Ісаевіч, яго сябры і ворагі (2003) — планаваўся да паказу на ТВС, затым на НТВ, але не выйшаў у эфір, у выніку быў паказаны 22 і 23 мая 2004 года на «НТВ Свет» === ТБ-6 === * Найноўшая гісторыя. Тры дні ў жніўні (прэм’ера — 19 жніўня 2001) * Найноўшая гісторыя. Страсці па Нобелі (5 серый) (прэм’ера — з 10 па 14 снежня 2001) === ТВС === * Рыцар авальнага кабінета (прэм’ера — 1 чэрвеня 2002, пазней паўтараўся на НТВ) * Таганка з майстрам і без (2 серыі) (прэм’ера — 28 верасня 2002, 25 студзеня 2003) * Папа Рымскі (2 серыі) (прэм’ера — 16 і 17 кастрычніка 2002) * Хрушчоў: спадчыннік Сталіна (2 серыі) (прэм’ера — 5 і 6 сакавіка 2003) === Інтэр === * Кейт і Уільям. Каралеўскае вяселле (прэм’ера — 28 красавіка 2011) * Майдан. 4 версіі Аранжавай рэвалюцыі (2010, прэм’ера — 25 і 26 лістапада 2011) == Узнагароды == * Ордэн Крыжа зямлі Марыі ([[Эстонія]]). * Міжнародная прэмія за свабоду прэсы Камітэта абароны журналістаў (1995)<ref name="1991-1996 awards">{{cite web|url=http://www.cpj.org/attacks96/frontmatter/ipfa.html |title=Journalists Receive 1996 Press Freedom Awards |publisher=Committee to Protect Journalists |archivedate=2012-08-11 |archiveurl=https://www.webcitation.org/69pT569fI?url=http://www.cpj.org/attacks96/frontmatter/ipfa.html |accessdate=2012-08-11 |language=en }}</ref>. * Прэмія «ТЭФІ» за найлепшую тэлевізійную аналітычную праграму («Вынікі») (1996). * Лаўрэат прэміі «Тэлегранд», якая ўручаецца за ўклад у развіццё расійскага тэлебачання і радыёвяшчання (1999)<ref>{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/newspaper/articles/1999/12/30/evgenij-kiselev-stal-telegrandom|title=Евгений Киселёв стал «телеграндом»|publisher=[[Ведамасці|Ведомости]]|date=1999-12-30|language=ru}}</ref>. * Лаўрэат прэміі «ТЭФІ» за ток-шоу «Голас народа». У тым жа годзе узнагароджаны прэміяй «Залатое пяро Расіі» Саюза журналістаў РФ<ref>{{cite web|url=http://old.ruj.ru/_awards/?ELEMENT_ID=5296|title=Лауреаты премий Союза журналистов России за 1996-99 годы|publisher=[[Саюз журналістаў Расіі|Союз журналистов России]]|accessdate=2016-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161121171426/http://old.ruj.ru/_awards/?ELEMENT_ID=5296|archivedate=2016-11-21|language=ru}}</ref> (2000). 27 кастрычніка 2001 года ля ўваходу ў ДКЦЗ «Расія» Яўген Кісялёў і яго жонка, якія прыехалі на цырымонію ўручэння нацыянальнай тэлевізійнай прэміі «ТЭФІ», падвергліся нападу: хуліганы закідалі іх памідорамі<ref>[https://ww1.lenta.ru/news/2001/10/26/tomato/ На подходе к ТЭФИ Киселева закидали помидорами], Lenta.ru {{ref-ru}}</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} {{зноскі}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кісялёў Яўген Аляксеевіч}} [[Катэгорыя:Тэлевядучыя СССР]] [[Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі]] [[Катэгорыя:Тэлевядучыя Украіны]] [[Катэгорыя:Журналісты СССР]] [[Катэгорыя:Журналісты Расіі]] [[Катэгорыя:Журналісты Украіны]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута краін Азіі і Афрыкі пры МДУ]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Тэлевядучыя НТБ]] [[Катэгорыя:RTVI]] [[Катэгорыя:Імігравалі з Расіі ва Украіну]] [[Катэгорыя:Відэаблогеры]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Міжнароднай прэміі за свабоду прэсы]] hufyr8tc1aprq0qwxoairsixc2unqjf 0 688785 5167953 4711501 2026-07-20T10:58:04Z Autumndancer 168015 5167953 wikitext text/x-wiki {{НП |від рэгіёна = Землі Германіі{{!}}Зямля |рэгіён = Ніжняя Саксонія }} '''Фехта''' ({{lang-de|Vechta}}) — горад у [[Германія|Германіі]], размешчаны на тэрыторыі [[Землі Германіі|федэральнай зямлі]] [[Ніжняя Саксонія]]. Найбуйнейшы горад аднайменнай акругі, а таксама самастойная гарадская абшчына. Ён вядомы традыцыйным [[кірмаш]]ом, які праходзіць штолета з [[1298]] года. З наведвальнасцю 800 000 чалавек гэта адзін з буйнейшых штогадовых кірмашоў на паўночным захадзе [[Германія|Германіі]]. У мінулым горад быў вядомы як цэнтр [[каталіцызм]]у на традыцыйна [[Пратэстанцтва|пратэстанцкай]] поўначы [[Германія|Германіі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адукацыя == * [[Фехтаўскі ўніверсітэт]] == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/SisterCities}} {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Фехта| ]] hkz9i9i7cjg9upu5p6iq8ul1rc6bk60 0 691345 5167772 5163694 2026-07-19T23:02:52Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167772 wikitext text/x-wiki {{відэагульня |выява=Doom – Game’s logo.svg }} '''Doom''' (з [[Англійская мова|англійскай]]: «Пагібель») — [[відэагульня]] ў жанры [[Шутар ад першай асобы|шутара ад першай асобы]], распрацаваная і выпушчаная кампаніяй «[[Id Software|id Software»]] у 1993 годзе для персанальных камп’ютараў пад кіраваннем «[[MS-DOS]]». Doom — адна з найзначнейшых і ўплывовых відэагульняў у гісторыі індустрыі; у прыватнасці, яе папулярнасць шмат у чым вызначыла далейшае развіццё і распаўсюджванне жанру шутараў ад першай асобы. Ранні прыклад 3D-графікі ў відэагульнях і мае ворагаў і аб’екты ў выглядзе 2D-малюнкаў, такую тэхніку часам называюць 2,5D-графікай. == Гульнявы працэс == Doom — шутар ад першай асобы з 3D-графікай. Тым часам як навакольнае асяроддзе паказана ў 3D-перспектыве, ворагі і аб’екты — 2D-спрайты, адлюстраваныя пад фіксаванымі вугламі. У рэжыме аднакарыстальніцкай кампаніі гулец кіруе неназваным касмічным дэсантнікам — пазней неафіцыйна названым «Doomguy» — праз ваенныя базы на спадарожніках Марса і ў пекле. Каб скончыць узровень, гулец павінен прайсці праз лабірынт, каб дабрацца да пазначанага пакоя выхаду. Узроўні згрупаваны ў эпізоды, а апошні ўзровень кожнага эпізоду прысвечаны бітве з босам. Праходзячы ўзроўні, гулец павінен змагацца з мноствам ворагаў, уключаючы дэманаў і апантаную нежыць. Ворагі часта з’яўляюцца вялікімі групамі. Пяць узроўняў складанасці рэгулююць колькасць ворагаў і колькасць пашкоджанняў, якія яны наносяць, пры гэтым ворагі рухаюцца і атакуюць хутчэй, чым звычайна, на самым цяжкім узроўні складанасці. Монстры маюць простыя паводзіны: яны рухаюцца да саперніка, калі бачаць або чуюць яго, і атакуюць укусамі, кіпцюрамі або выкарыстоўваючы магічныя здольнасці, такія як агністы шар. Гулец павінен кіраваць запасамі боепрыпасаў, здароўя і брані падчас праходжання. Зброю і боепрыпасы можна знайсці на ўсіх узроўнях або збіраць іх у мёртвых ворагаў. Зброяй выступаюць пісталет, драбавік, бензапіла, плазменная вінтоўка і BFG 9000. Гулец таксама сустракае ямы з таксічнымі адходамі, столі, якія апускаюцца і раздушваюць прадметы, і замкнёныя дзверы, для якіх патрабуецца картка-ключ або дыстанцыйны выключальнік. == Сюжэт == Doom падзелены на тры эпізоды, кожны з якіх змяшчае прыкладна дзевяць узроўняў: «Knee-Deep in the Dead», «The Shored of Hell» і «Inferno». Чацвёрты эпізод, «Thy Flesh Consumed», быў дададзены ў пашыраную версію, The Ultimate Doom, выпушчаную праз два гады пасля Doom. Кампанія змяшчае вельмі мала сюжэтных элементаў, маючы мінімальную гісторыю, прадстаўленую ў асноўным праз інструкцыю і тэкставыя апісанні паміж эпізодамі. У будучыні неназваны марскі пяхотнік адпраўляецца на заданне на Марс пасля нападу на вышэйшага афіцэра, які загадаў свайму падраздзяленню страляць па цывільных асобах. Аб’яднаная аэракасмічная карпарацыя дазваляе вайскоўцам праводзіць сакрэтныя эксперыменты па тэлепартацыі, якія становяцца смяротнымі. База на Фобасе тэрмінова запытвае ваенную падтрымку, тым часам як на Дэймасе яна цалкам знікае. Пехацінец далучаецца да баявых сіл для забеспячэння бяспекі Фобаса. Ён чакае на перыметры, як загадана, пакуль уся штурмавая група была знішчана. Не маючы выхаду са спадарожніка і ўзброіўшыся толькі пісталетам, ён трапляе на базу з намерам адпомсціць. {{зноскі}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Doom| ]] [[Катэгорыя:Кааператыўныя відэагульні]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1993 года]] [[Катэгорыя:Шутары ад першай асобы]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Steam-гульні]] [[Катэгорыя:Гульні для DOS]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]] nfri8ffw96qp8ido572cd8oph6abf8k 0 697068 5167779 5163853 2026-07-19T23:07:02Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167779 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|выява=Undertale vector logo on black borders.svg}} '''Undertale''' — [[ролевая відэагульня]] незалежнага распрацоўшчыка [[Тобі Фокс]]а<ref>[[8-4]] распрацавалі кансольныя версіі, глядзі [https://blog.playstation.com/2017/06/13/undertale-is-coming-to-playstation/].</ref><ref>Самавыдавецкі ў [[Steam]] і [[GOG.com|GOG]].</ref>. Яна была выпушчана 15 верасня 2015 года<ref>[http://store.steampowered.com/app/391540/ Undertale у Steam]</ref> на англійскай мове для платформаў [[Microsoft Windows]], [[Mac OS X|macOS]]<ref>[https://arstechnica.com/gaming/2015/12/the-best-video-games-of-2015-as-picked-by-the-ars-editors/4/ «The best video games of 2015, as picked by the Ars editor»]</ref> і [[Linux]]. 15 жніўня 2017 года была выпушчана версія для [[PlayStation 4]] і [[PlayStation Vita]]<ref>[http://www.eurogamer.net/articles/2017-06-13-undertale-is-coming-to-ps4-and-vita-this-summer «Undertale is coming to PS4 and Vita this summer»]</ref><ref>[http://www.siliconera.com/2017/07/18/undertale-coming-playstation-4-vita-august-15-2017/ «Undertale Coming To The PlayStation 4 And Vita On August 15, 2017»]</ref><ref>[https://www.polygon.com/2017/8/15/16150618/undertale-trophies-achievements-ps4-vita «Undertale’s trophies are perfectly hilarious»]</ref>, а 18 верасня 2018 года — версія для кансолі [[Nintendo Switch]]<ref>[https://topics.nintendo.co.jp/c/article/0d8b4c6e-9164-11e8-b123-063b7ac45a6d.html «記念すべき9月15日に『UNDERTALE』発売へ！»]</ref>. 16 сакавіка 2021 года была выпушчана версія для [[Xbox One]]<ref>[https://www.ign.com/articles/undertale-comes-to-xbox-via-game-pass-includes-new-dog-slot-machine «Undertale Comes to Xbox via Game Pass, Includes New Dog Slot Machine»]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2021-12-26}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Відэагульні 2015 года]] [[Катэгорыя:Ролевыя відэагульні]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія відэагульні]] h1hlozzx3y60cl8ya7qtf7x6wcr3ocj 14 704678 5167626 5165150 2026-07-19T13:06:21Z DzBar 156353 5167626 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2023|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2023]] [[Катэгорыя:Творы 2023 года]] dtj8ubymtcududf3ra0wlgn7zyxgdxo 4 705534 5167960 5165504 2026-07-20T11:09:44Z 5167960 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == <!--тут актыўных спасылак не мусіць быць--> * Парламенцкія выбары ў Беларусі (2008) * Парламенцкія выбары ў Беларусі (2012) * Парламенцкія выбары ў Беларусі (2016) * Лізавета Сяргееўна Пракопчык (замест Лізавета СяргеЯўна Пракопчык) {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] rsgvehzyfccvd0rj6y9hxl0xslzy0xl 5167970 5167960 2026-07-20T11:16:24Z 5167970 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == <!--тут актыўных спасылак не мусіць быць--> * Аўтазак * Парламенцкія выбары ў Беларусі (2008) * Парламенцкія выбары ў Беларусі (2012) * Парламенцкія выбары ў Беларусі (2016) * Лізавета Сяргееўна Пракопчык (замест Лізавета СяргеЯўна Пракопчык) {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 6tx5gt1670plbl3w1y4gxl72hf3dw5e 0 707714 5167744 5167518 2026-07-19T18:24:21Z Pabojnia 135280 афармленне 5167744 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Васільева}} '''Зінаіда Васільева''': <onlyinclude> * [[Зінаіда Анатолеўна Васільева]] (1913—1999) — беларуская артыстка балета і балетмайстар. * {{нп5|Зінаіда Іванаўна Васільева|Зінаіда Іванаўна Васільева|ru|Васильева, Зинаида Ивановна}} (1924—2013) — савецкі і расійскі педагог. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 6j3f8lemprroqb86i69w4zie9isbget 0 707735 5167842 4636533 2026-07-20T07:46:31Z Autumndancer 168015 5167842 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Якабс}} {{Музыкант | Жанры = [[поп-музыка|поп]] }} [[Файл:Cornelia,_Love_Generation_2010.jpg|міні|301x301пкс|Карнэлія ў 2010 годзе]] '''Ганна Карнэлія Якабсдотэр Самуэльсан''' ({{Lang-sv|Anna Cornelia Jakobsdotter Samuelsson}}; нар. [[9 сакавіка]] [[1992]]), больш вядомая як '''Карнэлія Якабс''' — шведская спявачка і аўтар песень. Дачка ўдзельніка гурта The Poodles спевака Якаба Самуэля. Пачала сваю кар’еру ў складзе жаночага гурта «Love Generation», які ўдзельнічаў у Мелодзіфестывалене 2011 і 2012 гадоў. У 2022 годзе Якабс выйграла [[Melodifestivalen 2022|Мелодыфестывалін 2022]] з песняй «Hold Me Closer», набраўшы 146 балаў. Прадстаўляла [[Швецыя на конкурсе песні Еўрабачанне|Швецыю]] на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2022|Еўрабачанні 2022]] у Турыне, дзе заняла 4 месца, атрымаўшы 438 балы. == Дыскаграфія == === Сінглы === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" scope="col" |Назва ! rowspan="2" scope="col" |Год ! colspan="1" scope="col" |Вышэйшая Пазіцыя ў чарце |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" |[[Sverigetopplistan|SWE]]<ref>{{Cite web|url=https://www.sverigetopplistan.se/chart/41?dspy=2022&dspp=10|title=Veckolista Singlar, vecka 10|publisher=[[Sverigetopplistan]]}}</ref> |- ! scope="row" |«Late Night Stories» | rowspan="6" |2018 |— |- ! scope="row" |«All the Gold» |— |- ! scope="row" |«You Love Me» |— |- ! scope="row" |«Animal Island» |— |- ! scope="row" |«Shy Love» |— |- ! scope="row" |«Locked Into You» |— |- ! scope="row" |«Hanging On» |2019 |— |- ! scope="row" |«Dream Away» | rowspan="2" |2020 |— |- ! scope="row" |«Weight of the World» |— |- ! scope="row" |«Hold Me Closer» |2022 |5 |} {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Cornelia Jakobs}} {{DEFAULTSORT:Якабс Карнэлія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Швецыі]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2022]] lqodepzfqkmgvustc4v3fczvvviwkei 0 709317 5167894 5039654 2026-07-20T09:40:54Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Выканаўцы Century Media Recordss]]; +[[Катэгорыя:Выканаўцы Metal Blade Records]]; +[[Катэгорыя:Выканаўцы Noise Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167894 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 1984–1987, 1988–1993, 2001–2008 | Жанры = [[Трэш-метал|трэш-метал]], [[Блэк-метал|блэк-метал]] }} '''«Celtic Frost»''' ({{Tr|Кельцкі мароз}}) — швейцарскі метал-гурт з горада [[Цюрых]], творчасць якога зрабіла моцны ўплыў на экстрэмальны метал. Celtic Frost стварылі [[Томас Габрыэль Фішэр]] і Марцін Эрык Айн пасля распаду іх папярэдняга гурта, Hellhammer. Гурт быў актыўны ў перыяд з 1984 па 1993 гады і быў зноў утвораны ў 2001 годзе. Пасля сыходу аднаго з чальцоў гурта, Томаса Габрыэля Фішэра, Celtic Frost вырашыў канчаткова спыніць сваю дзейнасць. Басіст Марцін Эрык Айн, адзін з заснавальнікаў гурта, памёр ад сардэчнага прыступу 21 кастрычніка 2017 года. Гурт быў натхнёны як іншымі гуртамі жанру метала, такімі як [[Black Sabbath]], [[Judas Priest]] і [[Venom]], так і гуртамі жанру гатычны рок — [[Bauhaus]], [[Siouxsie and the Banshees]] і [[Christian Death]], і гуртом жанру хардкор-панк Discharge. == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Morbid Tales'' (1984) * ''To Mega Therion'' (1985) * ''Into the Pandemonium'' (1987) * ''Cold Lake'' (LP, 1988) * ''Vanity/Nemesis'' (1990) * ''Monotheist'' (2006) '''Міні-альбомы''' * ''Emperor's Return'' (1985) * ''Tragic Serenades'' (1986) * ''I Won't Dance'' (1987) {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Квартэты]] [[Катэгорыя:Блэк-метал-гурты]] [[Катэгорыя:Трэш-метал-гурты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Швейцарыі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1984 годзе]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Century Media Recordss]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Metal Blade Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Noise Records]] mnqekvqw7baroafmy8bqtxxm4hab85q 5167895 5167894 2026-07-20T09:41:13Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Выканаўцы Century Media Recordss]]; дададзена [[Катэгорыя:Выканаўцы Century Media Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167895 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 1984–1987, 1988–1993, 2001–2008 | Жанры = [[Трэш-метал|трэш-метал]], [[Блэк-метал|блэк-метал]] }} '''«Celtic Frost»''' ({{Tr|Кельцкі мароз}}) — швейцарскі метал-гурт з горада [[Цюрых]], творчасць якога зрабіла моцны ўплыў на экстрэмальны метал. Celtic Frost стварылі [[Томас Габрыэль Фішэр]] і Марцін Эрык Айн пасля распаду іх папярэдняга гурта, Hellhammer. Гурт быў актыўны ў перыяд з 1984 па 1993 гады і быў зноў утвораны ў 2001 годзе. Пасля сыходу аднаго з чальцоў гурта, Томаса Габрыэля Фішэра, Celtic Frost вырашыў канчаткова спыніць сваю дзейнасць. Басіст Марцін Эрык Айн, адзін з заснавальнікаў гурта, памёр ад сардэчнага прыступу 21 кастрычніка 2017 года. Гурт быў натхнёны як іншымі гуртамі жанру метала, такімі як [[Black Sabbath]], [[Judas Priest]] і [[Venom]], так і гуртамі жанру гатычны рок — [[Bauhaus]], [[Siouxsie and the Banshees]] і [[Christian Death]], і гуртом жанру хардкор-панк Discharge. == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Morbid Tales'' (1984) * ''To Mega Therion'' (1985) * ''Into the Pandemonium'' (1987) * ''Cold Lake'' (LP, 1988) * ''Vanity/Nemesis'' (1990) * ''Monotheist'' (2006) '''Міні-альбомы''' * ''Emperor's Return'' (1985) * ''Tragic Serenades'' (1986) * ''I Won't Dance'' (1987) {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Квартэты]] [[Катэгорыя:Блэк-метал-гурты]] [[Катэгорыя:Трэш-метал-гурты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Швейцарыі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1984 годзе]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Century Media Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Metal Blade Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Noise Records]] ocbetsxj6i03hzgtsjypps8tym3wtvr 0 710214 5167747 5165613 2026-07-19T18:26:58Z Pabojnia 135280 афармленне 5167747 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Galaxy Game»''' — першая ў свеце [[Аркадны аўтамат|аркадная гульня]] (гэта значыць відэагульня на аўтамаце, які працуе з манетамі) і першая гульня на камерцыйным камп’ютары.<ref name="кил">{{Cite web |url=http://www.arcade-museum.com/game_detail.php?game_id=13736 |title=Galaxy Game на сайте Killer List of Videogames |accessdate=2011-09-12 |archive-date=2014-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328003717/http://www.arcade-museum.com/game_detail.php?game_id=13736 |url-status=live }}</ref> Аўтамат з моманту стварэння і да канца [[2010 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2010 года]] знаходзіўся ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], штат [[Каліфорнія]], побач з горадам [[Пала-Альта]]. Прататыпам «Galaxy Game» стала гульня «[[Spacewar!]]», напісаная ў {{Не перакладзена 5|1960-я гады у гісторыі камп’ютарных гульняў|1961 годзе|ru|1960-е годы в компьютерных играх}} праграмістамі [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкага політэхнічнага інстытута]] для камп’ютара [[PDP-1]]. Гульня выкарыстоўвала [[асцылограф]] у якасці дысплея і 8 кілабайт [[Аператыўная памяць|аператыўнай памяці]]. [[Геймплэй]] абедзвюх гульняў досыць прымітыўны — два гульцы, кіруючы кожны сваім касмічным караблём, перастрэльваюцца на фоне зорнага неба, імкнучыся пазбегнуць як стрэлаў апанента, так і зоркі, якая прыцягвае да сябе караблі і разбурае іх пры судотыку. Але калі «Spacewar!» была даступная толькі супрацоўнікам інстытута і рэдкім наведвальнікам, то «Galaxy Game» стала першай гульнёй, даступнай кожнаму жадаючаму. Перадумовай да з’яўлення першай камерцыйнай гульні стала з’яўленне камп’ютара {{Не перакладзена 5|PDP-11|PDP-11|en|PDP-11}} коштам {{num|14000|$}}, што было на парадак танней ранніх камп’ютараў, недаступных простым карыстачам. Стваральнікамі «Galaxy Game» з’яўляюцца Біл Пітс, які да 1971 году ўжо скончыў Стэнфардскі ўніверсітэт, і яго сябар па школьных часах ― Х’ю Так. Біл, які вывучаў праграмаванне, займаўся самай гульнёй, у той час як інжынер-механік Х’ю адказваў за тэхнічную частку аўтамата. Праца працягвалася тры з паловай месяцы, да верасня 1971 года. Такім чынам, «Galaxy Game» на два месяцы апярэдзіла «[[Computer Space]]» ― першую камерцыйна паспяховую і масава выпушчаную гульню такога тыпу. У апошні момант сябры вырашылі змяніць назву гульні на «Galaxy Game», вырашыўшы, што «Spacewar!» (даслоўна ― «Касмічная вайна!») будзе не самай прыдатнай назвай у разгар [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайны]]. Аўтамат абыйшоўся сваім стваральнікам нятанна, амаль у {{num|20000|$}}: {{num|14000|$}} каштаваў камп’ютар PDP-11/20 з 8 КБ памяці, {{num|3000|$}} манітор «Hewlett Packard 1300A» і яшчэ амаль столькі ж ― {{Не перакладзена 5|Манетапрыёмнік|манетапрыёмны апарат|ru|Монетоприёмник}}, корпус з арэха і астатняе. Камерцыйна паспяховым аўтамат не быў, адна гульня на ім каштавала 10 цэнтаў (25 цэнтаў за тры гульні), што пры гэтак высокім сабекошце не дазволіла акупіць укладзеныя выдаткі. Першая версія гульні, разлічаная на дваіх гульцоў, прастаяла ва ўніверсітэце ўсяго год, у [[1972 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1972 годзе]] Біл і Х’ю зрабілі другую версію «Galaxy Game» з некалькі іншым корпусам, больш якасным дысплеем і магчымасцю падключаць да аднаго камп’ютара PDP-11 некалькі (да 4) кансоляў. Такім чынам, у «Galaxy Game» маглі гуляць да васьмі гульцоў на 4 дысплеях. Поспех гульні сярод студэнтаў універсітэта быў вельмі вялікім, у аўтамата стала стаяла група з 10―12 чалавек, а па выходных яшчэ больш. Папулярнасць расла, і 7 снежня 1972 Сцюарт Брэнд напісаў для часопіса «[[Rolling Stone]]» прысвечаную «Galaxy Game» артыкул. Другая мадэль прапрацавала з 1972 па {{Не перакладзена 5|1979 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1979 год|en|1979 in video games}}, пасля чаго камп’ютар стаў увесь час ламацца і аўтамат прыйшлося выключыць і дэмантаваць. Праз 18 гадоў — у [[1997 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1997 годзе]], па ініцыятыве Біла Пітса «Galaxy Game» была адрэстаўравана і ўстаноўлена на пятым паверсе Стэнфардскай кафедры інфарматыкі. Аўтамат стаў зноў даступны для студэнтаў. Аднак выдаткі на абслугоўванне машыны былі досыць высокія і праз два гады аўтамат быў падораны {{Не перакладзена 5|Музей камп’ютарнай гісторыі|музею камп’ютарнай гісторыі|en|Computer History Museum}} ў {{Не перакладзена 5|Маунцін-Ўю|Маунцін-Ўю|en|Mountain View, California}}, [[Каліфорнія]]. Са жніўня 2010 года музей здаў «Galaxy Game» у арэнду кампаніі «[[Google]]», і цяпер аўтамат знаходзіцца ў «{{Не перакладзена 5|Googleplex|Googleplex|en|Googleplex}}» ― штаб-кватэры кампаніі ў тым жа горадзе Маунцін-Ўю на тэрыторыі «[[Крамянёвая даліна|Крэмніевай даліны]]». == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] [[Катэгорыя:Відэагульні з двухмернай графікай]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1971 года]] [[Катэгорыя:Шматкарыстальніцкія відэагульні]] qofr45ebtsdq54crsgovih6tu7jav99 0 713217 5167899 4161514 2026-07-20T09:45:49Z Ueschar 151377 5167899 wikitext text/x-wiki '''Бэн-Егуда''' — прозвішча. == Вядомыя асобы == * [[Хемда Бэн-Егуда]] — ізраільская пісьменніца * [[Эліэзер Бэн-Егуда|Эліэзэр Бэн-Егуда]] — ізраільскі мовазнавец {{неадназначнасць}} fnjljllqdjwxc0uez0avt1tkvwqz895 14 720880 5167629 5165144 2026-07-19T13:07:06Z DzBar 156353 5167629 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2020|года}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2020]] [[Катэгорыя:Творы 2020 года]] 3kglzlek8n93h3dfysgr38xrxkuxn7h 0 720891 5167618 5163073 2026-07-19T12:44:43Z 5167618 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Мікіта Мелказёраў''' ({{lang-ru|Никита Мелкозёров}}; {{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[журналіст]], [[відэаблог]]ер, найбольш вядомы як аўтар і вядучы ютуб-каналаў «[[Жыццё-маліна]]», прысвечанага інтэрв’ю з грамадскімі і культурнымі дзеячамі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/melkazyorau-pavaga-addanasc-lyubou-u-getym-maya-nacyyanalnaya-ideya|title=Мелказёраў: павага, адданасць, любоў — у гэтым мая нацыянальная ідэя {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2022-12-15|access-date=2025-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/mikita-melkazyorau-my-navuchanyya-z-dzyacinstva-shto-yosc-yakasnae-ruskae-nasha-nibyta/|title=Мікіта Мелказёраў: Мы навучаныя з дзяцінства, што ёсць якаснае рускае, а наша — нібыта пародыя на ўсё|website=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=2022-12-30|access-date=2025-12-24}}</ref> і «Загляне сонца», прысвечанага гісторыі Беларусі. == Біяграфія == === Раннія гады. Вучоба === Нарадзіўся ў [[Хабараўск]]у ([[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]). У 1993 годзе, ва ўзросце пяці гадоў, маці адправіла Мікіту ў Мінск да дзядулі і бабулі, а сама вярнулася ў Хабараўск, каб скончыць магістратуру і аформіць развод. Бацька, які ў савецкі час быў лідарам хабараўскага [[камсамол]]а, а пасля заняўся бізнесам, застаўся ў Расіі. Сувязь з ім была канчаткова страчана, калі Мікіту было 11 гадоў<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384078|title=Чым запомніўся Мікіта Мелказёраў — самы папулярны беларускі інтэрв'юер|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20251222220548/https://nashaniva.com/384078|archive-date=2025-12-22|access-date=2025-12-22}}</ref>. Выхаваннем Мікіты займаліся маці і бабуля, Марсельеза Серапіёнаўна, якая працавала загадчыцай дзіцячага садка<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33206672.html|title=«ПіК Свабоды». «Калі цябе Зянон пакусаў». Таямніцы са здымкаў «Жыцьцё-маліна» і парады ад Мелказёрава для расейскамоўных беларусаў|first=Ганна|last=Соўсь|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2024-11-18|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=267366|title=Самы папулярны ютуб-блогер Беларусі Мікіта Мелказёраў шчыра пра адмову ад алкаголю, знаёмствы ў інтэрнэце і журналістыку|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. Да 10-га класа займаўся футболам у ДзЮСШ. У юнацтве сутыкнуўся з алкагольнай залежнасцю, здолеў пераадолець яе і трымаўся цвярозага ладу жыцця<ref name=":0" />. У 2012 годзе скончыў [[факультэт журналістыкі БДУ]]. === Журналісцкая дзейнасць === Прафесійную кар’еру пачынаў як спартыўны аглядальнік. Працаваў у газеце «[[Всё о футболе]]», пазней стаў журналістам і рэдактарам на інтэрнэт-партале «[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]]» (by.tribuna.com). Пасля перайшоў у медыяхолдынг [[Onliner.by]], дзе спецыялізаваўся на вялікіх тэкставых інтэрв’ю і рэпартажах. У 2019 годзе пачаў развіваць відэафармат, стаўшы вядоўцам YouTube-праекта «MelkazeRaw», дзе гутарыў пераважна са спартсменамі<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/sportchchannel/2592778.html|title=Мелкозеров теперь тоже на YouTube. Признайтесь, вы скучали по его интервью|work=[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]]|access-date=29 верасня 2022|archive-date=3 кастрычніка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003232522/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/sportchchannel/2592778.html|url-status=dead}}</ref>. === YouTube-канал «Жыццё-маліна» === [[Файл:Блогер Мікіта Мелказёраў бярэ інтэрв'ю для праекта Жыцьцё-маліна.png|thumb|Мікіта запісвае інтэрв’ю для праекта [[Жыццё-маліна]].]] У чэрвені 2020 года запусціў аўтарскі YouTube-канал «[[Жыццё-маліна]]» грамадска-палітычнага і культуралагічнага фармата. Мелказёраў запісваў інтэрв’ю з вядомымі беларусамі, сярод якіх былі палітыкі, дзеячы культуры, літаратары. У 2022 годзе запусціў дадатковы фармат — падкаст «Slodky Stony», прысвечаны абмеркаванню беларускай ідэнтычнасці і бягучых падзей<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/292640|title=Мікіта Мелказёраў запусціў відэа-падкаст па-беларуску з інтрыгоўнай назвай|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. Выйшла пяць выпускаў. У 2023 годзе запусціў аўтарскі праект «Загляне сонца» (@zahlianie_sonca) — гістарычны падкаст, асноўнымі тэмамі якога была гісторыя Беларусі і Расіі, разбор міфаў прапаганды, крытыка гістарычных постацей і падзей. Цікава, што спачатку ў праекта была іншая назва — «Кайлі Міндоўг». Мелказёраў абвесціў, што пачынае новы гістарычны праект, назва якога аб’ядноўвае імя аўстралійскай спявачкі і першага кіраўніка Вялікага Княства Літоўскага. Аднак адразу пасля анонса вядоўцы «Жыццё-маліна» ў Instagram дызайнерка Караліна Палякова заявіла, што ідэя назвы належыць ёй. Пасля скандалу Мелказёраў быў вымушаны некалькі разоў прынесці прабачэнні і паведаміць пра рэбрэндынг. Пазней ў эфіры «Еўрарадыё» блогер сказаў, што цяпер працоўная назва — «Чорная панда Нясвіжа». Гэты варыянт прапанаваў кінакрытык Тарас Тарналіцкі, у якога Мікіта Мелказёраў спытаўся дазволу на выкарыстанне<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/analytics/u-belaruskih-medyya-ne-prynyata-abaranyac-nazvu-z-dapamogay-tavarnaga-znaka-nakolki|title=«У беларускіх медыя не прынята абараняць назву з дапамогай таварнага знака». Наколькі абгрунтаваныя прытэнзіі датычна нэймінгу?|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Але па выніку праект пачаў выходзіць пад назвай "Загляне сонца". <div style="display:inline-block; padding:0.2em 0.5em; background:#eef; border:1px solid #ccd;">{{Collapse top|Поўны пералік эпізодаў @zahlianie_sonca<ref name="guide">{{Cite web|lang=ru|url=https://steanlab.github.io/stat/|title=Путеводитель по материалам youtube канала @malina_by|first=Siarhei|last=Besarab|website=steanlab.github.io|access-date=2025-12-27}}</ref>}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | <u>Заўвага</u>: тлустым шрыфтам вылучаны эпізоды, якія станам на снежань 2025 года мелі каля 50 000 праглядаў |- !Тэма эпізода !Працягл. !Дата (ггггммдд) !Спасылка |- |'''Маскавіты спачатку праклялі, а потым спалілі беларускі горад. Сумная старонка гісторыі Магілёва''' | align="right" |17:31 | align="right" |20251218 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=N-vEr0nI5NY</nowiki> |- |Хто вінаваты ў даўцы на Нямізе, у якой загінула 53 чалавекі. Галоўныя катастрофы сучаснай Беларусі | align="right" |19:05 | align="right" |20251211 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Iy_nrt4Phx0</nowiki> |- |Як КДБ сачыў за забойцам Кенэдзі ў Мінску, любоў з рускай і Шушкевіч. Лі Харві Освальд | align="right" |26:29 | align="right" |20251204 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=jq5nfRAPxnY</nowiki> |- |Што перашкодзіла перамагчы Расію? Чаму Каліноўскі ўсё адное легенда? Гісторыя паўстання 1863 года | align="right" |23:58 | align="right" |20251127 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Zmr8sNbpPGs</nowiki> |- |'''Новы падручнік гісторыі — гэта трэш: тлумачым, што не так: СВО, хлусня і куча Лукашэнкі''' | align="right" |22:49 | align="right" |20251120 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=a1stdSH2KJ0</nowiki> |- |Найбуйнейшае сутыкненне цягнікоў у Беларусі і больш за 100 загінулых: як гэта адбылося? | align="right" |19:22 | align="right" |20251113 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=NSv0xw_ilDs</nowiki> |- |Вялікая гісторыя пра яўрэяў у Беларусі: чаму іх выгналі і як яны стварылі Ізраіль | align="right" |19:14 | align="right" |20251106 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=0l4JM8MPLH0</nowiki> |- |Рэферэндум, пра які мало хто памятае: размова з КДБ, арышт Статкевіча і бан для Лявона Вольскага | align="right" |19:36 | align="right" |20251030 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=nWbDmEbUOkI</nowiki> |- |Вільня — літоўская, польская, беларуская, яўрэйская ці савецкая? Адказваем і рэспектуем літоўцам | align="right" |20:24 | align="right" |20251023 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=j-TXCfraV6g</nowiki> |- |6 рэчаў пра ВКЛ, пасля якіх вы зразумееце, чаму мы не імперцы | align="right" |20:16 | align="right" |20251016 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=0gsuKF23Fns</nowiki> |- |Кароль, які перамог Масковію і Івана Жахлівага: гісторыя Стэфана БАТОРЫЯ | align="right" |19:19 | align="right" |20251009 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=-YOvt6EM5zg</nowiki> |- |Расія зноў сабралася ставіць новы помнік у Беларусі: як працуе мяккая сіла | align="right" |20:20 | align="right" |20251002 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=MMGmrGaPIo0</nowiki> |- |Легенда ці поўны правал? Палітычная біяграфія Зянона ПАЗНЯКА | align="right" |23:18 | align="right" |20250925 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=UZh_JG6GYF0</nowiki> |- |Дэпартацыі, забойствы, рэпрэсіі: што адбывалася ў Заходняй Беларусі пасля аб’яднання з БССР | align="right" |26:40 | align="right" |20250918 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=UT4PP7lceq0</nowiki> |- |Як расейцы ПАДАРВАЛІ галоўны мост Гародні і здалі немцам буйную КРЭПАСЦЬ | align="right" |19:20 | align="right" |20250911 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Ld8-6mE3wh8</nowiki> |- |100 гадоў назад на беларускай мове было ЎСЁ: чыноўнікі, вывескі, школы, кнігі, дакументы | align="right" |24:07 | align="right" |20250904 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_1xI2vR0G4o</nowiki> |- |Даказваем, чаму Беларусь можа лічыць Адама Міцкевіча сваім: складаны лёс вялікага пісьменніка | align="right" |20:50 | align="right" |20250828 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=uteA27wN6Y0</nowiki> |- |Беларускі след у вялікай смуце ў Масковіі: Ілжэдзмітрый — праект Рэчы Паспалітай? | align="right" |20:32 | align="right" |20250821 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=cm4tpVEG1kg</nowiki> |- |Гісторыя ЭМІГРАЦЫІ з Беларусі: як выкідвалі людзей з краіны, а потым падманам намагаліся іх вярнуць | align="right" |26:29 | align="right" |20250815 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=PXoElALKZMU</nowiki> |- |Праблемы з мовай, партызанскі рух, імперыя побач: чым Ірландыя падобная на Беларусь | align="right" |22:22 | align="right" |20250807 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=pMQLi1ZUzOk</nowiki> |- |Цімаці Снайдэр лупіць пазітыў пра БЕЛАРУСЬ: чаму хрышчэнне Русі — гэта не пра Расію | align="right" |21:10 | align="right" |20250731 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Qiz1ZXP7YCc</nowiki> |- |Навошта ўлада СПАЙВАЕ беларусаў: разбіраемся, чаму Беларусь у топе краін па спажыванню алкаголю | align="right" |22:53 | align="right" |20250724 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=vo0JB03fxqc</nowiki> |- |Як беларуская царква страціла незалежнасць: ізноў прычыніўся Сталін, але не толькі ён | align="right" |24:24 | align="right" |20250717 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=rxhxPBQA2n8</nowiki> |- |Гэта бздура! Насамрэч Леніну было насраць на Беларусь — тлумачым, чаму | align="right" |20:48 | align="right" |20250710 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=4FCeczag_Ng</nowiki> |- |Хто вінны, колькі беларусаў было знішчана ці пераселена і як гэтага не дапусціць далей | align="right" |17:48 | align="right" |20250703 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Tz3J6PgFkZM</nowiki> |- |Хто прыдумаў абразлівую мянушку для беларусаў, бульба і каларадскі жук | align="right" |17:36 | align="right" |20250626 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=sj0TmH2jEbs</nowiki> |- |Як у СССР садзілі за анекдоты і навошта Хрушчову малявалі кукурузу на галаве | align="right" |18:01 | align="right" |20250619 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=cdY8clga8JY</nowiki> |- |Самае страшнае месца Беларусі: злачынствы саветаў, як Пазняк паказаў беларусам праўду пра Курапаты | align="right" |23:24 | align="right" |20250612 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=i8J5hFobhbM</nowiki> |- |Чаму на 9 траўня не было парадаў, 23 лютага і іншыя дзіўныя святы Беларусі: што з імі не так? | align="right" |18:46 | align="right" |20250605 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=DjlEh2qioJ8</nowiki> |- |Іван Жахлівы — вораг Беларусі: разбіраем на прыкладах Полацку і не толькі | align="right" |20:55 | align="right" |20250529 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=cBzjn1zhoLo</nowiki> |- |СССР разрабаваў Германію пасля перамогі: што даехала да Беларусі? Малавядомыя факты | align="right" |19:47 | align="right" |20250522 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=LRi1rjhinuo</nowiki> |- |Тры падзелы Рэчы Паспалітай: як Беларусь першы раз акупавалі рускія. Разбіраемся да гэтай пары | align="right" |25:13 | align="right" |20250515 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=CeVMB_4tOD0</nowiki> |- |'''Як прапаганда ілжэ пра «Великую Отечественную войну». Сабралі ўсё ў адным месцы''' | align="right" |18:59 | align="right" |20250508 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=uQ6xmqhrKAU</nowiki> |- |'''Кароткая гісторыя Беларусі: нам ёсць чым ганарыцца! Перамогі на рускімі, Скарына і незалежнасць''' | align="right" |21:48 | align="right" |20250501 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=n1QTVWEAprs</nowiki> |- |Лівонская вайна: як ВКЛ, Польшча і краіны Балтыі разам перамаглі рускіх | align="right" |19:53 | align="right" |20250424 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=XYkDnNnOPIg</nowiki> |- |Чаму Беларусь павінна ненавідзець Сталіна: падрабязная інструкцыя | align="right" |23:38 | align="right" |20250410 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=c4b2QbZBHck</nowiki> |- |Тры выпадкі, калі Расія атрымала па срацы: вы маглі гэта не ведаць | align="right" |21:32 | align="right" |20250403 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=N0alVVhCcnA</nowiki> |- |Навошта Мінску столькі вуліц савецкіх вычварэнцаў? Шчорс, Берсан, Сердзіч, Убарэвіч, Лазо | align="right" |16:40 | align="right" |20250327 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=F0bmi-jpxAc</nowiki> |- |Ён разваліў СССР і стаў першым кіраўніком Беларусі, але чаму да яго ёсць пытанні? Шушкевіч | align="right" |24:34 | align="right" |20250320 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=ro8TA9iOpg0</nowiki> |- |'''Яшчэ 85 гадоў таму Вільня, Беласток і Смаленск былі ў складзе Беларусі: што адбылося потым?''' | align="right" |17:09 | align="right" |20250314 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=3IGnG9bZQLI</nowiki> |- |Разбіваем міфы прапаганды пра смерць Янкі Купалы: хто мог заказаць паэта? | align="right" |19:21 | align="right" |20250306 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=3-FMQeQwgSQ</nowiki> |- |Галоўныя мецэнаты ў гісторыі Беларусі: на што яны давалі мільёны? Чапскі, Вайніловіч, Радзівілы | align="right" |15:33 | align="right" |20250227 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=34KeKH1-yP0</nowiki> |- |Бандэраўцы, нацысты ці звычайныя савецкія людзі? Галоўныя міфы прапаганды пра Хатынь | align="right" |15:44 | align="right" |20250220 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=NkBWew1cPyU</nowiki> |- |Што вазілі з Польшчы ў Беларусь і наадварот: беларусы выжывалі як маглі на пачатку незалежнасці | align="right" |16:18 | align="right" |20250213 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=g6Hdj3eASEc</nowiki> |- |Як намагаліся адмыць рэпутацыю міліцыя, але нічога не атрымалася. Цяпер стала яшчэ горш | align="right" |17:02 | align="right" |20250206 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=CgBBddmu8x4</nowiki> |- |ШТО? У гімне Беларусі ёсць згадка пра сцяг СССР: навошта яна там? | align="right" |13:42 | align="right" |20250130 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Wf-TkXEYi9w</nowiki> |- |Чаму рускія называюць нас «Белоруссией», і як з гэтым змагацца: антыкалаянільнае на @zahliane_sonca | align="right" |14:16 | align="right" |20250127 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=DdFWDYrNR7Q</nowiki> |- |Як і чаму Беларусь перастала верыць у бога. Калі не згодныя — давайце абмяркуем у каментарах | align="right" |14:31 | align="right" |20250116 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_6sR58kCgZc</nowiki> |- |Дэсант, які высадзіўся ў Налібокскай пушчы: як беларусы змагаліся з саветамі з дапамогай ЗША | align="right" |15:50 | align="right" |20250109 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=eyqEWx06xds</nowiki> |- |Прэмер-міністр БНР, якога забілі сяляне: чаму гэта здарылася? Раман Скрімунт | align="right" |14:57 | align="right" |20250102 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=wbRvd-SUXHk</nowiki> |- |Як у імперыі зла пачалося адраджэнне Беларусі і хто за гэтым стаяў? | align="right" |14:58 | align="right" |20241226 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=hwFEpAqyTNA</nowiki> |- |Каліноўскі і забойца рускага цара нарадзіліся на Падляшшы: што яшчэ трэба ведаць пра Беласток | align="right" |16:12 | align="right" |20241219 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=h0jP56pd5qc</nowiki> |- |Палессе: украінскае ці беларускае? Шмат фактаў і адна версія, якую вы маглі не ведаць | align="right" |16:04 | align="right" |20241212 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=ZEDQH2_zFZ8</nowiki> |- |Нечаканая назва Беларусі: хто прыдумаў і чаму яна не прыжылася | align="right" |16:05 | align="right" |20241205 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_Ao-kXGKgtA</nowiki> |- |Як Слуцкі збройны чын змагаўся з саветамі: супрацьстаяць прйшлося нават кітайцам | align="right" |18:42 | align="right" |20241128 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=4Kpu9Q3qa9o</nowiki> |- |Кіраваў Беларуссю і мог змяніць Сталіна: гісторыя чалавека, які быў лайно. Панамарэнка | align="right" |15:56 | align="right" |20241121 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=VWg7MI3v0cg</nowiki> |- |Якой была паланізацыя Беларусі і як з гэтым жыць далей? Польшча — галоўны сусед Беларусі | align="right" |15:30 | align="right" |20241115 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=jmgQWq-qX00</nowiki> |- |Паланізацыя Беларусі: як было на самой справе? Разбіраемся ва ўзаемаадносінах з Польшчай | align="right" |14:58 | align="right" |20241107 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=286ZmsAWnzs</nowiki> |- |Як беларусы выжывалі пры рускіх і паляках. І выжывуць яшчэ раз пры Лукашэнку | align="right" |12:11 | align="right" |20241031 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=HO3lAg5aUq0</nowiki> |- |Як мы ЎШЧЭНТ РАЗБІЛІ татараў: яны 15 гадоў баяліся сунуць нос на землі ВКЛ. Бітва пад Клецкам | align="right" |13:30 | align="right" |20241024 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=NcSIo8h9ZmA</nowiki> |- |Як Смаленск быў сталіцай Беларусі, а потым раптоўна апынуўся ў складзе Расіі | align="right" |13:06 | align="right" |20241016 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=P5K8i-h28s8</nowiki> |- |Як Касцюшка вызваліўся з рускага плену, дапамог ЗША і адмовіў Напалеону (магчыма, дарэмна) | align="right" |18:34 | align="right" |20241009 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_6a_9DTfIO8</nowiki> |- |«Дажынкі» — прыгожае свята, але СССР сапсаваў яго, а Лукашэнка дабіў | align="right" |13:20 | align="right" |20241003 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=gLv7weWI4kY</nowiki> |- |Як прапаганда ілжэ пра партызан: шмат дэталяў, пра якія не пішуць у падручніках і не скажуць на ТБ | align="right" |16:57 | align="right" |20240925 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=XwwaiPGRVwg</nowiki> |- |Яшчэ адзін вораг Лукашэнкі, які раптоўна знік. Уся праўда пра Юрыя Захаранку | align="right" |16:02 | align="right" |20240918 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=UtlW-d5zmFA</nowiki> |- |«Салідарнасць», 10 год жорсткага змагання, расстрэлы, рэпрэсіі, Валенса і роля працоўнага класа | align="right" |18:19 | align="right" |20240912 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=lr8eTbCr7tA</nowiki> |- |'''Ён мог стаць прэзідэнтам пасля Лукашэнкі, але быў забіты: гісторыя Віктара Ганчара''' | align="right" |18:51 | align="right" |20240904 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=gBeDIDaY-Io</nowiki> |- |Дудаеў разграміў Расію: чым гэтая гісторыя можа быць цікавая Беларусі і пры чым тут Пазняк | align="right" |22:18 | align="right" |20240828 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=nnoy9wR08Bw</nowiki> |- |Адкуль узяліся «зайчыкі», бясконцыя дэвальвацыі і распусныя бабры (18+). Гісторыя беларускіх грошай | align="right" |18:59 | align="right" |20240821 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=tuAGiztq0oQ</nowiki> |- |Навошта Беларусь ваявала ў Афганістане: самая бессэнсоўная вайна | align="right" |20:49 | align="right" |20240815 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=p3RrFQZ3obQ</nowiki> |- |Загадкавая смерць самага яркага палітыка незалежнай Беларусі. Генадзь Карпенка | align="right" |17:53 | align="right" |20240807 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Hx1mHa93JWw</nowiki> |- |Сноп жыта і граблі ледзь на сталі гербам Беларусі, але ў час апомніліся: хто і калі прыдумаў Пагоню | align="right" |14:32 | align="right" |20240731 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=p2hB4JwFDzM</nowiki> |- |Як Сталін замовіў забойства сусветна вядомага яўрэя ў Мінску: дзікая гісторыя пра метады НКУС | align="right" |13:14 | align="right" |20240724 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=fGK3Iyast8k</nowiki> |- |Хто і чаму перайменаваў Менск у Мінск: зноў не абыйшлося без рускіх | align="right" |11:02 | align="right" |20240717 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=MKk_WCbgNL0</nowiki> |- |Рускі, які забіў Каліноўскага і знішчаў усё беларускае . Чаму Мураўёва празвалі вешальнікам | align="right" |13:03 | align="right" |20240710 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=jHj46OZVVTs</nowiki> |- |Што прапаганда ілжэ пра БЧБ-сцяг | align="right" |16:20 | align="right" |20240703 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=6uJrc3qi380</nowiki> |- |Адна з самых крывавах бітв у гісторыі Беларусі і Усяслаў Чарадзей | align="right" |14:37 | align="right" |20240626 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=u8oTtw9nYxI</nowiki> |- |Яна [здаецца] абліла мачой мінскага губернатара і не давала спуску царызму. Каміла Марцінкевіч | align="right" |14:00 | align="right" |20240619 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Ay056hAe4eM</nowiki> |- |Пра гэта не пішуць у падручніках, але для Беларусі вайна з Напалеонам не была айчыннай. Вайна 1812 | align="right" |15:06 | align="right" |20240612 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=NFFn6x30oOA</nowiki> |- |Хто і якія скарбы скраў з Беларусі: крыж Ефрасінні Полацкай, бібліятэка Радзівілаў | align="right" |14:01 | align="right" |20240605 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=wjGc1JSWvuM</nowiki> |- |Расія — спадкаемцы Арды, а не Русі: поўны разбор вялікага гістарычнага крадзяжу | align="right" |16:06 | align="right" |20240529 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Lnt55ZzKNAw</nowiki> |- |Як Пётр I спаліў Магілеў, Віцебск і іншыя гарады Беларусі: так Расія стала імперыяй | align="right" |12:59 | align="right" |20240522 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=O2ev4qpMEZw</nowiki> |- |Расія 250 год намагаецца прагнуць Беларусь, але ўсё ніяк: гісторыя вялікага змагання з імперыяй | align="right" |15:47 | align="right" |20240515 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=InHCyhr4JaQ</nowiki> |- |'''Тое, што Мінск разбамбілі фашысты, — міф. Расказваем, як было насамрэч і пры чым тут Сталін''' | align="right" |14:48 | align="right" |20240508 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=sRARfT_T4yY</nowiki> |- |Атаман Юрка Моніч, які даваў люлей камуністам і змагаўся за Беларусь. Гісторыя супраціву СССР | align="right" |18:18 | align="right" |20240501 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=3WXCwg76LBY</nowiki> |- |Разбор, чаму так здарылася і ці можна было пазбегнуць. Пра галоўную катастрофу Беларусі | align="right" |15:23 | align="right" |20240426 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=KonTMsQg4ek</nowiki> |- |Гераічны супраціў Расіі ад маленькай Літвы: прыклад, які варты рэспекту, і роля Беларусі | align="right" |16:21 | align="right" |20240417 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=qUlIIhPY2AM</nowiki> |- |Чаму першая беларуская дзяржава праіснавала так мала | align="right" |18:56 | align="right" |20240411 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=bhRAjBevTTA</nowiki> |- |'''Хто НАСАМРЭЧ бараніў Брэсцкую крэпасць: НКУС, арыштаваны Бандэра і турма Брыгіткі''' | align="right" |13:46 | align="right" |20240407 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=FixckIH2R7U</nowiki> |- |Страшэнны галадамор у Беларусі, беднасць і бязладзе: што прынеслі калгасы для беларусаў | align="right" |15:57 | align="right" |20240328 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=OEurVqZLBIU</nowiki> |- |Як жыў Мінск да таго, як стаў сталіцай: тэлефоны, гатэль «Еўропа», конка, гарэлка і першы футбол | align="right" |17:31 | align="right" |20240321 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=S4Sn2AcvnWM</nowiki> |- |Як абараніцца ад Расіі: спосаб, які правераны стагоддзямі. Балта-Чарнаморскі саюз і Беларусь | align="right" |17:05 | align="right" |20240313 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=f_4ctPUbMJM</nowiki> |- |Герой паўстання Каліноўскага: генерал, без якога нічога б не атрымалася. Паўстанне 1863 года | align="right" |13:26 | align="right" |20240306 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=B0riY8daBZQ</nowiki> |- |'''Што прапаганда ілжэ пра абарону Брэсцкай крэпасці: поўны разбор''' | align="right" |15:28 | align="right" |20240301 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=vxUl1FPpt08</nowiki> |- |Ганебныя назвы вуліц Мінска, ад якіх хочацца ванітаваць-2. Дастаеўскі, Пушкін, Гікала, Гамарнік | align="right" |16:44 | align="right" |20240221 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=xukq6M-40Uw</nowiki> |- |Будаваў ракеты, вынайшаў паліва для іх, пражыў 107 гадоў. Выбітны беларус Барыс Кіт | align="right" |15:18 | align="right" |20240214 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=hn9GwAaHJPg</nowiki> |- |Беларусь-2004. Новы рэферэндум Лукашэнкі, аварыя Глеба, «Чёрный бумер» і хіт Грыбалёвай | align="right" |23:03 | align="right" |20240207 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=60oFd9T22Aw</nowiki> |- |Самы крымінальны горад Беларусі і прычым тут Рыжскі мір | align="right" |15:15 | align="right" |20240131 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=o7Xcnjblfl4</nowiki> |- |Як Іван Жахлівы і Пётр Першы знішчалі Полацк: хроніка заняпаду выбітнага горада | align="right" |15:38 | align="right" |20240124 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=AK65bwEZyiw</nowiki> |- |Рабаўнікі і злачынцы, бандыцкі Менск і кантрабандыстскі Ракаў: гісторыя, па якой плача Галівуд | align="right" |17:28 | align="right" |20240117 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=5qZeAd0bpRU</nowiki> |- |Ганебныя назвы вуліц Мінска, ад якіх хочацца ванітаваць. Ландар, Горкі, Мяснікоў, Свярдлоў | align="right" |16:01 | align="right" |20240111 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=54m-IibqEBk</nowiki> |- |Сталін запусціў у жыццё Снягурку, а Дзед Мароз — савецкі праект. Як сустракалі Новы год на Беларусі | align="right" |16:43 | align="right" |20231227 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=ssFx_7-YeTk</nowiki> |- |Андрэй Грамыка: герой ці вораг? Перамовы з Кенедзі, ведаў Мэрылін Манро, прасоўваў Гарбачова | align="right" |14:01 | align="right" |20231220 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_zChz2EtPi4</nowiki> |- |Яна прынесла ШМАТ пакутаў: тут сядзелі Колас, Статкевіч, Казулін. Пішчалаўскі замак (Валадарка) | align="right" |15:03 | align="right" |20231213 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=SvSMpbMp6xQ</nowiki> |- |Як Расія памячае тэрыторыю, што не так з Пушкіным і чаму варта будаваць помнікі сваім героям | align="right" |14:35 | align="right" |20231206 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=wWLD4UsMkto</nowiki> |- |Расійскі генерал-губернатар, які забіў 51 менчука мінімум. Курлоўскі расстрэл | align="right" |13:21 | align="right" |20231129 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=omAWwA45pn8</nowiki> |- |Адкуль столькі грошай у Радзівілаў? Як камуністы ўсё забралі, сяброўства з Кенедзі, палон і Мусаліні | align="right" |15:48 | align="right" |20231122 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=XUeJcgYPuhE</nowiki> |- |'''Брэст, які мы страцілі, чаму Брэсцкая крэпасць — міф і як гэта выкарыстоўвае прапаганда''' | align="right" |10:18 | align="right" |20231115 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=7LrIMwMtMuA</nowiki> |- |Браты, без якіх Беларусі магло б не быць. БНР, БССР, Беларусь | align="right" |15:55 | align="right" |20231108 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=esKtptxB4Iw</nowiki> |- |'''Лёс Пятра Машэрава: канчаткова зруйнаваў беларушчыну ці адбудаваў Беларусь пасля вайны?''' | align="right" |12:16 | align="right" |20231101 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=LdVmW61DBXo</nowiki> |- |Самы багаты род ВКЛ і іншыя нашы магнаты, якія здзіўлялі Еўропу: Сапегі, Гаштольды, Хадкевічы | align="right" |13:04 | align="right" |20231025 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_eGu6PlvSY8</nowiki> |- |Калі было да законаў! Статут ВКЛ: як Сапега абхітрыў палякаў і адкуль у беларусаў цяга да законнасці | align="right" |08:46 | align="right" |20231018 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=8x96ByPi5Do</nowiki> |- |12 прычын, чаму Беларусь — Еўропа, а не Расія. Геапалітычны выбар, які зроблены даўно | align="right" |15:17 | align="right" |20231011 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=fMdJWoSBNFI</nowiki> |- |Барбара Радзівіл і Жыгімонт Аўгуст амаль памірылі Польшчу і ВКЛ: каханне, якое скончылася смерцю | align="right" |08:30 | align="right" |20231004 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=HxlYxTBel24</nowiki> |- |Як Беларусь парвалі на два кавалкі: Рыжскі мір і чаму варта самім вырашаць свой лёс | align="right" |11:49 | align="right" |20230927 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=ErF1cSJCqak</nowiki> |- |Галоўны дыпламат у гісторыі Беларусі: дамаўляўся з Масквой і абхітрыў Польшчу. Леў Сапега | align="right" |07:11 | align="right" |20230920 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=CzQtjH-19fQ</nowiki> |- |Як Альгерд даваў прасрацца маскалям і ледзь не знішчыў Крэмль | align="right" |06:09 | align="right" |20230913 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=k_rjBlMozgc</nowiki> |- |'''Вось чаму беларусы крутыя, а рускія ідуць лесам''' | align="right" |08:47 | align="right" |20230830 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=s3pWgnZiw7c</nowiki> |} {{Collapse bottom}} </div> === Моўнае пытанне === У жніўні 2021 года Мелказёраў ініцыяваў публічны выклік у [[Instagram]], паабяцаўшы выпусціць відэа на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пры дасягненні 30 тысяч падпісчыкаў. Ініцыятыва выклікала неадназначную рэакцыю аўдыторыі, аднак стала штуршком для асабістага пераходу блогера на беларускую мову. Потым Мелказёраў вёў свае праекты і сацыяльныя сеткі пераважна па-беларуску, папулярызуючы гэту мову ў медыяпрасторы<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=276983|title=«З такім аб’ёмам хэйту сутыкнуўся ўпершыню». Мелказёраў паабяцаў за падпіску выпусціць відэа па-беларуску — і атрымаў шмат крытыкі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. === Пераслед і эміграцыя === 3 чэрвеня 2021 года, пасля затрымання калегі і аўтара канала «ЧестнОК» [[Аляксандр Мікалаевіч Івулін|Аляксандра Івуліна]], Мелказёраў прыняў рашэнне пакінуць Беларусь праз пагрозу крымінальнага пераследу. Эміграваў у [[Польшча|Польшчу]], дзе працягнуў журналісцкую дзейнасць. У інтэрв’ю расійскаму блогеру [[Юрый Аляксандравіч Дудзь|Юрыю Дудзю]] падрабязна расказаў пра прычыны ад’езду і рэпрэсіі ў дачыненні да беларускіх медыя<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=S0AwwvtwDyk|title=Как жить, если лишают родины / вДудь|last=вДудь|date=2022-01-26|access-date=2025-12-24}}</ref><ref>{{cite web|url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/3009284.html|title=Рыдал в Стамбуле, видел тихарей за границей, готов убить за кофе в Минске. Друг Ивулина и лучший интервьюер Беларуси рассказал Дудю о вынужденной эмиграции|work=[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]]|lang=ru|access-date=29 верасня 2022|archive-date=29 верасня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929222711/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/3009284.html|url-status=dead}}</ref>. Улады [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ў [[Беларусь|Беларусі]] неаднаразова ўносілі рэсурсы Мелказёрава ў спіс забароненых: * 25 красавіка 2022 года Telegram-канал і лагатып «Жыццё-маліна» прызнаны судом Цэнтральнага раёна Мінска «[[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў|экстрэмісцкімі матэрыяламі]]». Таксама асобна прызнаны экстрэмісцкім матэрыялам выпуск праграмы з удзелам ксяндза [[Вячаслаў Барок|Вячаслава Барка]], рашэнне прынята судом Расонскага раёна 14 кастрычніка 2022 года<ref>{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/107580|title=Хроніка палітычнага пераследу 29 красавіка-2 траўня|work=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]}}</ref>. * У кастрычніку 2022 года асобныя выпускі праграмы таксама трапілі ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў<ref>{{cite web|url=https://reform.news/334173-vypusk-zhizn-malina-s-ksendzom-barkom-priznan-jekstremistskim|title=Выпуск «жизнь-малина» с ксендзом Барком признан экстремистским|work=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. * У 2023—2024 гадах на дзяржаўным тэлебачанні выходзілі сюжэты з ускоснымі і прамымі пагрозамі ў адрас блогера. Ціск на журналіста ажыццяўляўся і праз дзяржаўныя сродкі масавай інфармацыі. У эфіры тэлеканала «[[СТБ]]» намеснік генеральнага дырэктара агенцтва «[[Мінск-Навіны]]» Кірыл Казакоў публічна заявіў пра асабістую гатоўнасць расстраляць Мелказёрава<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/83736913/dzyarzhkanal-apublikavau-pagrozy-smertsyu-blogeru-mikitu-melkazyoravu-i-prapanovy-stalinskih-represiyau|title=Дзяржканал апублікаваў пагрозы смерцю блогеру Мікіту Мелказёраву і прапановы сталінскіх рэпрэсіяў|first=Belsat|last=TV|website=[[Белсат]]|access-date=2025-12-22}}</ref>. * У 2025 годзе праект «Жыццё-маліна» разам з «Загляне сонца» былі афіцыйна прызнаны [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] «экстрэмісцкімі фармаваннямі»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/368810|title=Праект «Жыццё-маліна» прызналі экстрэмісцкім фармаваннем|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. === Прыватнае жыццё і погляды === У студзені 2025 года ажаніўся з беларускай мадэллю Лінай Цапавай. Цырымонія шлюбу прайшла ў анлайн-фармаце праз сэрвіс у штаце [[Юта]] ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]])<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/367878|title=Ажаніліся блогер Мікіта Мелказёраў і ню-мадэль Ліна Цапава|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-05-14|access-date=2025-12-22}}</ref><ref name=":0" />. Працягваў гуляць у футбол на аматарскім узроўні, выступаў на пазіцыі цэнтральнага абаронцы і быў капітанам футбольнай каманды [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]]<ref name=":0" />. Адкрыта называў сябе «неафітам» у пытаннях нацыянальнай самасвядомасці, прызнаючы, што пачаў глыбока цікавіцца беларускай гісторыяй і палітыкай толькі пасля падзей 2020 года. У знак павагі да нацыянальнай літаратуры зрабіў татуіроўку з выявай пісьменніка [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/316608|title=Мікіта Мелказёраў набіў сабе тату з Караткевічам і кацянятамі ФОТАФАКТ|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-05-12|access-date=2025-12-22}}</ref><ref name=":0" />. === Смерць === Апошнім прафесійным праектам журналіста стала вялікае інтэрв’ю з былым дырэктарам «[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]» [[Аляксандр Міхайлавіч Лукашук|Аляксандрам Лукашуком]], запіс якога адбыўся ў Варшаве ў апошні дзень жыцця Мелказёрава, 20 снежня. Памёр у ноч на 21 снежня 2025 года ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/umel-izvestnyj-zhurnalist-nikita-melkozerov|title=Умер известный журналист Никита Мелкозеров|last=REFORM.news|website=[[Reform.news]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/90676506/pamyor-mikita-melkazyorau|title=Памёр журналіст Мікіта Мелказёраў|first=Belsat|last=TV|website=[[Белсат]]|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33629311.html|title=Памёр журналіст Мікіта Мелказёраў|first=Радыё|last=Свабода|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/116437.html|title=Умер Никита Мелкозеров|website=[[Zerkalo.io]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/skoncalsa-izvestnyj-belorusskij-zurnalist-mikita-melkozerov/a-75259933|title=Скончался известный белорусский журналист Микита Мелкозеров|date=21.12.2025|website=[[Deutsche Welle]]|access-date=2025-12-24}}</ref>. Смерць наступіла раптоўна. Паводле інфармацыі тэлеканала «[[Белсат]]», польская пракуратура пачала расследаванне па факце смерці паводле артыкула пра ненаўмыснае забойства. СМІ адзначаюць, што гэта стандартная юрыдычная працэдура ў Польшчы ў выпадках, калі прычына смерці маладога чалавека не відавочная на момант агляду, і не абавязкова сведчыць пра крымінальны характар здарэння<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/90692113/smierc-mikity-mielkaziorava|title=Смерць Мікіты Мелказёрава расследуецца як ненаўмыснае забойства|first=Belsat|last=TV|website=[[Белсат]]|access-date=2025-12-22}}</ref>. Пазней ветэран беларускага палітычнага руху, Зянон Пазняк выказаў меркаванне, што Мелказёраў мог быць «атручаны ворагамі Беларусі» і «расследаванне магло б быць больш эфектыўным пры раннім ўзбуджэнні справы»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384490|title=Пазняк: Амаль не сумняваюся, што Мелказёрава атруцілі ворагі Беларусі і ворагі чалавецтва|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-27|access-date=2025-12-27}}</ref>. Пасля смерці Мікіты Мелказёрава каманда канала «Жыццё-маліна» абвясціла пра закрыццё праекта<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/385350|title=Што будзе з каналам «Жыццё-маліна»? Каманда адказала|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Ушанаванне памяці == Смерць журналіста выклікала шырокі рэзананс у беларускай медыясупольнасці і сярод палітычных эмігрантаў, якія адзначылі яго ўклад у развіццё незалежнай беларускай журналістыкі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/116468.html|title=«Я любил этого парня в татуировках». Посмотрели, что пишут друзья, коллеги и герои «жизнь-малина» о Никите Мелкозерове|website=[[Zerkalo.io]]|date=2025-12-22|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384079|title=«Нячасты прыклад таго, як прыйсці да беларушчыны ў дарослым веку». Беларусы згадваюць Мікіту Мелказёрава|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/90697740/bielarusy-pra-mikitu-mielkaziorava|title=«Ты – легенда. Цябе немагчыма прачытаць і забыцца». Знаныя беларусы – пра Мікіту Мелказёрава і для яго|first=Belsat|last=TV|website=[[Белсат]]|access-date=2025-12-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://by.tribuna.com/others/1113058828-dudz-pra-smercz-melkazyorava/|title=Дудь о смерти Мелкозерова: «Ему было 37 лет, это совершенно не укладывается в голове»|first=Iгнат|last=Калiнiн|website=[[Трыбуна (вэб-партал)|Tribuna.com]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/belarus-khkhi-na-sykhod-mikity-melkazyorava-pisha-sevyaryn-kvyatkouski|title=Беларусь ХХІ: На сыход Мікіты Мелказёрава. Піша Севярын Квяткоўскі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2025-12-22|access-date=2025-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384102|title=Мікіту Мелказёрава пакажуць у навагоднім канцэрце «Белсата»|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-22|access-date=2025-12-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384177|title=Больш за 3400 беларусаў зрабілі ахвяраванні сям'і Мікіты Мелказёрава|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-23|access-date=2025-12-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/sumezza/akcyja-pamjaci-melkazerava-u-varsave/|title=Акцыя памяці Мелказёрава ў Варшаве|last=|website=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|date=2025-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20251229134938/https://racyja.com/by/sumezza/akcyja-pamjaci-melkazerava-u-varsave/|archive-date=2025-12-29|access-date=2025-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33645294.html|title=Мікіта Мелказёраў, Моцарт беларускага Ютуба|first=Аляксандар|last=Лукашук|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2026-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20260111212749/https://www.svaboda.org/a/33645294.html|archive-date=2026-01-11|access-date=2026-01-11}}</ref>. Словы спачування выказалі палітыкі [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://nashaniva.com/en/384075|title=Tsikhanouskaya expressed condolences over Mełkazioŭ's death|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-24}}</ref>, [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]], [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384166|title=Пазняк пра смерць Мелказёрава: «Як што лепшае — траціцца. Як што горшае — множыцца»|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-22|access-date=2025-12-24}}</ref>. Паэт [[Уладзімір Някляеў]] прысвяціў памяці журналіста верш<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/belarusy-pra-nespravjadlivuju-stratu/|title=Без Мелказёрава: Беларусы пра несправядлівую страту|website=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=2025-12-22|access-date=2025-12-22}}</ref>. Незадоўга да смерці Мелказераў перадаў свае вядомыя жоўтыя кроксы, у якіх часта з’яўляўся ў эфірах, у фонд Музея вольнай Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/379078|title=Мелказёраў перадаў свае кроксы ў Музей вольнай Беларусі|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-10-13|access-date=2025-12-22}}</ref><ref name=":0" /> Пасля заўчаснай смерці Мелказерава музей апублікваў відэа, якое запісаў Мікіта Мелказёраў, перадаючы свае кроксы ў экспазіцыю<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384180|title=Музей вольнай Беларусі апублікаваў відэа, якое запісаў Мікіта Мелказёраў, перадаючы свае кроксы ў экспазіцыю|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-23|access-date=2025-12-24}}</ref>. У студзені 2026 года [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі]] пасмяротна ўзнагародзіў Мелказёрава [[Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі»|медалём «За плённую працу на карысць Беларусі»]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/385358|title=Медалямі ўзнагароджаныя Валэнса, Ландсбергіс, Лосік, Дуліна, Мелказёраў|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2026-01-10}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/@malina_by Канал «жыццё-маліна» на YouTube] * [https://www.youtube.com/channel/UCjtFeN_izJtWH-DxOrnzEhw/featured Канал «Slodky Stony» на YouTube] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Мелказёраў Мікіта}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута журналістыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Блогеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За плённую працу на карысць Беларусі»]] 2qd9xyaqmrprj2fvc5aewypmpywptm1 5167696 5167618 2026-07-19T14:20:09Z 5167696 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Мікіта Мелказёраў''' ({{lang-ru|Никита Мелкозёров}}; {{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[журналіст]], [[відэаблог]]ер, найбольш вядомы як аўтар і вядучы ютуб-каналаў «[[Жыццё-маліна]]», прысвечанага інтэрв’ю з грамадскімі і культурнымі дзеячамі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/melkazyorau-pavaga-addanasc-lyubou-u-getym-maya-nacyyanalnaya-ideya|title=Мелказёраў: павага, адданасць, любоў — у гэтым мая нацыянальная ідэя {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2022-12-15|access-date=2025-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/mikita-melkazyorau-my-navuchanyya-z-dzyacinstva-shto-yosc-yakasnae-ruskae-nasha-nibyta/|title=Мікіта Мелказёраў: Мы навучаныя з дзяцінства, што ёсць якаснае рускае, а наша — нібыта пародыя на ўсё|website=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=2022-12-30|access-date=2025-12-24}}</ref> і «Загляне сонца», прысвечанага гісторыі Беларусі. == Біяграфія == === Раннія гады. Вучоба === Нарадзіўся ў [[Хабараўск]]у ([[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]). У 1993 годзе, ва ўзросце пяці гадоў, маці адправіла Мікіту ў Мінск да дзядулі і бабулі, а сама вярнулася ў Хабараўск, каб скончыць магістратуру і аформіць развод. Бацька, які ў савецкі час быў лідарам хабараўскага [[камсамол]]а, а пасля заняўся бізнесам, застаўся ў Расіі. Сувязь з ім была канчаткова страчана, калі Мікіту было 11 гадоў<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384078|title=Чым запомніўся Мікіта Мелказёраў — самы папулярны беларускі інтэрв'юер|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20251222220548/https://nashaniva.com/384078|archive-date=2025-12-22|access-date=2025-12-22}}</ref>. Выхаваннем Мікіты займаліся маці і бабуля, Марсельеза Серапіёнаўна, якая працавала загадчыцай дзіцячага садка<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33206672.html|title=«ПіК Свабоды». «Калі цябе Зянон пакусаў». Таямніцы са здымкаў «Жыцьцё-маліна» і парады ад Мелказёрава для расейскамоўных беларусаў|first=Ганна|last=Соўсь|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2024-11-18|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=267366|title=Самы папулярны ютуб-блогер Беларусі Мікіта Мелказёраў шчыра пра адмову ад алкаголю, знаёмствы ў інтэрнэце і журналістыку|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. Да 10-га класа займаўся футболам у ДзЮСШ. У юнацтве сутыкнуўся з алкагольнай залежнасцю, здолеў пераадолець яе і трымаўся цвярозага ладу жыцця<ref name=":0" />. У 2012 годзе скончыў [[факультэт журналістыкі БДУ]]. === Журналісцкая дзейнасць === Прафесійную кар’еру пачынаў як спартыўны аглядальнік. Працаваў у газеце «[[Всё о футболе]]», пазней стаў журналістам і рэдактарам на інтэрнэт-партале «[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]]» (by.tribuna.com). Пасля перайшоў у медыяхолдынг [[Onliner.by]], дзе спецыялізаваўся на вялікіх тэкставых інтэрв’ю і рэпартажах. У 2019 годзе пачаў развіваць відэафармат, стаўшы вядоўцам YouTube-праекта «MelkazeRaw», дзе гутарыў пераважна са спартсменамі<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/sportchchannel/2592778.html|title=Мелкозеров теперь тоже на YouTube. Признайтесь, вы скучали по его интервью|work=[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]]|access-date=29 верасня 2022|archive-date=3 кастрычніка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003232522/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/sportchchannel/2592778.html|url-status=dead}}</ref>. === YouTube-канал «Жыццё-маліна» === [[Файл:Блогер Мікіта Мелказёраў бярэ інтэрв'ю для праекта Жыцьцё-маліна.png|thumb|Мікіта запісвае інтэрв’ю для праекта [[Жыццё-маліна]].]] У чэрвені 2020 года запусціў аўтарскі YouTube-канал «[[Жыццё-маліна]]» грамадска-палітычнага і культуралагічнага фармата. Мелказёраў запісваў інтэрв’ю з вядомымі беларусамі, сярод якіх былі палітыкі, дзеячы культуры, літаратары. У 2022 годзе запусціў дадатковы фармат — падкаст «Slodky Stony», прысвечаны абмеркаванню беларускай ідэнтычнасці і бягучых падзей<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/292640|title=Мікіта Мелказёраў запусціў відэа-падкаст па-беларуску з інтрыгоўнай назвай|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. Выйшла пяць выпускаў. У 2023 годзе запусціў аўтарскі праект «Загляне сонца» (@zahlianie_sonca) — гістарычны падкаст, асноўнымі тэмамі якога была гісторыя Беларусі і Расіі, разбор міфаў прапаганды, крытыка гістарычных постацей і падзей. Спачатку назва праекта была «Кайлі Міндоўг». Мелказёраў абвясціў, што пачынае новы гістарычны праект, назва якога аб’ядноўвае імя аўстралійскай спявачкі і першага ўладара Вялікага Княства Літоўскага. Аднак адразу па анонсе ў Instagram дызайнерка Караліна Палякова заявіла, што ідэя назвы належыць ёй. Пасля скандалу Мелказёраў вымушаны некалькі разоў прабачацца і паведаміць пра рэбрэндынг. Пазней ў эфіры «Еўрарадыё» блогер сказаў, што цяпер працоўная назва — «Чорная панда Нясвіжа», які прапанаваў кінакрытык [[Тарас Тарналіцкі]], а Мелказёраў спытаўся дазволу на выкарыстанне<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/analytics/u-belaruskih-medyya-ne-prynyata-abaranyac-nazvu-z-dapamogay-tavarnaga-znaka-nakolki|title=«У беларускіх медыя не прынята абараняць назву з дапамогай таварнага знака». Наколькі абгрунтаваныя прытэнзіі датычна нэймінгу?|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Але ўрэшце праект пачаў выходзіць пад назвай «Загляне сонца». <div style="display:inline-block; padding:0.2em 0.5em; background:#eef; border:1px solid #ccd;">{{Collapse top|Поўны пералік эпізодаў @zahlianie_sonca<ref name="guide">{{Cite web|lang=ru|url=https://steanlab.github.io/stat/|title=Путеводитель по материалам youtube канала @malina_by|first=Siarhei|last=Besarab|website=steanlab.github.io|access-date=2025-12-27}}</ref>}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | <u>Заўвага</u>: тлустым шрыфтам вылучаны эпізоды, якія станам на снежань 2025 года мелі каля 50 000 праглядаў |- !Тэма эпізода !Працягл. !Дата (ггггммдд) !Спасылка |- |'''Маскавіты спачатку праклялі, а потым спалілі беларускі горад. Сумная старонка гісторыі Магілёва''' | align="right" |17:31 | align="right" |20251218 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=N-vEr0nI5NY</nowiki> |- |Хто вінаваты ў даўцы на Нямізе, у якой загінула 53 чалавекі. Галоўныя катастрофы сучаснай Беларусі | align="right" |19:05 | align="right" |20251211 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Iy_nrt4Phx0</nowiki> |- |Як КДБ сачыў за забойцам Кенэдзі ў Мінску, любоў з рускай і Шушкевіч. Лі Харві Освальд | align="right" |26:29 | align="right" |20251204 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=jq5nfRAPxnY</nowiki> |- |Што перашкодзіла перамагчы Расію? Чаму Каліноўскі ўсё адное легенда? Гісторыя паўстання 1863 года | align="right" |23:58 | align="right" |20251127 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Zmr8sNbpPGs</nowiki> |- |'''Новы падручнік гісторыі — гэта трэш: тлумачым, што не так: СВО, хлусня і куча Лукашэнкі''' | align="right" |22:49 | align="right" |20251120 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=a1stdSH2KJ0</nowiki> |- |Найбуйнейшае сутыкненне цягнікоў у Беларусі і больш за 100 загінулых: як гэта адбылося? | align="right" |19:22 | align="right" |20251113 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=NSv0xw_ilDs</nowiki> |- |Вялікая гісторыя пра яўрэяў у Беларусі: чаму іх выгналі і як яны стварылі Ізраіль | align="right" |19:14 | align="right" |20251106 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=0l4JM8MPLH0</nowiki> |- |Рэферэндум, пра які мало хто памятае: размова з КДБ, арышт Статкевіча і бан для Лявона Вольскага | align="right" |19:36 | align="right" |20251030 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=nWbDmEbUOkI</nowiki> |- |Вільня — літоўская, польская, беларуская, яўрэйская ці савецкая? Адказваем і рэспектуем літоўцам | align="right" |20:24 | align="right" |20251023 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=j-TXCfraV6g</nowiki> |- |6 рэчаў пра ВКЛ, пасля якіх вы зразумееце, чаму мы не імперцы | align="right" |20:16 | align="right" |20251016 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=0gsuKF23Fns</nowiki> |- |Кароль, які перамог Масковію і Івана Жахлівага: гісторыя Стэфана БАТОРЫЯ | align="right" |19:19 | align="right" |20251009 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=-YOvt6EM5zg</nowiki> |- |Расія зноў сабралася ставіць новы помнік у Беларусі: як працуе мяккая сіла | align="right" |20:20 | align="right" |20251002 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=MMGmrGaPIo0</nowiki> |- |Легенда ці поўны правал? Палітычная біяграфія Зянона ПАЗНЯКА | align="right" |23:18 | align="right" |20250925 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=UZh_JG6GYF0</nowiki> |- |Дэпартацыі, забойствы, рэпрэсіі: што адбывалася ў Заходняй Беларусі пасля аб’яднання з БССР | align="right" |26:40 | align="right" |20250918 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=UT4PP7lceq0</nowiki> |- |Як расейцы ПАДАРВАЛІ галоўны мост Гародні і здалі немцам буйную КРЭПАСЦЬ | align="right" |19:20 | align="right" |20250911 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Ld8-6mE3wh8</nowiki> |- |100 гадоў назад на беларускай мове было ЎСЁ: чыноўнікі, вывескі, школы, кнігі, дакументы | align="right" |24:07 | align="right" |20250904 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_1xI2vR0G4o</nowiki> |- |Даказваем, чаму Беларусь можа лічыць Адама Міцкевіча сваім: складаны лёс вялікага пісьменніка | align="right" |20:50 | align="right" |20250828 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=uteA27wN6Y0</nowiki> |- |Беларускі след у вялікай смуце ў Масковіі: Ілжэдзмітрый — праект Рэчы Паспалітай? | align="right" |20:32 | align="right" |20250821 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=cm4tpVEG1kg</nowiki> |- |Гісторыя ЭМІГРАЦЫІ з Беларусі: як выкідвалі людзей з краіны, а потым падманам намагаліся іх вярнуць | align="right" |26:29 | align="right" |20250815 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=PXoElALKZMU</nowiki> |- |Праблемы з мовай, партызанскі рух, імперыя побач: чым Ірландыя падобная на Беларусь | align="right" |22:22 | align="right" |20250807 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=pMQLi1ZUzOk</nowiki> |- |Цімаці Снайдэр лупіць пазітыў пра БЕЛАРУСЬ: чаму хрышчэнне Русі — гэта не пра Расію | align="right" |21:10 | align="right" |20250731 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Qiz1ZXP7YCc</nowiki> |- |Навошта ўлада СПАЙВАЕ беларусаў: разбіраемся, чаму Беларусь у топе краін па спажыванню алкаголю | align="right" |22:53 | align="right" |20250724 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=vo0JB03fxqc</nowiki> |- |Як беларуская царква страціла незалежнасць: ізноў прычыніўся Сталін, але не толькі ён | align="right" |24:24 | align="right" |20250717 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=rxhxPBQA2n8</nowiki> |- |Гэта бздура! Насамрэч Леніну было насраць на Беларусь — тлумачым, чаму | align="right" |20:48 | align="right" |20250710 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=4FCeczag_Ng</nowiki> |- |Хто вінны, колькі беларусаў было знішчана ці пераселена і як гэтага не дапусціць далей | align="right" |17:48 | align="right" |20250703 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Tz3J6PgFkZM</nowiki> |- |Хто прыдумаў абразлівую мянушку для беларусаў, бульба і каларадскі жук | align="right" |17:36 | align="right" |20250626 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=sj0TmH2jEbs</nowiki> |- |Як у СССР садзілі за анекдоты і навошта Хрушчову малявалі кукурузу на галаве | align="right" |18:01 | align="right" |20250619 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=cdY8clga8JY</nowiki> |- |Самае страшнае месца Беларусі: злачынствы саветаў, як Пазняк паказаў беларусам праўду пра Курапаты | align="right" |23:24 | align="right" |20250612 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=i8J5hFobhbM</nowiki> |- |Чаму на 9 траўня не было парадаў, 23 лютага і іншыя дзіўныя святы Беларусі: што з імі не так? | align="right" |18:46 | align="right" |20250605 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=DjlEh2qioJ8</nowiki> |- |Іван Жахлівы — вораг Беларусі: разбіраем на прыкладах Полацку і не толькі | align="right" |20:55 | align="right" |20250529 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=cBzjn1zhoLo</nowiki> |- |СССР разрабаваў Германію пасля перамогі: што даехала да Беларусі? Малавядомыя факты | align="right" |19:47 | align="right" |20250522 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=LRi1rjhinuo</nowiki> |- |Тры падзелы Рэчы Паспалітай: як Беларусь першы раз акупавалі рускія. Разбіраемся да гэтай пары | align="right" |25:13 | align="right" |20250515 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=CeVMB_4tOD0</nowiki> |- |'''Як прапаганда ілжэ пра «Великую Отечественную войну». Сабралі ўсё ў адным месцы''' | align="right" |18:59 | align="right" |20250508 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=uQ6xmqhrKAU</nowiki> |- |'''Кароткая гісторыя Беларусі: нам ёсць чым ганарыцца! Перамогі на рускімі, Скарына і незалежнасць''' | align="right" |21:48 | align="right" |20250501 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=n1QTVWEAprs</nowiki> |- |Лівонская вайна: як ВКЛ, Польшча і краіны Балтыі разам перамаглі рускіх | align="right" |19:53 | align="right" |20250424 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=XYkDnNnOPIg</nowiki> |- |Чаму Беларусь павінна ненавідзець Сталіна: падрабязная інструкцыя | align="right" |23:38 | align="right" |20250410 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=c4b2QbZBHck</nowiki> |- |Тры выпадкі, калі Расія атрымала па срацы: вы маглі гэта не ведаць | align="right" |21:32 | align="right" |20250403 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=N0alVVhCcnA</nowiki> |- |Навошта Мінску столькі вуліц савецкіх вычварэнцаў? Шчорс, Берсан, Сердзіч, Убарэвіч, Лазо | align="right" |16:40 | align="right" |20250327 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=F0bmi-jpxAc</nowiki> |- |Ён разваліў СССР і стаў першым кіраўніком Беларусі, але чаму да яго ёсць пытанні? Шушкевіч | align="right" |24:34 | align="right" |20250320 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=ro8TA9iOpg0</nowiki> |- |'''Яшчэ 85 гадоў таму Вільня, Беласток і Смаленск былі ў складзе Беларусі: што адбылося потым?''' | align="right" |17:09 | align="right" |20250314 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=3IGnG9bZQLI</nowiki> |- |Разбіваем міфы прапаганды пра смерць Янкі Купалы: хто мог заказаць паэта? | align="right" |19:21 | align="right" |20250306 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=3-FMQeQwgSQ</nowiki> |- |Галоўныя мецэнаты ў гісторыі Беларусі: на што яны давалі мільёны? Чапскі, Вайніловіч, Радзівілы | align="right" |15:33 | align="right" |20250227 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=34KeKH1-yP0</nowiki> |- |Бандэраўцы, нацысты ці звычайныя савецкія людзі? Галоўныя міфы прапаганды пра Хатынь | align="right" |15:44 | align="right" |20250220 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=NkBWew1cPyU</nowiki> |- |Што вазілі з Польшчы ў Беларусь і наадварот: беларусы выжывалі як маглі на пачатку незалежнасці | align="right" |16:18 | align="right" |20250213 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=g6Hdj3eASEc</nowiki> |- |Як намагаліся адмыць рэпутацыю міліцыя, але нічога не атрымалася. Цяпер стала яшчэ горш | align="right" |17:02 | align="right" |20250206 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=CgBBddmu8x4</nowiki> |- |ШТО? У гімне Беларусі ёсць згадка пра сцяг СССР: навошта яна там? | align="right" |13:42 | align="right" |20250130 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Wf-TkXEYi9w</nowiki> |- |Чаму рускія называюць нас «Белоруссией», і як з гэтым змагацца: антыкалаянільнае на @zahliane_sonca | align="right" |14:16 | align="right" |20250127 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=DdFWDYrNR7Q</nowiki> |- |Як і чаму Беларусь перастала верыць у бога. Калі не згодныя — давайце абмяркуем у каментарах | align="right" |14:31 | align="right" |20250116 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_6sR58kCgZc</nowiki> |- |Дэсант, які высадзіўся ў Налібокскай пушчы: як беларусы змагаліся з саветамі з дапамогай ЗША | align="right" |15:50 | align="right" |20250109 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=eyqEWx06xds</nowiki> |- |Прэмер-міністр БНР, якога забілі сяляне: чаму гэта здарылася? Раман Скрімунт | align="right" |14:57 | align="right" |20250102 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=wbRvd-SUXHk</nowiki> |- |Як у імперыі зла пачалося адраджэнне Беларусі і хто за гэтым стаяў? | align="right" |14:58 | align="right" |20241226 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=hwFEpAqyTNA</nowiki> |- |Каліноўскі і забойца рускага цара нарадзіліся на Падляшшы: што яшчэ трэба ведаць пра Беласток | align="right" |16:12 | align="right" |20241219 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=h0jP56pd5qc</nowiki> |- |Палессе: украінскае ці беларускае? Шмат фактаў і адна версія, якую вы маглі не ведаць | align="right" |16:04 | align="right" |20241212 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=ZEDQH2_zFZ8</nowiki> |- |Нечаканая назва Беларусі: хто прыдумаў і чаму яна не прыжылася | align="right" |16:05 | align="right" |20241205 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_Ao-kXGKgtA</nowiki> |- |Як Слуцкі збройны чын змагаўся з саветамі: супрацьстаяць прйшлося нават кітайцам | align="right" |18:42 | align="right" |20241128 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=4Kpu9Q3qa9o</nowiki> |- |Кіраваў Беларуссю і мог змяніць Сталіна: гісторыя чалавека, які быў лайно. Панамарэнка | align="right" |15:56 | align="right" |20241121 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=VWg7MI3v0cg</nowiki> |- |Якой была паланізацыя Беларусі і як з гэтым жыць далей? Польшча — галоўны сусед Беларусі | align="right" |15:30 | align="right" |20241115 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=jmgQWq-qX00</nowiki> |- |Паланізацыя Беларусі: як было на самой справе? Разбіраемся ва ўзаемаадносінах з Польшчай | align="right" |14:58 | align="right" |20241107 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=286ZmsAWnzs</nowiki> |- |Як беларусы выжывалі пры рускіх і паляках. І выжывуць яшчэ раз пры Лукашэнку | align="right" |12:11 | align="right" |20241031 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=HO3lAg5aUq0</nowiki> |- |Як мы ЎШЧЭНТ РАЗБІЛІ татараў: яны 15 гадоў баяліся сунуць нос на землі ВКЛ. Бітва пад Клецкам | align="right" |13:30 | align="right" |20241024 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=NcSIo8h9ZmA</nowiki> |- |Як Смаленск быў сталіцай Беларусі, а потым раптоўна апынуўся ў складзе Расіі | align="right" |13:06 | align="right" |20241016 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=P5K8i-h28s8</nowiki> |- |Як Касцюшка вызваліўся з рускага плену, дапамог ЗША і адмовіў Напалеону (магчыма, дарэмна) | align="right" |18:34 | align="right" |20241009 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_6a_9DTfIO8</nowiki> |- |«Дажынкі» — прыгожае свята, але СССР сапсаваў яго, а Лукашэнка дабіў | align="right" |13:20 | align="right" |20241003 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=gLv7weWI4kY</nowiki> |- |Як прапаганда ілжэ пра партызан: шмат дэталяў, пра якія не пішуць у падручніках і не скажуць на ТБ | align="right" |16:57 | align="right" |20240925 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=XwwaiPGRVwg</nowiki> |- |Яшчэ адзін вораг Лукашэнкі, які раптоўна знік. Уся праўда пра Юрыя Захаранку | align="right" |16:02 | align="right" |20240918 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=UtlW-d5zmFA</nowiki> |- |«Салідарнасць», 10 год жорсткага змагання, расстрэлы, рэпрэсіі, Валенса і роля працоўнага класа | align="right" |18:19 | align="right" |20240912 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=lr8eTbCr7tA</nowiki> |- |'''Ён мог стаць прэзідэнтам пасля Лукашэнкі, але быў забіты: гісторыя Віктара Ганчара''' | align="right" |18:51 | align="right" |20240904 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=gBeDIDaY-Io</nowiki> |- |Дудаеў разграміў Расію: чым гэтая гісторыя можа быць цікавая Беларусі і пры чым тут Пазняк | align="right" |22:18 | align="right" |20240828 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=nnoy9wR08Bw</nowiki> |- |Адкуль узяліся «зайчыкі», бясконцыя дэвальвацыі і распусныя бабры (18+). Гісторыя беларускіх грошай | align="right" |18:59 | align="right" |20240821 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=tuAGiztq0oQ</nowiki> |- |Навошта Беларусь ваявала ў Афганістане: самая бессэнсоўная вайна | align="right" |20:49 | align="right" |20240815 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=p3RrFQZ3obQ</nowiki> |- |Загадкавая смерць самага яркага палітыка незалежнай Беларусі. Генадзь Карпенка | align="right" |17:53 | align="right" |20240807 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Hx1mHa93JWw</nowiki> |- |Сноп жыта і граблі ледзь на сталі гербам Беларусі, але ў час апомніліся: хто і калі прыдумаў Пагоню | align="right" |14:32 | align="right" |20240731 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=p2hB4JwFDzM</nowiki> |- |Як Сталін замовіў забойства сусветна вядомага яўрэя ў Мінску: дзікая гісторыя пра метады НКУС | align="right" |13:14 | align="right" |20240724 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=fGK3Iyast8k</nowiki> |- |Хто і чаму перайменаваў Менск у Мінск: зноў не абыйшлося без рускіх | align="right" |11:02 | align="right" |20240717 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=MKk_WCbgNL0</nowiki> |- |Рускі, які забіў Каліноўскага і знішчаў усё беларускае . Чаму Мураўёва празвалі вешальнікам | align="right" |13:03 | align="right" |20240710 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=jHj46OZVVTs</nowiki> |- |Што прапаганда ілжэ пра БЧБ-сцяг | align="right" |16:20 | align="right" |20240703 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=6uJrc3qi380</nowiki> |- |Адна з самых крывавах бітв у гісторыі Беларусі і Усяслаў Чарадзей | align="right" |14:37 | align="right" |20240626 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=u8oTtw9nYxI</nowiki> |- |Яна [здаецца] абліла мачой мінскага губернатара і не давала спуску царызму. Каміла Марцінкевіч | align="right" |14:00 | align="right" |20240619 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Ay056hAe4eM</nowiki> |- |Пра гэта не пішуць у падручніках, але для Беларусі вайна з Напалеонам не была айчыннай. Вайна 1812 | align="right" |15:06 | align="right" |20240612 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=NFFn6x30oOA</nowiki> |- |Хто і якія скарбы скраў з Беларусі: крыж Ефрасінні Полацкай, бібліятэка Радзівілаў | align="right" |14:01 | align="right" |20240605 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=wjGc1JSWvuM</nowiki> |- |Расія — спадкаемцы Арды, а не Русі: поўны разбор вялікага гістарычнага крадзяжу | align="right" |16:06 | align="right" |20240529 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Lnt55ZzKNAw</nowiki> |- |Як Пётр I спаліў Магілеў, Віцебск і іншыя гарады Беларусі: так Расія стала імперыяй | align="right" |12:59 | align="right" |20240522 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=O2ev4qpMEZw</nowiki> |- |Расія 250 год намагаецца прагнуць Беларусь, але ўсё ніяк: гісторыя вялікага змагання з імперыяй | align="right" |15:47 | align="right" |20240515 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=InHCyhr4JaQ</nowiki> |- |'''Тое, што Мінск разбамбілі фашысты, — міф. Расказваем, як было насамрэч і пры чым тут Сталін''' | align="right" |14:48 | align="right" |20240508 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=sRARfT_T4yY</nowiki> |- |Атаман Юрка Моніч, які даваў люлей камуністам і змагаўся за Беларусь. Гісторыя супраціву СССР | align="right" |18:18 | align="right" |20240501 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=3WXCwg76LBY</nowiki> |- |Разбор, чаму так здарылася і ці можна было пазбегнуць. Пра галоўную катастрофу Беларусі | align="right" |15:23 | align="right" |20240426 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=KonTMsQg4ek</nowiki> |- |Гераічны супраціў Расіі ад маленькай Літвы: прыклад, які варты рэспекту, і роля Беларусі | align="right" |16:21 | align="right" |20240417 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=qUlIIhPY2AM</nowiki> |- |Чаму першая беларуская дзяржава праіснавала так мала | align="right" |18:56 | align="right" |20240411 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=bhRAjBevTTA</nowiki> |- |'''Хто НАСАМРЭЧ бараніў Брэсцкую крэпасць: НКУС, арыштаваны Бандэра і турма Брыгіткі''' | align="right" |13:46 | align="right" |20240407 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=FixckIH2R7U</nowiki> |- |Страшэнны галадамор у Беларусі, беднасць і бязладзе: што прынеслі калгасы для беларусаў | align="right" |15:57 | align="right" |20240328 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=OEurVqZLBIU</nowiki> |- |Як жыў Мінск да таго, як стаў сталіцай: тэлефоны, гатэль «Еўропа», конка, гарэлка і першы футбол | align="right" |17:31 | align="right" |20240321 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=S4Sn2AcvnWM</nowiki> |- |Як абараніцца ад Расіі: спосаб, які правераны стагоддзямі. Балта-Чарнаморскі саюз і Беларусь | align="right" |17:05 | align="right" |20240313 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=f_4ctPUbMJM</nowiki> |- |Герой паўстання Каліноўскага: генерал, без якога нічога б не атрымалася. Паўстанне 1863 года | align="right" |13:26 | align="right" |20240306 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=B0riY8daBZQ</nowiki> |- |'''Што прапаганда ілжэ пра абарону Брэсцкай крэпасці: поўны разбор''' | align="right" |15:28 | align="right" |20240301 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=vxUl1FPpt08</nowiki> |- |Ганебныя назвы вуліц Мінска, ад якіх хочацца ванітаваць-2. Дастаеўскі, Пушкін, Гікала, Гамарнік | align="right" |16:44 | align="right" |20240221 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=xukq6M-40Uw</nowiki> |- |Будаваў ракеты, вынайшаў паліва для іх, пражыў 107 гадоў. Выбітны беларус Барыс Кіт | align="right" |15:18 | align="right" |20240214 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=hn9GwAaHJPg</nowiki> |- |Беларусь-2004. Новы рэферэндум Лукашэнкі, аварыя Глеба, «Чёрный бумер» і хіт Грыбалёвай | align="right" |23:03 | align="right" |20240207 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=60oFd9T22Aw</nowiki> |- |Самы крымінальны горад Беларусі і прычым тут Рыжскі мір | align="right" |15:15 | align="right" |20240131 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=o7Xcnjblfl4</nowiki> |- |Як Іван Жахлівы і Пётр Першы знішчалі Полацк: хроніка заняпаду выбітнага горада | align="right" |15:38 | align="right" |20240124 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=AK65bwEZyiw</nowiki> |- |Рабаўнікі і злачынцы, бандыцкі Менск і кантрабандыстскі Ракаў: гісторыя, па якой плача Галівуд | align="right" |17:28 | align="right" |20240117 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=5qZeAd0bpRU</nowiki> |- |Ганебныя назвы вуліц Мінска, ад якіх хочацца ванітаваць. Ландар, Горкі, Мяснікоў, Свярдлоў | align="right" |16:01 | align="right" |20240111 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=54m-IibqEBk</nowiki> |- |Сталін запусціў у жыццё Снягурку, а Дзед Мароз — савецкі праект. Як сустракалі Новы год на Беларусі | align="right" |16:43 | align="right" |20231227 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=ssFx_7-YeTk</nowiki> |- |Андрэй Грамыка: герой ці вораг? Перамовы з Кенедзі, ведаў Мэрылін Манро, прасоўваў Гарбачова | align="right" |14:01 | align="right" |20231220 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_zChz2EtPi4</nowiki> |- |Яна прынесла ШМАТ пакутаў: тут сядзелі Колас, Статкевіч, Казулін. Пішчалаўскі замак (Валадарка) | align="right" |15:03 | align="right" |20231213 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=SvSMpbMp6xQ</nowiki> |- |Як Расія памячае тэрыторыю, што не так з Пушкіным і чаму варта будаваць помнікі сваім героям | align="right" |14:35 | align="right" |20231206 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=wWLD4UsMkto</nowiki> |- |Расійскі генерал-губернатар, які забіў 51 менчука мінімум. Курлоўскі расстрэл | align="right" |13:21 | align="right" |20231129 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=omAWwA45pn8</nowiki> |- |Адкуль столькі грошай у Радзівілаў? Як камуністы ўсё забралі, сяброўства з Кенедзі, палон і Мусаліні | align="right" |15:48 | align="right" |20231122 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=XUeJcgYPuhE</nowiki> |- |'''Брэст, які мы страцілі, чаму Брэсцкая крэпасць — міф і як гэта выкарыстоўвае прапаганда''' | align="right" |10:18 | align="right" |20231115 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=7LrIMwMtMuA</nowiki> |- |Браты, без якіх Беларусі магло б не быць. БНР, БССР, Беларусь | align="right" |15:55 | align="right" |20231108 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=esKtptxB4Iw</nowiki> |- |'''Лёс Пятра Машэрава: канчаткова зруйнаваў беларушчыну ці адбудаваў Беларусь пасля вайны?''' | align="right" |12:16 | align="right" |20231101 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=LdVmW61DBXo</nowiki> |- |Самы багаты род ВКЛ і іншыя нашы магнаты, якія здзіўлялі Еўропу: Сапегі, Гаштольды, Хадкевічы | align="right" |13:04 | align="right" |20231025 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_eGu6PlvSY8</nowiki> |- |Калі было да законаў! Статут ВКЛ: як Сапега абхітрыў палякаў і адкуль у беларусаў цяга да законнасці | align="right" |08:46 | align="right" |20231018 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=8x96ByPi5Do</nowiki> |- |12 прычын, чаму Беларусь — Еўропа, а не Расія. Геапалітычны выбар, які зроблены даўно | align="right" |15:17 | align="right" |20231011 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=fMdJWoSBNFI</nowiki> |- |Барбара Радзівіл і Жыгімонт Аўгуст амаль памірылі Польшчу і ВКЛ: каханне, якое скончылася смерцю | align="right" |08:30 | align="right" |20231004 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=HxlYxTBel24</nowiki> |- |Як Беларусь парвалі на два кавалкі: Рыжскі мір і чаму варта самім вырашаць свой лёс | align="right" |11:49 | align="right" |20230927 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=ErF1cSJCqak</nowiki> |- |Галоўны дыпламат у гісторыі Беларусі: дамаўляўся з Масквой і абхітрыў Польшчу. Леў Сапега | align="right" |07:11 | align="right" |20230920 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=CzQtjH-19fQ</nowiki> |- |Як Альгерд даваў прасрацца маскалям і ледзь не знішчыў Крэмль | align="right" |06:09 | align="right" |20230913 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=k_rjBlMozgc</nowiki> |- |'''Вось чаму беларусы крутыя, а рускія ідуць лесам''' | align="right" |08:47 | align="right" |20230830 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=s3pWgnZiw7c</nowiki> |} {{Collapse bottom}} </div> === Моўнае пытанне === У жніўні 2021 года Мелказёраў ініцыяваў публічны выклік у [[Instagram]], паабяцаўшы выпусціць відэа на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пры дасягненні 30 тысяч падпісчыкаў. Ініцыятыва выклікала неадназначную рэакцыю аўдыторыі, аднак стала штуршком для асабістага пераходу блогера на беларускую мову. Потым Мелказёраў вёў свае праекты і сацыяльныя сеткі пераважна па-беларуску, папулярызуючы гэту мову ў медыяпрасторы<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=276983|title=«З такім аб’ёмам хэйту сутыкнуўся ўпершыню». Мелказёраў паабяцаў за падпіску выпусціць відэа па-беларуску — і атрымаў шмат крытыкі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. === Пераслед і эміграцыя === 3 чэрвеня 2021 года, пасля затрымання калегі і аўтара канала «ЧестнОК» [[Аляксандр Мікалаевіч Івулін|Аляксандра Івуліна]], Мелказёраў прыняў рашэнне пакінуць Беларусь праз пагрозу крымінальнага пераследу. Эміграваў у [[Польшча|Польшчу]], дзе працягнуў журналісцкую дзейнасць. У інтэрв’ю расійскаму блогеру [[Юрый Аляксандравіч Дудзь|Юрыю Дудзю]] падрабязна расказаў пра прычыны ад’езду і рэпрэсіі ў дачыненні да беларускіх медыя<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=S0AwwvtwDyk|title=Как жить, если лишают родины / вДудь|last=вДудь|date=2022-01-26|access-date=2025-12-24}}</ref><ref>{{cite web|url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/3009284.html|title=Рыдал в Стамбуле, видел тихарей за границей, готов убить за кофе в Минске. Друг Ивулина и лучший интервьюер Беларуси рассказал Дудю о вынужденной эмиграции|work=[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]]|lang=ru|access-date=29 верасня 2022|archive-date=29 верасня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929222711/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/3009284.html|url-status=dead}}</ref>. Улады [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ў [[Беларусь|Беларусі]] неаднаразова ўносілі рэсурсы Мелказёрава ў спіс забароненых: * 25 красавіка 2022 года Telegram-канал і лагатып «Жыццё-маліна» прызнаны судом Цэнтральнага раёна Мінска «[[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў|экстрэмісцкімі матэрыяламі]]». Таксама асобна прызнаны экстрэмісцкім матэрыялам выпуск праграмы з удзелам ксяндза [[Вячаслаў Барок|Вячаслава Барка]], рашэнне прынята судом Расонскага раёна 14 кастрычніка 2022 года<ref>{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/107580|title=Хроніка палітычнага пераследу 29 красавіка-2 траўня|work=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]}}</ref>. * У кастрычніку 2022 года асобныя выпускі праграмы таксама трапілі ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў<ref>{{cite web|url=https://reform.news/334173-vypusk-zhizn-malina-s-ksendzom-barkom-priznan-jekstremistskim|title=Выпуск «жизнь-малина» с ксендзом Барком признан экстремистским|work=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. * У 2023—2024 гадах на дзяржаўным тэлебачанні выходзілі сюжэты з ускоснымі і прамымі пагрозамі ў адрас блогера. Ціск на журналіста ажыццяўляўся і праз дзяржаўныя сродкі масавай інфармацыі. У эфіры тэлеканала «[[СТБ]]» намеснік генеральнага дырэктара агенцтва «[[Мінск-Навіны]]» Кірыл Казакоў публічна заявіў пра асабістую гатоўнасць расстраляць Мелказёрава<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/83736913/dzyarzhkanal-apublikavau-pagrozy-smertsyu-blogeru-mikitu-melkazyoravu-i-prapanovy-stalinskih-represiyau|title=Дзяржканал апублікаваў пагрозы смерцю блогеру Мікіту Мелказёраву і прапановы сталінскіх рэпрэсіяў|first=Belsat|last=TV|website=[[Белсат]]|access-date=2025-12-22}}</ref>. * У 2025 годзе праект «Жыццё-маліна» разам з «Загляне сонца» былі афіцыйна прызнаны [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] «экстрэмісцкімі фармаваннямі»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/368810|title=Праект «Жыццё-маліна» прызналі экстрэмісцкім фармаваннем|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. === Прыватнае жыццё і погляды === У студзені 2025 года ажаніўся з беларускай мадэллю Лінай Цапавай. Цырымонія шлюбу прайшла ў анлайн-фармаце праз сэрвіс у штаце [[Юта]] ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]])<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/367878|title=Ажаніліся блогер Мікіта Мелказёраў і ню-мадэль Ліна Цапава|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-05-14|access-date=2025-12-22}}</ref><ref name=":0" />. Працягваў гуляць у футбол на аматарскім узроўні, выступаў на пазіцыі цэнтральнага абаронцы і быў капітанам футбольнай каманды [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]]<ref name=":0" />. Адкрыта называў сябе «неафітам» у пытаннях нацыянальнай самасвядомасці, прызнаючы, што пачаў глыбока цікавіцца беларускай гісторыяй і палітыкай толькі пасля падзей 2020 года. У знак павагі да нацыянальнай літаратуры зрабіў татуіроўку з выявай пісьменніка [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/316608|title=Мікіта Мелказёраў набіў сабе тату з Караткевічам і кацянятамі ФОТАФАКТ|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-05-12|access-date=2025-12-22}}</ref><ref name=":0" />. === Смерць === Апошнім прафесійным праектам журналіста стала вялікае інтэрв’ю з былым дырэктарам «[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]» [[Аляксандр Міхайлавіч Лукашук|Аляксандрам Лукашуком]], запіс якога адбыўся ў Варшаве ў апошні дзень жыцця Мелказёрава, 20 снежня. Памёр у ноч на 21 снежня 2025 года ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/umel-izvestnyj-zhurnalist-nikita-melkozerov|title=Умер известный журналист Никита Мелкозеров|last=REFORM.news|website=[[Reform.news]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/90676506/pamyor-mikita-melkazyorau|title=Памёр журналіст Мікіта Мелказёраў|first=Belsat|last=TV|website=[[Белсат]]|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33629311.html|title=Памёр журналіст Мікіта Мелказёраў|first=Радыё|last=Свабода|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/116437.html|title=Умер Никита Мелкозеров|website=[[Zerkalo.io]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/skoncalsa-izvestnyj-belorusskij-zurnalist-mikita-melkozerov/a-75259933|title=Скончался известный белорусский журналист Микита Мелкозеров|date=21.12.2025|website=[[Deutsche Welle]]|access-date=2025-12-24}}</ref>. Смерць наступіла раптоўна. Паводле інфармацыі тэлеканала «[[Белсат]]», польская пракуратура пачала расследаванне па факце смерці паводле артыкула пра ненаўмыснае забойства. СМІ адзначаюць, што гэта стандартная юрыдычная працэдура ў Польшчы ў выпадках, калі прычына смерці маладога чалавека не відавочная на момант агляду, і не абавязкова сведчыць пра крымінальны характар здарэння<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/90692113/smierc-mikity-mielkaziorava|title=Смерць Мікіты Мелказёрава расследуецца як ненаўмыснае забойства|first=Belsat|last=TV|website=[[Белсат]]|access-date=2025-12-22}}</ref>. Пазней ветэран беларускага палітычнага руху, Зянон Пазняк выказаў меркаванне, што Мелказёраў мог быць «атручаны ворагамі Беларусі» і «расследаванне магло б быць больш эфектыўным пры раннім ўзбуджэнні справы»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384490|title=Пазняк: Амаль не сумняваюся, што Мелказёрава атруцілі ворагі Беларусі і ворагі чалавецтва|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-27|access-date=2025-12-27}}</ref>. Пасля смерці Мікіты Мелказёрава каманда канала «Жыццё-маліна» абвясціла пра закрыццё праекта<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/385350|title=Што будзе з каналам «Жыццё-маліна»? Каманда адказала|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Ушанаванне памяці == Смерць журналіста выклікала шырокі рэзананс у беларускай медыясупольнасці і сярод палітычных эмігрантаў, якія адзначылі яго ўклад у развіццё незалежнай беларускай журналістыкі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/116468.html|title=«Я любил этого парня в татуировках». Посмотрели, что пишут друзья, коллеги и герои «жизнь-малина» о Никите Мелкозерове|website=[[Zerkalo.io]]|date=2025-12-22|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384079|title=«Нячасты прыклад таго, як прыйсці да беларушчыны ў дарослым веку». Беларусы згадваюць Мікіту Мелказёрава|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/90697740/bielarusy-pra-mikitu-mielkaziorava|title=«Ты – легенда. Цябе немагчыма прачытаць і забыцца». Знаныя беларусы – пра Мікіту Мелказёрава і для яго|first=Belsat|last=TV|website=[[Белсат]]|access-date=2025-12-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://by.tribuna.com/others/1113058828-dudz-pra-smercz-melkazyorava/|title=Дудь о смерти Мелкозерова: «Ему было 37 лет, это совершенно не укладывается в голове»|first=Iгнат|last=Калiнiн|website=[[Трыбуна (вэб-партал)|Tribuna.com]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/belarus-khkhi-na-sykhod-mikity-melkazyorava-pisha-sevyaryn-kvyatkouski|title=Беларусь ХХІ: На сыход Мікіты Мелказёрава. Піша Севярын Квяткоўскі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2025-12-22|access-date=2025-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384102|title=Мікіту Мелказёрава пакажуць у навагоднім канцэрце «Белсата»|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-22|access-date=2025-12-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384177|title=Больш за 3400 беларусаў зрабілі ахвяраванні сям'і Мікіты Мелказёрава|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-23|access-date=2025-12-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/sumezza/akcyja-pamjaci-melkazerava-u-varsave/|title=Акцыя памяці Мелказёрава ў Варшаве|last=|website=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|date=2025-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20251229134938/https://racyja.com/by/sumezza/akcyja-pamjaci-melkazerava-u-varsave/|archive-date=2025-12-29|access-date=2025-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33645294.html|title=Мікіта Мелказёраў, Моцарт беларускага Ютуба|first=Аляксандар|last=Лукашук|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2026-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20260111212749/https://www.svaboda.org/a/33645294.html|archive-date=2026-01-11|access-date=2026-01-11}}</ref>. Словы спачування выказалі палітыкі [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://nashaniva.com/en/384075|title=Tsikhanouskaya expressed condolences over Mełkazioŭ's death|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-24}}</ref>, [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]], [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384166|title=Пазняк пра смерць Мелказёрава: «Як што лепшае — траціцца. Як што горшае — множыцца»|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-22|access-date=2025-12-24}}</ref>. Паэт [[Уладзімір Някляеў]] прысвяціў памяці журналіста верш<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/belarusy-pra-nespravjadlivuju-stratu/|title=Без Мелказёрава: Беларусы пра несправядлівую страту|website=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=2025-12-22|access-date=2025-12-22}}</ref>. Незадоўга да смерці Мелказераў перадаў свае вядомыя жоўтыя кроксы, у якіх часта з’яўляўся ў эфірах, у фонд Музея вольнай Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/379078|title=Мелказёраў перадаў свае кроксы ў Музей вольнай Беларусі|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-10-13|access-date=2025-12-22}}</ref><ref name=":0" /> Пасля заўчаснай смерці Мелказерава музей апублікваў відэа, якое запісаў Мікіта Мелказёраў, перадаючы свае кроксы ў экспазіцыю<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384180|title=Музей вольнай Беларусі апублікаваў відэа, якое запісаў Мікіта Мелказёраў, перадаючы свае кроксы ў экспазіцыю|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-23|access-date=2025-12-24}}</ref>. У студзені 2026 года [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі]] пасмяротна ўзнагародзіў Мелказёрава [[Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі»|медалём «За плённую працу на карысць Беларусі»]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/385358|title=Медалямі ўзнагароджаныя Валэнса, Ландсбергіс, Лосік, Дуліна, Мелказёраў|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2026-01-10}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/@malina_by Канал «жыццё-маліна» на YouTube] * [https://www.youtube.com/channel/UCjtFeN_izJtWH-DxOrnzEhw/featured Канал «Slodky Stony» на YouTube] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Мелказёраў Мікіта}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута журналістыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Блогеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За плённую працу на карысць Беларусі»]] ps2azh5fawftil9imt7dkc9lsfnei3c 14 725401 5167628 5165146 2026-07-19T13:06:46Z DzBar 156353 5167628 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2021|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2021]] [[Катэгорыя:Творы 2021 года]] 746rhs1zyia24fo1pmr2jbkpsg61b2m 0 725974 5167782 5165223 2026-07-20T02:08:18Z Stephan1000000 88014 5167782 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} {{Тэлесерыял|жанр={{ubl|[[Баявік (кінажанр)|баявік]]|[[прыгоды]]|[[фэнтэзі]]<ref>{{cite news |last1=Jarvey |first1=Natalie |title=In the Battle of the Genre Shows, Does House of the Dragon or Rings of Power Take the Crown? |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/10/does-house-of-the-dragon-or-rings-of-power-take-the-crown |access-date=October 24, 2022 |work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |date=October 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024124058/https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/10/does-house-of-the-dragon-or-rings-of-power-take-the-crown |archive-date=October 24, 2022}}</ref>|[[Драма (жанр)|драма]]}}|сайт=https://www.hbo.com/house-of-the-dragon|imdb_id=11198330|беларуская_назва=Дом Цмока|OrigTitle=англ. House of the dragon|сцэнарыст=Джордж Рэйманд Рычард Марцін Раян Кандал Сара Хесс Шармен Деграте|рэжысёр=Мігель Сапочнік|у ролях=Пэдзі Кансідайн Мэт Сміт Алівія Кук Эма Д'Арсі Рыс Іванс Стыў Тусэн Іў Бэст Саная Мідзуна Фаб'ен Франкель Мілі Алкок Эмілі Кэры Грэм Мактавіш Мэцью Ніхэм Джэферсан Холруен Гары Коллет Том Глін-Карані Юэн Мітчэл Бэтані Антонія Фібі Кэмпбэл Фія Сабан|country=ЗША|сезонаў=3|студыя=HBO Entertainment|Звязаныя шоу=Гульня Тронаў |num_episodes=23|выява=House_of_the_dragon_logo.png}} '''«Дом Цмока»''' ({{Lang-en|House of the Dragon}}) — амерыканскі [[Фэнтэзі|фэнтэзійны]] тэлесерыял у жанры фэнтэзі, які з’яўляецца незалежным прыквелам «[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульні тронаў]]» (2011—2019) і другім серыялам у франшызе «[[Песня Лёду і Агню|Песня Лёду і агню]]». Праект створаны [[Джордж Рэйманд Рычард Марцін|Джорджам Р. Р. Марцінам]] і {{Не перакладзена 4|Кондал, Райан|Райанам Кондалам|en|Ryan Condal}} для тэлеканала [[HBO]]. Абодва серыялы заснаваны на серыі раманаў Марціна «[[Песня Лёду і Агню|Песня Лёду і агню]]». Кондал і [[Сапочнік, Мігель|Мігель Сапочнік]] выступаюць шоуранерамі праекта. «Дом Цмока» заснаваны на некаторых частках рамана «Полымя і кроў» і яго дзеянні разгортваюцца прыкладна за 200 гадоў да падзей «Гульні тронаў», за 172 гады да нараджэння Дайнэрыс Таргарыен, нашчадка аднайменнага каралеўскага дома, і праз 100 гадоў пасля аб’яднання сямі каралеўстваў дзякуючы заваяванням Таргарыенаў. У серыяле апавядаецца пра пачатак канца Дома Таргарыенаў, падзеях, якія прывялі да грамадзянскай вайны за трон, вядомую як «Танец Драконаў», і пра саму вайну. Заказ на стварэнне «Дома цмока» паступіў у кастрычніку 2019 года, кастынг стартаваў у ліпені 2020 года, а асноўныя здымкі пачаліся ў красавіку 2021 года ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Прэм’ера серыяла адбылася 21 жніўня 2022 года, першы сезон складаецца з дзесяці серый. Праз пяць дзён пасля прэм’еры серыял быў падоўжаны на другі сезон. Сапочнік пасля першага сезона пакінуў пасаду шоуранера, пакінуўшы Кондала адзіным шоуранерам на другі сезон. Першы сезон атрымаў досыць станоўчыя водгукі, эксперты адзначылі аркі персанажаў, сцэнарый, музыку і акцёрскую ігру (асабліва Кансідайна, Сміта, Д’арсі, Алкок і Кук). Аднак тэмп апавядання, асабліва часовыя скокі, і асвятленне ў некаторых сцэнах падвергліся крытыцы. Прэм’еру серыяла на HBO Max і кабельных каналах паглядзелі больш за 10 мільёнаў гледачоў, што стала самым вялікім паказчыкам у гісторыі HBO. == Сюжэт == Серыял распавядае пра падзеі на выдуманым кантыненце [[Вестэрас (Песня Лёду і Агню)|Вэстэросе]], якія адбываліся прыкладна за 200 гадоў да падзей «гульні тронаў». Сюжэт сканцэнтраваны на «Скокі Драконаў»- грамадзянскай вайне (129—131 год ад заваёвы Эйегона I), прычынай якой стала барацьба паміж двума галінамі дома Таргарыенаў. «Скокі» пачалася пасля балючай смерці караля Візерыса I, калі прынцэса Рэйніра, падтрыманая партыяй «чорных», і Эйгон Таргарыен, падтрыманы партыяй «зялёных», адначасова абвясцілі аб сваіх правах на Жалезны трон. === Выхад на хатніх носьбітах === Першы сезон выйдзе ў фарматах [[4K UHD Blu-ray]], стандартным [[Blu-ray]] і [[DVD]] 20 снежня 2022 года і будзе ўтрымліваць больш за гадзіну закулісных інтэрв’ю і відэа. == Гл. таксама == * Аповесць «[[Прынцэса і каралева]]» (2013) і яе прыквел «[[Прынц-разбойнік]]» (2014), напісаныя Джорджам Р. Р. Марцінам, пазней былі ўключаны ў сюжэтную лінію «Скокі драконаў» у рамане «Полымя і кроў». {{Зноскі}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-11-22}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў фантастыкі]] [[Катэгорыя:Драматычныя тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2022 года]] [[Катэгорыя:Фэнтэзійныя тэлесерыялы]] 0y8ijwey6qr84vrgljc52hrrptbd2ba 0 727800 5167896 4348843 2026-07-20T09:42:18Z Ueschar 151377 Беларускамоўных крыніц няма, таму пераношу пад "Эліэзэр" па аналогіі з Эліэзэр Бэн-Егуда. (больш распаўсюжанае напісанне і ўніфікацыя) 5167896 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} Рабін '''Эліэзэр Менахем Шах''' ({{Lang-he|אלעזר מנחם מן שך}}; {{OldStyleDate3|20.12.1898|}}, [[Вабольнікі]], [[Ковенская губерня]], цяпер [[Літва]] — [[2 лістапада]] [[2001]], [[Бней-Брак]], [[Ізраіль]]) — духоўны лідар [[Літвакі|літоўскага кірунку]] іўдаізму ў Ізраілі, кіраўнік [[Панявежыскі ешыбот|Панявежыскага ешыбота]]. Духоўны лідар партыі Дэгель ха-Тора, адзін з заснавальнікаў партыі ШАС. {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{ЭЯЭ|14768|Шах Эли‘эзер Менахем Ман}} * [https://web.archive.org/web/20070715043108/http://www.shemayisrael.co.il/jewishobserver/archives/feb/biography.htm Біяграфія на Jewish Observer]{{Ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-12-26}} {{DEFAULTSORT:Хаш Эліэзер Менахем}} [[Катэгорыя:Рабіны Беларусі]] [[Катэгорыя:Ахаранім]] [[Катэгорыя:Постаці яўрэйскага багаслоўя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Біржайскім раёне]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ковенскай губерні]] ca88ex4cm1wzhgx19bltvf24qhxjplu 5167897 5167896 2026-07-20T09:42:38Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Эліэзер Менахем Шах]] у [[Эліэзэр Менахем Шах]]: Уніфікацыя назваў: Беларускамоўных крыніц няма, таму пераношу пад "Эліэзэр" па аналогіі з Эліэзэр Бэн-Егуда. (больш распаўсюжанае напісанне і ўніфікацыя) 5167896 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} Рабін '''Эліэзэр Менахем Шах''' ({{Lang-he|אלעזר מנחם מן שך}}; {{OldStyleDate3|20.12.1898|}}, [[Вабольнікі]], [[Ковенская губерня]], цяпер [[Літва]] — [[2 лістапада]] [[2001]], [[Бней-Брак]], [[Ізраіль]]) — духоўны лідар [[Літвакі|літоўскага кірунку]] іўдаізму ў Ізраілі, кіраўнік [[Панявежыскі ешыбот|Панявежыскага ешыбота]]. Духоўны лідар партыі Дэгель ха-Тора, адзін з заснавальнікаў партыі ШАС. {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{ЭЯЭ|14768|Шах Эли‘эзер Менахем Ман}} * [https://web.archive.org/web/20070715043108/http://www.shemayisrael.co.il/jewishobserver/archives/feb/biography.htm Біяграфія на Jewish Observer]{{Ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-12-26}} {{DEFAULTSORT:Хаш Эліэзер Менахем}} [[Катэгорыя:Рабіны Беларусі]] [[Катэгорыя:Ахаранім]] [[Катэгорыя:Постаці яўрэйскага багаслоўя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Біржайскім раёне]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ковенскай губерні]] ca88ex4cm1wzhgx19bltvf24qhxjplu 0 728410 5167887 5079431 2026-07-20T09:14:48Z DzBar 156353 афармленне, дапаўненне 5167887 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 1988—2014, 2023 }} '''«Кароль і Шут»''' — [[Расія|расійскі]] [[рок-гурт]]. Стыль гурта «Король и Шут» спалучае элементы панк-рока, традыцыйнага рускага року і [[Фолк-рок|фолк-року]]. Гурт найбольш вядомы сваімі тэкстамі, якія ўяўляюць сабой кароткія «страшылкі», звычайна містычныя ці гістарычныя. == Удзельнікі == === Апошні склад === * Аляксандр Шчыгалёў — ударныя <small>(1988—1992, 1995—2014)</small> * Якаў Цвіркуноў — сола-гітара, бэк-вакал <small>(1996—2014)</small> * Аляксандр Лявонцьеў — вакал, рытм-гітара, бэк-вакал, бас-гітара <small>(2001-2006, 2011-2014)</small> * Павел Сажынаў — гукарэжысёр <small>(1997—2007)</small>, клавішныя <small>(1998, 2007—2014)</small> * Аляксандр Кулікоў — бас-гітара <small>(2013-2014)</small> === Былыя ўдзельнікі === * [[Міхаіл Юр’евіч Гаршанёў|Міхаіл Гаршанёў]] — вакал, музыка, тэксты <small>(1988—2013; яго смерць)</small> * [[Андрэй Сяргеевіч Князеў|Андрэй Князеў]] — вакал, музыка, тэксты <small>(1989—1993, 1995—2011)</small> * Сяргей Захараў — бас-гітара <small>(2006—2013)</small> * Дзмітрый Рышко — скрыпка, бэк-вакал <small>(2006—2011)</small> * Аляксандр Балуноў — гітара <small>(1988-1996)</small>, вакал <small>(1993-1995)</small>, бас-гітара, бэк-вакал <small>(1996-2006)</small> * Марыя Няфёдава — скрыпка <small>(1998—2004)</small> * Аляксандр "Шурык" Васільеў — бас-гітара <small>(1989-1990)</small> * Дзмітрый Рабчанка — бас-гітара, бэк-вакал  <small>(1990-1995)</small> * Рыгор Кузьмін — бас-гітара <small>(1993—1996)</small> * Аляксей Гаршанёў — ударныя <small>(1992—1994)</small>, музыка <small>(2011—2012)</small> == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * Камнем по голове (1996) * Король и Шут (1997) * Акустический альбом (1998) * Герои и Злодеи (2000) * Как в старой сказке (2001) * Жаль, нет ружья (2002) * Бунт на корабле (2004) * Продавец кошмаров (2006) * Тень клоуна (2008) * Театр демона (2010) * TODD — Акт 1. Праздник крови (2011) і Акт 2. На краю (2012) == Зноскі == == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}}{{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Панк-рок-гурты Расіі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1988 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія зніклі ў 2014 годзе]] [[Катэгорыя:КняZz]] [[Катэгорыя:Хорар-панк-гурты]] [[Катэгорыя:Король и Шут]] esgdaykv9z0tdi67uzpo9q8j863ap3z 5167891 5167887 2026-07-20T09:23:17Z DzBar 156353 5167891 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 1988—2014, 2023 | Іншыя праекты ўдзельнікаў = [[Северный флот]], [[КняZz]] }} '''«Кароль і Шут»''' — [[Расія|расійскі]] [[рок-гурт]]. Стыль гурта «Король и Шут» спалучае элементы панк-рока, традыцыйнага рускага року і [[Фолк-рок|фолк-року]]. Гурт найбольш вядомы сваімі тэкстамі, якія ўяўляюць сабой кароткія «страшылкі», звычайна містычныя ці гістарычныя. == Удзельнікі == === Апошні склад === * Аляксандр Шчыгалёў — ударныя <small>(1988—1992, 1995—2014)</small> * Якаў Цвіркуноў — сола-гітара, бэк-вакал <small>(1996—2014)</small> * Аляксандр Лявонцьеў — вакал, рытм-гітара, бэк-вакал, бас-гітара <small>(2001-2006, 2011-2014)</small> * Павел Сажынаў — гукарэжысёр <small>(1997—2007)</small>, клавішныя <small>(1998, 2007—2014)</small> * Аляксандр Кулікоў — бас-гітара <small>(2013-2014)</small> === Былыя ўдзельнікі === * [[Міхаіл Юр’евіч Гаршанёў|Міхаіл Гаршанёў]] — вакал, музыка, тэксты <small>(1988—2013; яго смерць)</small> * [[Андрэй Сяргеевіч Князеў|Андрэй Князеў]] — вакал, музыка, тэксты <small>(1989—1993, 1995—2011)</small> * Сяргей Захараў — бас-гітара <small>(2006—2013)</small> * Дзмітрый Рышко — скрыпка, бэк-вакал <small>(2006—2011)</small> * Аляксандр Балуноў — гітара <small>(1988-1996)</small>, вакал <small>(1993-1995)</small>, бас-гітара, бэк-вакал <small>(1996-2006)</small> * Марыя Няфёдава — скрыпка <small>(1998—2004)</small> * Аляксандр "Шурык" Васільеў — бас-гітара <small>(1989-1990)</small> * Дзмітрый Рабчанка — бас-гітара, бэк-вакал  <small>(1990-1995)</small> * Рыгор Кузьмін — бас-гітара <small>(1993—1996)</small> * Аляксей Гаршанёў — ударныя <small>(1992—1994)</small>, музыка <small>(2011—2012)</small> == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * Камнем по голове (1996) * Король и Шут (1997) * Акустический альбом (1998) * Герои и Злодеи (2000) * Как в старой сказке (2001) * Жаль, нет ружья (2002) * Бунт на корабле (2004) * Продавец кошмаров (2006) * Тень клоуна (2008) * Театр демона (2010) * TODD — Акт 1. Праздник крови (2011) і Акт 2. На краю (2012) == Зноскі == == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}}{{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Панк-рок-гурты Расіі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1988 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія зніклі ў 2014 годзе]] [[Катэгорыя:КняZz]] [[Катэгорыя:Хорар-панк-гурты]] [[Катэгорыя:Король и Шут]] si9w9xcpsc5ep8l3166f6es92kol71z 4 729024 5167667 5166490 2026-07-19T13:35:13Z MocnyDuham 99818 /* Autumndancer */ вынік 5167667 wikitext text/x-wiki {{/Шапка}} <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Autumndancer == {{Закрыта}} Прапаную надаць сцяг аўтадаглядчыка ўдзельніку [[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]], стаж і ўнёсак адпаведны, ніводнай праўкі, якая вымагала б перадогляду за гэты час не заўважыў. Калі будзе яго згода і вырашаць адміны, можа, і сцяг даглядчыка адразу. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:33, 17 чэрвеня 2026 (+03) :Народ, ну што? Праблемы з якасцю афармлення ёсць, але ўнёсак ўдзельніка выключна пазітыўны, за ім не трэба наглядаць. Аўтадаглядчыка можна даваць жа. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:48, 16 ліпеня 2026 (+03) :{{За}}, таксама робіць карысную справу з сістэматызацыяй артыкулаў [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:20, 16 ліпеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Бачыў унёсак. Даволі пазітыўны. Выдаў сцяг аўта- і простага даглядычка. Калі нешта будзе не так - пінгуйце калі ласка. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 19 ліпеня 2026 (+03) == [[Удзельнік:Цімох|Цімох]] == {{закрыта}} Прапаную забраць сцяг аўтадаглядчыка ва ўдзельніка [[Удзельнік:Цімох|Цімох]], уклад не адпавядае мінімальным нормам. Здаецца, або капіпаст аднекуль, або перапрацоўка ШІ і закідванне гэтай сыравіны ў Вікіпедыю -- ні вікіфікацыі, а калі ёсць то тыпу РуВікі, то-бок не працуе, у раздзелах Спасылак няма лінкаў, але ёсць іх апісанні, няма далучэння да ЭВД, месцамі мова тыпу "Юнасць", яўныя машынныя сляды, якіх не кранала вока жывога чалавека, і шмат іншага. Паасобку недахопы можна цярпець, але ўсё разам -- прынамсі, аўтадаглядчыка сцяг трэба зняць. І паглядзіце хто даў сцяг, не бачу. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:24, 20 лютага 2026 (+03) :Рэакцыі ніякай, тым часам, за чатыры месяцы ўдзельнік нічога не паправіў са створанага ім, усё роўна ў тым стане і для догляду вымагае значнай перапрацоўкі, далучэння да Вікіданых і іншага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:36, 17 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Сцяг аўтадаглядчыка забраны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:02, 17 чэрвеня 2026 (+03) == [[Удзельніца:Emilia Noah|Emilia Noah]] == {{закрыта}} Вітаю. Стаж і ўнёсак удзельніцы [[Удзельніца:Emilia Noah|Emilia Noah]] цалкам адпавядае сцягу даглядчыцы. У тым ліку шмат неабходнай руціны робіць, як то архівацыя. Вядома, калі будзе яе згода. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:50, 12 лістапада 2025 (+03) :{{за}} цешуся і зычу ўдзельніцы поспехаў! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:03, 12 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўныя адміны, згода ўдзельніка наконт атрымання гэтага сцяга мае быць выказана (прынамсі ён мае пацвердзіць, што азнаёміўся з правіламі догляду). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 12 лістапада 2025 (+03) ::Так, згоды трэба дачакацца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:04, 12 лістапада 2025 (+03) :::Так, слушна, нікуды не спяшаемся. Чакаем паведамлення ад @[[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:16, 12 лістапада 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], аўтадаглядчыка можна даць і без яўна выказанай згоды. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:56, 15 лістапада 2025 (+03) : {{за}} [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:54, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Згодны няма. Але можна разглядзець варыянт, прапанаваны JerzyKundrat вышэй, са сцягам аўтадаглядчыка без яўнай згоды. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:05, 16 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}! [[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah#Аўтадогляд|Сцяг выдаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:44, 16 лістапада 2025 (+03) : Згода [[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah#c-Emilia_Noah-20251116141100-MocnyDuham-20251116140600|ёсць]]! Удзельніца проста не бачыла размову. У такім выпадку я выдаю сцяг даглядчыка? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:28, 16 лістапада 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], удзельніца піша, што не будзе займацца доглядам, то аўтадолгяду ў такім разе хопіць. Калі вырашыць займацца, праз новы запыт без праблем дадасце і даглядчыка. Так мне здаецца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:29, 16 лістапада 2025 (+03) ::: Можа лепш даць, чым не даць, а там і ўцягнецца сама. Але вам у такіх пытаннях больш даверу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:57, 16 лістапада 2025 (+03) == [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] — пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка == {{закрыта}} На [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]] быў паказаны падлог крыніц з боку ўдзельніка. Артыкулы ў такім разе не могуць быць пазначаны як аўтадагледжаныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:51, 15 лістапада 2025 (+03) :На РускВікі гэта [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2 праблема ў 2023 годзе яўна паўстала], але была магчыма і значна раней, прынамсі памятаю выпадак з [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%BB%D1%83%D0%B1_%D0%BF%D0%B8%D1%89%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2_(%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA)&diff=prev&oldid=59916030 фотамантажом ажно ў 2013 годзе], відаць, тады не было ясна як так атрымалася. Калі пакараем, то праз столькі часу, хаця ў нас няма быццам "тэрмінаў даўніны", а, можа, удзельнік асэнсаваў і да такой практыкі не вернецца? -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:56, 16 лістапада 2025 (+03) ::Тут або нам траціць свае высілкі і сачыць за ўдзельнікам, ягонымі новымі праўкамі, усё пераправяраць і калі што адпаведна рэагаваць. Або можам адрэагаваць прэвентыўна. Да таго ж, выглядае так, што шмат чаго з таго, што было сумніўным у ру вікі, трапіла ў бел вікі... Я не ўпэўнены, як паступіць лепш, але можа быць нам так будзе прасцей працаваць, калі пакуль што здымем сцяг + будзе рэакцыя на тое, што пісалі ў запытах да адміністратараў [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:29, 17 лістапада 2025 (+03) : Ёсць прыклады апошніх вандальных правак? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:50, 17 лістапада 2025 (+03) ::Капірую тэкст з іншай дыскусіі, якая раней праходзіла ў раздзеле "Запыты да адміністратараў": ::Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? ::Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. ::У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:24, 28 снежня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Ohlumon]], прашу Вас выказаць сваю пазіцыю ў разумны час наконт паднятага пытання. Пры гэтым звяртаю ўвагу, што рашэнне можа быць прынята, нават калі Вы не пракаментуеце гэты запыт па якой-кольвек прычыне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:20, 17 лістапада 2025 (+03) :Калегі, даўно ў белвікі не зазіраў, то выбачайце, што позна адказваю. Паглядзіце, якую вайну правак усчаў удзельнік Ohlumon у артыкуле [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%BC%D0%B0&action=history Беларуская карчма]. Я на прапанову JerzyKundrat пачаў "правіць смела": пераправяраў так званыя цытаты па крыніцах і там, дзе яны былі сфабрыкаваныя ўдзельнікам Ohlumon, выдаляў. Дык ён проста ўсё вярнуў на свае месцы, усе свае сфабрыкаваныя антысеміцкія штучкі. Паслухайце, ну там жа проста неймаверная ахінея. Напрыклад, Ohlumon спасылаецца на артыкул "''Тизенгаузен В. Г.'' Месца и роль евреев в Северо-Западном крае России" (зноска 48). Дык смею вас заверыць, што ў крыніцы і назва артыкула іншая, і ініцыялы аўтара іншыя, і нумар старонкі не той. І пецярбургскі чарнасоценны аўтар (не этнограф) ніякім чынам не мог выказваць думак беларускага сялянства (а цытата прыводзіцца ў падраздзеле вікіпедыйнага артыкула "Карчма і карчмар у этнаграфіі і беларускім фальклоры"). І гэта яшчэ прыклад, дзе цытата мае пад сабой аснову (была нейкая антысеміцкая пісаніна ў "''Трудах Минскаго церковнаго историко-археологическаго комитета''"). У іншых месцах ён проста прыдумляў "цытаты" пра "жыдоў-кравапіўцаў" і ўкідваў у вікіпедыю. Паглядзіце тое, што я выдаляў цягам лістапада ў вікіпедыйным артыкуле "Беларуская карчма", там усё рэльефна бачна. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:07, 28 снежня 2025 (+03) :Відаць, трэба сцяг забіраць, нават не за мінулыя грахі, а за вайну правак і за недапушчальнае стаўленне да якасці, магчыма, з прычыны не ведання беларускай мовы на належным узроўні, але тут розніцы няма чаму. Ужо мелі з гэтым справу ў артыкуле [[Андрэй Казіміравіч Меер]], але высноў тады не зроблена. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:28, 28 снежня 2025 (+03) : [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], пра антысемітізм. Нядаўна натыкнуўся на кнігу «Антысемітызм у антычным свеце». З таго часу з ім змагаемся, ніяк не адолеем. А мной, між іншым, напісаны артыкулы пра мінчукоў: [[Кім Хадзееў]], [[Гершон Трэстман]]. Пра таленавітых людзях і пісаць прыемна. Таксама яўрэі згадваюцца ў маіх артыкулах, якія атрымалі адзнаку добрых — [[Тэатр Вялікага Княства Літоўскага]], [[Краязнаўства Беларусі]], [[Рабінавая ноч]]. Зрабіў аналіз малавядомага верша Янкі Купалы [[Жыды (верш)]], дзе класік заклікаў яўрэяў аб'ядноўвацца з беларусамі ў барацьбе супраць маскалёў і палякаў)). Ананімнаму ўдзельніку не спадабалася як яўрэі адлюстраваны ў артыкуле [[Беларуская карчма]]. Артыкул ўжо даўно растыражавалі ў інтэрнэце, расцягнулі па рэфератах і ўніверсітэцкіх артыкулах. Але па ананіму ён «напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі»! Калі пішаш пра беларускую карчму, не абыдзеш яе ўтрымальніка-карчмара. Ну а хто карчмар? Калі б за стойкай стаяў чукча, я б пісаў пра чукчу. У запісках, дакументах, беларускім фальклоры карчмар фігура непрыемная. Няхай ананім дасць спасылкі на карчмара — добрага дзядзечку, сябра селяніна-беларуса. Адразу паставім у артыкул. І вось пад выглядам падлогі ён пачынае прыбіраць ілюстрацыі. Што з таго, што Піварскі польскі мастак? Выява карчмы ў яго носіць агульны характар. У артыкуле 58 спасылак, і што — гэта ўсё падлогі? Ананім пад выглядам падлог прыбірае дакладную запіску Гаўрылы Дзяржавіна, дзе гаворыцца пра беларускія корчмы, паколькі ў ёй негатыўна прадстаўлены яўрэі. Прыбірае статыстыку дадзеную пісьменнікам І. С. Аксаковым, паколькі той «вялікарускі шавініст». Тэкст Юзэфа Крашэўскага ён не знайшоў, — значыць, яго няма. Гэта пераклад. Пра ўкраінскі артыкул таксама падлог. І гэтак далей. У карчме акрамя карчмара ёсць яшчэ персанаж — гэта беларускі селянін. Менавіта яму прысвечаны радкі Мікалая Някрасава, якія ананім прыбірае. Вось такія падлогі.І яшчэ: дысертацыі выдаюцца пры Жыровіцкім манастыры, што не так? І ў артыкуле не напісана што гэта кнігі. Цяпер мяне гэта зусім не цікавіць. У дыскусію ўступаць не буду. Я малаактыўны. Няўжо што знайду штосьці невядомае ці забытае. Апошняе што даў — гэта артыкулы пра невядомых палескіх мастакоў — [[Фёдар Філіпавіч Лаўроў]] і [[Аляксандр Іванавіч Лазіцкі]]. На жаль, беларускіх тэм тут даецца вельмі мала.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 12:58, 18 лістапада 2025 (+03) : Наконт маёй непісьменнасці можна паглядзець мой жа артыкул [[Беларуская палеаграфія]].--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 09:29, 19 лістапада 2025 (+03) :Удзельнік Ohlumon, відаць, сапраўды не разумее, што не так са спасылкамі на неапублікаваныя дысертацыі. 1. Паўтараю: спасылкі былі аформленыя некарэктна, дысертацыі выдаваліся за кнігі, назвы дысертацый былі перакручаныя, скажоныя. Гэта недапушчальна. Такое павінен ведаць кожны школьнік і кожны вікіпедыст-пачатковец. А мы тут пра сцяг аўтадаглядчыка мову вядзём. 2. Спасылацца наўпрост на архіўныя дакументы (а неапублікаваная дысертацыя - гэта тое самае, што архіўны дакумент) на Вікіпедыі не прынята. Калі гэта самастойнае даследаванне, публікуйце яго ў рэцэнзаваным часопісе ці хоць бы ў газеце да таго, як устаўляць на Вікіпедыю. 3. У мяне ёсць поўная ўпэўненасць, што тых дысертацый Ohlumon у вочы не бачыў. То бок спасылкі на іх устаўляліся, каб прыкрыць адсутнасць надзейных крыніц інфармацыі, каб збіць з тропу чытача. Каб зрабіць вікіпедыйны артыкул знешне "салідным", хаця па сутнасці ён вельмі праблемны. Гэта фальсіфікацыя, падробка. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 20:05, 28 снежня 2025 (+03) Паспрабую апісаць пазіцыю бакоў. [[Удзельнік:Uladz v]] абвінавачвае удзельніка Ohlumon у плагіяце, падлогу крыніц і антысемітызме. Падстава: унёсак, зроблены апошнім у артыкулах «[[Литовские епархиальные ведомости]]», «[[Беларуская карчма]]». Таксама удзельнік Uladz v абвінавачвае удзельніка Ohlumon у тым, што ён не ведае беларускай мовы, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без належнай вычыткі, перакладае знешнія спасылкі. [[Удзельнік:Ohlumon]] мала ўдзельнічае ў дыскусіі па гэтым пытанні, сцісла каментуе прэтэнзіі ў свой бок і заяўляе, што ён — «малаактыўны». Ён адмаўляе абвінавачванні ў сваёй непісьменнасці, прыводзячы ў прыклад створаны ім артыкул «[[Беларуская палеаграфія]]». Канстатацыя фактаў. Паміж удзельнікамі Ohlumon і Uladz v ідзе вайна правак у артыкуле «[[Беларуская карчма]]». Пры гэтым <s>удзельнік Uladz v выдаляе часткі тэксту, у тым ліку падмацаваныя крыніцамі (напрыклад, [https://www.academia.edu/27619922/%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BD_%D0%B8_%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81_%D0%B2_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%B2_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B5_XVIII_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B5_XIX_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0 гэтай крыніцай] —</s> з артыкула знікла ўпамінанне [[Г. Р. Дзяржавін|Г. Р. Дзяржавіна]] і «яўрэйскага пытання» ў Расійскай імперыі ў канцы XVIII — пачатку XIX ст.). Г. Р. Дзяржавін — выдатны рускі паэт эпохі Асветніцтва, дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, яго пазіцыя важна для прадмета артыкула. Камень спатыкнення: пераклад на беларускую мову назвы запіскі сенатара Дзяржавіна на імя імператара [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]]. Відавочна, што праблема была ў пошуку адпаведніка ў сучаснай беларускай мове для састарэлага значэння слова «отвращение». На рускай мове назва запіскі гучыць літаральна: «Мнение сенатора Державина об отвращении в Белоруссии недостатка хлебного обузданием корыстных промыслов евреев, о их преобразовании и о прочем». Перекладаецца на беларускую мову (з захаваннем стылістыкі): «Меркаванне сенатара Дзяржавіна аб прадухіленні ў Беларусі недахопу хлебнага утаймаваннем карыслівых промыслаў яўрэяў, аб іх пераўтварэнні і аб іншым». У дадзеным выпадку пераклад слова «отвращение» як «агіда» стаў галоўнай падставай для абвінавачвання ў «жахлівым перакладзе» з рускай мовы. Існуючыя праблемы артыкула «Беларуская карчма»: # Некаторыя сцвержданні мяркуючы па стылістыцы тэксту з’яўляюцца цытатамі, але яны не падаюцца як такія, не ставяцца ў двухкоссі. # У артыкуле ёсць стылістычныя, арфаграфічныя, пунктуацыйныя памылкі (як у вельмі шмат якіх артыкулах у беларускай Вікіпедыі). Супраць пазбаўлення сцяга аўтадаглядчыка з прычыны неналежнага ўзроўню ведання беларускай мовай. # Артыкул патрабуе дапрацоўкі наконт выпраўлення памылак і стылістыкі, аднак гэта не крытычная заўвага для пазбаўлення сцяга аўтадаглядчыка, бо ёсць у нас яшчэ больш горшыя выпадкі, калі вікіпедысты тыражуюць памылкі. <s># Абвінавачваць у падлогу крыніц і пры гэтым выдаляць інфармацыю, падмацаваную крыніцамі, несумленна.</s> Калі інфармацыя грунтуецца на базе падлогаў крыніц, то яна мусіць быць выдаленай. <s>Нават адзінкавае дзеянне удзельніка Uladz v, якое заключалася ў тым, што «пад шумок» адбылося выдаленне са спрэчнага артыкула «Беларуская карчма» непажаданага для гэтага ўдзельніка блока інфармацыі са спасылкай на навуковае выданне, якое рэцэнзуецца, перакрэслівае яго добрыя памкненні.</s> Выдаленыя часткі артыкула<s>, падмацаваныя</s> з аўтарытэтнымі крыніцамі<s>,</s> мусяць быць адноўлены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:47, 28 снежня 2025 (+03) :Быў адназначны машынны пераклад, цяпер загладжаны ўжо многімі праўкамі іншых удзельнікаў. Але раніцай напрыклад была яшчэ "лаўка" замест "крамы", я выправіў, бо "лавка", а вынікаў машыннага перакладу Ohlumon не вычытваў. Гэта не першы выпадак, у артыкуле [[Андрэй Казіміравіч Меер]] была такая самая горкая сітуацыя, што толькі супольнымі высілкамі была выцягнута, а не выдалены артыкул. Наконт падлогу, трэба глядзець выпадкі, на РуВікі быццам ёсць даведзеныя выпадкі падлогу, таму і агульны давер страчаны. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:21, 28 снежня 2025 (+03) :Шаноўны [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], запіска Дзяржавіна мела месца. Але ў крыніцы, на якую спасылаўся Ohlumon НЕ БЫЛО "цытат", якія Ohlumon прыводзіў у абзацы. Калі ў Вас ёсць час заняцца пытаннем і напісаць абзац пра Дзяржавіна акуратна і па сутнасці, то калі ласка, займіцеся. У рэдакцыі ўдзельніка Ohlumon абзац быў наборам антыяўрэйскіх выказванняў, узятых "са столі", а не з крыніц. Там не было чаго правіць, там можна было толькі выдаліць. Вы глыбока памыляецеся, калі пішаце, нібыта я ў гэтым выпадку выдаліў інфармацыю, падмацаваную крыніцамі. Прашу Вас адмовіцца ад Вашага непадмацаванага крыніцамі сцверджання. Артыкул Цынцадзэ пра Дзяржавіна я сумленна знайшоў і прачытаў. Ohlumon спаслаўся на гэты артыкул, каб увесці чытача ў зман і "прапіхнуць" у Вікіпедыю свае фантазмы. У артыкуле Цынцадзэ корчмы згадваюцца адзін раз, шынкі - два разы (адзін раз у выглядзе "корчмы і шынкі"). Там не было з чаго браць інфармацыю пра корчмы. Хаця ў цэлым артыкул Цынцадзэ больш-менш прыймальны як крыніца (калі не лічыць таго, што апублікаваны ў "смеццевым", а не нармальным навуковым часопісе). [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 19:45, 28 снежня 2025 (+03) :: [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], намінацыя з'явілася, паколькі ''быў паказаны падлог крыніц''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:33, 28 снежня 2025 (+03) :::Вось, са свежага: пераправерыў цытаты з Паўла Шпілеўскага і Паўла Шэйна ў артыкуле "Беларуская карчма". Выявілася наступнае: усе цытаты былі недакладнымі. У адным выпадку быў прамы падлог: у тэкст Шэйна была ўключаная фраза "(карчмары часта разводзілі гарэлку вадой, дадавалі да яе дурману, падманвалі з мерай)," якой у Шэйна не было. У астатнім цытаты былі з памылкамі (не крытычнымі, але памылкамі), а каб знайсці цытаты, давялося пералапаціць кнігі цалкам, бо спасылкі на нумары старонак былі памылковымі або (у выпадку спасылак на Шэйна) проста адсутнічалі. Да таго яшчэ дадаваўся няпраўлены аўтапераклад з расійскай на беларускую. У выніку я выправіў цытаты. Якая выснова: кожную спасылку ўдзельніка Ohlumon трэба пераправяраць. Ён скажае тэксты, прыдумляе тэкст ад сябе, не расстаўляе нумароў старонак. І гэта проста першыя-лепшыя прыклады. Ёсць прыклады значна больш праблемныя, пра якія я пісаў вышэй, калі ўдзельнік Ohlumon прыдумляе тэксты з мэтамі распальвання міжнацыянальнай варожасці. Таму я і выступаю за пазбаўленне гэтага ўдзельніка сцягу аўтадаглядчыка. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:57, 31 снежня 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], гэта быў пачатак дыскусіі. Пазней да яе дадалося абмяркоўванне ўзроўню валодання беларускай мовай. Наконт недапушчальнага стаўлення да якасці — нажаль, яно мае месца. Манавіта гэта можа стаць падставай для пазбаўлення сцяга. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:47, 31 снежня 2025 (+03) ::::: Калі падлог крыніц не пацвярджаецца, то трэба падвесці вынік абмеркавання. Але ён, як выглядае, пацвярджаецца, акурат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:58, 31 снежня 2025 (+03) : Лічу заўвагі неабгрунтаванымі, надуманымі. Больш за тое, недарэчнымі. Заказуха.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 12:42, 19 студзеня 2026 (+03) : І яшчэ. Апанент паняцця не мае аб другасных крыніцах (вторичных источниках).--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 13:58, 21 студзеня 2026 (+03) : Апанент упірае на падлогі ў раздзеле ЛІТАРАТУРА ў артыкуле «Літоўскія епархіяльныя ведамасці». Здаецца, ад праваслаўя яго ўвогуле дрэчыць. У раздзеле ЛІТАРАТУРА часта даюцца не толькі кнігі, але і дысертацыі, навуковыя артыкулы і інш. Я, дарэчы, не пісаў што гэта кнігі. У П. Чысцякова гэта [http://opac.minda.by/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=6101 дысертацыя] на ступень кандыдата багаслоўя, у А. Нецветаева - дыпломная праца. Выданні Мінскай духоўнай Акадэміі, месца выдання Жыровічы. Гэта напісана на тытульных лістах работ. На гэтыя працы спасылаюцца ў шматлікіх артыкулах. Апошні аўтар, між іншым, служыць у мінскім кафедральным саборы, апанент можа схадзіць і спытаць у яго.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 17:36, 24 студзеня 2026 (+03) ::Дыпломная праца і неапублікаваная дысертацыя - гэта не тыя працы, на якія можна спаслацца ў Вікіпедыі. Спаслацца можна на апублікаваную дысертацыю ці магістарскую працу (напрыклад, апублікаваную ў рэпазіторыі). Дык спасылайцеся карэктна! У каталозе бібліятэкі Мінскай духоўнай акадэміі, на які спаслаўся [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]], простым тэкстам напісана, што дысертацыя Чысцякова "не для выдачы". Як жа на яе можна спасылацца, калі яе ў чытальнай зале не выдаюць? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:55, 9 лютага 2026 (+03) ::Асобна варта адзначыць, што ўдзельнік [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] прапаноўвае пераправяраць пададзеную ім некарэктную інфармацыю, асабіста адшукваючы аўтараў крыніц. Чытач артыкула мусіць мець магчымасць праверыць карэктнасць інфармацыі, па магчымасці, не адыходзячы ад кампутара, ці прынамсі ў бібліятэцы. Калі дзеля таго, каб праверыць нешта, трэба ганяцца за аўтарамі... Ну, даруйце. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 15:21, 9 лютага 2026 (+03) : Прыбірае цытаты з дзікімі тлумачэннямі: «Меркаванне вялікадзяржаўнага шавініста Аксакава нам нецікава». Каму нам? Яўрэям? Мне, напрыклад, цікавыя ўсе гістарычныя развагі пра Беларусь, і пазітыўныя, і негатыўныя. Тым больш, уражанні класіка рускай літаратуры С. Т. Аксакава. Нажаль, цяперашняя беларуская навука стала весці адлік з 1941 года, быццам раней нічога не было. І нам тут пажадана гэтыя лакуны папаўняць, што я і раблю сваімі артыкуламі, якія атрымліваюць статус добрых.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 12:47, 27 студзеня 2026 (+03) ::Так, нам, "яўрэям", гэта сапраўды нецікава. Як казаў Сартр, "яўрэй - гэта той, каго антысеміт лічыць яўрэем". Па гэтых крытэрах Ohlumon можа залічваць мяне да яўрэяў. Ohlumon ізноў хлусіць. Я нічога не пісаў пра "нецікава". Матывацыя была наступная: "Тое, што там сабе думаў вялікарасійскі шавініст Аксакаў, не мае прамога дачынення да гісторыі беларускай карчмы. Гэта крыніца не па гісторыі беларускай карчмы, а па гісторыі расійскай грамадскай думкі". То бок пытанне стаяла не "цікава/нецікава", а "пра беларускую карчму / не пра беларускую карчму". Што там нафантазіраваў у сваёй Маскве Іван Аксакаў пра яўрэяў-карчмароў у Беларусі, да гісторыі беларускай карчмы проста не мае дачынення. Да таго ж цытата была жахлівым машынным перакладам. Яе можна было смела выдаляць толькі за машынны пераклад: "звыш таго таемных кабакоў, выключна змесцівам габрэямі". [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 15:07, 9 лютага 2026 (+03) : Доследныя ўдзельнікі ведаюць, што некаторыя крыніцы па сканчэнні часу не адчыняюцца. Апанент аб'яўляе падлогам усё, што ён не можа знайсці. Напрыклад, пра кнігу В. Н. Маракуева заяўляе што ў ёй нічога да тэмы няма. Адкуль ён ведае? Гэтую кнігу 1897 года можна знайсці толькі ў маскоўскай «Ленінцы». Ён што? Ездзіў спецыяльна ў Маскву, запісваўся ў Расійскую дзяржаўную бібліятэку? Разлік на тое, што ніхто не будзе затлумляцца і правяраць, — падлога, і ўсё! Аднак, на яе спасылаюцца ў [http://nasledie-zhirkevich.ru/wp-content/uploads/2020/08/verstka-belorussiya-2%202020-v-sbore-dlya-mi.pdf кнізе] «Белорусская земля в воспоминаниях и документах XIX–XX вв. Вып. 2. М.: ИМЛИ РАН, 2019: «Промыслов у полешуков мало; ремесел они не знают. Все кузнецы здесь — жиды. Чтобы сделать подкову или гвоздь, полешук должен ехать к жиду-кузнецу иногда верст за пятьдесят. Жиды содержат здесь корчмы. Жид-корчмарь — полновластный хозяин всей деревни, вся деревня, обыкновенно, у него в долгу и без его разрешения ничего не может сделать». :: ''Доследныя ўдзельнікі ведаюць'', што тут можна лухту аўтаперакладам фігачыць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:57, 29 студзеня 2026 (+03) ::Як у сваіх артыкулах на Вікіпедыі, так і ў гэтай дыскусіі ўдзельнік Ohlumon беспардонна хлусіць. Кніга Маракуева ёсць у Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі (https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br238557?sid=85171518). Больш за тое, аблічбаваная і даступная зарэгістраваным карыстальнікам дыстанцыйна. На старонках 26-27 кнігі Маракуева (Адэса, 1897) няма нічога пра карчмароў. Так, у іншых месцах кнігі ён нешта пра іх піша. Дык тыя месцы і трэба было цытаваць, а не фальсіфікацыяй займацца. І ўжо пэўна можна сцвярджаць, што пры напісанні артыкула "Беларуская карчма" Ohlumon у "маскоўскую ленінку" (35 год як Расійская дзяржаўная бібліятэка імя Уладзіміра Ільіча не носіць) не ездзіў. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:46, 9 лютага 2026 (+03) : У рускай Вікіпедыі яўрэйскае лобі цяпер вельмі агрэсіўнае. Спадзяюся, Belviki не скаціцца ў гэта.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 13:42, 29 студзеня 2026 (+03) ::Я спадзяюся, што ўдзельнікаў, якія на кожным кроку шукаюць "яўрэйскае лобі", "(жыда)масонаў" і "антыславянскую змову" у беларускім раздзеле вікіпедыі не застанецца. У XXI стагоддзі не выпадае рэкламаваць у энцыклапедыях "Пратаколы сіёнскіх мудрацоў" і падобную літаратуру, якой абчытаўся спадар Ohlumon. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:50, 9 лютага 2026 (+03) : Бачу спробы заблакаваць мяне на год.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 15:45, 1 лютага 2026 (+03) :: Я хачу падвесці вынік, ці можаце вы неяк пракаментаваць падлог? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:25, 1 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], я ж прывёў пару прэтэнзій. І ўсё астатняе ў такім жа родзе. Ну вось, напрыклад: спасылка на артыкул Цынцадзэ ёсць спасылка другасная, і тэкст Г. Дзяржавіна мной не прыдуманы, ён сустракаецца ў розных выданнях, яго [http://Ревизионная%20поездка%20сенатора%20Державина%20(mishpoha.org) цытуе] нават яўрэйскі часопіс МІЖПОХА. Гэтак жа і з тэкстам Шпілеўскага, Шэйна і іншых. Праверце самі, і пераканаецеся.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 09:26, 2 лютага 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], думаю, мне можна зрабіць папярэджанне за нядобрасумленную вычытку маіх тэкстаў. Гэта прыму да ўвагі.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 12:32, 2 лютага 2026 (+03) ::::Правільна, тэкст Дзяржавіна дзесьці існуе. Толькі Ohlumon "цытуе" яго і не спасылаецца на крыніцу цытаты. Выдумляе цытату на хаду. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:33, 9 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік быў нечакана заблакаваны Фондам Вікімедыя. Наступная размова пра сцяг не мае сэнсу. Сам заўважу, што кейс быў не самым відавочным, але атрымалася так, як атрымалася. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:58, 13 лютага 2026 (+03) == [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] — пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка == На [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]] быў паказаны падлог крыніц з боку ўдзельніка. Артыкулы ў такім разе не могуць быць пазначаны як аўтадагледжаныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:51, 15 лістапада 2025 (+03) :Можа, будуць прыклады, што менавіта названа "падлогам"? -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 16 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], ці зможаце патлумачыць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 16 лістапада 2025 (+03) ::: Калі ласка. Яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў я прыводзіў цэлы спіс такіх прыкладаў. Курсівам там паказаны цытаты правак гэтага ўдзельніка, а далей (без курсіва) паказана, што на самой справе напісана ў згаданых крыніцах. Больш за 100 прыкладаў, прычым гэта толькі частка, толькі тое, на што хапіла маіх сіл і цярплівасці. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:06, 16 лістапада 2025 (+03) ::::Пераглядзеў тыя выпадкі, не думаю, што такое можна назваць падлогам крыніц. Звычайна, у крыніцы ёсць нешта, з чаго зроблены высновы і штосьці дадумана, дапоўнена самастойнымі аналогіямі. Праблема, што высновы і дадумыванне не для Вікіпедыі, якія б яны ні былі слушныя і трапныя. Спачатку мусіць быць публікацыя высноў і думак у адпаведным выданні, потым з яе ў Вікіпедыю, толькі такі парадак. З аналогіямі не ўпэўнены як разглядаць. Можа, гэта было не відавочна, то цяпер ужо не раз яўна напісана ў абмеркаванні праблемнай сітуацыі. Можа, гэта яшчэ і справа фармуліроўкі, як падаць і не ўвесці ненаўмысна ў зман чытачоў. Наконт самастойных аналогій, сам зрабіў такое ў артыкуле [[Манасеева]], мог бы паставіць і крыніцу, што было хроснае і інацкае імя Манасія, але ў іх вёска Манасеева не згадвалася б. Гэта быў бы падлог крыніцы або ўласнае даследаванне? Але аналогія заканамерная, пры гэтым я не напісаў, што назва вёскі ўтворана ад імя Манасія. Назва яўна патранімічная, аўтар у тэксце вышэй зыходзіць з гэтага, я прапанаваў іншы варыянт імя ад якога гэта магло быць, але яўна не сказаў гэта. Выкрэсліваем? Таму, супраць зняцця сцягу, пагатоў нават не даглядчыка, аўтадаглядчыка. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:22, 22 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:M.L.Bot|Пане Максіме]], Вікіпедыя створана для таго, каб кожны мог яе правіць смела! У БелВікі прынята паказваць шырокі погляд на рэчы, на гэтым грунце кансэнсус і будзем шукаць. Спробы накідвання жорсткіх рамак — няўдалыя патугі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:55, 22 лістапада 2025 (+03) ::::: Калі вам не падабаецца фармулёўка "падлог крыніц", вы можаце называць сітуацыю неяк інакш, аднак сутнасці гэта не мяняе. Амаль усе праўкі гэтага ўдзельніка праблемныя (а іх некалькі сотняў!), гэта значыць даверу таму, што ён піша, няма, трэба ўсё пераправяраць. Тады які сэнс таго, што ён мае сцяг аўтадаглядчыка? Я ўжо не кажу пра тое, што ён займаўся вандалізмам, выдаляючы праўдзівую інфармацыю, якая мае крыніцы, або выдаляючы запыты крыніц. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:44, 22 лістапада 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], (бес)сэнсоўныя адкаты як у [[Камайка]] ўспрымаюцца негатыўна. Адмяняецца чужая праўка з запытамі крыніц, але наступнай праўкай самі амаль усё сціраеце, то-бок згодны, што запыты былі ў асноўным па справе. Так выглядае. Чаму не сцерці без адкату перад гэтым, навошта дадатковая эмацыйныя нагрузка? Іншаму ўдзельніку ідзе паведамленне пра адкат, што выклікае вайну адкатаў/правак на пустым месцы. Па суме/выніках гэта не вандалізм, а ў асобных складніках ён яўны. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:30, 23 лістапада 2025 (+03) ::Дзеля зразумеласці было разбіта на 3 (тры) асобныя абзацы тое, што ў адной крыніцы ("Kamoja, Ad[utiškis]."). Астатняе (структура), як цяпер мяркую, для паспалітага чытача лішняе, няхай застанецца для спецыялізаваных публікацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:42, 23 лістапада 2025 (+03) = Архіў = * [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка/Архіў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Догляд]] o93q8es2i3rtjz0vvogzn38fb21o4bk 0 732963 5167607 5110454 2026-07-19T12:08:36Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Выканаўцы Warner Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167607 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = {{hlist|2005–2012|2017}} }} '''Dead by Sunrise''' — сольны праект вакаліста [[рок-гурт]]а [[Linkin Park]] [[Чэстэр Бенінгтан|Чэстэра Бэнінгтана]], заснаваны ў 2005 годзе. У гурце таксама ўдзельнічаюць [[Амір Дэрак]], [[Раян Шак]], Брандан Белскі, Эліяс Андра, Энтані Валкіч. Іх дэбютны альбом ''[[Out of Ashes]]'' выйшаў 13 кастрычніка 2009 года. У [[Японія|Японіі]] выйшаў раней — 30 верасня таго ж года. == Гісторыя == Ідэяй стварэння сольнага праекта Чэстэр загарэўся ў 2006 годзе. Адпаведна, пасля выхаду 3-га студыйнага альбома [[Linkin Park]] ''[[Minutes to Midnight]]'' Чэстэр пачаў пошук запісвальнай кампаніі. Ён вырашыў заснаваць гурт і паклікаў свайго сябра Раяна Шака. Першапачатковая назва гурта была Snow White Tan. У інтэрв’ю Бэнінгтан сказаў, што не думаў аб назве гурта, таму што яны лічылі яе «сходам» або «вечарынкай». 10 мая 2008 года Dead By Sunrise выканалі 3 песні («Walking In Circles», «Morning After» і «My Suffering») у гонар 13-га дня нараджэння Тату-Салона Чэстара Бэнінгтана. Нягледзячы на раннія выступленне гурта, афіцыйны дзень нараджэння гурта 9 ліпеня 2009 года. Менавіта тады кампанія «[[Warner Brothers]]» апублікавала афіцыйны прэс рэліз. У ліпені 2008 тур Dead By Sunrise быў завершаны і праца над альбомам, які атрымаў назву ''Out of Ashes'', пачалася поўным ходам. Да ўдзелу быў запрошаны [[Кінапрадзюсар|прадзюсер]] Говард Бэнсан, вядомы па супрацоўніцтве з [[My Chemical Romance]] і [[Daughtry]]. Першым слухачом альбома стаў [[Майк Шынода]]. Ён сказаў, што Чэстэр сур’ёзна папрацаваў над вакалам, і што яму гэты альбом падабаецца. Папярэднія заказы на альбом былі адкрыты першага верасня на [[iTunes]] і [[Myspace|MySpace]]. Альбом выйшаў 13 кастрычніка 2009 года. Альбом шчодра ацэнены крытыкамі і прыхільнікамі абодвух гуртоў. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |Год ! rowspan="2" |Дэталі ! colspan="11" |Пазіцыя |- style="font-size:smaller;" ! width="30" |US ! width="30" |US Rock ! width="30" |US<br />Digital ! width="30" |US Alt. ! width="30" |US HR ! width="30" |UK ! width="30" |[[Аўстрыя|AUS]] ! width="30" |[[Францыя|FR]] ! width="30" |GR ! width="30" |NE ! width="30" |[[Швейцарыя|SW]] |- |2009 | align="left" |'''''Out of Ashes''''' * <small>Рэліз: 13 кастрычніка 2009</small> * <small>Лэйбл: [[Warner Brothers|Warner Bros.]]</small> * <small> Фармат: [[Кампакт-дыск|CD]], Digital download</small> |29 |12 |9 |9 |5 |74 |11 |109 |5 |82 |18 |- |} === Сінглы === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Год ! rowspan="2" |Назва ! colspan="3" |Пазіцыя ! rowspan="2" |Альбом |- ! width="40" |<small>US Main</small> ! width="40" |<small>US Alt</small> ! width="40" |<small>US Rock</small> |- | rowspan="2" |2009 |«Crawl Back In» | align="center" |11 | align="center" |22 | align="center" |22 | rowspan="4" |''Out of Ashes'' |- |«Let Down» | align="center" |— | align="center" |— | align="center" |— |- | rowspan="2" |2010 |«Inside of Me» | align="center" |40 | align="center" |— | align="center" |— |- |«Too Late»<ref>{{Cite web|url=http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/cool-new-music|title=Hot/Mod/AC Cool New Music {{!}} Hot AC Modern Adult Rock Songs on the Radio {{!}} …<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-date=2012-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107041342/http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/cool-new-music|url-status=live}}</ref> | align="center" |— | align="center" |— | align="center" |— |} == Удзельнікі == * [[Чэстэр Бенінгтан|Чэстэр Бэнінгтан]] — вакал, гітара (2005—2012) * [[Раян Шак]] — [[гітара]], бэк-вакал (2005—2012) * [[Амір Дэрак]] — [[гітара]] (2005—2012) * Энтані «Марыхуана» Валкіч — клавішныя (2009—2012) * Брэндон Бельскі — [[бас-гітара]] (2009—2012) * Эліяс Андра — ударныя (2009—2011) * [[Фрэнк Зума]] — ударныя (2012) {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.myspace.com/deadbysunrise Старонка На MySpace] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рок-гурты ЗША]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Warner Records]] iu8qd8wejsm1ffvphtji0ykv38sigxs 0 736406 5167954 4702543 2026-07-20T10:58:57Z Autumndancer 168015 5167954 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лангельсгайм''' ({{lang-de|Langelsheim}}) — горад у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Ніжняя Саксонія]]. Уваходзіць у склад [[Гослар (раён)|раёна Гослар]]. Плошча — 48,72 км². Афіцыйны код — 03 1 53 007. Горад падзяляецца на 5 гарадскіх раёнаў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Ян Асман]] (1938—2024) — нямецкі [[егіптолаг]]. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] j8rc1sadm09katjplpmi9dofk5cxzdv 0 739286 5167685 5165638 2026-07-19T13:55:10Z DBatura 73587 /* Ліпень */ 5167685 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[9 сакавіка]]: Прэм’ера фільма [[Праект «Авэ Марыя» (фільм)|«Праект “Авэ Марыя”»]] адбылася ў [[Лондан]]е. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: ** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. ** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. * [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. * [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. * [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]». === Чэрвень === * [[7 чэрвеня]]: ** Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. ** [[Кейка Фухіморы]] стала першай жанчынай, абранай на пасадзу Прэзідэнта [[Перу]]. * [[8 чэрвеня]]: Здарылася [[Землетрасенне на Міндадаа (2026)|землетрасенне]] на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[10 чэрвеня]]: ** У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]]. ** У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[11 чэрвеня]]: Стартаваў фінальны турнір [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]]. * [[12 чэрвеня]]: Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка [[Ілан Маск|Ілана Маска]] першым доларавым трыльянерам. * [[14 чэрвеня]]: Баскетбалісты «[[Нью-Ёрк Нікс]]» сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. * [[22 чэрвеня]]: У фінальнай частцы [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] [[Ліянель Месі]] забіў рэкордны 17-ы гол. * [[24 чэрвеня]]: [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенні ў Венесуэле (2026)|землетрасенні]]. * [[29 чэрвеня]]: [[Тэмпература паветра]] ў [[Пінск]]у дасягнула +40,4&nbsp;°C, [[Анамальная гарачыня ў Еўропе (2026)|зафіксіраваны]] самы спякотны дзень у гісторыі метэаназіранняў у [[Беларусь|Беларусі]]. === Ліпень === * [[9 ліпеня]]: [[Алі Хаменеі]] пахаваны ў [[Мешхед]]зе. * [[10 ліпеня]]: Выйшаў альбом «[[Foreign Tongues]]» брытанскага рок-гурта «[[The Rolling Stones]]». * [[12 ліпеня]]: Больш за 30 чалавек загінулі падчас [[Пажара у бары Rong Beer Na Lat Phrao|пажару]] ў [[Бангког]]у ([[Тайланд]]). === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. * [[5 ліпеня]]: [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі|Пётр Садоўскі]] — беларускі мовазнавец, палітык і дыпламат. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] biytkp2qreruysswi3t8qg6umaj4vzc 5167686 5167685 2026-07-19T13:55:50Z DBatura 73587 /* Ліпень */ 5167686 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[9 сакавіка]]: Прэм’ера фільма [[Праект «Авэ Марыя» (фільм)|«Праект “Авэ Марыя”»]] адбылася ў [[Лондан]]е. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: ** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. ** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. * [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. * [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. * [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]». === Чэрвень === * [[7 чэрвеня]]: ** Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. ** [[Кейка Фухіморы]] стала першай жанчынай, абранай на пасадзу Прэзідэнта [[Перу]]. * [[8 чэрвеня]]: Здарылася [[Землетрасенне на Міндадаа (2026)|землетрасенне]] на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[10 чэрвеня]]: ** У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]]. ** У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[11 чэрвеня]]: Стартаваў фінальны турнір [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]]. * [[12 чэрвеня]]: Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка [[Ілан Маск|Ілана Маска]] першым доларавым трыльянерам. * [[14 чэрвеня]]: Баскетбалісты «[[Нью-Ёрк Нікс]]» сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. * [[22 чэрвеня]]: У фінальнай частцы [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] [[Ліянель Месі]] забіў рэкордны 17-ы гол. * [[24 чэрвеня]]: [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенні ў Венесуэле (2026)|землетрасенні]]. * [[29 чэрвеня]]: [[Тэмпература паветра]] ў [[Пінск]]у дасягнула +40,4&nbsp;°C, [[Анамальная гарачыня ў Еўропе (2026)|зафіксіраваны]] самы спякотны дзень у гісторыі метэаназіранняў у [[Беларусь|Беларусі]]. === Ліпень === * [[9 ліпеня]]: [[Алі Хаменеі]] пахаваны ў [[Мешхед]]зе. * [[10 ліпеня]]: Выйшаў альбом «[[Foreign Tongues]]» брытанскага рок-гурта «[[The Rolling Stones]]». * [[12 ліпеня]]: Больш за 30 чалавек загінулі падчас [[Пажара у бары Rong Beer Na Lat Phrao|пажару]] ў [[Бангкок]]у ([[Тайланд]]). === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. * [[5 ліпеня]]: [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі|Пётр Садоўскі]] — беларускі мовазнавец, палітык і дыпламат. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] j66h4zvtm3d1k9clehfdnmpgw7mm4pz 5167690 5167686 2026-07-19T13:59:14Z DBatura 73587 /* Ліпень */ 5167690 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[9 сакавіка]]: Прэм’ера фільма [[Праект «Авэ Марыя» (фільм)|«Праект “Авэ Марыя”»]] адбылася ў [[Лондан]]е. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: ** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. ** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. * [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. * [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. * [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]». === Чэрвень === * [[7 чэрвеня]]: ** Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. ** [[Кейка Фухіморы]] стала першай жанчынай, абранай на пасадзу Прэзідэнта [[Перу]]. * [[8 чэрвеня]]: Здарылася [[Землетрасенне на Міндадаа (2026)|землетрасенне]] на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[10 чэрвеня]]: ** У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]]. ** У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[11 чэрвеня]]: Стартаваў фінальны турнір [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]]. * [[12 чэрвеня]]: Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка [[Ілан Маск|Ілана Маска]] першым доларавым трыльянерам. * [[14 чэрвеня]]: Баскетбалісты «[[Нью-Ёрк Нікс]]» сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. * [[22 чэрвеня]]: У фінальнай частцы [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] [[Ліянель Месі]] забіў рэкордны 17-ы гол. * [[24 чэрвеня]]: [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенні ў Венесуэле (2026)|землетрасенні]]. * [[29 чэрвеня]]: [[Тэмпература паветра]] ў [[Пінск]]у дасягнула +40,4&nbsp;°C, [[Анамальная гарачыня ў Еўропе (2026)|зафіксіраваны]] самы спякотны дзень у гісторыі метэаназіранняў у [[Беларусь|Беларусі]]. === Ліпень === * [[9 ліпеня]]: [[Алі Хаменеі]] пахаваны ў [[Мешхед]]зе. * [[10 ліпеня]]: Выйшаў альбом «[[Foreign Tongues]]» брытанскага рок-гурта «[[The Rolling Stones]]». * [[12 ліпеня]]: Больш за 30 чалавек загінулі падчас [[Пажар у бары Rong Beer Na Lat Phrao|пажару]] ў [[Бангкок]]у ([[Тайланд]]). === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. * [[5 ліпеня]]: [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі|Пётр Садоўскі]] — беларускі мовазнавец, палітык і дыпламат. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] 67aav4s23rywfeospbowhq9awzyq5st 5167724 5167690 2026-07-19T16:16:39Z DBatura 73587 /* Ліпень */ 5167724 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[9 сакавіка]]: Прэм’ера фільма [[Праект «Авэ Марыя» (фільм)|«Праект “Авэ Марыя”»]] адбылася ў [[Лондан]]е. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: ** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. ** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. * [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. * [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. * [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]». === Чэрвень === * [[7 чэрвеня]]: ** Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. ** [[Кейка Фухіморы]] стала першай жанчынай, абранай на пасадзу Прэзідэнта [[Перу]]. * [[8 чэрвеня]]: Здарылася [[Землетрасенне на Міндадаа (2026)|землетрасенне]] на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[10 чэрвеня]]: ** У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]]. ** У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[11 чэрвеня]]: Стартаваў фінальны турнір [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]]. * [[12 чэрвеня]]: Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка [[Ілан Маск|Ілана Маска]] першым доларавым трыльянерам. * [[14 чэрвеня]]: Баскетбалісты «[[Нью-Ёрк Нікс]]» сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. * [[22 чэрвеня]]: У фінальнай частцы [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] [[Ліянель Месі]] забіў рэкордны 17-ы гол. * [[24 чэрвеня]]: [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенні ў Венесуэле (2026)|землетрасенні]]. * [[29 чэрвеня]]: [[Тэмпература паветра]] ў [[Пінск]]у дасягнула +40,4&nbsp;°C, [[Анамальная гарачыня ў Еўропе (2026)|зафіксіраваны]] самы спякотны дзень у гісторыі метэаназіранняў у [[Беларусь|Беларусі]]. === Ліпень === * [[9 ліпеня]]: [[Алі Хаменеі]] пахаваны ў [[Мешхед]]зе. * [[10 ліпеня]]: Выйшаў альбом «[[Foreign Tongues]]» брытанскага рок-гурта «[[The Rolling Stones]]». * [[12 ліпеня]]: Больш за 30 чалавек загінулі падчас [[Пажар у бары Rong Beer Na Lat Phrao|пажару]] ў [[Бангкок]]у ([[Тайланд]]). * [[15 ліпеня]]: Апублікавана першае апісанне новага віду [[малпы|малпаў]] — [[Colobus congoensis]]. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. * [[5 ліпеня]]: [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі|Пётр Садоўскі]] — беларускі мовазнавец, палітык і дыпламат. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] 2hu0t5qiemodlwk20rssxoy47jc68wb 5167733 5167724 2026-07-19T16:39:54Z JerzyKundrat 174 /* Ліпень */ 5167733 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[9 сакавіка]]: Прэм’ера фільма [[Праект «Авэ Марыя» (фільм)|«Праект “Авэ Марыя”»]] адбылася ў [[Лондан]]е. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: ** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. ** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. * [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. * [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. * [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]». === Чэрвень === * [[7 чэрвеня]]: ** Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. ** [[Кейка Фухіморы]] стала першай жанчынай, абранай на пасадзу Прэзідэнта [[Перу]]. * [[8 чэрвеня]]: Здарылася [[Землетрасенне на Міндадаа (2026)|землетрасенне]] на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[10 чэрвеня]]: ** У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]]. ** У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[11 чэрвеня]]: Стартаваў фінальны турнір [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]]. * [[12 чэрвеня]]: Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка [[Ілан Маск|Ілана Маска]] першым доларавым трыльянерам. * [[14 чэрвеня]]: Баскетбалісты «[[Нью-Ёрк Нікс]]» сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. * [[22 чэрвеня]]: У фінальнай частцы [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] [[Ліянель Месі]] забіў рэкордны 17-ы гол. * [[24 чэрвеня]]: [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенні ў Венесуэле (2026)|землетрасенні]]. * [[29 чэрвеня]]: [[Тэмпература паветра]] ў [[Пінск]]у дасягнула +40,4&nbsp;°C, [[Анамальная гарачыня ў Еўропе (2026)|зафіксіраваны]] самы спякотны дзень у гісторыі метэаназіранняў у [[Беларусь|Беларусі]]. === Ліпень === * [[9 ліпеня]]: [[Алі Хаменеі]] пахаваны ў [[Мешхед]]зе. * [[10 ліпеня]]: Выйшаў альбом «[[Foreign Tongues]]» брытанскага рок-гурта «[[The Rolling Stones]]». * [[12 ліпеня]]: Больш за 30 чалавек загінулі падчас [[Пажар у бары Rong Beer Na Lat Phrao|пажару]] ў [[Бангкок]]у. * [[15 ліпеня]]: Апублікавана першае апісанне новага віду [[малпы|малпаў]] — {{bt-bellat||Colobus congoensis}}. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. * [[5 ліпеня]]: [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі|Пётр Садоўскі]] — беларускі мовазнавец, палітык і дыпламат. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] 8iz9z22o707kovq7pr3bm52newpj2va 0 743010 5167817 4747618 2026-07-20T07:18:15Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Гандлёвыя кампаніі]]; дададзена [[Катэгорыя:Кампаніі рознічнага гандлю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167817 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''«Bestseller A/S»''' ― прыватная сямейная кампанія па вытворчасці адзення і аксесуараў, заснаваная ў [[Данія|Даніі]] ў 1975 годзе. Кампанія прапануе даступную па цане моду для жанчын, мужчын і дзяцей. Яны прадаюць сваю прадукцыю на 70 рынках у большасці краін Еўропы, Блізкага Усходу, Канады, Індыі і ва ўсім свеце праз электронную камерцыю. Яны кіруюць амаль 9000 крамамі па ўсім свеце, 6000 у Кітаі, а астатнія ў асноўным у Еўропе<ref>{{Cite web |author=Eva Gracia Morales |url=https://ww.fashionnetwork.com/news/Bestseller-plans-to-reach-1-000-shops-in-spain-within-five-years-driven-by-womenswear,1451025.html |title=Bestseller plans to reach 1,000 shops in Spain within five years, driven by womenswear |date=2022-10-21 |website=Fashion Network |language=en |access-date=2022-11-04}}</ref>. == Брэнды == * ONLY * Vero Moda<ref name=investindk>{{cite web | url=http://www.investindk.com/News-and-events/News/2007/Bestseller-hires-worlds-best-paid-supermodel-Gisele-Bndchen | title=Bestseller hires world's best paid supermodel Gisele Bündchen | date=2007-07-23 | publisher=Invest in Denmark | access-date=2008-06-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171113210907/http://www.investindk.com/News-and-events/News/2007/Bestseller-hires-worlds-best-paid-supermodel-Gisele-Bndchen | archive-date=2017-11-13 | url-status=dead }}</ref> * Mamalicious * VILA * SELECTED Femme * Junarose * Y.A.S * Noisy May * PIECES * Object * Jacqueline de Yong * {{Не перакладзена 5|Jack & Jones|Jack & Jones|en|Jack & Jones}} * produkt * JJXX == Заўвагі == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-07-08}} [[Катэгорыя:Кампаніі Даніі]] [[Катэгорыя:Кампаніі рознічнага гандлю]] [[Катэгорыя:Адзенне]] ibtwnygmsojbec06pwrvdjvmmjt1tgh 5167820 5167817 2026-07-20T07:20:50Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Адзенне]]; дададзена [[Катэгорыя:Вытворцы адзення і абутку]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167820 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''«Bestseller A/S»''' ― прыватная сямейная кампанія па вытворчасці адзення і аксесуараў, заснаваная ў [[Данія|Даніі]] ў 1975 годзе. Кампанія прапануе даступную па цане моду для жанчын, мужчын і дзяцей. Яны прадаюць сваю прадукцыю на 70 рынках у большасці краін Еўропы, Блізкага Усходу, Канады, Індыі і ва ўсім свеце праз электронную камерцыю. Яны кіруюць амаль 9000 крамамі па ўсім свеце, 6000 у Кітаі, а астатнія ў асноўным у Еўропе<ref>{{Cite web |author=Eva Gracia Morales |url=https://ww.fashionnetwork.com/news/Bestseller-plans-to-reach-1-000-shops-in-spain-within-five-years-driven-by-womenswear,1451025.html |title=Bestseller plans to reach 1,000 shops in Spain within five years, driven by womenswear |date=2022-10-21 |website=Fashion Network |language=en |access-date=2022-11-04}}</ref>. == Брэнды == * ONLY * Vero Moda<ref name=investindk>{{cite web | url=http://www.investindk.com/News-and-events/News/2007/Bestseller-hires-worlds-best-paid-supermodel-Gisele-Bndchen | title=Bestseller hires world's best paid supermodel Gisele Bündchen | date=2007-07-23 | publisher=Invest in Denmark | access-date=2008-06-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171113210907/http://www.investindk.com/News-and-events/News/2007/Bestseller-hires-worlds-best-paid-supermodel-Gisele-Bndchen | archive-date=2017-11-13 | url-status=dead }}</ref> * Mamalicious * VILA * SELECTED Femme * Junarose * Y.A.S * Noisy May * PIECES * Object * Jacqueline de Yong * {{Не перакладзена 5|Jack & Jones|Jack & Jones|en|Jack & Jones}} * produkt * JJXX == Заўвагі == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-07-08}} [[Катэгорыя:Кампаніі Даніі]] [[Катэгорыя:Кампаніі рознічнага гандлю]] [[Катэгорыя:Вытворцы адзення і абутку]] j86vq34mcwr55d1d00yyt4glwxzvryf 0 745724 5167741 4556148 2026-07-19T18:22:11Z Pabojnia 135280 афармленне 5167741 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Васільева}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Вера Кузьмінічна Васільева''' ({{lang-ru|Ве́ра Кузьми́нична Васи́льева}}; {{ДН|30|9|1925}}, {{МН|Масква||}}, [[СССР]] — {{ДС|9|8|2023}}, [[Масква]], [[Расія]]) — савецкая і расійская актрыса. [[Народная артыстка СССР]] (1986), лаўрэат Сталінскіх прэмій I і III ступені (1948, 1951). == Біяграфія == Нарадзілася 30 верасня 1925 года ў Маскве. У 1948 годзе скончыла Маскоўскае гарадское тэатральнае вучылішча пры [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага|Тэатры Рэвалюцыі]] (курс У. В. Гатоўцава). Яшчэ будучы студэнткай, у 1945 годзе дэбютавала ў кіно, у эпізадычнай ролі ў карціне «Двайняты». Першую вялікую ролю адыграла ў 1947 годзе ў фільме [[Іван Аляксандравіч Пыр’еў|Івана Пыр’ева]] «Паданне аб зямлі Сібірскай». За гэтую кінакарціну [[Савет Міністраў СССР]] у 1948 годзе прысудзіў Веры Васільевай Сталінскую прэмію I ступені. Фільмаграфія Васільевай налічвае больш за 40 карцін. З 27 сакавіка 1948 года — актрыса Маскоўскага акадэмічнага тэатра сатыры. Памерла 9 жніўня 2023 года ў Маскве<ref>[https://rg.ru/2023/08/09/umerla-narodnaia-artistka-sssr-vera-vasileva.html Умерла народная артистка СССР Вера Васильева]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Васільева Вера Кузьмінічна}} [[Катэгорыя:Актрысы СССР]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра СССР]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Расіі]] fcer3jxd3kbgto9mrmyxo6y8uhq7sgf 14 746176 5167643 5164357 2026-07-19T13:17:53Z DzBar 156353 5167643 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2006|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2006]] [[Катэгорыя:Творы 2006 года]] c1l2skiceet59inmvmpm1xgx4a84o60 14 748242 5167660 5163914 2026-07-19T13:21:38Z DzBar 156353 5167660 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|1982|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XX стагоддзя|1982]] [[Катэгорыя:1982]] fjjrclshog0mxc2oarbse7c4ta1ljdr 14 749539 5167797 4595001 2026-07-20T06:56:50Z DzBar 156353 афармленне 5167797 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Катастрофы 2023 года]] {{Тэма паводле гадоў|Пажары|2023|года}} [[Катэгорыя:Пажары паводле гадоў|2023]] nt7a9g99dot93zwfgce8x8yyy4pw241 100 753022 5167712 5167389 2026-07-19T15:51:24Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5167712 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|2026-07-19T13:43:16Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Валерый Леанідавіч Васільеў|2026-07-18T13:43:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уільям Рыгель Шмальстыг|2026-07-18T13:35:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей|2026-07-18T10:40:04Z|Siliyiw}} {{Новы артыкул|Рык Дэрксен|2026-07-18T09:32:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Андрэй Юр’евіч Вараб’ёў|2026-07-18T04:00:35Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Юзаф Семірадскі|2026-07-17T13:31:26Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Павел Валянцінавіч Лебедзеў|2026-07-16T09:51:18Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Беларускі інстытут у Празе|2026-07-16T08:01:57Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Віктар Іванавіч Суслаў|2026-07-14T06:37:05Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч|2026-07-14T05:09:18Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Фрыдрых Крысціян Дыц|2026-07-13T21:49:57Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Вільгельм Меер-Любке|2026-07-13T21:27:46Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Антон Данатавіч Дрозд|2026-07-13T18:51:14Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Уільям Джэймс Сайдзіс|2026-07-13T12:46:58Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Лія Генадзеўна Кісялёва|2026-07-11T15:51:59Z|M.L.Bot}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> cfbubctes26iyjq7yoh17xg3g0kbqu4 100 753287 5167710 5167385 2026-07-19T15:50:41Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5167710 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Гета ў Напраснаўцы|2026-07-19T13:23:45Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Блакітны ліхтар|2026-07-18T19:50:51Z|Антон 740}} {{Новы артыкул|Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей|2026-07-18T10:40:04Z|Siliyiw}} {{Новы артыкул|Праезд Сурыкава (Мінск)|2026-07-17T16:57:24Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Завулак Сурыкава (Мінск)|2026-07-17T16:39:32Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Сурыкава (Мінск)|2026-07-17T16:13:25Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Чырвоны сцяг. Краснаполле (газета)|2026-07-17T15:27:49Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Ізабелінская сінагога|2026-07-16T15:52:55Z|Monarchist1636}} {{Новы артыкул|Беларускі інстытут у Празе|2026-07-16T08:01:57Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Дарога Р58|2026-07-15T21:54:33Z|IshaBarnes}} {{Новы артыкул|Вольга Станіславаўна Рацэвіч|2026-07-15T10:59:43Z|ZolaSukhar}} {{Новы артыкул|Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч|2026-07-15T10:56:38Z|Igor Viktorovich Yakhno}} {{Новы артыкул|Дарога Р43|2026-07-14T23:08:13Z|IshaBarnes}} {{Новы артыкул|2-і завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T15:08:36Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|1-ы завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T14:43:47Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч|2026-07-14T05:09:18Z|M.L.Bot}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> g3k3z2a6uosjx9ariry62d6qc0a0897 0 755740 5167939 4831242 2026-07-20T10:35:47Z Autumndancer 168015 5167939 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алер}} {{тэатральны дзеяч}} '''Фані Яфімаўна Алер''' (нар. {{ДН|17|03|1904}}, г. [[Бабруйск]], [[Бабруйскі павет]], [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|29|03|1985}}) — беларускі дзеяч культуры. == Біяграфія == У 1920-я яна загадвала камсамольскім клубам. Уступіла ў камсамол, прайшла рабфак, працавла агітатарам, прапагандыстам, адказным сакратаром акруговага савета бязбожнікаў, уступіла ў партыю. Скочыла гістфак [[Расійскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя А. І. Герцэна|Ленінградскага інстытута імя Герцэна]], Маскоўскую акадэмію імя Крупскай. У 1933-м запрасілі ў Менск рэдактарам палітычнай газеты. Да 1938 года загадвала аддзелам прапаганды Варашылаўскага райкама партыі горада Менска. Рэпрэсаваны брат. Бацька, бальшавік з 1905-га года, выключаны з партыі. Не вытрымаўшы ганьбы, ён наклаў на сябе рукі. З 1938 года узначальвала [[Беларускі дзяржаўны тэатр]]. 5 верасня 1946 года адхілілі ад пасады. Напачатку 1970-х гадоў вярнулася ў Купалаўскі тэатр для таго, каб стварыць музей. == Спасылкі == * [https://minsknews.by/v-sovetskoe-vremya-v-teatralnom-minske-vse-znali-kto-takaya-fanya-efimovna-aller-istoriya-neistovoj-melpomeny/ В советское время в театральном Минске все знали, кто такая Фаня Ефимовна Аллер. История неистовой Мельпомены] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211128144143/https://minsknews.by/v-sovetskoe-vremya-v-teatralnom-minske-vse-znali-kto-takaya-fanya-efimovna-aller-istoriya-neistovoj-melpomeny/ |date=28 лістапада 2021 }} * [http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=16460&mode=print Фані, Клара, Ірына — тры кіты архіва купалаўцаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240105105414/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=16460&mode=print |date=5 студзеня 2024 }} * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar97361&strq=l_siz=20 Аллер, Фаня Ефимовна] {{DEFAULTSORT:Алер Фані Яфімаўна}} [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] gh0ekv3kliize5vo0v1i3475766jpem 0 761403 5167745 5167365 2026-07-19T18:25:04Z Pabojnia 135280 афармленне 5167745 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Васільева}} '''Таццяна Васільева''': <onlyinclude> * {{нп5|Таццяна Аляксандраўна Васільева (Ташкова)|Таццяна Аляксандраўна Васільева|ru|Ташкова, Татьяна Александровна}} (Ташкова; нар. 1956) — савецкая і расійская актрыса. * [[Таццяна Рыгораўна Васільева]] (Іцыковіч; нар. 1947) — савецкая і расійская актрыса. * {{нп5|Таццяна Мікалаеўна Васільева|Таццяна Мікалаеўна Васільева|ru|Васильева, Татьяна Николаевна}} (нар. 1977) — расійская віяланчэлістка. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} ddrjaut80kz9sxjg4xwt2n07cws31ej 0 779058 5167765 5162657 2026-07-19T22:57:42Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167765 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Castlevania: Symphony of the Night»'''{{Efn|З [[Англійская мова|англ.]] «Кастлванія: Сімфонія ночы». У Японіі гульня была выпушчана пад назвай 悪魔城ドラキュラX 月下の夜想曲 ''акумадзё: доракюра эккусу гэкка но ясо: кёку'', «Д’ябальскі замак Дракулы Ікс: Накцюрн пад месяцам».|group=lower-alpha}} ― відэагульня ў жанры {{Не перакладзена 5|Метроідванія|метроідваніі|ru|Метроидвания}}, распрацаваная і выпушчаная японскай кампаніяй «[[Konami]]» для «[[PlayStation]]» у [[1997]] годзе. Гульня ўваходзіць у серыю «{{Не перакладзена 5|Castlevania|Castlevania|ru|Castlevania}}» і служыць працягам «{{Не перакладзена 5|Castlevania: Rondo of Blood|Castlevania: Rondo of Blood|ru|Castlevania: Rondo of Blood}}» і больш ранняй «{{Не перакладзена 5|Castlevania III: Dracula’s Curse|Castlevania III: Dracula’s Curse|ru|Castlevania III: Dracula’s Curse}}». У «Rondo of Blood» галоўны антаганіст серыі граф [[Дракула]] быў зрынуты, але яго пераможца Рыхтэр Бяльмонт знік без вестак, а праз чатыры гады замак Дракулы зноў паўстаў з ніадкуль. Сын Дракулы {{Не перакладзена 5|Алукард|Алукард|ru|Алукард (Castlevania)}} — {{Не перакладзена 5|Дампір|дампір|ru|Дампир}}-паўкроўка, які стаў паляўнічым на вампіраў ― адпраўляецца ў замак, каб знішчыць гэтае месца канчаткова. У адрозненне ад папярэдніх гульняў серыі, распрацаваная пад кіраўніцтвам Тору Хагіхары і {{Не перакладзена 5|Кодзі Ігарасі|Кодзі Ігарасі|ru|Игараси, Кодзи}} «Symphony of the Night» уяўляе сабой не [[Экшан (жанр відэагульняў)|экшан]]-{{Не перакладзена 5|Платформер|платформер|ru|Платформер}}, а першую ў серыі гульню-{{Не перакладзена 5|Метроідванія|метраідванню|ru|Метроидвания}}. Яна прапануе гульцу складана ўладкованы нелінейны мір са мноствам сакрэтаў і ўтоеных праходаў; па ходзе гульні Алукард набывае новыя здольнасці і знаходзіць розныя прадметы, якія дапамагаюць яму змагацца з ворагамі і трапляць у раней недаступныя месцы. Менавіта «Symphony of the Night» разам з «{{Не перакладзена 5|Super Metroid|Super Metroid|ru|Super Metroid}}» заклала асновы жанру метроідваній, і як наступныя гульні серыі «Castlevania», так і шматлікія гульні-метраідванні іншых распрацоўнікаў пераймалі геймплэю «Symphony of the Night». Хоць першапачатковыя продажы гульні былі сціплымі, з часам «Symphony of the Night» здабыла культавы статут; розныя аглядальнікі звалі яе лепшай у серыі і ўключалі ў спісы лепшых гульняў у гісторыі. == Зноскі == === Каментарыі === {{Notelist|group=lower-alpha}} === Крыніцы === {{Reflist}} == Спасылкі == * [http://shedevr.org.ru/games/Sol/sotn_rus.txt ''Прохождение Castlevania: Symphony of the Night'' на «Shedevr»] * [http://castleofdracula.com.ru/ Castle of Dracula] — рускамоўны сайт аб «Castlevania» {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation Portable]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Японіі]] [[Катэгорыя:Відэагульні з адкрытым светам]] gwkplex3etyd1ga4fs7lia24vx7u1pi 3 780918 5167783 5165216 2026-07-20T02:18:30Z MediaWiki message delivery 38732 /* Wikipedia translation of the week: 2026-30 */ новы падраздзел 5167783 wikitext text/x-wiki == Wikipedia translation of the week: 2025-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''<br /> <small>''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 20 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28099770 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam ("Great Leader"). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:30, 27 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28156501 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:20, 3 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 10 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer "Yes" or "No" to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 17 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28245290 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''<br /> <small>''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative "informal and ad-hoc group" in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 24 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28300238 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''<br /> <small>''([[:en:Wave Transmitter]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:49, 3 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''<br /> <small>''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:50, 10 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive. Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of "immense artistic value" by Le Monde. It has also been described as the "Holy Grail of Brazilian silent cinema" by The Guardian. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:57, 17 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28392163 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''<br /> <small>''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:59, 24 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28433698 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:52, 31 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''<br /> <small>''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:54, 7 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:27, 14 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fear of crime]]'''<br /> <small>''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&#32;([[:it:Criminofobia]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 21 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28559524 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 28 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lhamana]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:28, 5 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Parco3.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 12 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28709947 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''<br /> <small>''([[:fi:Lorrin Thurston]])&#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 19 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28731710 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''<br /> <small>''([[:en:Tread plate]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato. We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 09:03, 26 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28751788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''<br /> <small>''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 08:39, 2 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fi:Kotiryssä]]'''<br /> <small>''([[:en:Kotiryssä]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 9 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Future self]]'''<br /> <small>''([[:pl:Przyszła jaźń]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 16 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pictorial map]]'''<br /> <small>''([[:fa:نقشه تصویری]])&#32;([[:ja:絵地図]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:18, 23 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:QEUH.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 30 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:10, 7 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immunolabeling]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> ---[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 14 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28945528 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Vespa analis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:28, 21 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28984647 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''<br /> <small>''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:40, 28 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29047614 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 4 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29077280 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 11 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29085671 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ikiza]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 18 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Corallite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 25 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Diksam Plateau]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:40, 1 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Ttongsul]]'''<br /> <small>''([[:ja:トンスル]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee. Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 8 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 15 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:45, 22 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:58, 29 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:48, 6 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:06, 13 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 20 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:52, 3 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:53, 10 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:24, 17 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:13, 24 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 11:01, 1 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:29, 8 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:56, 15 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:25, 22 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 29 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:00, 5 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:45, 12 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:14, 19 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 26 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:32, 2 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:59, 9 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:45, 16 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:43, 23 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 2 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:30, 9 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 16 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:07, 23 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:37, 30 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:27, 6 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:56, 13 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:34, 20 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 27 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:16, 4 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:53, 11 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''<br /> <small>''([[:es:Estela del portador del cactus]])&#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 07:05, 21 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Griffith Hughes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as "The Forbidden Fruit"). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a "scientific fraud". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:32, 25 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Umuganda]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Umuganda"Rwandan community work".jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine. The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:55, 1 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Juryeonggu]]'''<br /> <small>''([[:kr:주령구]])&#32;([[:ja:酒令具]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:주령구의 발굴 당시 사진.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Juryeonggu''' (주령구?, 酒令具?, JuryeongguLR, ChuryŏngguMR) è un dado a 14 facce, risalente al periodo del Silla unificato (668-935 d.C.), ritrovato nel 1975 dopo alcuni scavi occorsi presso il Donggung e lo stagno Wolji di Gyeongju, in Corea del Sud. Le facce del dado mostravano inscrizioni recanti varie penalità o sfide, legate ad un gioco di bevute, dimostrando l'importanza dell'alcool e la raffinatezza con cui la sua assunzione veniva celebrata. L'artefatto originale è andato perduto, incendiato in un maldestro tentativo di preservazione: oggi ne esistono delle repliche, disponibili anche commercialmente. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 8 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30622359 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Fiolent]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Fiolent''' (Crimean Tatar: Felenk Burun; Ukrainian: Фіолент; Russian: Фиолент; Latin: Parthenium), also historically called Cape Fiolente, is a cape and nature reserve (zakaznik) located in southern Sevastopol, a city within Crimea that is internationally recognised as part of Ukraine but currently occupied by Russia since 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:24, 15 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30662919 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Renovating Action Party]]'''<br /> <small>''([[:es:Partido de Acción Renovadora]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Flag of the Renovating Action Party.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Renovating Action Party''' was a left-wing Salvadoran political party that existed from 1944 to 1967. The party had three distinct phases of its existence under the leaderships of Colonel José Asencio Menéndez (1944–1950), the old line (1950–1964), and the new line (1964–1967). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:52, 22 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Facial age estimation]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Facial age estimation''' is the use of artificial intelligence to estimate the age of a person based on their facial features. Computer vision techniques are used to analyse the facial features in the images of millions of people whose age is known and then deep learning is used to create an algorithm that tries to predict the age of an unknown person. The key use of the technology is to prevent access to age-restricted goods and services. Examples include restricting children from accessing internet pornography, checking that they meet a mandatory minimum age when registering for an account on social media, or preventing adults from accessing websites, online chat or games designed only for use by children. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div>--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:44, 29 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Paulo César Vinha State Park]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Capim dourado.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Paulo César Vinha State Park''' (Portuguese: Parque Estadual Paulo César Vinha) is a state park in the state of Espírito Santo, Brazil. It protects an area of dunes, lagoons and marshes along the Atlantic shore. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:35, 6 ліпеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Caledonian MacBrayne]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Cal-Mac HQ2005.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Caledonian MacBrayne''', in short form CalMac, is the trade name of CalMac Ferries Ltd, the major operator of passenger and vehicle ferries to the west coast of Scotland, serving ports on the mainland and 22 of the major islands. It is a subsidiary of holding company David MacBrayne, which is owned by the Scottish Government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 13 ліпеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immigration to Switzerland]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In 2023, resident foreigners made up 26.3% of Switzerland's population. Most of these (83%) were from European countries. Italy provided the largest single group of foreigners, accounting for 14.7% of total foreign population, followed closely by Germany (14.0%), Portugal (11.7%), France (6.6%), Kosovo (5.1%), Spain (3.9%), Turkey (3.1%), North Macedonia (3.1%), Serbia (2.8%), Austria (2.0%), United Kingdom (1.9%), Bosnia and Herzegovina (1.3%) and Croatia (1.3%). Immigrants from Sri Lanka (1.3%), most of them former Tamil refugees, were the largest group of Asian origin (7.9%). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 20 ліпеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> 5i6w52n3z37glub34vb6awcfe15zpop 0 781565 5167701 4987078 2026-07-19T14:51:28Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Nintendo Switch 2]]; +[[Катэгорыя:2025 год у відэагульнях]]; +[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2025 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167701 wikitext text/x-wiki {{Гульнявая сістэма|Image=Nintendo Switch 2 logo.svg}}«'''Nintendo Switch 2'''» — гібрыдная гульнявая сістэма ад японскай кампаніі «[[Nintendo]]», якая знаходзіцца ў распрацоўцы і стане пераемніцай «[[Nintendo Switch]]». Выхад новай сістэмы чакаецца 5 чэрвеня 2025 года. == Гісторыя == Чуткі аб маючай адбыцца новай прыладзе, закліканай замяніць «Nintendo Switch», пачалі цыркуляваць з ліпеня 2023 года, калі з’явіліся звесткі аб тым, што многія партнёры «Nintendo» атрымалі дэў-кіты новай кансолі<ref name="vgc nextgen">{{Cite web |last=Robinson |first=Andy |date=July 31, 2023 |title=Sources: Nintendo targets 2024 with next-gen console |url=https://www.videogameschronicle.com/news/sources-nintendo-switch-2-targets-2024-with-next-gen-console/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230731143714/https://www.videogameschronicle.com/news/sources-nintendo-switch-2-targets-2024-with-next-gen-console/ |archive-date=July 31, 2023 |access-date=August 1, 2023 |website={{Не перакладзена 5|Gamer Network|Video Games Chronicle|ru|Gamer Network}} |language=en-GB}}</ref>. «Nintendo Switch 2» была афіцыйна анансаваная 16 студзеня 2025 года<ref>{{Cite web |date=2025-01-16 |title=Nintendo Switch 2 announced, launches in 2025 |url=https://www.gematsu.com/2025/01/nintendo-switch-2-announced-launches-in-2025 |access-date=2025-01-16 |website=Gematsu |language=en-US}}</ref>, масавае вытворчасць і продажы запланаваны ў 2025 годзе. 2 красавіка 2025 года ў рамках мерапрыемства [[Nintendo Direct]] «Nintendo» плануе апублікаваць больш падрабязную інфармацыю пра прыладу<ref>{{Cite web |last=Scullion |first=Chris |date=2025-01-16 |title=OFFICIAL: Nintendo has revealed Nintendo Switch 2 |url=https://www.videogameschronicle.com/news/official-nintendo-has-revealed-nintendo-switch-2/ |access-date=2025-01-16 |website=VGC |language=en-US}}</ref>. == Характарыстыкі == У «Switch 2» выкарыстоўваюцца {{Не перакладзена 5|Joy-Con|джойконы|ru|Joy-Con}}, якія далучаюцца да кансолі праз магнітныя кантакты, і док-станцыя іншага дызайну<ref>{{Cite web |last=Welsh |first=Oli |date=2025-01-16 |title=Nintendo Switch 2 revealed, out in 2025 |url=https://www.polygon.com/nintendo/449283/switch-2-announced-2025-release-date-price |access-date=2025-01-16 |website=Polygon |language=en-US}}</ref>. == Гульні == «Nintendo Switch 2» назад сумяшчальная з большасцю гульняў бібліятэкі «Switch», якія выходзілі на фізічных носьбітах і праз лічбавую дыстрыбуцыю; новае прылада будзе выкарыстоўваць існуючы сэрвіс {{Не перакладзена 5|Nintendo Switch Online|Nintendo Switch Online|ru|Nintendo Switch Online}}<ref name="verge switch 2 reveal">[https://www.theverge.com/2025/1/16/23872810/nintendo-switch-2-next-generation-console-features-trailer The Nintendo Switch 2 has officially been announced — The Verge]</ref>. Для забеспячэння сумяшчальнасці з фізічнымі носьбітамі {{Не перакладзена 5|Nintendo game card|Game card|ru|Nintendo game card}}, якія выкарыстоўваліся для дыстрыбуцыі гульняў «Nintendo Switch», новая кансоль таксама будзе мець адпаведны раз’ём для іх<ref>{{Cite web |last=Welsh |first=Oli |date=2023-10-03 |title=Everything we know about Switch 2, Nintendo's next-gen console |url=https://www.polygon.com/nintendo/23899504/nintendo-switch-2-release-date-power-name-games |access-date=2025-01-17 |website=Polygon |language=en-US}}</ref>. Чакаецца, што для новай кансолі будуць выпускацца абноўленыя і палепшаныя версіі гульняў «Nintendo», якія ўжо выйшлі напрыклад {{Не перакладзена 5|The Legend of Zelda: Breath of the Wild|The Legend of Zelda: Breath of the Wild|ru|The Legend of Zelda: Breath of the Wild}}<ref>{{Cite magazine | url = https://www.gamesradar.com/nintendo-switch-2-will-reportedly-have-digital-and-physical-backward-compatibility-plus-enhanced-older-games/ | title = Nintendo Switch 2 will reportedly have digital and physical backward compatibility, plus "enhanced" older games | first = Kaan | last = Sihn | date = February 11, 2024 | accessdate = February 11, 2024 | magazine = {{Не перакладзена 5|GamesRadar+|Games Radar|ru|GamesRadar+}} | archive-date = February 11, 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240211181608/https://www.gamesradar.com/nintendo-switch-2-will-reportedly-have-digital-and-physical-backward-compatibility-plus-enhanced-older-games/ | url-status = live }}</ref>. == Заўвагі == {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Nintendo}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} {{Асноўныя партатыўныя гульнявыя прыстаўкі}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Nintendo Switch 2]] [[Катэгорыя:2025 год у відэагульнях]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2025 годзе]] s6u6xing242vgapwwk0rcfos0bygre5 5167702 5167701 2026-07-19T14:53:03Z DzBar 156353 шаблон 5167702 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}}{{Гульнявая сістэма|Image=Nintendo Switch 2 logo.svg}}«'''Nintendo Switch 2'''» — гібрыдная гульнявая сістэма ад японскай кампаніі «[[Nintendo]]», якая знаходзіцца ў распрацоўцы і стане пераемніцай «[[Nintendo Switch]]». Выхад новай сістэмы чакаецца 5 чэрвеня 2025 года. == Гісторыя == Чуткі аб маючай адбыцца новай прыладзе, закліканай замяніць «Nintendo Switch», пачалі цыркуляваць з ліпеня 2023 года, калі з’явіліся звесткі аб тым, што многія партнёры «Nintendo» атрымалі дэў-кіты новай кансолі<ref name="vgc nextgen">{{Cite web |last=Robinson |first=Andy |date=July 31, 2023 |title=Sources: Nintendo targets 2024 with next-gen console |url=https://www.videogameschronicle.com/news/sources-nintendo-switch-2-targets-2024-with-next-gen-console/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230731143714/https://www.videogameschronicle.com/news/sources-nintendo-switch-2-targets-2024-with-next-gen-console/ |archive-date=July 31, 2023 |access-date=August 1, 2023 |website={{Не перакладзена 5|Gamer Network|Video Games Chronicle|ru|Gamer Network}} |language=en-GB}}</ref>. «Nintendo Switch 2» была афіцыйна анансаваная 16 студзеня 2025 года<ref>{{Cite web |date=2025-01-16 |title=Nintendo Switch 2 announced, launches in 2025 |url=https://www.gematsu.com/2025/01/nintendo-switch-2-announced-launches-in-2025 |access-date=2025-01-16 |website=Gematsu |language=en-US}}</ref>, масавае вытворчасць і продажы запланаваны ў 2025 годзе. 2 красавіка 2025 года ў рамках мерапрыемства [[Nintendo Direct]] «Nintendo» плануе апублікаваць больш падрабязную інфармацыю пра прыладу<ref>{{Cite web |last=Scullion |first=Chris |date=2025-01-16 |title=OFFICIAL: Nintendo has revealed Nintendo Switch 2 |url=https://www.videogameschronicle.com/news/official-nintendo-has-revealed-nintendo-switch-2/ |access-date=2025-01-16 |website=VGC |language=en-US}}</ref>. == Характарыстыкі == У «Switch 2» выкарыстоўваюцца {{Не перакладзена 5|Joy-Con|джойконы|ru|Joy-Con}}, якія далучаюцца да кансолі праз магнітныя кантакты, і док-станцыя іншага дызайну<ref>{{Cite web |last=Welsh |first=Oli |date=2025-01-16 |title=Nintendo Switch 2 revealed, out in 2025 |url=https://www.polygon.com/nintendo/449283/switch-2-announced-2025-release-date-price |access-date=2025-01-16 |website=Polygon |language=en-US}}</ref>. == Гульні == «Nintendo Switch 2» назад сумяшчальная з большасцю гульняў бібліятэкі «Switch», якія выходзілі на фізічных носьбітах і праз лічбавую дыстрыбуцыю; новае прылада будзе выкарыстоўваць існуючы сэрвіс {{Не перакладзена 5|Nintendo Switch Online|Nintendo Switch Online|ru|Nintendo Switch Online}}<ref name="verge switch 2 reveal">[https://www.theverge.com/2025/1/16/23872810/nintendo-switch-2-next-generation-console-features-trailer The Nintendo Switch 2 has officially been announced — The Verge]</ref>. Для забеспячэння сумяшчальнасці з фізічнымі носьбітамі {{Не перакладзена 5|Nintendo game card|Game card|ru|Nintendo game card}}, якія выкарыстоўваліся для дыстрыбуцыі гульняў «Nintendo Switch», новая кансоль таксама будзе мець адпаведны раз’ём для іх<ref>{{Cite web |last=Welsh |first=Oli |date=2023-10-03 |title=Everything we know about Switch 2, Nintendo's next-gen console |url=https://www.polygon.com/nintendo/23899504/nintendo-switch-2-release-date-power-name-games |access-date=2025-01-17 |website=Polygon |language=en-US}}</ref>. Чакаецца, што для новай кансолі будуць выпускацца абноўленыя і палепшаныя версіі гульняў «Nintendo», якія ўжо выйшлі напрыклад {{Не перакладзена 5|The Legend of Zelda: Breath of the Wild|The Legend of Zelda: Breath of the Wild|ru|The Legend of Zelda: Breath of the Wild}}<ref>{{Cite magazine | url = https://www.gamesradar.com/nintendo-switch-2-will-reportedly-have-digital-and-physical-backward-compatibility-plus-enhanced-older-games/ | title = Nintendo Switch 2 will reportedly have digital and physical backward compatibility, plus "enhanced" older games | first = Kaan | last = Sihn | date = February 11, 2024 | accessdate = February 11, 2024 | magazine = {{Не перакладзена 5|GamesRadar+|Games Radar|ru|GamesRadar+}} | archive-date = February 11, 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240211181608/https://www.gamesradar.com/nintendo-switch-2-will-reportedly-have-digital-and-physical-backward-compatibility-plus-enhanced-older-games/ | url-status = live }}</ref>. == Заўвагі == {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Nintendo}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} {{Асноўныя партатыўныя гульнявыя прыстаўкі}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Nintendo Switch 2]] [[Катэгорыя:2025 год у відэагульнях]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2025 годзе]] bb1u9qp85ofxnr4tq0efclrzfxcqtuy 0 784030 5167758 5135082 2026-07-19T20:23:47Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5167758 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Статус = | Сайт = | Тып = Рабочы клуб | Беларуская назва = Клуб харчавікоў | Выява = Miensk, Felicyjanaŭskaja-Zboravaja. Менск, Фэліцыянаўская-Зборавая (1930).jpg | Подпіс выявы = Клуб харчавікоў ў [[Мінск]]у | Краіна = Беларусь | Назва месцазнаходжання = Горад | Месцазнаходжанне = Мінск | Архітэктурны стыль = [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізм]] | Аўтар праекта = [[Андрэй Бураў| А. Бураў]] | Заканчэнне будаўніцтва = [[1929]] }}'''Клуб харчавікоў''' — будынак грамадскага прызначэння, пабудаваны ў [[Менск]]у у [[Канструктывізм (мастацтва)|авангардна-канструктывісцкім]] стылі архітэктарам [[Андрэй Бураў|Андрэем Буравым]] у 1929 годзе. == Гісторыя == Будаўніцтва новага сацыялістычнага ладу ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] патрабавала і новага падыходу да будаўніцтва камунальных і грамадскіх будынкаў. Да апошніх, сярод іншага, належылі рабочыя клубы ў гарадах, якія стварасіля ў 1925-1930-я гадах паводле прафсаюзнай праграмы. Такія будынкі былі пабудаваны ў [[Гомель|Гомеле]], [[Віцебск]]<nowiki/>у, [[Бабруйск]]у, [[Барысаў|Барысаве]], [[Добруш]]ы і іншых гарадах Беларусі. У сталіцы Рэспублікі Мінску з’явіліся рабочыя клубы металістаў, швейнікаў, харчавікоў, пабудаваныя ў папулярным у той час авангардным [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывісцкім]] стылі. Усе гэтыя будынкі не захаваліся<ref>{{Артыкул|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/14832/1/%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%201920-1930-%D1%85%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F.pdf|аўтар=Марозаў Я.В.|загаловак=Белорусская архитектура 1920-1930-х годов: основные художественные направления|год=2006|мова=({{lang-be|}})|выданне=Весцi Нациянальнай акадэмii навук Беларусi. Серыя гуманітарных навук|тып=часопіс|нумар=3|старонкі=79-85}}</ref>. Адным з прыкладаў такой архітэктуры быў мінскі Клуб харчавікоў (пазней вядомы як Клуб імя Сталіна), адкрыты ў 1929 годзе. == Архітэктура == [[Файл:Miensk, Zboravaja, Pieramoha. Менск, Зборавая, Перамога (1929).jpg|злева|міні|230x230пкс|Клуб харчавікоў 1930-я]] [[Файл:Мінск. Кінатэатр Перамога пасля рэканструкцыі і рэстаўрацыі (12).jpg|злева|міні|230x230пкс|Кінатэатр «Перамога» 2024]] Клуб быў упісаны ў існую гістарычную забудову: адным бокам ён выходзіў на Багадзельную вуліцу (цяпер [[Камсамольская вуліца (Мінск)|Камсамольская]]), другога ― на Праабражэнскую (цяпер [[Інтэрнацыянальная вуліца (Мінск)|Інтэрнацыянальная]]). Побач стаялі будынкі [[Касцёл Святога Войцеха і кляштар бенедыкцінак (Мінск)|Спаса-Праабражэнскага жаночага манастыра]] з пяцігаловай [[Касцёл Святога Войцеха і кляштар бенедыкцінак (Мінск)|Саборнай царквой]]. Праваслаўны манастыр паўстаў у [[1872|1872 годзе]] замест ліквідаванага [[Касцёл Святога Войцеха і кляштар бенедыкцінак (Мінск)|кляштара бенедыкцінак]] [[1633|1633 года]]<ref>{{Cite web|url=http://venividi.ru/node/9679|title=Костёл св. Войцеха и монастырь бенедектинок в Минске|publisher=Venividi|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014150230/http://venividi.ru/node/9679|archive-date=2012-10-14|access-date=2013-10-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://minsk-old-new.com/minsk-2735-ru.htm|title=Спасо-Преображенский монастырь|publisher=Старый новый Минск|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016053720/http://minsk-old-new.com/minsk-2735-ru.htm|archive-date=2013-10-16|access-date=2013-10-15}}</ref>. Асноўную частку клуба займала глядзельная зала, па баках якой былі злучаныя з ёй унутранымі кутамі двухпавярховыя клубныя карпусы, ― утвараўся [[курданёр]], дзе стаяла скульптура Леніна працы [[Артур Аляксандравіч Грубэ|А. Грубе]] і раслі кветкі. На сценах былі прарэзаны вузкія гарызантальныя аконныя праёмы. Галоўны ўваход у клуб уяўляў сабой нішу па ўсёй шырыні фасада, фасадная сцяна абапіралася на тонкія калоны-стойкі. Па перыметры аб’ёмаў бакавых крылаў меліся тонкія стойкі, якія выконвалі ролю агароджы кроўлі і выразнага архітэктурнага элемента. Акрамя фасаднага ўваходу былі яшчэ два з тамбурамі з боку Камсамольскай вуліцы<ref>{{Cite web|url=https://ais.by/story/16163|title=Клуб пищевиков в Минске {{!}} Архитектура и строительство|website=ais.by|access-date=2025-03-06}}</ref>. У канцы 1930-х гадоў бакавыя карпусы былі надбудаваныя трэцім паверхам. Будынак па стылявым рашэнні стаіць у адным шэрагу знакавых беларускіх збудаванняў такіх як будынак Дзяржбанка (архітэктары [[Георгій Паўлавіч Гольц|Г. Гольц]] і [[Міхаіл Паўлавіч Паруснікаў|М. Паруснікаў]]), комплекс [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (архітэктары [[Іван Кузьміч Запарожац|І. Запарожац]] і [[Георгій Лаўрэнцьевіч Лаўроў|Г. Лаўроў]]), [[Стары будынак Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі|Дзяржаўная бібліятэка імя У. і. Леніна]] (архітэктар Г. Лаўроў), [[Гідраметэаралагічная абсерваторыя (Мінск)|Мінская абсерваторыя]] (архітэктар [[Іван Іосіфавіч Валодзька|І. Валодзька]]), драматычны тэатр у Бабруйску (архітэктар [[Андрэй Андрэевіч Оль|А. Оль]])<ref>{{Артыкул|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/14901|аўтар=Морозов, Евгений Валерьевич|загаловак=Архитектурное наследие Беларуси 1920-1930-х годов. Проблемы атрибуции и сохранения|год=2007-05|мова=ru}}</ref>. == Дзейнасць == Акрамя сходаў харчавікоў, працы гурткоў (у 1939 годзе, напрыклад, іх было 9: драматычны, харавы, струнны, балетны і інш., займалася 137 чалавек), тут ладзіліся значныя ў маштабе Рэспублікі мерапрыемствы. Так, у красавіку 1931 года ў клубе прайшла першая ў БССР канферэнцыя прафсаюзаў. У 1932 годзе ― спаборніцтвы беларускіх і англійскіх баксёраў. У 1935 годзе-Усебеларуская выстава цацак са 150 тысячай экспанатаў. У клубе выступалі [[Леанід Восіпавіч Уцёсаў|Леанід Уцёсаў]], [[Клаўдзія Іванаўна Шульжэнка|Клаўдзія Шульжэнка]], аркестр [[Эдзі Рознер]]а і інш. Пры нямецкай акупацыі тут быў салдацкі клуб<ref>{{Cite web|url=http://minsk-old-new.com/minsk-2788.htm|title=Кинотеатр «Победа»|publisher=Минск старый и новый|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214085748/http://minsk-old-new.com/minsk-2788.htm|archive-date=2013-12-14|access-date=2013-10-15}}</ref>. Будынак пацярпеў падчас авіяналёту пасля вызвалення Мінска — 25 чэрвеня 1944 года, наколькі моцна ― невядома. Ад Спаса-Праабражэнскай царквы, якая стаяла побач, засталася выгаралая скрынка. На месцы клуба, выкарыстаўшы яго сцены, падмурак і аб’ёмна-прасторавую структуру глядзельнай залы, па праекце архітэктара [[Іосіф Рыгоравіч Лангбард|І. Лангбарда]] пры удзеле [[Міхаіл Іванавіч Бакланаў|М. Бакланава]] быў пабудаваны [[Перамога (кінатэатр, Мінск)|кінатэатр «Перамога»]] (адкрыты ў 1950 годзе). У тлумачальнай запісцы 1948 года сказана: «рабочыя чарцяжы кінатэатра распрацаваны з улікам максімальнага выкарыстання сцен і перакрыццяў існуючай скрынкі. … Глядзельная зала запраектавана ў габарытах існуючай залы і былой сцэны…»<ref>Техно-рабочий проект кинотеатра «Победа». Архитектурно-строительная часть. Пояснительная записка. № 9047 // ''Государственный архив технической документации. Фонд 105''. — Минск, 1948.</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * ''Воинов А. А.''&nbsp;История архитектуры Белоруссии : Советский период.&nbsp;— Мн: Вышэйшая школа, 1975.&nbsp;— 216&nbsp;с. * ''Морозов Е. В.'' Конструктивизм в архитектуре Советской Беларуси // Вестник Белорусской академии архитектуры. — Минск, 2005. — Вып. 1. — С. 47-50. * https://web.archive.org/web/20140326221442/http://ais.by/story/16163 [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі канструктывізм]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:Славутасці Мінска]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1929 годзе]] itxek0iw79ew5iddq0ntds3ik24shg6 0 786212 5167780 5163858 2026-07-19T23:07:31Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167780 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|платформы=[[Windows]]<br>[[Linux]]<br>[[PlayStation 4]]<br>[[Xbox One]]|жанр=[[action-adventure]]|загаловак=We Happy Few|выява=We happy few (22107229132).jpg|подпіс=Касплэй на персанажа з гульні|распрацоўшчык=[[Compulsion Games]]|выдаўцы=[[Gearbox Software|Gearbox Publishing]] (PS4) <br> [[Microsoft Studios]] (Windows, Xbox One)|дата выпуску=10 жніўня {{vgy|2018}}|рухавік=[[Unreal Engine 4]]|рэжым=[[Аднакарыстальніцкая гульня|аднакарыстальніцкі]]|кіраванне=[[клавіятура]] і [[камп'ютарная мыш|мыш]] або [[геймпад]]}} '''''We Happy Few''''' — [[відэагульня]] ў жанры [[Прыгодніцкі экшан|action-adventure]] з элементамі survival horror і сімулятара выжывання, распрацаваная незалежнай канадскай студыяй Compulsion Games. Выпуск папярэдняй версіі гульні ў Steam Early Access і Xbox Preview адбыўся 26 ліпеня 2016 года. Гульня распрацоўвалася на гульнявым рухавіку Unreal Engine 4<ref>{{Cite web|url=http://www.digitaltrends.com/gaming/joy-and-addiction-fuel-the-drug-tinged-fantasy-in-we-happy-few/|title=Joy and Addiction Fuel The Drug-Tinged Fantasy of We Happy Few|first=Devin|last=Connors|date=2015-03-12|publisher={{iw|Digital Trends}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20160721062218/http://www.digitaltrends.com/gaming/joy-and-addiction-fuel-the-drug-tinged-fantasy-in-we-happy-few/|archive-date=2016-07-21|access-date=2016-06-22}}</ref>, поўная версія гульні была выпушчана 10 жніўня 2018 года. Дзеянне гульні адбываецца ў выдуманым [[Антыўтопія|антыўтапічным]] горадзе Велінгтан-Уэлс ({{Lang-en|Wellington Wells}}), дзе забаронена сумаваць: усе грамадзяне абавязаны ўжываць пілюлі пад назвай «Джой» ({{Lang-en|Радасць}}). Пад кіраваннем гульца знаходзіцца Артур Гастынгс ({{Lang-en2|Arthur Hastings}}), клерк, які працуе «рэдактарам» — дзяржаўным цэнзарам у духу [[1984 (раман)|Міністэрства праўды]], абавязаным выразаць нешчаслівыя гісторыі з газет і дакументаў. Сустрэўшы сярод матэрыялаў артыкул пра свайго брата, герой перастае прымаць «Джой». Неўзабаве ён выяўляе, што рэальны свет істотна адрозніваецца ад той ілюзіі, у якой ён прывык існаваць. == Сюжэт == Дзеянне гульні разгортваецца ў 1964 годзе ў горадзе Велінгтан-Уэлс, размешчаным на некалькіх астравах. Паводле сюжэту гульні, нацысцкая Германія акупіравала Англію падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Падчас акупацыі грамадзяне зрабілі вельмі «дрэнную рэч», якая выклікала ў тых, хто перажыў вайну, такі ўпадак духу, што яны звярнуліся да прэпарата пад назвай «Джой», што прыглушаў непрыемныя ўспаміны. Грамадзян, якія не ўжываюць прэпарат, называюць «адмоўнікамі» — у Велінгтан-Уэлс быць адмоўнікам забаронена, і ў выпадку злову адмоўніка грамадзяне прымушаюць яго ўжыць «Джой», каб вярнуць яго ў «нармальнае» шчаслівае грамадства<ref name="poly-nazis">{{Cite web|lang=en|url=http://www.polygon.com/features/2016/5/11/11656432/we-happy-few-drugs-nazis-hands-on-impressions|title=We Happy Few is about drugs and Nazis and whatever you want it to be|author=Dave Tach|date=2016-05-11|publisher=Polygon|archive-url=https://web.archive.org/web/20160723042837/http://www.polygon.com/features/2016/5/11/11656432/we-happy-few-drugs-nazis-hands-on-impressions|archive-date=2016-07-23|access-date=2016-06-26}}</ref>. Галоўны герой — Артур Гастынгс, клерк, чыя праца заключаецца ў цэнзураванні «нешчаслівых» артыкулаў са старых газет. У адным са старых артыкулаў герой знаходзіць згадку самога сябе і свайго старэйшага брата. Балючыя ўспаміны прымушаюць героя выкінуць капсулу з «Джой». Калі дзеянне «Джой» праходзіць, калегі героя разумеюць, што ён стаў «адмоўнікам», і пераследуюць яго, прымушаючы ўцякаць у падзямеллі. == Геймплэй == Асноўная мэта гульні — збегчы з Велінгтан-Уэлса, жыхары якога адурманены псіхатропным сродкам. У гульні ёсць магчымасць загружаць папярэднія захаванні, калі гульнявы персанаж загіне. Карта горада не з’яўляецца фіксаванай, яна працэдурна генеруецца для кожнай новай гульні. Горад падзелены на раёны, у кожным з якіх свае ўласныя архітэктура і звычаі. Гульцы могуць змагацца з ворагамі або хавацца ад іх. Гульцы могуць першапачаткова пачаць гульню з пралогу, які дасць ім перажыць падзеі, якія адбыліся пасля таго, як галоўны герой прыпыніў ужыванне «Джой» да іх магчымага выратавання ў межах астравоў. У альфа-версіі гульні гульцы могуць гуляць толькі за Артура, але могуць вырашыць, глядзець пралог або не. Таксама ёсць магчымаць зрабіць выбар: ужыць «Джой» або не. Калі ўжыць прэпарат, то адкрыецца адна з канцовак гульні. Пасля пралогу гульцы могуць даследаваць адкрыты працэдурна-згенераваны свет і розныя раёны горада, што складаюць Велінгтан-Уэлс. Ёсць змена дня і ночы. У пачатку гулец абмежаваны адным раёнам і мусіць выканаць задачы, што могуць дапамагчы адкрыць новыя часткі горада. Жыхары горада будуць нападаць на гульнявога персанажа, калі западозраць, што ён не прымае «Джой». Незвычайныя ўчынкі, напрыклад, пранікненне ў чужыя дамы, выклікаюць падазрэнне. Гулец можа пазбегнуць падазрэння, ужываючы пілюлі «Джой», але празмернае іх ужыванне прывядзе да таго, што гульнявы персанаж забудзецца на сваю задачу — збегчы з горада. Ужыванне «Джой» змяняе светаўспрыманне — горад і гараджане ўяўляюцца гульцу больш маляўнічымі, чыстымі і шчаслівымі, чым насамрэч; без выкліканага «Джой» дурману жыхары Велінгтан-Уэлс ператвараюцца ў знясіленых наркаманаў, якія жывуць у разбураных будынках. «Джой» атручаны і гарадскі вадаправод, што ставіць гульца перад дылемай: недахоп вады адбіваецца на здароўі персанажа, але яе піццё прыводзіць да перадазавання «Джой»<ref name="dest-bright">{{Cite web|lang=en|url=https://www.destructoid.com/we-happy-few-s-bright-exterior-hides-a-dark-secret-288935.phtml|title=We Happy Few's bright exterior hides a dark secret|author=Darren Nakamura|date=2015-03-12|publisher=Destructoid|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814080854/https://www.destructoid.com/we-happy-few-s-bright-exterior-hides-a-dark-secret-288935.phtml|archive-date=2016-08-14|access-date=2016-06-26}}</ref>. Уцёкі могуць заняць больш за адзін дзень. У гульца ёсць падземны прытулак, дзе яго персанаж можа адпачыць, паесці і змайстраваць розныя прадметы, такія як адмычкі. Гулец можа красці ў гараджан прыпасы, уключаючы прадукты харчавання, ваду і зброю. == Распрацоўка == Гульня ''We Happy Few'' была анансавана 26 лютага 2015 года і публічна дэбютавала на выставе PAX East 2015, дзе наведвальнікі маглі азнаёміцца з вельмі ранняй версіяй праекта<ref>{{Cite web|url=http://www.gamespot.com/articles/retrofuturistic-60s-game-we-happy-few-revealed/1100-6425552/|title="Retrofuturistic" '60s Game We Happy Few Revealed|first=Eddie|last=Makuch|website=[[GameSpot]]|date=2015-02-26|publisher=[[CBS Interactive]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702084848/http://www.gamespot.com/articles/retrofuturistic-60s-game-we-happy-few-revealed/1100-6425552/|archive-date=2015-07-02|access-date=2015-07-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.digitaltrends.com/gaming/we-happy-few-announcement/|title=Avoid Packs of Evil, Drug-Addled Mimes In We Happy Few|first=Will|last=Fulton|date=2015-02-28|publisher={{iw|Digital Trends}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704192651/http://www.digitaltrends.com/gaming/we-happy-few-announcement/|archive-date=2015-07-04|access-date=2015-07-03}}</ref>. У чэрвені 2015 года студыя Compulsion Games запусціла кампанію на [[Краўдфандзінг|краўдфандынгавым]] сайце [[Kickstarter]]<ref>{{Cite web|url=http://www.eurogamer.net/articles/2015-06-04-we-happy-few-launches-kickstarter|title=We Happy Few launches on Kickstarter|first=Jeffrey|last=Matulef|website=[[Eurogamer]]|date=2015-06-04|publisher=Gamer Network Ltd.|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704134638/http://www.eurogamer.net/articles/2015-06-04-we-happy-few-launches-kickstarter|archive-date=2015-07-04|access-date=2015-07-03}}</ref>. Кампанія скончылася праз месяц 4 ліпеня 2015 года, сабраўшы 266 тысяч долараў ЗША ад 7433 ахвяравальнікаў. 10 жніўня 2018 года гульня выйшла ў рэліз. == Заўвагі == {{Reflist}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|wehappyfewgame.com|We Happy Few|lang=en}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-04-10}} [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія відэагульні]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Відэагульні жанру прыгодніцкі экшан]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Канадзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Відэагульні 2018 года]] 6ywwy5pg6km6gp5qpzcsrqi94u3qkon 0 787704 5167865 5091951 2026-07-20T08:23:49Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Леда (значэнні)]] у [[Леда]] 4993720 wikitext text/x-wiki '''Леда''': * [[Леда (міфалогія)]] * [[(38) Леда]] * [[Леда (спадарожнік)]] {{неадназначнасць}} t7ktcwzix4jqe6f5dbjhh4zawdait4q 5167867 5167865 2026-07-20T08:24:15Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5167867 wikitext text/x-wiki '''Леда''': * [[Леда (міфалогія)]] * [[(38) Леда]] * [[Леда (рака)]] * [[Леда (спадарожнік)]] {{неадназначнасць}} 2xkvqfw7766i3ubnmqcevu79glbfoib 0 788554 5167982 5002115 2026-07-20T11:23:10Z Culamar 102133 5167982 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Алехандра Хадароўскі''' ({{Lang-es|Alejandro Jodorowsky Prullansky}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[рэжысёр]], [[Кінапрадзюсар|прадзюсар]], [[кампазітар]], [[драматург]], [[акцёр]], [[пісьменнік]] і аўтар [[Комікс|коміксаў]]. Найбольш вядомы сваімі [[Сюррэалізм|сюррэалістычнымі]] фільмамі «Крот» (1970) і «Святая гара» (1973), а таксама трылерам «Святая кроў» (1989). == Біяграфія == Нарадзіўся 17 лютага 1929 года ў г. [[Такапілья]] (Чылі) ў сям’і яўрэйскіх імігрантаў з [[Адэса|Адэсы]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://kolonna.mitin.com/|title=ОТСЧЕТ БЕГЕМОТОВ|author=Дмитрий Волчек|website=kolonna.mitin.com|publisher=Издательство «Kolonna publications, Митин журнал»|access-date=2025-05-29}}</ref>. У 1952 годзе пераехаў у [[Парыж]], дзе працаваў у тэатры [[Марсель Марсо|Марселя Марсо]], супрацоўнічаў з адным з заснавальнікаў сюррэалізму [[Андрэ Брэтон]]ам. Захапляўся левымі ідэямі. Мае грамадзянства Чылі і [[Францыя|Францыі]]. Быў двойчы жанаты, мае пяцёра дзяцей. == Творчасць == Ягоны першы фільм «Гальштук» быў кароткаметражным, па п’есе [[Томас Ман|Томаса Мана]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/features-58400554|title=Долгая дорога к "Дюне". У самой долгожданной кинопремьеры года - полувековая предыстория|website=BBC News Русская служба|date=2021-09-03|access-date=2025-05-29}}</ref>. Першы ягоны поўнаметражны фільм «Фандо і Ліз» на фестывалі ў [[Акапулька]] справакаў беспарадкі, рэжысёру давялося ратавацца ўцёкамі ад раз’юшаных гледачоў<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mirf.ru/kino/dune-jodorowsky-nesnyaty-film|title=«Дюна» Ходоровски: величайший неснятый фильм {{!}} Кино {{!}} Мир фантастики и фэнтези|website=www.mirf.ru|access-date=2025-05-29}}</ref>. Сусветную славу яму прынёс фільм «Крот», у ім ён зняўся ў галоўнай ролі і быў аўтарам музыкі<ref name=":0" />. Гэтая стужка аказала ўплыў на творчасць рэжысёра [[Дэвід Лінч|Дэвіда Лінча]], Нікаласа Віндынга Рэфна і Сэмюэля Фулера, акцёраў [[Пітэр Фонда|Пітэра Фонда]] і [[Дэніс Хопер|Дэніса Хопера]], рок-музыкаў [[Боб Дылан|Боба Дылана]], [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]], Роджэра Уотэрса і [[Мэрылін Мэнсан|Мэрыліна Мэнсана]]<ref name=":0" />. У 1975 годзе пачаў рыхтаваць экранізацыю фантастычнага рамана [[Фрэнк Герберт|Фрэнка Герберта]] «Дзюна». Зняцца ў праекце павінны былі [[Орсан Уэлс]], [[Глорыя Свенсан|Глорыя Свонсан]], [[Ален Дэлон]], Дэвід Кэрадайн, [[Мік Джагер]], Уда Кір, Аманда Лір. На роль Імператара быў запрошаны [[Сальвадор Далі]]. Мастацкім афармленнем займаліся [[Жан Жыро]], дэкарацыямі — [[Ханс Рудзі Гігер|Ханс Рудольф Гігер]], а музыкай — [[Pink Floyd]]<ref name=":0" />. Аднак праз пэўны час прадзюсары адмовіліся ад праекта. Лічыцца, што падрыхтаваныя малюнкі і раскадроўка паўплывалі на фільмы «[[Тэрмінатар (фільм)|Тэрмінатар]]», «Флэш Гордан», «[[Індыяна Джонс|Індяна Джонс]]», «[[Кантакт (фільм, 1997)|Кантакт]]», «[[Праметэй (фільм, 2012)|Праметей]]», «[[Чужы (фільм)|Чужы]]» і «[[Зорныя войны]]»<ref name=":1" />. Пра гісторыю нязнятага праекта ў 2013 годзе выйшаў дакументальны фільм Фрэнка Павіча «„Дзюна“ Хадароўскага»<ref name=":0" />. == Фільмаграфія == {{У фільме верх}} {{У фільме|1957|Гальштук|La cravate|рэжысёр}} {{У фільме|1967|Фандо і Ліз|Fando y Lis|рэжысёр}} {{У фільме|1970|Крот|El Topo|рэжысёр}} {{У фільме|1973|Свяшчэнная гара|La montaña sagrada|рэжысёр}} {{У фільме|1980|Бівень|Tusk|рэжысёр}} {{У фільме|1989|Святая кроў|Santa Sangre|рэжысёр}} {{У фільме|1990|Выкрадальнік вясёлкі|The Rainbow Thief|рэжысёр}} {{У фільме|2013|Танец рэальнасці|La danza de la realidad|рэжысёр}} {{У фільме|2016|Бясконцая паэзія|Poesía sin fin|рэжысёр}} {{У фільме|2019|Псіхамагія, мастацтва вылечвання|Psychomagic, a Healing Art|рэжысёр}} {{У фільме ніз}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{DEFAULTSORT:Хадароўскі Алехандра}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Сюррэалісты]] g24p66bs0p051100y4sd6kbbusejdgm 0 789428 5167873 5009163 2026-07-20T08:35:49Z Ueschar 151377 Беларускамоўных крыніц няма, таму пераношу пад "Эліэзэр" па аналогіі з Эліэзэр Бэн-Егуда. (больш распаўсюжанае напісанне і ўніфікацыя), стыль 5167873 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Эліэзэр Таледана''' ({{lang-he|אליעזר טולדנו}}, нар. {{ДН|12|10|1973}}) — ваенны дзеяч Ізраіля, афіцэр [[Армія абароны Ізраіля|Арміі абароны Ізраіля]] ў званні генерал-маёра, займае пасаду камандуючага Паўднёвай ваеннай акругай, да гэтага займаў пасаду камандзіра дывізіі Газа, ваеннага сакратара прэм'ер-міністра, камандзір брыгады Цанханім і камандзір 226-й брыгады «Нэшэр». {{ізаляваны артыкул|date=2025-06-21}} {{DEFAULTSORT:Таледана}} bqf8nzr4y7qm35bt6o8wby2tnoatlh9 5167874 5167873 2026-07-20T08:36:09Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Эліэзер Таледана]] у [[Эліэзэр Таледана]]: Уніфікацыя назваў: Беларускамоўных крыніц няма, таму пераношу пад "Эліэзэр" па аналогіі з Эліэзэр Бэн-Егуда. (больш распаўсюжанае напісанне і ўніфікацыя) 5167873 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Эліэзэр Таледана''' ({{lang-he|אליעזר טולדנו}}, нар. {{ДН|12|10|1973}}) — ваенны дзеяч Ізраіля, афіцэр [[Армія абароны Ізраіля|Арміі абароны Ізраіля]] ў званні генерал-маёра, займае пасаду камандуючага Паўднёвай ваеннай акругай, да гэтага займаў пасаду камандзіра дывізіі Газа, ваеннага сакратара прэм'ер-міністра, камандзір брыгады Цанханім і камандзір 226-й брыгады «Нэшэр». {{ізаляваны артыкул|date=2025-06-21}} {{DEFAULTSORT:Таледана}} bqf8nzr4y7qm35bt6o8wby2tnoatlh9 0 794701 5167777 5162617 2026-07-19T23:05:56Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167777 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |праграміст=Ілья Яновіч<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}</ref> }} '''This Is the Police''' — [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкая]] [[стратэгічная відэагульня|стратэгічная гульня]], распрацаваная [[Беларусь|беларускай]] студыяй ''[[Weappy Studio]]'' і выдадзеная аўстрыйскай кампаніяй [[THQ Nordic]] у 2016 годзе для платформаў [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]; у 2017 годзе была выпушчана версія гульні для [[Nintendo Switch]]; у 2018 годзе была выпушчана версія гульні для мабільных прылад. This Is the Police знаходзіцца ў адным сусвеце з іншымі гульнямі, такімі як — [[This Is the Police 2]], [[Rebel Cops]]. Гулец прымае на сябе ролю шэфа паліцыі выдуманага горада Фрыбург, які рыхтуецца сысці ў адстаўку пад ціскам са боку карумпаванага мэра. Персанаж павінен за 180 гульнявых дзён зарабіць 500 тысяч долараў для забеспячэння пенсіі. This Is the Police атрымала змешаныя адзнакі ў крытыкаў. На агрэгатары [[Metacritic]] гульня ацэнена ў 66 балаў з 100. Крытыкі пахвалілі яе за сюжэт і прыгожы дызайн, але ім не спадабалася некаторая аднастайнасць гульнявога працэсу; яны адзначылі, што гульня можа надакучыць, калі правесці за ёй дастаткова шмат часу. У 2018 годзе быў выпушчаны [[сіквел]] пад назвай [[This Is the Police 2]]. == Гульнявы працэс == [[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_01.png|злева|міні|300x300пкс|Ізаметрычная карта Фрыбурга]] [[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_08.png|міні|300x300пкс|Акно з актыўным расследаваннем. Знізу знаходзяцца знойдзеныя дэтэктывамі кадры, вышэй — поле для іх расстаўлення]] Галоўны герой — начальнік паліцыі, пад кантролем якога знаходзяцца дзве змены з паліцыянтамі і дэтэктывамі, якіх ён пасылае на выклікі і расследаванне злачынстваў на ізаметрычнай карце Фрыбурга. Кожны працоўны дзень гульца пачынаецца з таго, што ён выбірае найболей адпачылы атрад, а затым рэагуе на падзеі, якія адбываюцца на карце горада. Гулец не бачыць таго, што адбываецца на месцы злачынства, але замест гэтага гульня паказвае тэкставае апісанне здарэння<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Сюжэт у гульні падаецца праз [[комікс]]ныя ўстаўкі паміж гульнявымі днямі<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Супрацоўнікі маюць шэраг якасцяў, такіх як іх досвед, званне, узровень стомленасці, а таксама некаторыя працаўнікі могуць мець асабістыя якасці накшталт ляноты і схільнасці да алкаголю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|title=Powerful Narrative and Classic Simulator Come Together Perfectly in This is the Police|author=Chaz Miller|website={{Нп3|Twinfinite}}|date=2016-08-04|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802071638/https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Гульня пачынаецца больш-менш проста, паколькі раннія злачынствы не занадта сур’ёзныя — для вырашэння праблемы дастаткова адправіць толькі пару паліцыянтаў — але складанасць з часам нарастае. Для спраў такога ўзроўню, як «рабаванне банка», патрабуецца адправіць некалькі афіцэраў і атрад спецназа з [[аўтазак]]ам, а для звычайных выклікаў, накшталт [[Дамашні гвалт|хатняга гвалту]], патрабуюцца толькі пара супрацоўнікаў<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Стратэгічная частка гульні — гэта разлічыць, як найлепшым чынам выкарыстаць свой атрад. Калі адправіць на адзін выклік усіх сваіх паліцыянтаў, то з’явіцца рызыка, што на наступныя выклікі паслаць будзе няма каго<ref name="spot" />. Вынік некаторых выклікаў напрамую залежыць ад дзеянняў гульца, паколькі ёсць заданні, на якіх у гульца ёсць магчымасць выбраць, што неабходна зрабіць прыбылым на выклік паліцыянтам. Напрыклад, калі паступіў выклік аб падазронай сумцы, то па прыбыцці на месца здарэння гульцу даюць выбар: стрэліць у сумку або дачакацца атрада сапёраў. Калі гулец зробіць няправільны выбар, то могуць загінуць супрацоўнікі паліцыі ці грамадзянскія асобы<ref name="spot" />. Гулец некалькі разоў робіць выбар падчас сюжэтных сцэн, напрыклад, дае адказы на пытанні карэспандэнтаў падчас прэс-канферэнцыі ці адказвае падчас допыту ў мэрыі, ці ж вызначае, з якой злачыннай групоўкай будзе ісці супрацоўніцтва. Ад выбару гульца залежыць тое, назавуць ці гульца вінаватым у неправамерных дзеяннях ці не. Калі зрабіць няправільны выбар, то гулец рызыкуе атрымаць скарачэнне бюджэту і штата ад мэрыі ці нават турэмны тэрмін<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Акрамя простых выклікаў, у гульні ёсць расследаванні, на якія дасылаюцца не паліцыянты, а дэтэктывы, і яны на працягу некаторага часу працуюць і здабываюць кадры. Задача гульца — прачытаць паказанні сведак, углыбіцца ў сутнасць справы і расставіць атрыманыя раней кадры ў правільнай паслядоўнасці<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|title=Impressions: This Is The Police|author=Brendan Caldwell|website=[[Rock, Paper, Shotgun]]|date=2016-08-16|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802024237/https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. == Распрацоўка і выпуск == У студзені 2015 года беларуская студыя распрацоўкі камп’ютарных гульняў Weappy Studio пачала кампанію на [[Kickstarter]] з мэтай збору {{Num|25000}} [[Долар ЗША|долараў]] для фінансавання распрацоўкі гульні<ref name="pcgamerks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|title=This Is the Police is a stylish, risky crooked-cop sim|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2015-01-29|publisher=[[Future plc]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084318/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Па выніках кампаніі было сабрана {{Num|35508}} долараў<ref name="hcgks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Галоўнага героя Джэка Бойда агучыў Джон Сэнт-Джон, больш вядомы па агучванні персанажа Дзюка Нюкема<ref name="pcgamerks" /><ref name="hcgks" />. У красавіку 2016 года гульня была анансаваная на PAX East<ref name="hcgks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Выпуск гульні быў запланаваны на 28 ліпеня 2016 года, але адбылася затрымка на некалькі дзён з-за памылкі выдаўца<ref name="kotakubutton">{{Cite web|lang=en|url=http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|title=Steam Game Delayed Because Publisher Forgot To Press The Release Button|author=|first=Jason|last=Schreier|website=[[Kotaku]]|date=2016-07-28|publisher=[[Gawker Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809095547/http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|archive-date=2016-08-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. 30 снежня 2016 года выдавец THQ Nordic набыў правы на інтэлектуальную ўласнасць ''This Is the Police''<ref>{{Cite web|url=https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|title=THQ Nordic купила права на белорусскую игру This is the Police|author=Глеб Диденко|website=[[DTF]]|date=2016-12-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801034534/https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|archive-date=2018-08-01|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Выхад гульні адбыўся 2 жніўня 2016 года для [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] на [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Пазней This Is the Police стала даступнай для [[PlayStation 4]] і [[Xbox One]], анонс пра гэта з’явіўся ў пачатку 2017 года<ref name=":0" />. У 2017 годзе выдавец THQ Nordic пацвердзіў выхад для платформы [[Nintendo Switch]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|title=Hands Up, This Is The Police Is Coming To Nintendo Switch|author=Damien McFerran|website=Nintendo Live|date=2017-08-01|publisher=2018-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212912/http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|archive-date=2019-04-26|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. This Is the Police была выдадзена для Nintendo Switch 24 кастрычніка 2017 года, а ў раздробны продаж гульня паступіла даступная 5 снежня таго ж года<ref name="NL cites Switch release2">{{Cite news|title=This is the Police Gets Switch Retail and eShop Release Dates|author=|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates|work=Nintendo Life|date=2017-10-11|access-date=2018-08-02|language=en|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212919/http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates}}</ref>. ==== Сіквел ==== У 2018 годзе Weappy Studio і выдавец [[THQ Nordic]] анансавалі выхад сіквела пад назвай [[This Is the Police 2]]<ref>{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|title=This Is the Police 2: в городе новый шериф!|author=Светлана Нелипа|website=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|date=2018-01-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802131952/https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>''.'' Яго выхад быў намечаны на 2 жніўня 2018 года ў гонар другой гадавіны выхаду першай часткі серыі, але выдавец вырашыў выпусціць гульню 31 ліпеня, на два дні раней, паколькі першая частка гульні выйшла на два дні пазней за абумоўленую дату<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|title=This Is the Police 2 goes live three days early, for a weird reason|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2018-08-01|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102019/https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. == Ацэнкі == {{Рэйтынгі | загаловак = | state = | rev1 = [[GameRankings]] (PC) | rev1Score = 62,05 %<ref>{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PC|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-07-28|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015540/https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}</ref> | rev2 = [[GameRankings]] (PS4) | rev2Score = 64,50 %<ref>{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PlayStation 4|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-08-06|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209013803/https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}</ref> | rev3 = [[Metacritic]] | rev3Score = 66/100<ref name="metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police|title=This is the Police PC|publisher=''[[Metacritic]]''|url-status=live|archive-date=2019-09-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152804/https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police}}</ref> | rev4 = [[Destructoid]] | rev4Score = 4/10<ref name="destructoidreview">{{cite web|url=https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|title=Review: This is the Police|first=Caitlin|last=Cooke|publisher=[[Destructoid]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-09|access-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809080208/https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|date=2016-07-27}}</ref> | rev5 = Eurogamer (іт.) | rev5Score = 9/10<ref name="Eurogamerit">{{cite web|url=http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione|title=This Is the Police - recensione|author=Pier Giorgio Liprino|date=2016-07-28|publisher=''[[Eurogamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001423/http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione}}</ref> | rev6 = PC Gamer | rev6Score = 65/100<ref name="PCGrev">{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/|title=This Is the Police - review|author=Kate Gray|date=2016-08-11|publisher=''[[PC Gamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-08-24|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824101047/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/}}</ref> | rev7 = GameSpot | rev7Score = 7/10<ref name="spot" /> | rev8 = [[IGN]] (ісп.) | rev8Score = 6/10<ref name="ignesreview">{{cite web|title=This is the Police Análisis|lang=es|access-date=2016-08-09|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809083112/http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|url=http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|publisher=[[IGN]]|first=Juan|last=Garcia|date=2016-07-27|url-status=live}}</ref> | rev9 = Game Informer | rev9Score = 5/10<ref name="gameinformerreview">{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx|title=This Is The Police – Put Down The Mouse And Step Away From This Game|first=Jeff|last=Cork|date=2016-08-02|publisher=[[Game Informer]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806065822/http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx}}</ref> | rev10 = Игромания | rev10Score = 8,0/10{{крыніца?}} | rev11 = Игры@Mail.Ru | rev11Score = 7,5/10<ref name="@Mail.rev">{{cite web|url=https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list|title=Обзор: This is the Police|first=Георгий|last=Курган|date=2016-08-01|publisher=''[[Игры@Mail.Ru]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001659/https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list}}</ref> }} Гульня атрымала змешаныя адзнакі. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] This Is the Police быў ацэнены 66 балаў са 100 на аснове 35 рэцэнзій розных выданняў. Улетку 2018 гады, дзякуючы ўразлівасці ў абароне Steam Web API, стала вядома, што дакладная колькасць карыстальнікаў сэрвісу [[Steam]], якія гулялі ў гульню хоць бы адзін раз, складае {{Num|376582|человека}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|title=Valve leaks Steam game player counts; we have the numbers|author=Kyle Orland|website=[[Ars Technica]]|date=2018-07-07|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710173043/https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|archive-date=2018-07-10|access-date=2022-04-30|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/this-is-the-police/|link_text=Афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-11-13}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Steam-гульні]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія відэагульні]] [[Катэгорыя:Стратэгічныя відэагульні]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Беларусі]] nw41p6911gev3pqglt19sso37265obh 14 795601 5167625 5165152 2026-07-19T13:06:07Z DzBar 156353 5167625 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2024|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Творы 2024 года]] [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя]] 3ya0ejpa2c3rw85ine96vr4hxx5zn2d 0 796360 5167774 5163702 2026-07-19T23:03:47Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167774 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''Elden Ring''' — гэта [[відэагульня]] ў жанры [[Action/RPG|экшан-РПГ]], выпушчаная ў 2022 годзе студыяй ''[[FromSoftware]]'' і выдадзеная кампаніяй ''Bandai Namco Entertainment''. Кіраўніком распрацоўкі гульні выступіў Хідэтака Міядзакі, а суаўтарам сцэнарыя і кансультантам стаў амерыканскі пісьменнік-фантаст [[Джордж Р. Р. Марцін]]. Першы выпуск адбыўся 25 лютага 2022 года для платформаў ''[[PlayStation 4]]'', ''[[PlayStation 5]]'', ''[[Windows]]'', ''[[Xbox One]]'' і ''[[Xbox Series X/S]]''. ''Elden Ring'' атрымала некалькі ўзнагарод «Гульня года» і была названа адной з найвялікшых гульняў усіх часоў, прычым хвалілі адкрыты свет, гульнявую сістэму і сеттынг. Было прададзена больш за 30 мільёнаў копій, што робіць яе адной з [[Спіс самых прадаваных камп’ютарных гульняў|самых прадаваных гульняў усіх часоў]] . Загружаны кантэнт (DLC) ''Shadow of the Erdtree'' распавядае пра персанажа гульца ў Краіне Ценяў. Ён быў выпушчаны ў чэрвені 2024 года з падобным поспехам і быў прададзены ў колькасці больш за дзесяць мільёнаў копій. Спін-оф для шматкарыстальніцкай гульні ''Elden Ring Nightreign'' выйшаў у 2025 годзе. == Геймплэй == ''Elden Ring'' — гэта [[Action/RPG|ролевая гульня]] ў жанры экшн ад трэцяй асобы. Яна ўключае ў сябе элементы, падобныя да іншых гульняў, распрацаваных FromSoftware, такіх як серыя ''Dark Souls'', ''Bloodborne'' і ''Sekiro: Shadows Die Twice''. Дзеянне гульні адбываецца ў адкрытым свеце, які гульцы могуць свабодна даследаваць.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamesradar.com/elden-ring-where-does-it-take-place-setting-story-lore/|title=Where Elden Ring takes place and the story explained|author=Sawyer|first=Will|website=[[GamesRadar+]]|date=April 8, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402212714/https://www.gamesradar.com/elden-ring-where-does-it-take-place-setting-story-lore/|archive-date=April 2, 2022|access-date=July 26, 2022|url-status=live|last2=Franey|first2=Joel}}</ref> Адкрыты свет даследуецца з выкарыстаннем каня па мянушке Паток (англ. Torrent) у якасці асноўнага сродку перамяшчэння, хоць гульцы могуць выкарыстоўваць хуткае перамяшчэнне, калі не вядуць бой. На працягу гульні гульцы сустракаюць негульнявых персанажаў (NPC) і ворагаў, у тым ліку паўбагоў, якія кіруюць кожнай асноўнай вобласцю і служаць галоўнымі босамі гульні.<ref name="Elden Ring IGN 1">{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/elden-ring-release-date-news-gameplay-trailer-story|title=Elden Ring: Release Date, Gameplay, and What We Know So Far|author=Knapp|first=Mark|website=[[IGN]]|date=June 16, 2021|publisher=[[Ziff Davis]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303124310/https://www.ign.com/articles/elden-ring-release-date-news-gameplay-trailer-story|archive-date=March 3, 2022|access-date=July 6, 2021|url-status=live}}</ref><ref name="elden ring interview">{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/elden-ring-miyazaki-hidetaka-full-interview-summer-of-gaming|title=Elden Ring: The Big Hidetaka Miyazaki Interview - Summer of Gaming|author=Saltzman|first=Mitchell|website=[[IGN]]|date=June 14, 2021|publisher=[[Ziff Davis]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614142338/https://www.ign.com/articles/elden-ring-miyazaki-hidetaka-full-interview-summer-of-gaming|archive-date=June 14, 2021|access-date=July 6, 2021|url-status=live}}</ref> Акрамя шасці асноўных абласцей, ''у Elden Ring'' ёсць схаваныя падзямеллі, катакомбы, тунэлі і пячоры, дзе гульцы могуць змагацца з босамі і збіраць карысныя прадметы.<ref>{{Cite news|last1=James|first1=Sarah|last2=Martin|first2=Sean|date=March 10, 2022|title=Elden Ring dungeons: Where to find them and how to complete them|url=https://www.pcgamer.com/elden-ring-dungeons-locations-guide/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321221318/https://www.pcgamer.com/elden-ring-dungeons-locations-guide/|archive-date=March 21, 2022|access-date=July 26, 2022|work=PC Gamer|language=en}}</ref> == Сюжэт == {{Некалькі выяў|align=left|direction=vertical|total_width=200|image1=Hidetaka Miyazaki, The Game Awards 2022 (cropped).png|image2=Portrait photoshoot at Worldcon 75, Helsinki, before the Hugo Awards – George R. R. Martin (cropped).jpg|footer=Elden Ring была рэжысіравана Хідэтакай Міядзакі (зверху), а стварэнне сусвету забяспечыў пісьменнік Джордж Р. Р. Марцін (знізу)}} {{Некалькі выяў}} == Прыём == {{Video game reviews | MC = PC: 94/100<ref name="MCPC">{{Cite web |title=Elden Ring for PC Reviews |url=https://www.metacritic.com/game/elden-ring/critic-reviews/?platform=pc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223171156/https://www.metacritic.com/game/pc/elden-ring |archive-date=February 23, 2022 |access-date=May 4, 2022 |publisher=[[Metacritic]]}}</ref><br/>PS5: 96/100<ref name="MCPS5">{{Cite web |title=Elden Ring for PlayStation 5 Reviews |url=https://www.metacritic.com/game/elden-ring/critic-reviews/?platform=playstation-5 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223171210/https://www.metacritic.com/game/playstation-5/elden-ring |archive-date=February 23, 2022 |access-date=February 23, 2022 |publisher=[[Metacritic]]}}</ref><br/>XSXS: 96/100<ref name="MCXSXS">{{Cite web |title=Elden Ring for Xbox Series X Reviews |url=https://www.metacritic.com/game/elden-ring/critic-reviews/?platform=xbox-series-x |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223171203/https://www.metacritic.com/game/xbox-series-x/elden-ring |archive-date=February 23, 2022 |access-date=March 11, 2022 |publisher=[[Metacritic]]}}</ref> | OC = 98% recommend<ref name="opencritic">{{cite web|url=https://opencritic.com/game/12090/elden-ring|title=''Elden Ring''|publisher=[[OpenCritic]]|access-date=November 6, 2025}}</ref> | Destruct = 10/10<ref name="Destruct">{{Cite web |last=Carter |first=Chris |date=February 23, 2022 |title=Review: Elden Ring |url=https://www.destructoid.com/reviews/review-elden-ring/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223204101/https://www.destructoid.com/reviews/review-elden-ring/ |archive-date=February 23, 2022 |access-date=February 23, 2022 |publisher=[[Destructoid]]}}</ref> | EZA = 9.5/10<ref>{{Cite web |last=Ellis |first=Bradley |date=February 23, 2022 |title=Review: Elden Ring |url=https://easyallies.com/#!/review/elden-ring |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924174639/https://easyallies.com/#!/review/elden-ring |archive-date=September 24, 2021 |access-date=February 23, 2022 |publisher=[[Easy Allies]]}}</ref> | Fam = 39/40<ref name="Famitsu">{{Cite web |last=Romano |first=Sal |date=March 9, 2022 |title=Famitsu Review Scores: Issue 1736 |url=https://www.gematsu.com/2022/03/famitsu-review-scores-issue-1736 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309162014/https://www.gematsu.com/2022/03/famitsu-review-scores-issue-1736 |archive-date=March 9, 2022 |access-date=March 10, 2022 |publisher=Gematsu}}</ref> | GI = 10/10<ref name="GI">{{Cite web |last=Tack |first=Daniel |date=February 23, 2022 |title=Elden Ring Review |url=https://www.gameinformer.com/review/elden-ring/absolutely-astonishing-adventure |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223152109/https://www.gameinformer.com/review/elden-ring/absolutely-astonishing-adventure |archive-date=February 23, 2022 |access-date=February 23, 2022 |publisher=[[Game Informer]]}}</ref> | GameRev = 10/10<ref>{{Cite web |last=Faulkner |first=Jason |date=February 23, 2022 |title=Elden Ring Review: 'An M-Rated Breath of the Wild' |url=https://www.gamerevolution.com/review/702562-elden-ring-review-worth-buying-playing-ps4-ps5-pc-xbox-one-series-x-s |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223210705/https://www.gamerevolution.com/review/702562-elden-ring-review-worth-buying-playing-ps4-ps5-pc-xbox-one-series-x-s |archive-date=February 23, 2022 |access-date=February 23, 2022 |publisher=[[GameRevolution]]}}</ref> | GSpot = 10/10<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Tamoor |date=March 16, 2022 |title=Elden Ring Review - Death Of The Wild |url=https://www.gamespot.com/reviews/elden-ring-review-death-of-the-wild/1900-6417832/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316041602/https://www.gamespot.com/reviews/elden-ring-review-death-of-the-wild/1900-6417832/ |archive-date=March 16, 2022 |access-date=February 23, 2022 |publisher=[[GameSpot]]}}</ref> | GRadar = 5/5<ref name="GRadar">{{Cite web |last=Franey |first=Joel |date=February 23, 2022 |title=Elden Ring review: "Suffering has never been as much fun" |url=https://www.gamesradar.com/elden-ring-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223151259/https://www.gamesradar.com/elden-ring-review/ |archive-date=February 23, 2022 |access-date=February 23, 2022 |publisher=[[GamesRadar+]]}}</ref> | HCG = 5/5<ref>{{Cite web |last=Beck |first=Adam |date=February 23, 2022 |title=Review: Elden Ring |url=https://hardcoregamer.com/reviews/review-elden-ring/419425/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223210401/https://hardcoregamer.com/reviews/review-elden-ring/419425/ |archive-date=February 23, 2022 |access-date=February 23, 2022 |publisher=Hardcore Gamer}}</ref> | IGN = 10/10<ref name="IGN">{{Cite web |last=Saltzman |first=Mitchell |date=February 23, 2022 |title=Elden Ring Review |url=https://www.ign.com/articles/elden-ring-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224223941/https://www.ign.com/articles/elden-ring-review |archive-date=February 24, 2022 |access-date=February 23, 2022 |publisher=[[IGN]]}}</ref> | PCGUS = 90/100<ref>{{Cite web |last=Colp |first=Tyler |date=February 23, 2022 |title=Elden Ring review |url=https://www.pcgamer.com/elden-ring-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223151508/https://www.pcgamer.com/elden-ring-review/ |archive-date=February 23, 2022 |access-date=February 23, 2022 |publisher=[[PC Gamer]]}}</ref> | PCGN = 10/10<ref name="PCGN">{{Cite web |last=Forward |first=Jordan |date=February 23, 2022 |title=Elden Ring review – truly epic |url=https://www.pcgamesn.com/elden-ring/review-pc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223210901/https://www.pcgamesn.com/elden-ring/review-pc |archive-date=February 23, 2022 |access-date=February 23, 2022 |publisher=[[PCGamesN]]}}</ref> | SN = 9/10<ref>{{Cite web |last=Chandler |first=Sam |date=February 23, 2022 |title=Elden Ring review: The transcended soul |url=https://www.shacknews.com/article/128948/elden-ring-review-the-transcended-soul |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223211125/https://www.shacknews.com/article/128948/elden-ring-review-the-transcended-soul |archive-date=February 23, 2022 |access-date=February 23, 2022 |publisher=[[Shacknews]]}}</ref> | TG = 5/5<ref name="TG">{{Cite web |last=Parkin |first=Simon |date=February 23, 2022 |title=Elden Ring review – an unrivalled masterpiece of design and inventiveness |url=https://www.theguardian.com/games/2022/feb/23/elden-ring-review-an-unrivalled-masterpiece-of-design-and-inventiveness |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223150827/https://www.theguardian.com/games/2022/feb/23/elden-ring-review-an-unrivalled-masterpiece-of-design-and-inventiveness |archive-date=February 23, 2022 |access-date=February 23, 2022 |website=[[The Guardian]]}}</ref> | VG247 = 5/5<ref>{{Cite web |last=Saed |first=Sherif |date=February 23, 2022 |title=Elden Ring review - Lording it over everything else |url=https://www.vg247.com/elden-ring-review-pc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223211313/https://www.vg247.com/elden-ring-review-pc |archive-date=February 23, 2022 |access-date=February 23, 2022 |publisher=[[VG247]]}}</ref> | VG = 9/10<ref>{{Cite web |last=Wise |first=Josh |date=February 23, 2022 |title=Elden Ring review |url=https://www.videogamer.com/reviews/elden-ring-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223151820/https://www.videogamer.com/reviews/elden-ring-review/ |archive-date=February 23, 2022 |access-date=February 23, 2022 |publisher=VideoGamer.com}}</ref> }} ===  Узнагароды === [[Файл:Elden_Ring_wins_Game_of_the_Year,_GDCA_2023.jpg|справа|міні|''Elden Ring'' атрымала намінацыю «Гульня года» на 23-й цырымоніі ўручэння прэміі Game Developers Choice Awards.]] ''Elden Ring'' атрымала больш за 300 узнагарод «Гульня года»,<ref>{{Cite web |last=Cryer |first=Hirun |date=January 3, 2023 |title=Elden Ring surpasses The Last of Us 2 as the most-awarded Game of the Year recipient |url=https://www.gamesradar.com/elden-ring-surpasses-the-last-of-us-2-as-the-most-awarded-game-of-the-year-recipient/ |access-date=December 29, 2023 |website=GamesRadar+ |language=en |archive-date=January 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103104345/https://www.gamesradar.com/elden-ring-surpasses-the-last-of-us-2-as-the-most-awarded-game-of-the-year-recipient/ |url-status=live }}</ref> у тым ліку ад выданняў ''Ars Technica''<ref>{{Cite web |last=Orland |first=Kyle |date=December 29, 2022 |title=Ars Technica's best video games of 2022 |url=https://arstechnica.com/gaming/2022/12/ars-technicas-best-video-games-of-2022/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104052029/https://arstechnica.com/gaming/2022/12/ars-technicas-best-video-games-of-2022/ |archive-date=January 4, 2023 |access-date=December 31, 2022 |website=Ars Technica}}</ref>, ''[[Destructoid]]''<ref>{{Cite web |last=Carter |first=Chris |date=December 22, 2022 |title=Destructoid's award for Best Overall Game of 2022 goes to… |url=https://www.destructoid.com/destructoids-award-for-best-overall-game-of-2022-goes-to/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103023722/https://www.destructoid.com/destructoids-award-for-best-overall-game-of-2022-goes-to/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=December 31, 2022 |website=Destructoid}}</ref> , ''Electronic Gaming Monthly''<ref>{{Cite web |last=Goroff |first=Michael |date=December 31, 2022 |title=Our Top 10 – Game of the Year |url=https://egmnow.com/egms-best-of-2022-1-elden-ring/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231205801/https://egmnow.com/egms-best-of-2022-1-elden-ring/ |archive-date=December 31, 2022 |access-date=December 31, 2022 |website=EGMnow.com}}</ref>, ''Eurogamer''<ref>{{Cite news |last=Eurogamer staff |date=December 31, 2022 |title=Our 2022 Game of the Year: will Elden Ring be the last of its kind? |work=Eurogamer.net |url=https://www.eurogamer.net/our-2022-game-of-the-year-will-elden-ring-be-the-last-of-its-kind-1 |url-status=live |access-date=December 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231205621/https://www.eurogamer.net/our-2022-game-of-the-year-will-elden-ring-be-the-last-of-its-kind-1 |archive-date=December 31, 2022}}</ref>, ''Game Informer''<ref>{{Cite magazine |last=Game Informer Editorial |title=Game Informer's Top 10 Games Of 2022 |url=https://www.gameinformer.com/goty-2022/2022/12/23/game-informers-top-10-games-of-2022 |url-status=live |magazine=[[Game Informer]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103205436/https://www.gameinformer.com/goty-2022/2022/12/23/game-informers-top-10-games-of-2022 |archive-date=January 3, 2023 |access-date=December 24, 2022}}</ref>, ''GamesRadar+''<ref>{{Cite web |last=Franey |first=Joel |date=December 19, 2022 |title=Why Elden Ring is Game of the Year for 2022 |url=https://www.gamesradar.com/why-elden-ring-is-game-of-the-year-for-2022/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103142058/https://www.gamesradar.com/why-elden-ring-is-game-of-the-year-for-2022/ |archive-date=January 3, 2023 |access-date=December 19, 2022 |website=GamesRadar+}}</ref>, ''GameSpot''<ref>{{Cite web |last=Hussain |first=Tamoor |date=December 13, 2022 |title=Elden Ring Is GameSpot's Game Of The Year 2022 |url=https://www.gamespot.com/articles/elden-ring-is-gamespots-game-of-the-year-2022/1100-6509957/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104143914/https://www.gamespot.com/articles/elden-ring-is-gamespots-game-of-the-year-2022/1100-6509957/ |archive-date=January 4, 2023 |access-date=December 13, 2022 |website=GameSpot}}</ref>, ''[[IGN]]''<ref>{{Cite web |date=December 7, 2022 |title=The Best Game of 2022 |url=https://www.ign.com/articles/best-game-2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105005308/https://www.ign.com/articles/best-game-2022 |archive-date=January 5, 2023 |access-date=December 12, 2022 |website=IGN}}</ref>, ''PC Gamer''<ref>{{Cite web |last1=Fenlon |first1=Wes |last2=Litchfield |first2=Ted |last3=James |first3=Sarah |last4=Colp |first4=Tyler |last5=Brown |first5=Fraser |last6=Valentine |first6=Robin |last7=Morton |first7=Lauren |last8=Martin |first8=Sean |date=December 30, 2022 |title=Game of the Year 2022: Elden Ring |url=https://www.pcgamer.com/game-of-the-year-2022-elden-ring/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416095803/https://www.pcgamer.com/game-of-the-year-2022-elden-ring/ |archive-date=April 16, 2023 |access-date=December 31, 2022 |website=PC Gamer}}</ref> і ''Polygon''<ref>{{Cite web |last=Mahardy |first=Mike |display-authors=etal |date=March 2, 2022 |title=The Best Game of 2022 |url=https://www.polygon.com/what-to-play/22956981/best-games-2022-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105054009/https://www.polygon.com/what-to-play/22956981/best-games-2022-list |archive-date=January 5, 2023 |access-date=December 14, 2022 |website=Polygon}}</ref>. На прэміі The Game Awards 2024 DLC ''Shadow of the Erdtree'' атрымала пяць намінацый, у тым ліку на званне «Гульня года», што выклікала спрэчкі, бо многія лічылі, што DLC не павінны былі мець права на намінацыю.<ref>{{cite web|url=https://www.ign.com/articles/elden-ring-shadow-of-the-erdtree-game-awards-nomination-sparks-renewed-debate-among-fans|title=Elden Ring: Shadow of the Erdtree Game Awards Nomination Sparks Renewed Debate Among Fans|work=[[IGN]]|first=Kat|last=Bailey|access-date=13 December 2024|date=18 November 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2024/11/19/elden-ring-shadow-of-the-erdtree-should-not-win-or-be-nominated-for-goty-2024/|title='Elden Ring: Shadow Of The Erdtree' Should Not Win, Or Be Nominated For, GOTY 2024|work=[[Forbes]]|access-date=13 December 2024|date=19 November 2024}}</ref> == Кінаадаптацыя == У маі 2025 года было абвешчана аб выхадзе гульнявога фільма па ''Elden Ring'', які будуць прадзюсаваць кампаніі A24 і Bandai Namco. Алекс Гарланд быў абраны рэжысёрам і сцэнарыстам, а прадзюсарамі фільма будуць Пітэр Райс, Эндру Макдональд, Алон Райх, Джордж Р. Р. Марцін і Вінс Джэрардыс.<ref>{{cite news | last =Grobar | first = Matt | date = May 22, 2025 | title = Alex Garland Set to Direct Live-Action 'Elden Ring' Movie For A24 | url = https://deadline.com/2025/05/elden-ring-alex-garland-directing-a24-movie-1236408999/ | work = [[Deadline Hollywood]] | accessdate = May 22, 2025}}</ref> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.bandainamcoent.com/games/elden-ring|схаваць=афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт}} * {{Moby game|/elden-ring}}{{The Game Awards}} {{Вонкавыя спасылкі}} == Зноскі == [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Японіі]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Відэагульні з адкрытым светам]] [[Катэгорыя:Мастацкая літаратура пра бессмяротнасць]] [[Катэгорыя:Артыкулы, якія ўжываюць шаблон Video game reviews у рэжыме адной платформы]] [[Катэгорыя:Відэагульні 2022 года]] tka3y6cytn9mjqma090zp1oev4q07li 0 796642 5167771 5162593 2026-07-19T23:01:55Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167771 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|title=Civilization VI|developer=[[Firaxis Games]]|publisher=[[2K (company)|2K]]<br>[[Aspyr Media]] (Mobile/Switch)|series=''[[Civilization (series)|Civilization]]''|engine=|platforms={{unbulleted list|[[Windows]]|[[macOS]]|[[Linux]]|[[iOS]]|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 4]]|[[Xbox One]]|[[Android (operating system)|Android]]}}|released={{Collapsible list|title={{nobold|21 кастрычніка 2016}}|'''Windows'''||21 кастрычніка 2016|'''macOS'''||21 кастрычніка 2016|'''Linux'''|9 студзеня 2017|'''iOS'''|21 снежня 2017|'''Nintendo Switch'''|16 лістапада 2018|'''PlayStation 4''', '''Xbox One'''|22 лістапада 2019|'''Android'''|13 жніўня 2020}}|genre=[[Turn-based strategy]], [[4X]]|modes=[[Single-player]], [[multiplayer]]|designer=Ed Beach|мастак=Brian Busatti|composer=[[Geoff Knorr]]<!--Christopher Tin wrote the theme song, not the OST. Do not add him here-->}}'''''Sid Meier's Civilization VI''''' — гэта [[4X|4Х]]-[[стратэгічная відэагульня|стратэгічная]] [[відэагульня]] 2016 года, распрацаваная амерыканскай кампаніяй [[Firaxis Games]] і выдадзеная 2K. Мабільныя версіі і версіі для [[Nintendo Switch]] былі апублікаваныя Aspyr Media. Гэта працяг ''[[Civilization V]]'' (2010), выпушчаная для [[Microsoft Windows|Windows]] і [[macOS]] у кастрычніку 2016 года, з пазнейшым рэлізам на [[Linux]] у лютым 2017 года, [[iOS]] у снежні 2017 года, [[Nintendo Switch]] у лістападзе 2018 года, [[PlayStation 4]] і [[Xbox One]] ў лістападзе 2019 года і [[Android]] у 2020 годзе. Падобна да папярэдніх частак, мэта гульца — развіваць цывілізацыю ад ранняга паселішча праз гульнявыя [[Тысячагоддзе|тысячагоддзі]], каб стаць [[Вялікія дзяржавы|сусветнай дзяржавай]] і дасягнуць адной з некалькіх умоў перамогі, такіх як ваеннае дамінаванне, тэхналагічная перавага або культурны ўплыў на іншых супернікаў, якімі кіруюць людзі ці кампутар. Гульцы робяць гэта, даследуючы свет, засноўваючы новыя гарады, будуючы гарадскія паляпшэнні, разгортваючы войскі для нападу і абароны ад іншых, даследуючы новыя тэхналогіі і грамадскія дасягненні, развіваючы ўплывовую культуру, а таксама ўдзельнічаючы ў гандлі і перамовах з іншымі сусветнымі лідэрамі. У гульні прадстаўлены некалькі цывілізацый, якіх не было ў папярэдніх частках ''Civilization'', у той час як многія цывілізацыі, якія вяртаюцца, маюць новыя сталіцы або новых лідэраў. Крытычная увага геймдызайна была нададзена таму, каб гулец не ішоў па загадзя вызначаным шляху паляпшэння сваёй цывілізацыі, які ён назіраў у папярэдніх гульнях. Новым у ''Civilization VI'' з'яўляецца выкарыстанне раёнаў за межамі цэнтра горада для размяшчэння большасці будынкаў. Напрыклад, для размяшчэння навукова абгрунтаваных будынкаў павінен быць пабудаваны [[Кампус|універсітэцкі]] раён. Сярод іншых новых функцый — даследаванне дрэва тэхналогій гульні на аснове блізкай мясцовасці, падобнае дрэва тэхналогій для культурных паляпшэнняў і лепшая структура грамадзянскай улады для тых, хто гуляе па шляху культурнай перамогі. Таксама ёсць новыя механікі штучнага інтэлекту для камп'ютэрна-кіраваных супернікаў, якія ўключаюць сакрэтныя мэты і выпадковыя сутыкненні, каб парушыць інакш стабільную гульню. Гульня атрымала ў цэлым станоўчыя водгукі пасля выхаду і была ўзнагароджана як найлепшая стратэгічная гульня на The Game Awards 2016 і як стратэгічная/сімулятарная гульня года на 20-й штогадовай цырымоніі DICE Awards. Гульня атрымала два буйныя дапаўненні, ''Rise and Fall'' (2018) і ''Gathering Storm'' (2019), а таксама два сезонныя абанементы, New Frontier Pass (2020-21) і Leader Pass (2022-23). Наступная частка серыі, ''Civilization VII'' выйшла ў лютым 2025 года.<ref>{{Cite web |date=2024-08-20 |title=Civilization 7 release date, trailers, gameplay, and latest news |url=https://www.pcgamesn.com/civilization-vii/civ-7-release-date |access-date=2024-08-20 |website=PCGamesN |language=en-US}}</ref> == Дапаўненні == {{Хроніка выпускаў|2017a=Poland Civilization and Scenario Pack<br>Vikings Scenario Pack<br>Australia Civilization and Scenario Pack<br>Persia and Macedon Civilization and Scenario Pack<br>Nubia Civilization and Scenario Pack<br>Khmer and Indonesia Civilization and Scenario Pack|title=Выхад DLC|2018=Rise and Fall|2019=Gathering Storm|2020=New Frontier Pass|2022=Leader Pass}} == Прыём ==  {{Video game reviews|MC=PC: 88/100<ref name="MC_PC">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/sid-meiers-civilization-vi/critic-reviews/?platform=pc |title=Sid Meier's Civilization VI for PC Reviews |publisher=[[Metacritic]] |access-date=July 3, 2018}}</ref><br />NS: 86/100<ref name="MC_Switch">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/sid-meiers-civilization-vi/critic-reviews/?platform=nintendo-switch |title=Sid Meier's Civilization VI for Switch Reviews |publisher=[[Metacritic]] |access-date=December 20, 2018}}</ref><br />PS4: 87/100<ref name="MC_PS4">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/sid-meiers-civilization-vi/critic-reviews/?platform=playstation-4 |title=Sid Meier's Civilization VI for PlayStation 4 Reviews |publisher=[[Metacritic]] |access-date=June 29, 2021}}</ref><br />XONE: 86/100<ref name="MC_XONE">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/sid-meiers-civilization-vi/critic-reviews/?platform=xbox-one |title=Sid Meier's Civilization VI for Xbox One Reviews |publisher=[[Metacritic]] |access-date=June 29, 2021}}</ref><br />iOS: 92/100<ref name="MC_iOS">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/sid-meiers-civilization-vi/critic-reviews/?platform=ios-iphoneipad |title=Sid Meier's Civilization VI for iPhone/iPad Reviews |publisher=[[Metacritic]] |access-date=February 5, 2021}}</ref>|Destruct=8.5/10<ref name="DestructReview">{{cite web |last=Glagowski |first=Peter |date=October 25, 2016 |url=https://www.destructoid.com/review-civilization-vi-395593.phtml |title=Review: Civilization VI |publisher=[[Destructoid]] |access-date=October 25, 2016 |language=en |archive-date=January 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121024727/https://www.destructoid.com/review-civilization-vi-395593.phtml |url-status=dead }}</ref>|GI=9.5/10<ref>{{cite web |last=Reeves |first=Ben |date=October 25, 2016 |url=https://www.gameinformer.com/games/sid_meiers_civilization_vi/b/pc/archive/2016/10/25/civilization-vi-game-informer-review.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20161028053005/http://www.gameinformer.com/games/sid_meiers_civilization_vi/b/pc/archive/2016/10/25/civilization-vi-game-informer-review.aspx |url-status=live |archive-date=October 28, 2016 |title=So Many Countries, So Many Customizations - Civilization VI - PC |publisher=[[Game Informer]] |access-date=October 25, 2016}}</ref>|GameRev={{Rating|4.5|5}}<ref>{{cite web |last=Leack |first=Jonathan |date=October 26, 2016 |url=http://www.gamerevolution.com/review/sid-meiers-civilization-vi |title=Sid Meier's Civilization VI Review |publisher=[[Game Revolution]] |access-date=October 26, 2016}}</ref>|GSpot=9/10<ref name="GSpotReview">{{cite web |last=Butterworth |first=Scott |date=October 24, 2016 |url=http://www.gamespot.com/reviews/civilization-6-review/1900-6416562/ |title=Sid Meier's Civilization VI Review |publisher=[[GameSpot]] |access-date=October 25, 2016 |language=en}}</ref>|IGN=9.4/10<ref name="IGNreview">{{cite web |last=Stapleton |first=Dan |url=http://www.ign.com/articles/2016/10/26/sid-meiers-civilization-vi-review |title=Civilization VI Review | publisher=IGN | date=October 26, 2016 | access-date=October 26, 2016 |language=en}}</ref>|PCGUS=93/100<ref>{{cite web |last=Hafer |first=T.J. |date=October 20, 2016 |url=http://www.pcgamer.com/civilization-6-review/ |title=Civilization 6 review |publisher=[[PC Gamer]] |access-date=October 20, 2016}}</ref>|Poly=8.5/10<ref>{{cite web |last=Campbell |first=Colin |date=October 25, 2016 |url=http://www.polygon.com/2016/10/25/13398612/sid-meiers-civilization-6-review-PC-mac-windows |title=Sid Meier's Civilization 6 |publisher=[[Polygon (website)|Polygon]] |access-date=October 25, 2016}}</ref>|TA={{rating|5|5}}<ref>{{cite web |url=https://toucharcade.com/2017/12/21/sid-meiers-civilization-vi-for-ipad-review/ |title='Sid Meier's Civilization VI' for iPad Review – Wow, Just Wow |last=Hodapp |first=Eli |date=December 21, 2017 |website=[[TouchArcade]] |access-date=July 3, 2018}}</ref>}} Паводле агрэгатара аглядаў [[Metacritic]], ''Civilization VI'' атрымала «ў цэлым станоўчыя» водгукі. Крытыкі, такія як Скот Батэрворт з GameSpot, высока ацанілі даданыя тонкасці у гульні і раздзяленне гарадоў, што «дадае новы стратэгічны ўзровень, які запаўняе прабел і стварае большую разнастайнасць тыпаў мыслення, якія патрабуе ''Civ''». Дэн Стэплтан з IGN паўтарыў тую ж любоў да яе «пераважнай колькасці сістэм» і да таго, што яна «падобная на гульню ''Civ'', якая ўжо мела два дапаўненні». Пітэр Глагоўскі з [[Destructoid]] быў крыху больш крытычны, назваўшы рэлігійную ўмову перамогі ў гульні «непрыемнасцю» і рэкамендаваў «адключыць яе». Ён таксама пашкадаваў з-за адсутнасці сцэнарыяў, адмовы ад дыпламатычнай умовы перамогі (якая ў рэшце рэшт была зноў уведзена ў дапаўненні Gathering Storm) і адсутнасці падтрымкі [[Steam|Steam Workshop]] на старце. За першыя два тыдні пасля выпуску было прададзена больш за мільён адзінак гульні, што зрабіла яе самай хутка прадаванай гульнёй у серыі ''Civilization'' на сённяшні дзень. Да мая 2017 года было прададзена больш за два мільёны асобнікаў гульні, што значна паспрыяла 2017 фінансаваму году выдаўца Take Two, за які яны паведамілі аб даходах у 576,1 мільёна долараў. Take Two заявіла, што ''Civilization VI'' на шляху да таго, каб перасягнуць продажы ''Civilization V за'' ўвесь час існавання гульні — восем мільёнаў асобнікаў. Да 2019 года было прададзена 5,5 мільёна адзінак гульні, а да 2023 года агульны аб'ём продажаў гульні перавысіў 11 мільёнаў, што зрабіла яе самай прадаванай гульнёй у серыі.<ref>{{Cite web |last=Andric·Statistics· |first=Dario |date=2023-02-03 |title=How many copies did Civilization sell? — 2025 statistics {{!}} LEVVVEL |url=https://levvvel.com/civilization-statistics/ |access-date=2025-02-05 |website=levvvel.com |language=en-US}}</ref> Гульня атрымала ўзнагароды «Лепшая гульня для ПК» і «Лепшая стратэгічная гульня» на прэміі Game Critics Awards 2016, а таксама ўзнагароду «Лепшая стратэгічная гульня» на The Game Awards 2016 і Нацыянальнай акадэміі рэцэнзентаў відэагульняў.<ref>{{cite web |url=http://www.gamecriticsawards.com/nominees.html |title=Game Critics Awards 2016 Nominees |access-date=October 25, 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Pereira |first=Chris |date=July 5, 2016 |url=http://www.gamespot.com/articles/here-are-e3-2016s-game-critics-award-winners/1100-6441502/ |title=Here Are E3 2016's Game Critics Award Winners |publisher=[[GameSpot]] | access-date=July 5, 2016}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.gamespot.com/articles/all-the-2016-game-awards-nominees/1100-6445481/ | title = All the 2016 Game Awards Nominees | first = Eddie | last = Makuch | date = November 16, 2016 | access-date = November 16, 2016 | work = [[GameSpot]] }}</ref><ref>{{cite web|title=NAVGTR Awards (2016)|url=http://navgtr.org/winners/2016-awards/|website=National Academy of Video Game Trade Reviewers}}</ref> Падчас 20-й штогадовай прэміі DICE Awards Акадэмія інтэрактыўных мастацтваў і навук узнагародзіла ''Civilization VI'' як стратэгічную/сімулятарную гульню года.<ref>{{cite web |url=https://www.interactive.org/awards/award_category_details.asp?idAward=2017&idGameAwardType=129 |title=2017 Awards Category Details Strategy/Simulation Game of the Year |publisher=[[Academy of Interactive Arts & Sciences]] |website=interactive.org |access-date=30 November 2023}}</ref>{{-}} == Іншыя медыя == У жніўні 2017 года кампанія Fantasy Flight Games абвясціла аб выпуску настольнай гульні ''Civilization: A New Dawn'', якая заснавана на настольнай гульні 2010 года ''Civilization: The Board Game'' і ўключае новыя механікі і функцыі, заснаваныя на ''Civilization VI''. Гульня была выпушчана ў 2017 годзе.<ref>{{cite web | url = http://www.usgamer.net/articles/civilization-is-getting-yet-another-board-game | title = Civilization Is Getting yet Another Board Game | first = Caty | last = McCarthy | date = August 15, 2017 | access-date = August 15, 2017 | work = [[US Gamer]] | archive-date = August 16, 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170816002850/http://www.usgamer.net/articles/civilization-is-getting-yet-another-board-game | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://kotaku.com/civilization-has-a-new-board-game-1797841470 | title = Civilization Has A New Board Game | first = Luke | last = Plunkett | date = August 14, 2017 | access-date = August 15, 2017 | work =[[Kotaku]] }}</ref> Дапаўненне да гульні пад назвай ''Terra Incognita'' было выпушчана ў кастрычніку 2020 года. Дапаўненне дадае дадатковыя функцыі з відэагульні, у тым ліку больш цывілізацый і раёнаў. == Зноскі == {{Reflist|30em}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://civilization.2k.com/civ-vi/|схаваць=афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-12-19}} [[Катэгорыя:Эрмітаж]] [[Катэгорыя:Галапагоскія астравы]] [[Катэгорыя:Вялікі тэатр]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]] [[Катэгорыя:Пакрокавыя стратэгіі]] [[Катэгорыя:Кааператыўныя відэагульні]] [[Катэгорыя:Артыкулы, якія ўжываюць шаблон Video game reviews у рэжыме адной платформы]] [[Катэгорыя:Улуру]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 7f9bvsn4ex4smdhnzx5hph53kr442cn 14 800021 5167631 5165140 2026-07-19T13:07:34Z DzBar 156353 5167631 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2018|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2018]] [[Катэгорыя:Творы 2018 года]] 8qys91x0iuaz33wdlxrnqw08eur760n 14 800233 5167798 5092790 2026-07-20T06:57:15Z DzBar 156353 афармленне 5167798 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Катастрофы 2025 года]] {{Тэма паводле гадоў|Пажары|2025|года}} [[Катэгорыя:Пажары паводле гадоў|2025]] 1oqwl4vsfnm082dpj3wrkiighq8iv12 14 802457 5167654 5164330 2026-07-19T13:20:17Z DzBar 156353 5167654 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|1994|года}} [[Катэгорыя:Відэагульні XX стагоддзя|1994]] [[Катэгорыя:Творы 1994 года]] 7ks1dvzkn840icvuavvn4zxqxpjm4wp 14 803950 5167658 5163920 2026-07-19T13:21:16Z DzBar 156353 5167658 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|1987|года}} [[Катэгорыя:Відэагульні XX стагоддзя|1987]] [[Катэгорыя:Творы 1987 года]] 2sjsweeun4o5ohkwvdrltjw988bt7n8 0 804280 5167848 5161543 2026-07-20T07:57:22Z Aliaksei Lastouski 75892 5167848 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = [[File:Lucjan Turkowski.jpg|thumb]] }}'''Люцыян Туркоўскі''' ([[Польская мова|польск.]] ''Lucjan Turkowski,'' [[13 лістапада]] [[1905]], [[Ліда]] - [[2 студзеня]] [[1976]], [[Лондан]]) — польскі этнолаг і этнограф, прафесар Польскага замежнага ўніверсітэта ў Лондане<ref>{{Cite web|url=https://etnoznawcy.pl/biogram/lucjan-turkowski/|title=Lucjan Turkowski - ETNOznawcy|website=etnoznawcy.pl|access-date=2026-03-17}}</ref><ref>''Лабачэўская Вольга''. Люцыян Туркоўскі – даследчык народнага ткацтва Віленшчыны і Навагрудчыны // [https://greencross.by/sites/default/files/files-for-download/2025/008_brasluskiya_chytanni_2003-.pdf Браслаўскія чытанні: матэрыялы VI навук.-краязн. канф., Браслаў, 7–8 мая 2003 г.] – Браслаў, 2003. – С. 59–64.</ref>. == Біяграфія == У 1926 годзе скончыў Дзяржаўную гімназію імя Караля Хадкевіча ў Лідзе, а затым пачаў вучобу на факультэце польскай і славянскай філалогіі ва [[Віленскі ўніверсітэт|Універсітэце Стэфана Баторыя]], адначасова вывучаў геаграфію. Праз два гады змяніў спецыяльнасць і пачаў вывучаць этналогію ў прафесара [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыі Бадуэн дэ Куртэнэ]] (лічыўся яе ўлюбёным вучнем). Падчас вучобы актыўна ўдзельнічаў у палявых даследаваннях, якія праводзіла кафедра этнаграфіі ў [[Віленскі край|Віленскім краі]], [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскім краі]], паўночным [[Палессе|Палессі]] і [[Валынь|Валыні]]; сабраныя ім матэрыялы былі выкарыстаны пры стварэнні Атласа народнай культуры <ref name="muzeum">{{Cite web|url=http://etnomuzeum.pl/2124-2/|title=Wspomnienie o etnografie, Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej|website=etnomuzeum.pl|url-status=dead}}</ref> . З 1929 года на працягу трох гадоў вёў заняткі па этнаграфіі на кафедры этнаграфіі Усходняй Еўропы ў Віленскай школе палітычных навук <ref name="puno">{{Cite web|url=http://docplayer.pl/3013168-Iii-wybor-czlonkow-polskiego-towarzystwa-naukowego-na-obczyznie.html|title=Wybór członków Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie, Polskie Towarzystwo Naukowe na Ojczyźnie s. 27|website=docplayer.pl|access-date=17 сакавіка 2026|archive-date=29 лютага 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229043718/https://docplayer.pl/3013168-Iii-wybor-czlonkow-polskiego-towarzystwa-naukowego-na-obczyznie.html|url-status=dead}}</ref> . Паміж 1930 і 1936 гадамі ён правёў даследаванні ў двухстах вёсках, размешчаных у Віленскім, Навагрудскім і Палескім ваяводствах, ахвяраваўшы сабраныя матэрыялы нядаўна створанаму Этнаграфічнаму музею УСБ. У 1934 годзе абараніў магістарскую дысертацыю па народным ткацтве і ганчарстве ў Віленскім і Навагрудскім рэгіёнах. У 1935 годзе пераехаў у [[Варшава|Варшаву]], дзе на кафедры польскай этнаграфіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] рыхтаваў доктарскую дысертацыю на тэму «''Народнае ткацтва і ткацкія рамёствы ў Віленскім і Навагрудскім рэгіёнах''». Адначасова ўніверсітэт накіраваў Люцыяна Туркоўскага ў [[Нацыянальны музей у Варшаве|Нацыянальны музей]], дзе яму было даручана рэарганізаваць этнаграфічны аддзел. У 1937 годзе падрыхтаваў выставу «Народны касцюм у Польшчы» і даведнік па ёй. Затым прыняў запрашэнне ад Таварыства аховы народнага мастацтва арганізаваць выставу дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. З 1936 года займаў пасаду дырэктара навуковага аддзела Польскага таварыства падтрымкі народнай прамысловасці {{R|puno}}. Яго доктарская дысертацыя «Народнае ткацтва і ткацкае рамяство ў Віленскім і Навагрудскім рэгіёнах» ужо была надрукавана, калі пачалася [[Другая сусветная вайна]]. Пасля пажару ў друкарні захаваўся толькі ўступны раздзел; увесь тыраж быў знішчаны. Вярнуўся ў [[Вільня|Вільню]], праз два гады быў арыштаваны НКВД і сасланы ва [[Узбекістан]], адкуль праз год яму ўдалося патрапіць у [[Армія Андэрса|армію Андэрса]], дзе ён стаў тэхнічным рэдактарам ваенных выданняў {{R|muzeum}} . == Эміграцыя == У Палестыне заставаўся чатыры гады, на працягу якіх праводзіў этнаграфічныя даследаванні сельскагаспадарчай культуры арабскіх народаў, якія насялялі [[Іўдзейскія горы]]. Сабраў значную колькасць матэрыялаў па сельскагаспадарчай тэхніцы і сельскагаспадарчых культурах. Пазней ён апублікаваў некаторыя з іх, у тым ліку ў такіх працах, як «Эгейскі цэнтр садоўніцкай культуры. Калыска паходжання культурных раслін» (Roczn. Pol. Tow. Nauk. na Obczyźnie 8, 1957-58; тэкст даклада, прадстаўленага 13 ліпеня 1958 г. на пасяджэнні Этнаграфічнай камісіі Гуманітарнага аддзела гэтага таварыства ў Лондане), і «Сялянская сельская гаспадарка ў Іўдзейскіх пагорках» (Palestine Exploration Quarterly, Лондан, 1969, выпускі 1, 2). Па заканчэнню вайны пасяліўся ў [[Лондан|Лондане]], куды прыбыў у 1947 годзе падчас эвакуацыі саюзных войскаў. У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] жыў у цяжкіх фінансавых умовах, працаваў на фабрыцы. Нягледзячы на гэта, апрацоўваў матэрыялы, сабраныя ў Палестыне, і актыўна працаваў у Этнаграфічнай камісіі Польскага навуковага таварыства за мяжой. У 1960 годзе пад кіраўніцтвам Цэзарыі Бадуэн дэ Куртэнэ абараніў доктарскую дысертацыю ''«Народнае ткацтва і ткацкае рамяство ў Віленскім і Навагрудскім рэгіёнах»'', падрыхтаваную з выкарыстаннем калекцый [[Брытанскі музей|Брытанскага музея]]. Праз чатыры гады Сенат Польскага замежнага ўніверсітэта зацвердзіў [[Хабілітацыя|яго габілітацыйную дысертацыю]] і прысвоіў Люцыяну Туркоўскаму званне [[Дацэнт|дацэнта]] этналогіі і этнаграфіі {{R|muzeum}}. У 1969 годзе ён быў прызначаны [[Прафесар|прафесарам]] і раптоўна памёр у 1976 годзе. Згодна з яго завяшчаннем, яго прах быў перавезены ў Польшчу і пахаваны 21 жніўня 1976 года на могілках Святога Георгія ў Торуні. Пасля смерці Туркоўскага Польскi унiверсiтэт выдаў у Лондане часткy яго працы аб народным ткацтве Вiленшчыны i Навагрудчыны пад назвай "''Крынiцы ўздзеяння на народнае ткацтва Вiленскага i Наваrрудскага ваяводства''", якая складаецца з наступных раздзелаў: "Ткацкае рамяство i яго адносiны да народнага ткацкага промысла", "Сучасны промысел вясковых прафесійных ткачоў", "Уплывы Усходy i Захадy на народнае ткацтва", "Сацыяльна-эканамiчныя змены ў XIX стагоддзi i ix уплыў на ткацкi промысел". Архіў Туркоўскага быў перададзены ў Польшчу, у Iнстытут этналогii Унiверсітэта Адама Мiцкевiча ў Познанi, дзе ён зараз захоўваецца. Сабраныя Туркоўскім у 1930-1935 гг. матэрыялы аб народным ткацтве маюць значную гiстарычную каштоўнасць. Пасля яго смерці ацалелыя матэрыялы былi падрыхтаваны ў Лондане да друку яго супрацоўніцай прафесарам Янiнай Гейлзянскай-Пiлатавай i выдадзены ў Польшчы ў 1984 годзе пад назвай "''Народнае ткацтва i рамяство ў Вiленскiм i Навагрудскiм ваяводствах''" з 48 малюнкамі, фатаздымкамi, спiсам i картай даследаваных мясцовасцей. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідзе]] [[Катэгорыя:Вайскоўцы Арміі Андэрса]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1976 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1905 годзе]] [[Катэгорыя:Этнографы Польшчы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Стэфана Баторыя]] <references /> [[Катэгорыя:Этнографы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лондане]] kwon8req0tqf5s306m3kzjumx2id52k 0 805673 5167914 5143955 2026-07-20T10:00:09Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5167914 wikitext text/x-wiki [[Файл:29pal.jpg|міні|знак 29 палка легкай артылерыі]] '''29-ы лёгкі артылерыйскі полк, Першы і Другі дывізіены палявой артылерыі Літоўска беларускіх дывізій,''' (29 pal) — лёгкія артылерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі . Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года капітану Вацлаву Шалевічу было даручана арганізаваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]].На базе 2-й дывізіі 1-га Літоўска-Беларускага палявога артылерыйскага палка і 1-й дывізіі 216-га палявога артылерыйскага палка быў сфарміраваны 2-гі палявы артылерыйскі полк [[войска Сярэдняй Літвы]]. У верасні 1921 года 2-гі палявы артылерыйскі полк быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк. 31 снежня 1931 года міністр ваенных спраў, [[Маршал Польшчы|маршалак Польшчы]] [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] перайменаваў падраздзяленне ў 29 полк леккай артылерыі. Да 1939 года полк дыслакаваўся ў [[Гродзенскі гарнізон|Гродзенскім гарнізоне]] (1-я дывізія ў [[Сувалкі|Сувалках]] ). У вераснёўскай кампаніі 1939 ён ваяваў у складзе сваёй матчынай [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Дзве батарэі змагаліся ў абароне Варшавы. === Фарміраванне і баявыя дзеянні II/1-га п.л.а. 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі === 2-гі батальён 1-га палка палявой артылерыі [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] быў створаны загадам Генеральнага інспектара артылерыі ад 1 ліпеня 1919 г. Камандзірам быў прызначаны маёр Качэўскі. Месцам фарміравання стаў [[Ваўкавыск]]. За кароткі час была сфарміравана 4-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Чэслава Сапоцькі і 5-я батарэя пад камандаваннем лейтэнанта Адама Эпштэйна. У пачатку кастрычніка батальён атрымаў першыя гарматы і табаровыя вазы. У сярэдзіне кастрычніка падраздзяленне было перабазавана ў [[Ліда|Ліду]]. Там батальёну быў выдзелены адзін грузавік і пара мулаў. У лістападзе камандаванне 2-га батальёна прыняў маёр Ежы Колчак. У канцы года была арганізавана 6-я батарэя. У пачатку студзеня 1920 г. 4-й батарэі было выдзелена 37 коней і адпраўлена ў раён чыгуначнай станцыі Еўе на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. У пачатку сакавіка ўвесь 2 батальен быў адпраўлены ў [[Вільня|Вільню]]. Там ён атрымаў падмацаванне ў людзях і конях. Аднак частка людзей і амаль усе коні неўзабаве былі пераведзены ў іншыя часткі 1-га палка палявой артылерыі. 4 ліпеня 1920 года дывізія атрымала коннае падмацаванне. Камандаванне прыняў капітан Францішак Сарнэк. 9 ліпеня 2-я дывізія ўвайшла ў склад групы генерала [[Аляксандр Барушчак|Аляксандра Барушчака]], якая мела задачу абараняць Вільню. 11 ліпеня 1-ы ўзвод 5-й батарэі лейтэнанта Адвента пачаў бой. Дзейнічаючы ў складзе кавалерыйскай групы маёра Дамброўскага, каля 14:00 на поўнач ад Навасёлак адзінокая батарэя ўступіла ў паўтарагадзінны бой з бальшавіцкай пяхотай. Артылерысты былі выратаваны агнём польскага бронецягніка, які дазволіў абодвум аддзелам уцячы. 12 ліпеня 4-я батарэя капітана Уладзіслава Сонтага ўдзельнічала ў бітве на рацэ [[Вілія]] ў раёне [[Быстрыца (Астравецкі раён)|Быстрыцы]]. Яна падтрымлівала пяхоту і не давала бальшавікам пераправіцца праз раку. Сутыкнуўшыся з пагрозай акружэння, батарэя адышла ў Новавілейку. Апошняя частка 5-й батарэі прыкрывала Вільню ў раёне Пагулянкі і Мейшаголы, а штаб дывізіі і 6-я батарэя знаходзіліся ў распараджэнні генерала Барушчака. 14 ліпеня 4-я батарэя і ўзвод 5-й батарэі ўдзельнічалі ў бітве за Вільню. Перавага бальшавікоў і недахоп рэзерваў вымусілі польскія часткі пакінуць горад. Артылерыя адышла праз [[Ландварова|Ландвараў]] да Алькенікаў, адкуль яе эшалонам пераправілі ў Араны, дзе яна далучылася да рэшты 2-й дывізіі. 17 ліпеня дывізія пачала адступленне. 22 ліпеня яна дасягнула Васількова. Тут, з-за поўнага вычарпання рускіх гармат мадэлі 02, 4-я і 6-я батарэі былі пагружаныя ў эшалоны і перавезены ў Модлін. Там яны былі пераўзброены рускімі 48-лінейнымі гаўбіцамі. У гэты час 5-я батарэя вяла баі пад Гродна і Кузніцай. Падчас адступлення да Саколкі батарэя адкрыла лабавы агонь па праціўніку, які атакаваў маршаваю калону 5-й артылерыйскай брыгады, а 2 жніўня пад Зашковам аказвала агнявую падтрымку [[Войска Сярэдняй Літвы|2-й Літоўска-Беларускай брыгадзе]]. На працягу наступных дзён батарэя адбівала ўсе спробы бальшавікоў пераправіцца праз [[Нурэц|раку Нужэц]] . З 12 па 16 жніўня 5-я батарэя падтрымлівала сваю пяхоту ў напрамку Радзыміна. Адначасова 4-я і 6-я батарэі вялі баі пад Модлінам. 18 жніўня ўся 2-я дывізія была адпраўлена па чыгунцы ў Плятерава. Адтуль, не сустрэўшы ворага, яна прайшла праз Семятычы да [[Бельск Падляскі|Бельска]] і далей да Віслачы. 6 верасня яна дасягнула Новай Волі. 8 верасня 5-я батарэя падтрымала прамой наводкай рэйд конных стралкоў [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літ.-Бел. дывізіі]] ў тыл праціўніка каля Скробланаў і Юзэфава. Неўзабаве ўся дывізія была накіравана ў раён [[Аўгустаў|Аўгустова]]. Затым яна дасягнула [[Нёман|ракі Нёман]] праз [[Сэйны|Сейны]], Гібы і [[Друскенікі]]. Тут дывізія была падзеленая. 4-я батарэя была прыпісана да 2-й Літоўска-Бяльскай брыгады і дзейнічала ў напрамку Езёр, а 2-я дывізія разам з 1-й Літоўска-Бяльскай брыгадай рухалася ў напрамку [[Васілішкі|Васілішак]]. У ноч з 25 на 26 верасня 4-я батарэя змагалася з 63-й стралковай брыгадай каля Новай Руды, а рэшта дывізіі ў бесперапынным баі прабілася з Парэчча ў Васілішкі, дасягнуўшы 27 верасня м. Лебёда. У пачатку кастрычніка дывізія рушыла на [[Эйшышкі]]. === Фарміраванне і баявыя дзеянні I/216-га палка палявой артылерыі === 7 жніўня 1920 года Міністэрства ваенных спраў загадала сфарміраваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў. Дывізія была разгорнутая ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі. Камандзірам дывізіі быў прызначаны капітан [[Вацлаў Шалевіч]]. Камандзіраванне 1-й батарэяй прыняў лейтэнант [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)|Станіслаў Навіцкі]], камандзірам 2-й батарэі стаў другі лейтэнант Генрык Такарчык, а 3-й — лейтэнант Ян Фонберг. У першы ж дзень першыя добраахвотнікі прыбылі ў цытадэль Грудзёнд. Новасфарміраваная дывізія мела толькі 10 вінтовак; гармат у ёй не было. У канцы жніўня дывізія атрымала 12 «Яшчаў», стралковую зброю і кулямёты. Да пачатку верасня дывізія была гатовая да паходу. 8 верасня яна адправілася па чыгунцы ў Беласток. Там яна атрымала 12 рускіх гармат і коней. 29 верасня падраздзяленне было прыведзена ў баявую гатоўнасць, і неадкладна накіравалася на Гродна, а затым на Эйшышкі. З-за дрэннага стану коней 2 батарэю пакінулі ў Гродне. У Эйшышках яна была дададзена да II/1 палка палявой артылерыі Літоўска-Беларускай дывізіі. Менавіта тады адбылася першая сустрэча гэтых двух падраздзяленняў, якія пазней сфармавалі 29-ы полк палявой артылерыі. === Баі II/1 палка палявой артылерыі і I/216 Ппа за Вільню === 8 кастрычніка 1920 года польскія часткі укамлектаваныя з мясцовых беларусаў і палякаў пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] [[Бунт Жалігоўскага|рушылі ў бок Вільні]]. 9 кастрычніка каля ракі Вака адбыліся сутыкненні з літоўскімі часткамі. 1-я батарэя 1/216-ппа пад камандаваннем лейтэнанта Станіслава Навіцкага, дзейнічаючы з адкрытых пазіцый каля Слабодкі, знішчыла літоўскія кулямёты, а 3-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Такарчыка, дзейнічаючы з пазіцый каля вёскі [[Войдаты (Вільня)|Войдаты,]] спыніла літоўскую [[Контратака|контратаку]]. У гэты час II/1 ппа Літоўска-Беларускай дывізіі падтрымліваў пяхоту ў бітвах пад [[Яшуны|Яшунамі]] і Рудамінам. Пасля стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] 1/216 ппа быў перайменаваны ў 1/ Другога палка палявой артылерыі [[Войска Сярэдняй Літвы|войскаў Срэдняй Літвы.]] Абедзве батарэі гэтай дывізіі ўдзельнічалі ў бітвах за [[Ландварова|Ландвары]], Старыя Трокі і [[Трокі|Новыя Трокі]]. 16 кастрычніка ў раёне Старых Трокаў дывізія паспяхова адбіла моцныя атакі літоўскіх войскаў. 18 кастрычніка каля Велічкава 1-я батарэя ў адзіночку знішчыла моцны выпад літоўскай кавалерыі. Гэта была апошняя бітва, у якой удзельнічала дывізія. Неўзабаве 1-я дывізія была ўзмоцнена 2-й батарэяй, якая прыбыла з [[Гродна]]. 19 снежня дывізія з чатырох батарэй заняла чацвёртую лінію абароны ў Вільні. 1-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі ў Еразалімцы, 2-я батарэя — у Фаб'янішках, 3-я батарэя — у Буйвідзах, а 4-я батарэя — у Верках. У гэты час II/1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія абараняла Вільню ад літоўцаў. 13 кастрычніка яна змагалася пад Букішкамі; яе 5-я батарэя з адкрытых пазіцый вывела з ладу літоўскія кулямёты. Пазней II дывізія ўдзельнічала ў бітвах пад Мейшаголай, Мушнікамі і Грыцюнамі. Пад Грыцюнамі дывізія дачакалася перамір'е. === Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары === # пар. Юзаф Адвэнт # кан. Баляслаў Бароўскі # агн. Людвіг Быкоўскі # бамб. Тадэўш Керсноўскі # кан. Вітальд Лопатт # узв.. Казімір Малкевіч # пар. [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)]] # ппар. [[Антон Паўлуць (1888–1974)#Ордэны і ўзнагароды|Антон Паўлуць]] # ппар. Казімеж I Радзікоўскі # бамб. Казімеж Рдултоўскі # бамб. Браніслаў Руткоўскі # капітан [[Вацлаў Шалевіч]] Акрамя таго, 109 салдат палка атрымалі Крыж Заслугі Сярэдня Літоўскай Арміі . == Полк у мірны час == У выніку рэарганізацыі 2-га палка палявой артылерыі [[войска Сярэдняй Літвы]] ў ліпені 1921 года былі сфарміраваны тры артылерыйскія дывізіёны па дзве батарэі ў кожным, а ў верасні таго ж года 2-гі палк палявой артылерыі быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі полк палявой артылерыі. Тады 2/4 палка палявой артылерыі, якая выконвала функцыі вучэбнай батарэі, была перададзена ў склад свайго асноўнага палка. Восенню 1922 года полк пераехаў на новыя месцы дыслакацыі. Штаб палка, 1-я і 2-я дывізіі былі размешчаны ў Гродне, а 3-я дывізія — у Сувалках. У 1923 годзе 1-я дывізія абмянялася гарнізонам з 3-й дывізіяй. Пасля пераводаў штаб палка і 2-я дывізія занялі Дамброўскія казармы ў [[Гродна|Гродне]], а 3-я дывізія — у Фолюшы. 9 кастрычніка 1924 года на 29-й авіябазе была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У красавіку 1926 года батарэя была рэарганізавана ў асобную зенітную артылерыйскую дывізію № 1. У гэты перыяд ёй таксама былі падпарадкаваны дапаможны склад узбраення № 3 і 3-я дывізія службы ўзбраення. У 1931 годзе зенітная артылерыйская дывізія стала самастойнай. У сувязі з рэалізацыяй «Плана мабілізацыі S» у 1928 годзе ў складзе 1-га батальёна ў Сувалках была сфарміравана 3-я батарэя. Батальён выконваў функцыі ахоўнага падраздзялення. Батарэя была расфармавана ў 1938 годзе<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 10.}}</ref>. Жыллёвыя ўмовы палка лічыліся недастатковымі. Адсутнасць крэдытаў перашкодзіла кардынальнаму рамонту. Сітуацыя палепшылася толькі з пачаткам вайны. Што тычыцца вучэбнай дзейнасці, то з красавіка 1932 года 3-дывтзіен меў вучэбны цэнтр плошчай 64,5 гектара ў Чахаўшчыне. Недахопам была адсутнасць крытага манежа ў Гродне. У 1934 годзе пачалося будаўніцтва стралковага ціра ў 2-давізіене. Спартыўная дзейнасць была сканцэнтравана ў секцыях Гродзенскага ваенна-спартыўнага клуба<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 10.}}</ref>. У 1920-х гадах усе гарматы адносіліся да катэгорыі «Б» і былі моцна зношаныя. У 1926/27 гадах у штатным узбраенні адсутнічала адна 75-мм гармата wz. 97, а яшчэ чатыры гарматы і дзве [[10 cm Feldhaubitze M. 14|100-мм гаўбіцы wz.]] [[10 cm Feldhaubitze M. 14|14]] знаходзіліся на рамонце. На палкавых мабілізацыйных складах не хапала артылерыйскага абсталявання, прызначанага для 29-га палявога артылерыйскага палка. Таксама не хапала бінокляў, компасаў, фуражных гармат, 30 кбк і 54 пісталетаў. У пазнейшыя гады полк атрымаў новыя гарматы wz. 97 і новыя гаўбіцы, на гэты раз польскай вытворчасці , wz. 14/19P<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 10.}}</ref>. [[Файл:29 DP w 1938.jpg|міні|29 дывізія пяхоты ў 1938 г.]] У 1930-я гады полк меў чатыры аўтамабілі: матацыкл CWS, джып, аўтамабіль CWS і грузавік Polski Fiat. У палку праводзілася абавязковае навучанне грамаце. Важнымі падзеямі ў жыцці палка былі нацыянальныя і ваенныя святы. У такія дні арганізоўваліся цырымоніі, парады, гульні і спартыўныя спаборніцтвы. Дзень свята палка быў абраны сімвалічна. 7 жніўня адносіўся да дня ў 1920 годзе, калі першыя добраахвотнікі з памежных тэрыторый далучыліся да 216-га добраахвотніцкага памежнага палка, сфарміраванага ў цытадэлі Грудзёндз. Гэты дзень, які фактычна адзначаўся як палкавае свята амаль з моманту стварэння палка, быў афіцыйна зацверджаны толькі «Журналам распараджэнняў Міністэрства ваенных спраў» № 16 ад 19 мая 1927 г., пункт 174. Ён даволі часта адзначаўся ў перыяд пажарнай школы, на Пагулянцы<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 12.}}</ref>. У другой палове 1930-х гадоў полк быў адным з найменш падрыхтаваных артылерыйскіх падраздзяленняў. Гэта пацвердзілі праверкі, праведзеныя генерал-інспектарам арміі Норвідам-Нойгебаўэрам. == 29 полк легкай артылерыі ў верасні 1939 == === Мабілізацыя і баявыя дзеянні === Згодна з планам мабілізацыі «W», увесь полк быў разгорнуты ў стане баявой гатоўнасці, прычым 1-я і 2-я дывізіі павінны былі быць абсталяваны 75-мм гарматамі мадэлі 97, а 3-я дывізія — 100-мм гаўбіцамі мадэлі 14/19P. Акрамя таго, полк мабілізаваў два аднаконныя абозы № 319 і 320 на 52 і 60 гадзін, а таксама аднаконную майстэрню для абаротаў № 317 на 60 гадзін<ref>{{Кніга|загаловак=Rybka i Stepan 2010, s. 306.}}</ref>. У сярэдзіне жніўня ў дывізіі, размешчанай у Сувалках, пачалося фарміраванне баявой батарэі. Яе задачай было непасрэдна абараняць гарнізон Сувалкаў ад нечаканага нападу з Усходняй Прусіі. Яе разгортванне ажыццяўлялася за кошт астатніх батарэй 1-й дывізіі. Пасля мабілізацыі 1-я батарэя была прызначана ў ахоўны раён уздоўж дарогі Сувалкі-Бакаларава. 24 жніўня а 6:00 раніцы пачалася надзвычайная мабілізацыя для астатніх падраздзяленняў палка. У Сувалках 1-ы батальён прыняў рэзервістаў толькі на адзін дзень. 25 жніўня мабілізацыя была перанесена ў навакольныя вёскі. Пасля дасягнення маршавай гатоўнасці 1/29-ы ПАЛ (пла) разам з 41-м пяхотным палком (без свайго батальёна) адправіўся на прыглядную пазіцыю ў раёне Рачка-Шыплішкі. Яго 2-я батарэя дыслакавалася ў раёне Зялёнае Камедульскае<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 19-20}}</ref>. У той жа час мабілізаваліся падраздзяленні Гродзенскага гарнізона. Да вечара 25 жніўня 3-і батальён дасягнуў маршавай гатоўнасці. Калону з боепрыпасамі ўкамплектавалі 15 аўстрыйскіх кавалерыстаў. Толькі дывізійнаму разведвальнаму падраздзяленню не хапала пісталетаў, і толькі дывізійнаму разведвальнаму падраздзяленню былі выдадзеныя шлемы французскага ўзору. Радыёстанцыі не атрымалі. 29 і 30 жніўня былі праведзены вучэнні па каардынацыі. На наступны дзень батальён рушыў на станцыю ў Гродна. Адпраўленне адбылося пасля абеду. 2-гі батальён спачатку мабілізаваўся ў казармах у Гродна і Фолюшы, а затым мабілізацыя была перакінута ў бліжэйшыя вёскі. 4-я батарэя сфарміравалася ў горадзе Трычы, 5-я батарэя — у вёсцы Адамавічы, а 6-я батарэя і калона з боепрыпасамі — у вёсцы Міцкевічы. Пісталетаў не хапала. 28 жніўня ўвесь 2-гі батальён быў прыведзены да прысягі ў Фолюшы. 29 жніўня батальён пагрузіўся ў эшалоны і адправіўся ў Варшаву. 30 жніўня эшалоны 2-га батальёна дасягнулі чыгуначнай станцыі Радзівілаў. Пасля высадкі яны адправіліся ў лясы на захад ад Равы Мазавецкай<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 21}}</ref>. У рамках агульнай мабілізацыі 29-я маршавая батарэя Пла была мабілізавана ў Гродна падчас першай хвалі агульнай мабілізацыі. У другой хвалі ўсеагульнай мабілізацыі 29-я пла мабілізавала рэзервовы цэнтр лёгкай артылерыі № 3 у Пружанах. Як і планавалася, 1 верасня 1939 года 41-ы пяхотны полк і I/29-ы пла полк знаходзіліся ў Сувалкскім рэгіёне<ref>{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 279.}}</ref>. Пасля высадкі ў Скерневіцах 3-я дывізія рушыла ў вёску Злота каля Глухава і арганізавала там прыпынак. 2 верасня былі атрыманы далейшыя загады аб маршы. Дывізія рушыла ў раён лясніцтва Блогі — Грабава — паўвостраў Уневель. 2-я дывізія рушыла ў гэты раён праз Спалу. Да світання наступнага дня прызначаныя раёны былі дасягнуты. Батарэі занялі агнявыя пазіцыі насупраць Малых Коньскіх. На працягу дня 3 верасня агнявыя пазіцыі 2-й дывізіі, асабліва 4-й батарэі, некалькі разоў падвяргаліся нападам нямецкай авіяцыі; два стралкі былі параненыя. У ноч з 3 на 4 верасня полк рушыў у раён Сулеёў-Тараска, дзе спыніўся разам з 76-м пяхотным палком. 3-я дывізія панесла першыя страты ў раёне Сулеёва. Раніцай I/29-ы пла (без 2-й і 3-й батарэй) быў высаджаны ў Скерневіцах. Яны адразу ж схаваліся ў навакольных лясах. Увечары разам з 41-м пяхотным палком (без двух батальёнаў) яны аднавілі марш да месца збору 29-й пяхотнай дывізіі. 5 верасня ў лесе каля Тараскі быў разбомблены палкавы цягнік з забеспячэннем. Каля 18:00 дывізія атрымала загад прасоўвацца да Белхатава са сваёй базы ў раёне Пётркува-Трыбунальскага<ref>{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 279.}}</ref>. Марш да Прудка пачаўся каля 20:00. Групы тых, хто выжыў, і вялікая колькасць багажу азначалі, што маршавая калона была дэзарганізавана і разгублена з самага пачатку. Далейшы хаос быў выкліканы камандуючым арміі, які асабіста кіраваў перамяшчэннем войскаў праз мост у Піліцы. Адначасова быў аддадзены загад аб абароне Сулеёва. Гэты загад быў аддадзены, сярод іншых, I/29 PAL (мінус дзве батарэі). Пасля таго, як была пацверджана нямецкая прысутнасць у раёне Пётркува-Трыбунальскага, запланаваны наступ на Белхатаў быў адменены, і дывізія была накіравана ў лясы каля Кола. Падчас маршу калона II дывізіі была атакавана нямецкай бранятэхнікай; з гэтага часу марш працягваўся па грунтовых дарогах<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 23.}}</ref>. Камандзір 3-й дывізіі не атрымаў загаду змяніць кірунак. Дывізія працягвала рухацца за батальёнам 1/76-га пяхотнага палка. Падчас маршу яны сустрэлі нямецкія бранятанкавыя і матарызаваныя падраздзяленні, якія начавалі. Некалькі бранятанкавых і матарызаваных машын былі знішчаны. Да світання 6 верасня яны дасягнулі моста праз раку Люцёну, недалёка ад калоніі Вітаў. Першай пераправілася батарэя 7/29-га ПАЛ. Пасля яе пераправу пачала калона з боепрыпасамі дывізіі. Аднак пад другім мостам 7-й батарэі абвалілася паверхня моста. Гэта затрымала пераправу астатніх батарэй. Каля 4:00 раніцы калона дасягнула дарогі Пётркув-Трыбунальскі–Чэнстахова. Дасягнуўшы Лонгінаўкі, калона была спынена кулямётным агнём. 7-я батарэя, якая ішла ў авангардзе, заняла агнявыя пазіцыі ўздоўж дарогі і адкрыла агонь. Агонь дывізіі быў надзвычай эфектыўным і прычыніў вялікія страты сярод калон забеспячэння нямецкай 1-й бранятанкавай дывізіі, размешчанай у раёне на поўдзень ад Лонгінаўкі і рыхтаванай да наступу. Шмат аўтамабіляў было знішчана, а некалькі танкаў загарэліся. Неўзабаве немцы з'явіліся з-за польскіх фарміраванняў. Атака была адбітая. Падпалкоўнік Станіслаў Сенкевіч, які камандаваў усімі сіламі, быў перакананы, што астатнія сілы дывізіі з'явяцца на полі бою ў любы момант. Ён загадаў працягваць атаку на Лонгінаўку. Неўзабаве польскія часткі апынуліся ў акружэнні і пачалі несці ўсё большыя страты. Каля 6:00 раніцы пачалася нямецкая танкавая атака. Усе гаўбіцы дывізіі вялі агонь прамым наводам, знішчыўшы шмат варожых танкаў. Манеўр па змене агнявых пазіцый праваліўся. Пярэднія часткі не змаглі падысці да пазіцый пад нямецкім агнём. Дзве гарматы з 8-й батарэі адышлі, але і яны заціхлі пад агнём кулямётаў танкаў. Ізаляванай 9-й батарэі ўдалося знішчыць пяць нямецкіх танкаў прамым наводам, а затым прасунуцца і спешыцца. На месцы засталася толькі адна гаўбіца. Наступныя дзве гаўбіцы разам з узводам калоны боепрыпасаў былі неўзабаве заспетыя знянацку і, з падбітымі конямі, засталіся на полі бою. Толькі апошняму стралку ўдалося адысці, заняць агнявую пазіцыю каля чыгуначнай насыпі і адкрыць агонь па танках. Аднак увесь экіпаж неўзабаве быў забіты, што паклала канец барацьбе за 9-ю батарэю<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 25.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 280.}}</ref>. Астатняя частка дывізіі працягвала баі, пакуль яе залогі не былі альбо забітыя, альбо параненыя. Сярод забітых быў камандзір 3-й дывізіі, капітан Зыгмунт Шымыслік; некаторыя з тых, хто выжыў, былі ўзяты ў палон немцамі. Да 7:00 раніцы бой скончыўся. Некаторыя салдаты былі захоплены ў палон, іншыя далучыліся да IV/19-га лёгкага артылерыйскага палка маёра Генрыка Шпальтэнштэйна, падзяліўшы той жа лёс, што і гэтая група. Толькі сёмая батарэя, нягледзячы на ​​страту дзвюх гаўбіц, 24 забітых і сем параненых, здолела вырвацца з апоры і дабрацца да лесу Спала. Яно дзейнічала ў гэтым раёне два тыдні, пасля чаго яго камандзір, капітан Зыгмунт Ежыкевіч, распусціў падраздзяленне, закапаўшы зброю і разабраўшы абедзве гаўбіцы<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 26.}}</ref> 6 верасня камандаванне 29-й дывізіі ПАЛ, 2-гі батальён, 29-ы дывізіён цяжкай артылерыі і палкавыя вагоны з забеспячэннем знаходзіліся ў раёне вёскі Кола.[32] Батарэі занялі агнявыя пазіцыі каля дарогі, з напрамкам агню ў напрамку Пётркув–Сулеёў, адкуль чакалася з'яўленне нямецкай бронетэхнікі. Камандзір 29-й пяхотнай дывізіі не меў сувязі з падраздзяленнямі ў раёне Сулеёў, гэта значыць III/76-м пяхотным палком, 41-м пяхотным палком (без 1-га і 2-га батальёнаў) і I/29-й дывізіяй ПАЛ (без 1-й і 2-й батарэй). Каля поўдня паступіў загад пераправіць падраздзяленні праз раку Піліцу. Планавалася канцэнтрацыя падраздзяленняў у раёне Смарджэвіцэ–Тварда. Частка 2-га батальёна была накіравана ў Тамашаў для пераправы праз раку па мосце. Пагроза паветранага нападу вымусіла камандзіра 6-й батарэі, капітана Яна Полака, аддаць загад аб рассредоточаным маршы. Нягледзячы на ​​гэта, падраздзяленне страціла 4 забітых і 8 параненых салдат, а таксама 12 коней і боепрыпасную лодку. 4-я батарэя, атакаваная некалькімі самалётамі Ju-87, страціла некалькі параненых стралкоў; таксама загінула некалькі коней. Увечары быў выдадзены новы загад аб абароне Інаўлодзькага лесу. I/29 ПАЛ (без 1-й і 2-й батарэй) быў падпарадкаваны Віленскай кавалерыйскай брыгадзе і выкарыстоўваўся для аховы рэк Піліца і Чарна. Іншы загад загадаў I/29 ПАЛ злучыцца са сваёй дывізіяй праз Апочна. Натоўпы бежанцаў, якія блакавалі дарогі, адсутнасць астатніх батарэй і бесперашкоднае адступленне прывялі да зніжэння псіхічнай устойлівасці многіх салдат. Раптам пачуўся крык «танкі», пачалася паніка. У наступнай блытаніне некаторыя салдаты пакінулі шэрагі і аддзяліліся ад падраздзялення. На світанні 7 верасня рэшткі 29 ПАЛ дасягнулі пункта прызначэння. Падраздзяленні працягвалі рухацца да лясоў каля Брудзевіц. Да вечара ў лесе каля лесніцкага дома Гелзова знаходзіліся, сярод іншых, камандаванне 29 ПАЛ, I/29 ПАЛ (без 1-й і 2-й батарэй) і II/29 ПАЛ. На змярканні, пакуль фармавалася калона, уся тэрыторыя была абстраляна моцным, хоць і недакладным, дальнабойным артылерыйскім агнём. Пачалася паніка, якую эфектыўна стрымліваў падпалкоўнік Тадэвуш Граф, які знаходзіўся на месцы здарэння. Неўзабаве стала зразумела, што абстрэл быў учынены нямецкімі дыверсантамі, пераапранутымі ўцекачоў, і чалавекам у форме афіцэрскага курсанта. Яны наводзілі на мэты ракетамі. Злоўленыя на гарачым, яны былі расстраляныя на месцы.[35] Верагодна, менавіта тады частка камандавання I/29 PAL разам з 3-й і 5-й батарэямі, якія ішлі асобна, аддзяліліся ад маршавай калоны. 8 верасня раніцай частка артылерыі прайшла праз Оджывал. Тут атакавала нямецкая 13-я пяхотная дывізія. 6-я батарэя ўдзельнічала ў адбіцці нападу немцаў. Падчас змены пазіцый страты былі як сярод людзей, так і сярод коней. Каля 13:00 нямецкі бранява-матарызаваны атрад атакаваў штаб 29-й пяхотнай дывізіі. Тады адбылося яго канчатковае рассейванне, і падраздзяленні спантанна накіраваліся да ракі Вісла. Паранены камандзір 29-й пяхотнай дывізіі быў эвакуяваны ў Дэмблін. Разам з ім адышоў і камандзір пяхотнага полка 29-й пяхотнай дывізіі палкоўнік Улодзімеж Арваніці. У рэшце рэшт рэшткі 29-й пяхотнай дывізіі дасягнулі раёна Улува. Тут 4-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі і разам з ротай веласіпедыстаў прыкрывала адступленне рэшткаў 13-й і 29-й пяхотных дывізій. Адтуль у ноч з 9 на 10 верасня камандаванне палка і 2-гі батальён (без 5-й батарэі) рушылі ў лясы каля Ставішына, а наступнай ноччу дасягнулі лясоў на поўнач ад Цэцылоўкі. У гэтым раёне да падпалкоўніка Графа далучыліся батальёны III/76 пяхотнага палка і III/81 пяхотнага палка, а таксама дывізія I/3 цяжкага артылерыйскага палка. Гэтая група адбіла нямецкую атаку з Гловачова, пасля чаго да змяркання 11 верасня вёўся перастрэлка. Падчас баёў 4-я батарэя ўступіла ў бой з нямецкай артылерыйскай батарэяй. У выніку варожыя гарматы былі вымушаны змоўкнуць, і падраздзяленне капітана Ксаверыя Смольскага страціла 4 забітымі і 5 параненымі. У ноч з 11 на 12 верасня польскія падраздзяленні адарваліся ад немцаў і адступілі да ракі Вісла. Рэшткі 29-га палка ішлі ў адзіночку, без пяхотнага прыкрыцця, спрыяючы атакам нямецкіх дыверсантаў. Камандзір 29-га палка, падпалкоўнік Тадэвуш Граф, быў цяжка паранены падчас баёў з пераследуючымі нямецкімі падраздзяленнямі. Пасля яго камандаванне рэшткамі палка і ўсёй групай прыняў камандзір 2-га эскадрону, маёр Ян Матушэўскі.У ноч з 13 на 14 верасня 4-я батарэя і большая частка забяспечвальнага цягніка палка пад кіраўніцтвам лейтэнанта Мар'яна Ведэра дасягнулі ракі Вісла ў раёне Падоле-Нове, на ўсход ад Мнішава. 4/29-ы батальён быў атакаваны нямецкай авіяцыяй. З-за адсутнасці пераправы лішняе абсталяванне было патапленае, і раку перапраўлялі невялікімі групамі<ref>{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 281.}}</ref>. 9 верасня 3-я і 5-я батарэі, якія разышліся па дарозе, дасягнулі раёна Грабавы Лас на захад ад Гловачова. 10 верасня яны рушылі ўздоўж паўночнага берага ракі Радомка ў бок Віслы. Камандаванне ўзяў на сябе капітан 3-й батарэі Станіслаў Патоцкі. Падчас маршу атакавалі нямецкія бранятанкавыя перадавыя сілы, якія былі паспяхова разгромлены, а 5-я батарэя адкрыла агонь у адказ. Апоўдні 11 верасня батарэі дасягнулі лесу на поўнач ад Рычывала. Былі зроблены спробы прарвацца праз нямецкую 1-ю дывізію цяжкай артылерыі. Гэтыя спробы паўтараліся да світання 12 верасня, але ўсе спробы скончыліся няўдачай. У рэшце рэшт, невялікім групам артылерыстаў з 29-га палка, якія засталіся без абсталявання на полі бою або разабранага ў лесе, удалося вырвацца з акружэння. Падчас сутычкі з нямецкім патрулём камандзір 3-й батарэі капітан Станіслаў Патоцкі быў забіты. Рэшткі 3-й і 5-й батарэй пераправіліся праз Віслу і, дасягнуўшы Варшавы, увайшлі ў склад 5-й дывізіі цяжкай артылерыі, удзельнічаючы ў абароне сталіцы.<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 29.}}</ref> Да світання 14 верасня рэшткі II/29-й ппа маёра Яна Матушэўскага змаглі пераправіцца праз Віслу з шасцю гарматамі. Дзякуючы знойдзенай баржы ім удалося пераправіць 6-ю батарэю і дзве гарматы з 4-й батарэі.Увечары дывізія трапіла пад агонь нямецкіх дыверсантаў. Іх агонь быў сканцэнтраваны ў асноўным на 4-й батарэі. Затым камандзір 2-га ўзвода 4-й батарэі, запасны другі лейтэнант Станіслаў Зелінскі, і курсант Меер разрадзілі адну гармату і адкрылі агонь па дыверсантах. У спешцы першыя снарады былі выпушчаныя без запалаў. Толькі пасля выкарыстання баявых снарадаў і пасля таго, як у бой уступіў другі наводчык, кулямётны агонь сціх<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 29.}}</ref>. На правым беразе Віслы маёр Матушэўскі ўстанавіў кантакт з рэшткамі 13-й пяхотнай дывізіі. У ноч з 16 на 17 верасня II/29-я ппа выйшла з раёна Мнішава ў лясы на поўнач ад Вільгі. Адтуль у складзе групоўкі 19-й пяхотнай дывізіі рушыла ў напрамку Натолін-Чарнавец і 17 верасня дасягнула раёна Осека. Тут быў загаданы перапынак. Каля 18:00, пакуль фарміравалася маршавая калона, пяць бронеаўтамабіляў атакавалі польскія часці. Артылерысты 2-й дывізіі адкрылі агонь, прымусіўшы бронеаўтамабілі адступіць. Калона рушыла ў напрамку Отвоцка. Раніцай 18 верасня яна дасягнула Яблоны каля Отвоцка. Тут яна спынілася на дзень. На змярканні рушыла ў напрамку Фаленіцы, дасягнуўшы яе на світанні 19 верасня. Пачалася арганізацыя перыметральнай абароны. Камандаванне артылерыяй усёй групы было даручана маёру Матушэўскаму. Артылерыя мела 14 гармат і адну адзінку боепрыпасаў на ствол. Раніцай 19 верасня ў раёне яўрэйскага санаторыя была арганізавана абарона. 4-я батарэя была ўкамплектавана пяхотнымі добраахвотнікамі. Каля поўдня пачалася нямецкая атака. Баі працягваліся ўвесь дзень. Каля 22:00 камандзір групы палкоўнік Калінскі аддаў загад знішчыць пакінутыя дзеючыя гарматы і прарвацца да Варшавы невялікімі групамі. Большасць салдат 29-га палка не змаглі гэтага зрабіць і на наступны дзень былі ўзятыя ў палон немцамі. Падчас пераправы праз Віслу разведвальныя падраздзяленні 4-й і 6-й батарэй, частка разведвальнага падраздзялення II/29-га эскадрону ПАЛ і разведвальнае падраздзяленне 29-га ПАЛ страцілі сувязь з асноўнай групай 29-га ПАЛ і рушыла [[Люблін|на Любельшчыну]]. Пасля кароткай прыпынку ў раёне Мацеёвіц, падбіраючы па дарозе асобных салдат 29-га ПАЛ, разведвальныя падраздзяленні рушылі на ўсход да Замосця. У Замосці з іх была сфарміравана артылерыйская батарэя. Затым, змагаючыся па дарозе з нямецкімі бранятанкавымі і матарызаванымі штурмамі, батарэя накіравалася ў раён Тамашава-Любельскага, куды прыбыла 24 верасня. З-за акружэння нямецкімі і савецкімі войскамі батарэя паспрабавала прарвацца ў ноч з 24 на 25 верасня. Спроба правалілася, батарэя была расфармавана, і большая частка салдат трапіла ў рукі савецкіх войскаў. '''У абароне Варшавы.''' 1 верасня эскадрылля I/29 PAL была размешчана ў раёне [[Аўгустаў|Аўгустова]] для прыкрыцця мабілізацыі. Увечары батарэя 1/29 PAL разгарнулася для баявога дзеяння. У ноч з 1 на 2 верасня батарэі пачалі марш на [[Сувалкі|Сувалк]]<nowiki/>і, каб пагрузіцца на чыгуначныя транспарты і рухацца ўслед за сваім галоўным палком. 2 верасня транспарты камандавання эскадрыллі — 3-й, 2-й і 1-й батарэй — адправіліся. Падчас пасадкі 2/29 PAL была разбамблена, у выніку чаго было страчана сем параненых стралкоў; падчас транспарціроўкі батарэя яшчэ двойчы была безвынікова разбамблена нямецкай авіяцыяй. Маршрут пралягаў праз Аўгустоў, Лососьну каля Гродна, Беласток, Тлушч, Варшаву і далей на Скерневіцы. 3 верасня па загаду брыгаднага генерала Валерыяна Чумы, камандуючага абаронай Варшавы, 2-я і 1-я батарэі, размешчаныя на чыгуначнай станцыі на правым беразе Варшавы, былі выгружаны з чыгуначных транспартаў. 4 верасня батарэя 1/29-га батальёна ПАЛ была перакінута ў Охоту, а 2/29-га — у Мокотаў. Абедзве батарэі былі размешчаны ў якасці супрацьтанкавай і дапаможнай артылерыі для стральбы прамой наводкай на вуліцах Воля і Охота. З 5 па 8 верасня з дапамогай мірных жыхароў былі пабудаваны гарматныя пазіцыі, сховішчы для экіпажаў і сховішчы для боепрыпасаў. Выкарыстоўваючы два прызначаныя грузавікі, на батарэях, атрыманых са складоў у Пальмірах пад Варшавай, было сабрана 12 агнявых разлікаў. 8 верасня батарэя 1/29-га батальёна ПАЛ адкрыла агонь па нямецкай разведцы, знішчыўшы адзін танк і вымусіўшы падраздзяленне адступіць. 9 верасня абедзве батарэі ўступілі ў бой з нямецкай 4-й танкавай дывізіяй, якая атакавала Охоту і Волю; У той дзень гарматы 1-й і 2-й батарэй знішчылі 17 нямецкіх танкаў і некалькі іншых транспартных сродкаў. 10 верасня абедзве батарэі працягвалі баі, але з крыху меншай інтэнсіўнасцю. Для 1-й батарэі была набыта яшчэ адна гармата. На працягу наступных некалькіх дзён нямецкія пазіцыі падвяргаліся абстрэлу, знішчаючы агнявыя кропкі і нямецкія пяхотныя групы. З 15 верасня 2/29-ы палок ПАЛ падтрымліваў баі IV батальёна 21-га пяхотнага палка. 21 верасня ў цяжкіх баях батарэя 2/29-га палка ПАЛ спыніла наступ нямецкай пяхоты, знішчыўшы дзве нямецкія пяхотныя гарматы на вуліцы Адыньца разам з іх разлікамі. 23 верасня да абедзвюх батарэй 29-га палка ПАЛ была дададзена батарэя 3/10-га лёгкага артылерыйскага палка, а маёр Ян Матушэўскі прыняў камандаванне адноўленай 1-й дывізіяй 29-га палка ПАЛ, якая прарвалася да Варшавы з рэшткамі 13-й пяхотнай дывізіі. 25 верасня 2-я батарэя вяла асабліва цяжкія баі каля вуліцы Пулаўскай. 27 верасня баі працягваліся ўздоўж участка абедзвюх батарэй. 29 верасня адноўленая 1-я дывізія рушыла ў Лазенкі, дзе адбылася капітуляцыя. Частка зброі была схавана, частка пашкоджана, а астатняя здаліся ў [[Палац Лазенкі|парку Лазенкі]]. '''Аддзел збору надвышак 29 палку палявой артылерыі''' Пасля мабілізацыі пад камандаваннем маёра Стэфана Свінарскага быў арганізаваны атрад па зборы надвышак. У складзе атрада разам з маршавай батарэяй было некалькі дзясяткаў афіцэраў і каля 1000 шэраговых. Салдаты, якія не ўваходзілі ў склад маршавай батарэі, былі ў дрэннай якасці вопратцы або зусім не былі апранутыя ў форму. У атрада не было артылерыйскага абсталявання, а самі салдаты былі без зброі. 2 верасня казармы палка былі разбамбленыя Люфтвафэ, але атрад не панёс страт. 9 верасня атрад па зборы лішкаў быў перакінуты з Гродна ў Вільню. Яго форма была папаўнена, і ён быў часткова абсталяваны стралковай зброяй. З OZN 29 PAL былі сфарміраваны чатыры лішнія батарэі. Акрамя маёра Стэфана Свінарскага, у склад атрада ўваходзілі: капітан Караль Выжыкоўскі (афіцэр па мабілізацыі палка), другі лейтэнант артылерыі Мар'ян Ежы Худзінскі, другі лейтэнант-рэзідэнт. Рышард Пётр Ганасінскі (малодшы ветэрынарны хірург), прызваны на актыўную службу, і некалькі дзясяткаў афіцэраў запасу, у тым ліку лейтэнанты Тадэвуш Борнгольц, Станіслаў Міхал Дрэўноўскі, Станіслаў Грахоўскі, Эдвард Марцінкевіч, Людвік Срочынскі, Юзэф Салецкі, Рымша, Бернацкі, Дзяжынскі, Тобіяш, Зэцэр і Генрык Зельвіндэр. 18 верасня тры батарэі падраздзялення пакінулі Вільню, прайшлі праз Ландвараў да горада Завясы і 19 верасня былі інтэрнаваны ў Літве<ref>{{Кніга|загаловак=Drewnowski 1942, s. 97-100.}}</ref>. 4-я батарэя залішак прыкрывала Вільню з боку Ліпоўкі, адкуль яна дасягнула Ландвараў вечарам 18 верасня. 19 верасня яна дасягнула горада Завяс. Яна адышла ўздоўж літоўскай мяжы; 23 верасня перасекла мяжу ў Кадэшы. Маршавая батарэя 29 PAL знаходзілася ў Гродне да 15 верасня, чакаючы загаду аб маршы на фронт. 15 верасня ён дабраўся чыгункай да Вільні і быў размешчаны ў Трускаланскіх казармах. 18 верасня разам з іншымі падраздзяленнямі рушыў у бок літоўскай мяжы, якую перасек днём 19 верасня. У чэрвені 1940 года, пасля анексіі Літвы, салдат перакінулі на савецкую тэрыторыю. Частку афіцэраў адправілі ў [[лагер НКВД у Гразоўцы]]. У жніўні 1941 года яны былі вызвалены з лагера і прыняты ў Польскія ўзброеныя сілы ў СССР. Арганізатарам і першым камандзірам 6-га палка палявой артылерыі стаў маёр Свінарскі<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 41-42.}}</ref>. '''Камандзіры палка''': * Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 7 жніўня 1920 г.) * Падпалкоўнік Густаў Ладзінскі (з 14 кастрычніка 1921 г.) * Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 16 лютага 1922 г.) * Палкоўнік Ян Сузін (15 ліпеня 1922 – IX 1925) * Падпалкоўнік [[Фуад Аляксандровіч]] (з 1925) * Падпалкоўнік Ежы Касацкі (28 снежня 1925 / 3 лютага 1926 — 24 ліпеня 1928 → акруговы конны інспектар у Львове) * Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў Міхал Гноінскі (25 жніўня 1928 г. — 20 верасня 1930 г. → камандзір СПА. ) * Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў [[Jan Drejman|Ян Дрэйман]] (7 кастрычніка 1930 г. — лістапад 1935 г.) * Падпалкоўнік / палкоўнік Улодзімеж Арваніці (25 лістапада 1935 г. — 24 жніўня 1939 г. → камандзір артылерыі 29-й пяхотнай дывізіі) * Падпалкоўнік арт Тадэвуш Граф (25 жніўня – † 12 верасня 1939) == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * {{Cite web|url=http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13481?tab=1|title=Dzienniki Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * {{Cite web|url=http://polishinstitute.com/B/b_110a.pdf|title=Przebieg służby we wrześniu 1939 roku|first=Stanisław Michał|last=Drewnowski|website=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|year=1942|access-date=7 красавіка 2026|archive-date=5 жніўня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805220715/http://polishinstitute.com/B/b_110a.pdf|url-status=dead}} * Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914–1939. Londyn: Nakładem Koła Oficerów Artylerii Polskiej na Obczyźnie, 1975. * Roman Łoś: Artyleria polska 1914–1939. Warszawa: Wydawnictwo "Bellona", 1991. ISBN 83-11-07772-X. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. * Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2. * Henryk Spaltenstein: Zarys historji wojennej 29–go Litewsko–Białoruskiego Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 112. ISBN 83-87103-87-X. * Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9. * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] pvh6q9vvufc2xq65tjoiry7nndsecqs 14 806770 5167627 5165148 2026-07-19T13:06:33Z DzBar 156353 5167627 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2022|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2022]] [[Катэгорыя:Творы 2022 года]] fsdcgayodg1eivtlinj1glrxfafefyv 0 807037 5167969 5166965 2026-07-20T11:16:14Z SHKOVS 17924 /* XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск–2026» */ абноўлены пераможцы дарослага конкурса 5167969 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" style="width: 25em; background: #F5F5F5; text-align: left; font-size: 85%" cellspacing="2" ! class="summary" style="font-size: 110%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2" | '''<span style="color:Black;">{{PAGENAME}}</span>''' |- {{#if: {{{Лагатып|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} [[Файл:XXXVSB 2026.png|center|400px]] {{!}}- }} |- ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурсныя этапы'''</span> |- {{#if: {{{1-ы дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 1-ы дзень {{!}} 18 ліпеня Сусветны хіт {{!}}- }} {{#if: {{{2-і дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 2-і дзень {{!}} 19 ліпеня Славянскі хіт (з аркестрам) {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Правядзенне'''</span> |- {{#if: {{{Месца|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Месца правядзення {{!}} <span class="location">[[Летні амфітэатр]]</span> {{!}}- }} {{#if: {{{Вядучыя|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Вядучы(я) {{!}} [[TEO]]<br/>Вольга Рыжыкава<br/>Аляксей Вараб'ёў<br/>Вольга Бузава {{!}}- }} {{#if: {{{Дырэктар|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырэктар {{!}} Глеб Лапіцкі {{!}}- }} {{#if: {{{Дырыжор|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырыжор {{!}} Віталь Кульбакоў {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Удзельнікі'''</span> |- {{#if: {{{Колькасць краін|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Колькасць краін {{!}} 19 {{!}}- }} {{#if: {{{Дэбют|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дэбют {{!}} {{сцяг Аўстраліі}} Аўстралія {{!}}- }} {{#if: {{{Сыход|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Адмовіліся ад удзелу {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| '''<span style="color:Black;">Галасаванне</span>''' |- {{#if: {{{Сістэма галасавання|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Сістэма галасавання {{!}} адкрытая, ад 5 да 10 балаў ад кожнага сябра журы {{!}}- }} {{#if: {{{Гран-пры|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Гран-пры {{!}} {{сцяг Італіі}} Soraya {{!}}- ! Першая прэмія {{!}} {{сцяг Казахстана}} Амалят Акерке {{!}}- ! Другая прэмія {{!}} {{сцяг Беларусі}} Алена Кузняцова<br/>{{сцяг Малдовы}} Аляксей Осічэў {{!}}- ! Трэццяя прэмія {{!}} {{сцяг Грузіі}} Іраклі Гадэлія<br/>{{сцяг Кыргызстана}} Нурдаалот Дзеркембаеў {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»'''</span> |- {{#if: {{{пап|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} ◄[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]] [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2027 года|2027]]► {{!}}- }} {{#if: {{{наст|<noinclude>-</noinclude>}}} | }} |} '''XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні''' '''«Віцебск-2026»''' - конкурс пенсі, які адбудзецца ў рамках традыцыйнага фестываля мастацтваў [[Славянскі Базар у Віцебску]] з 16 па 19 ліпеня 2026 года. Асноўны конкурс сабраў прадстаўнікоў 19 краін з Еўропы, Азіі, Паўднёвай Амерыкі і, упершыню, Аўстраліі. Гран-пры асноўнага конкурса маладых выканаўцаў атрымала прадстаўніца Італіі Розі Альфана, якая ўдзельнічала пад імем Soraya<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/kuda-uekhala-zolotaia-lira-slavianskogo-bazara-v-vitebske-2026-07-19|title=КУДА УЕХАЛА ЗОЛОТАЯ ЛИРА «СЛАВЯНСКОГО БАЗАРА В ВИТЕБСКЕ»?|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-20}}</ref>. Перамога прынесла Італіі першы Гран-пры за ўсю гісторыю ўдзелу краіны ў конкурсе. Першую прэмію атрымала прадстаўніца Казахстана Амалят Акерке. '''XXIV Міжнародны дзіцячы музычны конкурс''' '''«Віцебск-2026»''' традыцыйна праводзіўся разам з асноўным конкурсам на пляцоўцы канцэртнай залі «Віцебск» 14 і 15 ліпеня 2026 года. Гран-пры дзіцячага конкурса атрымала прадстаўніца Беларусі Лізавета Цупрык<ref>{{Cite web|lang=by|url=https://blr.belta.by/president/view/gran-pry-dzitsjachaga-muzychnaga-konkursu-atrymala-belaruska-lizaveta-tsupryk-uznagarodu-uruchyu-160528-2026/|title=Гран-пры дзіцячага музычнага конкурсу атрымала беларуска Лізавета Цупрык. Узнагароду ўручыў Лукашэнка {{!}} Навіны Беларусі {{!}} Беларускія навіны {{!}} Беларусь - афіцыйныя навіны {{!}} Мінск {{!}} БелТА|website=blr.belta.by|date=2026-07-16|access-date=2026-07-17}}</ref> набраўшы максімальную колькасць балаў за два дні<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/vasilkovyi-marafon-na-vysokoi-note-nazvali-pobeditelei-detskogo-muzykalnogo-konkursa-2026-07-17|title=ВАСИЛЬКОВЫЙ МАРАФОН НА ВЫСОКОЙ НОТЕ. НАЗВАЛИ ПОБЕДИТЕЛЕЙ ДЕТСКОГО МУЗЫКАЛЬНОГО КОНКУРСА|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-20}}</ref>. Гэта перамога стала сёмай для Беларусі за час існавання дзіцячай версіі конкурса. Першую прэімію атрымала Лючыя Байку з Румыніі. == Удзельнікі == Спіс удзельнікаў: {| class="wikitable" |+'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск-2026»''' !Краіна !Дарослы конкурс<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/konkursanty-2026-y7jc/|title=КОНКУРСАНТЫ-2026 (дарослы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-17}}</ref> !Дзіцячы конкурс<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/konkursanty-2026/|title=КОНКУРСАНТЫ-2026 (дзіцячы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}</ref> |- |{{Сцяг Аўстраліі}} Аўстралія |Джорджыя Хелен Борг<br/><small>удзельнічала пад імем Maxine</small> | |- |{{Сцяг Азербайджана}} Азербайджан |Нафіса Акіева | |- |{{Flagicon|ARM}} Арменія<ref>{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/eng/news/331600/|title=Armenia selects performers for Slavianski Bazaar 2026|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-04-27|lang=en}}</ref> |Ліяна Даніэлян |Алекса Варданян |- |{{Сцяг Балгарыі}} Балгарыя | |Еліца Малакава |- |{{Flagicon|BLR}} Беларусь<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/itogi-natsionalnykh-otborov-na-slavianskii-bazar-v-vitebske-2026-2026-03-23|title=ИТОГИ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОТБОРОВ НА «СЛАВЯНСКИЙ БАЗАР В ВИТЕБСКЕ – 2026»|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-04-27}}</ref> |Алена Кузняцова |Лізавета Цупрык<br/><small>удзельнічала пад імем Лізавета</small> |- |{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна |Уна Шушніца |Маша Гашыч<br/><small>удзельнічала пад псеўданімам Maša</small> |- |{{Сцяг Грузіі}} Грузія |Важа Гадэлія<br/><small>удзельнічаў пад імем Іраклі Гадэлія</small> |Барбарэ Маргошыя<br/><small>удзельнічала пад псеўданімам Barbie</small> |- |{{Сцяг Ізраіля}} Ізраіль | |Кіра Абрамаў |- |{{Flagicon|ITA}} Італія |Розі Альфана<br/><small>удзельнічала пад імем Soraya</small> |Давідэ Гуараджы |- |{{Flagicon|KAZ}} Казахстан |Амалят Акерке |Жасміна Тузелава |- |{{Сцяг Кітая}} Кітай |Фань Жан |Гао Зыду |- |{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан |Нурдаалот Дзеркембаеў |Алімхан Муратаў |- |{{Сцяг Малдовы}} Малдова |Аляксей Осічэў | |- |{{Сцяг Мальты}} Мальта | |Кіяна Брайдан |- |{{Сцяг Манголіі}} Манголія | |Намуундары Ганзорыг<br/><small>удзельнічала пад псеўданімам Nomuka</small> |- |{{Сцяг Мексікі}} Мексіка |Сафія Санчэс Эрнандэс<br/><small>удзельнічала пад імем Сафія Менесес</small> | |- |{{Flagicon|RUS}} Расія |Юлія Малінава-Мядзведзева |Валерыя Шаўчэнка |- |{{Сцяг Румыніі}} Румынія |Юліян Нунука |Лючыя Марыя Байку<br/><small>удзельнічала пад імем Лючыя Байку</small> |- |{{Сцяг Сербіі}} Сербія |Ісідора Міціч <small>удзельнічала пад імем Dorra</small> | |- |{{Сцяг Туркменістана}} Туркменістан | |Шырын Джумаева |- |{{Flagicon|UZB}} Узбекістан |Дзіёрбек Разімуродаў |Шырын Азізава |- |{{Сцяг Харватыі}} Харватыя | |Карла Балог |- |{{Сцяг Чарнагорыі}} Чарнагорыя |Яна Божавіч | |- |{{Сцяг Чэхіі}} Чэхія |Кармэн Сараянава<br/><small>удзельнічала пад імем Кармэн Сараян</small> | |- |{{Сцяг Швецыі}} Швецыя | |Ніколь Крукава<br/><small>удзельнічала пад псеўданімам Nicky SWE</small> |- |{{Сцяг Эквадора}} Эквадор |Паола Саламэ Кандор Лінканга<br/><small>удзельнічала пад імем Паола Кандор</small> | |- |{{Сцяг Эстоніі}} Эстонія | |Вів'ен Эльц |} == Рэгламент == Удзел у асноўным конкурсе дазваляецца выканаўцам ад 18 да 31 года ўключна. Максімальная колькасць удзельнікаў — 20 з розных краін свету, але не больш за аднаго ўдзельніка ад кожнай краіны. Конкурсныя выступленні праводзяцца публічна ў два конкурсныя дні ў фармаце мерапрыемства забаўляльнага характару. У першы дзень канкурсанты выконваюць папулярны і вядомы твор, які займаў (ці займае) лідэрскія пазіцыі ў сусветных хіт-парадах. Выканнане ажыццяўлялася ў суправаджэнні фанаграммы «мінус адзін». У другі дзень выконваецца папулярны і вядомы твор кампазітара славянскай краіны і на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]], які занімаў (ці занімае) лідэрскія пазіцыі ў хіт-парадах у суправаджэнні Прэзідэнцкага аркестра РБ пад кіраўніцтвам Віталя Кульбакова. Працяг выступлення не павінен быў займаць больш за 4 хвіліны. Для дзіцячага конкурса ўзроставы ліміт ад 8 да 14 гадоў уключна. Прэтэндэнтам на атрыманне «Гран-пры» Конкурсу з’яўляецца ўдзельнік, які набраў найбольшую суму балаў па выніках двух конкурсных выступленняў. У выпадку роўнасці галасоў прымаецца рашэнне, за якое прагаласаваў(ла) старшыня журы. Пры наяўнасці спрэчных пытанняў, што ўзнікаюць у працы журы, меркаванне старшыні журы з’яўляецца вырашальным. == Калегія журы == Міжнароднае журы фарміруецца дырэкцыяй фестываля на кантрактнай аснове з ліку папулярных выканаўцаў, кампазітраў, менеджераў. Для конкурса «Віцебск-2026» максімальная колькасць сябраў журы лімітавана 12 асобамі, уключна са старшынёй, адказным і тэхнічным сакратарамі. Журы ацэньвае ўдзельнікаў па 10-бальнай схеме з найменьшым балам 5. Форма галасавання — адкрытая (электронная): канкурсанты атрымліваюць балы адразу пасля выступа. Калегія журы асноўнага конкурса<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/zhiuri-2026-02io/|title=ЖЮРИ-2026 (дарослы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-17}}</ref>: * {{Flagicon|BLR}} [[Анатоль Ярмоленка]] - '''старшыня''', [[Народны артыст Беларусі]], саліст і каіраўнік гурта "[[Сябры (гурт)|Сябры]]" * {{Flagicon|BLR}} [[Ірына Дарафеева]] - [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|Заслужаная артыстка Беларусі]], спявачка, уладальніца І прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні "[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1999 года|Віцебск-1999]]" * {{Сцяг Германіі}} {{iw|Oceana|Oceana|en|Oceana}} - спявачка * {{Сцяг Грузіі}} Тэймураз Боджгуа - кампазітар і спявак, уладальнік ІІ прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні "[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1995 года|Віцебск-1995]]" * {{Flagicon|KAZ}} Алішэр Карымаў - Народны артыст Казахстана, уладальнік ІІІ прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні "[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2011 года|Віцебск-2011]]" * {{Flagicon|RUS}} Дзмітры Малікаў - [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народны артыст РФ]], кампазітар, спявак * {{Сцяг Турцыі}} Эрхан Байрак - музыкальны прад'юсар, кампазітар Калегія журы дзіцячага конкурса<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/zhiuri-2026/|title=ЖЮРИ-2026 (дзіцячы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}</ref>: * {{Flagicon|RUS}} Ілона Браневіцкая - '''старшыня''', [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная Артыстка РФ]], спявачка * {{Flagicon|BLR}} [[Васіль Раінчык]] - [[Народны артыст Беларусі]], кампазітар, мастацкі кіраўнік [[Верасы|ВІА "Верасы"]] * {{Flagicon|BLR}} Вікторыя Алешка - [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|Заслужаная артыстка Беларусі]], спявачка * {{Сцяг Ізраіля}} Рафаэль Даган - спявак, уладальнік гран-пры конкурса выканаўцаў эстраднай песні "[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1998 года|Віцебск-1998]]" * {{Сцяг Латвіі}} Гайціс Лазданс - кампазітар * {{Сцяг Паўночнай Македоніі}} Рыста Самарджыеў - кампазітар, спявак * {{Сцяг Малдовы}} Яўген Андрыянаў{{Efn|Яўген Андрыянаў удзельнічаў у калегіі журы толькі падчас другога конкурснага дня}} - саліст гурта [[DoReDos]], уладальнік ІІ прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні "[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2013 года|Віцебск-2013]]" {{notelist}} == Вынікі конкурсаў == ===XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск–2026»=== У першы дзень конкурса ўдзельнікі выконвалі сусветна вядомыя хіты ў суправаджэнні фанаграмы -1. У другі дзень У другі дзень конкурса ўдзельнікі выконвалі песню славянскага аўтара на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]] у суправаджэнні Прэзідэнтскага аркестра РБ. {| class="wikitable sortable" !№ !Краіна !Выканаўца !Дзень 1 !Дзень 2 !Агульны бал !Прэміі !Іншыя узнагароды |- | align="center" |2 |{{Сцяг Аўстраліі}} Аўстралія |Maxine | align="center" |64 | align="center" |63 | align="center" |125 | | |- | align="center" |17 |{{Flagicon|ROM}} Румынія |Юліян Нунука | align="center" |63 | align="center" |60 | align="center" |123 | | |- | align="center" |14 |{{Flagicon|KAZ}} Казахстан |Амялят Акерке | align="center" |69 | align="center" |65 | align="center" |134 | align="center" |І прэмія | |- | align="center" |4 |{{Flagicon|RUS}} Расія |Юлія Малінава | align="center" |59 | align="center" |61 | align="center" |120 | align="center" | | |- | align="center" |18 |{{Flagicon|BLR}} Беларусь |Алена Кузняцова | align="center" |66 | align="center" |67 | align="center" |133 | align="center" |ІІ прэмія | |- | align="center" |10 |{{Сцяг Грузіі}} Грузія |Іраклі Гадэлія | align="center" |68 | align="center" |63 | align="center" |131 | align="center" |ІІІ прэмія | |- | align="center" |12 |{{Сцяг Чэхіі}} Чэхія |Кармэн Сараян | align="center" |65 | align="center" |62 | align="center" |127 | align="center" | | |- | align="center" |11 |{{Flagicon|MDA}} Малдова |Аляксей Осічаў | align="center" |67 | align="center" |67 | align="center" |134 | align="center" |ІІ прэмія | |- | align="center" |6 |{{Сцяг Эквадора}} Эквадор |Паола Кондар | align="center" |52 | align="center" |58 | align="center" |110 | align="center" | | |- | align="center" |13 |{{Flagicon|UZB}} Узбекістан |Дзіёрбек Разімуродаў | align="center" |57 | align="center" |58 | align="center" |115 | | |- | align="center" |19 |{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан |Нурдаалот Дзеркембаеў | align="center" |65 | align="center" |67 | align="center" |132 | align="center" |ІІІ прэмія | |- | align="center" |7 |{{Сцяг|Azerbaijan}} Азербайджан |Нафіса Акіева | align="center" |57 | align="center" |61 | align="center" |118 | align="center" | | |- style="font-weight: semi-bold; background: gold" | align="center" |16 |'''{{Flagicon|ITA}} Італія''' |'''Soraya''' | align="center" |'''69''' | align="center" |'''66''' | align="center" |'''135''' | align="center" |'''Гран-пры''' | |- | align="center" |3 |{{Flagicon|ARM}} Арменія |Ліяна Даніэлян | align="center" |63 | align="center" |63 | align="center" |126 | align="center" | | |- | align="center" |8 |{{Сцяг Чарнагорыі}} Чарнагорыя |Яна Божавіч | align="center" |54 | align="center" |62 | align="center" |116 | align="center" | | |- | align="center" |15 |{{Сцяг Сербіі}} Сербія |Dorra | align="center" |67 | align="center" |60 | align="center" |127 | align="center" | | |- | align="center" |1 |{{Сцяг Мексікі}} Мексіка |Сафія Мененсес | align="center" |57 | align="center" |60 | align="center" |117 | align="center" | | |- | align="center" |5 |{{Сцяг Кітая}} Кітай |Фань Жан | align="center" |63 | align="center" |58 | align="center" |121 | align="center" | | |- | align="center" |9 |{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна |Уна Шушніца | align="center" |62 | align="center" |62 | align="center" |164 | align="center" | | |} ===XXVI Міжнародны дзіцячы музыкальны конкурс «Віцебск–2026»=== У першы дзень конкурса ўдзельнікі выконвалі [[Саўндтрэк|саўндтрэкі]] з папулярных мультфільмаў, [[Мультыплікацыя|анімацыйных]]/[[Мастацкі фільм|мастацкіх]] фільмаў, [[Мюзікл|мюзіклаў]] дзіцяча-юнацкай тэматыкі пад фанаграму "-1". У другі дзень конкурса ўдзельнікі выконвалі песню славянскага аўтара на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]] у суправаджэнні Нацыянальнага акадэмічнага канцэртнага аркестра Беларусі імя [[Міхаіл Фінберг|Міхаіла Фінберга]]. Абодва конкурсныя дні і галаканцэрт праходзілі ў канцэртнай залі «Віцебск». {| class="wikitable sortable" !№ !Краіна !Выканаўца !Дзень 1 !Дзень 2 !Агульны бал !Прэміі !Іншыя узнагароды |- | align="center" |1 |{{Сцяг Эстоніі}} Эстонія |Вів'ен Эльц | align="center" |48 | align="center" |53 | align="center" |101 | align="center" | | |- | align="center" |2 |{{Flagicon|ISR}} Ізраіль |Кіра Абрамаў | align="center" |56 | align="center" |69 | align="center" |125 | align="center" |ІІ прэмія | |- | align="center" |3 |{{Flagicon|ROM}} Румынія |Лючыя Байку | align="center" |58 | align="center" |69 | align="center" |127 | align="center" |І прэмія | |- | align="center" |4 |{{Сцяг Грузіі}} Грузія |Барбарэ Маргошыя | align="center" |48 | align="center" |54 | align="center" |102 | align="center" | | |- | align="center" |5 |{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна |Маша Гашыч | align="center" |51 | align="center" |61 | align="center" |112 | align="center" | | |- | align="center" |6 |{{Сцяг Кітая}} Кітай |Гао Зыду | align="center" |44 | align="center" |55 | align="center" |99 | align="center" | | |- | align="center" |7 |{{Сцяг Манголіі}} Манголія |Намуундары Ганзорыг | align="center" |43 | align="center" |56 | align="center" |99 | align="center" | | |- | align="center" |8 |{{flagicon|BUL}} Балгарыя |Эліца Малакава | align="center" |54 | align="center" |65 | align="center" |119 | align="center" |ІІІ прэмія | |- | align="center" |9 |{{Flagicon|ITA}} Італія |Давідэ Гуараджы | align="center" |54 | align="center" |61 | align="center" |115 | align="center" | | |- | align="center" |10 |{{Flagicon|CRO}} Харватыя |Карла Балаг | align="center" |54 | align="center" |63 | align="center" |117 | align="center" | | |- | align="center" |11 |{{Flagicon|ARM}} Арменія |Алекса Варданян | align="center" |55 | align="center" |63 | align="center" |118 | align="center" | | |- | align="center" |12 |{{Flagicon|KAZ}} Казахстан |Жасміна Тузелава | align="center" |60 | align="center" |66 | align="center" |126 | align="center" |ІІ прэмія | |- | align="center" |13 |{{Flagicon|UZB}} Узбекістан |Шырын Азізава | align="center" |55 | align="center" |64 | align="center" |119 | align="center" | | |- | align="center" |14 |{{Flagicon|RUS}} Расія |Валерыя Шаўчэнка | align="center" |54 | align="center" |65 | align="center" |119 | align="center" |ІІІ прэмія | |- | align="center" |15 |{{Сцяг Туркменістана}} Туркменістан |Шырын Джумаева | align="center" |48 | align="center" |54 | align="center" |102 | align="center" | | |- | align="center" |16 |{{Flagicon|Malta}} Мальта |Кіяна Брайдан | align="center" |46 | align="center" |54 | align="center" |100 | align="center" | | |- style="font-weight: semi-bold; background: gold" | align="center"; |17 |'''{{Flagicon|BLR}} Беларусь''' |'''Лізавета Цупрык''' | align="center" |'''60''' | align="center" |'''70''' | align="center" |'''130''' | align="center" |'''Гран-пры''' | |- | align="center" |18 |{{Сцяг Швецыі}} Швецыя |Ніколь Крукава | align="center" |46 | align="center" |50 | align="center" |96 | align="center" | | |- | align="center" |19 |{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан |Алімхан Муратаў | align="center" |46 | align="center" |52 | align="center" |98 | align="center" | | |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»}} [[Катэгорыя:Музычныя конкурсы]] [[Катэгорыя:2026 год у Віцебску]] 4bclwmkoh9b39xmlitsta676aki01t4 5167975 5167969 2026-07-20T11:19:45Z SHKOVS 17924 5167975 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" style="width: 25em; background: #F5F5F5; text-align: left; font-size: 85%" cellspacing="2" ! class="summary" style="font-size: 110%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2" | '''<span style="color:Black;">{{PAGENAME}}</span>''' |- {{#if: {{{Лагатып|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} [[Файл:XXXVSB 2026.png|center|400px]] {{!}}- }} |- ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурсныя этапы'''</span> |- {{#if: {{{1-ы дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 1-ы дзень {{!}} 18 ліпеня Сусветны хіт {{!}}- }} {{#if: {{{2-і дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 2-і дзень {{!}} 19 ліпеня Славянскі хіт (з аркестрам) {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Правядзенне'''</span> |- {{#if: {{{Месца|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Месца правядзення {{!}} <span class="location">[[Летні амфітэатр]]</span> {{!}}- }} {{#if: {{{Вядучыя|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Вядучы(я) {{!}} [[TEO]]<br/>Вольга Рыжыкава<br/>Аляксей Вараб'ёў<br/>Вольга Бузава {{!}}- }} {{#if: {{{Дырэктар|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырэктар {{!}} Глеб Лапіцкі {{!}}- }} {{#if: {{{Дырыжор|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырыжор {{!}} Віталь Кульбакоў {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Удзельнікі'''</span> |- {{#if: {{{Колькасць краін|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Колькасць краін {{!}} 19 {{!}}- }} {{#if: {{{Дэбют|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дэбют {{!}} {{сцяг Аўстраліі}} Аўстралія {{!}}- }} {{#if: {{{Сыход|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Адмовіліся ад удзелу {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| '''<span style="color:Black;">Галасаванне</span>''' |- {{#if: {{{Сістэма галасавання|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Сістэма галасавання {{!}} адкрытая, ад 5 да 10 балаў ад кожнага сябра журы {{!}}- }} {{#if: {{{Гран-пры|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Гран-пры {{!}} {{сцяг Італіі}} Soraya {{!}}- ! Першая прэмія {{!}} {{сцяг Казахстана}} Амалят Акерке {{!}}- ! Другая прэмія {{!}} {{сцяг Беларусі}} Алена Кузняцова<br/>{{сцяг Малдовы}} Аляксей Осічэў {{!}}- ! Трэццяя прэмія {{!}} {{сцяг Грузіі}} Іраклі Гадэлія<br/>{{сцяг Кыргызстана}} Нурдаалот Дзеркембаеў {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»'''</span> |- {{#if: {{{пап|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} ◄[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]] [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2027 года|2027]]► {{!}}- }} {{#if: {{{наст|<noinclude>-</noinclude>}}} | }} |} '''XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні''' '''«Віцебск-2026»''' - конкурс пенсі, які адбудзецца ў рамках традыцыйнага фестываля мастацтваў [[Славянскі Базар у Віцебску]] з 16 па 19 ліпеня 2026 года. Асноўны конкурс сабраў прадстаўнікоў 19 краін з Еўропы, Азіі, Паўднёвай Амерыкі і, упершыню, Аўстраліі. Гран-пры асноўнага конкурса маладых выканаўцаў атрымала прадстаўніца Італіі Розі Альфана, якая ўдзельнічала пад імем Soraya<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/kuda-uekhala-zolotaia-lira-slavianskogo-bazara-v-vitebske-2026-07-19|title=КУДА УЕХАЛА ЗОЛОТАЯ ЛИРА «СЛАВЯНСКОГО БАЗАРА В ВИТЕБСКЕ»?|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-20}}</ref>. Перамога прынесла Італіі першы Гран-пры за ўсю гісторыю ўдзелу краіны ў конкурсе. Першую прэмію атрымала прадстаўніца Казахстана Амалят Акерке. '''XXIV Міжнародны дзіцячы музычны конкурс''' '''«Віцебск-2026»''' традыцыйна праводзіўся разам з асноўным конкурсам на пляцоўцы канцэртнай залі «Віцебск» 14 і 15 ліпеня 2026 года. Гран-пры дзіцячага конкурса атрымала прадстаўніца Беларусі Лізавета Цупрык<ref>{{Cite web|lang=by|url=https://blr.belta.by/president/view/gran-pry-dzitsjachaga-muzychnaga-konkursu-atrymala-belaruska-lizaveta-tsupryk-uznagarodu-uruchyu-160528-2026/|title=Гран-пры дзіцячага музычнага конкурсу атрымала беларуска Лізавета Цупрык. Узнагароду ўручыў Лукашэнка {{!}} Навіны Беларусі {{!}} Беларускія навіны {{!}} Беларусь - афіцыйныя навіны {{!}} Мінск {{!}} БелТА|website=blr.belta.by|date=2026-07-16|access-date=2026-07-17}}</ref> набраўшы максімальную колькасць балаў за два дні<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/vasilkovyi-marafon-na-vysokoi-note-nazvali-pobeditelei-detskogo-muzykalnogo-konkursa-2026-07-17|title=ВАСИЛЬКОВЫЙ МАРАФОН НА ВЫСОКОЙ НОТЕ. НАЗВАЛИ ПОБЕДИТЕЛЕЙ ДЕТСКОГО МУЗЫКАЛЬНОГО КОНКУРСА|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-20}}</ref>. Гэта перамога стала сёмай для Беларусі за час існавання дзіцячай версіі конкурса. Першую прэімію атрымала Лючыя Байку з Румыніі. == Удзельнікі == Спіс удзельнікаў: {| class="wikitable" |+'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск-2026»''' !Краіна !Дарослы конкурс<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/konkursanty-2026-y7jc/|title=КОНКУРСАНТЫ-2026 (дарослы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-17}}</ref> !Дзіцячы конкурс<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/konkursanty-2026/|title=КОНКУРСАНТЫ-2026 (дзіцячы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}</ref> |- |{{Сцяг Аўстраліі}} Аўстралія |Джорджыя Хелен Борг<br/><small>удзельнічала пад імем Maxine</small> | |- |{{Сцяг Азербайджана}} Азербайджан |Нафіса Акіева | |- |{{Flagicon|ARM}} Арменія<ref>{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/eng/news/331600/|title=Armenia selects performers for Slavianski Bazaar 2026|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-04-27|lang=en}}</ref> |Ліяна Даніэлян |Алекса Варданян |- |{{Сцяг Балгарыі}} Балгарыя | |Еліца Малакава |- |{{Flagicon|BLR}} Беларусь<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/itogi-natsionalnykh-otborov-na-slavianskii-bazar-v-vitebske-2026-2026-03-23|title=ИТОГИ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОТБОРОВ НА «СЛАВЯНСКИЙ БАЗАР В ВИТЕБСКЕ – 2026»|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-04-27}}</ref> |Алена Кузняцова |Лізавета Цупрык<br/><small>удзельнічала пад імем Лізавета</small> |- |{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна |Уна Шушніца |Маша Гашыч<br/><small>удзельнічала пад псеўданімам Maša</small> |- |{{Сцяг Грузіі}} Грузія |Важа Гадэлія<br/><small>удзельнічаў пад імем Іраклі Гадэлія</small> |Барбарэ Маргошыя<br/><small>удзельнічала пад псеўданімам Barbie</small> |- |{{Сцяг Ізраіля}} Ізраіль | |Кіра Абрамаў |- |{{Flagicon|ITA}} Італія |Розі Альфана<br/><small>удзельнічала пад імем Soraya</small> |Давідэ Гуараджы |- |{{сцяг Казахстана}} Казахстан |Амалят Акерке |Жасміна Тузелава |- |{{Сцяг Кітая}} Кітай |Фань Жан |Гао Зыду |- |{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан |Нурдаалот Дзеркембаеў |Алімхан Муратаў |- |{{Сцяг Малдовы}} Малдова |Аляксей Осічэў | |- |{{Сцяг Мальты}} Мальта | |Кіяна Брайдан |- |{{Сцяг Манголіі}} Манголія | |Намуундары Ганзорыг<br/><small>удзельнічала пад псеўданімам Nomuka</small> |- |{{Сцяг Мексікі}} Мексіка |Сафія Санчэс Эрнандэс<br/><small>удзельнічала пад імем Сафія Менесес</small> | |- |{{Flagicon|RUS}} Расія |Юлія Малінава-Мядзведзева |Валерыя Шаўчэнка |- |{{Сцяг Румыніі}} Румынія |Юліян Нунука |Лючыя Марыя Байку<br/><small>удзельнічала пад імем Лючыя Байку</small> |- |{{Сцяг Сербіі}} Сербія |Ісідора Міціч<br/><small>удзельнічала пад імем Dorra</small> | |- |{{Сцяг Туркменістана}} Туркменістан | |Шырын Джумаева |- |{{сцяг Узбекістана}} Узбекістан |Дзіёрбек Разімуродаў |Шырын Азізава |- |{{Сцяг Харватыі}} Харватыя | |Карла Балог |- |{{Сцяг Чарнагорыі}} Чарнагорыя |Яна Божавіч | |- |{{Сцяг Чэхіі}} Чэхія |Кармэн Сараянава<br/><small>удзельнічала пад імем Кармэн Сараян</small> | |- |{{Сцяг Швецыі}} Швецыя | |Ніколь Крукава<br/><small>удзельнічала пад псеўданімам Nicky SWE</small> |- |{{Сцяг Эквадора}} Эквадор |Паола Саламэ Кандор Лінканга<br/><small>удзельнічала пад імем Паола Кандор</small> | |- |{{Сцяг Эстоніі}} Эстонія | |Вів'ен Эльц |} == Рэгламент == Удзел у асноўным конкурсе дазваляецца выканаўцам ад 18 да 31 года ўключна. Максімальная колькасць удзельнікаў — 20 з розных краін свету, але не больш за аднаго ўдзельніка ад кожнай краіны. Конкурсныя выступленні праводзяцца публічна ў два конкурсныя дні ў фармаце мерапрыемства забаўляльнага характару. У першы дзень канкурсанты выконваюць папулярны і вядомы твор, які займаў (ці займае) лідэрскія пазіцыі ў сусветных хіт-парадах. Выканнане ажыццяўлялася ў суправаджэнні фанаграммы «мінус адзін». У другі дзень выконваецца папулярны і вядомы твор кампазітара славянскай краіны і на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]], які занімаў (ці занімае) лідэрскія пазіцыі ў хіт-парадах у суправаджэнні Прэзідэнцкага аркестра РБ пад кіраўніцтвам Віталя Кульбакова. Працяг выступлення не павінен быў займаць больш за 4 хвіліны. Для дзіцячага конкурса ўзроставы ліміт ад 8 да 14 гадоў уключна. Прэтэндэнтам на атрыманне «Гран-пры» Конкурсу з’яўляецца ўдзельнік, які набраў найбольшую суму балаў па выніках двух конкурсных выступленняў. У выпадку роўнасці галасоў прымаецца рашэнне, за якое прагаласаваў(ла) старшыня журы. Пры наяўнасці спрэчных пытанняў, што ўзнікаюць у працы журы, меркаванне старшыні журы з’яўляецца вырашальным. == Калегія журы == Міжнароднае журы фарміруецца дырэкцыяй фестываля на кантрактнай аснове з ліку папулярных выканаўцаў, кампазітраў, менеджераў. Для конкурса «Віцебск-2026» максімальная колькасць сябраў журы лімітавана 12 асобамі, уключна са старшынёй, адказным і тэхнічным сакратарамі. Журы ацэньвае ўдзельнікаў па 10-бальнай схеме з найменьшым балам 5. Форма галасавання — адкрытая (электронная): канкурсанты атрымліваюць балы адразу пасля выступа. Калегія журы асноўнага конкурса<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/zhiuri-2026-02io/|title=ЖЮРИ-2026 (дарослы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-17}}</ref>: * {{Flagicon|BLR}} [[Анатоль Ярмоленка]] - '''старшыня''', [[Народны артыст Беларусі]], саліст і каіраўнік гурта "[[Сябры (гурт)|Сябры]]" * {{Flagicon|BLR}} [[Ірына Дарафеева]] - [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|Заслужаная артыстка Беларусі]], спявачка, уладальніца І прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні "[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1999 года|Віцебск-1999]]" * {{Сцяг Германіі}} {{iw|Oceana|Oceana|en|Oceana}} - спявачка * {{Сцяг Грузіі}} Тэймураз Боджгуа - кампазітар і спявак, уладальнік ІІ прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні "[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1995 года|Віцебск-1995]]" * {{Flagicon|KAZ}} Алішэр Карымаў - Народны артыст Казахстана, уладальнік ІІІ прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні "[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2011 года|Віцебск-2011]]" * {{Flagicon|RUS}} Дзмітры Малікаў - [[Народны артыст Расійскай Федэрацыі|Народны артыст РФ]], кампазітар, спявак * {{Сцяг Турцыі}} Эрхан Байрак - музыкальны прад'юсар, кампазітар Калегія журы дзіцячага конкурса<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/zhiuri-2026/|title=ЖЮРИ-2026 (дзіцячы конкурс)|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}</ref>: * {{Flagicon|RUS}} Ілона Браневіцкая - '''старшыня''', [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная Артыстка РФ]], спявачка * {{Flagicon|BLR}} [[Васіль Раінчык]] - [[Народны артыст Беларусі]], кампазітар, мастацкі кіраўнік [[Верасы|ВІА "Верасы"]] * {{Flagicon|BLR}} Вікторыя Алешка - [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|Заслужаная артыстка Беларусі]], спявачка * {{Сцяг Ізраіля}} Рафаэль Даган - спявак, уладальнік гран-пры конкурса выканаўцаў эстраднай песні "[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1998 года|Віцебск-1998]]" * {{Сцяг Латвіі}} Гайціс Лазданс - кампазітар * {{Сцяг Паўночнай Македоніі}} Рыста Самарджыеў - кампазітар, спявак * {{Сцяг Малдовы}} Яўген Андрыянаў{{Efn|Яўген Андрыянаў удзельнічаў у калегіі журы толькі падчас другога конкурснага дня}} - саліст гурта [[DoReDos]], уладальнік ІІ прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні "[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2013 года|Віцебск-2013]]" {{notelist}} == Вынікі конкурсаў == ===XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск–2026»=== У першы дзень конкурса ўдзельнікі выконвалі сусветна вядомыя хіты ў суправаджэнні фанаграмы -1. У другі дзень У другі дзень конкурса ўдзельнікі выконвалі песню славянскага аўтара на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]] у суправаджэнні Прэзідэнтскага аркестра РБ. {| class="wikitable sortable" !№ !Краіна !Выканаўца !Дзень 1 !Дзень 2 !Агульны бал !Прэміі !Іншыя узнагароды |- | align="center" |2 |{{Сцяг Аўстраліі}} Аўстралія |Maxine | align="center" |64 | align="center" |63 | align="center" |125 | | |- | align="center" |17 |{{Flagicon|ROM}} Румынія |Юліян Нунука | align="center" |63 | align="center" |60 | align="center" |123 | | |- | align="center" |14 |{{Flagicon|KAZ}} Казахстан |Амялят Акерке | align="center" |69 | align="center" |65 | align="center" |134 | align="center" |І прэмія | |- | align="center" |4 |{{Flagicon|RUS}} Расія |Юлія Малінава | align="center" |59 | align="center" |61 | align="center" |120 | align="center" | | |- | align="center" |18 |{{Flagicon|BLR}} Беларусь |Алена Кузняцова | align="center" |66 | align="center" |67 | align="center" |133 | align="center" |ІІ прэмія | |- | align="center" |10 |{{Сцяг Грузіі}} Грузія |Іраклі Гадэлія | align="center" |68 | align="center" |63 | align="center" |131 | align="center" |ІІІ прэмія | |- | align="center" |12 |{{Сцяг Чэхіі}} Чэхія |Кармэн Сараян | align="center" |65 | align="center" |62 | align="center" |127 | align="center" | | |- | align="center" |11 |{{Flagicon|MDA}} Малдова |Аляксей Осічаў | align="center" |67 | align="center" |67 | align="center" |134 | align="center" |ІІ прэмія | |- | align="center" |6 |{{Сцяг Эквадора}} Эквадор |Паола Кондар | align="center" |52 | align="center" |58 | align="center" |110 | align="center" | | |- | align="center" |13 |{{Flagicon|UZB}} Узбекістан |Дзіёрбек Разімуродаў | align="center" |57 | align="center" |58 | align="center" |115 | | |- | align="center" |19 |{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан |Нурдаалот Дзеркембаеў | align="center" |65 | align="center" |67 | align="center" |132 | align="center" |ІІІ прэмія | |- | align="center" |7 |{{Сцяг|Azerbaijan}} Азербайджан |Нафіса Акіева | align="center" |57 | align="center" |61 | align="center" |118 | align="center" | | |- style="font-weight: semi-bold; background: gold" | align="center" |16 |'''{{Flagicon|ITA}} Італія''' |'''Soraya''' | align="center" |'''69''' | align="center" |'''66''' | align="center" |'''135''' | align="center" |'''Гран-пры''' | |- | align="center" |3 |{{Flagicon|ARM}} Арменія |Ліяна Даніэлян | align="center" |63 | align="center" |63 | align="center" |126 | align="center" | | |- | align="center" |8 |{{Сцяг Чарнагорыі}} Чарнагорыя |Яна Божавіч | align="center" |54 | align="center" |62 | align="center" |116 | align="center" | | |- | align="center" |15 |{{Сцяг Сербіі}} Сербія |Dorra | align="center" |67 | align="center" |60 | align="center" |127 | align="center" | | |- | align="center" |1 |{{Сцяг Мексікі}} Мексіка |Сафія Мененсес | align="center" |57 | align="center" |60 | align="center" |117 | align="center" | | |- | align="center" |5 |{{Сцяг Кітая}} Кітай |Фань Жан | align="center" |63 | align="center" |58 | align="center" |121 | align="center" | | |- | align="center" |9 |{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна |Уна Шушніца | align="center" |62 | align="center" |62 | align="center" |164 | align="center" | | |} ===XXVI Міжнародны дзіцячы музыкальны конкурс «Віцебск–2026»=== У першы дзень конкурса ўдзельнікі выконвалі [[Саўндтрэк|саўндтрэкі]] з папулярных мультфільмаў, [[Мультыплікацыя|анімацыйных]]/[[Мастацкі фільм|мастацкіх]] фільмаў, [[Мюзікл|мюзіклаў]] дзіцяча-юнацкай тэматыкі пад фанаграму "-1". У другі дзень конкурса ўдзельнікі выконвалі песню славянскага аўтара на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]] у суправаджэнні Нацыянальнага акадэмічнага канцэртнага аркестра Беларусі імя [[Міхаіл Фінберг|Міхаіла Фінберга]]. Абодва конкурсныя дні і галаканцэрт праходзілі ў канцэртнай залі «Віцебск». {| class="wikitable sortable" !№ !Краіна !Выканаўца !Дзень 1 !Дзень 2 !Агульны бал !Прэміі !Іншыя узнагароды |- | align="center" |1 |{{Сцяг Эстоніі}} Эстонія |Вів'ен Эльц | align="center" |48 | align="center" |53 | align="center" |101 | align="center" | | |- | align="center" |2 |{{Flagicon|ISR}} Ізраіль |Кіра Абрамаў | align="center" |56 | align="center" |69 | align="center" |125 | align="center" |ІІ прэмія | |- | align="center" |3 |{{Flagicon|ROM}} Румынія |Лючыя Байку | align="center" |58 | align="center" |69 | align="center" |127 | align="center" |І прэмія | |- | align="center" |4 |{{Сцяг Грузіі}} Грузія |Барбарэ Маргошыя | align="center" |48 | align="center" |54 | align="center" |102 | align="center" | | |- | align="center" |5 |{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна |Маша Гашыч | align="center" |51 | align="center" |61 | align="center" |112 | align="center" | | |- | align="center" |6 |{{Сцяг Кітая}} Кітай |Гао Зыду | align="center" |44 | align="center" |55 | align="center" |99 | align="center" | | |- | align="center" |7 |{{Сцяг Манголіі}} Манголія |Намуундары Ганзорыг | align="center" |43 | align="center" |56 | align="center" |99 | align="center" | | |- | align="center" |8 |{{flagicon|BUL}} Балгарыя |Эліца Малакава | align="center" |54 | align="center" |65 | align="center" |119 | align="center" |ІІІ прэмія | |- | align="center" |9 |{{Flagicon|ITA}} Італія |Давідэ Гуараджы | align="center" |54 | align="center" |61 | align="center" |115 | align="center" | | |- | align="center" |10 |{{Flagicon|CRO}} Харватыя |Карла Балаг | align="center" |54 | align="center" |63 | align="center" |117 | align="center" | | |- | align="center" |11 |{{Flagicon|ARM}} Арменія |Алекса Варданян | align="center" |55 | align="center" |63 | align="center" |118 | align="center" | | |- | align="center" |12 |{{Flagicon|KAZ}} Казахстан |Жасміна Тузелава | align="center" |60 | align="center" |66 | align="center" |126 | align="center" |ІІ прэмія | |- | align="center" |13 |{{Flagicon|UZB}} Узбекістан |Шырын Азізава | align="center" |55 | align="center" |64 | align="center" |119 | align="center" | | |- | align="center" |14 |{{Flagicon|RUS}} Расія |Валерыя Шаўчэнка | align="center" |54 | align="center" |65 | align="center" |119 | align="center" |ІІІ прэмія | |- | align="center" |15 |{{Сцяг Туркменістана}} Туркменістан |Шырын Джумаева | align="center" |48 | align="center" |54 | align="center" |102 | align="center" | | |- | align="center" |16 |{{Flagicon|Malta}} Мальта |Кіяна Брайдан | align="center" |46 | align="center" |54 | align="center" |100 | align="center" | | |- style="font-weight: semi-bold; background: gold" | align="center"; |17 |'''{{Flagicon|BLR}} Беларусь''' |'''Лізавета Цупрык''' | align="center" |'''60''' | align="center" |'''70''' | align="center" |'''130''' | align="center" |'''Гран-пры''' | |- | align="center" |18 |{{Сцяг Швецыі}} Швецыя |Ніколь Крукава | align="center" |46 | align="center" |50 | align="center" |96 | align="center" | | |- | align="center" |19 |{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан |Алімхан Муратаў | align="center" |46 | align="center" |52 | align="center" |98 | align="center" | | |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»}} [[Катэгорыя:Музычныя конкурсы]] [[Катэгорыя:2026 год у Віцебску]] j7l2ka5wn4hr2voez9ce5krcexshb7n 3 807769 5167669 5163251 2026-07-19T13:38:32Z MocnyDuham 99818 /* Сцяк даглядчыка і аўтадаглядчыка */ new topic ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5167669 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:01, 12 мая 2026 (+03) == Мілавіца == Вітаю. Яшчэ Мілавіца -- народная назва [[Венера (планета)|Венеры]], можа, гэта ўжо і пазнейшыя прыдумкі, але крыніцы яе даюць. Магчыма, "Мілавіца (Чэхія)" не кепскі быў варыянт прапанаваны. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:53, 11 чэрвеня 2026 (+03) : Не ведаю, якія б кнігі выходзілі па-беларускую пра геаграфію \ гісторыю Чэхіі, ЧССР, магчыма, Мілавіц'''а'''. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:12, 11 чэрвеня 2026 (+03) == Структура артыкулаў == Вітаю. Звярніце, калі ласка, увагу на ўнутраную структуру артыкулаў, як прыклад можна [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AF%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%BA%D1%81%D0%BD%D1%96%D1%81&diff=5163165&oldid=5163119 паглядзець тут]. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:36, 9 ліпеня 2026 (+03) : Дзякуй за інфармацыю. Прызвычаіўся па-старому працаваць, паспрабую па-новаму. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 14:09, 9 ліпеня 2026 (+03) == Сцяк даглядчыка і аўтадаглядчыка == Добры дзень! Выдаў вам адпаведныя сцягі даглядчыка і аўтадаглядчыка для больш лёгкай працы ўнутры Вікіпедыі. Калі ласка, звярніце ўвагу на правілы [[Вікіпедыя:Догляд]]. Яны даволі карысныя для разумення, як працуе праект. Калі вы супраць нейкіх сцягоў - пішыце мне, я іх прыбяру. Але лепш, вядома, не адмаўляцца :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:38, 19 ліпеня 2026 (+03) 61878tfch53tp75yhrnjdpf1mqmxwa2 5167907 5167669 2026-07-20T09:57:51Z M.L.Bot 261 /* Структура артыкулаў */ 5167907 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:01, 12 мая 2026 (+03) == Мілавіца == Вітаю. Яшчэ Мілавіца -- народная назва [[Венера (планета)|Венеры]], можа, гэта ўжо і пазнейшыя прыдумкі, але крыніцы яе даюць. Магчыма, "Мілавіца (Чэхія)" не кепскі быў варыянт прапанаваны. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:53, 11 чэрвеня 2026 (+03) : Не ведаю, якія б кнігі выходзілі па-беларускую пра геаграфію \ гісторыю Чэхіі, ЧССР, магчыма, Мілавіц'''а'''. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:12, 11 чэрвеня 2026 (+03) == Структура артыкулаў == Вітаю. Звярніце, калі ласка, увагу на ўнутраную структуру артыкулаў, як прыклад можна [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AF%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%BA%D1%81%D0%BD%D1%96%D1%81&diff=5163165&oldid=5163119 паглядзець тут]. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:36, 9 ліпеня 2026 (+03) : Дзякуй за інфармацыю. Прызвычаіўся па-старому працаваць, паспрабую па-новаму. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 14:09, 9 ліпеня 2026 (+03) :: Вітаю. Яшчэ раз папрашу пра структуру артыкулаў. Хочаце ставіць "зноскі", стаўце "зноскі". Але "бібліяінфармацыя" або "ВС" вельмі пажадана, яны хоць часткова кампенсуюць, што ствараеце артыкулы зусім без крыніц. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:57, 20 ліпеня 2026 (+03) <pre> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} або {{ВС}} {{DEFAULTSORT: }} -- там дзе трэба, але з гэтым і катэгорыямі праблема няма [[Катэгорыя: ]]</pre> == Сцяк даглядчыка і аўтадаглядчыка == Добры дзень! Выдаў вам адпаведныя сцягі даглядчыка і аўтадаглядчыка для больш лёгкай працы ўнутры Вікіпедыі. Калі ласка, звярніце ўвагу на правілы [[Вікіпедыя:Догляд]]. Яны даволі карысныя для разумення, як працуе праект. Калі вы супраць нейкіх сцягоў - пішыце мне, я іх прыбяру. Але лепш, вядома, не адмаўляцца :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:38, 19 ліпеня 2026 (+03) k8ftg4akx59g0bxs8dt1fw71prsxen1 0 808389 5167698 5148064 2026-07-19T14:36:01Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ 5167698 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Родзька}} {{Асоба |імя = Аляксандр Родзька |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Захаравіч Родзька |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = Захар Родзька |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Алякса́ндр Заха́равіч Ро́дзька''' або '''Аляксандр Захар’евіч Радзько''' ({{Lang-ru|Александр Захарович (Захарьевич) Родько, Радько, Радзько}}; {{ВД-Прэамбула}}) — педагог і арганізатар беларускага жыцця, адзін з актыўных удзельнікаў беларускага нацыянальнага руху ў міжваеннай [[Латвія|Латвійскай Рэспубліцы]]. == Біяграфія == === Ранні перыяд === Нарадзіўся 3 (15) лістапада 1876 года ў [[Беласток]]у{{sfn|Баринов|2026|}}. Далей, як адзначае [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]], біяграфія верагодна аднаўляецца толькі праз архівы, бо Родзька містыфікаваў яе, як многія прадстаўнікі яго пакалення. У прыватнасці, уяўныя звесткі [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]] перадае ў артыкуле «25 год вучыцельскае працы А. З. Радзько» на старонках «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа ў Латвіі]]» (№ 1 (18), 1933. С. 297—298).{{sfn|Баринов|2026|}} З артыкула 1933 года, бацька Родзькі служыў у артылерыі. У вайсковым паслужным спісе самога Родзькі ён пазначаны як «праваслаўны, сын акалодачнага наглядчыка». Паводле Барынава, служба ў паліцыі тым часам і пазней было распаўсюджанай стратэгіяй для сялянскіх дзяцей, якія адслужылі ў арміі і звольніліся ва ўнтэр-афіцэрскім чыне.{{sfn|Баринов|2026|}} Таксама ў паслужным спісе адзначана сканчэнне [[Гродзенская мужчынская гімназія|Гродзенскай гімназіі]]. Паводле асабовай справы студэнта, у 1897 годзе Родзька паступіў [[Пецярбургскі ўніверсітэт]]. Паводле паслужнога спісу ён «слухаў лекцыі» 2 гады, паводле асабовай справы — звольніўся пасля першага курса. Не ясна, як адзначае Барынаў, гэта памылка пісара (гады замест семестраў) або свядомая дэзінфармацыя Родзькі. Паводле артыкула 1933 года, Родзька скончыў універсітэцкі курс у 1904 годзе, прычым з дыпломам 1-й ступені (то-бок з выпускным сачыненнем).{{sfn|Баринов|2026|}} Па звальненні з універсітэта Родзька пераехаў у Маскву, 31 кастрычніка 1898 года залічаны на правах вольнанапісанага ў Маскоўскае ваеннае вучылішча. Аднак 11 лютага 1899 года пераведзены з вучылішча на звычайную страявую службу ў 177-ы Ізборскі пяхотны полк у Рызе. Адукацыйны цэнз дазволіў Родзьку скончыць вучэбную каманду, атрымаць чын малодшага ўнтэр-афіцэра (19 мая 1899) і здаць экзамен на чын прапаршчыка запасу (2 верасня 1899). У паслужным спісе няма звестак пра ўдзел у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне]], як сцвярджае артыкул 1933 года. У студзені 1912 года па прашэнні Родзька звольнены з запасу ў адстаўку.{{sfn|Баринов|2026|}} Адразу па арміі, у 1900 годзе, Родзька паступіў на службу ў Ліфляндскае акцызнае ўпраўленне, служыў у 3-й акрузе да рэвалюцыі 1917 года. Жыў паслядоўна ў Пернаве, Феліне і Валку. Паводле памятных кніжак, Родзька атрымліваў чыны толькі за выслугу гадоў. Пачаў радавым акцызным наглядчыкам у 1900 годзе, затым стаў пазаштатным малодшым кантралёрам, затым штатным, у 1909 годзе ўрэшце атрымаў чын калежскага рэгістратара. За выслугу гадоў у 1914 годзе ўзведзены ў калежскія сакратары.{{sfn|Баринов|2026|}} У правераным у лістападзе 1916 года паслужным спісе ёсць звесткі пра жонку Родзькі — дачку святара Вольгу Рыгораўну Паро. Звестак пра службу ў чыне заўрад-капітана ў Ноўгарадзе і Каўказскай арміі ў гады Першай сусветнай вайны, як сцвярджае артыкул 1933 года, у паслужным спісе няма.{{sfn|Баринов|2026|}} Як адзначае Барынаў, не мог Родзька і працаваць настаўнікам матэматыкі і фізікі ў пецярбургскіх гімназіях і рэальным вучылішчы ў Валку. Прынамсі без скончанага ўніверсітэцкага курса яго маглі дапусціць хіба да месца настаўніка пачатковай школы або, максімум, гарадскога адна-двухкласнага вучылішча.{{sfn|Баринов|2026|}} Паводле артыкула 1933 года, у 1918—1921 гадах Родзька выкладаў у Тамбоўскай жаночай гімназіі, пасля прыехаў у Рыгу, дзе працаваў у рускіх, а з 1923 — у беларускіх школах.{{sfn|Баринов|2026|}} === Адукацыйная і навуковая дзейнасць === З 1929 года стаў першым дырэктарам новаўтворанай [[Рыжская беларуская прыватная гімназія|Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]], заснаванай [[Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі|Таварыствам беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] (ТБНЛ). Адначасова працаваў там настаўнікам: у розныя гады выкладаў матэматыку, фізіку і касмаграфію{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=62—63}}. На пасяджэнні педагагічнай рады 25 кастрычніка 1931 года па прапанове Аляксандра Родзькі было прынята рашэнне падзяліць гімназію на два аддзяленні (з лацінскай мовай і з рускай і нямецкай мовамі), што дазволіла адаптаваць навучанне да рэальных патрэб вучняў<ref>[[Латвійскі дзяржаўны гістарычны архіў|Latvijas Valsts vēstures arhīvs]] (LVVA). F. 2125, ap. 5, l. 255, lp. 79.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=65}}. Пад яго кіраўніцтвам у сценах гімназіі праходзілі важныя культурныя мерапрыемствы беларускай дыяспары. У прыватнасці, 29 кастрычніка 1932 года ў будынку гімназіі (які размяшчаўся ў Рызе на вуліцы Вялікай Маскоўскай, 173) адбылося ўрачыстае святкаванне 50-гадовых юбілеяў беларускіх класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Падчас гэтай імпрэзы Аляксандр Родзька выступіў з уступнай прамовай перад вучнямі і гасцямі{{sfn|Панізнік|2017|с=43}}. Аляксандр Родзька таксама прымаў актыўны ўдзел у навукова-краязнаўчым жыцці беларусаў Латвіі. 15 красавіка 1932 года ён прысутнічаў на сходзе ініцыятыўнай групы па стварэнні [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ). На чацвёртым пасяджэнні групы 15 ліпеня таго ж года быў абраны намеснікам старшыні часовага праўлення БНКТЛ, якое ўзначаліў [[Кастусь Езавітаў]]. 2 верасня 1933 года на першым агульным сходзе таварыства Аляксандра Родзьку афіцыйна абралі намеснікам старшыні сталага праўлення{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=55—56, 58}}. === Падчас аўтарытарнага рэжыму === Пасля [[Дзяржаўны пераварот 15 мая 1934 года|дзяржаўнага перавароту 15 мая 1934 года]], здзейсненага [[Карліс Улманіс|Карлісам Улманісам]], пачаўся ўціск нацыянальных меншасцей і іх навучальных устаноў. На падставе загаду міністра асветы ад 12 кастрычніка 1934 года Аляксандр Родзька быў звольнены з пасады дырэктара Рыжскай беларускай гімназіі (загад набыў моц 16 кастрычніка). Яго абавязкі перайшлі да іншага выкладчыка, [[Пётра Мірановіч|Пятра Мірановіча]]<ref>LVVA. F. 3175, ap. 1, l. 8, lp. 73.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=73}}{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=600}}. Нягледзячы на звальненне і складаныя палітычныя ўмовы, ён працягнуў грамадскую дзейнасць. Калі ў канцы 1938 года Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі апынулася пад пагрозай юрыдычнай забароны, беларускі актыў вырашыў перарэгістраваць арганізацыю пад новай назвай. На агульным сходзе ТБНЛ 9 лютага 1939 года Родзька быў абраны намеснікам старшыні і сакратаром новай управы (пад кіраўніцтвам [[Мікалай Дзямідаў|Мікалая Дзямідава]])<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 3, lp. 1—5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. 14 лютага 1939 года менавіта Аляксандр Родзька перадаў у Міністэрства ўнутраных спраў Латвіі просьбу аб рэгістрацыі новай арганізацыі — [[Таварыства беларусаў у Латвіі]] (ТБЛ), статут якой быў зацверджаны летам таго ж года{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. Улетку 1939 года ён лічыўся паўнапраўным сябрам ТБЛ{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=618}}. Нейкі час Родзька выконваў абавязкі часовага старшыні ўправы Таварыства беларусаў у Латвіі, аднак 18 кастрычніка 1939 года пакінуў гэтую пасаду. Свой зыход ён абгрунтаваў цяжкім фінансавым становішчам, спаслаўшыся на тое, што «каса таварыства зусім пустая»<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 9, lp. 5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=619}}. Далейшы лёс Аляксандра Родзькі невядомы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларусы Латвіі ва ўмовах аўтарытарнага рэжыму Карліса Улманіса (1934—1940 гг.) |выданне= Запісы БІНіМ |тып=часопіс |год= 2022 |нумар= 42 |старонкі= 589—621 |спасылка=https://www.academia.edu/85269122/Беларусы_Латвіі_ва_ўмовах_аўтарытарнага_рэжыму_Карліса_Улманіса_1934_1940_гг_ |ref=Грыбоўскі (Улманіс)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= Беларускі Гістарычны Агляд |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} * {{артыкул|аўтар=[[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]]|загаловак=Рыжская прыватная гімназія Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1929–1936)|выданне=[[Латышы і беларусы: разам праз стагоддзі]]|тып=часопіс|год=2024|выпуск=13|старонкі=58—74|спасылка=https://www.academia.edu/125464654/%D0%A0%D1%8B%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%8F_T%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%96_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_1929_1936_|ref=Грыбоўскі}} * {{артыкул |аўтар= [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Панізнік С.]] |загаловак= Глядзіце сонцу ў вочы (з берагоў латвійскага Надзвіньня) |выданне= Культура. Нацыя |тып=часопіс |год= 2017 |месяц= снежань |нумар= 20 |старонкі= 39—50 |issn= 2291-4757 |ref=Панізнік}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1685219772626793/ |title = Александр Родько: невыдуманная биография |author = Игорь Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў |date = 2026-05-28 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} * {{h|Баринов|2026b|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1728737741608329/ |title = Александр Родько (продолжение) |author = Игорь Баринов |date = 2026-07-19 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Родзька Аляксандр Захаравіч}} [[Катэгорыя:Педагогі Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] 9qrnb9v3ea3tdjzunhr6ewvxgqmoh4d 5167703 5167698 2026-07-19T15:09:08Z M.L.Bot 261 /* Крыніцы */ дапаўненне 5167703 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Родзька}} {{Асоба |імя = Аляксандр Родзька |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Захаравіч Родзька |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = Захар Родзька |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Алякса́ндр Заха́равіч Ро́дзька''' або '''Аляксандр Захар’евіч Радзько''' ({{Lang-ru|Александр Захарович (Захарьевич) Родько, Радько, Радзько}}; {{ВД-Прэамбула}}) — педагог і арганізатар беларускага жыцця, адзін з актыўных удзельнікаў беларускага нацыянальнага руху ў міжваеннай [[Латвія|Латвійскай Рэспубліцы]]. == Біяграфія == === Ранні перыяд === Нарадзіўся 3 (15) лістапада 1876 года ў [[Беласток]]у{{sfn|Баринов|2026|}}. Далей, як адзначае [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]], біяграфія верагодна аднаўляецца толькі праз архівы, бо Родзька містыфікаваў яе, як многія прадстаўнікі яго пакалення. У прыватнасці, уяўныя звесткі [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]] перадае ў артыкуле «25 год вучыцельскае працы А. З. Радзько» на старонках «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа ў Латвіі]]» (№ 1 (18), 1933. С. 297—298).{{sfn|Баринов|2026|}} З артыкула 1933 года, бацька Родзькі служыў у артылерыі, а ў сваім вайсковым паслужным спісе Аляксандра Родзькі пазначаны як «праваслаўны, сын акалодачнага наглядчыка»{{sfn|Баринов|2026|}}. У 1884 годзе паступіў у [[Гродзенская мужчынская гімназія|Гродзенскую гімназію]] ў 1884 годзе, у атэстаце характарызаваўся як акуратны і руплівы вучань, але правёў там 13 гадоў, імаверна, праз нястачу сродкаў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле асабовай справы студэнта, у 1897 годзе Родзька паступіў [[Пецярбургскі ўніверсітэт]]. Паводле паслужнога спісу ён «слухаў лекцыі» 2 гады, паводле асабовай справы — звольніўся пасля першага курса. Не ясна, як адзначае Барынаў, гэта памылка пісара (гады замест семестраў) або свядомая дэзінфармацыя Родзькі. Паводле артыкула 1933 года, Родзька скончыў універсітэцкі курс у 1904 годзе, прычым з дыпломам 1-й ступені (то-бок з выпускным сачыненнем).{{sfn|Баринов|2026|}} Па звальненні з універсітэта Родзька пераехаў у Маскву, 31 кастрычніка 1898 года залічаны на правах вольнанапісанага ў Маскоўскае ваеннае вучылішча. Аднак 11 лютага 1899 года пераведзены з вучылішча на звычайную страявую службу ў 177-ы Ізборскі пяхотны полк у Рызе. Адукацыйны цэнз дазволіў Родзьку скончыць вучэбную каманду, атрымаць чын малодшага ўнтэр-афіцэра (19 мая 1899) і здаць экзамен на чын прапаршчыка запасу (2 верасня 1899). У паслужным спісе няма звестак пра ўдзел у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне]], як сцвярджае артыкул 1933 года. У студзені 1912 года па прашэнні Родзька звольнены з запасу ў адстаўку.{{sfn|Баринов|2026|}} Адразу па арміі, у 1900 годзе, Родзька паступіў на службу ў Ліфляндскае акцызнае ўпраўленне, служыў у 3-й акрузе да рэвалюцыі 1917 года. Жыў паслядоўна ў Пернаве, Феліне і Валку. Паводле памятных кніжак, Родзька атрымліваў чыны толькі за выслугу гадоў. Пачаў радавым акцызным наглядчыкам у 1900 годзе, затым стаў пазаштатным малодшым кантралёрам, затым штатным, у 1909 годзе ўрэшце атрымаў чын калежскага рэгістратара. За выслугу гадоў у 1914 годзе ўзведзены ў калежскія сакратары.{{sfn|Баринов|2026|}} У правераным у лістападзе 1916 года паслужным спісе ёсць звесткі пра жонку Родзькі — дачку святара Вольгу Рыгораўну Паро. Звестак пра службу ў чыне заўрад-капітана ў Ноўгарадзе і Каўказскай арміі ў гады Першай сусветнай вайны, як сцвярджае артыкул 1933 года, у паслужным спісе няма.{{sfn|Баринов|2026|}} Як адзначае Барынаў, не мог Родзька і працаваць настаўнікам матэматыкі і фізікі ў пецярбургскіх гімназіях і рэальным вучылішчы ў Валку. Прынамсі без скончанага ўніверсітэцкага курса яго маглі дапусціць хіба да месца настаўніка пачатковай школы або, максімум, гарадскога адна-двухкласнага вучылішча.{{sfn|Баринов|2026|}} Паводле артыкула 1933 года, у 1918—1921 гадах Родзька выкладаў у Тамбоўскай жаночай гімназіі, пасля прыехаў у Рыгу, дзе працаваў у рускіх, а з 1923 — у беларускіх школах.{{sfn|Баринов|2026|}} === Адукацыйная і навуковая дзейнасць === З 1929 года стаў першым дырэктарам новаўтворанай [[Рыжская беларуская прыватная гімназія|Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]], заснаванай [[Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі|Таварыствам беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] (ТБНЛ). Адначасова працаваў там настаўнікам: у розныя гады выкладаў матэматыку, фізіку і касмаграфію{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=62—63}}. На пасяджэнні педагагічнай рады 25 кастрычніка 1931 года па прапанове Аляксандра Родзькі было прынята рашэнне падзяліць гімназію на два аддзяленні (з лацінскай мовай і з рускай і нямецкай мовамі), што дазволіла адаптаваць навучанне да рэальных патрэб вучняў<ref>[[Латвійскі дзяржаўны гістарычны архіў|Latvijas Valsts vēstures arhīvs]] (LVVA). F. 2125, ap. 5, l. 255, lp. 79.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=65}}. Пад яго кіраўніцтвам у сценах гімназіі праходзілі важныя культурныя мерапрыемствы беларускай дыяспары. У прыватнасці, 29 кастрычніка 1932 года ў будынку гімназіі (які размяшчаўся ў Рызе на вуліцы Вялікай Маскоўскай, 173) адбылося ўрачыстае святкаванне 50-гадовых юбілеяў беларускіх класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Падчас гэтай імпрэзы Аляксандр Родзька выступіў з уступнай прамовай перад вучнямі і гасцямі{{sfn|Панізнік|2017|с=43}}. Аляксандр Родзька таксама прымаў актыўны ўдзел у навукова-краязнаўчым жыцці беларусаў Латвіі. 15 красавіка 1932 года ён прысутнічаў на сходзе ініцыятыўнай групы па стварэнні [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ). На чацвёртым пасяджэнні групы 15 ліпеня таго ж года быў абраны намеснікам старшыні часовага праўлення БНКТЛ, якое ўзначаліў [[Кастусь Езавітаў]]. 2 верасня 1933 года на першым агульным сходзе таварыства Аляксандра Родзьку афіцыйна абралі намеснікам старшыні сталага праўлення{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=55—56, 58}}. === Падчас аўтарытарнага рэжыму === Пасля [[Дзяржаўны пераварот 15 мая 1934 года|дзяржаўнага перавароту 15 мая 1934 года]], здзейсненага [[Карліс Улманіс|Карлісам Улманісам]], пачаўся ўціск нацыянальных меншасцей і іх навучальных устаноў. На падставе загаду міністра асветы ад 12 кастрычніка 1934 года Аляксандр Родзька быў звольнены з пасады дырэктара Рыжскай беларускай гімназіі (загад набыў моц 16 кастрычніка). Яго абавязкі перайшлі да іншага выкладчыка, [[Пётра Мірановіч|Пятра Мірановіча]]<ref>LVVA. F. 3175, ap. 1, l. 8, lp. 73.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=73}}{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=600}}. Нягледзячы на звальненне і складаныя палітычныя ўмовы, ён працягнуў грамадскую дзейнасць. Калі ў канцы 1938 года Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі апынулася пад пагрозай юрыдычнай забароны, беларускі актыў вырашыў перарэгістраваць арганізацыю пад новай назвай. На агульным сходзе ТБНЛ 9 лютага 1939 года Родзька быў абраны намеснікам старшыні і сакратаром новай управы (пад кіраўніцтвам [[Мікалай Дзямідаў|Мікалая Дзямідава]])<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 3, lp. 1—5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. 14 лютага 1939 года менавіта Аляксандр Родзька перадаў у Міністэрства ўнутраных спраў Латвіі просьбу аб рэгістрацыі новай арганізацыі — [[Таварыства беларусаў у Латвіі]] (ТБЛ), статут якой быў зацверджаны летам таго ж года{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. Улетку 1939 года ён лічыўся паўнапраўным сябрам ТБЛ{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=618}}. Нейкі час Родзька выконваў абавязкі часовага старшыні ўправы Таварыства беларусаў у Латвіі, аднак 18 кастрычніка 1939 года пакінуў гэтую пасаду. Свой зыход ён абгрунтаваў цяжкім фінансавым становішчам, спаслаўшыся на тое, што «каса таварыства зусім пустая»<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 9, lp. 5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=619}}. Далейшы лёс Аляксандра Родзькі невядомы. == Сям’я == Бацька — Захар Сямёнавіч Родзька, нарадзіўся 22 сакавіка 1847 года ў Явангелічах Слуцкага павета Мінскай губерні ў праваслаўнай сялянскай сям’і, адукацыю атрымаў дамашнюю. 2 сакавіка 1868 года паступіў на тэрміновую вайсковую службу, па адным з апошніх рэкруцкіх набораў перад рэформай, залічаны ў 26-ю артылерыйскую брыгаду, якая стаяла ў Беластоку, пазней пераведзена ў Гродна.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Як і многія сяляне, Захар спрабаваў выкарыстаць «новую» армію як сацыяльны ліфт праз звыштэрміновую службу і адслужыў роўна 20 гадоў, звольнены у запас 27 лютага 1888 года. Падчас службы ўдзельнічаў у руска-турэцкай вайне ў Балгарыі, восенню 1877 года вызначыўся ў баях пад Чаіркёем і Златарыцай, узнагароджаны Георгіеўскім крыжам 4-й ступені і ўзведзены ў фельдфебелі. Таксама Захар меў сярэбраныя медалі «За стараннасць» (за 10 і 15 гадоў звыштэрміновай службы) і памятны светла-бронзавы медаль за турэцкую вайну.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Падчас службы ў Беластоку, Захар ажаніўся з мясцовай мяшчанкай Жазэфінай (Юзэфай) Міхайлаўнай Пачтарскай, каталіцкага веравызнання, у пазнейшым яго паслужным спісе, яна пазначана лютэранкай. Старэйшы з дзяцей — Аляксандр, нарадзіўся 3 лістапада 1876 года, таксама ў сям’і быў сын Уладзімір (нар. 20.7.1879) і дочкі Лідзія (нар. 29.8.1881), Марыя (нар. 30.9.1883), Вера (нар. 26.2.1887) і Яўгенія (нар. 17.5.1892).{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Каб утрымліваць вялікую сям’ю, адстаўны салдат паступіў на службу ў паліцыю. Паводле Барынава, служба ў паліцыі тым часам і пазней была распаўсюджанай стратэгіяй для сялянскіх дзяцей, якія адслужылі ў арміі і звольніліся ва унтэр-афіцэрскім чыне{{sfn|Баринов|2026|}}. Атрымаў месца акалодачнага наглядчыка ў Гродне 24 сакавіка 1894 года. Нягледзячы на невялікае жалаванне (300 рублёў за год), ашчадны Захар здолеў сабраць сродкі на два драўляныя дамы ў Гродне.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Гімназічную адукацыю бацькі змаглі даць Бацькі здолелі даць гімназічную адукацыю толькі старэйшаму старэйшаму сыну Аляксандру, хаця і на гэта сродкаў перыядычна не ставала.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларусы Латвіі ва ўмовах аўтарытарнага рэжыму Карліса Улманіса (1934—1940 гг.) |выданне= Запісы БІНіМ |тып=часопіс |год= 2022 |нумар= 42 |старонкі= 589—621 |спасылка=https://www.academia.edu/85269122/Беларусы_Латвіі_ва_ўмовах_аўтарытарнага_рэжыму_Карліса_Улманіса_1934_1940_гг_ |ref=Грыбоўскі (Улманіс)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= Беларускі Гістарычны Агляд |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} * {{артыкул|аўтар=[[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]]|загаловак=Рыжская прыватная гімназія Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1929–1936)|выданне=[[Латышы і беларусы: разам праз стагоддзі]]|тып=часопіс|год=2024|выпуск=13|старонкі=58—74|спасылка=https://www.academia.edu/125464654/%D0%A0%D1%8B%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%8F_T%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%96_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_1929_1936_|ref=Грыбоўскі}} * {{артыкул |аўтар= [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Панізнік С.]] |загаловак= Глядзіце сонцу ў вочы (з берагоў латвійскага Надзвіньня) |выданне= Культура. Нацыя |тып=часопіс |год= 2017 |месяц= снежань |нумар= 20 |старонкі= 39—50 |issn= 2291-4757 |ref=Панізнік}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1685219772626793/ |title = Александр Родько: невыдуманная биография |author = Игорь Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў |date = 2026-05-28 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} * {{h|Баринов|2026b|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1728737741608329/ |title = Александр Родько (продолжение) |author = Игорь Баринов |date = 2026-07-19 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Родзька Аляксандр Захаравіч}} [[Катэгорыя:Педагогі Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] 0xavynujtzsivgrb3ow4bkfgrocdas6 5167704 5167703 2026-07-19T15:09:43Z M.L.Bot 261 /* Ранні перыяд */ 5167704 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Родзька}} {{Асоба |імя = Аляксандр Родзька |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Захаравіч Родзька |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = Захар Родзька |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Алякса́ндр Заха́равіч Ро́дзька''' або '''Аляксандр Захар’евіч Радзько''' ({{Lang-ru|Александр Захарович (Захарьевич) Родько, Радько, Радзько}}; {{ВД-Прэамбула}}) — педагог і арганізатар беларускага жыцця, адзін з актыўных удзельнікаў беларускага нацыянальнага руху ў міжваеннай [[Латвія|Латвійскай Рэспубліцы]]. == Біяграфія == === Ранні перыяд === Нарадзіўся 3 (15) лістапада 1876 года ў [[Беласток]]у{{sfn|Баринов|2026|}}. Далей, як адзначае [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]], біяграфія верагодна аднаўляецца толькі праз архівы, бо Родзька містыфікаваў яе, як многія прадстаўнікі яго пакалення. У прыватнасці, уяўныя звесткі [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]] перадае ў артыкуле «25 год вучыцельскае працы А. З. Радзько» на старонках «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа ў Латвіі]]» (№ 1 (18), 1933. С. 297—298).{{sfn|Баринов|2026|}} З артыкула 1933 года, бацька Родзькі служыў у артылерыі, а ў сваім вайсковым паслужным спісе Аляксандра Родзькі пазначаны як «праваслаўны, сын акалодачнага наглядчыка»{{sfn|Баринов|2026|}}. У 1884 годзе паступіў у [[Гродзенская мужчынская гімназія|Гродзенскую гімназію]], у атэстаце характарызуецца як акуратны і руплівы вучань, але правёў там 13 гадоў, імаверна, праз нястачу сродкаў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле асабовай справы студэнта, у 1897 годзе Родзька паступіў [[Пецярбургскі ўніверсітэт]]. Паводле паслужнога спісу ён «слухаў лекцыі» 2 гады, паводле асабовай справы — звольніўся пасля першага курса. Не ясна, як адзначае Барынаў, гэта памылка пісара (гады замест семестраў) або свядомая дэзінфармацыя Родзькі. Паводле артыкула 1933 года, Родзька скончыў універсітэцкі курс у 1904 годзе, прычым з дыпломам 1-й ступені (то-бок з выпускным сачыненнем).{{sfn|Баринов|2026|}} Па звальненні з універсітэта Родзька пераехаў у Маскву, 31 кастрычніка 1898 года залічаны на правах вольнанапісанага ў Маскоўскае ваеннае вучылішча. Аднак 11 лютага 1899 года пераведзены з вучылішча на звычайную страявую службу ў 177-ы Ізборскі пяхотны полк у Рызе. Адукацыйны цэнз дазволіў Родзьку скончыць вучэбную каманду, атрымаць чын малодшага ўнтэр-афіцэра (19 мая 1899) і здаць экзамен на чын прапаршчыка запасу (2 верасня 1899). У паслужным спісе няма звестак пра ўдзел у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне]], як сцвярджае артыкул 1933 года. У студзені 1912 года па прашэнні Родзька звольнены з запасу ў адстаўку.{{sfn|Баринов|2026|}} Адразу па арміі, у 1900 годзе, Родзька паступіў на службу ў Ліфляндскае акцызнае ўпраўленне, служыў у 3-й акрузе да рэвалюцыі 1917 года. Жыў паслядоўна ў Пернаве, Феліне і Валку. Паводле памятных кніжак, Родзька атрымліваў чыны толькі за выслугу гадоў. Пачаў радавым акцызным наглядчыкам у 1900 годзе, затым стаў пазаштатным малодшым кантралёрам, затым штатным, у 1909 годзе ўрэшце атрымаў чын калежскага рэгістратара. За выслугу гадоў у 1914 годзе ўзведзены ў калежскія сакратары.{{sfn|Баринов|2026|}} У правераным у лістападзе 1916 года паслужным спісе ёсць звесткі пра жонку Родзькі — дачку святара Вольгу Рыгораўну Паро. Звестак пра службу ў чыне заўрад-капітана ў Ноўгарадзе і Каўказскай арміі ў гады Першай сусветнай вайны, як сцвярджае артыкул 1933 года, у паслужным спісе няма.{{sfn|Баринов|2026|}} Як адзначае Барынаў, не мог Родзька і працаваць настаўнікам матэматыкі і фізікі ў пецярбургскіх гімназіях і рэальным вучылішчы ў Валку. Прынамсі без скончанага ўніверсітэцкага курса яго маглі дапусціць хіба да месца настаўніка пачатковай школы або, максімум, гарадскога адна-двухкласнага вучылішча.{{sfn|Баринов|2026|}} Паводле артыкула 1933 года, у 1918—1921 гадах Родзька выкладаў у Тамбоўскай жаночай гімназіі, пасля прыехаў у Рыгу, дзе працаваў у рускіх, а з 1923 — у беларускіх школах.{{sfn|Баринов|2026|}} === Адукацыйная і навуковая дзейнасць === З 1929 года стаў першым дырэктарам новаўтворанай [[Рыжская беларуская прыватная гімназія|Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]], заснаванай [[Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі|Таварыствам беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] (ТБНЛ). Адначасова працаваў там настаўнікам: у розныя гады выкладаў матэматыку, фізіку і касмаграфію{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=62—63}}. На пасяджэнні педагагічнай рады 25 кастрычніка 1931 года па прапанове Аляксандра Родзькі было прынята рашэнне падзяліць гімназію на два аддзяленні (з лацінскай мовай і з рускай і нямецкай мовамі), што дазволіла адаптаваць навучанне да рэальных патрэб вучняў<ref>[[Латвійскі дзяржаўны гістарычны архіў|Latvijas Valsts vēstures arhīvs]] (LVVA). F. 2125, ap. 5, l. 255, lp. 79.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=65}}. Пад яго кіраўніцтвам у сценах гімназіі праходзілі важныя культурныя мерапрыемствы беларускай дыяспары. У прыватнасці, 29 кастрычніка 1932 года ў будынку гімназіі (які размяшчаўся ў Рызе на вуліцы Вялікай Маскоўскай, 173) адбылося ўрачыстае святкаванне 50-гадовых юбілеяў беларускіх класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Падчас гэтай імпрэзы Аляксандр Родзька выступіў з уступнай прамовай перад вучнямі і гасцямі{{sfn|Панізнік|2017|с=43}}. Аляксандр Родзька таксама прымаў актыўны ўдзел у навукова-краязнаўчым жыцці беларусаў Латвіі. 15 красавіка 1932 года ён прысутнічаў на сходзе ініцыятыўнай групы па стварэнні [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ). На чацвёртым пасяджэнні групы 15 ліпеня таго ж года быў абраны намеснікам старшыні часовага праўлення БНКТЛ, якое ўзначаліў [[Кастусь Езавітаў]]. 2 верасня 1933 года на першым агульным сходзе таварыства Аляксандра Родзьку афіцыйна абралі намеснікам старшыні сталага праўлення{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=55—56, 58}}. === Падчас аўтарытарнага рэжыму === Пасля [[Дзяржаўны пераварот 15 мая 1934 года|дзяржаўнага перавароту 15 мая 1934 года]], здзейсненага [[Карліс Улманіс|Карлісам Улманісам]], пачаўся ўціск нацыянальных меншасцей і іх навучальных устаноў. На падставе загаду міністра асветы ад 12 кастрычніка 1934 года Аляксандр Родзька быў звольнены з пасады дырэктара Рыжскай беларускай гімназіі (загад набыў моц 16 кастрычніка). Яго абавязкі перайшлі да іншага выкладчыка, [[Пётра Мірановіч|Пятра Мірановіча]]<ref>LVVA. F. 3175, ap. 1, l. 8, lp. 73.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=73}}{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=600}}. Нягледзячы на звальненне і складаныя палітычныя ўмовы, ён працягнуў грамадскую дзейнасць. Калі ў канцы 1938 года Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі апынулася пад пагрозай юрыдычнай забароны, беларускі актыў вырашыў перарэгістраваць арганізацыю пад новай назвай. На агульным сходзе ТБНЛ 9 лютага 1939 года Родзька быў абраны намеснікам старшыні і сакратаром новай управы (пад кіраўніцтвам [[Мікалай Дзямідаў|Мікалая Дзямідава]])<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 3, lp. 1—5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. 14 лютага 1939 года менавіта Аляксандр Родзька перадаў у Міністэрства ўнутраных спраў Латвіі просьбу аб рэгістрацыі новай арганізацыі — [[Таварыства беларусаў у Латвіі]] (ТБЛ), статут якой быў зацверджаны летам таго ж года{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. Улетку 1939 года ён лічыўся паўнапраўным сябрам ТБЛ{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=618}}. Нейкі час Родзька выконваў абавязкі часовага старшыні ўправы Таварыства беларусаў у Латвіі, аднак 18 кастрычніка 1939 года пакінуў гэтую пасаду. Свой зыход ён абгрунтаваў цяжкім фінансавым становішчам, спаслаўшыся на тое, што «каса таварыства зусім пустая»<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 9, lp. 5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=619}}. Далейшы лёс Аляксандра Родзькі невядомы. == Сям’я == Бацька — Захар Сямёнавіч Родзька, нарадзіўся 22 сакавіка 1847 года ў Явангелічах Слуцкага павета Мінскай губерні ў праваслаўнай сялянскай сям’і, адукацыю атрымаў дамашнюю. 2 сакавіка 1868 года паступіў на тэрміновую вайсковую службу, па адным з апошніх рэкруцкіх набораў перад рэформай, залічаны ў 26-ю артылерыйскую брыгаду, якая стаяла ў Беластоку, пазней пераведзена ў Гродна.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Як і многія сяляне, Захар спрабаваў выкарыстаць «новую» армію як сацыяльны ліфт праз звыштэрміновую службу і адслужыў роўна 20 гадоў, звольнены у запас 27 лютага 1888 года. Падчас службы ўдзельнічаў у руска-турэцкай вайне ў Балгарыі, восенню 1877 года вызначыўся ў баях пад Чаіркёем і Златарыцай, узнагароджаны Георгіеўскім крыжам 4-й ступені і ўзведзены ў фельдфебелі. Таксама Захар меў сярэбраныя медалі «За стараннасць» (за 10 і 15 гадоў звыштэрміновай службы) і памятны светла-бронзавы медаль за турэцкую вайну.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Падчас службы ў Беластоку, Захар ажаніўся з мясцовай мяшчанкай Жазэфінай (Юзэфай) Міхайлаўнай Пачтарскай, каталіцкага веравызнання, у пазнейшым яго паслужным спісе, яна пазначана лютэранкай. Старэйшы з дзяцей — Аляксандр, нарадзіўся 3 лістапада 1876 года, таксама ў сям’і быў сын Уладзімір (нар. 20.7.1879) і дочкі Лідзія (нар. 29.8.1881), Марыя (нар. 30.9.1883), Вера (нар. 26.2.1887) і Яўгенія (нар. 17.5.1892).{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Каб утрымліваць вялікую сям’ю, адстаўны салдат паступіў на службу ў паліцыю. Паводле Барынава, служба ў паліцыі тым часам і пазней была распаўсюджанай стратэгіяй для сялянскіх дзяцей, якія адслужылі ў арміі і звольніліся ва унтэр-афіцэрскім чыне{{sfn|Баринов|2026|}}. Атрымаў месца акалодачнага наглядчыка ў Гродне 24 сакавіка 1894 года. Нягледзячы на невялікае жалаванне (300 рублёў за год), ашчадны Захар здолеў сабраць сродкі на два драўляныя дамы ў Гродне.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Гімназічную адукацыю бацькі змаглі даць Бацькі здолелі даць гімназічную адукацыю толькі старэйшаму старэйшаму сыну Аляксандру, хаця і на гэта сродкаў перыядычна не ставала.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларусы Латвіі ва ўмовах аўтарытарнага рэжыму Карліса Улманіса (1934—1940 гг.) |выданне= Запісы БІНіМ |тып=часопіс |год= 2022 |нумар= 42 |старонкі= 589—621 |спасылка=https://www.academia.edu/85269122/Беларусы_Латвіі_ва_ўмовах_аўтарытарнага_рэжыму_Карліса_Улманіса_1934_1940_гг_ |ref=Грыбоўскі (Улманіс)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= Беларускі Гістарычны Агляд |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} * {{артыкул|аўтар=[[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]]|загаловак=Рыжская прыватная гімназія Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1929–1936)|выданне=[[Латышы і беларусы: разам праз стагоддзі]]|тып=часопіс|год=2024|выпуск=13|старонкі=58—74|спасылка=https://www.academia.edu/125464654/%D0%A0%D1%8B%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%8F_T%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%96_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_1929_1936_|ref=Грыбоўскі}} * {{артыкул |аўтар= [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Панізнік С.]] |загаловак= Глядзіце сонцу ў вочы (з берагоў латвійскага Надзвіньня) |выданне= Культура. Нацыя |тып=часопіс |год= 2017 |месяц= снежань |нумар= 20 |старонкі= 39—50 |issn= 2291-4757 |ref=Панізнік}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1685219772626793/ |title = Александр Родько: невыдуманная биография |author = Игорь Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў |date = 2026-05-28 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} * {{h|Баринов|2026b|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1728737741608329/ |title = Александр Родько (продолжение) |author = Игорь Баринов |date = 2026-07-19 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Родзька Аляксандр Захаравіч}} [[Катэгорыя:Педагогі Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] 4mjnsopq1brfsc8dzcb76g2m4fqke5t 5167706 5167704 2026-07-19T15:39:41Z M.L.Bot 261 /* Сям’я */ афармленне, дапаўненне 5167706 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Родзька}} {{Асоба |імя = Аляксандр Родзька |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Захаравіч Родзька |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = Захар Родзька |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Алякса́ндр Заха́равіч Ро́дзька''' або '''Аляксандр Захар’евіч Радзько''' ({{Lang-ru|Александр Захарович (Захарьевич) Родько, Радько, Радзько}}; {{ВД-Прэамбула}}) — педагог і арганізатар беларускага жыцця, адзін з актыўных удзельнікаў беларускага нацыянальнага руху ў міжваеннай [[Латвія|Латвійскай Рэспубліцы]]. == Біяграфія == === Ранні перыяд === Нарадзіўся 3 (15) лістапада 1876 года ў [[Беласток]]у{{sfn|Баринов|2026|}}. Далей, як адзначае [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]], біяграфія верагодна аднаўляецца толькі праз архівы, бо Родзька містыфікаваў яе, як многія прадстаўнікі яго пакалення. У прыватнасці, уяўныя звесткі дае [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]] у артыкуле «25 год вучыцельскае працы А. З. Радзько» на старонках «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа ў Латвіі]]» (№ 1 (18), 1933. С. 297—298).{{sfn|Баринов|2026|}} З артыкула 1933 года, бацька Родзькі служыў у артылерыі, а ў вайсковым паслужным спісе Аляксандра Родзькі пазначаны як «праваслаўны, сын акалодачнага наглядчыка»{{Пераход|Сям’я|green}}{{sfn|Баринов|2026|}}. У 1884 годзе паступіў у [[Гродзенская мужчынская гімназія|Гродзенскую гімназію]], у атэстаце характарызуецца як акуратны і руплівы вучань, але правёў там 13 гадоў, імаверна, праз нястачу сродкаў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле асабовай справы студэнта, у 1897 годзе Родзька паступіў [[Пецярбургскі ўніверсітэт]]{{sfn|Баринов|2026|}}. Адвучыўся толькі год, прычынай адлічэння пасля першага курса была як фінансавая нястача, так і непаспяховасць{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Родзька безпаспяхова дабіваўся, каб яму, як праслухаўшаму курсы, дазволілі здаваць экзамены нароўні з дзейнымі студэнтамі{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Урэшце ён застаўся без сродкаў на жыццё і вымушаны быў вярнуцца ў Гродна да бацькоў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле пазнейшага вайсковага паслужнога спісу ён «слухаў лекцыі» 2 гады, як адзначае Барынаў, не ясна ці гэта памылка пісара (гады замест семестраў), ці свядомая дэзінфармацыя Родзькі{{sfn|Баринов|2026|}}. Паводле артыкула 1933 года, Родзька скончыў універсітэцкі курс у 1904 годзе, прычым з дыпломам 1-й ступені (то-бок з выпускным сачыненнем){{sfn|Баринов|2026|}}. Як адзначае Барынаў, беднасць была асноўнай праблемай Аляксандра, таму як і бацька ён мусіў пачынаць з ніжніх чыноў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Родзька паехаў у Маскву і 31 кастрычніка 1898 года залічаны на правах вольнанапісанага ў Маскоўскае ваеннае вучылішча. Аднак, 11 лютага 1899 года пераведзены з вучылішча на звычайную страявую службу ў 177-ы Ізборскі пяхотны полк у Рызе. Адукацыйны цэнз дазволіў Родзьку скончыць вучэбную каманду, атрымаць чын малодшага унтэр-афіцэра (19 мая 1899) і здаць экзамен на чын прапаршчыка запасу (2 верасня 1899). У паслужным спісе няма звестак пра ўдзел у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне]], як сцвярджае артыкул 1933 года. У студзені 1912 года па прашэнні Родзька звольнены з запасу ў адстаўку.{{sfn|Баринов|2026|}} Адразу па арміі, у 1900 годзе, Родзька паступіў на службу ў Ліфляндскае акцызнае ўпраўленне, служыў у 3-й акрузе да рэвалюцыі 1917 года. Жыў паслядоўна ў Пернаве, Феліне і Валку. Паводле памятных кніжак, Родзька атрымліваў чыны толькі за выслугу гадоў. Пачаў радавым акцызным наглядчыкам у 1900 годзе, затым стаў пазаштатным малодшым кантралёрам, затым штатным, у 1909 годзе ўрэшце атрымаў чын калежскага рэгістратара. За выслугу гадоў у 1914 годзе ўзведзены ў калежскія сакратары.{{sfn|Баринов|2026|}} У правераным у лістападзе 1916 года паслужным спісе ёсць звесткі пра жонку Родзькі — дачку святара Вольгу Рыгораўну Паро. Звестак пра службу ў чыне заўрад-капітана ў Ноўгарадзе і Каўказскай арміі ў гады Першай сусветнай вайны, як сцвярджае артыкул 1933 года, у паслужным спісе няма.{{sfn|Баринов|2026|}} Як адзначае Барынаў, не мог Родзька і працаваць настаўнікам матэматыкі і фізікі ў пецярбургскіх гімназіях і рэальным вучылішчы ў Валку. Прынамсі без скончанага ўніверсітэцкага курса яго маглі дапусціць хіба да месца настаўніка пачатковай школы або, максімум, гарадскога адна-двухкласнага вучылішча.{{sfn|Баринов|2026|}} Паводле артыкула 1933 года, у 1918—1921 гадах Родзька выкладаў у Тамбоўскай жаночай гімназіі, пасля прыехаў у Рыгу, дзе працаваў у рускіх, а з 1923 — у беларускіх школах.{{sfn|Баринов|2026|}} === Адукацыйная і навуковая дзейнасць === З 1929 года стаў першым дырэктарам новаўтворанай [[Рыжская беларуская прыватная гімназія|Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]], заснаванай [[Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі|Таварыствам беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] (ТБНЛ). Адначасова працаваў там настаўнікам: у розныя гады выкладаў матэматыку, фізіку і касмаграфію{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=62—63}}. На пасяджэнні педагагічнай рады 25 кастрычніка 1931 года па прапанове Аляксандра Родзькі было прынята рашэнне падзяліць гімназію на два аддзяленні (з лацінскай мовай і з рускай і нямецкай мовамі), што дазволіла адаптаваць навучанне да рэальных патрэб вучняў<ref>[[Латвійскі дзяржаўны гістарычны архіў|Latvijas Valsts vēstures arhīvs]] (LVVA). F. 2125, ap. 5, l. 255, lp. 79.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=65}}. Пад яго кіраўніцтвам у сценах гімназіі праходзілі важныя культурныя мерапрыемствы беларускай дыяспары. У прыватнасці, 29 кастрычніка 1932 года ў будынку гімназіі (які размяшчаўся ў Рызе на вуліцы Вялікай Маскоўскай, 173) адбылося ўрачыстае святкаванне 50-гадовых юбілеяў беларускіх класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Падчас гэтай імпрэзы Аляксандр Родзька выступіў з уступнай прамовай перад вучнямі і гасцямі{{sfn|Панізнік|2017|с=43}}. Аляксандр Родзька таксама прымаў актыўны ўдзел у навукова-краязнаўчым жыцці беларусаў Латвіі. 15 красавіка 1932 года ён прысутнічаў на сходзе ініцыятыўнай групы па стварэнні [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ). На чацвёртым пасяджэнні групы 15 ліпеня таго ж года быў абраны намеснікам старшыні часовага праўлення БНКТЛ, якое ўзначаліў [[Кастусь Езавітаў]]. 2 верасня 1933 года на першым агульным сходзе таварыства Аляксандра Родзьку афіцыйна абралі намеснікам старшыні сталага праўлення{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=55—56, 58}}. === Падчас аўтарытарнага рэжыму === Пасля [[Дзяржаўны пераварот 15 мая 1934 года|дзяржаўнага перавароту 15 мая 1934 года]], здзейсненага [[Карліс Улманіс|Карлісам Улманісам]], пачаўся ўціск нацыянальных меншасцей і іх навучальных устаноў. На падставе загаду міністра асветы ад 12 кастрычніка 1934 года Аляксандр Родзька быў звольнены з пасады дырэктара Рыжскай беларускай гімназіі (загад набыў моц 16 кастрычніка). Яго абавязкі перайшлі да іншага выкладчыка, [[Пётра Мірановіч|Пятра Мірановіча]]<ref>LVVA. F. 3175, ap. 1, l. 8, lp. 73.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=73}}{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=600}}. Нягледзячы на звальненне і складаныя палітычныя ўмовы, ён працягнуў грамадскую дзейнасць. Калі ў канцы 1938 года Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі апынулася пад пагрозай юрыдычнай забароны, беларускі актыў вырашыў перарэгістраваць арганізацыю пад новай назвай. На агульным сходзе ТБНЛ 9 лютага 1939 года Родзька быў абраны намеснікам старшыні і сакратаром новай управы (пад кіраўніцтвам [[Мікалай Дзямідаў|Мікалая Дзямідава]])<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 3, lp. 1—5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. 14 лютага 1939 года менавіта Аляксандр Родзька перадаў у Міністэрства ўнутраных спраў Латвіі просьбу аб рэгістрацыі новай арганізацыі — [[Таварыства беларусаў у Латвіі]] (ТБЛ), статут якой быў зацверджаны летам таго ж года{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. Улетку 1939 года ён лічыўся паўнапраўным сябрам ТБЛ{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=618}}. Нейкі час Родзька выконваў абавязкі часовага старшыні ўправы Таварыства беларусаў у Латвіі, аднак 18 кастрычніка 1939 года пакінуў гэтую пасаду. Свой зыход ён абгрунтаваў цяжкім фінансавым становішчам, спаслаўшыся на тое, што «каса таварыства зусім пустая»<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 9, lp. 5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=619}}. Далейшы лёс Аляксандра Родзькі невядомы. == Сям’я == Бацька — Захар Сямёнавіч Родзька, паводле яго паслужнога спісу ў студэнцкай справе сына, нарадзіўся 22 сакавіка 1847 года ў [[Ванелевічы|Евангелічах]] Слуцкага павета Мінскай губерні ў праваслаўнай сялянскай сям’і, адукацыю атрымаў дамашнюю. 2 сакавіка 1868 года паступіў на тэрміновую вайсковую службу, па адным з апошніх рэкруцкіх набораў перад рэформай, залічаны ў 26-ю артылерыйскую брыгаду, якая стаяла ў Беластоку, пазней пераведзена ў Гродна.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Як і многія сяляне, Захар спрабаваў выкарыстаць «новую» армію як сацыяльны ліфт праз звыштэрміновую службу і адслужыў роўна 20 гадоў, звольнены у запас 27 лютага 1888 года. Удзельнічаў у руска-турэцкай вайне ў Балгарыі, восенню 1877 года вызначыўся ў баях пры Чаіркёе і Златарыцэ, узнагароджаны Георгіеўскім крыжам 4-й ступені і ўзведзены ў фельдфебелі. Таксама Захар меў сярэбраныя медалі «За стараннасць» (за 10 і 15 гадоў звыштэрміновай службы) і памятны светла-бронзавы медаль за турэцкую вайну.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Падчас службы ў Беластоку, Захар ажаніўся з мясцовай мяшчанкай Жазэфінай (Юзэфай) Міхайлаўнай Пачтарскай, каталіцкага веравызнання, у пазнейшым яго паслужным спісе, яна пазначана лютэранкай. Старэйшы з дзяцей — Аляксандр, нарадзіўся 3 лістапада 1876 года, таксама ў сям’і быў сын Уладзімір (нар. 20.7.1879) і дочкі Лідзія (нар. 29.8.1881), Марыя (нар. 30.9.1883), Вера (нар. 26.2.1887) і Яўгенія (нар. 17.5.1892).{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Каб утрымліваць вялікую сям’ю, адстаўны салдат паступіў на службу ў паліцыю. Паводле Барынава, служба ў паліцыі тым часам і пазней была распаўсюджанай стратэгіяй для сялянскіх дзяцей, якія адслужылі ў арміі і звольніліся ва унтэр-афіцэрскім чыне{{sfn|Баринов|2026|}}. Атрымаў месца акалодачнага наглядчыка ў Гродне 24 сакавіка 1894 года. Нягледзячы на невялікае жалаванне (300 рублёў за год), ашчадны Захар здолеў сабраць сродкі на два драўляныя дамы ў Гродне.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Гімназічную адукацыю бацькі змаглі даць Бацькі здолелі даць гімназічную адукацыю толькі старэйшаму старэйшаму сыну Аляксандру, хаця і на гэта сродкаў перыядычна не ставала.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларусы Латвіі ва ўмовах аўтарытарнага рэжыму Карліса Улманіса (1934—1940 гг.) |выданне= Запісы БІНіМ |тып=часопіс |год= 2022 |нумар= 42 |старонкі= 589—621 |спасылка=https://www.academia.edu/85269122/Беларусы_Латвіі_ва_ўмовах_аўтарытарнага_рэжыму_Карліса_Улманіса_1934_1940_гг_ |ref=Грыбоўскі (Улманіс)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= Беларускі Гістарычны Агляд |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} * {{артыкул|аўтар=[[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]]|загаловак=Рыжская прыватная гімназія Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1929–1936)|выданне=[[Латышы і беларусы: разам праз стагоддзі]]|тып=часопіс|год=2024|выпуск=13|старонкі=58—74|спасылка=https://www.academia.edu/125464654/%D0%A0%D1%8B%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%8F_T%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%96_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_1929_1936_|ref=Грыбоўскі}} * {{артыкул |аўтар= [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Панізнік С.]] |загаловак= Глядзіце сонцу ў вочы (з берагоў латвійскага Надзвіньня) |выданне= Культура. Нацыя |тып=часопіс |год= 2017 |месяц= снежань |нумар= 20 |старонкі= 39—50 |issn= 2291-4757 |ref=Панізнік}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1685219772626793/ |title = Александр Родько: невыдуманная биография |author = Игорь Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў |date = 2026-05-28 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} * {{h|Баринов|2026b|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1728737741608329/ |title = Александр Родько (продолжение) |author = Игорь Баринов |date = 2026-07-19 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Родзька Аляксандр Захаравіч}} [[Катэгорыя:Педагогі Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] 0wthpas7w6s28fqmi6hod2umma6bsyz 5167707 5167706 2026-07-19T15:42:05Z M.L.Bot 261 5167707 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Родзька}} {{Асоба |імя = Аляксандр Родзька |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Захаравіч Родзька |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = Захар Родзька |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Алякса́ндр Заха́равіч Ро́дзька''' або '''Аляксандр Захар’евіч Радзько''' ({{Lang-ru|Александр Захарович (Захарьевич) Родько, Радько, Радзько}}; {{ВД-Прэамбула}}) — педагог і арганізатар беларускага жыцця, адзін з актыўных удзельнікаў беларускага нацыянальнага руху ў міжваеннай [[Латвія|Латвійскай Рэспубліцы]]. == Біяграфія == === Ранні перыяд === Нарадзіўся 3 (15) лістапада 1876 года ў [[Беласток]]у{{sfn|Баринов|2026|}}. Далей, як адзначае [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]], біяграфія верагодна аднаўляецца толькі праз архівы, бо Родзька містыфікаваў яе, як многія прадстаўнікі яго пакалення. У прыватнасці, уяўныя звесткі дае [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]] у артыкуле «25 год вучыцельскае працы А. З. Радзько» на старонках «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа ў Латвіі]]» (№ 1 (18), 1933. С. 297—298).{{sfn|Баринов|2026|}} З артыкула 1933 года, бацька Родзькі служыў у артылерыі, а ў вайсковым паслужным спісе Аляксандра Родзькі пазначаны як «праваслаўны, сын акалодачнага наглядчыка»{{Пераход|Сям’я|pink}}{{sfn|Баринов|2026|}}. У 1884 годзе паступіў у [[Гродзенская мужчынская гімназія|Гродзенскую гімназію]], у атэстаце характарызуецца як акуратны і руплівы вучань, але правёў там 13 гадоў, імаверна, праз нястачу сродкаў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле асабовай справы студэнта, у 1897 годзе Родзька паступіў [[Пецярбургскі ўніверсітэт]]{{sfn|Баринов|2026|}}. Адвучыўся толькі год, прычынай адлічэння пасля першага курса была як фінансавая нястача, так і непаспяховасць{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Родзька безпаспяхова дабіваўся, каб яму, як праслухаўшаму курсы, дазволілі здаваць экзамены нароўні з дзейнымі студэнтамі{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Урэшце ён застаўся без сродкаў на жыццё і вымушаны быў вярнуцца ў Гродна да бацькоў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле пазнейшага вайсковага паслужнога спісу ён «слухаў лекцыі» 2 гады, як адзначае Барынаў, не ясна ці гэта памылка пісара (гады замест семестраў), ці свядомая дэзінфармацыя Родзькі{{sfn|Баринов|2026|}}. Паводле артыкула 1933 года, Родзька скончыў універсітэцкі курс у 1904 годзе, прычым з дыпломам 1-й ступені (то-бок з выпускным сачыненнем){{sfn|Баринов|2026|}}. Як адзначае Барынаў, беднасць была асноўнай праблемай Аляксандра, таму як і бацька ён мусіў пачынаць з ніжніх чыноў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Родзька паехаў у Маскву і 31 кастрычніка 1898 года залічаны на правах вольнанапісанага ў Маскоўскае ваеннае вучылішча. Аднак, 11 лютага 1899 года пераведзены з вучылішча на звычайную страявую службу ў 177-ы Ізборскі пяхотны полк у Рызе. Адукацыйны цэнз дазволіў Родзьку скончыць вучэбную каманду, атрымаць чын малодшага унтэр-афіцэра (19 мая 1899) і здаць экзамен на чын прапаршчыка запасу (2 верасня 1899). У паслужным спісе няма звестак пра ўдзел у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне]], як сцвярджае артыкул 1933 года. У студзені 1912 года па прашэнні Родзька звольнены з запасу ў адстаўку.{{sfn|Баринов|2026|}} Адразу па арміі, у 1900 годзе, Родзька паступіў на службу ў Ліфляндскае акцызнае ўпраўленне, служыў у 3-й акрузе да рэвалюцыі 1917 года. Жыў паслядоўна ў Пернаве, Феліне і Валку. Паводле памятных кніжак, Родзька атрымліваў чыны толькі за выслугу гадоў. Пачаў радавым акцызным наглядчыкам у 1900 годзе, затым стаў пазаштатным малодшым кантралёрам, затым штатным, у 1909 годзе ўрэшце атрымаў чын калежскага рэгістратара. За выслугу гадоў у 1914 годзе ўзведзены ў калежскія сакратары.{{sfn|Баринов|2026|}} У правераным у лістападзе 1916 года паслужным спісе ёсць звесткі пра жонку Родзькі — дачку святара Вольгу Рыгораўну Паро. Звестак пра службу ў чыне заўрад-капітана ў Ноўгарадзе і Каўказскай арміі ў гады Першай сусветнай вайны, як сцвярджае артыкул 1933 года, у паслужным спісе няма.{{sfn|Баринов|2026|}} Як адзначае Барынаў, не мог Родзька і працаваць настаўнікам матэматыкі і фізікі ў пецярбургскіх гімназіях і рэальным вучылішчы ў Валку. Прынамсі без скончанага ўніверсітэцкага курса яго маглі дапусціць хіба да месца настаўніка пачатковай школы або, максімум, гарадскога адна-двухкласнага вучылішча.{{sfn|Баринов|2026|}} Паводле артыкула 1933 года, у 1918—1921 гадах Родзька выкладаў у Тамбоўскай жаночай гімназіі, пасля прыехаў у Рыгу, дзе працаваў у рускіх, а з 1923 — у беларускіх школах.{{sfn|Баринов|2026|}} === Адукацыйная і навуковая дзейнасць === З 1929 года стаў першым дырэктарам новаўтворанай [[Рыжская беларуская прыватная гімназія|Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]], заснаванай [[Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі|Таварыствам беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] (ТБНЛ). Адначасова працаваў там настаўнікам: у розныя гады выкладаў матэматыку, фізіку і касмаграфію{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=62—63}}. На пасяджэнні педагагічнай рады 25 кастрычніка 1931 года па прапанове Аляксандра Родзькі было прынята рашэнне падзяліць гімназію на два аддзяленні (з лацінскай мовай і з рускай і нямецкай мовамі), што дазволіла адаптаваць навучанне да рэальных патрэб вучняў<ref>[[Латвійскі дзяржаўны гістарычны архіў|Latvijas Valsts vēstures arhīvs]] (LVVA). F. 2125, ap. 5, l. 255, lp. 79.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=65}}. Пад яго кіраўніцтвам у сценах гімназіі праходзілі важныя культурныя мерапрыемствы беларускай дыяспары. У прыватнасці, 29 кастрычніка 1932 года ў будынку гімназіі (які размяшчаўся ў Рызе на вуліцы Вялікай Маскоўскай, 173) адбылося ўрачыстае святкаванне 50-гадовых юбілеяў беларускіх класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Падчас гэтай імпрэзы Аляксандр Родзька выступіў з уступнай прамовай перад вучнямі і гасцямі{{sfn|Панізнік|2017|с=43}}. Аляксандр Родзька таксама прымаў актыўны ўдзел у навукова-краязнаўчым жыцці беларусаў Латвіі. 15 красавіка 1932 года ён прысутнічаў на сходзе ініцыятыўнай групы па стварэнні [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ). На чацвёртым пасяджэнні групы 15 ліпеня таго ж года быў абраны намеснікам старшыні часовага праўлення БНКТЛ, якое ўзначаліў [[Кастусь Езавітаў]]. 2 верасня 1933 года на першым агульным сходзе таварыства Аляксандра Родзьку афіцыйна абралі намеснікам старшыні сталага праўлення{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=55—56, 58}}. === Падчас аўтарытарнага рэжыму === Пасля [[Дзяржаўны пераварот 15 мая 1934 года|дзяржаўнага перавароту 15 мая 1934 года]], здзейсненага [[Карліс Улманіс|Карлісам Улманісам]], пачаўся ўціск нацыянальных меншасцей і іх навучальных устаноў. На падставе загаду міністра асветы ад 12 кастрычніка 1934 года Аляксандр Родзька быў звольнены з пасады дырэктара Рыжскай беларускай гімназіі (загад набыў моц 16 кастрычніка). Яго абавязкі перайшлі да іншага выкладчыка, [[Пётра Мірановіч|Пятра Мірановіча]]<ref>LVVA. F. 3175, ap. 1, l. 8, lp. 73.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=73}}{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=600}}. Нягледзячы на звальненне і складаныя палітычныя ўмовы, ён працягнуў грамадскую дзейнасць. Калі ў канцы 1938 года Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі апынулася пад пагрозай юрыдычнай забароны, беларускі актыў вырашыў перарэгістраваць арганізацыю пад новай назвай. На агульным сходзе ТБНЛ 9 лютага 1939 года Родзька быў абраны намеснікам старшыні і сакратаром новай управы (пад кіраўніцтвам [[Мікалай Дзямідаў|Мікалая Дзямідава]])<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 3, lp. 1—5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. 14 лютага 1939 года менавіта Аляксандр Родзька перадаў у Міністэрства ўнутраных спраў Латвіі просьбу аб рэгістрацыі новай арганізацыі — [[Таварыства беларусаў у Латвіі]] (ТБЛ), статут якой быў зацверджаны летам таго ж года{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. Улетку 1939 года ён лічыўся паўнапраўным сябрам ТБЛ{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=618}}. Нейкі час Родзька выконваў абавязкі часовага старшыні ўправы Таварыства беларусаў у Латвіі, аднак 18 кастрычніка 1939 года пакінуў гэтую пасаду. Свой зыход ён абгрунтаваў цяжкім фінансавым становішчам, спаслаўшыся на тое, што «каса таварыства зусім пустая»<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 9, lp. 5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=619}}. Далейшы лёс Аляксандра Родзькі невядомы. == Сям’я == Бацька — Захар Сямёнавіч Родзька, паводле яго паслужнога спісу ў студэнцкай справе сына, нарадзіўся 22 сакавіка 1847 года ў [[Ванелевічы|Евангелічах]] Слуцкага павета Мінскай губерні ў праваслаўнай сялянскай сям’і, адукацыю атрымаў дамашнюю. 2 сакавіка 1868 года паступіў на тэрміновую вайсковую службу, па адным з апошніх рэкруцкіх набораў перад рэформай, залічаны ў 26-ю артылерыйскую брыгаду, якая стаяла ў Беластоку, пазней пераведзена ў Гродна.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Як і многія сяляне, Захар спрабаваў выкарыстаць «новую» армію як сацыяльны ліфт праз звыштэрміновую службу і адслужыў роўна 20 гадоў, звольнены у запас 27 лютага 1888 года. Удзельнічаў у руска-турэцкай вайне ў Балгарыі, восенню 1877 года вызначыўся ў баях пры Чаіркёе і Златарыцэ, узнагароджаны Георгіеўскім крыжам 4-й ступені і ўзведзены ў фельдфебелі. Таксама Захар меў сярэбраныя медалі «За стараннасць» (за 10 і 15 гадоў звыштэрміновай службы) і памятны светла-бронзавы медаль за турэцкую вайну.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Падчас службы ў Беластоку, Захар ажаніўся з мясцовай мяшчанкай Жазэфінай (Юзэфай) Міхайлаўнай Пачтарскай, каталіцкага веравызнання, у пазнейшым яго паслужным спісе, яна пазначана лютэранкай. Старэйшы з дзяцей — Аляксандр, нарадзіўся 3 лістапада 1876 года, таксама ў сям’і быў сын Уладзімір (нар. 20.7.1879) і дочкі Лідзія (нар. 29.8.1881), Марыя (нар. 30.9.1883), Вера (нар. 26.2.1887) і Яўгенія (нар. 17.5.1892).{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Каб утрымліваць вялікую сям’ю, адстаўны салдат паступіў на службу ў паліцыю. Паводле Барынава, служба ў паліцыі тым часам і пазней была распаўсюджанай стратэгіяй для сялянскіх дзяцей, якія адслужылі ў арміі і звольніліся ва унтэр-афіцэрскім чыне{{sfn|Баринов|2026|}}. Атрымаў месца акалодачнага наглядчыка ў Гродне 24 сакавіка 1894 года. Нягледзячы на невялікае жалаванне (300 рублёў за год), ашчадны Захар здолеў сабраць сродкі на два драўляныя дамы ў Гродне.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Гімназічную адукацыю бацькі змаглі даць Бацькі здолелі даць гімназічную адукацыю толькі старэйшаму старэйшаму сыну Аляксандру, хаця і на гэта сродкаў перыядычна не ставала.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларусы Латвіі ва ўмовах аўтарытарнага рэжыму Карліса Улманіса (1934—1940 гг.) |выданне= Запісы БІНіМ |тып=часопіс |год= 2022 |нумар= 42 |старонкі= 589—621 |спасылка=https://www.academia.edu/85269122/Беларусы_Латвіі_ва_ўмовах_аўтарытарнага_рэжыму_Карліса_Улманіса_1934_1940_гг_ |ref=Грыбоўскі (Улманіс)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= Беларускі Гістарычны Агляд |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} * {{артыкул|аўтар=[[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]]|загаловак=Рыжская прыватная гімназія Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1929–1936)|выданне=[[Латышы і беларусы: разам праз стагоддзі]]|тып=часопіс|год=2024|выпуск=13|старонкі=58—74|спасылка=https://www.academia.edu/125464654/%D0%A0%D1%8B%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%8F_T%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%96_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_1929_1936_|ref=Грыбоўскі}} * {{артыкул |аўтар= [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Панізнік С.]] |загаловак= Глядзіце сонцу ў вочы (з берагоў латвійскага Надзвіньня) |выданне= Культура. Нацыя |тып=часопіс |год= 2017 |месяц= снежань |нумар= 20 |старонкі= 39—50 |issn= 2291-4757 |ref=Панізнік}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1685219772626793/ |title = Александр Родько: невыдуманная биография |author = Игорь Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў |date = 2026-05-28 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} * {{h|Баринов|2026b|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1728737741608329/ |title = Александр Родько (продолжение) |author = Игорь Баринов |date = 2026-07-19 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Родзька Аляксандр Захаравіч}} [[Катэгорыя:Педагогі Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] f6o1xeeb73dtxvt8t55s1y6h6bw0dko 5167713 5167707 2026-07-19T15:56:47Z M.L.Bot 261 /* Сям’я */ 5167713 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Родзька}} {{Асоба |імя = Аляксандр Родзька |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Захаравіч Родзька |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = Захар Родзька |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Алякса́ндр Заха́равіч Ро́дзька''' або '''Аляксандр Захар’евіч Радзько''' ({{Lang-ru|Александр Захарович (Захарьевич) Родько, Радько, Радзько}}; {{ВД-Прэамбула}}) — педагог і арганізатар беларускага жыцця, адзін з актыўных удзельнікаў беларускага нацыянальнага руху ў міжваеннай [[Латвія|Латвійскай Рэспубліцы]]. == Біяграфія == === Ранні перыяд === Нарадзіўся 3 (15) лістапада 1876 года ў [[Беласток]]у{{sfn|Баринов|2026|}}. Далей, як адзначае [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]], біяграфія верагодна аднаўляецца толькі праз архівы, бо Родзька містыфікаваў яе, як многія прадстаўнікі яго пакалення. У прыватнасці, уяўныя звесткі дае [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]] у артыкуле «25 год вучыцельскае працы А. З. Радзько» на старонках «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа ў Латвіі]]» (№ 1 (18), 1933. С. 297—298).{{sfn|Баринов|2026|}} З артыкула 1933 года, бацька Родзькі служыў у артылерыі, а ў вайсковым паслужным спісе Аляксандра Родзькі пазначаны як «праваслаўны, сын акалодачнага наглядчыка»{{Пераход|Сям’я|pink}}{{sfn|Баринов|2026|}}. У 1884 годзе паступіў у [[Гродзенская мужчынская гімназія|Гродзенскую гімназію]], у атэстаце характарызуецца як акуратны і руплівы вучань, але правёў там 13 гадоў, імаверна, праз нястачу сродкаў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле асабовай справы студэнта, у 1897 годзе Родзька паступіў [[Пецярбургскі ўніверсітэт]]{{sfn|Баринов|2026|}}. Адвучыўся толькі год, прычынай адлічэння пасля першага курса была як фінансавая нястача, так і непаспяховасць{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Родзька безпаспяхова дабіваўся, каб яму, як праслухаўшаму курсы, дазволілі здаваць экзамены нароўні з дзейнымі студэнтамі{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Урэшце ён застаўся без сродкаў на жыццё і вымушаны быў вярнуцца ў Гродна да бацькоў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле пазнейшага вайсковага паслужнога спісу ён «слухаў лекцыі» 2 гады, як адзначае Барынаў, не ясна ці гэта памылка пісара (гады замест семестраў), ці свядомая дэзінфармацыя Родзькі{{sfn|Баринов|2026|}}. Паводле артыкула 1933 года, Родзька скончыў універсітэцкі курс у 1904 годзе, прычым з дыпломам 1-й ступені (то-бок з выпускным сачыненнем){{sfn|Баринов|2026|}}. Як адзначае Барынаў, беднасць была асноўнай праблемай Аляксандра, таму як і бацька ён мусіў пачынаць з ніжніх чыноў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Родзька паехаў у Маскву і 31 кастрычніка 1898 года залічаны на правах вольнанапісанага ў Маскоўскае ваеннае вучылішча. Аднак, 11 лютага 1899 года пераведзены з вучылішча на звычайную страявую службу ў 177-ы Ізборскі пяхотны полк у Рызе. Адукацыйны цэнз дазволіў Родзьку скончыць вучэбную каманду, атрымаць чын малодшага унтэр-афіцэра (19 мая 1899) і здаць экзамен на чын прапаршчыка запасу (2 верасня 1899). У паслужным спісе няма звестак пра ўдзел у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне]], як сцвярджае артыкул 1933 года. У студзені 1912 года па прашэнні Родзька звольнены з запасу ў адстаўку.{{sfn|Баринов|2026|}} Адразу па арміі, у 1900 годзе, Родзька паступіў на службу ў Ліфляндскае акцызнае ўпраўленне, служыў у 3-й акрузе да рэвалюцыі 1917 года. Жыў паслядоўна ў Пернаве, Феліне і Валку. Паводле памятных кніжак, Родзька атрымліваў чыны толькі за выслугу гадоў. Пачаў радавым акцызным наглядчыкам у 1900 годзе, затым стаў пазаштатным малодшым кантралёрам, затым штатным, у 1909 годзе ўрэшце атрымаў чын калежскага рэгістратара. За выслугу гадоў у 1914 годзе ўзведзены ў калежскія сакратары.{{sfn|Баринов|2026|}} У правераным у лістападзе 1916 года паслужным спісе ёсць звесткі пра жонку Родзькі — дачку святара Вольгу Рыгораўну Паро. Звестак пра службу ў чыне заўрад-капітана ў Ноўгарадзе і Каўказскай арміі ў гады Першай сусветнай вайны, як сцвярджае артыкул 1933 года, у паслужным спісе няма.{{sfn|Баринов|2026|}} Як адзначае Барынаў, не мог Родзька і працаваць настаўнікам матэматыкі і фізікі ў пецярбургскіх гімназіях і рэальным вучылішчы ў Валку. Прынамсі без скончанага ўніверсітэцкага курса яго маглі дапусціць хіба да месца настаўніка пачатковай школы або, максімум, гарадскога адна-двухкласнага вучылішча.{{sfn|Баринов|2026|}} Паводле артыкула 1933 года, у 1918—1921 гадах Родзька выкладаў у Тамбоўскай жаночай гімназіі, пасля прыехаў у Рыгу, дзе працаваў у рускіх, а з 1923 — у беларускіх школах.{{sfn|Баринов|2026|}} === Адукацыйная і навуковая дзейнасць === З 1929 года стаў першым дырэктарам новаўтворанай [[Рыжская беларуская прыватная гімназія|Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]], заснаванай [[Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі|Таварыствам беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] (ТБНЛ). Адначасова працаваў там настаўнікам: у розныя гады выкладаў матэматыку, фізіку і касмаграфію{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=62—63}}. На пасяджэнні педагагічнай рады 25 кастрычніка 1931 года па прапанове Аляксандра Родзькі было прынята рашэнне падзяліць гімназію на два аддзяленні (з лацінскай мовай і з рускай і нямецкай мовамі), што дазволіла адаптаваць навучанне да рэальных патрэб вучняў<ref>[[Латвійскі дзяржаўны гістарычны архіў|Latvijas Valsts vēstures arhīvs]] (LVVA). F. 2125, ap. 5, l. 255, lp. 79.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=65}}. Пад яго кіраўніцтвам у сценах гімназіі праходзілі важныя культурныя мерапрыемствы беларускай дыяспары. У прыватнасці, 29 кастрычніка 1932 года ў будынку гімназіі (які размяшчаўся ў Рызе на вуліцы Вялікай Маскоўскай, 173) адбылося ўрачыстае святкаванне 50-гадовых юбілеяў беларускіх класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Падчас гэтай імпрэзы Аляксандр Родзька выступіў з уступнай прамовай перад вучнямі і гасцямі{{sfn|Панізнік|2017|с=43}}. Аляксандр Родзька таксама прымаў актыўны ўдзел у навукова-краязнаўчым жыцці беларусаў Латвіі. 15 красавіка 1932 года ён прысутнічаў на сходзе ініцыятыўнай групы па стварэнні [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ). На чацвёртым пасяджэнні групы 15 ліпеня таго ж года быў абраны намеснікам старшыні часовага праўлення БНКТЛ, якое ўзначаліў [[Кастусь Езавітаў]]. 2 верасня 1933 года на першым агульным сходзе таварыства Аляксандра Родзьку афіцыйна абралі намеснікам старшыні сталага праўлення{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=55—56, 58}}. === Падчас аўтарытарнага рэжыму === Пасля [[Дзяржаўны пераварот 15 мая 1934 года|дзяржаўнага перавароту 15 мая 1934 года]], здзейсненага [[Карліс Улманіс|Карлісам Улманісам]], пачаўся ўціск нацыянальных меншасцей і іх навучальных устаноў. На падставе загаду міністра асветы ад 12 кастрычніка 1934 года Аляксандр Родзька быў звольнены з пасады дырэктара Рыжскай беларускай гімназіі (загад набыў моц 16 кастрычніка). Яго абавязкі перайшлі да іншага выкладчыка, [[Пётра Мірановіч|Пятра Мірановіча]]<ref>LVVA. F. 3175, ap. 1, l. 8, lp. 73.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=73}}{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=600}}. Нягледзячы на звальненне і складаныя палітычныя ўмовы, ён працягнуў грамадскую дзейнасць. Калі ў канцы 1938 года Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі апынулася пад пагрозай юрыдычнай забароны, беларускі актыў вырашыў перарэгістраваць арганізацыю пад новай назвай. На агульным сходзе ТБНЛ 9 лютага 1939 года Родзька быў абраны намеснікам старшыні і сакратаром новай управы (пад кіраўніцтвам [[Мікалай Дзямідаў|Мікалая Дзямідава]])<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 3, lp. 1—5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. 14 лютага 1939 года менавіта Аляксандр Родзька перадаў у Міністэрства ўнутраных спраў Латвіі просьбу аб рэгістрацыі новай арганізацыі — [[Таварыства беларусаў у Латвіі]] (ТБЛ), статут якой быў зацверджаны летам таго ж года{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. Улетку 1939 года ён лічыўся паўнапраўным сябрам ТБЛ{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=618}}. Нейкі час Родзька выконваў абавязкі часовага старшыні ўправы Таварыства беларусаў у Латвіі, аднак 18 кастрычніка 1939 года пакінуў гэтую пасаду. Свой зыход ён абгрунтаваў цяжкім фінансавым становішчам, спаслаўшыся на тое, што «каса таварыства зусім пустая»<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 9, lp. 5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=619}}. Далейшы лёс Аляксандра Родзькі невядомы. == Сям’я == Бацька — Захар Сямёнавіч Родзька, паводле яго паслужнога спісу ў студэнцкай справе сына, нарадзіўся 22 сакавіка 1847 года ў [[Ванелевічы|Евангелічах]] Слуцкага павета Мінскай губерні ў праваслаўнай сялянскай сям’і, адукацыю атрымаў дамашнюю. 2 сакавіка 1868 года паступіў на тэрміновую вайсковую службу, па адным з апошніх рэкруцкіх набораў перад рэформай, залічаны ў 26-ю артылерыйскую брыгаду, якая стаяла ў Беластоку, пазней пераведзена ў Гродна.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Як і многія сяляне, Захар спрабаваў выкарыстаць «новую» армію як сацыяльны ліфт праз звыштэрміновую службу і адслужыў роўна 20 гадоў, звольнены у запас 27 лютага 1888 года. Удзельнічаў у руска-турэцкай вайне ў Балгарыі, восенню 1877 года вызначыўся ў баях пры Чаіркёе і Златарыцэ, узнагароджаны Георгіеўскім крыжам 4-й ступені і ўзведзены ў фельдфебелі. Таксама Захар меў сярэбраныя медалі «За стараннасць» (за 10 і 15 гадоў звыштэрміновай службы) і памятны светла-бронзавы медаль за турэцкую вайну.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Падчас службы ў Беластоку, Захар ажаніўся з мясцовай мяшчанкай Жазэфінай (Юзэфай) Міхайлаўнай Пачтарскай, каталіцкага веравызнання, у пазнейшым яго паслужным спісе, яна пазначана лютэранкай. Старэйшы з дзяцей — Аляксандр, нарадзіўся 3 лістапада 1876 года, таксама ў сям’і быў сын Уладзімір (нар. 20.7.1879) і дочкі Лідзія (нар. 29.8.1881), Марыя (нар. 30.9.1883), Вера (нар. 26.2.1887) і Яўгенія (нар. 17.5.1892).{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Каб утрымліваць вялікую сям’ю, адстаўны салдат паступіў на службу ў паліцыю. Паводле Барынава, служба ў паліцыі тым часам і пазней была распаўсюджанай стратэгіяй для сялянскіх дзяцей, якія адслужылі ў арміі і звольніліся ва унтэр-афіцэрскім чыне{{sfn|Баринов|2026|}}. Атрымаў месца акалодачнага наглядчыка ў Гродне 24 сакавіка 1894 года. Нягледзячы на невялікае жалаванне (300 рублёў за год), ашчадны Захар здолеў сабраць сродкі на два драўляныя дамы ў Гродне.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Гімназічную адукацыю бацькі здолелі даць толькі старэйшаму старэйшаму сыну Аляксандру, хаця і на гэта сродкаў перыядычна не ставала.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларусы Латвіі ва ўмовах аўтарытарнага рэжыму Карліса Улманіса (1934—1940 гг.) |выданне= Запісы БІНіМ |тып=часопіс |год= 2022 |нумар= 42 |старонкі= 589—621 |спасылка=https://www.academia.edu/85269122/Беларусы_Латвіі_ва_ўмовах_аўтарытарнага_рэжыму_Карліса_Улманіса_1934_1940_гг_ |ref=Грыбоўскі (Улманіс)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= Беларускі Гістарычны Агляд |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} * {{артыкул|аўтар=[[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]]|загаловак=Рыжская прыватная гімназія Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1929–1936)|выданне=[[Латышы і беларусы: разам праз стагоддзі]]|тып=часопіс|год=2024|выпуск=13|старонкі=58—74|спасылка=https://www.academia.edu/125464654/%D0%A0%D1%8B%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%8F_T%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%96_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_1929_1936_|ref=Грыбоўскі}} * {{артыкул |аўтар= [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Панізнік С.]] |загаловак= Глядзіце сонцу ў вочы (з берагоў латвійскага Надзвіньня) |выданне= Культура. Нацыя |тып=часопіс |год= 2017 |месяц= снежань |нумар= 20 |старонкі= 39—50 |issn= 2291-4757 |ref=Панізнік}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1685219772626793/ |title = Александр Родько: невыдуманная биография |author = Игорь Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў |date = 2026-05-28 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} * {{h|Баринов|2026b|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1728737741608329/ |title = Александр Родько (продолжение) |author = Игорь Баринов |date = 2026-07-19 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Родзька Аляксандр Захаравіч}} [[Катэгорыя:Педагогі Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] pl8vjm2c2gyv3xkyh1n3rz01vmkpcuy 5167717 5167713 2026-07-19T16:05:00Z M.L.Bot 261 /* Сям’я */ 5167717 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Родзька}} {{Асоба |імя = Аляксандр Родзька |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Захаравіч Родзька |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = Захар Родзька |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Алякса́ндр Заха́равіч Ро́дзька''' або '''Аляксандр Захар’евіч Радзько''' ({{Lang-ru|Александр Захарович (Захарьевич) Родько, Радько, Радзько}}; {{ВД-Прэамбула}}) — педагог і арганізатар беларускага жыцця, адзін з актыўных удзельнікаў беларускага нацыянальнага руху ў міжваеннай [[Латвія|Латвійскай Рэспубліцы]]. == Біяграфія == === Ранні перыяд === Нарадзіўся 3 (15) лістапада 1876 года ў [[Беласток]]у{{sfn|Баринов|2026|}}. Далей, як адзначае [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]], біяграфія верагодна аднаўляецца толькі праз архівы, бо Родзька містыфікаваў яе, як многія прадстаўнікі яго пакалення. У прыватнасці, уяўныя звесткі дае [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]] у артыкуле «25 год вучыцельскае працы А. З. Радзько» на старонках «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа ў Латвіі]]» (№ 1 (18), 1933. С. 297—298).{{sfn|Баринов|2026|}} З артыкула 1933 года, бацька Родзькі служыў у артылерыі, а ў вайсковым паслужным спісе Аляксандра Родзькі пазначаны як «праваслаўны, сын акалодачнага наглядчыка»{{Пераход|Сям’я|pink}}{{sfn|Баринов|2026|}}. У 1884 годзе паступіў у [[Гродзенская мужчынская гімназія|Гродзенскую гімназію]], у атэстаце характарызуецца як акуратны і руплівы вучань, але правёў там 13 гадоў, імаверна, праз нястачу сродкаў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле асабовай справы студэнта, у 1897 годзе Родзька паступіў [[Пецярбургскі ўніверсітэт]]{{sfn|Баринов|2026|}}. Адвучыўся толькі год, прычынай адлічэння пасля першага курса была як фінансавая нястача, так і непаспяховасць{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Родзька безпаспяхова дабіваўся, каб яму, як праслухаўшаму курсы, дазволілі здаваць экзамены нароўні з дзейнымі студэнтамі{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Урэшце ён застаўся без сродкаў на жыццё і вымушаны быў вярнуцца ў Гродна да бацькоў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле пазнейшага вайсковага паслужнога спісу ён «слухаў лекцыі» 2 гады, як адзначае Барынаў, не ясна ці гэта памылка пісара (гады замест семестраў), ці свядомая дэзінфармацыя Родзькі{{sfn|Баринов|2026|}}. Паводле артыкула 1933 года, Родзька скончыў універсітэцкі курс у 1904 годзе, прычым з дыпломам 1-й ступені (то-бок з выпускным сачыненнем){{sfn|Баринов|2026|}}. Як адзначае Барынаў, беднасць была асноўнай праблемай Аляксандра, таму як і бацька ён мусіў пачынаць з ніжніх чыноў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Родзька паехаў у Маскву і 31 кастрычніка 1898 года залічаны на правах вольнанапісанага ў Маскоўскае ваеннае вучылішча. Аднак, 11 лютага 1899 года пераведзены з вучылішча на звычайную страявую службу ў 177-ы Ізборскі пяхотны полк у Рызе. Адукацыйны цэнз дазволіў Родзьку скончыць вучэбную каманду, атрымаць чын малодшага унтэр-афіцэра (19 мая 1899) і здаць экзамен на чын прапаршчыка запасу (2 верасня 1899). У паслужным спісе няма звестак пра ўдзел у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне]], як сцвярджае артыкул 1933 года. У студзені 1912 года па прашэнні Родзька звольнены з запасу ў адстаўку.{{sfn|Баринов|2026|}} Адразу па арміі, у 1900 годзе, Родзька паступіў на службу ў Ліфляндскае акцызнае ўпраўленне, служыў у 3-й акрузе да рэвалюцыі 1917 года. Жыў паслядоўна ў Пернаве, Феліне і Валку. Паводле памятных кніжак, Родзька атрымліваў чыны толькі за выслугу гадоў. Пачаў радавым акцызным наглядчыкам у 1900 годзе, затым стаў пазаштатным малодшым кантралёрам, затым штатным, у 1909 годзе ўрэшце атрымаў чын калежскага рэгістратара. За выслугу гадоў у 1914 годзе ўзведзены ў калежскія сакратары.{{sfn|Баринов|2026|}} У правераным у лістападзе 1916 года паслужным спісе ёсць звесткі пра жонку Родзькі — дачку святара Вольгу Рыгораўну Паро. Звестак пра службу ў чыне заўрад-капітана ў Ноўгарадзе і Каўказскай арміі ў гады Першай сусветнай вайны, як сцвярджае артыкул 1933 года, у паслужным спісе няма.{{sfn|Баринов|2026|}} Як адзначае Барынаў, не мог Родзька і працаваць настаўнікам матэматыкі і фізікі ў пецярбургскіх гімназіях і рэальным вучылішчы ў Валку. Прынамсі без скончанага ўніверсітэцкага курса яго маглі дапусціць хіба да месца настаўніка пачатковай школы або, максімум, гарадскога адна-двухкласнага вучылішча.{{sfn|Баринов|2026|}} Паводле артыкула 1933 года, у 1918—1921 гадах Родзька выкладаў у Тамбоўскай жаночай гімназіі, пасля прыехаў у Рыгу, дзе працаваў у рускіх, а з 1923 — у беларускіх школах.{{sfn|Баринов|2026|}} === Адукацыйная і навуковая дзейнасць === З 1929 года стаў першым дырэктарам новаўтворанай [[Рыжская беларуская прыватная гімназія|Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]], заснаванай [[Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі|Таварыствам беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] (ТБНЛ). Адначасова працаваў там настаўнікам: у розныя гады выкладаў матэматыку, фізіку і касмаграфію{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=62—63}}. На пасяджэнні педагагічнай рады 25 кастрычніка 1931 года па прапанове Аляксандра Родзькі было прынята рашэнне падзяліць гімназію на два аддзяленні (з лацінскай мовай і з рускай і нямецкай мовамі), што дазволіла адаптаваць навучанне да рэальных патрэб вучняў<ref>[[Латвійскі дзяржаўны гістарычны архіў|Latvijas Valsts vēstures arhīvs]] (LVVA). F. 2125, ap. 5, l. 255, lp. 79.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=65}}. Пад яго кіраўніцтвам у сценах гімназіі праходзілі важныя культурныя мерапрыемствы беларускай дыяспары. У прыватнасці, 29 кастрычніка 1932 года ў будынку гімназіі (які размяшчаўся ў Рызе на вуліцы Вялікай Маскоўскай, 173) адбылося ўрачыстае святкаванне 50-гадовых юбілеяў беларускіх класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Падчас гэтай імпрэзы Аляксандр Родзька выступіў з уступнай прамовай перад вучнямі і гасцямі{{sfn|Панізнік|2017|с=43}}. Аляксандр Родзька таксама прымаў актыўны ўдзел у навукова-краязнаўчым жыцці беларусаў Латвіі. 15 красавіка 1932 года ён прысутнічаў на сходзе ініцыятыўнай групы па стварэнні [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ). На чацвёртым пасяджэнні групы 15 ліпеня таго ж года быў абраны намеснікам старшыні часовага праўлення БНКТЛ, якое ўзначаліў [[Кастусь Езавітаў]]. 2 верасня 1933 года на першым агульным сходзе таварыства Аляксандра Родзьку афіцыйна абралі намеснікам старшыні сталага праўлення{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=55—56, 58}}. === Падчас аўтарытарнага рэжыму === Пасля [[Дзяржаўны пераварот 15 мая 1934 года|дзяржаўнага перавароту 15 мая 1934 года]], здзейсненага [[Карліс Улманіс|Карлісам Улманісам]], пачаўся ўціск нацыянальных меншасцей і іх навучальных устаноў. На падставе загаду міністра асветы ад 12 кастрычніка 1934 года Аляксандр Родзька быў звольнены з пасады дырэктара Рыжскай беларускай гімназіі (загад набыў моц 16 кастрычніка). Яго абавязкі перайшлі да іншага выкладчыка, [[Пётра Мірановіч|Пятра Мірановіча]]<ref>LVVA. F. 3175, ap. 1, l. 8, lp. 73.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=73}}{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=600}}. Нягледзячы на звальненне і складаныя палітычныя ўмовы, ён працягнуў грамадскую дзейнасць. Калі ў канцы 1938 года Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі апынулася пад пагрозай юрыдычнай забароны, беларускі актыў вырашыў перарэгістраваць арганізацыю пад новай назвай. На агульным сходзе ТБНЛ 9 лютага 1939 года Родзька быў абраны намеснікам старшыні і сакратаром новай управы (пад кіраўніцтвам [[Мікалай Дзямідаў|Мікалая Дзямідава]])<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 3, lp. 1—5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. 14 лютага 1939 года менавіта Аляксандр Родзька перадаў у Міністэрства ўнутраных спраў Латвіі просьбу аб рэгістрацыі новай арганізацыі — [[Таварыства беларусаў у Латвіі]] (ТБЛ), статут якой быў зацверджаны летам таго ж года{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. Улетку 1939 года ён лічыўся паўнапраўным сябрам ТБЛ{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=618}}. Нейкі час Родзька выконваў абавязкі часовага старшыні ўправы Таварыства беларусаў у Латвіі, аднак 18 кастрычніка 1939 года пакінуў гэтую пасаду. Свой зыход ён абгрунтаваў цяжкім фінансавым становішчам, спаслаўшыся на тое, што «каса таварыства зусім пустая»<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 9, lp. 5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=619}}. Далейшы лёс Аляксандра Родзькі невядомы. == Сям’я == Бацька — Захар Сямёнавіч Родзька, паводле яго паслужнога спісу ў студэнцкай справе сына, нарадзіўся 22 сакавіка 1847 года ў [[Евангелічы|Евангелічах]] Слуцкага павета Мінскай губерні ў праваслаўнай сялянскай сям’і, адукацыю атрымаў дамашнюю. 2 сакавіка 1868 года паступіў на тэрміновую вайсковую службу, па адным з апошніх рэкруцкіх набораў перад рэформай, залічаны ў 26-ю артылерыйскую брыгаду, якая стаяла ў Беластоку, пазней пераведзена ў Гродна.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Як і многія сяляне, Захар спрабаваў выкарыстаць «новую» армію як сацыяльны ліфт праз звыштэрміновую службу і адслужыў роўна 20 гадоў, звольнены у запас 27 лютага 1888 года. Удзельнічаў у руска-турэцкай вайне ў Балгарыі, восенню 1877 года вызначыўся ў баях пры Чаіркёе і Златарыцэ, узнагароджаны Георгіеўскім крыжам 4-й ступені і ўзведзены ў фельдфебелі. Таксама Захар меў сярэбраныя медалі «За стараннасць» (за 10 і 15 гадоў звыштэрміновай службы) і памятны светла-бронзавы медаль за турэцкую вайну.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Падчас службы ў Беластоку, Захар ажаніўся з мясцовай мяшчанкай Жазэфінай (Юзэфай) Міхайлаўнай Пачтарскай, каталіцкага веравызнання, у пазнейшым яго паслужным спісе, яна пазначана лютэранкай. Старэйшы з дзяцей — Аляксандр, нарадзіўся 3 лістапада 1876 года, таксама ў сям’і быў сын Уладзімір (нар. 20.7.1879) і дочкі Лідзія (нар. 29.8.1881), Марыя (нар. 30.9.1883), Вера (нар. 26.2.1887) і Яўгенія (нар. 17.5.1892).{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Каб утрымліваць вялікую сям’ю, адстаўны салдат паступіў на службу ў паліцыю. Паводле Барынава, служба ў паліцыі тым часам і пазней была распаўсюджанай стратэгіяй для сялянскіх дзяцей, якія адслужылі ў арміі і звольніліся ва унтэр-афіцэрскім чыне{{sfn|Баринов|2026|}}. Атрымаў месца акалодачнага наглядчыка ў Гродне 24 сакавіка 1894 года. Нягледзячы на невялікае жалаванне (300 рублёў за год), ашчадны Захар здолеў сабраць сродкі на два драўляныя дамы ў Гродне.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Гімназічную адукацыю бацькі здолелі даць толькі старэйшаму старэйшаму сыну Аляксандру, хаця і на гэта сродкаў перыядычна не ставала.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларусы Латвіі ва ўмовах аўтарытарнага рэжыму Карліса Улманіса (1934—1940 гг.) |выданне= Запісы БІНіМ |тып=часопіс |год= 2022 |нумар= 42 |старонкі= 589—621 |спасылка=https://www.academia.edu/85269122/Беларусы_Латвіі_ва_ўмовах_аўтарытарнага_рэжыму_Карліса_Улманіса_1934_1940_гг_ |ref=Грыбоўскі (Улманіс)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= Беларускі Гістарычны Агляд |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} * {{артыкул|аўтар=[[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]]|загаловак=Рыжская прыватная гімназія Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1929–1936)|выданне=[[Латышы і беларусы: разам праз стагоддзі]]|тып=часопіс|год=2024|выпуск=13|старонкі=58—74|спасылка=https://www.academia.edu/125464654/%D0%A0%D1%8B%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%8F_T%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%96_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_1929_1936_|ref=Грыбоўскі}} * {{артыкул |аўтар= [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Панізнік С.]] |загаловак= Глядзіце сонцу ў вочы (з берагоў латвійскага Надзвіньня) |выданне= Культура. Нацыя |тып=часопіс |год= 2017 |месяц= снежань |нумар= 20 |старонкі= 39—50 |issn= 2291-4757 |ref=Панізнік}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1685219772626793/ |title = Александр Родько: невыдуманная биография |author = Игорь Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў |date = 2026-05-28 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} * {{h|Баринов|2026b|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1728737741608329/ |title = Александр Родько (продолжение) |author = Игорь Баринов |date = 2026-07-19 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Родзька Аляксандр Захаравіч}} [[Катэгорыя:Педагогі Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] 70z5pmqm7qdtlt52kdlqkhu72izfz1x 5167737 5167717 2026-07-19T17:03:46Z M.L.Bot 261 /* Сям’я */ 5167737 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Родзька}} {{Асоба |імя = Аляксандр Родзька |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Захаравіч Родзька |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = Захар Родзька |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Алякса́ндр Заха́равіч Ро́дзька''' або '''Аляксандр Захар’евіч Радзько''' ({{Lang-ru|Александр Захарович (Захарьевич) Родько, Радько, Радзько}}; {{ВД-Прэамбула}}) — педагог і арганізатар беларускага жыцця, адзін з актыўных удзельнікаў беларускага нацыянальнага руху ў міжваеннай [[Латвія|Латвійскай Рэспубліцы]]. == Біяграфія == === Ранні перыяд === Нарадзіўся 3 (15) лістапада 1876 года ў [[Беласток]]у{{sfn|Баринов|2026|}}. Далей, як адзначае [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]], біяграфія верагодна аднаўляецца толькі праз архівы, бо Родзька містыфікаваў яе, як многія прадстаўнікі яго пакалення. У прыватнасці, уяўныя звесткі дае [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]] у артыкуле «25 год вучыцельскае працы А. З. Радзько» на старонках «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа ў Латвіі]]» (№ 1 (18), 1933. С. 297—298).{{sfn|Баринов|2026|}} З артыкула 1933 года, бацька Родзькі служыў у артылерыі, а ў вайсковым паслужным спісе Аляксандра Родзькі пазначаны як «праваслаўны, сын акалодачнага наглядчыка»{{Пераход|Сям’я|pink}}{{sfn|Баринов|2026|}}. У 1884 годзе паступіў у [[Гродзенская мужчынская гімназія|Гродзенскую гімназію]], у атэстаце характарызуецца як акуратны і руплівы вучань, але правёў там 13 гадоў, імаверна, праз нястачу сродкаў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле асабовай справы студэнта, у 1897 годзе Родзька паступіў [[Пецярбургскі ўніверсітэт]]{{sfn|Баринов|2026|}}. Адвучыўся толькі год, прычынай адлічэння пасля першага курса была як фінансавая нястача, так і непаспяховасць{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Родзька безпаспяхова дабіваўся, каб яму, як праслухаўшаму курсы, дазволілі здаваць экзамены нароўні з дзейнымі студэнтамі{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Урэшце ён застаўся без сродкаў на жыццё і вымушаны быў вярнуцца ў Гродна да бацькоў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле пазнейшага вайсковага паслужнога спісу ён «слухаў лекцыі» 2 гады, як адзначае Барынаў, не ясна ці гэта памылка пісара (гады замест семестраў), ці свядомая дэзінфармацыя Родзькі{{sfn|Баринов|2026|}}. Паводле артыкула 1933 года, Родзька скончыў універсітэцкі курс у 1904 годзе, прычым з дыпломам 1-й ступені (то-бок з выпускным сачыненнем){{sfn|Баринов|2026|}}. Як адзначае Барынаў, беднасць была асноўнай праблемай Аляксандра, таму як і бацька ён мусіў пачынаць з ніжніх чыноў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Родзька паехаў у Маскву і 31 кастрычніка 1898 года залічаны на правах вольнанапісанага ў Маскоўскае ваеннае вучылішча. Аднак, 11 лютага 1899 года пераведзены з вучылішча на звычайную страявую службу ў 177-ы Ізборскі пяхотны полк у Рызе. Адукацыйны цэнз дазволіў Родзьку скончыць вучэбную каманду, атрымаць чын малодшага унтэр-афіцэра (19 мая 1899) і здаць экзамен на чын прапаршчыка запасу (2 верасня 1899). У паслужным спісе няма звестак пра ўдзел у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне]], як сцвярджае артыкул 1933 года. У студзені 1912 года па прашэнні Родзька звольнены з запасу ў адстаўку.{{sfn|Баринов|2026|}} Адразу па арміі, у 1900 годзе, Родзька паступіў на службу ў Ліфляндскае акцызнае ўпраўленне, служыў у 3-й акрузе да рэвалюцыі 1917 года. Жыў паслядоўна ў Пернаве, Феліне і Валку. Паводле памятных кніжак, Родзька атрымліваў чыны толькі за выслугу гадоў. Пачаў радавым акцызным наглядчыкам у 1900 годзе, затым стаў пазаштатным малодшым кантралёрам, затым штатным, у 1909 годзе ўрэшце атрымаў чын калежскага рэгістратара. За выслугу гадоў у 1914 годзе ўзведзены ў калежскія сакратары.{{sfn|Баринов|2026|}} У правераным у лістападзе 1916 года паслужным спісе ёсць звесткі пра жонку Родзькі — дачку святара Вольгу Рыгораўну Паро. Звестак пра службу ў чыне заўрад-капітана ў Ноўгарадзе і Каўказскай арміі ў гады Першай сусветнай вайны, як сцвярджае артыкул 1933 года, у паслужным спісе няма.{{sfn|Баринов|2026|}} Як адзначае Барынаў, не мог Родзька і працаваць настаўнікам матэматыкі і фізікі ў пецярбургскіх гімназіях і рэальным вучылішчы ў Валку. Прынамсі без скончанага ўніверсітэцкага курса яго маглі дапусціць хіба да месца настаўніка пачатковай школы або, максімум, гарадскога адна-двухкласнага вучылішча.{{sfn|Баринов|2026|}} Паводле артыкула 1933 года, у 1918—1921 гадах Родзька выкладаў у Тамбоўскай жаночай гімназіі, пасля прыехаў у Рыгу, дзе працаваў у рускіх, а з 1923 — у беларускіх школах.{{sfn|Баринов|2026|}} === Адукацыйная і навуковая дзейнасць === З 1929 года стаў першым дырэктарам новаўтворанай [[Рыжская беларуская прыватная гімназія|Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]], заснаванай [[Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі|Таварыствам беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] (ТБНЛ). Адначасова працаваў там настаўнікам: у розныя гады выкладаў матэматыку, фізіку і касмаграфію{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=62—63}}. На пасяджэнні педагагічнай рады 25 кастрычніка 1931 года па прапанове Аляксандра Родзькі было прынята рашэнне падзяліць гімназію на два аддзяленні (з лацінскай мовай і з рускай і нямецкай мовамі), што дазволіла адаптаваць навучанне да рэальных патрэб вучняў<ref>[[Латвійскі дзяржаўны гістарычны архіў|Latvijas Valsts vēstures arhīvs]] (LVVA). F. 2125, ap. 5, l. 255, lp. 79.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=65}}. Пад яго кіраўніцтвам у сценах гімназіі праходзілі важныя культурныя мерапрыемствы беларускай дыяспары. У прыватнасці, 29 кастрычніка 1932 года ў будынку гімназіі (які размяшчаўся ў Рызе на вуліцы Вялікай Маскоўскай, 173) адбылося ўрачыстае святкаванне 50-гадовых юбілеяў беларускіх класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Падчас гэтай імпрэзы Аляксандр Родзька выступіў з уступнай прамовай перад вучнямі і гасцямі{{sfn|Панізнік|2017|с=43}}. Аляксандр Родзька таксама прымаў актыўны ўдзел у навукова-краязнаўчым жыцці беларусаў Латвіі. 15 красавіка 1932 года ён прысутнічаў на сходзе ініцыятыўнай групы па стварэнні [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ). На чацвёртым пасяджэнні групы 15 ліпеня таго ж года быў абраны намеснікам старшыні часовага праўлення БНКТЛ, якое ўзначаліў [[Кастусь Езавітаў]]. 2 верасня 1933 года на першым агульным сходзе таварыства Аляксандра Родзьку афіцыйна абралі намеснікам старшыні сталага праўлення{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=55—56, 58}}. === Падчас аўтарытарнага рэжыму === Пасля [[Дзяржаўны пераварот 15 мая 1934 года|дзяржаўнага перавароту 15 мая 1934 года]], здзейсненага [[Карліс Улманіс|Карлісам Улманісам]], пачаўся ўціск нацыянальных меншасцей і іх навучальных устаноў. На падставе загаду міністра асветы ад 12 кастрычніка 1934 года Аляксандр Родзька быў звольнены з пасады дырэктара Рыжскай беларускай гімназіі (загад набыў моц 16 кастрычніка). Яго абавязкі перайшлі да іншага выкладчыка, [[Пётра Мірановіч|Пятра Мірановіча]]<ref>LVVA. F. 3175, ap. 1, l. 8, lp. 73.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=73}}{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=600}}. Нягледзячы на звальненне і складаныя палітычныя ўмовы, ён працягнуў грамадскую дзейнасць. Калі ў канцы 1938 года Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі апынулася пад пагрозай юрыдычнай забароны, беларускі актыў вырашыў перарэгістраваць арганізацыю пад новай назвай. На агульным сходзе ТБНЛ 9 лютага 1939 года Родзька быў абраны намеснікам старшыні і сакратаром новай управы (пад кіраўніцтвам [[Мікалай Дзямідаў|Мікалая Дзямідава]])<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 3, lp. 1—5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. 14 лютага 1939 года менавіта Аляксандр Родзька перадаў у Міністэрства ўнутраных спраў Латвіі просьбу аб рэгістрацыі новай арганізацыі — [[Таварыства беларусаў у Латвіі]] (ТБЛ), статут якой быў зацверджаны летам таго ж года{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. Улетку 1939 года ён лічыўся паўнапраўным сябрам ТБЛ{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=618}}. Нейкі час Родзька выконваў абавязкі часовага старшыні ўправы Таварыства беларусаў у Латвіі, аднак 18 кастрычніка 1939 года пакінуў гэтую пасаду. Свой зыход ён абгрунтаваў цяжкім фінансавым становішчам, спаслаўшыся на тое, што «каса таварыства зусім пустая»<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 9, lp. 5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=619}}. Далейшы лёс Аляксандра Родзькі невядомы. == Сям’я == Бацька — Захар Сямёнавіч Родзька, паводле яго паслужнога спісу ў студэнцкай справе сына, нарадзіўся 22 сакавіка 1847 года ў [[Евангелічы|Евангелічах]] Слуцкага павета Мінскай губерні ў праваслаўнай сялянскай сям’і, адукацыю атрымаў дамашнюю. 2 сакавіка 1868 года паступіў на тэрміновую вайсковую службу, па адным з апошніх [[рэкруцкі набор|рэкруцкіх набораў]] перад рэформай, залічаны ў 26-ю артылерыйскую брыгаду, якая стаяла ў Беластоку, пазней пераведзена ў Гродна.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Як і многія сяляне, Захар спрабаваў выкарыстаць «новую» армію як сацыяльны ліфт праз звыштэрміновую службу і адслужыў роўна 20 гадоў, звольнены у запас 27 лютага 1888 года. Удзельнічаў у руска-турэцкай вайне ў Балгарыі, восенню 1877 года вызначыўся ў баях пры Чаіркёе і Златарыцэ, узнагароджаны Георгіеўскім крыжам 4-й ступені і ўзведзены ў фельдфебелі. Таксама Захар меў сярэбраныя медалі «За стараннасць» (за 10 і 15 гадоў звыштэрміновай службы) і памятны светла-бронзавы медаль за турэцкую вайну.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Падчас службы ў Беластоку, Захар ажаніўся з мясцовай мяшчанкай Жазэфінай (Юзэфай) Міхайлаўнай Пачтарскай, каталіцкага веравызнання, у пазнейшым яго паслужным спісе, яна пазначана лютэранкай. Старэйшы з дзяцей — Аляксандр, нарадзіўся 3 лістапада 1876 года, таксама ў сям’і быў сын Уладзімір (нар. 20.7.1879) і дочкі Лідзія (нар. 29.8.1881), Марыя (нар. 30.9.1883), Вера (нар. 26.2.1887) і Яўгенія (нар. 17.5.1892).{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Каб утрымліваць вялікую сям’ю, адстаўны салдат паступіў на службу ў паліцыю. Паводле Барынава, служба ў паліцыі тым часам і пазней была распаўсюджанай стратэгіяй для сялянскіх дзяцей, якія адслужылі ў арміі і звольніліся ва унтэр-афіцэрскім чыне{{sfn|Баринов|2026|}}. Атрымаў месца акалодачнага наглядчыка ў Гродне 24 сакавіка 1894 года. Нягледзячы на невялікае жалаванне (300 рублёў за год), ашчадны Захар здолеў сабраць сродкі на два драўляныя дамы ў Гродне.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Гімназічную адукацыю бацькі здолелі даць толькі старэйшаму старэйшаму сыну Аляксандру, хаця і на гэта сродкаў перыядычна не ставала.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларусы Латвіі ва ўмовах аўтарытарнага рэжыму Карліса Улманіса (1934—1940 гг.) |выданне= Запісы БІНіМ |тып=часопіс |год= 2022 |нумар= 42 |старонкі= 589—621 |спасылка=https://www.academia.edu/85269122/Беларусы_Латвіі_ва_ўмовах_аўтарытарнага_рэжыму_Карліса_Улманіса_1934_1940_гг_ |ref=Грыбоўскі (Улманіс)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= Беларускі Гістарычны Агляд |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} * {{артыкул|аўтар=[[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]]|загаловак=Рыжская прыватная гімназія Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1929–1936)|выданне=[[Латышы і беларусы: разам праз стагоддзі]]|тып=часопіс|год=2024|выпуск=13|старонкі=58—74|спасылка=https://www.academia.edu/125464654/%D0%A0%D1%8B%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%8F_T%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%96_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_1929_1936_|ref=Грыбоўскі}} * {{артыкул |аўтар= [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Панізнік С.]] |загаловак= Глядзіце сонцу ў вочы (з берагоў латвійскага Надзвіньня) |выданне= Культура. Нацыя |тып=часопіс |год= 2017 |месяц= снежань |нумар= 20 |старонкі= 39—50 |issn= 2291-4757 |ref=Панізнік}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1685219772626793/ |title = Александр Родько: невыдуманная биография |author = Игорь Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў |date = 2026-05-28 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} * {{h|Баринов|2026b|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1728737741608329/ |title = Александр Родько (продолжение) |author = Игорь Баринов |date = 2026-07-19 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Родзька Аляксандр Захаравіч}} [[Катэгорыя:Педагогі Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] 873jm6paoo71rps9pykpe9ci1izgvyf 5167738 5167737 2026-07-19T17:05:52Z M.L.Bot 261 /* Сям’я */ 5167738 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Родзька}} {{Асоба |імя = Аляксандр Родзька |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Захаравіч Родзька |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = Захар Родзька |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Алякса́ндр Заха́равіч Ро́дзька''' або '''Аляксандр Захар’евіч Радзько''' ({{Lang-ru|Александр Захарович (Захарьевич) Родько, Радько, Радзько}}; {{ВД-Прэамбула}}) — педагог і арганізатар беларускага жыцця, адзін з актыўных удзельнікаў беларускага нацыянальнага руху ў міжваеннай [[Латвія|Латвійскай Рэспубліцы]]. == Біяграфія == === Ранні перыяд === Нарадзіўся 3 (15) лістапада 1876 года ў [[Беласток]]у{{sfn|Баринов|2026|}}. Далей, як адзначае [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]], біяграфія верагодна аднаўляецца толькі праз архівы, бо Родзька містыфікаваў яе, як многія прадстаўнікі яго пакалення. У прыватнасці, уяўныя звесткі дае [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]] у артыкуле «25 год вучыцельскае працы А. З. Радзько» на старонках «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа ў Латвіі]]» (№ 1 (18), 1933. С. 297—298).{{sfn|Баринов|2026|}} З артыкула 1933 года, бацька Родзькі служыў у артылерыі, а ў вайсковым паслужным спісе Аляксандра Родзькі пазначаны як «праваслаўны, сын акалодачнага наглядчыка»{{Пераход|Сям’я|pink}}{{sfn|Баринов|2026|}}. У 1884 годзе паступіў у [[Гродзенская мужчынская гімназія|Гродзенскую гімназію]], у атэстаце характарызуецца як акуратны і руплівы вучань, але правёў там 13 гадоў, імаверна, праз нястачу сродкаў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле асабовай справы студэнта, у 1897 годзе Родзька паступіў [[Пецярбургскі ўніверсітэт]]{{sfn|Баринов|2026|}}. Адвучыўся толькі год, прычынай адлічэння пасля першага курса была як фінансавая нястача, так і непаспяховасць{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Родзька безпаспяхова дабіваўся, каб яму, як праслухаўшаму курсы, дазволілі здаваць экзамены нароўні з дзейнымі студэнтамі{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Урэшце ён застаўся без сродкаў на жыццё і вымушаны быў вярнуцца ў Гродна да бацькоў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле пазнейшага вайсковага паслужнога спісу ён «слухаў лекцыі» 2 гады, як адзначае Барынаў, не ясна ці гэта памылка пісара (гады замест семестраў), ці свядомая дэзінфармацыя Родзькі{{sfn|Баринов|2026|}}. Паводле артыкула 1933 года, Родзька скончыў універсітэцкі курс у 1904 годзе, прычым з дыпломам 1-й ступені (то-бок з выпускным сачыненнем){{sfn|Баринов|2026|}}. Як адзначае Барынаў, беднасць была асноўнай праблемай Аляксандра, таму як і бацька ён мусіў пачынаць з ніжніх чыноў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Родзька паехаў у Маскву і 31 кастрычніка 1898 года залічаны на правах вольнанапісанага ў Маскоўскае ваеннае вучылішча. Аднак, 11 лютага 1899 года пераведзены з вучылішча на звычайную страявую службу ў 177-ы Ізборскі пяхотны полк у Рызе. Адукацыйны цэнз дазволіў Родзьку скончыць вучэбную каманду, атрымаць чын малодшага унтэр-афіцэра (19 мая 1899) і здаць экзамен на чын прапаршчыка запасу (2 верасня 1899). У паслужным спісе няма звестак пра ўдзел у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне]], як сцвярджае артыкул 1933 года. У студзені 1912 года па прашэнні Родзька звольнены з запасу ў адстаўку.{{sfn|Баринов|2026|}} Адразу па арміі, у 1900 годзе, Родзька паступіў на службу ў Ліфляндскае акцызнае ўпраўленне, служыў у 3-й акрузе да рэвалюцыі 1917 года. Жыў паслядоўна ў Пернаве, Феліне і Валку. Паводле памятных кніжак, Родзька атрымліваў чыны толькі за выслугу гадоў. Пачаў радавым акцызным наглядчыкам у 1900 годзе, затым стаў пазаштатным малодшым кантралёрам, затым штатным, у 1909 годзе ўрэшце атрымаў чын калежскага рэгістратара. За выслугу гадоў у 1914 годзе ўзведзены ў калежскія сакратары.{{sfn|Баринов|2026|}} У правераным у лістападзе 1916 года паслужным спісе ёсць звесткі пра жонку Родзькі — дачку святара Вольгу Рыгораўну Паро. Звестак пра службу ў чыне заўрад-капітана ў Ноўгарадзе і Каўказскай арміі ў гады Першай сусветнай вайны, як сцвярджае артыкул 1933 года, у паслужным спісе няма.{{sfn|Баринов|2026|}} Як адзначае Барынаў, не мог Родзька і працаваць настаўнікам матэматыкі і фізікі ў пецярбургскіх гімназіях і рэальным вучылішчы ў Валку. Прынамсі без скончанага ўніверсітэцкага курса яго маглі дапусціць хіба да месца настаўніка пачатковай школы або, максімум, гарадскога адна-двухкласнага вучылішча.{{sfn|Баринов|2026|}} Паводле артыкула 1933 года, у 1918—1921 гадах Родзька выкладаў у Тамбоўскай жаночай гімназіі, пасля прыехаў у Рыгу, дзе працаваў у рускіх, а з 1923 — у беларускіх школах.{{sfn|Баринов|2026|}} === Адукацыйная і навуковая дзейнасць === З 1929 года стаў першым дырэктарам новаўтворанай [[Рыжская беларуская прыватная гімназія|Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]], заснаванай [[Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі|Таварыствам беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] (ТБНЛ). Адначасова працаваў там настаўнікам: у розныя гады выкладаў матэматыку, фізіку і касмаграфію{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=62—63}}. На пасяджэнні педагагічнай рады 25 кастрычніка 1931 года па прапанове Аляксандра Родзькі было прынята рашэнне падзяліць гімназію на два аддзяленні (з лацінскай мовай і з рускай і нямецкай мовамі), што дазволіла адаптаваць навучанне да рэальных патрэб вучняў<ref>[[Латвійскі дзяржаўны гістарычны архіў|Latvijas Valsts vēstures arhīvs]] (LVVA). F. 2125, ap. 5, l. 255, lp. 79.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=65}}. Пад яго кіраўніцтвам у сценах гімназіі праходзілі важныя культурныя мерапрыемствы беларускай дыяспары. У прыватнасці, 29 кастрычніка 1932 года ў будынку гімназіі (які размяшчаўся ў Рызе на вуліцы Вялікай Маскоўскай, 173) адбылося ўрачыстае святкаванне 50-гадовых юбілеяў беларускіх класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Падчас гэтай імпрэзы Аляксандр Родзька выступіў з уступнай прамовай перад вучнямі і гасцямі{{sfn|Панізнік|2017|с=43}}. Аляксандр Родзька таксама прымаў актыўны ўдзел у навукова-краязнаўчым жыцці беларусаў Латвіі. 15 красавіка 1932 года ён прысутнічаў на сходзе ініцыятыўнай групы па стварэнні [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ). На чацвёртым пасяджэнні групы 15 ліпеня таго ж года быў абраны намеснікам старшыні часовага праўлення БНКТЛ, якое ўзначаліў [[Кастусь Езавітаў]]. 2 верасня 1933 года на першым агульным сходзе таварыства Аляксандра Родзьку афіцыйна абралі намеснікам старшыні сталага праўлення{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=55—56, 58}}. === Падчас аўтарытарнага рэжыму === Пасля [[Дзяржаўны пераварот 15 мая 1934 года|дзяржаўнага перавароту 15 мая 1934 года]], здзейсненага [[Карліс Улманіс|Карлісам Улманісам]], пачаўся ўціск нацыянальных меншасцей і іх навучальных устаноў. На падставе загаду міністра асветы ад 12 кастрычніка 1934 года Аляксандр Родзька быў звольнены з пасады дырэктара Рыжскай беларускай гімназіі (загад набыў моц 16 кастрычніка). Яго абавязкі перайшлі да іншага выкладчыка, [[Пётра Мірановіч|Пятра Мірановіча]]<ref>LVVA. F. 3175, ap. 1, l. 8, lp. 73.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=73}}{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=600}}. Нягледзячы на звальненне і складаныя палітычныя ўмовы, ён працягнуў грамадскую дзейнасць. Калі ў канцы 1938 года Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі апынулася пад пагрозай юрыдычнай забароны, беларускі актыў вырашыў перарэгістраваць арганізацыю пад новай назвай. На агульным сходзе ТБНЛ 9 лютага 1939 года Родзька быў абраны намеснікам старшыні і сакратаром новай управы (пад кіраўніцтвам [[Мікалай Дзямідаў|Мікалая Дзямідава]])<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 3, lp. 1—5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. 14 лютага 1939 года менавіта Аляксандр Родзька перадаў у Міністэрства ўнутраных спраў Латвіі просьбу аб рэгістрацыі новай арганізацыі — [[Таварыства беларусаў у Латвіі]] (ТБЛ), статут якой быў зацверджаны летам таго ж года{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. Улетку 1939 года ён лічыўся паўнапраўным сябрам ТБЛ{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=618}}. Нейкі час Родзька выконваў абавязкі часовага старшыні ўправы Таварыства беларусаў у Латвіі, аднак 18 кастрычніка 1939 года пакінуў гэтую пасаду. Свой зыход ён абгрунтаваў цяжкім фінансавым становішчам, спаслаўшыся на тое, што «каса таварыства зусім пустая»<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 9, lp. 5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=619}}. Далейшы лёс Аляксандра Родзькі невядомы. == Сям’я == Бацька — Захар Сямёнавіч Родзька, паводле яго паслужнога спісу ў студэнцкай справе сына, нарадзіўся 22 сакавіка 1847 года ў [[Евангелічы|Евангелічах]] Слуцкага павета Мінскай губерні ў праваслаўнай сялянскай сям’і, адукацыю атрымаў дамашнюю. 2 сакавіка 1868 года паступіў на тэрміновую вайсковую службу, па адным з апошніх [[рэкруцкі набор|рэкруцкіх набораў]] перад рэформай, залічаны ў 26-ю артылерыйскую брыгаду, якая стаяла ў Беластоку, пазней пераведзена ў Гродна.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Як і многія сяляне, Захар спрабаваў выкарыстаць «новую» армію як сацыяльны ліфт праз звыштэрміновую службу і адслужыў роўна 20 гадоў, звольнены у запас 27 лютага 1888 года. Удзельнічаў у руска-турэцкай вайне ў Балгарыі, восенню 1877 года вызначыўся ў баях пры Чаіркёе і Златарыцэ, узнагароджаны Георгіеўскім крыжам 4-й ступені і ўзведзены ў фельдфебелі. Таксама Захар меў сярэбраныя медалі «За стараннасць» (за 10 і 15 гадоў звыштэрміновай службы) і памятны светла-бронзавы медаль за турэцкую вайну.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Падчас службы ў Беластоку, Захар ажаніўся з мясцовай мяшчанкай Жазэфінай (Юзэфай) Міхайлаўнай Пачтарскай, каталіцкага веравызнання, у пазнейшым яго паслужным спісе, яна пазначана лютэранкай. Старэйшы з дзяцей — Аляксандр, нарадзіўся 3 лістапада 1876 года, таксама ў сям’і быў сын Уладзімір (нар. 20.7.1879) і дочкі Лідзія (нар. 29.8.1881), Марыя (нар. 30.9.1883), Вера (нар. 26.2.1887) і Яўгенія (нар. 17.5.1892).{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Каб забяспечваць вялікую сям’ю, адстаўны фельдфебель паступіў на службу ў паліцыю. Паводле Барынава, служба ў паліцыі тым часам і пазней была распаўсюджанай стратэгіяй для сялянскіх дзяцей, якія адслужылі ў арміі і звольніліся ва унтэр-афіцэрскім чыне{{sfn|Баринов|2026|}}. Атрымаў месца акалодачнага наглядчыка ў Гродне 24 сакавіка 1894 года. Нягледзячы на невялікае жалаванне (300 рублёў за год), ашчадны Захар здолеў сабраць сродкі на два драўляныя дамы ў Гродне.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Гімназічную адукацыю бацькі здолелі даць толькі старэйшаму старэйшаму сыну Аляксандру, хаця і на гэта сродкаў перыядычна не ставала.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларусы Латвіі ва ўмовах аўтарытарнага рэжыму Карліса Улманіса (1934—1940 гг.) |выданне= Запісы БІНіМ |тып=часопіс |год= 2022 |нумар= 42 |старонкі= 589—621 |спасылка=https://www.academia.edu/85269122/Беларусы_Латвіі_ва_ўмовах_аўтарытарнага_рэжыму_Карліса_Улманіса_1934_1940_гг_ |ref=Грыбоўскі (Улманіс)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= Беларускі Гістарычны Агляд |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} * {{артыкул|аўтар=[[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]]|загаловак=Рыжская прыватная гімназія Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1929–1936)|выданне=[[Латышы і беларусы: разам праз стагоддзі]]|тып=часопіс|год=2024|выпуск=13|старонкі=58—74|спасылка=https://www.academia.edu/125464654/%D0%A0%D1%8B%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%8F_T%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%96_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_1929_1936_|ref=Грыбоўскі}} * {{артыкул |аўтар= [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Панізнік С.]] |загаловак= Глядзіце сонцу ў вочы (з берагоў латвійскага Надзвіньня) |выданне= Культура. Нацыя |тып=часопіс |год= 2017 |месяц= снежань |нумар= 20 |старонкі= 39—50 |issn= 2291-4757 |ref=Панізнік}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1685219772626793/ |title = Александр Родько: невыдуманная биография |author = Игорь Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў |date = 2026-05-28 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} * {{h|Баринов|2026b|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1728737741608329/ |title = Александр Родько (продолжение) |author = Игорь Баринов |date = 2026-07-19 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Родзька Аляксандр Захаравіч}} [[Катэгорыя:Педагогі Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] b8xvqnfcmn77em1t4tx6fqbf2npszde 5167739 5167738 2026-07-19T17:08:10Z M.L.Bot 261 /* Сям’я */ 5167739 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Родзька}} {{Асоба |імя = Аляксандр Родзька |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Аляксандр Захаравіч Родзька |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = Захар Родзька |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Алякса́ндр Заха́равіч Ро́дзька''' або '''Аляксандр Захар’евіч Радзько''' ({{Lang-ru|Александр Захарович (Захарьевич) Родько, Радько, Радзько}}; {{ВД-Прэамбула}}) — педагог і арганізатар беларускага жыцця, адзін з актыўных удзельнікаў беларускага нацыянальнага руху ў міжваеннай [[Латвія|Латвійскай Рэспубліцы]]. == Біяграфія == === Ранні перыяд === Нарадзіўся 3 (15) лістапада 1876 года ў [[Беласток]]у{{sfn|Баринов|2026|}}. Далей, як адзначае [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігар Барынаў]], біяграфія верагодна аднаўляецца толькі праз архівы, бо Родзька містыфікаваў яе, як многія прадстаўнікі яго пакалення. У прыватнасці, уяўныя звесткі дае [[Канстанцін Барысавіч Езавітаў|Канстанцін Езавітаў]] у артыкуле «25 год вучыцельскае працы А. З. Радзько» на старонках «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа ў Латвіі]]» (№ 1 (18), 1933. С. 297—298).{{sfn|Баринов|2026|}} З артыкула 1933 года, бацька Родзькі служыў у артылерыі, а ў вайсковым паслужным спісе Аляксандра Родзькі пазначаны як «праваслаўны, сын акалодачнага наглядчыка»{{Пераход|Сям’я|pink}}{{sfn|Баринов|2026|}}. У 1884 годзе паступіў у [[Гродзенская мужчынская гімназія|Гродзенскую гімназію]], у атэстаце характарызуецца як акуратны і руплівы вучань, але правёў там 13 гадоў, імаверна, праз нястачу сродкаў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле асабовай справы студэнта, у 1897 годзе Родзька паступіў [[Пецярбургскі ўніверсітэт]]{{sfn|Баринов|2026|}}. Адвучыўся толькі год, прычынай адлічэння пасля першага курса была як фінансавая нястача, так і непаспяховасць{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Родзька безпаспяхова дабіваўся, каб яму, як праслухаўшаму курсы, дазволілі здаваць экзамены нароўні з дзейнымі студэнтамі{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Урэшце ён застаўся без сродкаў на жыццё і вымушаны быў вярнуцца ў Гродна да бацькоў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Паводле пазнейшага вайсковага паслужнога спісу ён «слухаў лекцыі» 2 гады, як адзначае Барынаў, не ясна ці гэта памылка пісара (гады замест семестраў), ці свядомая дэзінфармацыя Родзькі{{sfn|Баринов|2026|}}. Паводле артыкула 1933 года, Родзька скончыў універсітэцкі курс у 1904 годзе, прычым з дыпломам 1-й ступені (то-бок з выпускным сачыненнем){{sfn|Баринов|2026|}}. Як адзначае Барынаў, беднасць была асноўнай праблемай Аляксандра, таму як і бацька ён мусіў пачынаць з ніжніх чыноў{{sfn|Баринов|2026b|p=}}. Родзька паехаў у Маскву і 31 кастрычніка 1898 года залічаны на правах вольнанапісанага ў Маскоўскае ваеннае вучылішча. Аднак, 11 лютага 1899 года пераведзены з вучылішча на звычайную страявую службу ў 177-ы Ізборскі пяхотны полк у Рызе. Адукацыйны цэнз дазволіў Родзьку скончыць вучэбную каманду, атрымаць чын малодшага унтэр-афіцэра (19 мая 1899) і здаць экзамен на чын прапаршчыка запасу (2 верасня 1899). У паслужным спісе няма звестак пра ўдзел у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне]], як сцвярджае артыкул 1933 года. У студзені 1912 года па прашэнні Родзька звольнены з запасу ў адстаўку.{{sfn|Баринов|2026|}} Адразу па арміі, у 1900 годзе, Родзька паступіў на службу ў Ліфляндскае акцызнае ўпраўленне, служыў у 3-й акрузе да рэвалюцыі 1917 года. Жыў паслядоўна ў Пернаве, Феліне і Валку. Паводле памятных кніжак, Родзька атрымліваў чыны толькі за выслугу гадоў. Пачаў радавым акцызным наглядчыкам у 1900 годзе, затым стаў пазаштатным малодшым кантралёрам, затым штатным, у 1909 годзе ўрэшце атрымаў чын калежскага рэгістратара. За выслугу гадоў у 1914 годзе ўзведзены ў калежскія сакратары.{{sfn|Баринов|2026|}} У правераным у лістападзе 1916 года паслужным спісе ёсць звесткі пра жонку Родзькі — дачку святара Вольгу Рыгораўну Паро. Звестак пра службу ў чыне заўрад-капітана ў Ноўгарадзе і Каўказскай арміі ў гады Першай сусветнай вайны, як сцвярджае артыкул 1933 года, у паслужным спісе няма.{{sfn|Баринов|2026|}} Як адзначае Барынаў, не мог Родзька і працаваць настаўнікам матэматыкі і фізікі ў пецярбургскіх гімназіях і рэальным вучылішчы ў Валку. Прынамсі без скончанага ўніверсітэцкага курса яго маглі дапусціць хіба да месца настаўніка пачатковай школы або, максімум, гарадскога адна-двухкласнага вучылішча.{{sfn|Баринов|2026|}} Паводле артыкула 1933 года, у 1918—1921 гадах Родзька выкладаў у Тамбоўскай жаночай гімназіі, пасля прыехаў у Рыгу, дзе працаваў у рускіх, а з 1923 — у беларускіх школах.{{sfn|Баринов|2026|}} === Адукацыйная і навуковая дзейнасць === З 1929 года стаў першым дырэктарам новаўтворанай [[Рыжская беларуская прыватная гімназія|Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]], заснаванай [[Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі|Таварыствам беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] (ТБНЛ). Адначасова працаваў там настаўнікам: у розныя гады выкладаў матэматыку, фізіку і касмаграфію{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=62—63}}. На пасяджэнні педагагічнай рады 25 кастрычніка 1931 года па прапанове Аляксандра Родзькі было прынята рашэнне падзяліць гімназію на два аддзяленні (з лацінскай мовай і з рускай і нямецкай мовамі), што дазволіла адаптаваць навучанне да рэальных патрэб вучняў<ref>[[Латвійскі дзяржаўны гістарычны архіў|Latvijas Valsts vēstures arhīvs]] (LVVA). F. 2125, ap. 5, l. 255, lp. 79.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=65}}. Пад яго кіраўніцтвам у сценах гімназіі праходзілі важныя культурныя мерапрыемствы беларускай дыяспары. У прыватнасці, 29 кастрычніка 1932 года ў будынку гімназіі (які размяшчаўся ў Рызе на вуліцы Вялікай Маскоўскай, 173) адбылося ўрачыстае святкаванне 50-гадовых юбілеяў беларускіх класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Падчас гэтай імпрэзы Аляксандр Родзька выступіў з уступнай прамовай перад вучнямі і гасцямі{{sfn|Панізнік|2017|с=43}}. Аляксандр Родзька таксама прымаў актыўны ўдзел у навукова-краязнаўчым жыцці беларусаў Латвіі. 15 красавіка 1932 года ён прысутнічаў на сходзе ініцыятыўнай групы па стварэнні [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ). На чацвёртым пасяджэнні групы 15 ліпеня таго ж года быў абраны намеснікам старшыні часовага праўлення БНКТЛ, якое ўзначаліў [[Кастусь Езавітаў]]. 2 верасня 1933 года на першым агульным сходзе таварыства Аляксандра Родзьку афіцыйна абралі намеснікам старшыні сталага праўлення{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=55—56, 58}}. === Падчас аўтарытарнага рэжыму === Пасля [[Дзяржаўны пераварот 15 мая 1934 года|дзяржаўнага перавароту 15 мая 1934 года]], здзейсненага [[Карліс Улманіс|Карлісам Улманісам]], пачаўся ўціск нацыянальных меншасцей і іх навучальных устаноў. На падставе загаду міністра асветы ад 12 кастрычніка 1934 года Аляксандр Родзька быў звольнены з пасады дырэктара Рыжскай беларускай гімназіі (загад набыў моц 16 кастрычніка). Яго абавязкі перайшлі да іншага выкладчыка, [[Пётра Мірановіч|Пятра Мірановіча]]<ref>LVVA. F. 3175, ap. 1, l. 8, lp. 73.</ref>{{sfn|Грыбоўскі|2024|с=73}}{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=600}}. Нягледзячы на звальненне і складаныя палітычныя ўмовы, ён працягнуў грамадскую дзейнасць. Калі ў канцы 1938 года Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі апынулася пад пагрозай юрыдычнай забароны, беларускі актыў вырашыў перарэгістраваць арганізацыю пад новай назвай. На агульным сходзе ТБНЛ 9 лютага 1939 года Родзька быў абраны намеснікам старшыні і сакратаром новай управы (пад кіраўніцтвам [[Мікалай Дзямідаў|Мікалая Дзямідава]])<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 3, lp. 1—5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. 14 лютага 1939 года менавіта Аляксандр Родзька перадаў у Міністэрства ўнутраных спраў Латвіі просьбу аб рэгістрацыі новай арганізацыі — [[Таварыства беларусаў у Латвіі]] (ТБЛ), статут якой быў зацверджаны летам таго ж года{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=617}}. Улетку 1939 года ён лічыўся паўнапраўным сябрам ТБЛ{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=618}}. Нейкі час Родзька выконваў абавязкі часовага старшыні ўправы Таварыства беларусаў у Латвіі, аднак 18 кастрычніка 1939 года пакінуў гэтую пасаду. Свой зыход ён абгрунтаваў цяжкім фінансавым становішчам, спаслаўшыся на тое, што «каса таварыства зусім пустая»<ref>LVVA. F. 2924, ap. 1, l. 9, lp. 5.</ref>{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=619}}. Далейшы лёс Аляксандра Родзькі невядомы. == Сям’я == Бацька — Захар Сямёнавіч Родзька, паводле яго паслужнога спісу ў студэнцкай справе сына, нарадзіўся 22 сакавіка 1847 года ў [[Евангелічы|Евангелічах]] Слуцкага павета Мінскай губерні ў праваслаўнай сялянскай сям’і, адукацыю атрымаў дамашнюю. 2 сакавіка 1868 года паступіў на тэрміновую вайсковую службу, па адным з апошніх [[рэкруцкі набор|рэкруцкіх набораў]] перад рэформай, залічаны ў 26-ю артылерыйскую брыгаду, якая стаяла ў Беластоку, пазней пераведзена ў Гродна.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Як і многія сяляне, Захар спрабаваў выкарыстаць «новую» армію як сацыяльны ліфт праз звыштэрміновую службу і адслужыў роўна 20 гадоў, звольнены у запас 27 лютага 1888 года. Удзельнічаў у руска-турэцкай вайне ў Балгарыі, восенню 1877 года вызначыўся ў баях пры Чаіркёе і Златарыцэ, узнагароджаны Георгіеўскім крыжам 4-й ступені і ўзведзены ў фельдфебелі. Таксама Захар меў сярэбраныя медалі «За стараннасць» (за 10 і 15 гадоў звыштэрміновай службы) і памятны светла-бронзавы медаль за турэцкую вайну.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Падчас службы ў Беластоку, Захар ажаніўся з мясцовай мяшчанкай Жазэфінай (Юзэфай) Міхайлаўнай Пачтарскай, каталіцкага веравызнання, у пазнейшым яго паслужным спісе, яна пазначана лютэранкай. Старэйшы з дзяцей — Аляксандр, нарадзіўся 3 лістапада 1876 года, таксама ў сям’і быў сын Уладзімір (нар. 20.7.1879) і дочкі Лідзія (нар. 29.8.1881), Марыя (нар. 30.9.1883), Вера (нар. 26.2.1887) і Яўгенія (нар. 17.5.1892).{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Каб забяспечваць вялікую сям’ю, адстаўны фельдфебель паступіў на службу ў паліцыю. Паводле Барынава, служба ў паліцыі тым часам і пазней была распаўсюджанай стратэгіяй для сялянскіх дзяцей, якія адслужылі ў арміі і звольніліся ва унтэр-афіцэрскім чыне{{sfn|Баринов|2026|}}. Атрымаў месца акалодачнага наглядчыка ў Гродне 24 сакавіка 1894 года. Нягледзячы на невялікае жалаванне (300 рублёў за год), ашчадны Захар здолеў сабраць сродкі на два драўляныя дамы ў Гродне.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} Гімназічную адукацыю бацькі здолелі даць толькі старэйшаму сыну Аляксандру, хаця і на гэта сродкаў перыядычна не ставала.{{sfn|Баринов|2026b|p=}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларусы Латвіі ва ўмовах аўтарытарнага рэжыму Карліса Улманіса (1934—1940 гг.) |выданне= Запісы БІНіМ |тып=часопіс |год= 2022 |нумар= 42 |старонкі= 589—621 |спасылка=https://www.academia.edu/85269122/Беларусы_Латвіі_ва_ўмовах_аўтарытарнага_рэжыму_Карліса_Улманіса_1934_1940_гг_ |ref=Грыбоўскі (Улманіс)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= Беларускі Гістарычны Агляд |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} * {{артыкул|аўтар=[[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]]|загаловак=Рыжская прыватная гімназія Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1929–1936)|выданне=[[Латышы і беларусы: разам праз стагоддзі]]|тып=часопіс|год=2024|выпуск=13|старонкі=58—74|спасылка=https://www.academia.edu/125464654/%D0%A0%D1%8B%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%8F_T%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%96_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_1929_1936_|ref=Грыбоўскі}} * {{артыкул |аўтар= [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Панізнік С.]] |загаловак= Глядзіце сонцу ў вочы (з берагоў латвійскага Надзвіньня) |выданне= Культура. Нацыя |тып=часопіс |год= 2017 |месяц= снежань |нумар= 20 |старонкі= 39—50 |issn= 2291-4757 |ref=Панізнік}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1685219772626793/ |title = Александр Родько: невыдуманная биография |author = Игорь Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў |date = 2026-05-28 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} * {{h|Баринов|2026b|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1728737741608329/ |title = Александр Родько (продолжение) |author = Игорь Баринов |date = 2026-07-19 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Родзька Аляксандр Захаравіч}} [[Катэгорыя:Педагогі Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай беларускай прыватнай гімназіі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] lsr64pl84uu5k2xcbhv787dss7p5xps 0 809211 5167693 5152726 2026-07-19T14:08:16Z DzBar 156353 /* Дыскаграфія */ дапаўненне 5167693 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 2005—цяпер }} '''In This Moment''' — амерыканскі [[Рок-музыка|рок-]]<nowiki/>гурт з [[Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлеса]], штат Каліфорнія, створаны вакалісткай Марыяй Брынк і гітарыстам Крысам Хаўортам у 2005 годзе. == Музычны стыль і ўплывы == Гурт In This Moment апісваецца як [[альтэрнатыўны метал]],<ref name="Cos Mother">{{cite web|url=https://consequence.net/2020/01/in-this-moment-new-album-mother-first-single-the-in-between/|title=In This Moment announce new album Mother, unveil first single "The In-Between": Stream|first=Spencer|last=Kaufman|work=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=January 22, 2020|access-date=April 24, 2022}}</ref><ref name="Blood 1983 Tour 2">{{cite web|url=https://www.theprp.com/2022/06/21/news/in-this-moment-readying-blood-1983-ep-announce-u-s-tour-with-nothing-more-sleep-token-cherry-bombs/|title=In This Moment Readying "Blood 1983" EP, Announce U.S. Tour With Nothing More, Sleep Token & Cherry Bombs|work=The PRP|date=June 21, 2022|access-date=June 21, 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.kerrang.com/album-review-in-this-moment-godmode|title=Album review: In This Moment – Godmode|first=Steve|last=Beebee|work=[[Kerrang!]]|date=October 23, 2023|access-date=November 4, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theprp.com/2022/08/25/news/in-this-moment-just-landed-their-third-gold-single-of-this-summer/|title=In This Moment Just Landed Their Third Gold Single Of This Summer|work=The PRP|date=August 25, 2022|access-date=January 6, 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://nepascene.com/2021/05/alt-metal-bands-in-this-moment-black-veil-brides-return-sherman-theater-stroudsburg-nov-5/|title=Alt metal bands In This Moment and Black Veil Brides return to Sherman Theater in Stroudsburg on Nov. 5|website=NEPA Scene|date=May 18, 2021|access-date=July 21, 2023}}</ref> [[хард-рок]],<ref name="Blood 1983 Tour">{{cite web|url=https://blabbermouth.net/news/in-this-moment-announces-blood-1983-summer-fall-2022-u-s-tour-blabbermouth-net-presale|title=In This Moment Announces 'Blood 1983' Summer/Fall 2022 US Tour, Blabbermouth.net Presale ...|work=[[Blabbermouth.net]]|date=June 21, 2022|access-date=June 21, 2022}}</ref><ref name="blabbermouth eighth studio album">{{cite web|url=https://blabbermouth.net/news/in-this-moment-is-preparing-to-record-eighth-studio-album|title=In This Moment Is Preparing To Record Eighth Studio Album|work=[[Blabbermouth.net]]|date=January 29, 2023|access-date=May 28, 2023}}</ref><ref name="Wall of Sound Genres">{{cite web|url=https://wallofsoundau.com/2017/07/20/in-this-moment-ritual-album-review/|title=In This Moment – Ritual (Album Review)|first=Kaydan|last=Howison|work=Wall of Sound|date=July 20, 2017|access-date=June 21, 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.punktastic.com/album-reviews/in-this-moment-mother/|title=In This Moment – 'Mother'|first=Ellie|last=Odurny|work=Punktastic|date=March 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206090013/https://www.punktastic.com/album-reviews/in-this-moment-mother/|archive-date=February 6, 2022|access-date=June 21, 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Caleb R.|last=Newton|url=https://newnoisemagazine.com/album-review-in-this-moment-mother/|title=Album Review: In This Moment – Mother|magazine=[[New Noise Magazine]]|date=May 21, 2020|access-date=June 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531162448/https://newnoisemagazine.com/album-review-in-this-moment-mother/|archive-date=May 31, 2020|url-status=dead}}</ref> [[металкор]],<ref name="Allmusic genres">{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/in-this-moment-mn0000558828/biography|title=In This Moment Allmusic Bio|first=Eduardo|last=Rivadavia|work=[[Allmusic]]|access-date=January 30, 2021}}</ref><ref name="Wall of Sound Genres2">{{cite web|url=https://wallofsoundau.com/2017/07/20/in-this-moment-ritual-album-review/|title=In This Moment – Ritual (Album Review)|first=Kaydan|last=Howison|work=Wall of Sound|date=July 20, 2017|access-date=June 21, 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.metalsucks.net/2008/10/08/for-in-this-moment-a-passable-album-is-a-resounding-success/|title=For In This Moment, A Passable Album Is A Resounding Success|first=Sammy|last=O'Hagar|work=[[MetalSucks]]|date=October 8, 2008|access-date=April 24, 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.musicomh.com/reviews/albums/in-this-moment-beautiful-tragedy|title=In This Moment – Beautiful Tragedy|first=Tom|last=Day|work=[[MusicOMH]]|date=June 18, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206091514/https://www.musicomh.com/reviews/albums/in-this-moment-beautiful-tragedy|archive-date=February 6, 2022|access-date=June 21, 2022|url-status=live}}</ref> [[індастрыял-метал]],<ref name="Louder Sound Ritual">{{cite web|url=https://www.loudersound.com/reviews/in-this-moment-ritual-album-review|title=In This Moment - Ritual album review|first=Natasha|last=Scharf|work=Louder Sound|date=July 18, 2017|access-date=January 30, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.punktastic.com/album-reviews/in-this-moment-godmode/|title=In This Moment – 'Godmode'|first=Ian|last=Kenworthy|work=Punktastic|date=October 28, 2023|access-date=October 31, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://metalnation.com/concert-review-in-this-moment-the-word-alive-and-ded-kick-off-tour/|title=Concert Review: In This Moment, The Word Alive and Ded kick off tour|first=Rustyn|last=Rose|work=Metal Nation|date=April 13, 2018|access-date=June 22, 2022}}</ref> меладычны металкор,<ref name="Louder Sound Ritual2">{{cite web|url=https://www.loudersound.com/reviews/in-this-moment-ritual-album-review|title=In This Moment - Ritual album review|first=Natasha|last=Scharf|work=Louder Sound|date=July 18, 2017|access-date=January 30, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.loudersound.com/reviews/in-this-moment-godmode-review|title=Slick, heavy and anchored by the brilliant Maria Brink, Godmode is the album that, if there's any justice in the world, will take In This Moment further than ever|first=Dannii|last=Leivers|work=[[Metal Hammer]]|date=October 25, 2023|access-date=November 4, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/lacuna_coil_gathering_in_this_moment_stolen_babies-opera|title=Lacuna Coil / The Gathering / In This Moment / Stolen Babies Opera House, Toronto ON May 16|author=Laura Wiebe Taylor|work=[[Exclaim!]]|date=May 24, 2007|access-date=June 21, 2022}}</ref> гатычны метал,<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/ritual-mw0003062067|title=Ritual – In This Moment|author=James Christopher Monger|work=[[AllMusic]]|access-date=February 14, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://meaww.com/in-this-moment-mother-maria-brink-gothic-metal-melodic-dark-haunting-symphonic-spiritual|title='Mother' Review: In This Moment's gothic metal shines with intense power, brooding glory and spiritual gravitas|first=Brian|last=Polson|work=Meaww|date=April 22, 2020|access-date=June 22, 2022}}</ref> поп-метал,<ref>{{cite web|url=https://www.popmatters.com/pm/review/128714-in-this-moment-a-star-crossed-wasteland/|title=In This Moment: A Star-Crossed Wasteland|first=Adrien|last=Begrand|work=[[PopMatters]]|date=August 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100806193726/http://www.popmatters.com/pm/review/128714-in-this-moment-a-star-crossed-wasteland/|archive-date=August 6, 2010|access-date=June 22, 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.metalsucks.net/2020/01/22/in-this-moment-officially-announce-new-album-stream-first-single/|title=In This Moment Officially Announce New Album, Stream First Single|first=Axl|last=Rosenberg|work=[[MetalSucks]]|date=January 22, 2020|access-date=January 31, 2021}}</ref> ню-метал,<ref>{{cite web|url=https://www.rochestercitynewspaper.com/rochester/metal-in-this-moment/Content?oid=2518952|title=In This Moment|first=Frank|last=De Blase|work=Rochester City Newspaper|date=April 15, 2015|access-date=January 8, 2022}}</ref> метал,<ref>{{cite web|url=https://www.altpress.com/in-this-moment-new-album-mother/|title=In This Moment detail new album 'Mother' with "The In-Between" video|first=Koltan|last=Greenwood|work=[[Alternative Press (magazine)|Alternative Press]]|date=January 22, 2020|access-date=June 21, 2022}}</ref> поп-рок,<ref name="Blabbermouth Ritual rev">{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/cdreviews/ritual-2/|title=Ritual album review|first=Ray|last=Horn Jr.|work=[[Blabbermouth.net]]|date=July 29, 2017|access-date=July 29, 2017}}</ref> індастрыял,<ref name="Wall of Sound Genres" /> альтэрнатыўны рок,<ref>{{cite web|url=https://blabbermouth.net/reviews/godmode|title=In This Moment Godmode|first=Dom|last=Lawson|work=[[Blabbermouth.net]]|date=October 27, 2023|access-date=October 31, 2023}}</ref> гатычны рок,<ref name="Allmusic genres" />, таксама яны ўключалі пост-хардкор,<ref name="Popmatter rev">{{cite web|url=https://www.popmatters.com/in-this-moment-beautiful-tragedy-2496248167.html|title=In This Moment: Beautiful Tragedy|first=Adrien|last=Begrand|work=[[PopMatters]]|date=June 5, 2007|access-date=January 8, 2022}}</ref> скрыма,<ref name="TheDream">{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/the-dream-mw0000794304|title=Thе Dream – In This Moment|first=Alex|last=Henderson|work=[[AllMusic]]|access-date=January 7, 2022}}</ref> хардкор<ref name="TheDream" /> і арэна-рок<ref name="TheDream" /> у сваю музыку. Дэбютны альбом гурта Beautiful Tragedy і трэці альбом A Star-Crossed Wasteland — абодва ў стылі металкор.<ref name="TheDream2">{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/the-dream-mw0000794304|title=Thе Dream – In This Moment|first=Alex|last=Henderson|work=[[AllMusic]]|access-date=January 7, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/a-star-crossed-wasteland-mw0002006552|title=A Star-Crossed Wasteland – In This Moment|first=Phil|last=Freeman|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/beautiful-tragedy-mw0000577524|title=Beautiful Tragedy – In This Moment|first=Eduardo|last=Rivadavia|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}</ref> Другі альбом The Dream паказвае, як яны пераходзяць да альтэрнатыўнага металу і альтэрнатыўнага року.<ref name="TheDream" /> У пазнейшых альбомах, такіх як Blood<ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/blood-mw0002381220|title=Blood – In This Moment|author=James Christopher Monger|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}</ref> і Black Widow,<ref>{{cite web|url=http://www.metalsucks.net/2014/11/11/moments-black-widow-90s-mainstream-industrial-throwback-youve-waiting/|title=In This Moment's Black Widow is the 90s Mainstream Industrial Throwback You've Been Waiting For|first=Angus|last=Jung|work=[[MetalSucks]]|date=November 11, 2014|access-date=April 24, 2022}}</ref> In This Moment пачалі выкарыстоўваць элементы такіх жанраў, як індастрыяльная музыка і электроніка. Black Widow таксама апісваюць як гатычны метал.<ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/black-widow-mw0002767209|title=Black Widow – In This Moment|author=James Christopher Monger|work=[[AllMusic]]|access-date=April 24, 2022}}</ref> In This Moment называюць [[Pantera]], [[Black Sabbath]], [[Metallica]], [[Slayer]], [[Sepultura]], [[Iron Maiden]], [[Judas Priest]], [[Whitesnake]], [[Ratt]], [[Mötley Crüe]], [[Deftones]], [[Nirvana]], [[Dead Can Dance]] і [[M83 (гурт)|M83]] сваімі ўплывамі. == Удзельнікі гурта == <gallery perrow="5" widths="180" heights="180" caption="In This Moment выступаюць на фестывалі With Full Force 2018"> Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_23.jpg|alt=Maria Brink| Марыя Брынк Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_17.jpg|alt=Chris Howorth| Крыс Хаўорт Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_11.jpg|alt=Randy Weitzel| Рэндзі Вайцэль Файл:In_This_Moment_With_Full_Force_2018_15.jpg|alt=Kent Diimmel| Кент Дзімель </gallery>'''Дзеючыя''' * Марыя Брынк — вядучы вакал, фартэпіяна (2005—цяпер) * Крыс Хаўорт — вядучая гітара, бэк-вакал (2005—цяпер) * Трэвіс Джонсан — бас-гітара, бэк-вакал (2010—цяпер) * Рэндзі Вайцэль — рытм-гітара, бэк-вакал (2011—цяпер) * Кент Дзімель — ударныя (2016—цяпер) == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Beautiful Tragedy'' (2007) * ''The Dream'' (2008) * ''A Star-Crossed Wasteland'' (2010) * ''Blood'' (2012) * ''Black Widow'' (2014) * ''Ritual'' (2017) * ''Mother'' (2020) * ''Godmode'' (2023) * ''Witch'' (2026, анансаваны) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Commonscat|In This Moment (band)|In This Moment}} * {{Афіцыйны сайт|http://www.inthismomentofficial.com|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-08}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Century Media Records]] [[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала ЗША]] 0ixb0dh5wwhazc25an5j2k62unhvba0 0 809874 5167778 5163844 2026-07-19T23:06:20Z BarnesBot 157908 (via JWB) 5167778 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |праграміст=Ілья Яновіч<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}</ref> }} '''This Is the Police 2''' — [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкая]] [[стратэгічная відэагульня]] [[Беларусь|беларускай]] студыі [[Weappy Studio]], выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня была выпушчана ў 2018 годзе для [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://mynintendonews.com/2018/01/30/this-is-the-police-2-coming-to-nintendo-switch/|title=This Is The Police 2 Coming To Nintendo Switch|last=Sickr|website=My Nintendo News|date=2018-01-30|access-date=2026-06-22}}</ref>. Версія для [[iOS]] была выпушчана ў верасні 2019 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://hardcoregamer.com/news/this-is-the-police-2-release-date-announced-coming-to-pc-first/305126/|title=This Is the Police 2 Release Date Announced, Coming to PC First|first=Adnan|last=Riaz|website=Hardcore Gamer|date=2018-07-02|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidpolice.com/2019/09/12/this-is-the-police-2-android-pre-register/|title=[Update: Out now] This Is the Police 2 is coming to Android, and you can pre-register right now|first=Matthew|last=Sholtz|website=Android Police|date=2019-09-12|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня з'яўляецца працягам «[[This Is the Police]]» і знаходзіцца ў адным сусвеце з «[[Rebel Cops]]». Гулец кіруе галоўным героем папярэдняй гульні — Джэкам Бойдам, які дзейнічае пад новым імем Уорэн Нэш і спрабуе схавацца ад [[Федэральнае бюро расследаванняў|агентаў федэральнага бюро расследаванняў]] у вымышленым горадзе Шарпвуд у 1987 годзе<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://weappy-studio.com/this-is-the-police-2/|title=This Is the Police 2 - Weappy|date=2023-11-04|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Гульнявы працэс == «This Is the Police 2» прапануе шэраг механік, якія дадаюць глыбіню і складанасць гульнявому працэсу, забяспечваючы гульцам складаны і захапляльны досвед кіравання праваахоўнымі органамі ў горадзе Шарпвуд. Гульнявы працэс прадстаўлены праз выявы і тэкст на [[Ізаметрычная карта|ізаметрычнай карце]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gamespace.com/reviews/this-is-the-police-2-review/|title=This Is The Police 2 Review|last=Sythrael|website=GameSpace.com|date=2018-08-10|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня спалучае элементы менеджменту і тактыкі: гульцы прабіраюцца праз складаную сетку злачынстваў, карупцыі і маральных дылем. У ролі шэрыфа гульцы павінны прымаць ключавыя рашэнні, якія ўплываюць на вынік расследаванняў, аперацый праваахоўных органаў і агульны стан горада. Гульня вызначаецца нелінейнай наратыўнай структурай, якая дазваляе гульцам фарміраваць гісторыю праз свае выбары і ўчынкі<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/this_is_the_police_2|title=Review: This Is the Police 2 - An Enjoyable Sequel with Bad Difficulty Spikes|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2018-09-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Кіруючы паліцэйскімі сіламі і эфектыўна размяркоўваючы рэсурсы, гульцы павінны падтрымліваць закон і парадак, змагаючыся з рабаўніцтвамі, забойствамі, наркагандлем і іншым. Адным з ключавых аспектаў гульнявога працэсу з'яўляецца стратэгічнае планаванне і правядзенне паліцэйскіх аперацый. Гульцы павінны прызначаць афіцэраў з пэўнымі ўменнямі і рыштункам для вырашэння кожнай сітуацыі. Тактычнае прыняцце рашэнняў адыгрывае вырашальную ролю падчас напружаных сутыкненняў, дзе гульцы вымушаны кіраваць абмежаванымі рэсурсамі і захоўваць бяспеку сваіх афіцэраў<ref name=":0" />. Акрамя таго, «This Is the Police 2» уводзіць новую механіку пад назвай «Дэпартамент шэрыфа». Гульцы адказваюць за кіраванне персаналам шэрыфа, вырашэнне іх асабістых праблем і здабыццё іх адданасці. Выбудоўванне адносін з афіцэрамі і заваёўванне іх даверу мае вырашальнае значэнне для падтрымання дзеяздольных і матываваных паліцэйскіх сіл<ref>{{Cite web|lang=cs|url=https://indian-tv.cz/recenze/this-is-the-police-2-q1gcsy|title=This is the Police 2 nabízí pěkný příběh s poněkud monotónní hratelností - Recenze na INDIAN|website=indian-tv.cz|access-date=2026-06-22}}</ref>. «This Is the Police 2» прадугледжвае пакрокавыя тактычныя баі падчас рэагаванні на злачынствы або ўдзеле ў сутыкненнях. Гульцы маюць непасрэдны кантроль над сваімі афіцэрамі ў гэтых сітуацыях, выкарыстоўваючы сістэму на аснове сеткі для манеўравання і стратэгічнага размяшчэння каманды. Кожны афіцэр валодае ўнікальнымі здатнасцямі і ўменнямі, і гульцы павінны ўважліва ўлічваць іх моцныя і слабыя бакі, каб максімізаваць іх эфектыўнасць у баі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thirdcoastreview.com/games-tech/review-games-tech/2018/10/06/game-review-this-is-the-police-2/|title=Review: This is the Police 2 Has a Great Story, but its Multiple Genres Lead to Uneven Gameplay|website=Third Coast Review|date=2018-10-06|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Сюжэт == У горадзе Шарпвуд шэрыф Уэлс і двое іншых афіцэраў дэпартамента праводзяць аблаву на меркаваную базу «Гальштукаў» — банды наркагандляроў. Усе трое гінуць у засадзе, у выніку чаго Лілі Рыд атрымлівае павышэнне і становіцца новым шэрыфам<ref>[[File:CC-BY-SA_icon.svg|50x50пкс]] Plot section was copied from [https://this-is-the-police.fandom.com/wiki/This_Is_The_Police_2#Plot This Is The Police 2] at The This Is The Police Wiki, which is released under a [[ccorg:licenses/by-sa/3.0/|Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 (Unported) (CC-BY-SA 3.0) license]].</ref>. == Ацэнкі == «This Is the Police 2» атрымала «змяшаныя або сярэднія водгукі» паводле сайта-агрэгатара рэцэнзій [[Metacritic]], на аснове 34 рэцэнзій крытыкаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/this-is-the-police-2/critic-reviews/?platform=pc|title=This is the Police 2 critic reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня ў цэлым спадабалася, аднак была раскрытыкавана за новыя гульнявыя механікі<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-review/|title=This is the Police 2 review|first=Tom Hatfield|last=published|website=PC Gamer|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=es-es|url=https://vandal.elespanol.com/analisis/pc/this-is-the-police-2/56989|title=Análisis This is the Police 2 - PC|website=Vandal|date=2018-07-31|access-date=2026-06-22}}</ref>. [[Том Хэтфілд]] з [[PC Gamer]] адзначыў, што «аснова трывалая, аднак лішняга матэрыялу проста занадта шмат»<ref name=":1" />. [[Ларэнца Фантоні]] з [[IGN]] апісаў яе як спалучэнне «[[Фарга (фільм, 1996)|Фарга]] і [[XCOM]]». Рэцэнзент адзначыў, што кіраванне паліцэйскімі ў гульні цікавае, аднак часам можа быць складаным у некаторых сітуацыях<ref>{{Cite web|lang=it|url=https://it.ign.com/this-is-the-police-2/143240/this-is-police-2-la-recensione|title=This is Police 2 - La recensione|first=di Lorenzo|last=Fantoni|website=IGN Italia|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.thqnordic.com/games/police-2|link_text=афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}} * [http://weappy-studio.com/games/this-is-the-police-2/ ''This Is the Police 2''] at [[Weappy Studio]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Працягі відэагульняў]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія відэагульні]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Квэсты]] [[Катэгорыя:Відэагульні 2018 года]] di4gsvxknioswjv75conj2zizu9bw8w 14 809906 5167624 5165154 2026-07-19T13:05:51Z DzBar 156353 5167624 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2025|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Творы 2025 года]] [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя]] rxekpj6m18motyh4rn7qinnshr0l2kf 0 809959 5167670 5158277 2026-07-19T13:39:43Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1808 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167670 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Дэлавэр (значэнні)}} {{НП}} '''Дэлавэр''' ({{lang-en|Delaware}}) — горад і адміністрацыйны цэнтр [[Дэлавэр (акруга, Агая)|акругі Дэлавэр]] у штаце [[Агая]] [[ЗША]]. Адміністрацыйны цэнтр акругі Дэлавэр з 1808 года. Знаходзіцца ў цэнтральным Агая. Размешчаны ўздоўж ракі Алентанг, за 40 км на поўнач ад Калумбуса. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Агая]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1808 годзе]] 4crsl1flqr6jmyxracahi2exh35scyp 0 810360 5167605 5167604 2026-07-19T12:02:36Z 5167605 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст|Фота=Taras_Tarnalitsky_Minsk_2019.webp}} '''Тарас Тарналіцкі'''<!--Такім чынам Вашы змены прозвішчаў не захаваюцца, шансаў няма. Напішыце на старонцы размоў артыкула, у чым праблема, што Вы хочаце зрабіць і крыніцы, які пацвярджаюць, што Вы маеце рацыю. Тады нешта будзе вырашацца. Або падайце зноску на крыніцу проста тут. Або апішыце сутнасць праблемы ў гэтым каменце. У вайне правак Вы не пераможаце.-->, сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторыка-архівіста{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}</ref>. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска "Тарас Тарналицкий" на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}</ref>, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі<ref>{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}</ref> і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}<!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. -->. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}</ref>. Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}</ref>, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}</ref>, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}</ref> і іншае. Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах<ref>{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]<ref>{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>. Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}</ref>, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title="Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе". Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}</ref>, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}</ref> і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}</ref>. У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое ладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Вынікам была публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага<ref>{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2025 года напісаў у суаўтарстве тэкст «Андрэй Стрыжак і няпрошанныя дыкпікі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/andrey-stryzhak-i-nyaproshanyya-dzikpiki|title=Андрэй Стрыжак і няпрошаныя дзікпікі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-07-21|access-date=2026-07-19}}</ref> пра анлайн-флірт кіраўніка фонду BySol Андрэя Стрыжака з беларускімі актывісткамі, які справакаваў змену кіраўніцтва фонду BySol, вялікі медыйны скандал і грамадскую дыскусію пра межы дазволенага публічным асобам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysol.org/en/about/news/af4255bc97b00bb.html|title=Statement by the Belarusian Solidarity Foundation BYSOL regarding the internal investigation following allegations of harassment against co-founder Andrej Stryzhak|website=bysol.org|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/87980645/andreya-strizhaka-otstranili-ot-rukovodstva-fondom-bysol-iz-za-dikpikov|title=Андрея Стрижака отстранили от руководства фондом BYSOL из-за дикпиков|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/109641.html|title=«Считаю, что я просто говно». Первое интервью с Андреем Стрижаком после окончания разбирательства BYSOL о дикпиках|website=Зеркало|date=2025-09-27|access-date=2026-07-19}}</ref>. Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}</ref>. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2026 годзе ўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара (№ 22) нямецкага акадэмічнага часопіса Apparatus пра беларускае кіно пасля 2020 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile {{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}</ref>. Напісаў для яго даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}</ref>. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}</ref>, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} 2e3pbdpv463h8czj7qnm3hok2f9iy0f 5167610 5167605 2026-07-19T12:28:34Z 5167610 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст|Фота=Taras_Tarnalitsky_Minsk_2019.webp}} '''Тарас Тарналіцкі'''<!--Такім чынам Вашы змены прозвішчаў не захаваюцца, шансаў няма. Напішыце на старонцы размоў артыкула, у чым праблема, што Вы хочаце зрабіць і крыніцы, які пацвярджаюць, што Вы маеце рацыю. Тады нешта будзе вырашацца. Або падайце зноску на крыніцу проста тут. Або апішыце сутнасць праблемы ў гэтым каменце. У вайне правак Вы не пераможаце.-->, сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторыка-архівіста{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}</ref>. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска "Тарас Тарналицкий" на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}</ref>, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі<ref>{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}</ref> і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Пачатак журналісцкай і кінакрытычнай дзейнасці пачаўся ў газеце "Віртуальные радасці", куды Тарналіцкі з лютага 2008 года пісаў агляды на фільмы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vrgames.by/content/russkaya-igra|title=Русская игра|website=VRgames - Компьютерные игры, кино, комиксы|date=2008-02-29|access-date=2026-07-19}}</ref>. Першай рэдактаркай стала Марына Бірукова, якая трагічна загінула восенню 2023 года ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/shto-zdarylasya-z-zhurnalistkay-marynay-birukovay-yakaya-zaginula-u-varshave/|title=Што здарылася з журналісткай Марынай Біруковай, якая загінула ў Варшаве|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-23|access-date=2026-07-19}}</ref>. Зараз Тарналіцкі працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}<!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. -->. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}</ref>. Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}</ref>, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}</ref>, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}</ref> і іншае. Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах<ref>{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]<ref>{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. У 2021 годзе працаваў нацыянальным каардынатарам ад Беларусі ў прэміі Adami Media Prize, якая падтрымлівае журналістаў, рэжысёраў і кінематаграфістаў з краін Усходняга партнёрства (у тым ліку і Беларусь)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.adamimediaprize.eu/home-1|title=HOME|website=ADAMI MEDIA PRIZE FOR CULTURAL DIVERSITY IN EASTERN EUROPE|date=2023-05-31|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=Беларуская|url=https://www.facebook.com/groups/1644530929165399/?multi_permalinks=3103018756649935&hoisted_section_header_type=recently_seen|title=ADAMI Media Prize запусціў пітчынг тэлепраектаў|author=Тарас Тарналіцкі|website=Facebook.com|date=10 лістапада 2021 года}}</ref>. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>. Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}</ref>, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title="Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе". Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}</ref>, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}</ref> і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}</ref>. У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое ладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Вынікам была публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага<ref>{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2025 года напісаў у суаўтарстве тэкст «Андрэй Стрыжак і няпрошанныя дыкпікі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/andrey-stryzhak-i-nyaproshanyya-dzikpiki|title=Андрэй Стрыжак і няпрошаныя дзікпікі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-07-21|access-date=2026-07-19}}</ref> пра анлайн-флірт кіраўніка фонду BySol Андрэя Стрыжака з беларускімі актывісткамі, які справакаваў змену кіраўніцтва фонду BySol, вялікі медыйны скандал і грамадскую дыскусію пра межы дазволенага публічным асобам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysol.org/en/about/news/af4255bc97b00bb.html|title=Statement by the Belarusian Solidarity Foundation BYSOL regarding the internal investigation following allegations of harassment against co-founder Andrej Stryzhak|website=bysol.org|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/87980645/andreya-strizhaka-otstranili-ot-rukovodstva-fondom-bysol-iz-za-dikpikov|title=Андрея Стрижака отстранили от руководства фондом BYSOL из-за дикпиков|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/109641.html|title=«Считаю, что я просто говно». Первое интервью с Андреем Стрижаком после окончания разбирательства BYSOL о дикпиках|website=Зеркало|date=2025-09-27|access-date=2026-07-19}}</ref>. Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}</ref>. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2026 годзе ўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара (№ 22) нямецкага акадэмічнага часопіса Apparatus пра беларускае кіно пасля 2020 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile {{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}</ref>. Напісаў для яго даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}</ref>. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}</ref>, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} ebddahuq0idbvtz77nr3ylj63t9so03 5167614 5167610 2026-07-19T12:37:29Z 5167614 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст|Фота=Taras_Tarnalitsky_Minsk_2019.webp}} '''Тарас Тарналіцкі'''<!--Такім чынам Вашы змены прозвішчаў не захаваюцца, шансаў няма. Напішыце на старонцы размоў артыкула, у чым праблема, што Вы хочаце зрабіць і крыніцы, які пацвярджаюць, што Вы маеце рацыю. Тады нешта будзе вырашацца. Або падайце зноску на крыніцу проста тут. Або апішыце сутнасць праблемы ў гэтым каменце. У вайне правак Вы не пераможаце.-->, сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторыка-архівіста{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}</ref>. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска "Тарас Тарналицкий" на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}</ref>, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі<ref>{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}</ref> і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Пачатак журналісцкай і кінакрытычнай дзейнасці пачаўся ў газеце "Віртуальные радасці", куды Тарналіцкі з лютага 2008 года пісаў агляды на фільмы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vrgames.by/content/russkaya-igra|title=Русская игра|website=VRgames - Компьютерные игры, кино, комиксы|date=2008-02-29|access-date=2026-07-19}}</ref>. Першай рэдактаркай стала Марына Бірукова, якая трагічна загінула восенню 2023 года ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/shto-zdarylasya-z-zhurnalistkay-marynay-birukovay-yakaya-zaginula-u-varshave/|title=Што здарылася з журналісткай Марынай Біруковай, якая загінула ў Варшаве|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-23|access-date=2026-07-19}}</ref>. Зараз Тарналіцкі працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}<!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. -->. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}</ref>. Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}</ref>, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}</ref>, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}</ref> і іншае. Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах<ref>{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]<ref>{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. У 2021 годзе працаваў нацыянальным каардынатарам ад Беларусі ў прэміі Adami Media Prize, якая падтрымлівае журналістаў, рэжысёраў і кінематаграфістаў з краін Усходняга партнёрства (у тым ліку і Беларусь)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.adamimediaprize.eu/home-1|title=HOME|website=ADAMI MEDIA PRIZE FOR CULTURAL DIVERSITY IN EASTERN EUROPE|date=2023-05-31|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/adami-media-prize-prymae-zayauki-na-videamateryyaly-yakiya-znahodzyacca-na-stadyi|title=ADAMI Media Prize прымае заяўкі на відэаматэрыялы, якія знаходзяцца на стадыі вытворчасці (да 27 верасня)|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Вясной 2021 года падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў медыясектара да ўладаў з заклікам “Спыніць “паляванне на ведзьмаў!”<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/bazh-nakiravau-uladam-adkryty-zvarot-bolsh-chym-150-pradstaunikou-medyyasektara|title=БАЖ накіраваў уладам АДКРЫТЫ ЗВАРОТ больш чым 150 прадстаўнікоў медыясектара|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>. Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}</ref>, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title="Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе". Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}</ref>, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}</ref> і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}</ref>. У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое ладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Вынікам была публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага<ref>{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2025 года напісаў у суаўтарстве тэкст «Андрэй Стрыжак і няпрошанныя дыкпікі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/andrey-stryzhak-i-nyaproshanyya-dzikpiki|title=Андрэй Стрыжак і няпрошаныя дзікпікі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-07-21|access-date=2026-07-19}}</ref> пра анлайн-флірт кіраўніка фонду BySol Андрэя Стрыжака з беларускімі актывісткамі, які справакаваў змену кіраўніцтва фонду BySol, вялікі медыйны скандал і грамадскую дыскусію пра межы дазволенага публічным асобам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysol.org/en/about/news/af4255bc97b00bb.html|title=Statement by the Belarusian Solidarity Foundation BYSOL regarding the internal investigation following allegations of harassment against co-founder Andrej Stryzhak|website=bysol.org|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/87980645/andreya-strizhaka-otstranili-ot-rukovodstva-fondom-bysol-iz-za-dikpikov|title=Андрея Стрижака отстранили от руководства фондом BYSOL из-за дикпиков|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/109641.html|title=«Считаю, что я просто говно». Первое интервью с Андреем Стрижаком после окончания разбирательства BYSOL о дикпиках|website=Зеркало|date=2025-09-27|access-date=2026-07-19}}</ref>. Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}</ref>. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2026 годзе ўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара (№ 22) нямецкага акадэмічнага часопіса Apparatus пра беларускае кіно пасля 2020 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile {{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}</ref>. Напісаў для яго даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}</ref>. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}</ref>, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} 7v32zn5f2jifyn1hhq9n31j5t9leviq 5167615 5167614 2026-07-19T12:39:15Z 5167615 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст|Фота=Taras_Tarnalitsky_Minsk_2019.webp}} '''Тарас Тарналіцкі'''<!--Такім чынам Вашы змены прозвішчаў не захаваюцца, шансаў няма. Напішыце на старонцы размоў артыкула, у чым праблема, што Вы хочаце зрабіць і крыніцы, які пацвярджаюць, што Вы маеце рацыю. Тады нешта будзе вырашацца. Або падайце зноску на крыніцу проста тут. Або апішыце сутнасць праблемы ў гэтым каменце. У вайне правак Вы не пераможаце.-->, сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторыка-архівіста{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}</ref>. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска "Тарас Тарналицкий" на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}</ref>, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Журналісцкую і кінакрытычную дзейнасць пачаў у газеце "Віртуальные радасці", куды з лютага 2008 года пісаў агляды фільмаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vrgames.by/content/russkaya-igra|title=Русская игра|website=VRgames - Компьютерные игры, кино, комиксы|date=2008-02-29|access-date=2026-07-19}}</ref>. Першай рэдактаркай была Марына Бірукова, трагічна загінулая восенню 2023 года ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/shto-zdarylasya-z-zhurnalistkay-marynay-birukovay-yakaya-zaginula-u-varshave/|title=Што здарылася з журналісткай Марынай Біруковай, якая загінула ў Варшаве|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-23|access-date=2026-07-19}}</ref>. Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі<ref>{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}</ref> і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Станам на ліпень 2026 года, Тарналіцкі працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}<!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. -->. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}</ref>. Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}</ref>, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}</ref>, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}</ref> і іншае. Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах<ref>{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]<ref>{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. У 2021 годзе працаваў нацыянальным каардынатарам ад Беларусі ў прэміі Adami Media Prize, якая падтрымлівае журналістаў, рэжысёраў і кінематаграфістаў з краін Усходняга партнёрства (у тым ліку і Беларусь)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.adamimediaprize.eu/home-1|title=HOME|website=ADAMI MEDIA PRIZE FOR CULTURAL DIVERSITY IN EASTERN EUROPE|date=2023-05-31|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/adami-media-prize-prymae-zayauki-na-videamateryyaly-yakiya-znahodzyacca-na-stadyi|title=ADAMI Media Prize прымае заяўкі на відэаматэрыялы, якія знаходзяцца на стадыі вытворчасці (да 27 верасня)|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Вясной 2021 года падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў медыясектара да ўладаў з заклікам “Спыніць “паляванне на ведзьмаў!”<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/bazh-nakiravau-uladam-adkryty-zvarot-bolsh-chym-150-pradstaunikou-medyyasektara|title=БАЖ накіраваў уладам АДКРЫТЫ ЗВАРОТ больш чым 150 прадстаўнікоў медыясектара|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>. Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}</ref>, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title="Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе". Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}</ref>, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}</ref> і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}</ref>. У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое ладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Вынікам была публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага<ref>{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2025 года напісаў у суаўтарстве тэкст «Андрэй Стрыжак і няпрошанныя дыкпікі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/andrey-stryzhak-i-nyaproshanyya-dzikpiki|title=Андрэй Стрыжак і няпрошаныя дзікпікі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-07-21|access-date=2026-07-19}}</ref> пра анлайн-флірт кіраўніка фонду BySol Андрэя Стрыжака з беларускімі актывісткамі, які справакаваў змену кіраўніцтва фонду BySol, вялікі медыйны скандал і грамадскую дыскусію пра межы дазволенага публічным асобам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysol.org/en/about/news/af4255bc97b00bb.html|title=Statement by the Belarusian Solidarity Foundation BYSOL regarding the internal investigation following allegations of harassment against co-founder Andrej Stryzhak|website=bysol.org|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/87980645/andreya-strizhaka-otstranili-ot-rukovodstva-fondom-bysol-iz-za-dikpikov|title=Андрея Стрижака отстранили от руководства фондом BYSOL из-за дикпиков|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/109641.html|title=«Считаю, что я просто говно». Первое интервью с Андреем Стрижаком после окончания разбирательства BYSOL о дикпиках|website=Зеркало|date=2025-09-27|access-date=2026-07-19}}</ref>. Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}</ref>. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2026 годзе ўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара (№ 22) нямецкага акадэмічнага часопіса Apparatus пра беларускае кіно пасля 2020 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile {{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}</ref>. Напісаў для яго даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}</ref>. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}</ref>, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} 6xy9bk4orkjcoko8ad39n4p4hbrri41 5167621 5167615 2026-07-19T13:03:14Z 5167621 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст|Фота=Taras_Tarnalitsky_Minsk_2019.webp}} '''Тарас Тарналіцкі'''<!--Такім чынам Вашы змены прозвішчаў не захаваюцца, шансаў няма. Напішыце на старонцы размоў артыкула, у чым праблема, што Вы хочаце зрабіць і крыніцы, які пацвярджаюць, што Вы маеце рацыю. Тады нешта будзе вырашацца. Або падайце зноску на крыніцу проста тут. Або апішыце сутнасць праблемы ў гэтым каменце. У вайне правак Вы не пераможаце.-->, сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторыка-архівіста{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}</ref>. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска "Тарас Тарналицкий" на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}</ref>, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Журналісцкую і кінакрытычную дзейнасць пачаў у газеце "Віртуальные радасці", куды з лютага 2008 года пісаў агляды фільмаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vrgames.by/content/russkaya-igra|title=Русская игра|website=VRgames - Компьютерные игры, кино, комиксы|date=2008-02-29|access-date=2026-07-19}}</ref>. Першай рэдактаркай была Марына Бірукова, трагічна загінулая восенню 2023 года ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/shto-zdarylasya-z-zhurnalistkay-marynay-birukovay-yakaya-zaginula-u-varshave/|title=Што здарылася з журналісткай Марынай Біруковай, якая загінула ў Варшаве|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-23|access-date=2026-07-19}}</ref>. Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі<ref>{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}</ref> і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Станам на ліпень 2026 года, Тарналіцкі працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}<!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. -->. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}</ref>. Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}</ref>, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}</ref>, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}</ref> і іншае. Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах<ref>{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2019 годзе праводзіў дыскусіі на фестывалі Watch Docs у Мінску, а таксама ў 2023 годзе ў Варшаве на фестывалі "Бульбамуві"<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://bulbamovie.wordpress.com/2023/11/01/program-%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%bc%d0%b0-bulbamovie-2023/|title=Program {{!}} Праграма BULBAMOVIE 2023|first=Zobacz wszystkie|last=wpisy|website=BULBAMOVIE|date=2023-11-01|access-date=2026-07-19|last2=Januszgawryluk|first2=Których Autorem Jest}}</ref>. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]<ref>{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. У 2021 годзе працаваў нацыянальным каардынатарам ад Беларусі ў прэміі Adami Media Prize, якая падтрымлівае журналістаў, рэжысёраў і кінематаграфістаў з краін Усходняга партнёрства (у тым ліку і Беларусь)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.adamimediaprize.eu/home-1|title=HOME|website=ADAMI MEDIA PRIZE FOR CULTURAL DIVERSITY IN EASTERN EUROPE|date=2023-05-31|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/adami-media-prize-prymae-zayauki-na-videamateryyaly-yakiya-znahodzyacca-na-stadyi|title=ADAMI Media Prize прымае заяўкі на відэаматэрыялы, якія знаходзяцца на стадыі вытворчасці (да 27 верасня)|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Вясной 2021 года падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў медыясектара да ўладаў з заклікам “Спыніць “паляванне на ведзьмаў!”<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/bazh-nakiravau-uladam-adkryty-zvarot-bolsh-chym-150-pradstaunikou-medyyasektara|title=БАЖ накіраваў уладам АДКРЫТЫ ЗВАРОТ больш чым 150 прадстаўнікоў медыясектара|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>. Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}</ref>, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title="Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе". Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}</ref>, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}</ref> і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}</ref>. У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое ладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Вынікам была публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага<ref>{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2025 года напісаў у суаўтарстве тэкст «Андрэй Стрыжак і няпрошанныя дыкпікі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/andrey-stryzhak-i-nyaproshanyya-dzikpiki|title=Андрэй Стрыжак і няпрошаныя дзікпікі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-07-21|access-date=2026-07-19}}</ref> пра анлайн-флірт кіраўніка фонду BySol Андрэя Стрыжака з беларускімі актывісткамі, які справакаваў змену кіраўніцтва фонду BySol, вялікі медыйны скандал і грамадскую дыскусію пра межы дазволенага публічным асобам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysol.org/en/about/news/af4255bc97b00bb.html|title=Statement by the Belarusian Solidarity Foundation BYSOL regarding the internal investigation following allegations of harassment against co-founder Andrej Stryzhak|website=bysol.org|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/87980645/andreya-strizhaka-otstranili-ot-rukovodstva-fondom-bysol-iz-za-dikpikov|title=Андрея Стрижака отстранили от руководства фондом BYSOL из-за дикпиков|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/109641.html|title=«Считаю, что я просто говно». Первое интервью с Андреем Стрижаком после окончания разбирательства BYSOL о дикпиках|website=Зеркало|date=2025-09-27|access-date=2026-07-19}}</ref>. Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}</ref>. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2026 годзе ўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара (№ 22) нямецкага акадэмічнага часопіса Apparatus пра беларускае кіно пасля 2020 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile {{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}</ref>. Напісаў для яго даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}</ref>. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}</ref>, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} d85w1nwdbkrrqk2psency6oobhzhant 5167632 5167621 2026-07-19T13:10:55Z 5167632 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст|Фота=Taras_Tarnalitsky_Minsk_2019.webp}} '''Тарас Тарналіцкі'''<!--Такім чынам Вашы змены прозвішчаў не захаваюцца, шансаў няма. Напішыце на старонцы размоў артыкула, у чым праблема, што Вы хочаце зрабіць і крыніцы, які пацвярджаюць, што Вы маеце рацыю. Тады нешта будзе вырашацца. Або падайце зноску на крыніцу проста тут. Або апішыце сутнасць праблемы ў гэтым каменце. У вайне правак Вы не пераможаце.-->, сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторыка-архівіста{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}</ref>. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска "Тарас Тарналицкий" на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}</ref>, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Журналісцкую і кінакрытычную дзейнасць пачаў у газеце "Віртуальные радасці", куды з лютага 2008 года пісаў агляды фільмаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vrgames.by/content/russkaya-igra|title=Русская игра|website=VRgames - Компьютерные игры, кино, комиксы|date=2008-02-29|access-date=2026-07-19}}</ref>. Першай рэдактаркай была Марына Бірукова, трагічна загінулая восенню 2023 года ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/shto-zdarylasya-z-zhurnalistkay-marynay-birukovay-yakaya-zaginula-u-varshave/|title=Што здарылася з журналісткай Марынай Біруковай, якая загінула ў Варшаве|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-23|access-date=2026-07-19}}</ref>. Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі<ref>{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}</ref> і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Станам на ліпень 2026 года, Тарналіцкі працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}<!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. -->. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}</ref>. Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}</ref>, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}</ref>, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}</ref> і іншае. Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах<ref>{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2019 годзе праводзіў дыскусіі на фестывалі Watch Docs у Мінску, а таксама ў 2023 годзе ў Варшаве на фестывалі "Бульбамуві"<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://bulbamovie.wordpress.com/2023/11/01/program-%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%bc%d0%b0-bulbamovie-2023/|title=Program {{!}} Праграма BULBAMOVIE 2023|first=Zobacz wszystkie|last=wpisy|website=BULBAMOVIE|date=2023-11-01|access-date=2026-07-19|last2=Januszgawryluk|first2=Których Autorem Jest}}</ref>. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]<ref>{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. У 2021 годзе працаваў нацыянальным каардынатарам ад Беларусі ў прэміі Adami Media Prize, якая падтрымлівае журналістаў, рэжысёраў і кінематаграфістаў з краін Усходняга партнёрства (у тым ліку і Беларусь)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.adamimediaprize.eu/home-1|title=HOME|website=ADAMI MEDIA PRIZE FOR CULTURAL DIVERSITY IN EASTERN EUROPE|date=2023-05-31|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/adami-media-prize-prymae-zayauki-na-videamateryyaly-yakiya-znahodzyacca-na-stadyi|title=ADAMI Media Prize прымае заяўкі на відэаматэрыялы, якія знаходзяцца на стадыі вытворчасці (да 27 верасня)|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Вясной 2021 года падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў медыясектара да ўладаў з заклікам “Спыніць “паляванне на ведзьмаў!”<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/bazh-nakiravau-uladam-adkryty-zvarot-bolsh-chym-150-pradstaunikou-medyyasektara|title=БАЖ накіраваў уладам АДКРЫТЫ ЗВАРОТ больш чым 150 прадстаўнікоў медыясектара|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>. Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}</ref>, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title="Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе". Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}</ref>, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}</ref> і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}</ref>. У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое ладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Вынікам была публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага<ref>{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2025 года напісаў у суаўтарстве тэкст «Андрэй Стрыжак і няпрошанныя дыкпікі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/andrey-stryzhak-i-nyaproshanyya-dzikpiki|title=Андрэй Стрыжак і няпрошаныя дзікпікі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-07-21|access-date=2026-07-19}}</ref> пра анлайн-флірт кіраўніка фонду BySol Андрэя Стрыжака з беларускімі актывісткамі, які справакаваў змену кіраўніцтва фонду BySol, вялікі медыйны скандал і грамадскую дыскусію пра межы дазволенага публічным асобам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysol.org/en/about/news/af4255bc97b00bb.html|title=Statement by the Belarusian Solidarity Foundation BYSOL regarding the internal investigation following allegations of harassment against co-founder Andrej Stryzhak|website=bysol.org|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/87980645/andreya-strizhaka-otstranili-ot-rukovodstva-fondom-bysol-iz-za-dikpikov|title=Андрея Стрижака отстранили от руководства фондом BYSOL из-за дикпиков|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/109641.html|title=«Считаю, что я просто говно». Первое интервью с Андреем Стрижаком после окончания разбирательства BYSOL о дикпиках|website=Зеркало|date=2025-09-27|access-date=2026-07-19}}</ref>. На тэкст паскардзіліся ў Рада па медыяэтыцы пры Беларускай асацыяцыі журналістаў, што ён не адпавядае журналісцкім стандартам, але чальцы Рады вырашылі, што тэкст не парушае журналісцкай этыкі і падрыхтаваны ў адпаведнасці ім<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rada-pa-medyjaetycy/rada-pa-medyjajetycy-pra-euraradyjo/|title=Рада па медыяэтыцы прыняла рашэнне па «Еўрарадыё»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-19}}</ref>. Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}</ref>. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2026 годзе ўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара (№ 22) нямецкага акадэмічнага часопіса Apparatus пра беларускае кіно пасля 2020 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile {{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}</ref>. Напісаў для яго даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}</ref>. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}</ref>, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} csyy1nvgp4qc979ftajbqgdpau5np7i 5167666 5167632 2026-07-19T13:32:30Z 5167666 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст|Фота=Taras_Tarnalitsky_Minsk_2019.webp}} '''Тарас Тарналіцкі'''<!--Такім чынам Вашы змены прозвішчаў не захаваюцца, шансаў няма. Напішыце на старонцы размоў артыкула, у чым праблема, што Вы хочаце зрабіць і крыніцы, які пацвярджаюць, што Вы маеце рацыю. Тады нешта будзе вырашацца. Або падайце зноску на крыніцу проста тут. Або апішыце сутнасць праблемы ў гэтым каменце. У вайне правак Вы не пераможаце.-->, сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторыка-архівіста{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}</ref>. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска "Тарас Тарналицкий" на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}</ref>, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Журналісцкую і кінакрытычную дзейнасць пачаў у газеце "Віртуальные радасці", куды з лютага 2008 года пісаў агляды фільмаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vrgames.by/content/russkaya-igra|title=Русская игра|website=VRgames - Компьютерные игры, кино, комиксы|date=2008-02-29|access-date=2026-07-19}}</ref>. Першай рэдактаркай была Марына Бірукова, трагічна загінулая восенню 2023 года ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/shto-zdarylasya-z-zhurnalistkay-marynay-birukovay-yakaya-zaginula-u-varshave/|title=Што здарылася з журналісткай Марынай Біруковай, якая загінула ў Варшаве|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-23|access-date=2026-07-19}}</ref>. Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі<ref>{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}</ref> і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Станам на ліпень 2026 года, Тарналіцкі працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}<!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. -->. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}</ref>. Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}</ref>, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}</ref>, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}</ref> і іншае. Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах<ref>{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2019 годзе праводзіў дыскусіі на фестывалі Watch Docs у Мінску, а таксама ў 2023 годзе ў Варшаве на фестывалі "Бульбамуві"<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://bulbamovie.wordpress.com/2023/11/01/program-%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%bc%d0%b0-bulbamovie-2023/|title=Program {{!}} Праграма BULBAMOVIE 2023|first=Zobacz wszystkie|last=wpisy|website=BULBAMOVIE|date=2023-11-01|access-date=2026-07-19|last2=Januszgawryluk|first2=Których Autorem Jest}}</ref>. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]<ref>{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. У 2021 годзе працаваў нацыянальным каардынатарам ад Беларусі ў прэміі Adami Media Prize, якая падтрымлівае журналістаў, рэжысёраў і кінематаграфістаў з краін Усходняга партнёрства (у тым ліку і Беларусь)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.adamimediaprize.eu/home-1|title=HOME|website=ADAMI MEDIA PRIZE FOR CULTURAL DIVERSITY IN EASTERN EUROPE|date=2023-05-31|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/adami-media-prize-prymae-zayauki-na-videamateryyaly-yakiya-znahodzyacca-na-stadyi|title=ADAMI Media Prize прымае заяўкі на відэаматэрыялы, якія знаходзяцца на стадыі вытворчасці (да 27 верасня)|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Вясной 2021 года падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў медыясектара да ўладаў з заклікам “Спыніць “паляванне на ведзьмаў!”<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/bazh-nakiravau-uladam-adkryty-zvarot-bolsh-chym-150-pradstaunikou-medyyasektara|title=БАЖ накіраваў уладам АДКРЫТЫ ЗВАРОТ больш чым 150 прадстаўнікоў медыясектара|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>. Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}</ref>, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title="Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе". Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}</ref>, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}</ref> і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}</ref>. У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое ладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Вынікам была публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага<ref>{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2025 года напісаў у суаўтарстве тэкст «Андрэй Стрыжак і няпрошанныя дыкпікі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/andrey-stryzhak-i-nyaproshanyya-dzikpiki|title=Андрэй Стрыжак і няпрошаныя дзікпікі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-07-21|access-date=2026-07-19}}</ref> пра анлайн-флірт кіраўніка фонду BySol Андрэя Стрыжака з беларускімі актывісткамі, які справакаваў змену кіраўніцтва фонду BySol, вялікі медыйны скандал і грамадскую дыскусію пра межы дазволенага публічным асобам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysol.org/en/about/news/af4255bc97b00bb.html|title=Statement by the Belarusian Solidarity Foundation BYSOL regarding the internal investigation following allegations of harassment against co-founder Andrej Stryzhak|website=bysol.org|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/87980645/andreya-strizhaka-otstranili-ot-rukovodstva-fondom-bysol-iz-za-dikpikov|title=Андрея Стрижака отстранили от руководства фондом BYSOL из-за дикпиков|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/109641.html|title=«Считаю, что я просто говно». Первое интервью с Андреем Стрижаком после окончания разбирательства BYSOL о дикпиках|website=Зеркало|date=2025-09-27|access-date=2026-07-19}}</ref>. На тэкст паскардзіліся ў Рада па медыяэтыцы пры Беларускай асацыяцыі журналістаў, што ён не адпавядае журналісцкім стандартам, але чальцы Рады вырашылі, што тэкст не парушае журналісцкай этыкі і падрыхтаваны ў адпаведнасці ім<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rada-pa-medyjaetycy/rada-pa-medyjajetycy-pra-euraradyjo/|title=Рада па медыяэтыцы прыняла рашэнне па «Еўрарадыё»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-19}}</ref>. Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}</ref>. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}</ref>. Стварыў у 2024 медыяпраект пра беларускае кіно пасля 2020 года “Беларускае кіно на зломе эпох”, які публікаваўся на сайце “Будзьма беларусами”<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/category/belaruskae-kino-na-zlome-epokh|title=Будзьма беларусамі! » "Беларускае кіно на зломе эпох"|website=budzma.org|access-date=2026-07-19}}</ref>, а ў 2025 — працягнуўся на сайце “Еўрарадыё” пад назвай "Нябачнае кіно 2020-х"<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/tags/nyabachnae-kino-2020-kh|title=Нябачнае кіно 2020-х {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2026-07-19}}</ref>. У 2026 годзе ўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара (№ 22) нямецкага акадэмічнага часопіса Apparatus пра беларускае кіно пасля 2020 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile {{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}</ref>. Напісаў для яго даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}</ref>. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}</ref>, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} 888d2ur6gbe80s9hak427yjukk54a8j 5167750 5167666 2026-07-19T19:00:11Z 5167750 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст|Фота=Taras_Tarnalitsky_Minsk_2019.webp}} '''Тарас Тарналіцкі'''<!--Такім чынам Вашы змены прозвішчаў не захаваюцца, шансаў няма. Напішыце на старонцы размоў артыкула, у чым праблема, што Вы хочаце зрабіць і крыніцы, які пацвярджаюць, што Вы маеце рацыю. Тады нешта будзе вырашацца. Або падайце зноску на крыніцу проста тут. Або апішыце сутнасць праблемы ў гэтым каменце. У вайне правак Вы не пераможаце.-->, сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторыка-архівіста{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}</ref>. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска "Тарас Тарналицкий" на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}</ref>, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Журналісцкую і кінакрытычную дзейнасць пачаў у газеце "Віртуальные радасці", куды з лютага 2008 года пісаў агляды фільмаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vrgames.by/content/russkaya-igra|title=Русская игра|website=VRgames - Компьютерные игры, кино, комиксы|date=2008-02-29|access-date=2026-07-19}}</ref>. Першай рэдактаркай была Марына Бірукова, трагічна загінулая восенню 2023 года ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/shto-zdarylasya-z-zhurnalistkay-marynay-birukovay-yakaya-zaginula-u-varshave/|title=Што здарылася з журналісткай Марынай Біруковай, якая загінула ў Варшаве|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-23|access-date=2026-07-19}}</ref>. Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі<ref>{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}</ref> і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Станам на ліпень 2026 года, Тарналіцкі працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}<!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. -->. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}</ref>. Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}</ref>, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}</ref>, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}</ref> і іншае. Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах<ref>{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2019 годзе праводзіў дыскусіі на фестывалі Watch Docs у Мінску, а таксама ў 2023 годзе ў Варшаве на фестывалі "Бульбамуві"<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://bulbamovie.wordpress.com/2023/11/01/program-%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%bc%d0%b0-bulbamovie-2023/|title=Program {{!}} Праграма BULBAMOVIE 2023|first=Zobacz wszystkie|last=wpisy|website=BULBAMOVIE|date=2023-11-01|access-date=2026-07-19|last2=Januszgawryluk|first2=Których Autorem Jest}}</ref>. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]<ref>{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. У 2021 годзе працаваў нацыянальным каардынатарам ад Беларусі ў прэміі Adami Media Prize, якая падтрымлівае журналістаў, рэжысёраў і кінематаграфістаў з краін Усходняга партнёрства (у тым ліку і Беларусь)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.adamimediaprize.eu/home-1|title=HOME|website=ADAMI MEDIA PRIZE FOR CULTURAL DIVERSITY IN EASTERN EUROPE|date=2023-05-31|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/adami-media-prize-prymae-zayauki-na-videamateryyaly-yakiya-znahodzyacca-na-stadyi|title=ADAMI Media Prize прымае заяўкі на відэаматэрыялы, якія знаходзяцца на стадыі вытворчасці (да 27 верасня)|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Вясной 2021 года падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў медыясектара да ўладаў з заклікам “Спыніць “паляванне на ведзьмаў!”<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/bazh-nakiravau-uladam-adkryty-zvarot-bolsh-chym-150-pradstaunikou-medyyasektara|title=БАЖ накіраваў уладам АДКРЫТЫ ЗВАРОТ больш чым 150 прадстаўнікоў медыясектара|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>. Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}</ref>, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title="Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе". Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}</ref>, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}</ref> і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2024 года напісаў сцэнар для адукацыйнага праекта "Васьміног", эпізод праз 10 стужак распавядае пра асноўныя гістарычныя вехі ў беларускім кіно<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=z-5fbRv7foM|title=100 год беларускаму кіно. Распавядаем пра фільмы з залатой скарбонкі айчыннага кіно|last=VasminohProject|date=2024-09-30|access-date=2026-07-19}}</ref>. У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое ладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Вынікам была публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага<ref>{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2025 года напісаў у суаўтарстве тэкст «Андрэй Стрыжак і няпрошанныя дыкпікі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/andrey-stryzhak-i-nyaproshanyya-dzikpiki|title=Андрэй Стрыжак і няпрошаныя дзікпікі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-07-21|access-date=2026-07-19}}</ref> пра анлайн-флірт кіраўніка фонду BySol Андрэя Стрыжака з беларускімі актывісткамі, які справакаваў змену кіраўніцтва фонду BySol, вялікі медыйны скандал і грамадскую дыскусію пра межы дазволенага публічным асобам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysol.org/en/about/news/af4255bc97b00bb.html|title=Statement by the Belarusian Solidarity Foundation BYSOL regarding the internal investigation following allegations of harassment against co-founder Andrej Stryzhak|website=bysol.org|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/87980645/andreya-strizhaka-otstranili-ot-rukovodstva-fondom-bysol-iz-za-dikpikov|title=Андрея Стрижака отстранили от руководства фондом BYSOL из-за дикпиков|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/109641.html|title=«Считаю, что я просто говно». Первое интервью с Андреем Стрижаком после окончания разбирательства BYSOL о дикпиках|website=Зеркало|date=2025-09-27|access-date=2026-07-19}}</ref>. На тэкст паскардзіліся ў Рада па медыяэтыцы пры Беларускай асацыяцыі журналістаў, што ён не адпавядае журналісцкім стандартам, але чальцы Рады вырашылі, што тэкст не парушае журналісцкай этыкі і падрыхтаваны ў адпаведнасці ім<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rada-pa-medyjaetycy/rada-pa-medyjajetycy-pra-euraradyjo/|title=Рада па медыяэтыцы прыняла рашэнне па «Еўрарадыё»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-19}}</ref>. Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}</ref>. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}</ref>. Стварыў у 2024 медыяпраект пра беларускае кіно пасля 2020 года “Беларускае кіно на зломе эпох”, які публікаваўся на сайце “Будзьма беларусами”<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/category/belaruskae-kino-na-zlome-epokh|title=Будзьма беларусамі! » "Беларускае кіно на зломе эпох"|website=budzma.org|access-date=2026-07-19}}</ref>, а ў 2025 — працягнуўся на сайце “Еўрарадыё” пад назвай "Нябачнае кіно 2020-х"<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/tags/nyabachnae-kino-2020-kh|title=Нябачнае кіно 2020-х {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2026-07-19}}</ref>. У 2026 годзе ўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара (№ 22) нямецкага акадэмічнага часопіса Apparatus пра беларускае кіно пасля 2020 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile {{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}</ref>. Напісаў для яго даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}</ref>. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}</ref>, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} gd1hjz60pvdx7yu8zvdl7muzo71qr6y 5167885 5167750 2026-07-20T09:03:47Z 5167885 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст|Фота=Taras_Tarnalitsky_Minsk_2019.webp}} '''Тарас Круцкі'''<!--Такім чынам Вашы змены прозвішчаў не захаваюцца, шансаў няма. Напішыце на старонцы размоў артыкула, у чым праблема, што Вы хочаце зрабіць і крыніцы, які пацвярджаюць, што Вы маеце рацыю. Тады нешта будзе вырашацца. Або падайце зноску на крыніцу проста тут. Або апішыце сутнасць праблемы ў гэтым каменце. У вайне правак Вы не пераможаце.-->, сапраўднае імя '''Тарас Тарналіцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторыка-архівіста{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}</ref>. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска "Тарас Тарналицкий" на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}</ref>, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Журналісцкую і кінакрытычную дзейнасць пачаў у газеце "Віртуальные радасці", куды з лютага 2008 года пісаў агляды фільмаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vrgames.by/content/russkaya-igra|title=Русская игра|website=VRgames - Компьютерные игры, кино, комиксы|date=2008-02-29|access-date=2026-07-19}}</ref>. Першай рэдактаркай была Марына Бірукова, трагічна загінулая восенню 2023 года ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/shto-zdarylasya-z-zhurnalistkay-marynay-birukovay-yakaya-zaginula-u-varshave/|title=Што здарылася з журналісткай Марынай Біруковай, якая загінула ў Варшаве|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-23|access-date=2026-07-19}}</ref>. Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі<ref>{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}</ref> і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Станам на ліпень 2026 года, Тарналіцкі працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}<!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. -->. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}</ref>. Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}</ref>, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}</ref>, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}</ref> і іншае. Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах<ref>{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2019 годзе праводзіў дыскусіі на фестывалі Watch Docs у Мінску, а таксама ў 2023 годзе ў Варшаве на фестывалі "Бульбамуві"<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://bulbamovie.wordpress.com/2023/11/01/program-%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%bc%d0%b0-bulbamovie-2023/|title=Program {{!}} Праграма BULBAMOVIE 2023|first=Zobacz wszystkie|last=wpisy|website=BULBAMOVIE|date=2023-11-01|access-date=2026-07-19|last2=Januszgawryluk|first2=Których Autorem Jest}}</ref>. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]<ref>{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. У 2021 годзе працаваў нацыянальным каардынатарам ад Беларусі ў прэміі Adami Media Prize, якая падтрымлівае журналістаў, рэжысёраў і кінематаграфістаў з краін Усходняга партнёрства (у тым ліку і Беларусь)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.adamimediaprize.eu/home-1|title=HOME|website=ADAMI MEDIA PRIZE FOR CULTURAL DIVERSITY IN EASTERN EUROPE|date=2023-05-31|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/adami-media-prize-prymae-zayauki-na-videamateryyaly-yakiya-znahodzyacca-na-stadyi|title=ADAMI Media Prize прымае заяўкі на відэаматэрыялы, якія знаходзяцца на стадыі вытворчасці (да 27 верасня)|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Вясной 2021 года падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў медыясектара да ўладаў з заклікам “Спыніць “паляванне на ведзьмаў!”<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/bazh-nakiravau-uladam-adkryty-zvarot-bolsh-chym-150-pradstaunikou-medyyasektara|title=БАЖ накіраваў уладам АДКРЫТЫ ЗВАРОТ больш чым 150 прадстаўнікоў медыясектара|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>. Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}</ref>, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title="Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе". Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}</ref>, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}</ref> і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2024 года напісаў сцэнар для адукацыйнага праекта "Васьміног", эпізод праз 10 стужак распавядае пра асноўныя гістарычныя вехі ў беларускім кіно<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=z-5fbRv7foM|title=100 год беларускаму кіно. Распавядаем пра фільмы з залатой скарбонкі айчыннага кіно|last=VasminohProject|date=2024-09-30|access-date=2026-07-19}}</ref>. У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое ладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Вынікам была публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага<ref>{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2025 года напісаў у суаўтарстве тэкст «Андрэй Стрыжак і няпрошанныя дыкпікі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/andrey-stryzhak-i-nyaproshanyya-dzikpiki|title=Андрэй Стрыжак і няпрошаныя дзікпікі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-07-21|access-date=2026-07-19}}</ref> пра анлайн-флірт кіраўніка фонду BySol Андрэя Стрыжака з беларускімі актывісткамі, які справакаваў змену кіраўніцтва фонду BySol, вялікі медыйны скандал і грамадскую дыскусію пра межы дазволенага публічным асобам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysol.org/en/about/news/af4255bc97b00bb.html|title=Statement by the Belarusian Solidarity Foundation BYSOL regarding the internal investigation following allegations of harassment against co-founder Andrej Stryzhak|website=bysol.org|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/87980645/andreya-strizhaka-otstranili-ot-rukovodstva-fondom-bysol-iz-za-dikpikov|title=Андрея Стрижака отстранили от руководства фондом BYSOL из-за дикпиков|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/109641.html|title=«Считаю, что я просто говно». Первое интервью с Андреем Стрижаком после окончания разбирательства BYSOL о дикпиках|website=Зеркало|date=2025-09-27|access-date=2026-07-19}}</ref>. На тэкст паскардзіліся ў Рада па медыяэтыцы пры Беларускай асацыяцыі журналістаў, што ён не адпавядае журналісцкім стандартам, але чальцы Рады вырашылі, што тэкст не парушае журналісцкай этыкі і падрыхтаваны ў адпаведнасці ім<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rada-pa-medyjaetycy/rada-pa-medyjajetycy-pra-euraradyjo/|title=Рада па медыяэтыцы прыняла рашэнне па «Еўрарадыё»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-19}}</ref>. Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}</ref>. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}</ref>. Стварыў у 2024 медыяпраект пра беларускае кіно пасля 2020 года “Беларускае кіно на зломе эпох”, які публікаваўся на сайце “Будзьма беларусами”<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/category/belaruskae-kino-na-zlome-epokh|title=Будзьма беларусамі! » "Беларускае кіно на зломе эпох"|website=budzma.org|access-date=2026-07-19}}</ref>, а ў 2025 — працягнуўся на сайце “Еўрарадыё” пад назвай "Нябачнае кіно 2020-х"<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/tags/nyabachnae-kino-2020-kh|title=Нябачнае кіно 2020-х {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2026-07-19}}</ref>. У 2026 годзе ўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара (№ 22) нямецкага акадэмічнага часопіса Apparatus пра беларускае кіно пасля 2020 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile {{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}</ref>. Напісаў для яго даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}</ref>. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}</ref>, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} s0ii1qpdpavjjk31gom0t0pli0g7ohq 5167900 5167885 2026-07-20T09:47:45Z 5167900 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст|Фота=Taras_Tarnalitsky_Minsk_2019.webp}} '''Тарас Тарналіцкі'''<!--Такім чынам Вашы змены прозвішчаў не захаваюцца, шансаў няма. Напішыце на старонцы размоў артыкула, у чым праблема, што Вы хочаце зрабіць і крыніцы, які пацвярджаюць, што Вы маеце рацыю. Тады нешта будзе вырашацца. Або падайце зноску на крыніцу проста тут. Або апішыце сутнасць праблемы ў гэтым каменце. У вайне правак Вы не пераможаце.-->, сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторыка-архівіста{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}</ref>. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска "Тарас Тарналицкий" на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}</ref>, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Журналісцкую і кінакрытычную дзейнасць пачаў у газеце "Віртуальные радасці", куды з лютага 2008 года пісаў агляды фільмаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vrgames.by/content/russkaya-igra|title=Русская игра|website=VRgames - Компьютерные игры, кино, комиксы|date=2008-02-29|access-date=2026-07-19}}</ref>. Першай рэдактаркай была Марына Бірукова, трагічна загінулая восенню 2023 года ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/shto-zdarylasya-z-zhurnalistkay-marynay-birukovay-yakaya-zaginula-u-varshave/|title=Што здарылася з журналісткай Марынай Біруковай, якая загінула ў Варшаве|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-23|access-date=2026-07-19}}</ref>. Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі<ref>{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}</ref> і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Станам на ліпень 2026 года, Тарналіцкі працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}<!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. -->. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}</ref>. Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}</ref>, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}</ref>, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}</ref> і іншае. Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах<ref>{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2019 годзе праводзіў дыскусіі на фестывалі Watch Docs у Мінску, а таксама ў 2023 годзе ў Варшаве на фестывалі "Бульбамуві"<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://bulbamovie.wordpress.com/2023/11/01/program-%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%bc%d0%b0-bulbamovie-2023/|title=Program {{!}} Праграма BULBAMOVIE 2023|first=Zobacz wszystkie|last=wpisy|website=BULBAMOVIE|date=2023-11-01|access-date=2026-07-19|last2=Januszgawryluk|first2=Których Autorem Jest}}</ref>. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]<ref>{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. У 2021 годзе працаваў нацыянальным каардынатарам ад Беларусі ў прэміі Adami Media Prize, якая падтрымлівае журналістаў, рэжысёраў і кінематаграфістаў з краін Усходняга партнёрства (у тым ліку і Беларусь)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.adamimediaprize.eu/home-1|title=HOME|website=ADAMI MEDIA PRIZE FOR CULTURAL DIVERSITY IN EASTERN EUROPE|date=2023-05-31|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/adami-media-prize-prymae-zayauki-na-videamateryyaly-yakiya-znahodzyacca-na-stadyi|title=ADAMI Media Prize прымае заяўкі на відэаматэрыялы, якія знаходзяцца на стадыі вытворчасці (да 27 верасня)|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Вясной 2021 года падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў медыясектара да ўладаў з заклікам “Спыніць “паляванне на ведзьмаў!”<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/bazh-nakiravau-uladam-adkryty-zvarot-bolsh-chym-150-pradstaunikou-medyyasektara|title=БАЖ накіраваў уладам АДКРЫТЫ ЗВАРОТ больш чым 150 прадстаўнікоў медыясектара|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>. Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}</ref>, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title="Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе". Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}</ref>, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}</ref> і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2024 года напісаў сцэнар для адукацыйнага праекта "Васьміног", эпізод праз 10 стужак распавядае пра асноўныя гістарычныя вехі ў беларускім кіно<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=z-5fbRv7foM|title=100 год беларускаму кіно. Распавядаем пра фільмы з залатой скарбонкі айчыннага кіно|last=VasminohProject|date=2024-09-30|access-date=2026-07-19}}</ref>. У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое ладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Вынікам была публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага<ref>{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2025 года напісаў у суаўтарстве тэкст «Андрэй Стрыжак і няпрошанныя дыкпікі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/andrey-stryzhak-i-nyaproshanyya-dzikpiki|title=Андрэй Стрыжак і няпрошаныя дзікпікі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-07-21|access-date=2026-07-19}}</ref> пра анлайн-флірт кіраўніка фонду BySol Андрэя Стрыжака з беларускімі актывісткамі, які справакаваў змену кіраўніцтва фонду BySol, вялікі медыйны скандал і грамадскую дыскусію пра межы дазволенага публічным асобам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysol.org/en/about/news/af4255bc97b00bb.html|title=Statement by the Belarusian Solidarity Foundation BYSOL regarding the internal investigation following allegations of harassment against co-founder Andrej Stryzhak|website=bysol.org|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/87980645/andreya-strizhaka-otstranili-ot-rukovodstva-fondom-bysol-iz-za-dikpikov|title=Андрея Стрижака отстранили от руководства фондом BYSOL из-за дикпиков|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/109641.html|title=«Считаю, что я просто говно». Первое интервью с Андреем Стрижаком после окончания разбирательства BYSOL о дикпиках|website=Зеркало|date=2025-09-27|access-date=2026-07-19}}</ref>. На тэкст паскардзіліся ў Рада па медыяэтыцы пры Беларускай асацыяцыі журналістаў, што ён не адпавядае журналісцкім стандартам, але чальцы Рады вырашылі, што тэкст не парушае журналісцкай этыкі і падрыхтаваны ў адпаведнасці ім<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rada-pa-medyjaetycy/rada-pa-medyjajetycy-pra-euraradyjo/|title=Рада па медыяэтыцы прыняла рашэнне па «Еўрарадыё»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-19}}</ref>. Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}</ref>. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}</ref>. Стварыў у 2024 медыяпраект пра беларускае кіно пасля 2020 года “Беларускае кіно на зломе эпох”, які публікаваўся на сайце “Будзьма беларусами”<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/category/belaruskae-kino-na-zlome-epokh|title=Будзьма беларусамі! » "Беларускае кіно на зломе эпох"|website=budzma.org|access-date=2026-07-19}}</ref>, а ў 2025 — працягнуўся на сайце “Еўрарадыё” пад назвай "Нябачнае кіно 2020-х"<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/tags/nyabachnae-kino-2020-kh|title=Нябачнае кіно 2020-х {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2026-07-19}}</ref>. У 2026 годзе ўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара (№ 22) нямецкага акадэмічнага часопіса Apparatus пра беларускае кіно пасля 2020 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile {{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}</ref>. Напісаў для яго даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}</ref>. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}</ref>, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} gd1hjz60pvdx7yu8zvdl7muzo71qr6y 5167925 5167900 2026-07-20T10:18:05Z 5167925 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст|Фота=Taras_Tarnalitsky_Minsk_2019.webp}} '''Тарас Круцкі'''<!--Такім чынам Вашы змены прозвішчаў не захаваюцца, шансаў няма. Напішыце на старонцы размоў артыкула, у чым праблема, што Вы хочаце зрабіць і крыніцы, які пацвярджаюць, што Вы маеце рацыю. Тады нешта будзе вырашацца. Або падайце зноску на крыніцу проста тут. Або апішыце сутнасць праблемы ў гэтым каменце. У вайне правак Вы не пераможаце.-->, сапраўднае імя '''Тарас Тарналіцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторыка-архівіста{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}</ref>. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска "Тарас Тарналицкий" на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}</ref>, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Журналісцкую і кінакрытычную дзейнасць пачаў у газеце "Віртуальные радасці", куды з лютага 2008 года пісаў агляды фільмаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vrgames.by/content/russkaya-igra|title=Русская игра|website=VRgames - Компьютерные игры, кино, комиксы|date=2008-02-29|access-date=2026-07-19}}</ref>. Першай рэдактаркай была Марына Бірукова, трагічна загінулая восенню 2023 года ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/shto-zdarylasya-z-zhurnalistkay-marynay-birukovay-yakaya-zaginula-u-varshave/|title=Што здарылася з журналісткай Марынай Біруковай, якая загінула ў Варшаве|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-23|access-date=2026-07-19}}</ref>. Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі<ref>{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}</ref> і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Станам на ліпень 2026 года, Тарналіцкі працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}<!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. -->. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}</ref>. Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}</ref>, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}</ref>, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}</ref> і іншае. Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах<ref>{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2019 годзе праводзіў дыскусіі на фестывалі Watch Docs у Мінску, а таксама ў 2023 годзе ў Варшаве на фестывалі "Бульбамуві"<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://bulbamovie.wordpress.com/2023/11/01/program-%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%bc%d0%b0-bulbamovie-2023/|title=Program {{!}} Праграма BULBAMOVIE 2023|first=Zobacz wszystkie|last=wpisy|website=BULBAMOVIE|date=2023-11-01|access-date=2026-07-19|last2=Januszgawryluk|first2=Których Autorem Jest}}</ref>. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]<ref>{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. У 2021 годзе працаваў нацыянальным каардынатарам ад Беларусі ў прэміі Adami Media Prize, якая падтрымлівае журналістаў, рэжысёраў і кінематаграфістаў з краін Усходняга партнёрства (у тым ліку і Беларусь)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.adamimediaprize.eu/home-1|title=HOME|website=ADAMI MEDIA PRIZE FOR CULTURAL DIVERSITY IN EASTERN EUROPE|date=2023-05-31|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/adami-media-prize-prymae-zayauki-na-videamateryyaly-yakiya-znahodzyacca-na-stadyi|title=ADAMI Media Prize прымае заяўкі на відэаматэрыялы, якія знаходзяцца на стадыі вытворчасці (да 27 верасня)|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Вясной 2021 года падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў медыясектара да ўладаў з заклікам “Спыніць “паляванне на ведзьмаў!”<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/bazh-nakiravau-uladam-adkryty-zvarot-bolsh-chym-150-pradstaunikou-medyyasektara|title=БАЖ накіраваў уладам АДКРЫТЫ ЗВАРОТ больш чым 150 прадстаўнікоў медыясектара|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>. Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}</ref>, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title="Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе". Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}</ref>, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}</ref> і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2024 года напісаў сцэнар для адукацыйнага праекта "Васьміног", эпізод праз 10 стужак распавядае пра асноўныя гістарычныя вехі ў беларускім кіно<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=z-5fbRv7foM|title=100 год беларускаму кіно. Распавядаем пра фільмы з залатой скарбонкі айчыннага кіно|last=VasminohProject|date=2024-09-30|access-date=2026-07-19}}</ref>. У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое ладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Вынікам была публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага<ref>{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2025 года напісаў у суаўтарстве тэкст «Андрэй Стрыжак і няпрошанныя дыкпікі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/andrey-stryzhak-i-nyaproshanyya-dzikpiki|title=Андрэй Стрыжак і няпрошаныя дзікпікі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-07-21|access-date=2026-07-19}}</ref> пра анлайн-флірт кіраўніка фонду BySol Андрэя Стрыжака з беларускімі актывісткамі, які справакаваў змену кіраўніцтва фонду BySol, вялікі медыйны скандал і грамадскую дыскусію пра межы дазволенага публічным асобам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysol.org/en/about/news/af4255bc97b00bb.html|title=Statement by the Belarusian Solidarity Foundation BYSOL regarding the internal investigation following allegations of harassment against co-founder Andrej Stryzhak|website=bysol.org|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/87980645/andreya-strizhaka-otstranili-ot-rukovodstva-fondom-bysol-iz-za-dikpikov|title=Андрея Стрижака отстранили от руководства фондом BYSOL из-за дикпиков|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/109641.html|title=«Считаю, что я просто говно». Первое интервью с Андреем Стрижаком после окончания разбирательства BYSOL о дикпиках|website=Зеркало|date=2025-09-27|access-date=2026-07-19}}</ref>. На тэкст паскардзіліся ў Рада па медыяэтыцы пры Беларускай асацыяцыі журналістаў, што ён не адпавядае журналісцкім стандартам, але чальцы Рады вырашылі, што тэкст не парушае журналісцкай этыкі і падрыхтаваны ў адпаведнасці ім<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rada-pa-medyjaetycy/rada-pa-medyjajetycy-pra-euraradyjo/|title=Рада па медыяэтыцы прыняла рашэнне па «Еўрарадыё»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-19}}</ref>. Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}</ref>. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}</ref>. Стварыў у 2024 медыяпраект пра беларускае кіно пасля 2020 года “Беларускае кіно на зломе эпох”, які публікаваўся на сайце “Будзьма беларусами”<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/category/belaruskae-kino-na-zlome-epokh|title=Будзьма беларусамі! » "Беларускае кіно на зломе эпох"|website=budzma.org|access-date=2026-07-19}}</ref>, а ў 2025 — працягнуўся на сайце “Еўрарадыё” пад назвай "Нябачнае кіно 2020-х"<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/tags/nyabachnae-kino-2020-kh|title=Нябачнае кіно 2020-х {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2026-07-19}}</ref>. У 2026 годзе ўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара (№ 22) нямецкага акадэмічнага часопіса Apparatus пра беларускае кіно пасля 2020 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile {{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}</ref>. Напісаў для яго даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}</ref>. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}</ref>, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} s0ii1qpdpavjjk31gom0t0pli0g7ohq 5167931 5167925 2026-07-20T10:24:54Z 5167925 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст|Фота=Taras_Tarnalitsky_Minsk_2019.webp}} '''Тарас Круцкі'''<!--Такім чынам Вашы змены прозвішчаў не захаваюцца, шансаў няма. Напішыце на старонцы размоў артыкула, у чым праблема, што Вы хочаце зрабіць і крыніцы, які пацвярджаюць, што Вы маеце рацыю. Тады нешта будзе вырашацца. Або падайце зноску на крыніцу проста тут. Або апішыце сутнасць праблемы ў гэтым каменце. У вайне правак Вы не пераможаце.-->, сапраўднае імя '''Тарас Тарналіцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторыка-архівіста{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы Ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}</ref>. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска "Тарас Тарналицкий" на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, агулам у каля 15 акцыях, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}</ref>, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Журналісцкую і кінакрытычную дзейнасць пачаў у газеце "Віртуальные радасці", куды з лютага 2008 года пісаў агляды фільмаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vrgames.by/content/russkaya-igra|title=Русская игра|website=VRgames - Компьютерные игры, кино, комиксы|date=2008-02-29|access-date=2026-07-19}}</ref>. Першай рэдактаркай была Марына Бірукова, трагічна загінулая восенню 2023 года ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/shto-zdarylasya-z-zhurnalistkay-marynay-birukovay-yakaya-zaginula-u-varshave/|title=Што здарылася з журналісткай Марынай Біруковай, якая загінула ў Варшаве|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-23|access-date=2026-07-19}}</ref>. Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі<ref>{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}</ref> і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Станам на ліпень 2026 года, Тарналіцкі працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}<!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. -->. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}</ref>. Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}</ref>, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}</ref>, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}</ref> і іншае. Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах<ref>{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2019 годзе праводзіў дыскусіі на фестывалі Watch Docs у Мінску, а таксама ў 2023 годзе ў Варшаве на фестывалі "Бульбамуві"<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://bulbamovie.wordpress.com/2023/11/01/program-%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%bc%d0%b0-bulbamovie-2023/|title=Program {{!}} Праграма BULBAMOVIE 2023|first=Zobacz wszystkie|last=wpisy|website=BULBAMOVIE|date=2023-11-01|access-date=2026-07-19|last2=Januszgawryluk|first2=Których Autorem Jest}}</ref>. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]<ref>{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. У 2021 годзе працаваў нацыянальным каардынатарам ад Беларусі ў прэміі Adami Media Prize, якая падтрымлівае журналістаў, рэжысёраў і кінематаграфістаў з краін Усходняга партнёрства (у тым ліку і Беларусь)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.adamimediaprize.eu/home-1|title=HOME|website=ADAMI MEDIA PRIZE FOR CULTURAL DIVERSITY IN EASTERN EUROPE|date=2023-05-31|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/adami-media-prize-prymae-zayauki-na-videamateryyaly-yakiya-znahodzyacca-na-stadyi|title=ADAMI Media Prize прымае заяўкі на відэаматэрыялы, якія знаходзяцца на стадыі вытворчасці (да 27 верасня)|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Вясной 2021 года падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў медыясектара да ўладаў з заклікам “Спыніць “паляванне на ведзьмаў!”<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/bazh-nakiravau-uladam-adkryty-zvarot-bolsh-chym-150-pradstaunikou-medyyasektara|title=БАЖ накіраваў уладам АДКРЫТЫ ЗВАРОТ больш чым 150 прадстаўнікоў медыясектара|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай інстытуцыяй Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва. Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» Віктара Турава, «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>. Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на Зыбіцкай вуліцы ў праекце «Кіно/Віно»<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаванне спынення вайны<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}</ref>, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title="Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе". Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе GoCritic у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно Fest Anča<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}</ref>, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}</ref> і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2024 года напісаў сцэнар для адукацыйнага праекта "Васьміног", эпізод праз 10 стужак распавядае пра асноўныя гістарычныя вехі ў беларускім кіно<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=z-5fbRv7foM|title=100 год беларускаму кіно. Распавядаем пра фільмы з залатой скарбонкі айчыннага кіно|last=VasminohProject|date=2024-09-30|access-date=2026-07-19}}</ref>. У снежні 2024 года паўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое ладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Вынікам была публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага<ref>{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2025 года напісаў у суаўтарстве тэкст «Андрэй Стрыжак і няпрошанныя дыкпікі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/andrey-stryzhak-i-nyaproshanyya-dzikpiki|title=Андрэй Стрыжак і няпрошаныя дзікпікі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-07-21|access-date=2026-07-19}}</ref> пра анлайн-флірт кіраўніка фонду BySol Андрэя Стрыжака з беларускімі актывісткамі, які справакаваў змену кіраўніцтва фонду BySol, вялікі медыйны скандал і грамадскую дыскусію пра межы дазволенага публічным асобам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysol.org/en/about/news/af4255bc97b00bb.html|title=Statement by the Belarusian Solidarity Foundation BYSOL regarding the internal investigation following allegations of harassment against co-founder Andrej Stryzhak|website=bysol.org|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/87980645/andreya-strizhaka-otstranili-ot-rukovodstva-fondom-bysol-iz-za-dikpikov|title=Андрея Стрижака отстранили от руководства фондом BYSOL из-за дикпиков|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/109641.html|title=«Считаю, что я просто говно». Первое интервью с Андреем Стрижаком после окончания разбирательства BYSOL о дикпиках|website=Зеркало|date=2025-09-27|access-date=2026-07-19}}</ref>. На тэкст паскардзіліся ў Рада па медыяэтыцы пры Беларускай асацыяцыі журналістаў, што ён не адпавядае журналісцкім стандартам, але чальцы Рады вырашылі, што тэкст не парушае журналісцкай этыкі і падрыхтаваны ў адпаведнасці ім<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rada-pa-medyjaetycy/rada-pa-medyjajetycy-pra-euraradyjo/|title=Рада па медыяэтыцы прыняла рашэнне па «Еўрарадыё»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-19}}</ref>. Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}</ref>. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}</ref>. Стварыў у 2024 медыяпраект пра беларускае кіно пасля 2020 года “Беларускае кіно на зломе эпох”, які публікаваўся на сайце “Будзьма беларусами”<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/category/belaruskae-kino-na-zlome-epokh|title=Будзьма беларусамі! » "Беларускае кіно на зломе эпох"|website=budzma.org|access-date=2026-07-19}}</ref>, а ў 2025 — працягнуўся на сайце “Еўрарадыё” пад назвай "Нябачнае кіно 2020-х"<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/tags/nyabachnae-kino-2020-kh|title=Нябачнае кіно 2020-х {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2026-07-19}}</ref>. У 2026 годзе ўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара (№ 22) нямецкага акадэмічнага часопіса Apparatus пра беларускае кіно пасля 2020 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile {{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}</ref>. Напісаў для яго даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}</ref>. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}</ref>, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} s0ii1qpdpavjjk31gom0t0pli0g7ohq 5167941 5167931 2026-07-20T10:40:37Z 5167941 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст|Фота=Taras_Tarnalitsky_Minsk_2019.webp}} '''Тарас Круцкі'''<!--Такім чынам Вашы змены прозвішчаў не захаваюцца, шансаў няма. Напішыце на старонцы размоў артыкула, у чым праблема, што Вы хочаце зрабіць і крыніцы, які пацвярджаюць, што Вы маеце рацыю. Тады нешта будзе вырашацца. Або падайце зноску на крыніцу проста тут. Або апішыце сутнасць праблемы ў гэтым каменце. У вайне правак Вы не пераможаце.-->, сапраўднае імя '''Тарас Тарналіцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Гісторык-архівіст»{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}, а таксама у першым наборы ў Еўрапейскім каледжы ліберальных мастацтваў у Беларусі (канцэнтрацыя «Масавая культура і медыя») у 2014—2015 гадах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://web.archive.org/web/20170611230652/http://eclab.by/alumni/reviews/otzyv-tarasa-kruckih|title=Отзыв Тараса Круцких {{!}} European College of Liberal Arts in Belarus|website=eclab.by|access-date=2026-07-16}}</ref>. На пачатку 2015 года працаваў па праграме журналісцкіх абменаў ва украінскім бізнес-выданні Delo.ua<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://delo.ua/ru/search/?q=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%20%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Результат поиска "Тарас Тарналицкий" на Delo.ua — главный деловой портал Украины|website=delo.ua|date=2015-03-17|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў у грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы [[Facebook]] (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У ліпені — жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]], займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]] прыняў удзел у 12 нядзельных маршах, стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У жніўні 2021 года выкліканы як сведка ў [[ГУБАЗіК]], але адпушчаны пад падпіску пра неразгалошванне<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/tarnalitskaga-vyklikali-gubazik.html|title=Будзьма беларусамі! » Кінакрытыка Тараса Тарналіцкага выклікалі ў ГУБАЗіК|website=budzma.org|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2021 года зведаў нападкі з боку прапагандыста «[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь сёння]]» [[Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык|Андрэя Мукавозчыка]] за крытыку кінафестываля «[[Лістапад (кінафестываль)|Лістапад]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sb.by/articles/chitayte-zaviduyte3.html|title=Андрей Муковозчик: Испанский стыд – это когда вижу и слышу, что говорят и пишут невероятные|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-10-20|access-date=2026-07-17}}</ref>, які тым часам Міністэрства культуры пазбавіла дырэкцыі і перадала ўпраўленне дзяржстудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/4461.html|title=«Активисты будут требовать у авторов снять свои фильмы с фестиваля». Эксперт — о будущем «Листопада»|website=Зеркало|date=2021-10-19|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2021 годзе запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эміграваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Журналісцкую і кінакрытычную дзейнасць пачаў у газеце «Віртуальные радасці», куды з лютага 2008 года пісаў агляды фільмаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vrgames.by/content/russkaya-igra|title=Русская игра|website=VRgames - Компьютерные игры, кино, комиксы|date=2008-02-29|access-date=2026-07-19}}</ref>. Першай рэдактаркай была Марына Бірукова, трагічна загінулая восенню 2023 года ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/shto-zdarylasya-z-zhurnalistkay-marynay-birukovay-yakaya-zaginula-u-varshave/|title=Што здарылася з журналісткай Марынай Біруковай, якая загінула ў Варшаве|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-12-23|access-date=2026-07-19}}</ref>. Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, краінах Еўрапейскага Саюза, Расіі<ref>{{Cite web|url=https://www.film.ru/articles/na-chistom-entuziazme|title=Как белорус работал на худшего режиссера всех времен и народов|access-date=2026-07-16}}</ref> і Украіне{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Станам на ліпень 2026 года, Тарналіцкі працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}<!-- «поўны спіс» — гэта ўсе, чым творы падалі, першае, што адабрала журы — «доўгі спіс», і ўжо «доўгі» гэта ацэнка і дасягненне, а «поўны» — не. -->. Вёў аўтарскую рубрыку «У кіно з Белсатам» на тэлеканале «Белсат» летам 2025 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/taras-tarnalicki-praekt-na-belsat/|title=Тарас Тарналіцкі: Беларусь у заходнім кіно падаецца як новая «імперыя зла»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-07-15|access-date=2026-07-16}}</ref>. Здымаўся ў аматарскім ігравым кіно: у кароткаметражным трылеры «Сапраўднае» (2012) выступіў як сцэнарыст і акцёр<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVSTHD1YrMk|title=Настоящее / Real // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2012-01-04|access-date=2026-07-16}}</ref>, у драме «Ты, пачвара» (2014) з’явіўся у невялікім камэа<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C1ZyLz7Uwow|title=Ты чудовище / You're a Monster // Short Film|last=Gosha Berlinsky|date=2014-02-21|access-date=2026-07-16}}</ref>, у навагодняй трэш-камедыі «Твае вочы» сыграў другародную ролю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://vimeo.com/268582622|title=Твои глаза|access-date=2026-07-16}}</ref> і іншае. Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх кінафестываляў, у тым ліку кінафорумам мабільнага кіно Velcom Smartfilm (пасля перайменаванага ў Voka Smartfilm). Спачатку як старшыня народнага журы ў 2018 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/velcom-smartfilm/29011420.html|title=Фільм па кнізе Андруся Горвата атрымаў «народны» прыз на фэстывалі мабільнага кіно|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2018-02-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а потым як сябра асноўнага журы ў 2019 і 2020 гадах<ref>{{Cite web|url=https://unikino.ru/journey-velcom-smartfilm-8/|title=Российский фильм «Путешествие» о восхождении на Эльбрус с котом получил приз фестиваля velcom Smartfilm — Союз кинематографистов Российской Федерации|website=unikino.ru|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bgmedia.site/news/gran-pri-festivalya-voka-smartfilm-poluchil-belorusskiy-film-86/|title=Гран-при фестиваля VOKA Smartfilm получил белорусский фильм «86» — BGmedia|website=BGmedia. Последние новости Бреста, Беларуси сегодня.|date=2020-04-17|access-date=2026-07-17}}</ref>. У 2019 годзе праводзіў дыскусіі на фестывалі Watch Docs у Мінску, а таксама ў 2023 годзе ў Варшаве на фестывалі «Бульбамуві»<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://bulbamovie.wordpress.com/2023/11/01/program-%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%bc%d0%b0-bulbamovie-2023/|title=Program {{!}} Праграма BULBAMOVIE 2023|first=Zobacz wszystkie|last=wpisy|website=BULBAMOVIE|date=2023-11-01|access-date=2026-07-19|last2=Januszgawryluk|first2=Których Autorem Jest}}</ref>. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе ўдзельнічаў відэапраекце «Словы мацней», сумеснай кампаніі «Будзьма беларусамі!», [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]. У ім сучасныя дзеячы культуры, якія пацярпелі ад пераследу і ціску пасля 9 жніўня 2020 года, чыталі творы сваіх папярэднікаў, асуджаных у сталінскія часы. Тарналіцкі зачытаў ўрывак з «Зацемак аб характары беларусаў» пісьменніка [[Станіслаў Сымонавіч Грынкевіч|Станіслава Грынкевіча]]<ref>{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2021/02/01/slovy-macznej-taras-tarnaliczki-chytae-stanislava-grynkevicha.html|title=«Словы мацней»: Тарас Тарналіцкі чытае Станіслава Грынкевіча|website=Беларускі ПЭН|date=2021-02-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award), якая адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. У 2021 годзе працаваў нацыянальным каардынатарам ад Беларусі ў прэміі Adami Media Prize, якая падтрымлівае журналістаў, рэжысёраў і кінематаграфістаў з краін Усходняга партнёрства (у тым ліку і Беларусь)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.adamimediaprize.eu/home-1|title=HOME|website=ADAMI MEDIA PRIZE FOR CULTURAL DIVERSITY IN EASTERN EUROPE|date=2023-05-31|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/adami-media-prize-prymae-zayauki-na-videamateryyaly-yakiya-znahodzyacca-na-stadyi|title=ADAMI Media Prize прымае заяўкі на відэаматэрыялы, якія знаходзяцца на стадыі вытворчасці (да 27 верасня)|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Вясной 2021 года падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў медыясектара да ўладаў з заклікам «Спыніць „паляванне на ведзьмаў!“»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.baj.media/be/content/bazh-nakiravau-uladam-adkryty-zvarot-bolsh-chym-150-pradstaunikou-medyyasektara|title=БАЖ накіраваў уладам АДКРЫТЫ ЗВАРОТ больш чым 150 прадстаўнікоў медыясектара|website=baj.media|access-date=2026-07-19}}</ref>. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай установай «Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва». Летам 2020 года у межах выставы «Алфавіт вайны» праводзіў паказ і абмеркаванне «Сыны ідуць у бой» Віктара Турава<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-syny-duc-u-boj|title=Паказ і абмеркаванне фільма «Сыны ідуць у бой» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2021 года у межах праекта «Чарнобыль. Эфект спячага» паказ і абмеркаванне фільмаў «Чорны бусел» [[Віктар Тураў|Віктара Турава]], «Чарнобыль. Попел» Сяргея Лук’янчыкава і «Невядомы рай» Дар’і Юркевіч<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-vktara-turava-chorny-busel|title=Паказ і абмеркаванне фільма Віктара Турава «Чорны бусел» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/calendar/pakaz-abmerkavanne-flma-charnobyl.-popel-nevyadomy-raj|title=Паказ і абмеркаванне фільмаў «Чарнобыль. Попел» і «Невядомы рай» {{!}} НЦСМ|website=ncsm.by|access-date=2026-07-17}}</ref>. Летам 2021 годзе працаваў запрошаным кінакрытыкам бара «Нара» на [[Зыбіцкая вуліца|Зыбіцкай вуліцы]] ў праекце «Кіно/Віно»<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/cino.wino/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. У сакавіку 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]], падпісаў адкрыты ліст беларускіх кінематаграфістаў супраць расійскай агрэсіі і з патрабаваннем спынення вайны<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://fipresci.org/ukrainian-letters/|title=Ukrainian Letters - FIPRESCI {{!}} The International Federation of Film Critics|date=2022-02-25|access-date=2026-07-16}}</ref>, а таксама запісаў відэа для [[Беларуская рада культуры|Беларускай рады культуры]] ў падтрымку Украіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3AAJEXJ8XgA|title="Дапамагаць Украіне ў любым выглядзе". Кінакрытык Тарас Тарналіцкі ў падтрымку Украіны|last=Беларуская Рада культуры|date=2022-03-01|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2024 года ўдзельнічаў у варкшопе «GoCritic» у славацкім фестывалі анімацыйнага кіно «Fest Anča»<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/gocriticfestanca24/|title=GoCritic! Fest Anča 2024 - Cineuropa|website=cineuropa.org|access-date=2026-07-17}}</ref>, вынікам якога сталі публікацыі на партале еўрапейскага кіно Cineuropa<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/470051/|title=GoCritic! Feature: Fest Anča’s Animated Documentary section – A female perspective on patriarchal society|website=Cineuropa - the best of european cinema|date=2024-11-14|access-date=2026-07-17}}</ref> і ў незалежным часопісе пра еўрапейскую анімацыю Zippy Frames<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.zippyframes.com/festivals/fest-anca-animation-docs-2024-go-critic|title=Fest Anča’s Animated Documentary Section: Nightmares Inspired by Our Reality (GoCritic! Review)|first=Z. F.|last=Team|website=Zippy Frames|date=2024-07-12|access-date=2026-07-17}}</ref>. Восенню 2024 года напісаў сцэнар для адукацыйнага праекта «Васьміног», эпізод праз 10 стужак распавядае пра асноўныя гістарычныя вехі ў беларускім кіно<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=z-5fbRv7foM|title=100 год беларускаму кіно. Распавядаем пра фільмы з залатой скарбонкі айчыннага кіно|last=VasminohProject|date=2024-09-30|access-date=2026-07-19}}</ref>. У снежні 2024 года ўдзельнічаў як запрошаны эксперт у апытанні, якое ладзіла Беларуская незалежная кінаакадэмія да 100-годдзя беларускага кінематографа. Вынікам была публікацыя спіса 50 лепшых беларускіх фільмаў за мінулае стагоддзе. Публікацыя змяшчае аўтарскі спіс лепшых 10 стужак па версіі Тарналіцкага<ref>{{Cite web|url=https://belfilmacademy.com/be/fifty-best-films/list|title=50 найлепшых беларускіх фільмаў. Індывідуальныя спісы|website=belfilmacademy.com|access-date=2026-07-16}}</ref>. Летам 2025 года напісаў у суаўтарстве тэкст «Андрэй Стрыжак і няпрошанныя дыкпікі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/andrey-stryzhak-i-nyaproshanyya-dzikpiki|title=Андрэй Стрыжак і няпрошаныя дзікпікі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2025-07-21|access-date=2026-07-19}}</ref> пра анлайн-флірт кіраўніка фонду BySol Андрэя Стрыжака з беларускімі актывісткамі, які справакаваў змену кіраўніцтва фонду BySol, вялікі медыйны скандал і грамадскую дыскусію пра межы дазволенага публічным асобам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bysol.org/en/about/news/af4255bc97b00bb.html|title=Statement by the Belarusian Solidarity Foundation BYSOL regarding the internal investigation following allegations of harassment against co-founder Andrej Stryzhak|website=bysol.org|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/87980645/andreya-strizhaka-otstranili-ot-rukovodstva-fondom-bysol-iz-za-dikpikov|title=Андрея Стрижака отстранили от руководства фондом BYSOL из-за дикпиков|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/109641.html|title=«Считаю, что я просто говно». Первое интервью с Андреем Стрижаком после окончания разбирательства BYSOL о дикпиках|website=Зеркало|date=2025-09-27|access-date=2026-07-19}}</ref>. На тэкст паскардзіліся ў Рада па медыяэтыцы пры Беларускай асацыяцыі журналістаў, што ён не адпавядае журналісцкім стандартам, але чальцы Рады вырашылі, што тэкст не парушае журналісцкай этыкі і падрыхтаваны ў адпаведнасці ім<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rada-pa-medyjaetycy/rada-pa-medyjajetycy-pra-euraradyjo/|title=Рада па медыяэтыцы прыняла рашэнне па «Еўрарадыё»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-19}}</ref>. Праз еўрапейскія праграмы мабільнасці наведаў як акрэдытаваны журналіст Берлінскі і Венецыянскі кінафестываля ў 2024 годзе, кінафестываль у Сан-Себасціяне ў 2025 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/karysnae/jak-karystacca-pragramami-mabilnasci/|title=Як правільна карыстацца праграмамі мабільнасці?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-07-17}}</ref>. Таксама двойчы па прафесійных пытаннях прысутнічаў на цырымоніі ўзнагароджання прэміі Еўрапейскай кінаакадэміі у 2023 і 2024 гадах<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://sekktor.online/be/articles/interview-w-taras-tarnalitski|title=Кінакрытык Тарас Тарналіцкі: “Апошнія 15 гадоў былі і росквітам, і адначасова заняпадам для беларускага незалежнага кіно”|website=sekktor.online|date=2025-10-01|access-date=2026-07-17}}</ref>, а вясной 2026 года наведаў Lux Audience Award — сумесную кінапрэмію Еўрапарламента і Еўрапейскай кінаакадэміі, якая праводзіцца ў памяшканні Еўрапарламенту<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ispanskaya-drama-glukhaya-stala-peramozhcam-lux-audience-award-2026-u-euraparlamence|title=Іспанская драма “Глухая” стала пераможцам LUX Audience Award 2026 у Еўрапарламенце {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-04-15|access-date=2026-07-17}}</ref>. Стварыў у 2024 медыяпраект пра беларускае кіно пасля 2020 года «Беларускае кіно на зломе эпох», які публікаваўся на сайце «Будзьма беларусами»<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/category/belaruskae-kino-na-zlome-epokh|title=Будзьма беларусамі! » "Беларускае кіно на зломе эпох"|website=budzma.org|access-date=2026-07-19}}</ref>, а ў 2025 — працягнуўся на сайце «Еўрарадыё» пад назвай «Нябачнае кіно 2020-х»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/tags/nyabachnae-kino-2020-kh|title=Нябачнае кіно 2020-х {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2026-07-19}}</ref>. У 2026 годзе ўдзельнічаў у стварэнні спецыяльнага нумара (№ 22) нямецкага акадэмічнага часопіса Apparatus пра беларускае кіно пасля 2020 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/issue/view/32|title=No. 22 (2026): Belarusian Cinema and the Protests of 2020: Cinema in Exile {{!}} Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|website=www.apparatusjournal.net|access-date=2026-07-17}}</ref>. Напісаў для яго даследчае эсе пра беларускую кінакрытыку ва ўмовах цэнзуры, рэпрэсій і вайны<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.apparatusjournal.net/index.php/apparatus/article/view/423|аўтар=Taras Tarnalitsky|загаловак=A Belarusian Film Criticism of the 2020s: Between (Self-)Censorship and Sincerity|год=2026-07-08|мова=en|выданне=Apparatus. Film, Media and Digital Cultures of Central and Eastern Europe|выпуск=22|issn=2365-7758|doi=10.17892/app.2026.00022.423}}</ref>. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]], [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Беларускага саюза кінематаграфістаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/sukmanov-festival-mobilnogo-kino-velcom-smartfilm-nastojaschee-kinosobytie-325713-2018/|title=Сукманов: фестиваль мобильного кино velcom Smartfilm - настоящее кинособытие|website=belta.by|date=2018-11-15|access-date=2026-07-17}}</ref>, Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} bd53491pokn19lqijn1h5q0gljzq438 0 810966 5167757 5167114 2026-07-19T19:57:48Z DobryBrat 5701 стыль, вікіфікацыя 5167757 wikitext text/x-wiki [[Файл:A bowl of bean soup soup made using a tiktok recipe.jpg|250px|міні|Міска фасолевага супу]] '''Фасолевы суп''' — [[страва]], асноўным інгрэдыентам якой з’яўляецца [[фасоля]], прыгатаваная ў [[булён]]е. Віды фасолі (звычайна сарты [[Фасоля звычайная|звычайнай фасолі]]), спосабы прыгатавання і іншыя інгрэдыенты могуць значна адрознівацца. Фасолевыя супы шырока распаўсюджаныя ва ўсім свеце і з’яўляюцца кампанентам як тыповых {{нп3|Рэгіянальная кухня|рэгіянальных|ru|Региональная кухня}}, так і {{нп3|Нацыянальная кухня|нацыянальных кухняў|de|Nationalküche}}. Класічныя фасолевыя супы могуць утрымліваць мяса або каўбасу, але таксама могуць быць [[Вегетарыянства|вегетарыянскімі]]. == Гатаванне і варыяцыі == Усе фасолевыя супы ўтрымліваюць бабы або зялёныя струкі фасолі, звараныя ў булёне з іншымі інгрэдыентамі, такімі як [[бульба]], іншыя {{нп3|Бабовыя культуры|бабовыя|ru|Бобовые культуры}}, [[макаронныя вырабы]], [[крупы]] і гародніна. [[Булён]] можа быць як мясным, так і агароднінным. У асноўным можна вылучыць два тыпы супу: у стылі агародніннага супу, у якім у асноўным выкарыстоўваецца зялёная фасоля; аналагічны іншым бабовым супам, такім як [[Гарохавы суп|гарохавы]] або [[Сачавіцавы суп|сачавіцавы]], у якім у асноўным выкарыстоўваецца насенне фасолі. Прыправы звычайна складаюцца з [[Кухонная соль|паваранай солі]] і [[Перац чорны|перцу]], а таксама з тыповых для рэгіёна траў і спецый, такіх як [[чабор]], [[любіста]], [[маркоўнік]], [[Каляндра пасяўная|каляндра]] і [[Пятрушка кучаравая|пятрушка]], а таксама [[імбір]]а, [[Перац струкавы|папрыкі]], кары, [[Перац струкавы|перцу]], [[Мята|мяты]] і іншых. Кіслыя інгрэдыенты, напрыклад, памідоры, звязваюць бялок і тым самым перашкаджаюць размякчэнню фасолі, таму іх звычайна дадаюць да супу пасля таго, як фасоля зварыцца. Cуп можна падаваць як булён з цэлымі кавалкамі фасолі і гароднінай у булёне, або загушчаным бульбай, цэлай фасоллю або насеннем фасолі, або нават у выглядзе [[пюрэ]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Супы з агародніны]] [[Катэгорыя:Стравы з бабовых]] [[Катэгорыя:Фасоля]] 3dc0uv71p5anivjexwl771zonxqykaj 0 810983 5167903 5166833 2026-07-20T09:50:18Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, дапаўненне 5167903 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Андрэй Паўлавіч Загараднюк''' ({{lang-uk|Андрій Павлович Загороднюк}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінскі прадпрымальнік і дзяржаўны дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся 5 снежня 1976 года ў [[Кіеў|Кіеве]]. З 2014 года — валанцёр, з 2015 года — кіраўнік, затым — член праектнага офіса рэформаў пры [[Міністэрства абароны Украіны|Міністэрстве абароны Украіны]], з ліпеня 2019 года — член назіральнага савета «Украбаронпрама». Міністр абароны Украіны з 29 жніўня 2019 года па 4 сакавіка 2020 года. == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Міністры абароны Украіны}} {{DEFAULTSORT:Загараднюк Андрэй Паўлавіч}} cxyua3hmckpfdlg3ewb4h4p4985njsi 0 810984 5167890 5166853 2026-07-20T09:20:01Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, афармленне, стыль 5167890 wikitext text/x-wiki {{Страва}} '''Сачавіцавы суп''' — [[суп]] з [[Сачавіца харчовая|сачавіцай]] у якасці асноўнага інгрэдыента. Ён можа быць [[Вегетарыянства|вегетарыянскім]] або ўключаць мяса, а таксама карычневую, чырвоную, жоўтую, зялёную або чорную сачавіцу з шалупінай або без яе. Вычышчаная жоўтая і чырвоная сачавіца распадаецца пры варэнні, ператвараючыся ў густы суп. Такі суп ужываецца ў [[Еўропа|Еўропе]], [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыцы]] і на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]. == Гісторыя і літаратура == Сачавіца была выяўлена ў пластах [[палеаліт]]у і [[мезаліт]]у пячоры {{нп3|Франхці||ru|Франхти}} ў Грэцыі (ад 9500 да 13 000 гадоў таму), у канцы мезаліту ў {{нп3|Мурэйбет|Мурэйбеце|ru|Мурейбет}} і {{нп3|Абу-Хурэйра|Тэль-Абу-Хурэйры|ru|Абу-Хурейра}} ў [[Сірыя|Сірыі]], а таксама на стаянках, датаваных 8000 годам да нашай эры ў раёне [[Іерыхон]]а. [[Арыстафан]] называў сачавіцавы суп «самым салодкім з дэлікатэсаў»<ref>{{Cite web|url=https://lucianofsamosata.info/wiki/doku.php?id=crates_of_thebes:athenaeus_deipnosophistae_158.a-d&rev=1342828547|title=Crates of Thebes {{!}} Athenaeus, Deipnosophistae 158.a-d [The Lucian of Samosata Project]|website=lucianofsamosata.info|access-date=2026-07-17}}</ref>, але гэта гучыць як відавочная іронія, улічваючы, што ў іншых месцах ён падкрэслівае яго «беднасць». Рэшткі сачавіцы былі знойдзены ў царскіх грабніцах фіванскага некропаля, датаваных 2400 годам да нашай эры<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.npr.org/2009/01/07/99054419/lentils-a-legume-for-the-ages|title=Lentils: A Legume For The Ages|last=J|website=NPR|date=2009-01-07|access-date=2026-07-17|last2=u|last3=l|last4=i|last5=e}}</ref>. У «{{нп3|Апіцыеўскі корпус|Апіцыеўскім корпусе|ru|Апициевский корпус}}», рымскай кулінарнай кнізе I стагоддзя нашай эры, ёсць рэцэпт супу з сачавіцы з каштанамі<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/1997/11/30/nyregion/food-hail-the-humble-lentil-to-enrich-soup-or-meat-and-fish.html|title=FOOD; Hail the Humble Lentil: To Enrich Soup or Meat and Fish|first=Moira|last=Hodgson|website=The New York Times|date=1997-11-30|access-date=2026-07-17}}</ref>. Сачавіцавы суп згадваецца ў [[Біблія|Бібліі]]: у кнізе [[Кніга Быццё|Быццё]] ({{Біблія|Быт|25:30-34}}) [[Ісаў]] гатовы адмовіцца ад свайго першародства за рондаль з духмяным чырвоным сачавіцавым супам, які варыць яго брат [[Якаў (патрыярх)|Якаў]]. Па яўрэйскай традыцыі, сачавіцавы суп падаюць падчас [[Жалоба|жалобы]]; круглявасць сачавіцы ўяўляе сабой поўны цыкл жыцця<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://jewishjournal.com/judaism/torah/67299/|title=Lentil soup|first=Rabbi N. Daniel|last=Korobkin|website=Jewish Journal|date=2008-11-26|access-date=2026-07-17}}</ref>. == Разнавіднасці == [[Файл:3_types_of_lentil.jpg|справа/250px|міні|Некалькі відаў сачавіцы, якія выкарыстоўваюцца ў сачавіцавым супе]] Сачавіцавы суп можа ўключаць такую гародніну, як [[Морква пасяўная|морква]], [[бульба]], салера, [[Пятрушка кучаравая|пятрушка]], [[Тамат звычайны|памідоры]], [[гарбуз]], саспелы банан і [[Цыбуля рэпчатая|цыбуля]]. Распаўсюджаныя араматызатары: [[часнок]], [[лаўровы ліст]], [[кмен]], [[аліўкавы алей]] і [[воцат]]. Часам яго ўпрыгожваюць [[Грэнкі|грэнкамі]] або сечанай зелянінай, [[Сметанковае масла|сметанковым маслам]], [[Аліўкавы алей|аліўкавым алеем]], [[Вяршкі|вяршкамі]] або [[ёгурт]]ам. Індыйскі суп з сачавіцы змяшчае мноства духмяных спецый. У {{нп3|Іракская кухня|іракскай|ru|Иракская кухня}} і {{нп3|Левантыйская кухня|левантыйскай||Levantine cuisine}} кухні суп запраўляюць куркумой і кменам, пакрываюць падсмажанай тонкай {{нп3|Вермішэль|вермішэллю|ru|Вермишель}}, званай ''шаірыя'' (شعيرية), і падаюць з лімонам для выціскання соку. На [[Сярэдні Усход|Блізкім Усходзе]] ў страву дадаюць лімонны сок<ref>{{Cite web|url=https://www.vegparadise.com/highestperch22.html|title=Vegetarians in Paradise/Lentil History, Lentil Nutrition, Lentil Recipe|website=www.vegparadise.com|access-date=2026-07-17}}</ref>. У Егіпце і на Блізкім Усходзе суп звычайна [[Пюрэ|пюруюць]] перад падачай на стол і традыцыйна ўжываюць узімку<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://ladomestique.com/2012/02/23/cook-in-the-moment-egyptian-red-lentil-soup/|title=http://ladomestique.com/2012/02/23/cook-in-the-moment-egyptian-red-lentil-soup/|website=ladomestique.com|access-date=2026-07-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allrecipes.com/recipe/egyptian-lentil-soup/|title=Egyptian Lentil Soup|website=Allrecipes.com|access-date=2026-07-17}}</ref>. == Пажыўнасць == Сачавіцавы суп прызнаны высокапажыўным, добрай крыніцай [[Бялкі|бялку]], [[Харчовыя валокны|харчовых валокнаў]], [[жалеза]] і [[Калій|калію]]<ref>{{Cite web|url=https://www.hungrymonster.com/|title=HungryMonster is Recipes and Food Facts|website=www.hungrymonster.com|access-date=2026-07-17}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Супы з агародніны]] [[Катэгорыя:Стравы з бабовых]] lesbecz3u5z73dy35ftbqjnjkn12d7j 10 810992 5167883 5166953 2026-07-20T08:54:26Z Ueschar 151377 5167883 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Лагеры Трэцяга рэйха | state = <includeonly>{{{state|autocollapse}}}</includeonly> | загаловак = [[Лагеры Трэцяга рэйха]] | выява = [[Файл:Arbeit macht frei.png|100px|Arbeit macht frei]] | загаловак1 = Канцэнтрацыйныя лагеры ў Германіі | спіс1 = <div class="hlist"> * [[Арбайтсдорф (канцэнтрацыйны лагер)|Арбайтсдорф]] * [[Берген-Бельзен]] * [[Бергермор (канцэнтрацыйны лагер)|Бергермор]] * [[Берлін-Марцан (канцэнтрацыйны лагер)|Берлін-Марцан]] * [[Брайтэнау (канцэнтрацыйны лагер)|Брайтэнау]] * [[Бухенвальд]] * [[Вёбелін (канцэнтрацыйны лагер)|Вёбелін]] * [[Гельзенберг (лагер)|Гельзенберг]] * [[Грос-Розен (канцэнтрацыйны лагер)|Грос-Розен]] * [[Дахау (канцэнтрацыйны лагер)|Дахау]] * [[Мітэльбау-Дора]] * [[Заксенгаўзен]] * [[Каўферынг (канцэнтрацыйны лагер)|Каўферынг]] * [[Мальхаў (канцэнтрацыйны лагер)|Мальхаў]] * [[Маўтгаўзен (канцэнтрацыйны лагер)|Маўтгаўзен]] * [[Нідэрхаген (канцэнтрацыйны лагер)|Нідэрхаген]] * [[Ноенгаме (канцэнтрацыйны лагер)|Ноенгаме]] * [[Араніенбург (канцэнтрацыйны лагер)|Араніенбург]] * [[Ордруф (канцэнтрацыйны лагер)|Ордруф]] * [[Равенсбрук]] * [[Флосенбюрг (канцэнтрацыйны лагер)|Флосенбюрг]] * [[Хінцэрт (канцэнтрацыйны лагер)|Хінцэрт]] * [[Эстэрвеген (канцэнтрацыйны лагер)|Эстэрвеген]] </div> | загаловак2 = Канцэнтрацыйныя лагеры на акупаваных тэрыторыях | спіс2 = <div class="hlist"> * [[Амерсфорт (канцэнтрацыйны лагер)|Амерсфорт]] * [[Баніца (канцэнтрацыйны лагер)|Баніца]] * [[Бардуфос (канцэнтрацыйны лагер)|Бардуфос]] * [[Багданаўка (канцэнтрацыйны лагер)|Багданаўка]] * [[Бальцана (канцэнтрацыйны лагер)|Бальцана]] * [[Брэтвет (канцэнтрацыйны лагер)|Брэтвет]] * [[Вайвара (канцэнтрацыйны лагер)|Вайвара]] * [[Вапнярка (канцэнтрацыйны лагер)|Вапнярка]] * [[Гертагенбос (канцэнтрацыйны лагер)|Гертагенбос]] * [[Грыні (канцэнтрацыйны лагер)|Грыні]] * [[Дарніцкі канцэнтрацыйны лагер|Дарніца]] * [[Дзялдава (канцэнтрацыйны лагер)|Дзялдава]] * [[Дразды (канцэнтрацыйны лагер)|Дразды]] * [[Каўен (канцэнтрацыйны лагер)|Каўен]] * [[Клога (канцэнтрацыйны лагер)|Клога]] * [[Канцэнтрацыйныя лагеры Крэменчуга|Крэменчуг]] * [[Трасцянец]] * [[Нацвайлер-Штрутгоф]] * [[Олдэрні (канцэнтрацыйныя лагеры)|Олдэрні]] * [[Плашаў (канцэнтрацыйны лагер)|Плашаў]] * [[Панятова (канцэнтрацыйны лагер)|Панятова]] * [[Палтаўскі канцэнтрацыйны лагер|Палтава]] * [[Кайзервальд (канцэнтрацыйны лагер)|Рыга-Кайзервальд]] * [[Рывальта (канцэнтрацыйны лагер)|Рывальта]] * [[Рыз’ера-дзі-Сан-Саба]] * [[Саласпілс (лагер)|Саласпілс]] * [[Сяргееўскі канцэнтрацыйны лагер|Сяргееўка]] * [[Сырэцкі канцэнтрацыйны лагер|Сырэц]] * [[Фальстад (канцэнтрацыйны лагер)|Фальстад]] * [[Фосалі (канцэнтрацыйны лагер)|Фосалі]] * [[Фюнфбрунен (канцэнтрацыйны лагер)|Фюнфбрунен]] * [[Црвені Крст (канцэнтрацыйны лагер)|Црвені Крст]] * [[Юнгфернгоф]] * [[Янаўскі канцэнтрацыйны лагер|Янаўскі лагер]] </div> | загаловак3 = [[Лагер смерці|Лагеры смерці]] | спіс3 = <div class="hlist"> * [[Белжэц (лагер смерці)|Белжэц]] * [[Майданак]] * [[Трасцянец]] * [[Аўшвіц]] ** [[Аўшвіц I]] ** [[Аўшвіц II — Біркенау|Аўшвіц II — Біркенау]] ** [[Аўшвіц III — Мановіц|Аўшвіц III — Мановіц]] * [[Саймішце (лагер смерці)|Саймішце]] * [[Сабібор (лагер смерці)|Сабібор]] * [[Трэблінка]] * [[Хелмна (лагер смерці)|Хелмна]] </div> | загаловак4 = Транзітныя і перасыльныя лагеры | спіс4 = <div class="hlist"> * [[Ле-Вернэ (канцэнтрацыйны лагер)|Вернэ]] * [[Вестэрборк (транзітны лагер)|Вестэрборк]] * [[Дрансі (канцэнтрацыйны лагер)|Дрансі]] * [[Тэрэзіенштат]] * [[Траўнікі (лагер)|Траўнікі]] * [[Форт Брэндонк]] * [[Форт дэ Раменвіль]] </div> | загаловак5 = Іншыя лагеры і месцы прымусовага ўтрымання | спіс5 = <div class="hlist"> * [[Каўнаскае гета|Коўна]] * [[Уманская яма|Умань]] * [[Крэпасць Хоэнасперг|Хоэнасперг]] * [[Хамельбург (лагер ваеннапалонных)|Хамельбург]] * [[Шталаг VIII-E (308)|Шталаг VIII-E]] * [[Штутгаф]] * [[Узедом]] </div> }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Другая сусветная вайна]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Халакост]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Нацысцкая Германія]] [[Катэгорыя:Нацысцкія канцэнтрацыйныя лагеры]] </noinclude> a1fpn51bhomitr4dxzjxjuaog9xsfcz 0 811017 5167904 5167176 2026-07-20T09:53:10Z DobryBrat 5701 арфаграфія, вікіфікацыя, стыль, пунктуацыя, дапаўненне 5167904 wikitext text/x-wiki {{Часопіс|ISSN=0235-7089}}'''Радзіма''' ({{Lang-be|Радзіма}}) — савецкі і расійскі гістарычны ілюстраваны [[часопіс]], які знаходзіцца ў падпарадкаванні [[Адміністрацыя Прэзідэнта Расіі|Адміністрацыі Прэзідэнта Расіі]] і [[Урад Расійскай Федэрацыі|Урада Расіі]]. Выдаецца з 1989 года (афіцыйна пазіцыянуецца як пераемнік аднайменнага дарэвалюцыйнага выдання, якое выпускаўся ў 1879—1917 гадах). Галоўны рэдактар — Уладзіслаў Фронін, шэф-рэдактар — Ігар Коц. З 2007 года часопіс уваходзіць у пералік вядучых рэцэнзуемых навуковых часопісаў, уключаных Вышэйшай атэстацыйнай камісіяй Расіі Міністэрства адукацыі і навукі Расіі ў спіс выданняў, якія рэкамендуюцца для апублікавання асноўных навуковых вынікаў [[Дысертацыя|дысертацый]] на суісканне вучонай ступені кандыдата і доктара гістарычных навук. == Рэдакцыйны савет == ==== Галоўныя рэдактары ==== * [[Юрый Аляксандравіч Саўцоў]] (1989), * [[Уладзімір Пятровіч Далматаў]] (1990—2006), * [[Юрый Аркадзевіч Барысёнак]] (2007—2014), * [[Уладзіслаў Аляксандравіч Фронін]] (з 2014). У рэдакцыйную калегію часопіса ў розны час уваходзілі: * Леў Анінскі, літаратурны крытык, публіцыст (з канца 1990-х гадоў) * [[Васіль Быкаў]], беларускі пісьменнік (падчас [[Перабудова|перабудовы]] і ў 1990-я гады) * Васіль Пяскоў, пісьменнік, журналіст «[[Камсамольская праўда|Камсамольскай праўды]]» * Юрый Лявянец, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Украіны|НАН Украіны]], дырэктар [[Інстытут палітычных і этнанацыянальных даследаванняў імя І. Ф. Кураса НАН Украіны|Інстытута палітычных і этнанацыянальных даследаванняў ім.]] [[Інстытут палітычных і этнанацыянальных даследаванняў імя І. Ф. Кураса НАН Украіны|І. Ф. Кураса НАН Украіны]] (у 2010-х гадах) == Наклад часопіса == * 1989 — 1 паўгоддзе (без падпіскі, толькі розніца) — 150 тысяч экз., 2 паўгоддзе (з падпіскай) — 300 тысяч экз. * 1990 — 450 тысяч экз. (максімальны наклад за ўсе гады); * 2012 — 20 тысяч экз.; * 2016 — 15 тысяч экз.; * 2017 — 19 тысяч экз.; * 2019 — 20 тысяч экз.; * 2020 — 25 тысяч экз.; * 2021 — 24 273 экз.<ref>[https://press-abc.ru/106-04-10-2021g-abc-podtverdil-tirazhnye-dannye-izdanij-rossijskoj-gazety 04.10.2021 г. ABC подтвердил тиражные данные изданий «Российской газеты»]</ref>; * 2022 — 24 тысячы экз.; * 2023 — 22 тысячы экз.; * 2024 — 21,5 тысяча экз.; * 2025 — 21,5 тысяча экз. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://rodina-history.ru Бягучая версія сайта] * https://on-demand.eastview.com/browse/publication/81559/udb/4/родина * [https://mir24.tv/news/16352728 Историческое издание номер один: Журналу «Родина» — 140 лет] // Мир24 (mir24.tv), Москва, 15 марта 2019 * [http://www.vesti.ru/doc.html?id=3126614 Непростая история «Родины»: Народный журнал отмечает 140 лет] // Вести.ru, Москва, 15 марта 2019 * [https://www.prlib.ru/news/1180154 Исторические расследования журнала «Родина» и Президентской библиотеки продолжатся] // Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина (prlib.ru), Санкт-Петербург, 14 марта 2019 * [https://tass.ru/novosti-partnerov/6215382 Научно-популярному историческому журналу «Родина» исполняется 140 лет] // ТАСС, Москва, 14 марта 2019 * [https://www.irro.ru/index.php?id=5882 Институт развития образования и редакция журнала «Родина» начали совместный проект для школьных учителей] // ГАОУ ДПО Свердловской области «Институт развития образования», Екатеринбург, 20 декабря 2021 [[Катэгорыя:Часопісы на рускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Гістарычныя часопісы Расіі]] ovawwtuyjjdo1tm0dpr86df77ielm6a 5167909 5167904 2026-07-20T09:58:22Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, арфаграфія 5167909 wikitext text/x-wiki {{Часопіс|ISSN=0235-7089}}'''Радзіма''' ({{Lang-be|Радзіма}}) — савецкі і расійскі гістарычны ілюстраваны [[часопіс]], які знаходзіцца ў падпарадкаванні [[Адміністрацыя Прэзідэнта Расіі|Адміністрацыі Прэзідэнта Расіі]] і [[Урад Расійскай Федэрацыі|Урада Расіі]]. Выдаецца з 1989 года (афіцыйна пазіцыянуецца як пераемнік аднайменнага дарэвалюцыйнага выдання, якое выпускаўся ў 1879—1917 гадах). Галоўны рэдактар — Уладзіслаў Фронін, шэф-рэдактар — Ігар Коц. З 2007 года часопіс уваходзіць у пералік вядучых рэцэнзуемых навуковых часопісаў, уключаных Вышэйшай атэстацыйнай камісіяй Расіі Міністэрства адукацыі і навукі Расіі ў спіс выданняў, якія рэкамендуюцца для апублікавання асноўных навуковых вынікаў [[Дысертацыя|дысертацый]] на суісканне вучонай ступені кандыдата і доктара гістарычных навук. == Рэдакцыйны савет == ==== Галоўныя рэдактары ==== * [[Юрый Аляксандравіч Саўцоў]] (1989), * [[Уладзімір Пятровіч Далматаў]] (1990—2006), * [[Юрый Аркадзевіч Барысёнак]] (2007—2014), * [[Уладзіслаў Аляксандравіч Фронін]] (з 2014). У рэдакцыйную калегію часопіса ў розны час уваходзілі: * Леў Анінскі, літаратурны крытык, публіцыст (з канца 1990-х гадоў) * [[Васіль Быкаў]], беларускі пісьменнік (падчас [[Перабудова|перабудовы]] і ў 1990-я гады) * Васіль Пяскоў, пісьменнік, журналіст «[[Камсамольская праўда|Камсамольскай праўды]]» * Юрый Лявянец, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Украіны|НАН Украіны]], дырэктар [[Інстытут палітычных і этнанацыянальных даследаванняў імя І. Ф. Кураса НАН Украіны|Інстытута палітычных і этнанацыянальных даследаванняў імя І. Ф. Кураса НАН Украіны]] (у 2010-х гадах) == Наклад часопіса == * 1989 — 1 паўгоддзе (без падпіскі, толькі розніца) — 150 тысяч экз., 2 паўгоддзе (з падпіскай) — 300 тысяч экз. * 1990 — 450 тысяч экз. (максімальны наклад за ўсе гады); * 2012 — 20 тысяч экз.; * 2016 — 15 тысяч экз.; * 2017 — 19 тысяч экз.; * 2019 — 20 тысяч экз.; * 2020 — 25 тысяч экз.; * 2021 — 24 273 экз.<ref>[https://press-abc.ru/106-04-10-2021g-abc-podtverdil-tirazhnye-dannye-izdanij-rossijskoj-gazety 04.10.2021 г. ABC подтвердил тиражные данные изданий «Российской газеты»]</ref>; * 2022 — 24 тысячы экз.; * 2023 — 22 тысячы экз.; * 2024 — 21,5 тысяча экз.; * 2025 — 21,5 тысяча экз. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://rodina-history.ru Бягучая версія сайта] * https://on-demand.eastview.com/browse/publication/81559/udb/4/родина * [https://mir24.tv/news/16352728 Историческое издание номер один: Журналу «Родина» — 140 лет] // Мир24 (mir24.tv), Москва, 15 марта 2019 * [http://www.vesti.ru/doc.html?id=3126614 Непростая история «Родины»: Народный журнал отмечает 140 лет] // Вести.ru, Москва, 15 марта 2019 * [https://www.prlib.ru/news/1180154 Исторические расследования журнала «Родина» и Президентской библиотеки продолжатся] // Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина (prlib.ru), Санкт-Петербург, 14 марта 2019 * [https://tass.ru/novosti-partnerov/6215382 Научно-популярному историческому журналу «Родина» исполняется 140 лет] // ТАСС, Москва, 14 марта 2019 * [https://www.irro.ru/index.php?id=5882 Институт развития образования и редакция журнала «Родина» начали совместный проект для школьных учителей] // ГАОУ ДПО Свердловской области «Институт развития образования», Екатеринбург, 20 декабря 2021 [[Катэгорыя:Часопісы на рускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Гістарычныя часопісы Расіі]] o885n9hnh1agang2wialdfsn14tggyc 0 811039 5167754 5167252 2026-07-19T19:46:25Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, стыль, пунктуацыя, арфаграфія 5167754 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва=Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей |сайт=https://svetlogorsk.museum.by}} '''Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей''' — музей у горадзе [[Светлагорск]]у [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Гісторыя == Музей гісторыі горада Светлагорска быў заснаваны 30 снежня 1978 года як грамадскі музей<ref name=":0">{{Cite web|url=https://svetlogorsk.museum.by|title=Государственное учреждение культуры «Светлогорский историко-краеведческий музей»}}</ref>. У 1979 годзе музей атрымаў статус дзяржаўнай установы «Музей гісторыі горада» (рашэнне [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскага аблвыканкама]] № 629 ад 05.11.1979). 1 лютага 2010 года музей перайменаваны ў дзяржаўную ўстанову культуры «Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей». У 2015 годзе была адкрыта экспазіцыя «[[Аперацыя «Баграціён»|Аперацыя Баграціён]]», якая знаёміць з дакументамі, экспанатамі часоў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name=":0" />. == Дзейнасць == [[Файл:Stone with a cross from the Karaliova Slabada-2.JPG|міні|204x204пкс|[[Каралеваслабодскія камяні з крыжамі|Каралеваслабодскі камень з крыжам]], XVII век.]] На першым паверсе музея ў экспазіцыйных залах можна пазнаёміцца з прыродай і экалогіяй, археалогіяй і этнаграфіяй [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]], прадстаўлены тэмы [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. На другім паверсе экспазіцыя знаёміць аб развіцці прамысловасці [[Светлагорскі раён|Светлагоршчыны]], раскрывае тэму воінаў-інтэрнацыяналістаў. Місія Светлагорскага гісторыка-краязнаўчага музея: збіраць і вывучаць, захоўваць прыродную і гісторыка-культурную спадчыну Светлагорскага раёна. У фондах музея захоўваюцца ўзоры жаночага і мужчынскага адзення (канца XIX—пачатку XX ст.): кашулі, камізэлькі, фартухі, галаўныя ўборы, абутак, таксама ёсць калекцыя паясоў канца XIX стагоддзя з вёскі Карпавічы Светлагорскага раёна і калекцыя прадметаў побыту і этнаграфіі. У фондах музея маюцца друкаваныя выданні, сярод якіх унікальным з’яўляецца Энцыклапедычны слоўнік пад рэдакцыяй прафесара І. Я. Андрыеўскага. У музейным зборы ёсць фотадакументы па гісторыі Парыцкага жаночага вучылішча духоўнага ведамства і сапраўдны альбом жаночага вучылішча (1910 года). На тэрыторыі музея размешчаны [[Каралеваслабодскія камяні з крыжамі|Каралеваслабодскі камень з крыжам]]. == Філіялы == * [[Светлагорская карцінная галерэя «Традыцыя» імя Германа Пранішнікава|Карцінная галерэя «Традыцыя» імя Г. М. Пранішнікава]] ў [[Светлагорск]]у<ref>{{Cite web|url=https://gallery-svet.museum.by|title=Картинная галерея «Традыцыя» имени Г. М. Прянишникова}}</ref>. * Музей баявой і працоўнай славы імя А. К. Пішчалава ў аграгарадку [[Чыркавічы]]<ref>{{Cite web|url=https://chirkovichi.museum.by|title=Чирковичский музей}}</ref>. * Філіял музея "[[Ала (Светлагорскі раён)|Мемарыяльны комплекс «Ала]]»<ref>{{Cite web|url=https://ola.museum.by|title=Мемориальный комплекс «Ола»}}</ref>. Урочышча [[Ала (Светлагорскі раён)|Ала]] [[Чыркавіцкі сельсавет|Чыркавіцкага сельсавета]]. * Комплекс вайсковай славы ў гонар [[Аперацыя «Баграціён»|аперацыі «Баграціён»]] (каля вёскі [[Раковічы]] [[Мікалаеўскі сельсавет (Светлагорскі раён)|Мікалаеўскага сельсавета]], 71-ы кіламетр рэспубліканскай трасы Р-31 «Бабруйск — Мазыр»)<ref>{{Cite web|url=https://kompleks-bagration.museum.by|title=Комплекс воинской славы в честь операции «Багратион» времен Великой Отечественной войны}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://t.me/gomel_region_gov/50159|title=Комплекс воинской славы в честь операции «Багратион»}}</ref>. Музейны комплекс прадстаўлены ўзорамі ваеннай тэхнікі і ўзбраення, усталяваны савецкі танк ІС-3 і дывізіённая гармата Д-44 (85 мм). == Экспазіцыі == * '''''«На ўлонні прыроды»''''' — зала аформлена фотапраекцыямі пор года; ў экспазіцыі прадстаўлены чучалы жывёл, птушак, гербарыі<ref>{{Cite web|url=https://ekskursii.by/by/?Muzei_Belarusi=102064_Svetlogorskiy_istoriko_kraevedcheskiy_muzey|title=Экспазіцыі - Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей}}</ref>. * '''''«Вытокі культуры»''''' — матэрыялы раскопак археалагічных помнікаў Светлагорскага раёна (в. Красноўка, неаліт​​, бронзавы век; в. Прудок, жалезны век Х-ХІІІ стст.; в. Каралеўская Слабада — на месцы сярэднявечнага г. [[Казімір (горад)|Казімір]], XVII ст; Шацілінскі востраў, VI—XVII стст.). Рэканструкцыя вертыкальнага ткацкага станка VI—IХ стст., рэканструкцыя адзення гараджанкі ХI-ХII стст. * '''''«Этнаграфічны партрэт Светлагорскага краю»''''' — зала аформлена як вясковая вуліца з фрагментам беларускай хаты, прадметамі сялянскага побыту. Калекцыяй фотадакументаў прадстаўлены тэмы сям’і Пушчына і першага расійскага амбасадара ў Японіі [[Іосіф Антонавіч Гашкевіч|Іосіфа Антонавіча Гашкевіча]]. * '''''«На пераломе эпох»''''' прадметы інтэр’еру канца XIX — 30-х гг. XX ст; фотадакументы рэвалюцыйных падзей, перыяду [[калектывізацыя|калектывізацыі]], палітычных рэпрэсій. Прадстаўлены калекцыі нумізматыкі, баністыкі. * '''''«Ваеннае ліхалецце»''''' — экспануецца ваенны рыштунак і атрыбутыка, зброя і боепрыпасы, ваенная форма, парэшткі баявых караблёў, франтавыя лісты, асабістыя рэчы [[Павел Іванавіч Батаў|П. І. Батава]], фотадакументы, дакументы, калекцыя фалерыстыкі. * '''''«Шацілкаўская суднаверф»''''' — фотадакументы і дакументы працы Шацілкаўскай суднаверфі канца 1940-х — 1950-х гадоў. * '''''«Афганістан»''''' фотадакументы і дакументы воінаў-інтэрнацыяналістаў, ваенная амуніцыя салдат [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]], фалерыстыка, ваенны рыштунак і атрыбутыка. * '''''«[[Ганаровыя грамадзяне Светлагорска|Ганаровыя грамадзяне г. Светлагорска]]»''''' — узнагароды, фотадакументы і дакументы ганаровых грамадзян г. Светлагорска, кіраўнікоў горада і раёна, калекцыя вексілалогіі. * '''''Прамысловыя прадпрыемствы горада Светлагорска''''' — Васілевіцкая ДРЭС, ААТ «Будаўнічы трэст № 20», ААТ «Светлагорскі ДСК», ААТ «[[Светлагорскхімвалакно]]», прадпрыемства «[[Беларуснафта]]», ААТ «[[Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат]]». Прадстаўлены калекцыі вексілалогіі, фотадакументы і дакументы па гісторыі будаўніцтва і развіцця прамысловых прадпрыемстваў, узоры прадукцыі горадаўтваральных прадпрыемстваў, сцягі і вымпелы савецкай эпохі, мэбля і канцылярскія прыналежнасці 1950-1960-х гадоў. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Спасылкі == {{Commons}} * [https://svetlogorsk.museum.by Светлагорскі гісторыка-краязнаўчы музей] [[Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Культура Светлагорска]] skyiq5pgn26taxoar9v8tyq25zbl8mm 0 811090 5167742 5167523 2026-07-19T18:22:50Z Pabojnia 135280 афармленне 5167742 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Васільева}} '''Вера Васільева''': <onlyinclude> * {{нп5|Вера Аляксандраўна Васільева|Вера Аляксандраўна Васільева|ru|Соколова, Вера Александровна}} (Сакалова; нар. 1987) — расійская лёгкаатлетка. * {{нп5|Вера Ігараўна Васільева|Вера Ігараўна Васільева|ru|Васильева, Вера Игоревна}} (1920—2005) — савецкая актрыса. * [[Вера Кузьмінічна Васільева]] (1925—2023) — савецкая і расійская актрыса. * {{нп5|Вера Пятроўна Васільева|Вера Пятроўна Васільева|ru|Васильева, Вера Петровна}} (Галяйзоўская; 1909—2009) — савецкая артыстка балета. * {{нп5|Вера Сяргееўна Васільева|Вера Сяргееўна Васільева|ru|Чайка, Вера Сергеевна}} (Чайка; нар. 1947) — савецкая і расійская оперная спявачка. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} oid7yc8egg3wj7rdqyorlkw89rve81h 0 811109 5167752 5167543 2026-07-19T19:31:31Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, алфавітны парадак 5167752 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Васільеў}} '''Павел Васільеў''': <onlyinclude> * {{нп5|Павел Аляксандравіч Васільеў (журналіст)|Павел Аляксандравіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Александрович (журналист)}} (нар. 1960) — савецкі і расійскі спартыўны журналіст. * {{нп5|Павел Аляксандравіч Васільеў (пісьменнік)|Павел Аляксандравіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Александрович (писатель)}} (1929—1990) — савецкі пісьменнік. * {{нп5|Павел Васільевіч Васільеў (акцёр)|Павел Васільевіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Васильевич (актёр)}} (1832—1879) — рускі акцёр. * {{нп5|Павел Васільевіч Васільеў (епіскап)|Павел Васільевіч Васільеў|ru|Сергий (Васильев)}} (у манастве Сергій; 1877—1938) — архірэй РПЦ. * {{нп5|Павел Васільевіч Васільеў (урач)|Павел Васільевіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Васильевич (врач)}} (1920—2012) — савецкі вучоны ў галіне касмічнай медыцыны. * {{нп5|Павел Восіпавіч Васільеў|Павел Восіпавіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Осипович}} (1910—1952) — Герой Савецкага Саюза. * {{нп5|Павел Вячаслававіч Васільеў|Павел Вячаслававіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Вячеславович}} (нар. 1998) — расійскі і ўзбекістанскі хакеіст. * {{нп5|Павел Мікалаевіч Васільеў|Павел Мікалаевіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Николаевич}} (1910—1937) — рускі савецкі паэт. * {{нп5|Павел Міхайлавіч Васільеў|Павел Міхайлавіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Михайлович}} (1875—1961) — рускі ваенны дзеяч. * {{нп5|Павел Пятровіч Васільеў (багаслоў)|Павел Пятровіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Петрович (богослов)}} (1845 — пасля 1903) — рускі багаслоў. * {{нп5|Павел Пятровіч Васільеў (рэжысёр)|Павел Пятровіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Петрович (режиссёр)}} (1908—1992) — савецкі тэатральны рэжысёр. * {{нп5|Павел Сцяпанавіч Васільеў (Герой Сацыялістычнай Працы)|Павел Сцяпанавіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Степанович (Герой Социалистического Труда)}} (1935—2002) — Герой Сацыялістычнай Працы. * {{нп5|Павел Сцяпанавіч Васільеў (нафтавік)|Павел Сцяпанавіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Степанович (нефтяник)}} (1906—1991) — савецкі нафтавік, лаўрэат Ленінскай прэміі. * {{нп5|Павел Сямёнавіч Васільеў|Павел Сямёнавіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Семёнович}} (1834—1904) — рускі мастак. * {{нп5|Павел Фёдаравіч Васільеў|Павел Фёдаравіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Фёдорович}} (1906—1945) — Герой Савецкага Саюза. * {{нп5|Павел Юр’евіч Васільеў|Павел Юр’евіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Юрьевич}} (нар. 1970) — расійскі лёгкаатлет. * {{нп5|Павел Яфімавіч Васільеў|Павел Яфімавіч Васільеў|ru|Васильев, Павел Ефимович}} (1909—1978) — Герой Савецкага Саюза. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 67vzmbbk3yui74rv8zyzn065w4u6vuw 0 811112 5167784 5167566 2026-07-20T05:10:50Z Emilia Noah 155537 5167784 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=19 ліпеня 2026}}{{Пра|камп’ютарную гульню 1993 года|фільм|Мортал Комбат 2 (фільм)}} {{Картка гульні}} '''«Mortal Kombat II»''' ({{Tr-en|Смяротная бойка II}}) — камп’ютарная гульня ў жанры файтынг, распрацаваная і выпушчаная кампаніяй «Midway» у 1993 годзе. Першапачаткова рэліз адбыўся на аркадных аўтаматах, а затым гульня была партаваная на іншыя платформы, у тым ліку на хатнія гульнявыя кансолі і персанальны камп’ютар. Гэта другая частка франшызы «Mortal Kombat» і сіквел гульні 1992 года. Гульня ўдасканальвае формулу папярэдняй часткі: у ёй палепшаны гульнявы ​​працэс, а таксама павялічаны лік завяршальных прыёмаў, у тым ліку новыя Babality і Friendship. У «Mortal Kombat II» дэбютавалі многія знакавыя для серыі персанажы: Кітана, Міліна, Кун Лаа, Нуб Сайбат, антаганіст Шао Кан і іншыя. Сюжэт гульні працягвае гісторыю папярэдніцы і апавядае пра новую «Смяротную бітву». Гульня мела беспрэцэдэнтны камерцыйны поспех і атрымала добрыя адзнакі ад большасці крытыкаў. Нягледзячы на ​​тое, што яна заваявала мноства ўзнагарод, «Mortal Kombat II» стала прадметам сур’ёзных спрэчак з-за выявы гвалту. Тым не менш многія выданні часта называюць яе адной з лепшых відэагульняў, калі-небудзь створаных. Трыквел быў выпушчаны ў 1995 годзе. cuskpl22flw837glckeninq4nh8qhhs 5167785 5167784 2026-07-20T05:14:29Z Emilia Noah 155537 5167785 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=19 ліпеня 2026}}{{Пра|камп’ютарную гульню 1993 года|фільм|Мортал Комбат 2 (фільм)}} {{Картка гульні}} '''«Mortal Kombat II»''' ({{Tr-en|Смяротная бойка II}}) — [[Відэагульня|камп’ютарная гульня]] ў жанры {{Не перакладзена 5|Файтынг|файтынг|ru|Файтинг}}, распрацаваная і выпушчаная кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Файтынг|Midway|ru|Файтинг}}» у 1993 годзе. Першапачаткова рэліз адбыўся на аркадных аўтаматах, а затым гульня была партаваная на іншыя платформы, у тым ліку на хатнія гульнявыя кансолі і персанальны камп’ютар. Гэта другая частка франшызы «Mortal Kombat» і сіквел гульні 1992 года. Гульня ўдасканальвае формулу папярэдняй часткі: у ёй палепшаны гульнявы ​​працэс, а таксама павялічаны лік завяршальных прыёмаў, у тым ліку новыя Babality і Friendship. У «Mortal Kombat II» дэбютавалі многія знакавыя для серыі персанажы: Кітана, Міліна, Кун Лаа, Нуб Сайбат, антаганіст Шао Кан і іншыя. Сюжэт гульні працягвае гісторыю папярэдніцы і апавядае пра новую «Смяротную бітву». Гульня мела беспрэцэдэнтны камерцыйны поспех і атрымала добрыя адзнакі ад большасці крытыкаў. Нягледзячы на ​​тое, што яна заваявала мноства ўзнагарод, «Mortal Kombat II» стала прадметам сур’ёзных спрэчак з-за выявы гвалту. Тым не менш многія выданні часта называюць яе адной з лепшых відэагульняў, калі-небудзь створаных. Трыквел быў выпушчаны ў 1995 годзе. ==Зноскі== {{Крыніцы}} cgi5rlvxvwho9wjx0il98znkath8say 5167787 5167785 2026-07-20T05:26:50Z Emilia Noah 155537 5167787 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=19 ліпеня 2026}}{{Пра|камп’ютарную гульню 1993 года|фільм|Мортал Комбат 2 (фільм)}} {{Картка гульні}} '''«Mortal Kombat II»''' ({{Tr-en|Смяротная бойка II}}) — [[Відэагульня|камп’ютарная гульня]] ў жанры {{Не перакладзена 5|Файтынг|файтынг|ru|Файтинг}}, распрацаваная і выпушчаная кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Midway Games|Midway|ru|Midway Games}}» у 1993 годзе. Першапачаткова рэліз адбыўся на [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматах]], а затым гульня была партаваная на іншыя платформы, у тым ліку на хатнія [[Гульнявая прыстаўка|гульнявыя кансолі]] і [[Персанальны камп’ютар|персанальны камп’ютар]]. Гэта другая частка франшызы «{{Не перакладзена 5|Mortal Kombat|Mortal Kombat|ru|Mortal Kombat}}» і сіквел {{Не перакладзена 5|Mortal Kombat (гульня, 1992)|гульні 1992 года|ru|Mortal Kombat (игра, 1992)}}. Гульня ўдасканальвае формулу папярэдняй часткі: у ёй палепшаны гульнявы ​​працэс, а таксама павялічаны лік завяршальных прыёмаў, у тым ліку новыя Babality і Friendship. У «Mortal Kombat II» дэбютавалі многія знакавыя для серыі персанажы: {{Не перакладзена 5|Кітана|Кітана|ru|Китана}}, {{Не перакладзена 5|Міліна|Міліна|ru|Милина (Mortal Kombat)}}, {{Не перакладзена 5|Кун Лаа|Кун Лаа|ru|Кун Лао}}, {{Не перакладзена 5|Нуб Сайбат|Нуб Сайбат|ru|Нуб Сайбот}}, антаганіст {{Не перакладзена 5|Шао Кан|Шао Кан|ru|Шао Кан}} і іншыя. Сюжэт гульні працягвае гісторыю папярэдніцы і апавядае пра новую «Смяротную бітву». Гульня мела беспрэцэдэнтны камерцыйны поспех і атрымала добрыя адзнакі ад большасці крытыкаў. Нягледзячы на ​​тое, што яна заваявала мноства ўзнагарод, «Mortal Kombat II» стала прадметам сур’ёзных спрэчак з-за выявы гвалту. Тым не менш многія выданні часта называюць яе адной з лепшых відэагульняў, калі-небудзь створаных. {{Не перакладзена 5|Mortal Kombat 3|Трыквел|ru|Mortal Kombat 3}} быў выпушчаны ў 1995 годзе. ==Зноскі== {{Крыніцы}} p2wl3s0dlo3pxl6yik1f6x18shqxufn 0 811117 5167611 2026-07-19T12:28:41Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Мова нанова]] 5167611 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Мова нанова]] kzp2e45rlguk4sxibyhwlre0onebk2j 0 811118 5167619 2026-07-19T13:01:10Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1364564399|007 First Light]]» 5167619 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|title=007 First Light}}'''''007 First Light''''' (бел. ''007 Першае святло)'' — [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкая відэагульня]] 2026 года, распрацаваная і выдадзеная дацкай кампаніяй [[IO Interactive]]. Заснаваная на франшызе пра ''[[Джэймс Бонд|Джэймса Бонда]]'', яна распавядае арыгінальны сюжэт, натхнёны раманамі і апавяданнямі [[Ян Флемінг|Яна Флемінга]], а таксама серыяй фільмаў з гэтым персанажам. Пасля выхаду гульні ''«007 Legends»'' (2012) у выдаўца [[Activision]] была адклікана неэксклюзіўная ліцэнзія на стварэнне відэагульняў пра Джэймса Бонда, што прывяло да працяглага перапынку ў экранізацыі відэагульняў. IO Interactive абвясціла аб распрацоўцы гульні пра Джэймса Бонда ў лістападзе 2020 года. Паўнавартасная вытворчасць гульні у IO Interactive пачалася пасля завяршэння ''[[Hitman 3]]'' (2021) і была цалкам прадстаўлена ў чэрвені 2025 года. Гульня ''«007 First Light»'' была выпушчана для [[PlayStation 5]], [[Microsoft Windows|Windows]] і [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]] 27 мая 2026 года, а версія для [[Nintendo Switch 2]] запланавана на пазней у гэтым годзе. Гульня атрымала станоўчыя водгукі ад крытыкаў, якія высока ацанілі геймплэй, баі, сцэнарый і акцёрскую гульню [[Патрык Гібсан|Патрыка Гібсана]] ў ролі Бонда. На працягу двух тыдняў пасля рэлізу было прададзена 3 мільёны адзінак. == Гісторыя == === Абстаноўка і персанажы === Гульня, апісаная як гісторыя паходжання персанажа,<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2025/06/io-interactive-officially-announces-007-first-light|title=IO Interactive officially announces 007 First Light|author=Romano|first=Sal|website=Gematsu|date=2 June 2025|access-date=2 June 2025}}</ref> распавядае пра маладога Джэймса Бонда,<ref name="Roskell">{{Cite web|lang=en-US|url=https://blog.playstation.com/2025/09/03/watch-over-30-minutes-of-007-first-light-gameplay-launching-march-27-2026/|title=Watch over 30 minutes of 007 First Light gameplay, launching March 27, 2026|author=Roskell|first=Yann|website=PlayStation.Blog|date=3 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250920140737/https://blog.playstation.com/2025/09/03/watch-over-30-minutes-of-007-first-light-gameplay-launching-march-27-2026/|archive-date=20 September 2025|access-date=3 September 2025|url-status=live}}</ref> які намаляваны як 26-гадовы,<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://thegamepost.com/007-first-light-new-details-james-bond-age-story-inspiration-characters/|title=007 First Light New Details: James Bond's Age, Origin Story, Inspiration, Classic Characters, and More|author=Jawad|first=Abdullah|website=The Game Post|date=7 June 2025|access-date=7 June 2025}}</ref> неспрактыкаваны агент [[Сакрэтная разведвальная служба|MI6,]] якому даручана выканаць місію, паспяховае выкананне якой дасць яму статус агента 00.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/articles/next-james-bond-game-will-focus-on-a-young-bond-aims-to-launch-new-trilogy/1100-6527203/|title=Next James Bond Game Will Focus On A "Young" Bond, Aims To Launch New Trilogy|author=Marnell|first=Blair|website=GameSpot|date=16 October 2024|access-date=22 April 2025}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.ign.com/articles/james-bond-origin-story-game-project-007-officially-coming-to-nintendo-switch-2|title=James Bond Origin Story Game Project 007 Officially Coming to Nintendo Switch 2|author=Briscuso|first=Lex|website=[[IGN]]|date=2 April 2025|access-date=22 April 2025}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/articles/new-james-bond-game-first-light-release-date-trailer-story/1100-6531773/|title=New James Bond Game 007 First Light: Everything We Know So Far, Including Reveal This Week|website=GameSpot|access-date=2 June 2025}}</ref> === Музыка === [[Файл:LanaDRPrimavera310524_(32_of_147)_(53765476960)_(cropped).jpg|справа|міні|[[Лана Дэль Рэй]] выканала загалоўную песню гульні «First Light».]] Музычны саўндтрэк да гульні ''«007 Першае святло»'' быў напісаны гуртом The Flight. Студыя IO Interactive лічыла, што яны зрабілі правільны выбар для стварэння музыкі для маладога Бонда, бо змаглі спалучыць кінематаграфічную [[Аркестр|аркестравую музыку]] з больш сучаснымі [[Электронная музыка|электроннымі]] тэкстурамі, якіх раней не было ў франшызе пра Бонда . Нягледзячы на тое, што ў гульні прысутнічаюць класічныя тэмы Джона Бары, гукарэжысёр Дамінік Вега сказаў, што малады Бонд павінен «заслужыць свае тэмы», развіваючыся на працягу сюжэта гульні.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.eurogamer.net/developer-io-interactive-on-why-bond-needs-to-earn-hiss-iconic-theme-music-in-007-first-light|title=Developer IO Interactive on why Bond needs to "earn" his iconic theme music in 007: First Light|author=Donaldson|first=Alex|website=Eurogamer|date=8 September 2025|access-date=15 January 2026}}</ref> У кастрычніку 2025 года з'явіліся паведамленні, што песня пад назвай «First Light» амерыканскай спявачкі і аўтаркі песень [[Лана Дэль Рэй|Ланы Дэль Рэй]] была зарэгістравана ў Амерыканскім таварыстве кампазітараў, аўтараў і выдаўцоў (ASCAP).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.vice.com/en/article/007-first-light-theme-song-artist-reportedly-leaked/|title=007 First Light Theme Song Artist Reportedly Leaked|author=Koepp|first=Brent|website=Vice|date=20 October 2025|access-date=16 April 2026}}</ref> 16 красавіка 2026 года «First Light» была абвешчана тэмай гульні, напісанай і прадзюсаванай кампазітарам фільмаў пра ''Джэймса Бонда'' [[Дэвід Арнольд|Дэвідам Арнольдам]].<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-007-first-light-video-game-title-song-1235548242/|title=Lana Del Rey Drops Orchestral Title Song for '007 First Light' Video Game|author=Pinder|first=Jaeden|website=Rolling Stone|date=16 April 2026|access-date=16 April 2026}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://ew.com/lana-del-rey-james-bond-theme-song-007-first-light-11950902|title=From 'Video Games' to video games, Lana Del Rey records new James Bond theme song for 007: First Light|author=Romano|first=Nick|website=Entertainment Weekly|date=16 April 2026|access-date=16 April 2026}}</ref> Раней Дэль Рэй прапанавала песню «24» для фільма пра Бонда «''Спектр''» (2015), якая была адхілена: замест гэтага Дэль Рэй уключыла песню ў свой чацвёрты студыйны альбом «''Honeymoon''» (2015).<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c4gx984j49ro|title=Lana Del Rey to sing theme for new James Bond game|author=Pandey|first=Manish|website=BBC News|date=16 April 2026|access-date=16 April 2026}}</ref> == Прыём == === Крытычны прыём ===   Паводле звестак сайта-агрэгатара аглядаў [[Metacritic]], ''007 First Light'' атрымала «у цэлым станоўчыя» водгукі. === Продажы === У першы дзень пасля рэлізу гульня ''007 First Light'' была прададзена ў колькасці 1,5 мільёна адзінак.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2026/05/007-first-light-debuts-to-1-5-million-sales-in-just-24-hours|title=007 First Light Debuts to 1.5 Million Sales in Just 24 Hours|author=Croft|first=Liam|website=[[Push Square]]|date=28 May 2026|access-date=28 May 2026}}</ref> На працягу першага тыдня пасля рэлізу было прададзена 2,7 мільёна адзінак.<ref>{{Cite news|date=6 June 2026|title=IO Interactive's James Bond game 007 First Light sells 2.7 million copies in its first week, as dev reiterates free Year One content|url=https://www.eurogamer.net/io-interactives-james-bond-game-007-first-light-sells-27-million-copies-in-its-first-week-as-dev-reiterates-free-year-one-content|access-date=6 June 2026|work=Eurogamer.net|language=en}}</ref> У Японіі гульня дэбютавала на другім месцы ў спісе 20 лепшых гульняў, прададзеных у краіне, з 25 па 31 мая.<ref>{{Cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-08/japan-video-game-rankings-may-25-31/.238271|title=Japan's Video Game Rankings, May 25-31|author=Pineda|first=Rafael Antonio|date=9 June 2026|publisher=Anime News Network}}</ref> У Вялікабрытаніі гульня дэбютавала на першым месцы.<ref>{{Cite news|last=D'Angelo|first=William|date=1 June 2026|title=007 First Light Debuts in 1st on the UK Retail Charts|url=https://www.vgchartz.com/article/467985/007-first-light-debuts-in-1st-on-the-uk-retail-charts/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260611133214/https://www.vgchartz.com/article/467985/007-first-light-debuts-in-1st-on-the-uk-retail-charts/|archive-date=11 June 2026|access-date=22 June 2026|work=VGChartz|language=en-US}}</ref> == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://ioi.dk/007firstlightgame|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Швецыі]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Даніі]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 5]] [[Катэгорыя:Відэагульні жанру прыгодніцкі экшан]] [[Катэгорыя:Артыкулы, якія ўжываюць шаблон Video game reviews у рэжыме адной платформы]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch 2]] [[Катэгорыя:Відэагульні пра Джэймса Бонда]] [[Катэгорыя:Відэагульні 2026 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox Series X і Series S]] [[Катэгорыя:Відэагульні пра штучны інтэлект]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія відэагульні]] 6icobvhdyrj85w79tqraicxqnx83vc3 5167620 5167619 2026-07-19T13:03:03Z DzBar 156353 афармленне 5167620 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|title=007 First Light}}'''''007 First Light''''' (бел. ''007 Першае святло)'' — [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкая відэагульня]] 2026 года, распрацаваная і выдадзеная дацкай кампаніяй [[IO Interactive]]. Заснаваная на франшызе пра ''[[Джэймс Бонд|Джэймса Бонда]]'', яна распавядае арыгінальны сюжэт, натхнёны раманамі і апавяданнямі [[Ян Флемінг|Яна Флемінга]], а таксама серыяй фільмаў з гэтым персанажам. Пасля выхаду гульні ''«007 Legends»'' (2012) у выдаўца [[Activision]] была адклікана неэксклюзіўная ліцэнзія на стварэнне відэагульняў пра Джэймса Бонда, што прывяло да працяглага перапынку ў экранізацыі відэагульняў. IO Interactive абвясціла аб распрацоўцы гульні пра Джэймса Бонда ў лістападзе 2020 года. Паўнавартасная вытворчасць гульні у IO Interactive пачалася пасля завяршэння ''[[Hitman 3]]'' (2021) і была цалкам прадстаўлена ў чэрвені 2025 года. Гульня ''«007 First Light»'' была выпушчана для [[PlayStation 5]], [[Microsoft Windows|Windows]] і [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]] 27 мая 2026 года, а версія для [[Nintendo Switch 2]] запланавана на пазней у гэтым годзе. Гульня атрымала станоўчыя водгукі ад крытыкаў, якія высока ацанілі геймплэй, баі, сцэнарый і акцёрскую гульню [[Патрык Гібсан|Патрыка Гібсана]] ў ролі Бонда. На працягу двух тыдняў пасля рэлізу было прададзена 3 мільёны адзінак. == Гісторыя == Гульня, апісаная як гісторыя паходжання персанажа,<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2025/06/io-interactive-officially-announces-007-first-light|title=IO Interactive officially announces 007 First Light|author=Romano|first=Sal|website=Gematsu|date=2 June 2025|access-date=2 June 2025}}</ref> распавядае пра маладога Джэймса Бонда,<ref name="Roskell">{{Cite web|lang=en-US|url=https://blog.playstation.com/2025/09/03/watch-over-30-minutes-of-007-first-light-gameplay-launching-march-27-2026/|title=Watch over 30 minutes of 007 First Light gameplay, launching March 27, 2026|author=Roskell|first=Yann|website=PlayStation.Blog|date=3 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250920140737/https://blog.playstation.com/2025/09/03/watch-over-30-minutes-of-007-first-light-gameplay-launching-march-27-2026/|archive-date=20 September 2025|access-date=3 September 2025|url-status=live}}</ref> які намаляваны як 26-гадовы,<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://thegamepost.com/007-first-light-new-details-james-bond-age-story-inspiration-characters/|title=007 First Light New Details: James Bond's Age, Origin Story, Inspiration, Classic Characters, and More|author=Jawad|first=Abdullah|website=The Game Post|date=7 June 2025|access-date=7 June 2025}}</ref> неспрактыкаваны агент [[Сакрэтная разведвальная служба|MI6,]] якому даручана выканаць місію, паспяховае выкананне якой дасць яму статус агента 00.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/articles/next-james-bond-game-will-focus-on-a-young-bond-aims-to-launch-new-trilogy/1100-6527203/|title=Next James Bond Game Will Focus On A "Young" Bond, Aims To Launch New Trilogy|author=Marnell|first=Blair|website=GameSpot|date=16 October 2024|access-date=22 April 2025}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.ign.com/articles/james-bond-origin-story-game-project-007-officially-coming-to-nintendo-switch-2|title=James Bond Origin Story Game Project 007 Officially Coming to Nintendo Switch 2|author=Briscuso|first=Lex|website=[[IGN]]|date=2 April 2025|access-date=22 April 2025}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/articles/new-james-bond-game-first-light-release-date-trailer-story/1100-6531773/|title=New James Bond Game 007 First Light: Everything We Know So Far, Including Reveal This Week|website=GameSpot|access-date=2 June 2025}}</ref> == Музыка == [[Файл:LanaDRPrimavera310524_(32_of_147)_(53765476960)_(cropped).jpg|міні|[[Лана Дэль Рэй]] выканала загалоўную песню гульні «First Light».|254x254пкс]] Музычны саўндтрэк да гульні ''«007 Першае святло»'' быў напісаны гуртом The Flight. Студыя IO Interactive лічыла, што яны зрабілі правільны выбар для стварэння музыкі для маладога Бонда, бо змаглі спалучыць кінематаграфічную [[Аркестр|аркестравую музыку]] з больш сучаснымі [[Электронная музыка|электроннымі]] тэкстурамі, якіх раней не было ў франшызе пра Бонда. Нягледзячы на тое, што ў гульні прысутнічаюць класічныя тэмы Джона Бары, гукарэжысёр Дамінік Вега сказаў, што малады Бонд павінен «заслужыць свае тэмы», развіваючыся на працягу сюжэта гульні.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.eurogamer.net/developer-io-interactive-on-why-bond-needs-to-earn-hiss-iconic-theme-music-in-007-first-light|title=Developer IO Interactive on why Bond needs to "earn" his iconic theme music in 007: First Light|author=Donaldson|first=Alex|website=Eurogamer|date=8 September 2025|access-date=15 January 2026}}</ref> У кастрычніку 2025 года з'явіліся паведамленні, што песня пад назвай «First Light» амерыканскай спявачкі і аўтаркі песень [[Лана Дэль Рэй|Ланы Дэль Рэй]] была зарэгістравана ў Амерыканскім таварыстве кампазітараў, аўтараў і выдаўцоў (ASCAP).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.vice.com/en/article/007-first-light-theme-song-artist-reportedly-leaked/|title=007 First Light Theme Song Artist Reportedly Leaked|author=Koepp|first=Brent|website=Vice|date=20 October 2025|access-date=16 April 2026}}</ref> 16 красавіка 2026 года «First Light» была абвешчана тэмай гульні, напісанай і прадзюсаванай кампазітарам фільмаў пра ''Джэймса Бонда'' [[Дэвід Арнольд|Дэвідам Арнольдам]].<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-007-first-light-video-game-title-song-1235548242/|title=Lana Del Rey Drops Orchestral Title Song for '007 First Light' Video Game|author=Pinder|first=Jaeden|website=Rolling Stone|date=16 April 2026|access-date=16 April 2026}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://ew.com/lana-del-rey-james-bond-theme-song-007-first-light-11950902|title=From 'Video Games' to video games, Lana Del Rey records new James Bond theme song for 007: First Light|author=Romano|first=Nick|website=Entertainment Weekly|date=16 April 2026|access-date=16 April 2026}}</ref> Раней Дэль Рэй прапанавала песню «24» для фільма пра Бонда «''Спектр''» (2015), якая была адхілена: замест гэтага Дэль Рэй уключыла песню ў свой чацвёрты студыйны альбом «''Honeymoon''» (2015).<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c4gx984j49ro|title=Lana Del Rey to sing theme for new James Bond game|author=Pandey|first=Manish|website=BBC News|date=16 April 2026|access-date=16 April 2026}}</ref> == Прыём == === Крытычны прыём ===   Паводле звестак сайта-агрэгатара аглядаў [[Metacritic]], ''007 First Light'' атрымала «у цэлым станоўчыя» водгукі. === Продажы === У першы дзень пасля рэлізу гульня ''007 First Light'' была прададзена ў колькасці 1,5 мільёна адзінак.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2026/05/007-first-light-debuts-to-1-5-million-sales-in-just-24-hours|title=007 First Light Debuts to 1.5 Million Sales in Just 24 Hours|author=Croft|first=Liam|website=[[Push Square]]|date=28 May 2026|access-date=28 May 2026}}</ref> На працягу першага тыдня пасля рэлізу было прададзена 2,7 мільёна адзінак.<ref>{{Cite news|date=6 June 2026|title=IO Interactive's James Bond game 007 First Light sells 2.7 million copies in its first week, as dev reiterates free Year One content|url=https://www.eurogamer.net/io-interactives-james-bond-game-007-first-light-sells-27-million-copies-in-its-first-week-as-dev-reiterates-free-year-one-content|access-date=6 June 2026|work=Eurogamer.net|language=en}}</ref> У Японіі гульня дэбютавала на другім месцы ў спісе 20 лепшых гульняў, прададзеных у краіне, з 25 па 31 мая.<ref>{{Cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2026-06-08/japan-video-game-rankings-may-25-31/.238271|title=Japan's Video Game Rankings, May 25-31|author=Pineda|first=Rafael Antonio|date=9 June 2026|publisher=Anime News Network}}</ref> У Вялікабрытаніі гульня дэбютавала на першым месцы.<ref>{{Cite news|last=D'Angelo|first=William|date=1 June 2026|title=007 First Light Debuts in 1st on the UK Retail Charts|url=https://www.vgchartz.com/article/467985/007-first-light-debuts-in-1st-on-the-uk-retail-charts/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260611133214/https://www.vgchartz.com/article/467985/007-first-light-debuts-in-1st-on-the-uk-retail-charts/|archive-date=11 June 2026|access-date=22 June 2026|work=VGChartz|language=en-US}}</ref> == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://ioi.dk/007firstlightgame|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Швецыі]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Даніі]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 5]] [[Катэгорыя:Відэагульні жанру прыгодніцкі экшан]] [[Катэгорыя:Артыкулы, якія ўжываюць шаблон Video game reviews у рэжыме адной платформы]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch 2]] [[Катэгорыя:Відэагульні пра Джэймса Бонда]] [[Катэгорыя:Відэагульні 2026 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox Series X і Series S]] [[Катэгорыя:Відэагульні пра штучны інтэлект]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія відэагульні]] bmbidiuz675eaz6vskrnxow0nllzqqo 14 811119 5167622 2026-07-19T13:04:24Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2026|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Творы 2026 года]] [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя]]» 5167622 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2026|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Творы 2026 года]] [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя]] dy5eqt93sz2ed1mtgbnju2xuupbcy8e 5167623 5167622 2026-07-19T13:05:30Z DzBar 156353 5167623 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Відэагульні|2026|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Творы 2026 года]] [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя]] eh7frxdfe4uyqv06flewbb51e7lypnz 0 811120 5167661 2026-07-19T13:23:45Z DBatura 73587 Новая старонка: «[[File:Ghetto Naprasnovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Напраснаўцы''' (канец ліпеня 1941 — 22 сакавіка 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Напраснаўка]] Горацкі раён|Гора...» 5167661 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Naprasnovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Напраснаўцы''' (канец ліпеня 1941 — 22 сакавіка 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Напраснаўка]] [[Горацкі раён|Горацкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Вёска [[Напраснаўка]] была захоплена [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] 12 ліпеня 1941 года, і акупацыя доўжылася да 2 снежня 1943 года{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=636}}. У гэты час у вёсцы жылі 137 чалавек, большасць з якіх складалі яўрэі<ref name=autogenerated1>{{РЕЭ|Напрасновка}}</ref>. У канцы ліпеня 1941 года немцы, рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання / праграму знішчэння яўрэяў]], арганізавалі ў вёсцы гета<ref name=autogenerated1 />. Габрэям было загадана нашыць [[жоўтая зорка|жоўтыя зоркі]] на сваёй вопратцы, нікуды не выходзіць за межы вёскі. Іх выкарыстоўвалі на прымусовых працах. Гета не ахоўвалася, але амаль штотыдзень з вёскі [[Маслакі]], дзе знаходзіўся [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцэйскі атрад]], гета правяралі паліцаі. 22 сакавіка 1942 года гета было ліквідавана{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=63}}<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2>''Литин А., Шендерович И.'' [http://shtetle.com/shtetls_mog/naprasnovka/naprasnovka_svid.html Напрасновка] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/naprasnovka/naprasnovka_svid.html |date=20200116113458 }}</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=636}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=185}}{{sfn|Круглов|2025|с=124}}. Атрад [[Айнзацкаманда 8|айнзацкаманды 8]] акружыў вёску, немцы абышлі дамы, выганяючы ўсіх яўрэяў на вуліцу. Асуджаных людзей сагналі ў два дамы і жорстка збівалі, патрабуючы водкупу золатам. Пратрымалі да абеду, затым зноў вывелі на вуліцу, пабудавалі ў калону, і пад аховай аўтаматчыкаў пагналі да лесу за 200 метраў на захад ад вёскі. Маладых і моцных габрэяў вялі, закаваўшы ў ланцугі. Некаторыя ў калоне гублялі прытомнасць ад жаху і падалі. Ля месца расстрэлу немцы загадвалі габрэям выходзіць па некалькі чалавек і станавіцца тварам да ямы. Калі ў кагосьці была добрая вопратка, яе спачатку здымалі, а затым расстрэльвалі. Дзяцей у яму кідалі жывымі. Многія падалі ў яму самі, іх дабівалі зверху<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3 /><ref>''Шилова Л.'' «Напрасновская трагедия» // газета «Ленінскі шлях», 8 мая 2000</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=636}}. Калі калону гналі на расстрэл праз лес, хлопец 20-ці гадоў па прозвішчы Стамблер збег, а потым ваяваў у партызанах. Паспрабаваў уцячы і хлопчык 8 гадоў, але яго адразу застрэлілі. Удалося схавацца маладой жанчыне з двума дзецьмі ў доме пад падлогай, але яе выдаў мясцовы стараста<ref name=autogenerated3>''Иткин Е.'' [http://shtetle.com/shtetls_mog/naprasnovka/naprasnovka_pam.html «У памятника погибшим»] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/naprasnovka/naprasnovka_pam.html |date=20200116113609 }}</ref><ref name=autogenerated2 />. Расследаваннем [[Надзвычайная дзяржаўная камісія па ўстанаўленні і расследаванні злачынстваў нямецка-фашысцкіх захопнікаў|НДК]] было ўстаноўлена, што ў Напраснаўцы маюцца 8 ям, дзе закапаныя расстраляныя 22 сакавіка 1942 года 250 габрэяў{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=63}}<ref name=autogenerated1 /><ref>Государственный архив Могилёвской области (ГАМО), — фонд 306, опись 1, дело 10, листы 43-44</ref>{{sfn|«Памяць. Горацкi раён»|1996|с=242, 578}}<ref name=autogenerated3 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=636}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=185}}{{sfn|Круглов|2025|с=124}}. Усяго ў гета былі забітыя больш за 300 габрэяў<ref name=autogenerated2 />. == Памяць == У 1958 годзе з-за пракладкі новай дарогі астанкі яўрэяўперапахавалі. Таму ў 1968 годзе помнік на іх брацкай магіле быў усталяваны не на месцы расстрэлу, а непадалёк, за кіламетр на захад ад вёскі<ref name=autogenerated1 />{{sfn|«Памяць. Горацкi раён»|1996|с=578}}<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Горацкi раён»|1996|А. А. Крывянкоў, У. М. Лiўшыц, Р. I. Маслоўскi i iнш. (рэдкал.). «Памяць. Горацкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Минск: «Вышэйшая школа», 1996. — 590 с. — ISBN 985-06-0180-9.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{ВС}} {{Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Напраснаўка]] [[Катэгорыя:Гісторыя Горацкага раёна]] q9xewgtxi0rgj43e1l90o4rtiog3xjx 5167662 5167661 2026-07-19T13:23:58Z DBatura 73587 /* Гісторыя */ 5167662 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Naprasnovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Напраснаўцы''' (канец ліпеня 1941 — 22 сакавіка 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Напраснаўка]] [[Горацкі раён|Горацкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Вёска [[Напраснаўка]] была захоплена [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] 12 ліпеня 1941 года, і акупацыя доўжылася да 2 снежня 1943 года{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=636}}. У гэты час у вёсцы жылі 137 чалавек, большасць з якіх складалі яўрэі<ref name=autogenerated1>{{РЕЭ|Напрасновка}}</ref>. У канцы ліпеня 1941 года немцы, рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], арганізавалі ў вёсцы гета<ref name=autogenerated1 />. Габрэям было загадана нашыць [[жоўтая зорка|жоўтыя зоркі]] на сваёй вопратцы, нікуды не выходзіць за межы вёскі. Іх выкарыстоўвалі на прымусовых працах. Гета не ахоўвалася, але амаль штотыдзень з вёскі [[Маслакі]], дзе знаходзіўся [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцэйскі атрад]], гета правяралі паліцаі. 22 сакавіка 1942 года гета было ліквідавана{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=63}}<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2>''Литин А., Шендерович И.'' [http://shtetle.com/shtetls_mog/naprasnovka/naprasnovka_svid.html Напрасновка] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/naprasnovka/naprasnovka_svid.html |date=20200116113458 }}</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=636}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=185}}{{sfn|Круглов|2025|с=124}}. Атрад [[Айнзацкаманда 8|айнзацкаманды 8]] акружыў вёску, немцы абышлі дамы, выганяючы ўсіх яўрэяў на вуліцу. Асуджаных людзей сагналі ў два дамы і жорстка збівалі, патрабуючы водкупу золатам. Пратрымалі да абеду, затым зноў вывелі на вуліцу, пабудавалі ў калону, і пад аховай аўтаматчыкаў пагналі да лесу за 200 метраў на захад ад вёскі. Маладых і моцных габрэяў вялі, закаваўшы ў ланцугі. Некаторыя ў калоне гублялі прытомнасць ад жаху і падалі. Ля месца расстрэлу немцы загадвалі габрэям выходзіць па некалькі чалавек і станавіцца тварам да ямы. Калі ў кагосьці была добрая вопратка, яе спачатку здымалі, а затым расстрэльвалі. Дзяцей у яму кідалі жывымі. Многія падалі ў яму самі, іх дабівалі зверху<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3 /><ref>''Шилова Л.'' «Напрасновская трагедия» // газета «Ленінскі шлях», 8 мая 2000</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=636}}. Калі калону гналі на расстрэл праз лес, хлопец 20-ці гадоў па прозвішчы Стамблер збег, а потым ваяваў у партызанах. Паспрабаваў уцячы і хлопчык 8 гадоў, але яго адразу застрэлілі. Удалося схавацца маладой жанчыне з двума дзецьмі ў доме пад падлогай, але яе выдаў мясцовы стараста<ref name=autogenerated3>''Иткин Е.'' [http://shtetle.com/shtetls_mog/naprasnovka/naprasnovka_pam.html «У памятника погибшим»] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/naprasnovka/naprasnovka_pam.html |date=20200116113609 }}</ref><ref name=autogenerated2 />. Расследаваннем [[Надзвычайная дзяржаўная камісія па ўстанаўленні і расследаванні злачынстваў нямецка-фашысцкіх захопнікаў|НДК]] было ўстаноўлена, што ў Напраснаўцы маюцца 8 ям, дзе закапаныя расстраляныя 22 сакавіка 1942 года 250 габрэяў{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=63}}<ref name=autogenerated1 /><ref>Государственный архив Могилёвской области (ГАМО), — фонд 306, опись 1, дело 10, листы 43-44</ref>{{sfn|«Памяць. Горацкi раён»|1996|с=242, 578}}<ref name=autogenerated3 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=636}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=185}}{{sfn|Круглов|2025|с=124}}. Усяго ў гета былі забітыя больш за 300 габрэяў<ref name=autogenerated2 />. == Памяць == У 1958 годзе з-за пракладкі новай дарогі астанкі яўрэяўперапахавалі. Таму ў 1968 годзе помнік на іх брацкай магіле быў усталяваны не на месцы расстрэлу, а непадалёк, за кіламетр на захад ад вёскі<ref name=autogenerated1 />{{sfn|«Памяць. Горацкi раён»|1996|с=578}}<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Горацкi раён»|1996|А. А. Крывянкоў, У. М. Лiўшыц, Р. I. Маслоўскi i iнш. (рэдкал.). «Памяць. Горацкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Минск: «Вышэйшая школа», 1996. — 590 с. — ISBN 985-06-0180-9.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{ВС}} {{Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Напраснаўка]] [[Катэгорыя:Гісторыя Горацкага раёна]] gs74r7elrvdabx050mvvvb42wxgl14u 5167663 5167662 2026-07-19T13:24:29Z DBatura 73587 /* Літаратура */ 5167663 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Naprasnovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Напраснаўцы''' (канец ліпеня 1941 — 22 сакавіка 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Напраснаўка]] [[Горацкі раён|Горацкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Вёска [[Напраснаўка]] была захоплена [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] 12 ліпеня 1941 года, і акупацыя доўжылася да 2 снежня 1943 года{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=636}}. У гэты час у вёсцы жылі 137 чалавек, большасць з якіх складалі яўрэі<ref name=autogenerated1>{{РЕЭ|Напрасновка}}</ref>. У канцы ліпеня 1941 года немцы, рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], арганізавалі ў вёсцы гета<ref name=autogenerated1 />. Габрэям было загадана нашыць [[жоўтая зорка|жоўтыя зоркі]] на сваёй вопратцы, нікуды не выходзіць за межы вёскі. Іх выкарыстоўвалі на прымусовых працах. Гета не ахоўвалася, але амаль штотыдзень з вёскі [[Маслакі]], дзе знаходзіўся [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцэйскі атрад]], гета правяралі паліцаі. 22 сакавіка 1942 года гета было ліквідавана{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=63}}<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2>''Литин А., Шендерович И.'' [http://shtetle.com/shtetls_mog/naprasnovka/naprasnovka_svid.html Напрасновка] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/naprasnovka/naprasnovka_svid.html |date=20200116113458 }}</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=636}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=185}}{{sfn|Круглов|2025|с=124}}. Атрад [[Айнзацкаманда 8|айнзацкаманды 8]] акружыў вёску, немцы абышлі дамы, выганяючы ўсіх яўрэяў на вуліцу. Асуджаных людзей сагналі ў два дамы і жорстка збівалі, патрабуючы водкупу золатам. Пратрымалі да абеду, затым зноў вывелі на вуліцу, пабудавалі ў калону, і пад аховай аўтаматчыкаў пагналі да лесу за 200 метраў на захад ад вёскі. Маладых і моцных габрэяў вялі, закаваўшы ў ланцугі. Некаторыя ў калоне гублялі прытомнасць ад жаху і падалі. Ля месца расстрэлу немцы загадвалі габрэям выходзіць па некалькі чалавек і станавіцца тварам да ямы. Калі ў кагосьці была добрая вопратка, яе спачатку здымалі, а затым расстрэльвалі. Дзяцей у яму кідалі жывымі. Многія падалі ў яму самі, іх дабівалі зверху<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated3 /><ref>''Шилова Л.'' «Напрасновская трагедия» // газета «Ленінскі шлях», 8 мая 2000</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=636}}. Калі калону гналі на расстрэл праз лес, хлопец 20-ці гадоў па прозвішчы Стамблер збег, а потым ваяваў у партызанах. Паспрабаваў уцячы і хлопчык 8 гадоў, але яго адразу застрэлілі. Удалося схавацца маладой жанчыне з двума дзецьмі ў доме пад падлогай, але яе выдаў мясцовы стараста<ref name=autogenerated3>''Иткин Е.'' [http://shtetle.com/shtetls_mog/naprasnovka/naprasnovka_pam.html «У памятника погибшим»] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/naprasnovka/naprasnovka_pam.html |date=20200116113609 }}</ref><ref name=autogenerated2 />. Расследаваннем [[Надзвычайная дзяржаўная камісія па ўстанаўленні і расследаванні злачынстваў нямецка-фашысцкіх захопнікаў|НДК]] было ўстаноўлена, што ў Напраснаўцы маюцца 8 ям, дзе закапаныя расстраляныя 22 сакавіка 1942 года 250 габрэяў{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=63}}<ref name=autogenerated1 /><ref>Государственный архив Могилёвской области (ГАМО), — фонд 306, опись 1, дело 10, листы 43-44</ref>{{sfn|«Памяць. Горацкi раён»|1996|с=242, 578}}<ref name=autogenerated3 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=636}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=185}}{{sfn|Круглов|2025|с=124}}. Усяго ў гета былі забітыя больш за 300 габрэяў<ref name=autogenerated2 />. == Памяць == У 1958 годзе з-за пракладкі новай дарогі астанкі яўрэяўперапахавалі. Таму ў 1968 годзе помнік на іх брацкай магіле быў усталяваны не на месцы расстрэлу, а непадалёк, за кіламетр на захад ад вёскі<ref name=autogenerated1 />{{sfn|«Памяць. Горацкi раён»|1996|с=578}}<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Горацкi раён»|1996|А. А. Крывянкоў, У. М. Лiўшыц, Р. I. Маслоўскi i iнш. (рэдкал.). «Памяць. Горацкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Минск: «Вышэйшая школа», 1996. — 590 с. — ISBN 985-06-0180-9.}} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} {{ВС}} {{Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Напраснаўка]] [[Катэгорыя:Гісторыя Горацкага раёна]] 7ay2fe738te0aobugvdro2su4ip1z3c 14 811121 5167671 2026-07-19T13:40:51Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Locestcat|1809}}{{Навігацыя}}» 5167671 wikitext text/x-wiki {{Locestcat|1809}}{{Навігацыя}} oc519oich6cixcnxpusmi4orvaky83t 5167672 5167671 2026-07-19T13:41:10Z DzBar 156353 5167672 wikitext text/x-wiki {{Locestcat|1808}}{{Навігацыя}} dq29rsb6aiyo0o6lfhh5xih8effigil 0 811122 5167673 2026-07-19T13:43:16Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Навуковец}} '''Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі гісторык і публіцыст. ==Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе Раненбург (цяпер [[Чаплыгін]]) [[Разанская губерня|Разанскай губерні]] ў сям’і мешчаніна, кіраўніка маёнткам графіні Пален —...» 5167673 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі гісторык і публіцыст. ==Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе Раненбург (цяпер [[Чаплыгін]]) [[Разанская губерня|Разанскай губерні]] ў сям’і мешчаніна, кіраўніка маёнткам графіні Пален — Івана Міхайлавіча. Дзяцінства і малалецтва прайшлі ў беднасці і патрэбе. Матэрыяльнае становішча сям’і не палепшылася, нават калі бацька быў прыпісаны да Казлоўскага купецтва. У 12 гадоў скончыў казённае Раненбургскае павятовае вучылішча, а ў 1850 годзе Разанскую мужчынскую гімназію. У жніўні 1850 года залічаны студэнтам на 1 курс гісторыка-філалагічнага факультэта [[Маскоўскі ўнівесітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вучобы з захапленнем адгукаўся пра лекцыі [[Цімафей Мікалаевіч Гранкоўскі|Ц. М. Граноўскага]] і [[Пётр Мікалаевіч Кудраўцаў|П. М. Кудраўцава]] па ўсеагульнай гісторыі. У той жа перыяд стаў цікавіцца параўнальным мовазнаўствам, палітычнай эканоміяй і статыстыкай. Пасля заканчэння Маскоўскага універсітэта выкладаў гісторыю ў гімназіях Разанскай губерні, паралельна займаючыся гістарычнымі даследаваннямі. Спрабаваў сябе на ніве журналістыкі. Выдаваў газету «Кремль» у перыяд з 1897 па 1916 год. Газета мела кансерватыўны кірунак і складалася з яго ўласных публікацый. Тон артыкулаў не заўсёды задавальняў афіцыйныя органы. Так, у 1905 годзе, пасля трох папярэджанняў, «Кремль» быў зачынены на час цэнзурай за адкрытую і жорсткую крытыку гісторыкам [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|Маніфеста ад 17 кастрычніка 1905 года]]. Падчас [[Першая руская рэвалюцыя|Першай рускай рэвалюцыі]] перайшоў да радыкальна-кансерватыўных поглядаў і ўступіў у шэраг манархічных арганізацый, напрыклад, [[Саюз рускага народа]] і [[Рускі сход]]. == Публікацыі == Першая праца Ілавайскага «Гісторыя Разанскага княства» была першым даследаваннем у галіне гістарычнага [[краязнаўства]] і заклала асновы федэратыўнай тэорыі. У наступнай працы «Аб ўяўным пакліканні варагаў» навуковец пераканаўча паказаў безгрунтоўнасць нарманскай тэорыі і зрабіў выснову, штозамежны элемент не аказваў істотнага ўплыву на працэс развіцця [[Кіеўская Русь|старажытнай Русі]]. Сапраўдную славу Ілавайскаму прынеслі складзеныя ім гімназічныя падручнікі, па якіх некалькі дзесяцігоддзяў запар вучылася ўся Расія. Яго падручнікі па рускай і ўсеагульнай гісторыі пастаянна перавыдаваліся з году ў год, дасягнуўшы па колькасці вытрыманых перавыданняў рэкордных адзнак. Так, да 1917 года яго дапаможнік па [[Гісторыя Расіі|рускай гісторыі]] для сярэдняга ўзросту перавыдавалі 44 разы, для старэйшага — 36 разоў, па ўсеагульнай гісторыі для сярэдняга ўзросту — 35 разоў і для старэйшага — 30 разоў. Такі поспех падручнікаў прывёў да поўнай матэрыяльнай незалежнасці гісторыка, што было не характэрна для чалавека з вучонага асяроддзя. == Літаратура == * Фатыхова И.И., Худолеев А.Н. [https://cyberleninka.ru/article/n/d-i-ilovayskiy-stranitsy-istoricheskoy-biografii Д. И. Иловайский: страницы исторической биографии] // Научные исследования и разработки молодых ученых 2014. {{ВС}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]][[Катэгорыя:Гісторыкі XIX стагоддзя]][[Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя]] 5oqxylrq46majrhkqdfq7476osq1vqi 5167674 5167673 2026-07-19T13:44:51Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5167674 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі гісторык і публіцыст. ==Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе Раненбург (цяпер [[Чаплыгін]]) [[Разанская губерня|Разанскай губерні]] ў сям’і мяшчаніна, кіраўніка маёнткам графіні Пален — Івана Міхайлавіча. Дзяцінства і малалецтва прайшлі ў беднасці і патрэбе. Матэрыяльнае становішча сям’і не палепшылася, нават калі бацька быў прыпісаны да Казлоўскага купецтва. У 12 гадоў скончыў казённае Раненбургскае павятовае вучылішча, а ў 1850 годзе Разанскую мужчынскую гімназію. У жніўні 1850 года залічаны студэнтам на 1 курс гісторыка-філалагічнага факультэта [[Маскоўскі ўнівесітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вучобы з захапленнем адгукаўся пра лекцыі [[Цімафей Мікалаевіч Гранкоўскі|Ц. М. Граноўскага]] і [[Пётр Мікалаевіч Кудраўцаў|П. М. Кудраўцава]] па ўсеагульнай гісторыі. У той жа перыяд стаў цікавіцца параўнальным мовазнаўствам, палітычнай эканоміяй і статыстыкай. Пасля заканчэння Маскоўскага ўніверсітэта выкладаў гісторыю ў гімназіях Разанскай губерні, паралельна займаючыся гістарычнымі даследаваннямі. Спрабаваў сябе на ніве журналістыкі. Выдаваў газету «Кремль» у перыяд з 1897 па 1916 год. Газета мела кансерватыўны кірунак і складалася з яго ўласных публікацый. Тон артыкулаў не заўсёды задавальняў афіцыйныя органы. Так, у 1905 годзе, пасля трох папярэджанняў, «Кремль» быў зачынены на час цэнзурай за адкрытую і жорсткую крытыку гісторыкам [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|Маніфеста ад 17 кастрычніка 1905 года]]. Падчас [[Першая руская рэвалюцыя|Першай рускай рэвалюцыі]] перайшоў да радыкальна-кансерватыўных поглядаў і ўступіў у шэраг манархічных арганізацый, напрыклад, [[Саюз рускага народа]] і [[Рускі сход]]. == Публікацыі == Першая праца Ілавайскага «Гісторыя Разанскага княства» была першым даследаваннем у галіне гістарычнага [[краязнаўства]] і заклала асновы федэратыўнай тэорыі. У наступнай працы «Аб ўяўным пакліканні варагаў» навуковец пераканаўча паказаў безгрунтоўнасць нарманскай тэорыі і зрабіў выснову, штозамежны элемент не аказваў істотнага ўплыву на працэс развіцця [[Кіеўская Русь|старажытнай Русі]]. Сапраўдную славу Ілавайскаму прынеслі складзеныя ім гімназічныя падручнікі, па якіх некалькі дзесяцігоддзяў запар вучылася ўся Расія. Яго падручнікі па рускай і ўсеагульнай гісторыі пастаянна перавыдаваліся з году ў год, дасягнуўшы па колькасці вытрыманых перавыданняў рэкордных адзнак. Так, да 1917 года яго дапаможнік па [[Гісторыя Расіі|рускай гісторыі]] для сярэдняга ўзросту перавыдавалі 44 разы, для старэйшага — 36 разоў, па ўсеагульнай гісторыі для сярэдняга ўзросту — 35 разоў і для старэйшага — 30 разоў. Такі поспех падручнікаў прывёў да поўнай матэрыяльнай незалежнасці гісторыка, што было не характэрна для чалавека з вучонага асяроддзя. == Літаратура == * Фатыхова И.И., Худолеев А.Н. [https://cyberleninka.ru/article/n/d-i-ilovayskiy-stranitsy-istoricheskoy-biografii Д. И. Иловайский: страницы исторической биографии] // Научные исследования и разработки молодых ученых 2014. {{ВС}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]][[Катэгорыя:Гісторыкі XIX стагоддзя]][[Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя]] ag5bbd4zadqfbobzeb7544xi8klae2u 5167675 5167674 2026-07-19T13:45:20Z DBatura 73587 /* Публікацыі */ 5167675 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі гісторык і публіцыст. ==Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе Раненбург (цяпер [[Чаплыгін]]) [[Разанская губерня|Разанскай губерні]] ў сям’і мяшчаніна, кіраўніка маёнткам графіні Пален — Івана Міхайлавіча. Дзяцінства і малалецтва прайшлі ў беднасці і патрэбе. Матэрыяльнае становішча сям’і не палепшылася, нават калі бацька быў прыпісаны да Казлоўскага купецтва. У 12 гадоў скончыў казённае Раненбургскае павятовае вучылішча, а ў 1850 годзе Разанскую мужчынскую гімназію. У жніўні 1850 года залічаны студэнтам на 1 курс гісторыка-філалагічнага факультэта [[Маскоўскі ўнівесітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вучобы з захапленнем адгукаўся пра лекцыі [[Цімафей Мікалаевіч Гранкоўскі|Ц. М. Граноўскага]] і [[Пётр Мікалаевіч Кудраўцаў|П. М. Кудраўцава]] па ўсеагульнай гісторыі. У той жа перыяд стаў цікавіцца параўнальным мовазнаўствам, палітычнай эканоміяй і статыстыкай. Пасля заканчэння Маскоўскага ўніверсітэта выкладаў гісторыю ў гімназіях Разанскай губерні, паралельна займаючыся гістарычнымі даследаваннямі. Спрабаваў сябе на ніве журналістыкі. Выдаваў газету «Кремль» у перыяд з 1897 па 1916 год. Газета мела кансерватыўны кірунак і складалася з яго ўласных публікацый. Тон артыкулаў не заўсёды задавальняў афіцыйныя органы. Так, у 1905 годзе, пасля трох папярэджанняў, «Кремль» быў зачынены на час цэнзурай за адкрытую і жорсткую крытыку гісторыкам [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|Маніфеста ад 17 кастрычніка 1905 года]]. Падчас [[Першая руская рэвалюцыя|Першай рускай рэвалюцыі]] перайшоў да радыкальна-кансерватыўных поглядаў і ўступіў у шэраг манархічных арганізацый, напрыклад, [[Саюз рускага народа]] і [[Рускі сход]]. == Публікацыі == Першая праца Ілавайскага «Гісторыя Разанскага княства» была першым даследаваннем у галіне гістарычнага [[краязнаўства]] і заклала асновы федэратыўнай тэорыі. У наступнай працы «Аб ўяўным пакліканні варагаў» навуковец пераканаўча паказаў безгрунтоўнасць нарманскай тэорыі і зрабіў выснову, што замежны элемент не аказваў істотнага ўплыву на працэс развіцця [[Кіеўская Русь|старажытнай Русі]]. Сапраўдную славу Ілавайскаму прынеслі складзеныя ім гімназічныя падручнікі, па якіх некалькі дзесяцігоддзяў запар вучылася ўся Расія. Яго падручнікі па рускай і ўсеагульнай гісторыі пастаянна перавыдаваліся з году ў год, дасягнуўшы па колькасці вытрыманых перавыданняў рэкордных адзнак. Так, да 1917 года яго дапаможнік па [[Гісторыя Расіі|рускай гісторыі]] для сярэдняга ўзросту перавыдавалі 44 разы, для старэйшага — 36 разоў, па ўсеагульнай гісторыі для сярэдняга ўзросту — 35 разоў і для старэйшага — 30 разоў. Такі поспех падручнікаў прывёў да поўнай матэрыяльнай незалежнасці гісторыка, што было не характэрна для чалавека з вучонага асяроддзя. == Літаратура == * Фатыхова И.И., Худолеев А.Н. [https://cyberleninka.ru/article/n/d-i-ilovayskiy-stranitsy-istoricheskoy-biografii Д. И. Иловайский: страницы исторической биографии] // Научные исследования и разработки молодых ученых 2014. {{ВС}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]][[Катэгорыя:Гісторыкі XIX стагоддзя]][[Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя]] 3u40mbzq30gzevr1stk6ukaefj9h72z 5167677 5167675 2026-07-19T13:45:38Z DBatura 73587 /* Літаратура */ 5167677 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі гісторык і публіцыст. ==Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе Раненбург (цяпер [[Чаплыгін]]) [[Разанская губерня|Разанскай губерні]] ў сям’і мяшчаніна, кіраўніка маёнткам графіні Пален — Івана Міхайлавіча. Дзяцінства і малалецтва прайшлі ў беднасці і патрэбе. Матэрыяльнае становішча сям’і не палепшылася, нават калі бацька быў прыпісаны да Казлоўскага купецтва. У 12 гадоў скончыў казённае Раненбургскае павятовае вучылішча, а ў 1850 годзе Разанскую мужчынскую гімназію. У жніўні 1850 года залічаны студэнтам на 1 курс гісторыка-філалагічнага факультэта [[Маскоўскі ўнівесітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вучобы з захапленнем адгукаўся пра лекцыі [[Цімафей Мікалаевіч Гранкоўскі|Ц. М. Граноўскага]] і [[Пётр Мікалаевіч Кудраўцаў|П. М. Кудраўцава]] па ўсеагульнай гісторыі. У той жа перыяд стаў цікавіцца параўнальным мовазнаўствам, палітычнай эканоміяй і статыстыкай. Пасля заканчэння Маскоўскага ўніверсітэта выкладаў гісторыю ў гімназіях Разанскай губерні, паралельна займаючыся гістарычнымі даследаваннямі. Спрабаваў сябе на ніве журналістыкі. Выдаваў газету «Кремль» у перыяд з 1897 па 1916 год. Газета мела кансерватыўны кірунак і складалася з яго ўласных публікацый. Тон артыкулаў не заўсёды задавальняў афіцыйныя органы. Так, у 1905 годзе, пасля трох папярэджанняў, «Кремль» быў зачынены на час цэнзурай за адкрытую і жорсткую крытыку гісторыкам [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|Маніфеста ад 17 кастрычніка 1905 года]]. Падчас [[Першая руская рэвалюцыя|Першай рускай рэвалюцыі]] перайшоў да радыкальна-кансерватыўных поглядаў і ўступіў у шэраг манархічных арганізацый, напрыклад, [[Саюз рускага народа]] і [[Рускі сход]]. == Публікацыі == Першая праца Ілавайскага «Гісторыя Разанскага княства» была першым даследаваннем у галіне гістарычнага [[краязнаўства]] і заклала асновы федэратыўнай тэорыі. У наступнай працы «Аб ўяўным пакліканні варагаў» навуковец пераканаўча паказаў безгрунтоўнасць нарманскай тэорыі і зрабіў выснову, што замежны элемент не аказваў істотнага ўплыву на працэс развіцця [[Кіеўская Русь|старажытнай Русі]]. Сапраўдную славу Ілавайскаму прынеслі складзеныя ім гімназічныя падручнікі, па якіх некалькі дзесяцігоддзяў запар вучылася ўся Расія. Яго падручнікі па рускай і ўсеагульнай гісторыі пастаянна перавыдаваліся з году ў год, дасягнуўшы па колькасці вытрыманых перавыданняў рэкордных адзнак. Так, да 1917 года яго дапаможнік па [[Гісторыя Расіі|рускай гісторыі]] для сярэдняга ўзросту перавыдавалі 44 разы, для старэйшага — 36 разоў, па ўсеагульнай гісторыі для сярэдняга ўзросту — 35 разоў і для старэйшага — 30 разоў. Такі поспех падручнікаў прывёў да поўнай матэрыяльнай незалежнасці гісторыка, што было не характэрна для чалавека з вучонага асяроддзя. == Літаратура == * Фатыхова И.И., Худолеев А.Н. [https://cyberleninka.ru/article/n/d-i-ilovayskiy-stranitsy-istoricheskoy-biografii Д. И. Иловайский: страницы исторической биографии] // Научные исследования и разработки молодых ученых, 2014. {{ВС}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]][[Катэгорыя:Гісторыкі XIX стагоддзя]][[Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя]][[Катэгорыя:Краязнаўцы Расіі]] bc6sdibpbrlro6tblq80ibqt02b001z 5167678 5167677 2026-07-19T13:45:51Z DBatura 73587 /* Літаратура */ 5167678 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі гісторык і публіцыст. ==Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе Раненбург (цяпер [[Чаплыгін]]) [[Разанская губерня|Разанскай губерні]] ў сям’і мяшчаніна, кіраўніка маёнткам графіні Пален — Івана Міхайлавіча. Дзяцінства і малалецтва прайшлі ў беднасці і патрэбе. Матэрыяльнае становішча сям’і не палепшылася, нават калі бацька быў прыпісаны да Казлоўскага купецтва. У 12 гадоў скончыў казённае Раненбургскае павятовае вучылішча, а ў 1850 годзе Разанскую мужчынскую гімназію. У жніўні 1850 года залічаны студэнтам на 1 курс гісторыка-філалагічнага факультэта [[Маскоўскі ўнівесітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вучобы з захапленнем адгукаўся пра лекцыі [[Цімафей Мікалаевіч Гранкоўскі|Ц. М. Граноўскага]] і [[Пётр Мікалаевіч Кудраўцаў|П. М. Кудраўцава]] па ўсеагульнай гісторыі. У той жа перыяд стаў цікавіцца параўнальным мовазнаўствам, палітычнай эканоміяй і статыстыкай. Пасля заканчэння Маскоўскага ўніверсітэта выкладаў гісторыю ў гімназіях Разанскай губерні, паралельна займаючыся гістарычнымі даследаваннямі. Спрабаваў сябе на ніве журналістыкі. Выдаваў газету «Кремль» у перыяд з 1897 па 1916 год. Газета мела кансерватыўны кірунак і складалася з яго ўласных публікацый. Тон артыкулаў не заўсёды задавальняў афіцыйныя органы. Так, у 1905 годзе, пасля трох папярэджанняў, «Кремль» быў зачынены на час цэнзурай за адкрытую і жорсткую крытыку гісторыкам [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|Маніфеста ад 17 кастрычніка 1905 года]]. Падчас [[Першая руская рэвалюцыя|Першай рускай рэвалюцыі]] перайшоў да радыкальна-кансерватыўных поглядаў і ўступіў у шэраг манархічных арганізацый, напрыклад, [[Саюз рускага народа]] і [[Рускі сход]]. == Публікацыі == Першая праца Ілавайскага «Гісторыя Разанскага княства» была першым даследаваннем у галіне гістарычнага [[краязнаўства]] і заклала асновы федэратыўнай тэорыі. У наступнай працы «Аб ўяўным пакліканні варагаў» навуковец пераканаўча паказаў безгрунтоўнасць нарманскай тэорыі і зрабіў выснову, што замежны элемент не аказваў істотнага ўплыву на працэс развіцця [[Кіеўская Русь|старажытнай Русі]]. Сапраўдную славу Ілавайскаму прынеслі складзеныя ім гімназічныя падручнікі, па якіх некалькі дзесяцігоддзяў запар вучылася ўся Расія. Яго падручнікі па рускай і ўсеагульнай гісторыі пастаянна перавыдаваліся з году ў год, дасягнуўшы па колькасці вытрыманых перавыданняў рэкордных адзнак. Так, да 1917 года яго дапаможнік па [[Гісторыя Расіі|рускай гісторыі]] для сярэдняга ўзросту перавыдавалі 44 разы, для старэйшага — 36 разоў, па ўсеагульнай гісторыі для сярэдняга ўзросту — 35 разоў і для старэйшага — 30 разоў. Такі поспех падручнікаў прывёў да поўнай матэрыяльнай незалежнасці гісторыка, што было не характэрна для чалавека з вучонага асяроддзя. == Літаратура == * Фатыхова И.И., Худолеев А.Н. [https://cyberleninka.ru/article/n/d-i-ilovayskiy-stranitsy-istoricheskoy-biografii Д. И. Иловайский: страницы исторической биографии] // Научные исследования и разработки молодых ученых, 2014. {{ВС}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]][[Катэгорыя:Гісторыкі XIX стагоддзя]][[Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя]][[Катэгорыя:Краязнаўцы Расіі]][[Катэгорыя:Публіцысты Расіі]] m3h8r8pmlb642cjd7jcac6l35rnnfwa 5167679 5167678 2026-07-19T13:46:37Z DBatura 73587 5167679 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі''' ({{lang-ru|Дмитрий Иванович Иловайский}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі гісторык і публіцыст. ==Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе Раненбург (цяпер [[Чаплыгін]]) [[Разанская губерня|Разанскай губерні]] ў сям’і мяшчаніна, кіраўніка маёнткам графіні Пален — Івана Міхайлавіча. Дзяцінства і малалецтва прайшлі ў беднасці і патрэбе. Матэрыяльнае становішча сям’і не палепшылася, нават калі бацька быў прыпісаны да Казлоўскага купецтва. У 12 гадоў скончыў казённае Раненбургскае павятовае вучылішча, а ў 1850 годзе Разанскую мужчынскую гімназію. У жніўні 1850 года залічаны студэнтам на 1 курс гісторыка-філалагічнага факультэта [[Маскоўскі ўнівесітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вучобы з захапленнем адгукаўся пра лекцыі [[Цімафей Мікалаевіч Гранкоўскі|Ц. М. Граноўскага]] і [[Пётр Мікалаевіч Кудраўцаў|П. М. Кудраўцава]] па ўсеагульнай гісторыі. У той жа перыяд стаў цікавіцца параўнальным мовазнаўствам, палітычнай эканоміяй і статыстыкай. Пасля заканчэння Маскоўскага ўніверсітэта выкладаў гісторыю ў гімназіях Разанскай губерні, паралельна займаючыся гістарычнымі даследаваннямі. Спрабаваў сябе на ніве журналістыкі. Выдаваў газету «Кремль» у перыяд з 1897 па 1916 год. Газета мела кансерватыўны кірунак і складалася з яго ўласных публікацый. Тон артыкулаў не заўсёды задавальняў афіцыйныя органы. Так, у 1905 годзе, пасля трох папярэджанняў, «Кремль» быў зачынены на час цэнзурай за адкрытую і жорсткую крытыку гісторыкам [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|Маніфеста ад 17 кастрычніка 1905 года]]. Падчас [[Першая руская рэвалюцыя|Першай рускай рэвалюцыі]] перайшоў да радыкальна-кансерватыўных поглядаў і ўступіў у шэраг манархічных арганізацый, напрыклад, [[Саюз рускага народа]] і [[Рускі сход]]. == Публікацыі == Першая праца Ілавайскага «Гісторыя Разанскага княства» была першым даследаваннем у галіне гістарычнага [[краязнаўства]] і заклала асновы федэратыўнай тэорыі. У наступнай працы «Аб ўяўным пакліканні варагаў» навуковец пераканаўча паказаў безгрунтоўнасць нарманскай тэорыі і зрабіў выснову, што замежны элемент не аказваў істотнага ўплыву на працэс развіцця [[Кіеўская Русь|старажытнай Русі]]. Сапраўдную славу Ілавайскаму прынеслі складзеныя ім гімназічныя падручнікі, па якіх некалькі дзесяцігоддзяў запар вучылася ўся Расія. Яго падручнікі па рускай і ўсеагульнай гісторыі пастаянна перавыдаваліся з году ў год, дасягнуўшы па колькасці вытрыманых перавыданняў рэкордных адзнак. Так, да 1917 года яго дапаможнік па [[Гісторыя Расіі|рускай гісторыі]] для сярэдняга ўзросту перавыдавалі 44 разы, для старэйшага — 36 разоў, па ўсеагульнай гісторыі для сярэдняга ўзросту — 35 разоў і для старэйшага — 30 разоў. Такі поспех падручнікаў прывёў да поўнай матэрыяльнай незалежнасці гісторыка, што было не характэрна для чалавека з вучонага асяроддзя. == Літаратура == * Фатыхова И.И., Худолеев А.Н. [https://cyberleninka.ru/article/n/d-i-ilovayskiy-stranitsy-istoricheskoy-biografii Д. И. Иловайский: страницы исторической биографии] // Научные исследования и разработки молодых ученых, 2014. {{ВС}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]][[Катэгорыя:Гісторыкі XIX стагоддзя]][[Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя]][[Катэгорыя:Краязнаўцы Расіі]][[Катэгорыя:Публіцысты Расіі]] 41v9t8tf7j95t8mfht50j44abt7aivy 5167681 5167679 2026-07-19T13:49:11Z DBatura 73587 /* Літаратура */ 5167681 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі''' ({{lang-ru|Дмитрий Иванович Иловайский}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі гісторык і публіцыст. ==Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе Раненбург (цяпер [[Чаплыгін]]) [[Разанская губерня|Разанскай губерні]] ў сям’і мяшчаніна, кіраўніка маёнткам графіні Пален — Івана Міхайлавіча. Дзяцінства і малалецтва прайшлі ў беднасці і патрэбе. Матэрыяльнае становішча сям’і не палепшылася, нават калі бацька быў прыпісаны да Казлоўскага купецтва. У 12 гадоў скончыў казённае Раненбургскае павятовае вучылішча, а ў 1850 годзе Разанскую мужчынскую гімназію. У жніўні 1850 года залічаны студэнтам на 1 курс гісторыка-філалагічнага факультэта [[Маскоўскі ўнівесітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вучобы з захапленнем адгукаўся пра лекцыі [[Цімафей Мікалаевіч Гранкоўскі|Ц. М. Граноўскага]] і [[Пётр Мікалаевіч Кудраўцаў|П. М. Кудраўцава]] па ўсеагульнай гісторыі. У той жа перыяд стаў цікавіцца параўнальным мовазнаўствам, палітычнай эканоміяй і статыстыкай. Пасля заканчэння Маскоўскага ўніверсітэта выкладаў гісторыю ў гімназіях Разанскай губерні, паралельна займаючыся гістарычнымі даследаваннямі. Спрабаваў сябе на ніве журналістыкі. Выдаваў газету «Кремль» у перыяд з 1897 па 1916 год. Газета мела кансерватыўны кірунак і складалася з яго ўласных публікацый. Тон артыкулаў не заўсёды задавальняў афіцыйныя органы. Так, у 1905 годзе, пасля трох папярэджанняў, «Кремль» быў зачынены на час цэнзурай за адкрытую і жорсткую крытыку гісторыкам [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|Маніфеста ад 17 кастрычніка 1905 года]]. Падчас [[Першая руская рэвалюцыя|Першай рускай рэвалюцыі]] перайшоў да радыкальна-кансерватыўных поглядаў і ўступіў у шэраг манархічных арганізацый, напрыклад, [[Саюз рускага народа]] і [[Рускі сход]]. == Публікацыі == Першая праца Ілавайскага «Гісторыя Разанскага княства» была першым даследаваннем у галіне гістарычнага [[краязнаўства]] і заклала асновы федэратыўнай тэорыі. У наступнай працы «Аб ўяўным пакліканні варагаў» навуковец пераканаўча паказаў безгрунтоўнасць нарманскай тэорыі і зрабіў выснову, што замежны элемент не аказваў істотнага ўплыву на працэс развіцця [[Кіеўская Русь|старажытнай Русі]]. Сапраўдную славу Ілавайскаму прынеслі складзеныя ім гімназічныя падручнікі, па якіх некалькі дзесяцігоддзяў запар вучылася ўся Расія. Яго падручнікі па рускай і ўсеагульнай гісторыі пастаянна перавыдаваліся з году ў год, дасягнуўшы па колькасці вытрыманых перавыданняў рэкордных адзнак. Так, да 1917 года яго дапаможнік па [[Гісторыя Расіі|рускай гісторыі]] для сярэдняга ўзросту перавыдавалі 44 разы, для старэйшага — 36 разоў, па ўсеагульнай гісторыі для сярэдняга ўзросту — 35 разоў і для старэйшага — 30 разоў. Такі поспех падручнікаў прывёў да поўнай матэрыяльнай незалежнасці гісторыка, што было не характэрна для чалавека з вучонага асяроддзя. == Літаратура == * Фатыхова И.И., Худолеев А.Н. [https://cyberleninka.ru/article/n/d-i-ilovayskiy-stranitsy-istoricheskoy-biografii Д. И. Иловайский: страницы исторической биографии] // Научные исследования и разработки молодых ученых, 2014. {{ВС}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]][[Катэгорыя:Гісторыкі XIX стагоддзя]][[Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя]][[Катэгорыя:Краязнаўцы Расіі]][[Катэгорыя:Публіцысты Расіі]][[Катэгорыя:Члены Рускага сходу]] bp44om6qhoexj9ptv11t9rrk3namb1c 5167697 5167681 2026-07-19T14:22:51Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ афармленне 5167697 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі''' ({{lang-ru|Дмитрий Иванович Иловайский}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі гісторык і публіцыст. ==Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе Раненбург (цяпер [[Чаплыгін]]) [[Разанская губерня|Разанскай губерні]] ў сям’і мяшчаніна, кіраўніка маёнткам графіні Пален — Івана Міхайлавіча. Дзяцінства і малалецтва прайшлі ў беднасці і патрэбе. Матэрыяльнае становішча сям’і не палепшылася, нават калі бацька быў прыпісаны да Казлоўскага купецтва. У 12 гадоў скончыў казённае Раненбургскае павятовае вучылішча, а ў 1850 годзе Разанскую мужчынскую гімназію. У жніўні 1850 года залічаны студэнтам на 1 курс гісторыка-філалагічнага факультэта [[Маскоўскі ўнівесітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вучобы з захапленнем адгукаўся пра лекцыі [[Цімафей Мікалаевіч Гранкоўскі|Ц. М. Граноўскага]] і [[Пётр Мікалаевіч Кудраўцаў|П. М. Кудраўцава]] па ўсеагульнай гісторыі. У той жа перыяд стаў цікавіцца параўнальным мовазнаўствам, палітычнай эканоміяй і статыстыкай. Пасля заканчэння Маскоўскага ўніверсітэта выкладаў гісторыю ў гімназіях Разанскай губерні, паралельна займаючыся гістарычнымі даследаваннямі. Спрабаваў сябе на ніве журналістыкі. Выдаваў газету «Кремль» у перыяд з 1897 па 1916 год. Газета мела кансерватыўны кірунак і складалася з яго ўласных публікацый. Тон артыкулаў не заўсёды задавальняў афіцыйныя органы. Так, у 1905 годзе, пасля трох папярэджанняў, «Кремль» быў зачынены на час цэнзурай за адкрытую і жорсткую крытыку гісторыкам [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|Маніфеста ад 17 кастрычніка 1905 года]]. Падчас [[Першая руская рэвалюцыя|Першай рускай рэвалюцыі]] перайшоў да радыкальна-кансерватыўных поглядаў і ўступіў у шэраг манархічных арганізацый, напрыклад, [[Саюз рускага народа]] і [[Рускі сход]]. == Публікацыі == Першая праца Ілавайскага «Гісторыя Разанскага княства» была першым даследаваннем у галіне гістарычнага [[краязнаўства]] і заклала асновы федэратыўнай тэорыі. У наступнай працы «Аб ўяўным пакліканні варагаў» навуковец пераканаўча паказаў безгрунтоўнасць нарманскай тэорыі і зрабіў выснову, што замежны элемент не аказваў істотнага ўплыву на працэс развіцця [[Кіеўская Русь|старажытнай Русі]]. Сапраўдную славу Ілавайскаму прынеслі складзеныя ім гімназічныя падручнікі, па якіх некалькі дзесяцігоддзяў запар вучылася ўся Расія. Яго падручнікі па рускай і ўсеагульнай гісторыі пастаянна перавыдаваліся з году ў год, дасягнуўшы па колькасці вытрыманых перавыданняў рэкордных адзнак. Так, да 1917 года яго дапаможнік па [[Гісторыя Расіі|рускай гісторыі]] для сярэдняга ўзросту перавыдавалі 44 разы, для старэйшага — 36 разоў, па ўсеагульнай гісторыі для сярэдняга ўзросту — 35 разоў і для старэйшага — 30 разоў. Такі поспех падручнікаў прывёў да поўнай матэрыяльнай незалежнасці гісторыка, што было не характэрна для чалавека з вучонага асяроддзя. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Фатыхова И. И.'', ''Худолеев А. Н.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/d-i-ilovayskiy-stranitsy-istoricheskoy-biografii Д. И. Иловайский: страницы исторической биографии] // Научные исследования и разработки молодых ученых, 2014. {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Ілавайскі Дзмітрый Іванавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Расіі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Расіі]] [[Катэгорыя:Члены Рускага сходу]] p1lzy8l1edzc7cxvpx9lf2e6nuh49vd 14 811123 5167676 2026-07-19T13:45:29Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў|1798|годзе}} {{Навігацыя}}[[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы‏‎ паводле гадоў заснавання|1798]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1798 годзе]]» 5167676 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў|1798|годзе}} {{Навігацыя}}[[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы‏‎ паводле гадоў заснавання|1798]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1798 годзе]] reldd7wqp9829zkr9syo693sp8kajmz 0 811124 5167687 2026-07-19T13:58:36Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Універсальная картка}} '''Пажар у бары Rong Beer Na Lat Phrao''' ( працаваў з 2023 года<ref name="Guardian">{{cite news |date=2026-07-13 |title=At least 27 killed in fire at Bangkok pub with another 22 critically injured |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jul/12/at-least-27-killed-in-blaze-at-bangkok-pub-thai-officials-say |work=The Guardian |access-date=2026-07-13}}</ref>), размешчаным у Б...» 5167687 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Пажар у бары Rong Beer Na Lat Phrao''' ( працаваў з 2023 года<ref name="Guardian">{{cite news |date=2026-07-13 |title=At least 27 killed in fire at Bangkok pub with another 22 critically injured |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jul/12/at-least-27-killed-in-blaze-at-bangkok-pub-thai-officials-say |work=The Guardian |access-date=2026-07-13}}</ref>), размешчаным у [[Бангкок]]у (раёне Чатучак) пачаўся [[12 ліпеня]] [[2026]] года незадоўга да паўночы. У выніку пажару загінулі 33 чалавекі, больш за 70 атрымалі траўмы. Прычыны пажару расследуюцца, у якасці папярэдняй версіі называецца [[кароткае замыканне]] ў размешчаным на столі [[кандыцыянер]]ы<ref name="Thairath1">{{cite news |date=2026-07-13 |script-title=th:ย้อนรอย "ไฟไหม้สถานบันเทิง" ครั้งใหญ่ ไทยต้องถอดบทเรียนอีกกี่รอบ? |trans-title=Recap of the previous major "pub fires": How many times Thailand has to learnt its lesson?|url=https://www.thairath.co.th/scoop/infographic/2945903 |work=Thairath |lang=th |access-date=2026-07-13}}</ref>. Экстранныя службы атрымалі апавяшчэнне аб пажары ў 23:57, і прыкладна праз паўгадзіны распаўсюджванне агню было ўзята пад кантроль. Пасля пачатку пажару дым хутка запоўніў будынак, пры гэтым адключылася асвятленне. Непасрэдна пасля пажару былі выяўленыя 28 загінулых і больш за 70 пацярпелых, з іх 24 чалавекі знаходзіліся ў крытычным стане. Да 15 ліпеня колькасць ахвяр дасягнула 33 чалавек<ref name="CNA">{{cite news |date=2026-07-13 |title=Bangkok bar fire kills 27, officials say emergency exits were obstructed |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/bangkok-bar-fire-27-killed-rong-beer-na-lat-phrao-6249566 |work=CNA |access-date=2026-07-13}}</ref><ref name="AP">{{cite news |date=2026-07-12 |title=Fire at a pub in Bangkok kills at least 27 people |url=https://apnews.com/article/thailand-bangkok-fire-pub-0869e3d356d4be11c5633f9ceb3dc329 |work=AP News |agency=Associated Press |access-date=2026-07-13}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3286820/singers-death-brings-bangkok-pub-fire-toll-to-33|title=Singer’s death brings Bangkok pub fire toll to 33|work=Bangkok Post|date=2026-07-16|access-date=2026-07-16}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Падзеі 12 ліпеня]][[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Ліпень 2026 года]][[Катэгорыя:Пажары]] 24ky77sjd5nwfh9g4cwwbe665x8bfe8 5167688 5167687 2026-07-19T13:58:47Z DBatura 73587 DBatura перанёс старонку [[Пажара у бары Rong Beer Na Lat Phrao]] у [[Пажар у бары Rong Beer Na Lat Phrao]] 5167687 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Пажар у бары Rong Beer Na Lat Phrao''' ( працаваў з 2023 года<ref name="Guardian">{{cite news |date=2026-07-13 |title=At least 27 killed in fire at Bangkok pub with another 22 critically injured |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jul/12/at-least-27-killed-in-blaze-at-bangkok-pub-thai-officials-say |work=The Guardian |access-date=2026-07-13}}</ref>), размешчаным у [[Бангкок]]у (раёне Чатучак) пачаўся [[12 ліпеня]] [[2026]] года незадоўга да паўночы. У выніку пажару загінулі 33 чалавекі, больш за 70 атрымалі траўмы. Прычыны пажару расследуюцца, у якасці папярэдняй версіі называецца [[кароткае замыканне]] ў размешчаным на столі [[кандыцыянер]]ы<ref name="Thairath1">{{cite news |date=2026-07-13 |script-title=th:ย้อนรอย "ไฟไหม้สถานบันเทิง" ครั้งใหญ่ ไทยต้องถอดบทเรียนอีกกี่รอบ? |trans-title=Recap of the previous major "pub fires": How many times Thailand has to learnt its lesson?|url=https://www.thairath.co.th/scoop/infographic/2945903 |work=Thairath |lang=th |access-date=2026-07-13}}</ref>. Экстранныя службы атрымалі апавяшчэнне аб пажары ў 23:57, і прыкладна праз паўгадзіны распаўсюджванне агню было ўзята пад кантроль. Пасля пачатку пажару дым хутка запоўніў будынак, пры гэтым адключылася асвятленне. Непасрэдна пасля пажару былі выяўленыя 28 загінулых і больш за 70 пацярпелых, з іх 24 чалавекі знаходзіліся ў крытычным стане. Да 15 ліпеня колькасць ахвяр дасягнула 33 чалавек<ref name="CNA">{{cite news |date=2026-07-13 |title=Bangkok bar fire kills 27, officials say emergency exits were obstructed |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/bangkok-bar-fire-27-killed-rong-beer-na-lat-phrao-6249566 |work=CNA |access-date=2026-07-13}}</ref><ref name="AP">{{cite news |date=2026-07-12 |title=Fire at a pub in Bangkok kills at least 27 people |url=https://apnews.com/article/thailand-bangkok-fire-pub-0869e3d356d4be11c5633f9ceb3dc329 |work=AP News |agency=Associated Press |access-date=2026-07-13}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3286820/singers-death-brings-bangkok-pub-fire-toll-to-33|title=Singer’s death brings Bangkok pub fire toll to 33|work=Bangkok Post|date=2026-07-16|access-date=2026-07-16}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Падзеі 12 ліпеня]][[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Ліпень 2026 года]][[Катэгорыя:Пажары]] 24ky77sjd5nwfh9g4cwwbe665x8bfe8 5167691 5167688 2026-07-19T13:59:22Z DBatura 73587 5167691 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Пажар у бары Rong Beer Na Lat Phrao''' (працаваў з 2023 года<ref name="Guardian">{{cite news |date=2026-07-13 |title=At least 27 killed in fire at Bangkok pub with another 22 critically injured |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jul/12/at-least-27-killed-in-blaze-at-bangkok-pub-thai-officials-say |work=The Guardian |access-date=2026-07-13}}</ref>), размешчаным у [[Бангкок]]у (раёне Чатучак) пачаўся [[12 ліпеня]] [[2026]] года незадоўга да паўночы. У выніку пажару загінулі 33 чалавекі, больш за 70 атрымалі траўмы. Прычыны пажару расследуюцца, у якасці папярэдняй версіі называецца [[кароткае замыканне]] ў размешчаным на столі [[кандыцыянер]]ы<ref name="Thairath1">{{cite news |date=2026-07-13 |script-title=th:ย้อนรอย "ไฟไหม้สถานบันเทิง" ครั้งใหญ่ ไทยต้องถอดบทเรียนอีกกี่รอบ? |trans-title=Recap of the previous major "pub fires": How many times Thailand has to learnt its lesson?|url=https://www.thairath.co.th/scoop/infographic/2945903 |work=Thairath |lang=th |access-date=2026-07-13}}</ref>. Экстранныя службы атрымалі апавяшчэнне аб пажары ў 23:57, і прыкладна праз паўгадзіны распаўсюджванне агню было ўзята пад кантроль. Пасля пачатку пажару дым хутка запоўніў будынак, пры гэтым адключылася асвятленне. Непасрэдна пасля пажару былі выяўленыя 28 загінулых і больш за 70 пацярпелых, з іх 24 чалавекі знаходзіліся ў крытычным стане. Да 15 ліпеня колькасць ахвяр дасягнула 33 чалавек<ref name="CNA">{{cite news |date=2026-07-13 |title=Bangkok bar fire kills 27, officials say emergency exits were obstructed |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/bangkok-bar-fire-27-killed-rong-beer-na-lat-phrao-6249566 |work=CNA |access-date=2026-07-13}}</ref><ref name="AP">{{cite news |date=2026-07-12 |title=Fire at a pub in Bangkok kills at least 27 people |url=https://apnews.com/article/thailand-bangkok-fire-pub-0869e3d356d4be11c5633f9ceb3dc329 |work=AP News |agency=Associated Press |access-date=2026-07-13}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3286820/singers-death-brings-bangkok-pub-fire-toll-to-33|title=Singer’s death brings Bangkok pub fire toll to 33|work=Bangkok Post|date=2026-07-16|access-date=2026-07-16}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Падзеі 12 ліпеня]][[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Ліпень 2026 года]][[Катэгорыя:Пажары]] bc9gssk2mf1y9mod5db5g57soxkz2vy 14 811126 5167695 2026-07-19T14:12:36Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}}{{DEFAULTSORT:Metal Blade}} [[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў]]» 5167695 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}}{{DEFAULTSORT:Metal Blade}} [[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў]] 4q0sgbi2imcvjrru868yt8egn121b0h 14 811127 5167699 2026-07-19T14:44:51Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Відэагульні паводле платформ]] [[Катэгорыя:Гульні Nintendo паводле платформ]] [[Катэгорыя:Nintendo Switch 2]]» 5167699 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Відэагульні паводле платформ]] [[Катэгорыя:Гульні Nintendo паводле платформ]] [[Катэгорыя:Nintendo Switch 2]] gbkwskvlfflo84t358fn94s3k6vwbm9 14 811128 5167700 2026-07-19T14:48:50Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі дзявятага пакалення]] [[Катэгорыя:Партатыўныя гульнявыя сістэмы]] [[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі Nintendo]]» 5167700 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі дзявятага пакалення]] [[Катэгорыя:Партатыўныя гульнявыя сістэмы]] [[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі Nintendo]] rs99u8q6pslrriv04qu3ynvbcu1l5e3 0 811129 5167718 2026-07-19T16:05:28Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Ванелевічы]] 5167718 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ванелевічы]] 1l56wr8bhayhpugb2csnczcot4li5ql 0 811130 5167721 2026-07-19T16:13:35Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Colobus |rang = Від |latin = Colobus congoensis |author = Hart et al., 2026 |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn...» 5167721 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Colobus |rang = Від |latin = Colobus congoensis |author = Hart et al., 2026 |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Colobus congoensis }} '''''Colobus congoensis'''''{{ref|la}} — від малпаў роду [[калабусы]] з сямейства [[Мартышкавыя|мартышкавых]] атрада [[прыматы|прыматаў]]<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |last=Lhee |first=Yejin |date=July 15, 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=Science}}</ref>. Эндэмічны для невялікай тэрыторыі нізіннага трапічнага лесу паміж рэкамі [[Ламамі (рака)|Ламамі]] і Ліло ва Усходне-цэнтральнай частцы [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] ([[Экватарыяльная Афрыка]]), большая частка якой знаходзіцца ў межах нацыянальнага парку Ламамі<ref name="Hart-2026"/>. Афіцыйна апісаны ў [[2026]] годзе, гэта сёмы прызнаны від калабусаў і пяты новы від афрыканскіх малпаў, апісаны за папярэднія 75 гадоў<ref name="Hart-2026" /><ref name="Yale" />. Малпа невялікая (для калабуса) і пераважна чорная. Яна адрозніваецца ружаватым або памяранцава-крэмавым плямай голай скуры вакол рота і ноздраў, размешчаным на цёмным твары, які ўключае шараватую маску вакол вачэй, і прыкметнай белай плямай вакол анусу<ref name="Hart-2026"/>. Генетычныя, анатамічныя і акустычныя даныя паказваюць на тое, што бліжэйшым сваяком жывёлы з’яўляецца [[чорны калабус]] (''Colobus satanas'') з Заходне-цэнтральнай Афрыкі, размешчаны больш чым за 1200 кіламетрах ад яго. Шляхі відаў, паводле ацэнак, аддзяліўся прыкладна 5 мільёнаў гадоў таму, што з’яўляецца самым глыбокім вядомым падзелам у межах роду<ref name="Hart-2026"/><ref name="ScienceAlert" />. Яго першаадкрывальнікі рэкамендавалі класіфікаваць яго як [[выміраючыя віды|выміраючы від]] ў [[Чырвоная кніга|Чырвонай кнізе]] [[Міжнародны саюз аховы прыроды|Міжнароднага саюза аховы прыроды]]<ref name="Hart-2026"/>. == Таксанамія == ''Colobus congoensis'' быў апісаны ў ліпені 2026 года ў часопісе [[PLOS One]] групай даследчыкаў пад кіраўніцтвам Джона А. Харта, Джуніёра Д. Амбока і Кейт М. Дэтвайлер, якая працавала з даследчыкамі з такіх устаноў, як Фонд даследаванняў дзікай прыроды Лукуру, Франкфурцкае заалагічнае таварыства, [[Фларыдскі атлантычны ўніверсітэт]] і [[Ельскі ўніверсітэт]]<ref name="Hart-2026" /><ref name="FAU"/>. Ён аднесены да сямейства [[Мартышкавыя]] (Cercopithecidae), роду [[Калабусы]] (Colobus)<ref name="Hart-2026" />. [[Тыпавыя экзэмпляры|Галатып]] уяўляе сабой шкуру і шкілет дарослага самца (экзэмпляр YPM MAM 17307 захоўваецца ў Ельскім музеі натуральнай гісторыі Пібодзі, [[Нью-Хейвен (Канэктыкут)|Нью-Хейвен]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]), з двума дарослымі самкамі, пазначанымі як паратыпы; асобнікі атрыманы ад мёртвых асобін, канфіскаваных у паляўнічых падчас патрулявання парку. [[Тыпавое месцазнаходжанне]] знаходзіцца на ўсходнім беразе ракі Ламамі ў сектары Біёнда нацыянальнага парку Ламамі, правінцыя [[Чапо (правінцыя)|Чапо]]<ref name="Hart-2026" />. === Этымалогія === [[Відавы эпітэт]] «congoensis» паказвае на тое, што арэал віду абмежаваны [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікай Конга]]; аўтары апісалі яго як першага прымата, названага ў гонар гэтай краіны<ref name="Hart-2026" /><ref name="ScienceAlert" />. Рэкамендуемая агульнапрынятая назва, Ліквелі (Likweli), — гэта мясцовая народная назва, якая выкарыстоўваецца народам баланга, які жыве на захад ад ракі Ламамі. Прадстаўнікі народа мітуку на ўсходняй мяжы яго арэала называюць малпу kasaba nkoni, што азначае «дрыжачая галіна»<ref name="Hart-2026" /><ref name="ScienceAlert" />. === Філагенія === Аналіз [[мітахандрыяльная ДНК|мітахандрыяльнай ДНК]] паказаў, што C. congoensis з’яўляецца сястрынскім відам у адносінах да [[Чорны калабус|чорнага калабуса]] (C. satanas), прычым абодва віды разам утвараюць сястрынскую лінію ў адносінах да ўсіх іншых відаў калабусаў. Параўнанне анатоміі чэрапа і зубоў, а таксама рыкаючай вакалізацый таксама паказвае на цесную сувязь<ref name="Hart-2026" />. Выкарыстоўваючы ацэнкі, адкалібраваныя па выкапням даных, дывергенцыя паміж двума відамі была датавана прыблізна 5,0 мільёнамі гадоў таму, што ўяўляе сабой самую глыбокую дывергенцыі, калі-небудзь выяўленую сярод малпаў-калабусаў<ref name="Hart-2026" /><ref name="Yale" />. <gallery mode="packed" heights="200" caption="Блізкія віды"> Colobus angolensis.jpg|[[Ангольскі калабус]] Colobus satanas I.jpg|[[Чорны калабус]] </gallery> == Апісанне == Colobus congoensis — гэта невялікі даўгахвосты калабус (вага каля 7 кг), у якога афарбоўка воўны ў самцоў і самак практычна не адрозніваецца. Шэрсць на целе, канечнасцях і хвасце чорная, самыя доўгія валасінкі размешчаны на верхняй частцы плячэй і спіне, што ў некаторых асобін можа надаваць воўны бляск і ствараць эфект накідкі<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=2026-07-15 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science {{!}} New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/2579257-congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |access-date=2026-07-16 |work=New Scientist |language=en-GB}}</ref>. Найбольш характэрнай рысай з’яўляецца прыкметная пляма голай, ружавата-аранжавай-крэмавай скуры, вакол рота і [[губны жалабок]] і распасціраецца да ніжняй часткі ноздраў, рэзка кантрастуе з астатняй чорнай пысай; цёмна-шэрая скура на выліцах і скронях надае мордзе маскавобразны выгляд<ref name="Hart-2026" />. Вушы вялікія, чорныя і складзеныя па краях. У абодвух падлог вакол анальнай адтуліны маецца добра выяўленае белая пляма скуры. У самак гэта пляма больш і безвалосая, а ў самцоў яно рэдка пакрыта тонкімі белымі валасінкамі<ref name="Hart-2026" /><ref name="DiscoverWildlife" />. Гэты від меншы па масе цела і памеры чэрапа, чым усе астатнія прадстаўнікі роду<ref name=" Hart-2026"/><ref name=" Yahoo"/>. Ён адрозніваецца ад блізкароднаснага чорнага калабуса, твар якога цалкам чорны, светлым плямай на твары, шырокім белай перыанальнай плямай, меншымі памерамі, больш кароткай поўсцю на спіне і адсутнасцю пучка доўгай воўны ў падставе хваста<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=July 16, 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref>. Валасы на целе адносна кароткія (~9—12,5 см у даўжыню ў самцоў; ~6-8 см у самак у сярэдзіне спіны). Хвост у асноўным чорны. У больш старых асобін могуць назірацца сівыя валасінкі ўздоўж канца спіны і самога хваста, як гэта відаць на экзэмпляры YPM MAM 17308, у якога таксама моцна сцёртыя зубы ў адпаведным чэрапе, што паказвае на сталы ўзрост гэтай асобіны. Галава ў абодвух палоў апраўленая доўгімі чорнымі валасінкамі (~4-6 см) на лбе і баках твару. Цёмны гладкі твар у абодвух самцоў і самак адзначаны прыкметным участкам голай скуры ружаватага або памяранцава-крэмавага колеру, вакол рота і распасціраецца ад верхняй губы і [[губны жалабок|фільтрума]] да ніжніх частак крылаў носа. Памеры гэтай светлай плямы зменлівыя: у некаторых асобін яна пакрывае большую частку ніжняй частцы асобы ніжэй ноздраў, а ў іншых абмяжоўваецца каляротавай вобласцю і фільтрумам. Голая скура над выяўленымі скулавымі дугамі і скроневай вобласцю цёмна-шэрая, кантрастуе з чорнай скурай на стагоддзях і вакол вачэй, надаючы асобе маскообразный выгляд<ref name="Hart-2026" />. ==Распаўсюджванне і асяроддзе пражывання == Вядомы арэал ахоплівае прыблізна 1700 км² у правінцыях Чопа і [[Маніема (правінцыя)|Маніема]] ва Усходне-цэнтральнай частцы [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|ДРК]], у межах Міжрэчча Чуапа-Ламамі-[[Конга (рака)|Луалаба]] (TL2)<ref name="Hart-2026" />. Малпа сустракаецца ад усходняга берага ракі Ламамі на ўсход да ракі Ліло, прытоку ракі Конга. Нягледзячы на наяўнасць, па-відаць, падыходных лясных масіваў, калабус не быў знойдзены на захад ад Ламамі. Зарэгістраваныя вышыні вар’іруюцца ад прыблізна 390 да 500 м над узроўнем мора<ref name="Hart-2026" />. Малпа жыве пераважна ў высокіх густы' лясах, якія растуць на глыбокіх гліністых глебах, і на астраўках лясоў на цвёрдай глебе, дзе яна жыве разам з двума іншымі відамі калабусаў: чырвоным калабусам Парменцье ([[Piliocolobus parmentieri]]) і [[Ангольскі калабус|ангольскім калабусам]] (Colobus angolensis)<ref name="Hart-2026"/>. Большая частка яе арэала знаходзіцца ў межах нацыянальнага парку Ламамі<ref name="Hart-2026" /><ref name="WaPo"/>. ==Паводзіны і экалогія == Colobus congoensis — драўняны від, які жыве ў кронах дрэў. Часцей за ўсё яго можна было ўбачыць у невялікіх групах, у сярэднім каля шасці асобін, часта ў змешаных групах з іншымі малпамі<ref name="Hart-2026"/>. Даследчыкі апісвалі яго як ціхага і цяжканазіраемага, паколькі замест таго, каб уцякаць пры сустрэчы, групы, як правіла, залазяць вышэй у кроны дрэў і назіраюць за даследчыкамі<ref name="Hart-2026" /><ref name="DiscoverWildlife" />. Восем іншых відаў прыматаў дзеляць з ім арэал, сярод іх [[Баноба]] ("Pan paniscus")<ref name="Hart-2026" />. Як і іншыя калабусы, гэты від выдае гучныя, глыбокія рыкаючыя крыкі, якія часцей за ўсё чутныя на досвітку. Яго рык структурна найбольш падобны на рык чорнага калабуса, маючы хуткую частату пульсацыі, высокую частату і частотную мадуляцыю, і можа адрознівацца ад рыка [[Сімпатрычнае відаўтварэнне|сімпатрычнага]] ангольскага калабуса частатой пульсацыі і характэрным пырханнем паміж паслядоўнасцямі<ref name="Hart-2026" />. Рык быў зафіксаваны ў розных кантэкстах, уключаючы жорсткую сутычку падчас нападу [[венцэносны арол|венцэноснага арла]] (Stephanoaetus coronatus)<ref name="Hart-2026"/>. <gallery mode="packed" heights="200" caption="Суседзі і ворагі"> Lightmatter chimpanzee2.jpg|[[Баноба]] Crowned Eagle (Stephanoaetus coronatus), at Ndumo Nature Reserve, KwaZulu-Natal, South Africa (28328514704).jpg|[[Венцэносны арол]] </gallery> == Ахоўны статус == Аўтары апісання прапанавалі для малпы папярэдні статус [[выміраючыя віды|выміраючага віду]] (Endangered species) па шкале [[Чырвоная кніга|Чырвонага спісу]] [[Міжнародны саюз аховы прыроды|МСАП]], спасылаючыся на вельмі невялікі арэал і колькасць папуляцыі, а таксама на чаканыя наступствы ўзмацнення палявання і страты асяроддзя пражывання<ref name="Hart-2026" /><ref name="Yale"/>. Яны вызначылі, што працяг абароны нацыянальнага парку Ламамі і супрацоўніцтва з мясцовым насельніцтвам для прадухілення палявання на малпаў з’яўляюцца найбольш важнымі мерамі для выжывання жывёлы<ref name="Hart-2026" />. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="Hart-2026">{{cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |article-number=e0349857 |year=2026 |doi=10.1371/journal.pone.0349857 |doi-access=free |pmid=42455812 |pmc=13372154 |issn=1932-6203 }}</ref> <ref name="Yale">{{cite web |title=Meet 'Likweli': A new monkey species discovered in the Congo Basin |website=Yale News |date=15 July 2026 |url=https://news.yale.edu/2026/07/15/meet-likweli-new-monkey-species-discovered-congo-basin |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="ScienceAlert">{{cite web |title=An Entirely New Monkey Species Has Been Hiding in The Congo Rainforest |website=ScienceAlert |date=July 2026 |url=https://www.sciencealert.com/an-entirely-new-species-of-monkey-has-been-living-in-the-congo-rainforest-this-whole-time |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="DiscoverWildlife">{{cite web |title=Mysterious new monkey species with orange lips discovered in the Congo rainforest |website=Discover Wildlife |date=15 July 2026 |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/colobus-congoensis-congo |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="Yahoo">{{cite web |title=New Species of Monkey Discovered in the Congo |website=Yahoo News |date=July 2026 |url=https://www.yahoo.com/news/science/articles/species-monkey-discovered-congo-180000018.html |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="FAU">{{cite web |title=Striking new species of African monkey discovered deep in the Congo rainforest |website=EurekAlert! |publisher=Florida Atlantic University |date=July 2026 |url=https://www.eurekalert.org/news-releases/1135548 |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="WaPo">{{cite news |title=A new monkey species, 'Likweli,' is found in the Congolese rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026 |url=https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2026/07/16/new-monkey-species-likweli-is-found-congolese-rainforest/ |access-date=16 July 2026}}</ref> }} == Спасылкі == * [https://www.rbc.ru/society/16/07/2026/6a5896cd9a79477ee10c084d Как выглядит новый вид «квакающих» обезьян с оранжевыми губами. Фото]. rbc.ru {{ВС}} [[Катэгорыя:Мартышкавыя]] [[Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]] rlv3hvne7xkbp8rowpldey8fyhmnr53 5167722 5167721 2026-07-19T16:14:34Z DBatura 73587 5167722 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Colobus |rang = Від |latin = Colobus congoensis |author = Hart et al., 2026 |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Colobus congoensis }} '''''Colobus congoensis'''''{{ref-la}} — від малпаў роду [[калабусы]] з сямейства [[Мартышкавыя|мартышкавых]] атрада [[прыматы|прыматаў]]<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |last=Lhee |first=Yejin |date=July 15, 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=Science}}</ref>. Эндэмічны для невялікай тэрыторыі нізіннага трапічнага лесу паміж рэкамі [[Ламамі (рака)|Ламамі]] і Ліло ва Усходне-цэнтральнай частцы [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] ([[Экватарыяльная Афрыка]]), большая частка якой знаходзіцца ў межах нацыянальнага парку Ламамі<ref name="Hart-2026"/>. Афіцыйна апісаны ў [[2026]] годзе, гэта сёмы прызнаны від калабусаў і пяты новы від афрыканскіх малпаў, апісаны за папярэднія 75 гадоў<ref name="Hart-2026" /><ref name="Yale" />. Малпа невялікая (для калабуса) і пераважна чорная. Яна адрозніваецца ружаватым або памяранцава-крэмавым плямай голай скуры вакол рота і ноздраў, размешчаным на цёмным твары, які ўключае шараватую маску вакол вачэй, і прыкметнай белай плямай вакол анусу<ref name="Hart-2026"/>. Генетычныя, анатамічныя і акустычныя даныя паказваюць на тое, што бліжэйшым сваяком жывёлы з’яўляецца [[чорны калабус]] (''Colobus satanas'') з Заходне-цэнтральнай Афрыкі, размешчаны больш чым за 1200 кіламетрах ад яго. Шляхі відаў, паводле ацэнак, аддзяліўся прыкладна 5 мільёнаў гадоў таму, што з’яўляецца самым глыбокім вядомым падзелам у межах роду<ref name="Hart-2026"/><ref name="ScienceAlert" />. Яго першаадкрывальнікі рэкамендавалі класіфікаваць яго як [[выміраючыя віды|выміраючы від]] ў [[Чырвоная кніга|Чырвонай кнізе]] [[Міжнародны саюз аховы прыроды|Міжнароднага саюза аховы прыроды]]<ref name="Hart-2026"/>. == Таксанамія == ''Colobus congoensis'' быў апісаны ў ліпені 2026 года ў часопісе [[PLOS One]] групай даследчыкаў пад кіраўніцтвам Джона А. Харта, Джуніёра Д. Амбока і Кейт М. Дэтвайлер, якая працавала з даследчыкамі з такіх устаноў, як Фонд даследаванняў дзікай прыроды Лукуру, Франкфурцкае заалагічнае таварыства, [[Фларыдскі атлантычны ўніверсітэт]] і [[Ельскі ўніверсітэт]]<ref name="Hart-2026" /><ref name="FAU"/>. Ён аднесены да сямейства [[Мартышкавыя]] (Cercopithecidae), роду [[Калабусы]] (Colobus)<ref name="Hart-2026" />. [[Тыпавыя экзэмпляры|Галатып]] уяўляе сабой шкуру і шкілет дарослага самца (экзэмпляр YPM MAM 17307 захоўваецца ў Ельскім музеі натуральнай гісторыі Пібодзі, [[Нью-Хейвен (Канэктыкут)|Нью-Хейвен]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]), з двума дарослымі самкамі, пазначанымі як паратыпы; асобнікі атрыманы ад мёртвых асобін, канфіскаваных у паляўнічых падчас патрулявання парку. [[Тыпавое месцазнаходжанне]] знаходзіцца на ўсходнім беразе ракі Ламамі ў сектары Біёнда нацыянальнага парку Ламамі, правінцыя [[Чапо (правінцыя)|Чапо]]<ref name="Hart-2026" />. === Этымалогія === [[Відавы эпітэт]] «congoensis» паказвае на тое, што арэал віду абмежаваны [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікай Конга]]; аўтары апісалі яго як першага прымата, названага ў гонар гэтай краіны<ref name="Hart-2026" /><ref name="ScienceAlert" />. Рэкамендуемая агульнапрынятая назва, Ліквелі (Likweli), — гэта мясцовая народная назва, якая выкарыстоўваецца народам баланга, які жыве на захад ад ракі Ламамі. Прадстаўнікі народа мітуку на ўсходняй мяжы яго арэала называюць малпу kasaba nkoni, што азначае «дрыжачая галіна»<ref name="Hart-2026" /><ref name="ScienceAlert" />. === Філагенія === Аналіз [[мітахандрыяльная ДНК|мітахандрыяльнай ДНК]] паказаў, што C. congoensis з’яўляецца сястрынскім відам у адносінах да [[Чорны калабус|чорнага калабуса]] (C. satanas), прычым абодва віды разам утвараюць сястрынскую лінію ў адносінах да ўсіх іншых відаў калабусаў. Параўнанне анатоміі чэрапа і зубоў, а таксама рыкаючай вакалізацый таксама паказвае на цесную сувязь<ref name="Hart-2026" />. Выкарыстоўваючы ацэнкі, адкалібраваныя па выкапням даных, дывергенцыя паміж двума відамі была датавана прыблізна 5,0 мільёнамі гадоў таму, што ўяўляе сабой самую глыбокую дывергенцыі, калі-небудзь выяўленую сярод малпаў-калабусаў<ref name="Hart-2026" /><ref name="Yale" />. <gallery mode="packed" heights="200" caption="Блізкія віды"> Colobus angolensis.jpg|[[Ангольскі калабус]] Colobus satanas I.jpg|[[Чорны калабус]] </gallery> == Апісанне == Colobus congoensis — гэта невялікі даўгахвосты калабус (вага каля 7 кг), у якога афарбоўка воўны ў самцоў і самак практычна не адрозніваецца. Шэрсць на целе, канечнасцях і хвасце чорная, самыя доўгія валасінкі размешчаны на верхняй частцы плячэй і спіне, што ў некаторых асобін можа надаваць воўны бляск і ствараць эфект накідкі<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=2026-07-15 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science {{!}} New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/2579257-congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |access-date=2026-07-16 |work=New Scientist |language=en-GB}}</ref>. Найбольш характэрнай рысай з’яўляецца прыкметная пляма голай, ружавата-аранжавай-крэмавай скуры, вакол рота і [[губны жалабок]] і распасціраецца да ніжняй часткі ноздраў, рэзка кантрастуе з астатняй чорнай пысай; цёмна-шэрая скура на выліцах і скронях надае мордзе маскавобразны выгляд<ref name="Hart-2026" />. Вушы вялікія, чорныя і складзеныя па краях. У абодвух падлог вакол анальнай адтуліны маецца добра выяўленае белая пляма скуры. У самак гэта пляма больш і безвалосая, а ў самцоў яно рэдка пакрыта тонкімі белымі валасінкамі<ref name="Hart-2026" /><ref name="DiscoverWildlife" />. Гэты від меншы па масе цела і памеры чэрапа, чым усе астатнія прадстаўнікі роду<ref name=" Hart-2026"/><ref name=" Yahoo"/>. Ён адрозніваецца ад блізкароднаснага чорнага калабуса, твар якога цалкам чорны, светлым плямай на твары, шырокім белай перыанальнай плямай, меншымі памерамі, больш кароткай поўсцю на спіне і адсутнасцю пучка доўгай воўны ў падставе хваста<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=July 16, 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref>. Валасы на целе адносна кароткія (~9—12,5 см у даўжыню ў самцоў; ~6-8 см у самак у сярэдзіне спіны). Хвост у асноўным чорны. У больш старых асобін могуць назірацца сівыя валасінкі ўздоўж канца спіны і самога хваста, як гэта відаць на экзэмпляры YPM MAM 17308, у якога таксама моцна сцёртыя зубы ў адпаведным чэрапе, што паказвае на сталы ўзрост гэтай асобіны. Галава ў абодвух палоў апраўленая доўгімі чорнымі валасінкамі (~4-6 см) на лбе і баках твару. Цёмны гладкі твар у абодвух самцоў і самак адзначаны прыкметным участкам голай скуры ружаватага або памяранцава-крэмавага колеру, вакол рота і распасціраецца ад верхняй губы і [[губны жалабок|фільтрума]] да ніжніх частак крылаў носа. Памеры гэтай светлай плямы зменлівыя: у некаторых асобін яна пакрывае большую частку ніжняй частцы асобы ніжэй ноздраў, а ў іншых абмяжоўваецца каляротавай вобласцю і фільтрумам. Голая скура над выяўленымі скулавымі дугамі і скроневай вобласцю цёмна-шэрая, кантрастуе з чорнай скурай на стагоддзях і вакол вачэй, надаючы асобе маскообразный выгляд<ref name="Hart-2026" />. ==Распаўсюджванне і асяроддзе пражывання == Вядомы арэал ахоплівае прыблізна 1700 км² у правінцыях Чопа і [[Маніема (правінцыя)|Маніема]] ва Усходне-цэнтральнай частцы [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|ДРК]], у межах Міжрэчча Чуапа-Ламамі-[[Конга (рака)|Луалаба]] (TL2)<ref name="Hart-2026" />. Малпа сустракаецца ад усходняга берага ракі Ламамі на ўсход да ракі Ліло, прытоку ракі Конга. Нягледзячы на наяўнасць, па-відаць, падыходных лясных масіваў, калабус не быў знойдзены на захад ад Ламамі. Зарэгістраваныя вышыні вар’іруюцца ад прыблізна 390 да 500 м над узроўнем мора<ref name="Hart-2026" />. Малпа жыве пераважна ў высокіх густы' лясах, якія растуць на глыбокіх гліністых глебах, і на астраўках лясоў на цвёрдай глебе, дзе яна жыве разам з двума іншымі відамі калабусаў: чырвоным калабусам Парменцье ([[Piliocolobus parmentieri]]) і [[Ангольскі калабус|ангольскім калабусам]] (Colobus angolensis)<ref name="Hart-2026"/>. Большая частка яе арэала знаходзіцца ў межах нацыянальнага парку Ламамі<ref name="Hart-2026" /><ref name="WaPo"/>. ==Паводзіны і экалогія == Colobus congoensis — драўняны від, які жыве ў кронах дрэў. Часцей за ўсё яго можна было ўбачыць у невялікіх групах, у сярэднім каля шасці асобін, часта ў змешаных групах з іншымі малпамі<ref name="Hart-2026"/>. Даследчыкі апісвалі яго як ціхага і цяжканазіраемага, паколькі замест таго, каб уцякаць пры сустрэчы, групы, як правіла, залазяць вышэй у кроны дрэў і назіраюць за даследчыкамі<ref name="Hart-2026" /><ref name="DiscoverWildlife" />. Восем іншых відаў прыматаў дзеляць з ім арэал, сярод іх [[Баноба]] ("Pan paniscus")<ref name="Hart-2026" />. Як і іншыя калабусы, гэты від выдае гучныя, глыбокія рыкаючыя крыкі, якія часцей за ўсё чутныя на досвітку. Яго рык структурна найбольш падобны на рык чорнага калабуса, маючы хуткую частату пульсацыі, высокую частату і частотную мадуляцыю, і можа адрознівацца ад рыка [[Сімпатрычнае відаўтварэнне|сімпатрычнага]] ангольскага калабуса частатой пульсацыі і характэрным пырханнем паміж паслядоўнасцямі<ref name="Hart-2026" />. Рык быў зафіксаваны ў розных кантэкстах, уключаючы жорсткую сутычку падчас нападу [[венцэносны арол|венцэноснага арла]] (Stephanoaetus coronatus)<ref name="Hart-2026"/>. <gallery mode="packed" heights="200" caption="Суседзі і ворагі"> Lightmatter chimpanzee2.jpg|[[Баноба]] Crowned Eagle (Stephanoaetus coronatus), at Ndumo Nature Reserve, KwaZulu-Natal, South Africa (28328514704).jpg|[[Венцэносны арол]] </gallery> == Ахоўны статус == Аўтары апісання прапанавалі для малпы папярэдні статус [[выміраючыя віды|выміраючага віду]] (Endangered species) па шкале [[Чырвоная кніга|Чырвонага спісу]] [[Міжнародны саюз аховы прыроды|МСАП]], спасылаючыся на вельмі невялікі арэал і колькасць папуляцыі, а таксама на чаканыя наступствы ўзмацнення палявання і страты асяроддзя пражывання<ref name="Hart-2026" /><ref name="Yale"/>. Яны вызначылі, што працяг абароны нацыянальнага парку Ламамі і супрацоўніцтва з мясцовым насельніцтвам для прадухілення палявання на малпаў з’яўляюцца найбольш важнымі мерамі для выжывання жывёлы<ref name="Hart-2026" />. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="Hart-2026">{{cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |article-number=e0349857 |year=2026 |doi=10.1371/journal.pone.0349857 |doi-access=free |pmid=42455812 |pmc=13372154 |issn=1932-6203 }}</ref> <ref name="Yale">{{cite web |title=Meet 'Likweli': A new monkey species discovered in the Congo Basin |website=Yale News |date=15 July 2026 |url=https://news.yale.edu/2026/07/15/meet-likweli-new-monkey-species-discovered-congo-basin |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="ScienceAlert">{{cite web |title=An Entirely New Monkey Species Has Been Hiding in The Congo Rainforest |website=ScienceAlert |date=July 2026 |url=https://www.sciencealert.com/an-entirely-new-species-of-monkey-has-been-living-in-the-congo-rainforest-this-whole-time |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="DiscoverWildlife">{{cite web |title=Mysterious new monkey species with orange lips discovered in the Congo rainforest |website=Discover Wildlife |date=15 July 2026 |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/colobus-congoensis-congo |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="Yahoo">{{cite web |title=New Species of Monkey Discovered in the Congo |website=Yahoo News |date=July 2026 |url=https://www.yahoo.com/news/science/articles/species-monkey-discovered-congo-180000018.html |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="FAU">{{cite web |title=Striking new species of African monkey discovered deep in the Congo rainforest |website=EurekAlert! |publisher=Florida Atlantic University |date=July 2026 |url=https://www.eurekalert.org/news-releases/1135548 |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="WaPo">{{cite news |title=A new monkey species, 'Likweli,' is found in the Congolese rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026 |url=https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2026/07/16/new-monkey-species-likweli-is-found-congolese-rainforest/ |access-date=16 July 2026}}</ref> }} == Спасылкі == * [https://www.rbc.ru/society/16/07/2026/6a5896cd9a79477ee10c084d Как выглядит новый вид «квакающих» обезьян с оранжевыми губами. Фото]. rbc.ru {{ВС}} [[Катэгорыя:Мартышкавыя]] [[Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]] kkafsvv7okwk0qjz5nbljekm6ua83cv 5167723 5167722 2026-07-19T16:15:14Z DBatura 73587 /* Таксанамія */ 5167723 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Colobus |rang = Від |latin = Colobus congoensis |author = Hart et al., 2026 |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Colobus congoensis }} '''''Colobus congoensis'''''{{ref-la}} — від малпаў роду [[калабусы]] з сямейства [[Мартышкавыя|мартышкавых]] атрада [[прыматы|прыматаў]]<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |last=Lhee |first=Yejin |date=July 15, 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=Science}}</ref>. Эндэмічны для невялікай тэрыторыі нізіннага трапічнага лесу паміж рэкамі [[Ламамі (рака)|Ламамі]] і Ліло ва Усходне-цэнтральнай частцы [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] ([[Экватарыяльная Афрыка]]), большая частка якой знаходзіцца ў межах нацыянальнага парку Ламамі<ref name="Hart-2026"/>. Афіцыйна апісаны ў [[2026]] годзе, гэта сёмы прызнаны від калабусаў і пяты новы від афрыканскіх малпаў, апісаны за папярэднія 75 гадоў<ref name="Hart-2026" /><ref name="Yale" />. Малпа невялікая (для калабуса) і пераважна чорная. Яна адрозніваецца ружаватым або памяранцава-крэмавым плямай голай скуры вакол рота і ноздраў, размешчаным на цёмным твары, які ўключае шараватую маску вакол вачэй, і прыкметнай белай плямай вакол анусу<ref name="Hart-2026"/>. Генетычныя, анатамічныя і акустычныя даныя паказваюць на тое, што бліжэйшым сваяком жывёлы з’яўляецца [[чорны калабус]] (''Colobus satanas'') з Заходне-цэнтральнай Афрыкі, размешчаны больш чым за 1200 кіламетрах ад яго. Шляхі відаў, паводле ацэнак, аддзяліўся прыкладна 5 мільёнаў гадоў таму, што з’яўляецца самым глыбокім вядомым падзелам у межах роду<ref name="Hart-2026"/><ref name="ScienceAlert" />. Яго першаадкрывальнікі рэкамендавалі класіфікаваць яго як [[выміраючыя віды|выміраючы від]] ў [[Чырвоная кніга|Чырвонай кнізе]] [[Міжнародны саюз аховы прыроды|Міжнароднага саюза аховы прыроды]]<ref name="Hart-2026"/>. == Таксанамія == ''Colobus congoensis'' быў апісаны 15 ліпеня 2026 года ў часопісе [[PLOS One]] групай даследчыкаў пад кіраўніцтвам Джона А. Харта, Джуніёра Д. Амбока і Кейт М. Дэтвайлер, якая працавала з даследчыкамі з такіх устаноў, як Фонд даследаванняў дзікай прыроды Лукуру, Франкфурцкае заалагічнае таварыства, [[Фларыдскі атлантычны ўніверсітэт]] і [[Ельскі ўніверсітэт]]<ref name="Hart-2026" /><ref name="FAU"/>. Ён аднесены да сямейства [[Мартышкавыя]] (Cercopithecidae), роду [[Калабусы]] (Colobus)<ref name="Hart-2026" />. [[Тыпавыя экзэмпляры|Галатып]] уяўляе сабой шкуру і шкілет дарослага самца (экзэмпляр YPM MAM 17307 захоўваецца ў Ельскім музеі натуральнай гісторыі Пібодзі, [[Нью-Хейвен (Канэктыкут)|Нью-Хейвен]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]), з двума дарослымі самкамі, пазначанымі як паратыпы; асобнікі атрыманы ад мёртвых асобін, канфіскаваных у паляўнічых падчас патрулявання парку. [[Тыпавое месцазнаходжанне]] знаходзіцца на ўсходнім беразе ракі Ламамі ў сектары Біёнда нацыянальнага парку Ламамі, правінцыя [[Чапо (правінцыя)|Чапо]]<ref name="Hart-2026" />. === Этымалогія === [[Відавы эпітэт]] «congoensis» паказвае на тое, што арэал віду абмежаваны [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікай Конга]]; аўтары апісалі яго як першага прымата, названага ў гонар гэтай краіны<ref name="Hart-2026" /><ref name="ScienceAlert" />. Рэкамендуемая агульнапрынятая назва, Ліквелі (Likweli), — гэта мясцовая народная назва, якая выкарыстоўваецца народам баланга, які жыве на захад ад ракі Ламамі. Прадстаўнікі народа мітуку на ўсходняй мяжы яго арэала называюць малпу kasaba nkoni, што азначае «дрыжачая галіна»<ref name="Hart-2026" /><ref name="ScienceAlert" />. === Філагенія === Аналіз [[мітахандрыяльная ДНК|мітахандрыяльнай ДНК]] паказаў, што C. congoensis з’яўляецца сястрынскім відам у адносінах да [[Чорны калабус|чорнага калабуса]] (C. satanas), прычым абодва віды разам утвараюць сястрынскую лінію ў адносінах да ўсіх іншых відаў калабусаў. Параўнанне анатоміі чэрапа і зубоў, а таксама рыкаючай вакалізацый таксама паказвае на цесную сувязь<ref name="Hart-2026" />. Выкарыстоўваючы ацэнкі, адкалібраваныя па выкапням даных, дывергенцыя паміж двума відамі была датавана прыблізна 5,0 мільёнамі гадоў таму, што ўяўляе сабой самую глыбокую дывергенцыі, калі-небудзь выяўленую сярод малпаў-калабусаў<ref name="Hart-2026" /><ref name="Yale" />. <gallery mode="packed" heights="200" caption="Блізкія віды"> Colobus angolensis.jpg|[[Ангольскі калабус]] Colobus satanas I.jpg|[[Чорны калабус]] </gallery> == Апісанне == Colobus congoensis — гэта невялікі даўгахвосты калабус (вага каля 7 кг), у якога афарбоўка воўны ў самцоў і самак практычна не адрозніваецца. Шэрсць на целе, канечнасцях і хвасце чорная, самыя доўгія валасінкі размешчаны на верхняй частцы плячэй і спіне, што ў некаторых асобін можа надаваць воўны бляск і ствараць эфект накідкі<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=2026-07-15 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science {{!}} New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/2579257-congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |access-date=2026-07-16 |work=New Scientist |language=en-GB}}</ref>. Найбольш характэрнай рысай з’яўляецца прыкметная пляма голай, ружавата-аранжавай-крэмавай скуры, вакол рота і [[губны жалабок]] і распасціраецца да ніжняй часткі ноздраў, рэзка кантрастуе з астатняй чорнай пысай; цёмна-шэрая скура на выліцах і скронях надае мордзе маскавобразны выгляд<ref name="Hart-2026" />. Вушы вялікія, чорныя і складзеныя па краях. У абодвух падлог вакол анальнай адтуліны маецца добра выяўленае белая пляма скуры. У самак гэта пляма больш і безвалосая, а ў самцоў яно рэдка пакрыта тонкімі белымі валасінкамі<ref name="Hart-2026" /><ref name="DiscoverWildlife" />. Гэты від меншы па масе цела і памеры чэрапа, чым усе астатнія прадстаўнікі роду<ref name=" Hart-2026"/><ref name=" Yahoo"/>. Ён адрозніваецца ад блізкароднаснага чорнага калабуса, твар якога цалкам чорны, светлым плямай на твары, шырокім белай перыанальнай плямай, меншымі памерамі, больш кароткай поўсцю на спіне і адсутнасцю пучка доўгай воўны ў падставе хваста<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=July 16, 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref>. Валасы на целе адносна кароткія (~9—12,5 см у даўжыню ў самцоў; ~6-8 см у самак у сярэдзіне спіны). Хвост у асноўным чорны. У больш старых асобін могуць назірацца сівыя валасінкі ўздоўж канца спіны і самога хваста, як гэта відаць на экзэмпляры YPM MAM 17308, у якога таксама моцна сцёртыя зубы ў адпаведным чэрапе, што паказвае на сталы ўзрост гэтай асобіны. Галава ў абодвух палоў апраўленая доўгімі чорнымі валасінкамі (~4-6 см) на лбе і баках твару. Цёмны гладкі твар у абодвух самцоў і самак адзначаны прыкметным участкам голай скуры ружаватага або памяранцава-крэмавага колеру, вакол рота і распасціраецца ад верхняй губы і [[губны жалабок|фільтрума]] да ніжніх частак крылаў носа. Памеры гэтай светлай плямы зменлівыя: у некаторых асобін яна пакрывае большую частку ніжняй частцы асобы ніжэй ноздраў, а ў іншых абмяжоўваецца каляротавай вобласцю і фільтрумам. Голая скура над выяўленымі скулавымі дугамі і скроневай вобласцю цёмна-шэрая, кантрастуе з чорнай скурай на стагоддзях і вакол вачэй, надаючы асобе маскообразный выгляд<ref name="Hart-2026" />. ==Распаўсюджванне і асяроддзе пражывання == Вядомы арэал ахоплівае прыблізна 1700 км² у правінцыях Чопа і [[Маніема (правінцыя)|Маніема]] ва Усходне-цэнтральнай частцы [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|ДРК]], у межах Міжрэчча Чуапа-Ламамі-[[Конга (рака)|Луалаба]] (TL2)<ref name="Hart-2026" />. Малпа сустракаецца ад усходняга берага ракі Ламамі на ўсход да ракі Ліло, прытоку ракі Конга. Нягледзячы на наяўнасць, па-відаць, падыходных лясных масіваў, калабус не быў знойдзены на захад ад Ламамі. Зарэгістраваныя вышыні вар’іруюцца ад прыблізна 390 да 500 м над узроўнем мора<ref name="Hart-2026" />. Малпа жыве пераважна ў высокіх густы' лясах, якія растуць на глыбокіх гліністых глебах, і на астраўках лясоў на цвёрдай глебе, дзе яна жыве разам з двума іншымі відамі калабусаў: чырвоным калабусам Парменцье ([[Piliocolobus parmentieri]]) і [[Ангольскі калабус|ангольскім калабусам]] (Colobus angolensis)<ref name="Hart-2026"/>. Большая частка яе арэала знаходзіцца ў межах нацыянальнага парку Ламамі<ref name="Hart-2026" /><ref name="WaPo"/>. ==Паводзіны і экалогія == Colobus congoensis — драўняны від, які жыве ў кронах дрэў. Часцей за ўсё яго можна было ўбачыць у невялікіх групах, у сярэднім каля шасці асобін, часта ў змешаных групах з іншымі малпамі<ref name="Hart-2026"/>. Даследчыкі апісвалі яго як ціхага і цяжканазіраемага, паколькі замест таго, каб уцякаць пры сустрэчы, групы, як правіла, залазяць вышэй у кроны дрэў і назіраюць за даследчыкамі<ref name="Hart-2026" /><ref name="DiscoverWildlife" />. Восем іншых відаў прыматаў дзеляць з ім арэал, сярод іх [[Баноба]] ("Pan paniscus")<ref name="Hart-2026" />. Як і іншыя калабусы, гэты від выдае гучныя, глыбокія рыкаючыя крыкі, якія часцей за ўсё чутныя на досвітку. Яго рык структурна найбольш падобны на рык чорнага калабуса, маючы хуткую частату пульсацыі, высокую частату і частотную мадуляцыю, і можа адрознівацца ад рыка [[Сімпатрычнае відаўтварэнне|сімпатрычнага]] ангольскага калабуса частатой пульсацыі і характэрным пырханнем паміж паслядоўнасцямі<ref name="Hart-2026" />. Рык быў зафіксаваны ў розных кантэкстах, уключаючы жорсткую сутычку падчас нападу [[венцэносны арол|венцэноснага арла]] (Stephanoaetus coronatus)<ref name="Hart-2026"/>. <gallery mode="packed" heights="200" caption="Суседзі і ворагі"> Lightmatter chimpanzee2.jpg|[[Баноба]] Crowned Eagle (Stephanoaetus coronatus), at Ndumo Nature Reserve, KwaZulu-Natal, South Africa (28328514704).jpg|[[Венцэносны арол]] </gallery> == Ахоўны статус == Аўтары апісання прапанавалі для малпы папярэдні статус [[выміраючыя віды|выміраючага віду]] (Endangered species) па шкале [[Чырвоная кніга|Чырвонага спісу]] [[Міжнародны саюз аховы прыроды|МСАП]], спасылаючыся на вельмі невялікі арэал і колькасць папуляцыі, а таксама на чаканыя наступствы ўзмацнення палявання і страты асяроддзя пражывання<ref name="Hart-2026" /><ref name="Yale"/>. Яны вызначылі, што працяг абароны нацыянальнага парку Ламамі і супрацоўніцтва з мясцовым насельніцтвам для прадухілення палявання на малпаў з’яўляюцца найбольш важнымі мерамі для выжывання жывёлы<ref name="Hart-2026" />. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="Hart-2026">{{cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |article-number=e0349857 |year=2026 |doi=10.1371/journal.pone.0349857 |doi-access=free |pmid=42455812 |pmc=13372154 |issn=1932-6203 }}</ref> <ref name="Yale">{{cite web |title=Meet 'Likweli': A new monkey species discovered in the Congo Basin |website=Yale News |date=15 July 2026 |url=https://news.yale.edu/2026/07/15/meet-likweli-new-monkey-species-discovered-congo-basin |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="ScienceAlert">{{cite web |title=An Entirely New Monkey Species Has Been Hiding in The Congo Rainforest |website=ScienceAlert |date=July 2026 |url=https://www.sciencealert.com/an-entirely-new-species-of-monkey-has-been-living-in-the-congo-rainforest-this-whole-time |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="DiscoverWildlife">{{cite web |title=Mysterious new monkey species with orange lips discovered in the Congo rainforest |website=Discover Wildlife |date=15 July 2026 |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/colobus-congoensis-congo |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="Yahoo">{{cite web |title=New Species of Monkey Discovered in the Congo |website=Yahoo News |date=July 2026 |url=https://www.yahoo.com/news/science/articles/species-monkey-discovered-congo-180000018.html |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="FAU">{{cite web |title=Striking new species of African monkey discovered deep in the Congo rainforest |website=EurekAlert! |publisher=Florida Atlantic University |date=July 2026 |url=https://www.eurekalert.org/news-releases/1135548 |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="WaPo">{{cite news |title=A new monkey species, 'Likweli,' is found in the Congolese rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026 |url=https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2026/07/16/new-monkey-species-likweli-is-found-congolese-rainforest/ |access-date=16 July 2026}}</ref> }} == Спасылкі == * [https://www.rbc.ru/society/16/07/2026/6a5896cd9a79477ee10c084d Как выглядит новый вид «квакающих» обезьян с оранжевыми губами. Фото]. rbc.ru {{ВС}} [[Катэгорыя:Мартышкавыя]] [[Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]] 5hs6xsekd48epdeo21y1clmz0iduckh 5167727 5167723 2026-07-19T16:21:00Z DBatura 73587 5167727 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Colobus |rang = Від |latin = Colobus congoensis |author = Hart et al., 2026 |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Colobus congoensis }} '''''Colobus congoensis'''''{{ref-la}} — від малпаў роду [[калабусы]] з сямейства [[Мартышкавыя|мартышкавых]] атрада [[прыматы|прыматаў]]<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |last=Lhee |first=Yejin |date=July 15, 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=Science}}</ref>. Эндэмічны для невялікай тэрыторыі нізіннага трапічнага лесу паміж рэкамі [[Ламамі (рака)|Ламамі]] і Ліло ва Усходне-цэнтральнай частцы [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] ([[Экватарыяльная Афрыка]]), большая частка якой знаходзіцца ў межах нацыянальнага парку Ламамі<ref name="Hart-2026"/>. Афіцыйна апісаны ў [[2026]] годзе, гэта сёмы прызнаны від калабусаў і пяты новы від афрыканскіх малпаў, апісаны за папярэднія 75 гадоў<ref name="Hart-2026" /><ref name="Yale" />. Малпа невялікая (для калабуса) і пераважна чорная. Яна адрозніваецца ружаватым або памяранцава-крэмавым плямай голай скуры вакол рота і ноздраў, размешчаным на цёмным твары, які ўключае шараватую маску вакол вачэй, і прыкметнай белай плямай вакол анусу<ref name="Hart-2026"/>. Генетычныя, анатамічныя і акустычныя даныя паказваюць на тое, што бліжэйшым сваяком жывёлы з’яўляецца [[чорны калабус]] (''Colobus satanas'') з Заходне-цэнтральнай Афрыкі, размешчаны больш чым за 1200 кіламетрах ад яго. Шляхі відаў, паводле ацэнак, аддзяліўся прыкладна 5 мільёнаў гадоў таму, што з’яўляецца самым глыбокім вядомым падзелам у межах роду<ref name="Hart-2026"/><ref name="ScienceAlert" />. Яго першаадкрывальнікі рэкамендавалі класіфікаваць яго як [[выміраючыя віды|выміраючы від]] ў [[Чырвоная кніга|Чырвонай кнізе]] [[Міжнародны саюз аховы прыроды|Міжнароднага саюза аховы прыроды]]<ref name="Hart-2026"/>. == Таксанамія == ''Colobus congoensis'' быў апісаны 15 ліпеня 2026 года ў часопісе [[PLOS One]] групай даследчыкаў пад кіраўніцтвам Джона А. Харта, Джуніёра Д. Амбока і Кейт М. Дэтвайлер, якая працавала з даследчыкамі з такіх устаноў, як Фонд даследаванняў дзікай прыроды Лукуру, Франкфурцкае заалагічнае таварыства, [[Фларыдскі атлантычны ўніверсітэт]] і [[Ельскі ўніверсітэт]]<ref name="Hart-2026" /><ref name="FAU"/>. Ён аднесены да сямейства [[Мартышкавыя]] (Cercopithecidae), роду [[Калабусы]] (Colobus)<ref name="Hart-2026" />. [[Тыпавыя экзэмпляры|Галатып]] уяўляе сабой шкуру і шкілет дарослага самца (экзэмпляр YPM MAM 17307 захоўваецца ў Ельскім музеі натуральнай гісторыі Пібодзі, [[Нью-Хейвен (Канэктыкут)|Нью-Хейвен]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]), з двума дарослымі самкамі, пазначанымі як паратыпы; асобнікі атрыманы ад мёртвых асобін, канфіскаваных у паляўнічых падчас патрулявання парку. [[Тыпавое месцазнаходжанне]] знаходзіцца на ўсходнім беразе ракі Ламамі ў сектары Біёнда нацыянальнага парку Ламамі, правінцыя [[Чапо (правінцыя)|Чапо]]<ref name="Hart-2026" />. === Этымалогія === [[Відавы эпітэт]] «congoensis» паказвае на тое, што арэал віду абмежаваны [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікай Конга]]; аўтары апісалі яго як першага прымата, названага ў гонар гэтай краіны<ref name="Hart-2026" /><ref name="ScienceAlert" />. Рэкамендуемая агульнапрынятая назва, Ліквелі (Likweli), — гэта мясцовая народная назва, якая выкарыстоўваецца народам баланга, які жыве на захад ад ракі Ламамі. Прадстаўнікі народа мітуку на ўсходняй мяжы яго арэала называюць малпу kasaba nkoni, што азначае «дрыжачая галіна»<ref name="Hart-2026" /><ref name="ScienceAlert" />. === Філагенія === Аналіз [[мітахандрыяльная ДНК|мітахандрыяльнай ДНК]] паказаў, што C. congoensis з’яўляецца сястрынскім відам у адносінах да [[Чорны калабус|чорнага калабуса]] (C. satanas), прычым абодва віды разам утвараюць сястрынскую лінію ў адносінах да ўсіх іншых відаў калабусаў. Параўнанне анатоміі чэрапа і зубоў, а таксама рыкаючай вакалізацый таксама паказвае на цесную сувязь<ref name="Hart-2026" />. Выкарыстоўваючы ацэнкі, адкалібраваныя па выкапням даных, дывергенцыя паміж двума відамі была датавана прыблізна 5,0 мільёнамі гадоў таму, што ўяўляе сабой самую глыбокую дывергенцыі, калі-небудзь выяўленую сярод малпаў-калабусаў<ref name="Hart-2026" /><ref name="Yale" />. <gallery mode="packed" heights="200" caption="Блізкія віды"> Colobus angolensis.jpg|[[Ангольскі калабус]] Colobus satanas I.jpg|[[Чорны калабус]] </gallery> == Апісанне == Colobus congoensis — гэта невялікі даўгахвосты калабус (вага каля 7 кг), у якога афарбоўка воўны ў самцоў і самак практычна не адрозніваецца. Шэрсць на целе, канечнасцях і хвасце чорная, самыя доўгія валасінкі размешчаны на верхняй частцы плячэй і спіне, што ў некаторых асобін можа надаваць воўны бляск і ствараць эфект накідкі<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=2026-07-15 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science {{!}} New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/2579257-congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |access-date=2026-07-16 |work=New Scientist |language=en-GB}}</ref>. Найбольш характэрнай рысай з’яўляецца прыкметная пляма голай, ружавата-аранжавай-крэмавай скуры, вакол рота і [[губны жалабок]] і распасціраецца да ніжняй часткі ноздраў, рэзка кантрастуе з астатняй чорнай пысай; цёмна-шэрая скура на выліцах і скронях надае мордзе маскавобразны выгляд<ref name="Hart-2026" />. Вушы вялікія, чорныя і складзеныя па краях. У абодвух падлог вакол анальнай адтуліны маецца добра выяўленае белая пляма скуры. У самак гэта пляма больш і безвалосая, а ў самцоў яно рэдка пакрыта тонкімі белымі валасінкамі<ref name="Hart-2026" /><ref name="DiscoverWildlife" />. Гэты від меншы па масе цела і памеры чэрапа, чым усе астатнія прадстаўнікі роду<ref name=" Hart-2026"/><ref name=" Yahoo"/>. Ён адрозніваецца ад блізкароднаснага чорнага калабуса, твар якога цалкам чорны, светлым плямай на твары, шырокім белай перыанальнай плямай, меншымі памерамі, больш кароткай поўсцю на спіне і адсутнасцю пучка доўгай воўны ў падставе хваста<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=July 16, 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref>. Валасы на целе адносна кароткія (~9—12,5 см у даўжыню ў самцоў; ~6-8 см у самак у сярэдзіне спіны). Хвост у асноўным чорны. У больш старых асобін могуць назірацца сівыя валасінкі ўздоўж канца спіны і самога хваста, як гэта відаць на экзэмпляры YPM MAM 17308, у якога таксама моцна сцёртыя зубы ў адпаведным чэрапе, што паказвае на сталы ўзрост гэтай асобіны. Галава ў абодвух палоў апраўленая доўгімі чорнымі валасінкамі (~4-6 см) на лбе і баках твару. Цёмны гладкі твар у абодвух самцоў і самак адзначаны прыкметным участкам голай скуры ружаватага або памяранцава-крэмавага колеру, вакол рота і распасціраецца ад верхняй губы і [[губны жалабок|фільтрума]] да ніжніх частак крылаў носа. Памеры гэтай светлай плямы зменлівыя: у некаторых асобін яна пакрывае большую частку ніжняй частцы асобы ніжэй ноздраў, а ў іншых абмяжоўваецца каляротавай вобласцю і фільтрумам. Голая скура над выяўленымі скулавымі дугамі і скроневай вобласцю цёмна-шэрая, кантрастуе з чорнай скурай на стагоддзях і вакол вачэй, надаючы асобе маскообразный выгляд<ref name="Hart-2026" />. ==Распаўсюджванне і асяроддзе пражывання == Вядомы арэал ахоплівае прыблізна 1700 км² у правінцыях Чопа і [[Маніема (правінцыя)|Маніема]] ва Усходне-цэнтральнай частцы [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|ДРК]], у межах Міжрэчча Чуапа-Ламамі-[[Конга (рака)|Луалаба]] (TL2)<ref name="Hart-2026" />. Малпа сустракаецца ад усходняга берага ракі Ламамі на ўсход да ракі Ліло, прытоку ракі Конга. Нягледзячы на наяўнасць, па-відаць, падыходных лясных масіваў, калабус не быў знойдзены на захад ад Ламамі. Зарэгістраваныя вышыні вар’іруюцца ад прыблізна 390 да 500 м над узроўнем мора<ref name="Hart-2026" />. Малпа жыве пераважна ў высокіх густы' лясах, якія растуць на глыбокіх гліністых глебах, і на астраўках лясоў на цвёрдай глебе, дзе яна жыве разам з двума іншымі відамі калабусаў: чырвоным калабусам Парменцье ([[Piliocolobus parmentieri]]) і [[Ангольскі калабус|ангольскім калабусам]] (Colobus angolensis)<ref name="Hart-2026"/>. Большая частка яе арэала знаходзіцца ў межах нацыянальнага парку Ламамі<ref name="Hart-2026" /><ref name="WaPo"/>. ==Паводзіны і экалогія == Colobus congoensis — драўняны від, які жыве ў кронах дрэў. Часцей за ўсё яго можна было ўбачыць у невялікіх групах, у сярэднім каля шасці асобін, часта ў змешаных групах з іншымі малпамі<ref name="Hart-2026"/>. Даследчыкі апісвалі яго як ціхага і цяжканазіраемага, паколькі замест таго, каб уцякаць пры сустрэчы, групы, як правіла, залазяць вышэй у кроны дрэў і назіраюць за даследчыкамі<ref name="Hart-2026" /><ref name="DiscoverWildlife" />. Восем іншых відаў прыматаў дзеляць з ім арэал, сярод іх [[Баноба]] ("Pan paniscus")<ref name="Hart-2026" />. Як і іншыя калабусы, гэты від выдае гучныя, глыбокія рыкаючыя крыкі, якія часцей за ўсё чутныя на досвітку. Яго рык структурна найбольш падобны на рык чорнага калабуса, маючы хуткую частату пульсацыі, высокую частату і частотную мадуляцыю, і можа адрознівацца ад рыка [[Сімпатрычнае відаўтварэнне|сімпатрычнага]] ангольскага калабуса частатой пульсацыі і характэрным пырханнем паміж паслядоўнасцямі<ref name="Hart-2026" />. Рык быў зафіксаваны ў розных кантэкстах, уключаючы жорсткую сутычку падчас нападу [[венцэносны арол|венцэноснага арла]] (Stephanoaetus coronatus)<ref name="Hart-2026"/>. <gallery mode="packed" heights="200" caption="Суседзі і ворагі"> Lightmatter chimpanzee2.jpg|[[Баноба]] Crowned Eagle (Stephanoaetus coronatus), at Ndumo Nature Reserve, KwaZulu-Natal, South Africa (28328514704).jpg|[[Венцэносны арол]] </gallery> == Ахоўны статус == Аўтары апісання прапанавалі для малпы папярэдні статус [[выміраючыя віды|выміраючага віду]] (Endangered species) па шкале [[Чырвоная кніга|Чырвонага спісу]] [[Міжнародны саюз аховы прыроды|МСАП]], спасылаючыся на вельмі невялікі арэал і колькасць папуляцыі, а таксама на чаканыя наступствы ўзмацнення палявання і страты асяроддзя пражывання<ref name="Hart-2026" /><ref name="Yale"/>. Яны вызначылі, што працяг абароны нацыянальнага парку Ламамі і супрацоўніцтва з мясцовым насельніцтвам для прадухілення палявання на малпаў з’яўляюцца найбольш важнымі мерамі для выжывання жывёлы<ref name="Hart-2026" />. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="Hart-2026">{{cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |article-number=e0349857 |year=2026 |doi=10.1371/journal.pone.0349857 |doi-access=free |pmid=42455812 |pmc=13372154 |issn=1932-6203 }}</ref> <ref name="Yale">{{cite web |title=Meet 'Likweli': A new monkey species discovered in the Congo Basin |website=Yale News |date=15 July 2026 |url=https://news.yale.edu/2026/07/15/meet-likweli-new-monkey-species-discovered-congo-basin |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="ScienceAlert">{{cite web |title=An Entirely New Monkey Species Has Been Hiding in The Congo Rainforest |website=ScienceAlert |date=July 2026 |url=https://www.sciencealert.com/an-entirely-new-species-of-monkey-has-been-living-in-the-congo-rainforest-this-whole-time |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="DiscoverWildlife">{{cite web |title=Mysterious new monkey species with orange lips discovered in the Congo rainforest |website=Discover Wildlife |date=15 July 2026 |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/colobus-congoensis-congo |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="Yahoo">{{cite web |title=New Species of Monkey Discovered in the Congo |website=Yahoo News |date=July 2026 |url=https://www.yahoo.com/news/science/articles/species-monkey-discovered-congo-180000018.html |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="FAU">{{cite web |title=Striking new species of African monkey discovered deep in the Congo rainforest |website=EurekAlert! |publisher=Florida Atlantic University |date=July 2026 |url=https://www.eurekalert.org/news-releases/1135548 |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="WaPo">{{cite news |title=A new monkey species, 'Likweli,' is found in the Congolese rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026 |url=https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2026/07/16/new-monkey-species-likweli-is-found-congolese-rainforest/ |access-date=16 July 2026}}</ref> }} == Спасылкі == * [https://www.rbc.ru/society/16/07/2026/6a5896cd9a79477ee10c084d Как выглядит новый вид «квакающих» обезьян с оранжевыми губами. Фото]. rbc.ru {{ВС}} [[Катэгорыя:Мартышкавыя]] [[Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2026 годзе]] jnw3d5qbaien9eqqh87b4tvxdn830n2 5167791 5167727 2026-07-20T06:13:13Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2026 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 2026 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167791 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Colobus |rang = Від |latin = Colobus congoensis |author = Hart et al., 2026 |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Colobus congoensis }} '''''Colobus congoensis'''''{{ref-la}} — від малпаў роду [[калабусы]] з сямейства [[Мартышкавыя|мартышкавых]] атрада [[прыматы|прыматаў]]<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |last=Lhee |first=Yejin |date=July 15, 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=Science}}</ref>. Эндэмічны для невялікай тэрыторыі нізіннага трапічнага лесу паміж рэкамі [[Ламамі (рака)|Ламамі]] і Ліло ва Усходне-цэнтральнай частцы [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] ([[Экватарыяльная Афрыка]]), большая частка якой знаходзіцца ў межах нацыянальнага парку Ламамі<ref name="Hart-2026"/>. Афіцыйна апісаны ў [[2026]] годзе, гэта сёмы прызнаны від калабусаў і пяты новы від афрыканскіх малпаў, апісаны за папярэднія 75 гадоў<ref name="Hart-2026" /><ref name="Yale" />. Малпа невялікая (для калабуса) і пераважна чорная. Яна адрозніваецца ружаватым або памяранцава-крэмавым плямай голай скуры вакол рота і ноздраў, размешчаным на цёмным твары, які ўключае шараватую маску вакол вачэй, і прыкметнай белай плямай вакол анусу<ref name="Hart-2026"/>. Генетычныя, анатамічныя і акустычныя даныя паказваюць на тое, што бліжэйшым сваяком жывёлы з’яўляецца [[чорны калабус]] (''Colobus satanas'') з Заходне-цэнтральнай Афрыкі, размешчаны больш чым за 1200 кіламетрах ад яго. Шляхі відаў, паводле ацэнак, аддзяліўся прыкладна 5 мільёнаў гадоў таму, што з’яўляецца самым глыбокім вядомым падзелам у межах роду<ref name="Hart-2026"/><ref name="ScienceAlert" />. Яго першаадкрывальнікі рэкамендавалі класіфікаваць яго як [[выміраючыя віды|выміраючы від]] ў [[Чырвоная кніга|Чырвонай кнізе]] [[Міжнародны саюз аховы прыроды|Міжнароднага саюза аховы прыроды]]<ref name="Hart-2026"/>. == Таксанамія == ''Colobus congoensis'' быў апісаны 15 ліпеня 2026 года ў часопісе [[PLOS One]] групай даследчыкаў пад кіраўніцтвам Джона А. Харта, Джуніёра Д. Амбока і Кейт М. Дэтвайлер, якая працавала з даследчыкамі з такіх устаноў, як Фонд даследаванняў дзікай прыроды Лукуру, Франкфурцкае заалагічнае таварыства, [[Фларыдскі атлантычны ўніверсітэт]] і [[Ельскі ўніверсітэт]]<ref name="Hart-2026" /><ref name="FAU"/>. Ён аднесены да сямейства [[Мартышкавыя]] (Cercopithecidae), роду [[Калабусы]] (Colobus)<ref name="Hart-2026" />. [[Тыпавыя экзэмпляры|Галатып]] уяўляе сабой шкуру і шкілет дарослага самца (экзэмпляр YPM MAM 17307 захоўваецца ў Ельскім музеі натуральнай гісторыі Пібодзі, [[Нью-Хейвен (Канэктыкут)|Нью-Хейвен]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]), з двума дарослымі самкамі, пазначанымі як паратыпы; асобнікі атрыманы ад мёртвых асобін, канфіскаваных у паляўнічых падчас патрулявання парку. [[Тыпавое месцазнаходжанне]] знаходзіцца на ўсходнім беразе ракі Ламамі ў сектары Біёнда нацыянальнага парку Ламамі, правінцыя [[Чапо (правінцыя)|Чапо]]<ref name="Hart-2026" />. === Этымалогія === [[Відавы эпітэт]] «congoensis» паказвае на тое, што арэал віду абмежаваны [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікай Конга]]; аўтары апісалі яго як першага прымата, названага ў гонар гэтай краіны<ref name="Hart-2026" /><ref name="ScienceAlert" />. Рэкамендуемая агульнапрынятая назва, Ліквелі (Likweli), — гэта мясцовая народная назва, якая выкарыстоўваецца народам баланга, які жыве на захад ад ракі Ламамі. Прадстаўнікі народа мітуку на ўсходняй мяжы яго арэала называюць малпу kasaba nkoni, што азначае «дрыжачая галіна»<ref name="Hart-2026" /><ref name="ScienceAlert" />. === Філагенія === Аналіз [[мітахандрыяльная ДНК|мітахандрыяльнай ДНК]] паказаў, што C. congoensis з’яўляецца сястрынскім відам у адносінах да [[Чорны калабус|чорнага калабуса]] (C. satanas), прычым абодва віды разам утвараюць сястрынскую лінію ў адносінах да ўсіх іншых відаў калабусаў. Параўнанне анатоміі чэрапа і зубоў, а таксама рыкаючай вакалізацый таксама паказвае на цесную сувязь<ref name="Hart-2026" />. Выкарыстоўваючы ацэнкі, адкалібраваныя па выкапням даных, дывергенцыя паміж двума відамі была датавана прыблізна 5,0 мільёнамі гадоў таму, што ўяўляе сабой самую глыбокую дывергенцыі, калі-небудзь выяўленую сярод малпаў-калабусаў<ref name="Hart-2026" /><ref name="Yale" />. <gallery mode="packed" heights="200" caption="Блізкія віды"> Colobus angolensis.jpg|[[Ангольскі калабус]] Colobus satanas I.jpg|[[Чорны калабус]] </gallery> == Апісанне == Colobus congoensis — гэта невялікі даўгахвосты калабус (вага каля 7 кг), у якога афарбоўка воўны ў самцоў і самак практычна не адрозніваецца. Шэрсць на целе, канечнасцях і хвасце чорная, самыя доўгія валасінкі размешчаны на верхняй частцы плячэй і спіне, што ў некаторых асобін можа надаваць воўны бляск і ствараць эфект накідкі<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=2026-07-15 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science {{!}} New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/2579257-congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |access-date=2026-07-16 |work=New Scientist |language=en-GB}}</ref>. Найбольш характэрнай рысай з’яўляецца прыкметная пляма голай, ружавата-аранжавай-крэмавай скуры, вакол рота і [[губны жалабок]] і распасціраецца да ніжняй часткі ноздраў, рэзка кантрастуе з астатняй чорнай пысай; цёмна-шэрая скура на выліцах і скронях надае мордзе маскавобразны выгляд<ref name="Hart-2026" />. Вушы вялікія, чорныя і складзеныя па краях. У абодвух падлог вакол анальнай адтуліны маецца добра выяўленае белая пляма скуры. У самак гэта пляма больш і безвалосая, а ў самцоў яно рэдка пакрыта тонкімі белымі валасінкамі<ref name="Hart-2026" /><ref name="DiscoverWildlife" />. Гэты від меншы па масе цела і памеры чэрапа, чым усе астатнія прадстаўнікі роду<ref name=" Hart-2026"/><ref name=" Yahoo"/>. Ён адрозніваецца ад блізкароднаснага чорнага калабуса, твар якога цалкам чорны, светлым плямай на твары, шырокім белай перыанальнай плямай, меншымі памерамі, больш кароткай поўсцю на спіне і адсутнасцю пучка доўгай воўны ў падставе хваста<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=July 16, 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref>. Валасы на целе адносна кароткія (~9—12,5 см у даўжыню ў самцоў; ~6-8 см у самак у сярэдзіне спіны). Хвост у асноўным чорны. У больш старых асобін могуць назірацца сівыя валасінкі ўздоўж канца спіны і самога хваста, як гэта відаць на экзэмпляры YPM MAM 17308, у якога таксама моцна сцёртыя зубы ў адпаведным чэрапе, што паказвае на сталы ўзрост гэтай асобіны. Галава ў абодвух палоў апраўленая доўгімі чорнымі валасінкамі (~4-6 см) на лбе і баках твару. Цёмны гладкі твар у абодвух самцоў і самак адзначаны прыкметным участкам голай скуры ружаватага або памяранцава-крэмавага колеру, вакол рота і распасціраецца ад верхняй губы і [[губны жалабок|фільтрума]] да ніжніх частак крылаў носа. Памеры гэтай светлай плямы зменлівыя: у некаторых асобін яна пакрывае большую частку ніжняй частцы асобы ніжэй ноздраў, а ў іншых абмяжоўваецца каляротавай вобласцю і фільтрумам. Голая скура над выяўленымі скулавымі дугамі і скроневай вобласцю цёмна-шэрая, кантрастуе з чорнай скурай на стагоддзях і вакол вачэй, надаючы асобе маскообразный выгляд<ref name="Hart-2026" />. ==Распаўсюджванне і асяроддзе пражывання == Вядомы арэал ахоплівае прыблізна 1700 км² у правінцыях Чопа і [[Маніема (правінцыя)|Маніема]] ва Усходне-цэнтральнай частцы [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|ДРК]], у межах Міжрэчча Чуапа-Ламамі-[[Конга (рака)|Луалаба]] (TL2)<ref name="Hart-2026" />. Малпа сустракаецца ад усходняга берага ракі Ламамі на ўсход да ракі Ліло, прытоку ракі Конга. Нягледзячы на наяўнасць, па-відаць, падыходных лясных масіваў, калабус не быў знойдзены на захад ад Ламамі. Зарэгістраваныя вышыні вар’іруюцца ад прыблізна 390 да 500 м над узроўнем мора<ref name="Hart-2026" />. Малпа жыве пераважна ў высокіх густы' лясах, якія растуць на глыбокіх гліністых глебах, і на астраўках лясоў на цвёрдай глебе, дзе яна жыве разам з двума іншымі відамі калабусаў: чырвоным калабусам Парменцье ([[Piliocolobus parmentieri]]) і [[Ангольскі калабус|ангольскім калабусам]] (Colobus angolensis)<ref name="Hart-2026"/>. Большая частка яе арэала знаходзіцца ў межах нацыянальнага парку Ламамі<ref name="Hart-2026" /><ref name="WaPo"/>. ==Паводзіны і экалогія == Colobus congoensis — драўняны від, які жыве ў кронах дрэў. Часцей за ўсё яго можна было ўбачыць у невялікіх групах, у сярэднім каля шасці асобін, часта ў змешаных групах з іншымі малпамі<ref name="Hart-2026"/>. Даследчыкі апісвалі яго як ціхага і цяжканазіраемага, паколькі замест таго, каб уцякаць пры сустрэчы, групы, як правіла, залазяць вышэй у кроны дрэў і назіраюць за даследчыкамі<ref name="Hart-2026" /><ref name="DiscoverWildlife" />. Восем іншых відаў прыматаў дзеляць з ім арэал, сярод іх [[Баноба]] ("Pan paniscus")<ref name="Hart-2026" />. Як і іншыя калабусы, гэты від выдае гучныя, глыбокія рыкаючыя крыкі, якія часцей за ўсё чутныя на досвітку. Яго рык структурна найбольш падобны на рык чорнага калабуса, маючы хуткую частату пульсацыі, высокую частату і частотную мадуляцыю, і можа адрознівацца ад рыка [[Сімпатрычнае відаўтварэнне|сімпатрычнага]] ангольскага калабуса частатой пульсацыі і характэрным пырханнем паміж паслядоўнасцямі<ref name="Hart-2026" />. Рык быў зафіксаваны ў розных кантэкстах, уключаючы жорсткую сутычку падчас нападу [[венцэносны арол|венцэноснага арла]] (Stephanoaetus coronatus)<ref name="Hart-2026"/>. <gallery mode="packed" heights="200" caption="Суседзі і ворагі"> Lightmatter chimpanzee2.jpg|[[Баноба]] Crowned Eagle (Stephanoaetus coronatus), at Ndumo Nature Reserve, KwaZulu-Natal, South Africa (28328514704).jpg|[[Венцэносны арол]] </gallery> == Ахоўны статус == Аўтары апісання прапанавалі для малпы папярэдні статус [[выміраючыя віды|выміраючага віду]] (Endangered species) па шкале [[Чырвоная кніга|Чырвонага спісу]] [[Міжнародны саюз аховы прыроды|МСАП]], спасылаючыся на вельмі невялікі арэал і колькасць папуляцыі, а таксама на чаканыя наступствы ўзмацнення палявання і страты асяроддзя пражывання<ref name="Hart-2026" /><ref name="Yale"/>. Яны вызначылі, што працяг абароны нацыянальнага парку Ламамі і супрацоўніцтва з мясцовым насельніцтвам для прадухілення палявання на малпаў з’яўляюцца найбольш важнымі мерамі для выжывання жывёлы<ref name="Hart-2026" />. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="Hart-2026">{{cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |article-number=e0349857 |year=2026 |doi=10.1371/journal.pone.0349857 |doi-access=free |pmid=42455812 |pmc=13372154 |issn=1932-6203 }}</ref> <ref name="Yale">{{cite web |title=Meet 'Likweli': A new monkey species discovered in the Congo Basin |website=Yale News |date=15 July 2026 |url=https://news.yale.edu/2026/07/15/meet-likweli-new-monkey-species-discovered-congo-basin |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="ScienceAlert">{{cite web |title=An Entirely New Monkey Species Has Been Hiding in The Congo Rainforest |website=ScienceAlert |date=July 2026 |url=https://www.sciencealert.com/an-entirely-new-species-of-monkey-has-been-living-in-the-congo-rainforest-this-whole-time |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="DiscoverWildlife">{{cite web |title=Mysterious new monkey species with orange lips discovered in the Congo rainforest |website=Discover Wildlife |date=15 July 2026 |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/colobus-congoensis-congo |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="Yahoo">{{cite web |title=New Species of Monkey Discovered in the Congo |website=Yahoo News |date=July 2026 |url=https://www.yahoo.com/news/science/articles/species-monkey-discovered-congo-180000018.html |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="FAU">{{cite web |title=Striking new species of African monkey discovered deep in the Congo rainforest |website=EurekAlert! |publisher=Florida Atlantic University |date=July 2026 |url=https://www.eurekalert.org/news-releases/1135548 |access-date=16 July 2026}}</ref> <ref name="WaPo">{{cite news |title=A new monkey species, 'Likweli,' is found in the Congolese rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026 |url=https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2026/07/16/new-monkey-species-likweli-is-found-congolese-rainforest/ |access-date=16 July 2026}}</ref> }} == Спасылкі == * [https://www.rbc.ru/society/16/07/2026/6a5896cd9a79477ee10c084d Как выглядит новый вид «квакающих» обезьян с оранжевыми губами. Фото]. rbc.ru {{ВС}} [[Катэгорыя:Мартышкавыя]] [[Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 2026 годзе]] bi5ihqwkgpt5bnl056g8jrhhwbse7xo 3 811131 5167730 2026-07-19T16:34:08Z JerzyKundrat 174 Прывітанне 5167730 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:33, 19 ліпеня 2026 (+03) mpr28oo4nkxu6m7jtw2d64i9d6tz0i6 0 811132 5167735 2026-07-19T16:46:36Z Economico-geographer 399 Перасылае да [[Інстытут тэарэтычнай і клінічнай медыцыны АН БССР]] 5167735 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Інстытут тэарэтычнай і клінічнай медыцыны АН БССР]] n6te6yuvpmfh2dko0309ubw6clcmasm 3 811133 5167781 2026-07-19T23:13:45Z BarnesBot 157908 Новая старонка: «{{bot|IshaBarnes|site=be}} Бот для паўаўтаматычных правак у агульнай прасторы з выкарыстаннем [[w:en:User:Joeytje50/JWB|JWB]].» 5167781 wikitext text/x-wiki {{bot|IshaBarnes|site=be}} Бот для паўаўтаматычных правак у агульнай прасторы з выкарыстаннем [[w:en:User:Joeytje50/JWB|JWB]]. lfw1p5y3grbu9b8u13voli8l242b56c 14 811134 5167792 2026-07-20T06:14:01Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Апісаныя жывёлы паводле гадоў|2026}} {{Навігацыя}}» 5167792 wikitext text/x-wiki {{Апісаныя жывёлы паводле гадоў|2026}} {{Навігацыя}} las0bj9ktl5z2l9t5vxjbuabyyfh2p5 14 811135 5167795 2026-07-20T06:52:02Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Пажары]] [[Катэгорыя:Катастрофы паводле краін|*]]» 5167795 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Пажары]] [[Катэгорыя:Катастрофы паводле краін|*]] p7za1mx45cis8d9oyzvvmn02bqq85ge 5167796 5167795 2026-07-20T06:53:51Z DzBar 156353 5167796 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Пажары|*]] [[Катэгорыя:Катастрофы паводле краін|*]] rvqv0s086zjwouu6yuy6ixe3ryse4z0 14 811136 5167799 2026-07-20T06:58:31Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Пажары|*]] [[Катэгорыя:Катастрофы паводле гадоў]]» 5167799 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Пажары|*]] [[Катэгорыя:Катастрофы паводле гадоў]] hbisk50e84zjszc6cffcaerko0gqwoa 0 811137 5167800 2026-07-20T06:59:13Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Пісьменнік}} '''Жаумэ Кабрэ''' ({{lang-ca|Jaume Cabré i Fabré}}, ) — каталанскі [[пісьменнік]], сцэнарыст, гісторык літаратуры. Піша на каталанскай мове. Скончыў філалагічны факультэт [[Барселонскі ўніверсітэт|Барселонскага ўніверсітэта]]. Выкладае ва ўніверсітэце Лер...» 5167800 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Жаумэ Кабрэ''' ({{lang-ca|Jaume Cabré i Fabré}}, ) — каталанскі [[пісьменнік]], сцэнарыст, гісторык літаратуры. Піша на каталанскай мове. Скончыў філалагічны факультэт [[Барселонскі ўніверсітэт|Барселонскага ўніверсітэта]]. Выкладае ва ўніверсітэце Лерыды, знаходзіцца ў Інстытуце вывучэння Каталоніі. Апроч раманаў і навел, аўтар шэрагу тэле- і кінасцэнарыяў, кніг для дзяцей. {{DEFAULTSORT:Кабрэ Жаумэ}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Іспаніі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Каталоніі]] no4kae8kajp2w3a94ihef7deu03p67a 5167801 5167800 2026-07-20T07:00:51Z Autumndancer 168015 5167801 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Жаумэ Кабрэ''' ({{lang-ca|Jaume Cabré i Fabré}}, {{ВД-Прэамбула}}) — каталанскі [[пісьменнік]], сцэнарыст, гісторык літаратуры. Піша на каталанскай мове. Скончыў філалагічны факультэт [[Барселонскі ўніверсітэт|Барселонскага ўніверсітэта]]. Выкладае ва ўніверсітэце Лерыды, знаходзіцца ў Інстытуце вывучэння Каталоніі. Апроч раманаў і навел, аўтар шэрагу тэле- і кінасцэнарыяў, кніг для дзяцей. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Кабрэ Жаумэ}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Іспаніі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Каталоніі]] 15nm46bvdcxqzpdld39qx1f5xv64kiq 0 811138 5167802 2026-07-20T07:01:38Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Л. Лаўрэш]] 5167802 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Л. Лаўрэш ]] icnwkmmpftrakkr38zgqrv5g8wzissy 0 811139 5167804 2026-07-20T07:06:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Руплівы ліцвін]] 5167804 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Руплівы ліцвін]] p8d26taebq6q6uxh1eklw4jrlb10awu 0 811140 5167806 2026-07-20T07:09:22Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Францыск Сільвій''', ён жа ''Франсуа Дзюбуа, Франц дэ ле Боэ, Франс дэ ла Боэ'' (лац.: Franciscus Sylvius, фр. François Du Bois, ням.: Franz De Le Boë;) — галандскі ўрач, анатам, хімік. == Біяграфія == Заснавальнік школы ятрахіміі ў медыцыне, якая тлумачыла паходжанне захворв...» 5167806 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Францыск Сільвій''', ён жа ''Франсуа Дзюбуа, Франц дэ ле Боэ, Франс дэ ла Боэ'' (лац.: Franciscus Sylvius, фр. François Du Bois, ням.: Franz De Le Boë;) — галандскі ўрач, анатам, хімік. == Біяграфія == Заснавальнік школы ятрахіміі ў медыцыне, якая тлумачыла паходжанне захворванняў хімічнымі працэсамі ў чалавечым арганізме. Лічыў прычынай усіх хвароб утварэнне ў целе хворага залішніх «едкасцяў» кіслотнай або шчолачнай прыроды, і, у адпаведнасці з прынцыпам «процілеглае лячы процілеглым», пры адным тыпе хвароб прызначаў шчолачы, пры іншым — кіслоты. Услед за галандскім доктарам-алхімікам Янам Баптыстам ван Гельмонтам навучыўся атрымліваць нітрат срэбра (ляпіс) шляхам злучэння срэбра з [[азотная кіслата|азотнай кіслатой]] і выкарыстоўваць яго для прыпякання ран, запаленняў і бародавак. Сільвій і яго вучні ўнеслі вялікі ўклад у вывучэнне [[страваванне|стрававання]] і цыркуляцыі вадкасцей у чалавечым арганізме. Даследаванні Сільвія шмат у чым спрыялі адмове тагачаснай медыцыны ад містычнага ўспрымання хвароб і звароту да біяхімічнага тлумачэння іх паходжання. Сільвія лічаць адным з заснавальнікаў біяхіміі. Вывучэнне Сільвіем марфалагічных змен пры сухотах дазволіла яму выказаць здагадку пра сувязь з гэтым захворваннем грудкоў, якія выяўляюцца ў розных органах (хоць сам Сільвій не лічыў іх марфалагічным субстратам хваробы і атаясамляў грудкі ў лёгкіх з змененымі лімфатычнымі вузламі). {{DEFAULTSORT:Сільвій}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] 5mv8hv51a2odz96x98wtxn43bobbylp 5167808 5167806 2026-07-20T07:10:29Z Autumndancer 168015 5167808 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Францыск Сільвій''', ён жа ''Франсуа Дзюбуа, Франц дэ ле Боэ, Франс дэ ла Боэ'' ({{lang-la|Franciscus Sylvius}}, {{lang-fr|François Du Bois}}, {{lang-de|Franz De Le Boë}};) — галандскі ўрач, анатам, хімік. == Біяграфія == Заснавальнік школы ятрахіміі ў медыцыне, якая тлумачыла паходжанне захворванняў хімічнымі працэсамі ў чалавечым арганізме. Лічыў прычынай усіх хвароб утварэнне ў целе хворага залішніх «едкасцяў» кіслотнай або шчолачнай прыроды, і, у адпаведнасці з прынцыпам «процілеглае лячы процілеглым», пры адным тыпе хвароб прызначаў шчолачы, пры іншым — кіслоты. Услед за галандскім доктарам-алхімікам Янам Баптыстам ван Гельмонтам навучыўся атрымліваць нітрат срэбра (ляпіс) шляхам злучэння срэбра з [[азотная кіслата|азотнай кіслатой]] і выкарыстоўваць яго для прыпякання ран, запаленняў і бародавак. Сільвій і яго вучні ўнеслі вялікі ўклад у вывучэнне [[страваванне|стрававання]] і цыркуляцыі вадкасцей у чалавечым арганізме. Даследаванні Сільвія шмат у чым спрыялі адмове тагачаснай медыцыны ад містычнага ўспрымання хвароб і звароту да біяхімічнага тлумачэння іх паходжання. Сільвія лічаць адным з заснавальнікаў біяхіміі. Вывучэнне Сільвіем марфалагічных змен пры сухотах дазволіла яму выказаць здагадку пра сувязь з гэтым захворваннем грудкоў, якія выяўляюцца ў розных органах (хоць сам Сільвій не лічыў іх марфалагічным субстратам хваробы і атаясамляў грудкі ў лёгкіх з змененымі лімфатычнымі вузламі). {{DEFAULTSORT:Сільвій}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] nlutoobfl6b0clgejamj7dyfcw9y26f 5167809 5167808 2026-07-20T07:11:11Z Autumndancer 168015 5167809 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Францыск Сільвій''', ён жа ''Франсуа Дзюбуа, Франц дэ ле Боэ, Франс дэ ла Боэ'' ({{lang-la|Franciscus Sylvius}}, {{lang-fr|François Du Bois}}, {{lang-de|Franz De Le Boë}}; {{ВД-Прэамбула}}) — галандскі ўрач, анатам, хімік. == Біяграфія == Заснавальнік школы ятрахіміі ў медыцыне, якая тлумачыла паходжанне захворванняў хімічнымі працэсамі ў чалавечым арганізме. Лічыў прычынай усіх хвароб утварэнне ў целе хворага залішніх «едкасцяў» кіслотнай або шчолачнай прыроды, і, у адпаведнасці з прынцыпам «процілеглае лячы процілеглым», пры адным тыпе хвароб прызначаў шчолачы, пры іншым — кіслоты. Услед за галандскім доктарам-алхімікам Янам Баптыстам ван Гельмонтам навучыўся атрымліваць нітрат срэбра (ляпіс) шляхам злучэння срэбра з [[азотная кіслата|азотнай кіслатой]] і выкарыстоўваць яго для прыпякання ран, запаленняў і бародавак. Сільвій і яго вучні ўнеслі вялікі ўклад у вывучэнне [[страваванне|стрававання]] і цыркуляцыі вадкасцей у чалавечым арганізме. Даследаванні Сільвія шмат у чым спрыялі адмове тагачаснай медыцыны ад містычнага ўспрымання хвароб і звароту да біяхімічнага тлумачэння іх паходжання. Сільвія лічаць адным з заснавальнікаў біяхіміі. Вывучэнне Сільвіем марфалагічных змен пры сухотах дазволіла яму выказаць здагадку пра сувязь з гэтым захворваннем грудкоў, якія выяўляюцца ў розных органах (хоць сам Сільвій не лічыў іх марфалагічным субстратам хваробы і атаясамляў грудкі ў лёгкіх з змененымі лімфатычнымі вузламі). {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Сільвій}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] sg53supaaz8zjcebqmdf5ux60bmujiv 5167814 5167809 2026-07-20T07:14:28Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5167814 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Францыск Сільвій''', ён жа ''Франсуа Дзюбуа, Франц дэ ле Боэ, Франс дэ ла Боэ'' ({{lang-la|Franciscus Sylvius}}, {{lang-fr|François Du Bois}}, {{lang-de|Franz De Le Boë}}; {{ВД-Прэамбула}}) — галандскі ўрач, анатам, хімік. == Біяграфія == Заснавальнік школы ятрахіміі ў медыцыне, якая тлумачыла паходжанне захворванняў хімічнымі працэсамі ў чалавечым арганізме. Лічыў прычынай усіх хвароб утварэнне ў целе хворага залішніх «едкасцяў» кіслотнай або шчолачнай прыроды, і, у адпаведнасці з прынцыпам «процілеглае лячы процілеглым», пры адным тыпе хвароб прызначаў шчолачы, пры іншым — кіслоты. Услед за галандскім доктарам-алхімікам [[Ян Баптыста ван Гельмант|Янам Баптыстам ван Гельмантам]] навучыўся атрымліваць нітрат срэбра (ляпіс) шляхам злучэння срэбра з [[азотная кіслата|азотнай кіслатой]] і выкарыстоўваць яго для прыпякання ран, запаленняў і бародавак. Сільвій і яго вучні ўнеслі вялікі ўклад у вывучэнне [[страваванне|стрававання]] і цыркуляцыі вадкасцей у чалавечым арганізме. Даследаванні Сільвія шмат у чым спрыялі адмове тагачаснай медыцыны ад містычнага ўспрымання хвароб і звароту да біяхімічнага тлумачэння іх паходжання. Сільвія лічаць адным з заснавальнікаў біяхіміі. Вывучэнне Сільвіем марфалагічных змен пры сухотах дазволіла яму выказаць здагадку пра сувязь з гэтым захворваннем грудкоў, якія выяўляюцца ў розных органах (хоць сам Сільвій не лічыў іх марфалагічным субстратам хваробы і атаясамляў грудкі ў лёгкіх з змененымі лімфатычнымі вузламі). {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Сільвій}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] o4lbvmo2aggnptjwcsmr9d1e38f0a8c 0 811141 5167815 2026-07-20T07:17:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Дайнава]] 5167815 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дайнава ]] a6vm6qcjr2won8notmq83vsxmqsb3qe 0 811142 5167816 2026-07-20T07:17:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Некропаль |Беларуская назва = Слабадскія могілкі |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён =...» 5167816 wikitext text/x-wiki {{Некропаль |Беларуская назва = Слабадскія могілкі |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = |Месцазнаходжанне = [[Ліда]] |Гістарычны раён = [[Слабодка (Ліда)|Слабодка]] |Ранейшыя назвы = |Тып = |Славутасці = |Дата заснавання = 1936 |Першае згадка = |Першае пахаванне = 1936 |Апошняе пахаванне = |Дата закрыцця = |Дата ліквідацыі = |Плошча = |Архітэктар = |Колькасць пахаваных = |Колькасць пахаванняў = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = [[каталіцтва|католікі]] |Статус = дзейныя |Ахоўны статус = |Кіруючая арганізацыя = |Сайт = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Слабадскі́я мо́гілкі'''&nbsp;— каталіцкі некропаль у горадзе [[Ліда]], размешчаны ў гістарычным мікрараёне [[Слабодка (Ліда)|Слабодка]]. Узніклі ў 1936 годзе пры [[Слабадскі касцёл (Ліда)|Слабадскім касцёле]]. == Гісторыя == Яшчэ да пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] віленскі губернатар зацвердзіў дазвол Лідскага магістрата ад 15 снежня 1909 года аб выдзяленні трох [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] гарадской тэрыторыі на будаўніцтва «другога каталіцкага касцёла» на Слабодцы<ref>[[Kurier Wileński|Kuryer Wilenski]] № 101, 6 (19) maja 1911.</ref><ref name="lauresh">{{артыкул |аўтар=[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]] |загаловак=Лідскія могілкі |выданне=[[Лідскі летапісец]] |тып=часопіс |год=2016 |нумар=2 (74) |старонкі=38—60 |спасылка=https://pawet.net/library/history/city_district/religion/cemetery2/%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%BA.html}}</ref>. У канцы мая 1933 года на пасяджэнні Гарадской рады была ўхвалена пастанова аб выдзяленні 9 гектараў зямлі на Слабодцы для будаўніцтва касцёла, школы і паліцэйскага пастарунка, а таксама плошчы, саду і сквера агульнага карыстання<ref>[[Słowo (газета, Вільня)|Słowo]] №139(3277) 23 maja 1933.</ref><ref name="lauresh"/>. У 1920—1930-я гады Слабодка стала важным раёнам горада. Дзякуючы намаганням ксяндза-вікарыя [[Станіслаў Мажэйка|Станіслава Мажэйкі]] ў 1933 годзе тут быў пабудаваны касцёл. Гісторык [[Міхал Шымялевіч]] адзначаў, што парафіяльныя рыма-каталіцкія могілкі на Слабадзе былі заснаваныя на зямлі, якая мела гістарычную назву «[[Перхураўскі клін]]»<ref>[[Міхал Шымялевіч|Szymielewicz Michał]]. Nasze drzewa. Sosna // [[Ziemia Lidzka]] № 1-1938.</ref><ref name="lauresh"/>. У 1936 годзе Гарадская рада перадала Слабадской парафіі два гектары гарадской зямлі для заснавання могілак. Згодна з успамінамі краязнаўца [[Уладзіслаў Абрамовіч|Уладзіслава Абрамовіча]], падчас геадэзічных работ і абгароджвання будучых могілак адзін з работнікаў пажартаваў, пацікавіўшыся ў калегі, хто з іх першым ляжа ў гэтую зямлю. Па збегу абставін менавіта той, хто пытаўся, неўзабаве і стаў першым нябожчыкам на новых могілках, якому вернікі зладзілі ўрачыстае пахаванне<ref>[[Уладзіслаў Абрамовіч|Władysław Abramowicz]]. Słobódka - przedmieście Lidy // [[Ziemia Lidzka]] № 6(53) - 2002.</ref><ref name="lauresh"/>. == Характарыстыка == Ад самага пачатку могілкі мелі радыяльна-прамянёвую пабудову, якая добра прасочваецца ў старой частцы некропаля і сёння. Галоўная брама архітэктурна нагадвае герб «[[Калюмны]]». Самае старое з выяўленых пахаванняў датуецца 1936 годам. На бетонным помніку змешчаны надпіс<ref name="lauresh"/>: {{цытата|Антаніна Шурмей, жыла 36 гадоў, памерла 7.XII.1936&nbsp;г., каханай мамусі ад дзяцей.}} == Пахаванні і мемарыялы == На Слабадскіх могілках знаходзяцца два значныя мемарыяльныя пахаванні каталіцкіх святароў. У першым пахаваны дзевяць святароў, якія былі расстраляныя нямецкімі акупантамі на заходняй ускраіне лідскага Паўночнага гарадка 10 сакавіка 1943 года. У красавіку 1943 года сяляне з вёскі [[Дайнава (Лідскі раён)|Дайнава]] ўначы таемна выкапалі парэшткі забітых і перазахавалі іх у агародзе сям’і Ухто. У 1960 годзе парэшткі пакутнікаў былі ўрачыста перанесены на могілкі Слабадской парафіі. На гранях іх агульнага саркафага выбіты імёны<ref name="lauresh"/>: {| class="wikitable sortable" |- ! Імя !! Узрост !! Пасада і месца службы |- | [[Стэфан Дабравольскі]] || 44 гады || пробашч з [[Беліца (Лідскі раён)|Беліцы]] |- | [[Альфонс Бароўскі]] || 51 год || пробашч з [[Ляцк|Лацка]] |- | [[Францішак Цыбульскі]] || 58 гадоў || пробашч з [[Трабы|Трабаў]] |- | [[Ежы Ажароўскі]] || 31 год || пробашч з [[Ліпнішкі|Ліпнішак]] |- | [[Вінцэнт Стжаснеўскі]]|| 34 гады || пробашч з [[Юрацішкі|Юрацішак]] |- | [[Вінцэнт Лабан]] || 45 гадоў || пробашч з [[Ліда|Ліды]] |- | [[Люцыян Мрачкоўскі]] || 34 гады || вікарый лідскі |- | [[Стэфан Снягоцкі]] || 29 гадоў || вікарый [[Лідская фара|Фарнага касцёла]] |- | [[Аляксандр Аўгустыновіч]] || 53 гады || пробашч з [[Няцеча|Няцечы]] |} Другое значнае пахаванне з’явілася ў 1986 годзе, калі парафіяне, каб выратаваць магілы ад варварскага знішчэння савецкімі ўладамі на [[Старыя каталіцкія могілкі (Ліда)|Старых каталіцкіх могілках Ліды]], перанеслі парэшткі шэрагу святароў на Слабадскія могілкі. Шараговыя ксяндзы былі пахаваны пад агульным помнікам. Сярод перанесеных<ref name="lauresh"/>: {| class="wikitable sortable" |- ! Імя !! Год смерці !! Пасада |- | [[Юзаф Сянкевіч]] || 1905 || пробашч і [[дэкан (каталіцтва)|дэкан]] лідскі |- | [[Альберт Стэцкі]] || 1898 || [[місіянер]] |- | [[Антоній Кулакоўскі]] || 1904 || місіянер |- | [[Ян Кандрат]] || 1924 || вікарый |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Могілкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Могілкі Ліды]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1936 годзе]] aw922l1uxn2un0106kllxgf4kwwhc0q 5167824 5167816 2026-07-20T07:27:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1936 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167824 wikitext text/x-wiki {{Некропаль |Беларуская назва = Слабадскія могілкі |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = |Месцазнаходжанне = [[Ліда]] |Гістарычны раён = [[Слабодка (Ліда)|Слабодка]] |Ранейшыя назвы = |Тып = |Славутасці = |Дата заснавання = 1936 |Першае згадка = |Першае пахаванне = 1936 |Апошняе пахаванне = |Дата закрыцця = |Дата ліквідацыі = |Плошча = |Архітэктар = |Колькасць пахаваных = |Колькасць пахаванняў = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = [[каталіцтва|католікі]] |Статус = дзейныя |Ахоўны статус = |Кіруючая арганізацыя = |Сайт = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Слабадскі́я мо́гілкі'''&nbsp;— каталіцкі некропаль у горадзе [[Ліда]], размешчаны ў гістарычным мікрараёне [[Слабодка (Ліда)|Слабодка]]. Узніклі ў 1936 годзе пры [[Слабадскі касцёл (Ліда)|Слабадскім касцёле]]. == Гісторыя == Яшчэ да пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] віленскі губернатар зацвердзіў дазвол Лідскага магістрата ад 15 снежня 1909 года аб выдзяленні трох [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] гарадской тэрыторыі на будаўніцтва «другога каталіцкага касцёла» на Слабодцы<ref>[[Kurier Wileński|Kuryer Wilenski]] № 101, 6 (19) maja 1911.</ref><ref name="lauresh">{{артыкул |аўтар=[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]] |загаловак=Лідскія могілкі |выданне=[[Лідскі летапісец]] |тып=часопіс |год=2016 |нумар=2 (74) |старонкі=38—60 |спасылка=https://pawet.net/library/history/city_district/religion/cemetery2/%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%BA.html}}</ref>. У канцы мая 1933 года на пасяджэнні Гарадской рады была ўхвалена пастанова аб выдзяленні 9 гектараў зямлі на Слабодцы для будаўніцтва касцёла, школы і паліцэйскага пастарунка, а таксама плошчы, саду і сквера агульнага карыстання<ref>[[Słowo (газета, Вільня)|Słowo]] №139(3277) 23 maja 1933.</ref><ref name="lauresh"/>. У 1920—1930-я гады Слабодка стала важным раёнам горада. Дзякуючы намаганням ксяндза-вікарыя [[Станіслаў Мажэйка|Станіслава Мажэйкі]] ў 1933 годзе тут быў пабудаваны касцёл. Гісторык [[Міхал Шымялевіч]] адзначаў, што парафіяльныя рыма-каталіцкія могілкі на Слабадзе былі заснаваныя на зямлі, якая мела гістарычную назву «[[Перхураўскі клін]]»<ref>[[Міхал Шымялевіч|Szymielewicz Michał]]. Nasze drzewa. Sosna // [[Ziemia Lidzka]] № 1-1938.</ref><ref name="lauresh"/>. У 1936 годзе Гарадская рада перадала Слабадской парафіі два гектары гарадской зямлі для заснавання могілак. Згодна з успамінамі краязнаўца [[Уладзіслаў Абрамовіч|Уладзіслава Абрамовіча]], падчас геадэзічных работ і абгароджвання будучых могілак адзін з работнікаў пажартаваў, пацікавіўшыся ў калегі, хто з іх першым ляжа ў гэтую зямлю. Па збегу абставін менавіта той, хто пытаўся, неўзабаве і стаў першым нябожчыкам на новых могілках, якому вернікі зладзілі ўрачыстае пахаванне<ref>[[Уладзіслаў Абрамовіч|Władysław Abramowicz]]. Słobódka - przedmieście Lidy // [[Ziemia Lidzka]] № 6(53) - 2002.</ref><ref name="lauresh"/>. == Характарыстыка == Ад самага пачатку могілкі мелі радыяльна-прамянёвую пабудову, якая добра прасочваецца ў старой частцы некропаля і сёння. Галоўная брама архітэктурна нагадвае герб «[[Калюмны]]». Самае старое з выяўленых пахаванняў датуецца 1936 годам. На бетонным помніку змешчаны надпіс<ref name="lauresh"/>: {{цытата|Антаніна Шурмей, жыла 36 гадоў, памерла 7.XII.1936&nbsp;г., каханай мамусі ад дзяцей.}} == Пахаванні і мемарыялы == На Слабадскіх могілках знаходзяцца два значныя мемарыяльныя пахаванні каталіцкіх святароў. У першым пахаваны дзевяць святароў, якія былі расстраляныя нямецкімі акупантамі на заходняй ускраіне лідскага Паўночнага гарадка 10 сакавіка 1943 года. У красавіку 1943 года сяляне з вёскі [[Дайнава (Лідскі раён)|Дайнава]] ўначы таемна выкапалі парэшткі забітых і перазахавалі іх у агародзе сям’і Ухто. У 1960 годзе парэшткі пакутнікаў былі ўрачыста перанесены на могілкі Слабадской парафіі. На гранях іх агульнага саркафага выбіты імёны<ref name="lauresh"/>: {| class="wikitable sortable" |- ! Імя !! Узрост !! Пасада і месца службы |- | [[Стэфан Дабравольскі]] || 44 гады || пробашч з [[Беліца (Лідскі раён)|Беліцы]] |- | [[Альфонс Бароўскі]] || 51 год || пробашч з [[Ляцк|Лацка]] |- | [[Францішак Цыбульскі]] || 58 гадоў || пробашч з [[Трабы|Трабаў]] |- | [[Ежы Ажароўскі]] || 31 год || пробашч з [[Ліпнішкі|Ліпнішак]] |- | [[Вінцэнт Стжаснеўскі]]|| 34 гады || пробашч з [[Юрацішкі|Юрацішак]] |- | [[Вінцэнт Лабан]] || 45 гадоў || пробашч з [[Ліда|Ліды]] |- | [[Люцыян Мрачкоўскі]] || 34 гады || вікарый лідскі |- | [[Стэфан Снягоцкі]] || 29 гадоў || вікарый [[Лідская фара|Фарнага касцёла]] |- | [[Аляксандр Аўгустыновіч]] || 53 гады || пробашч з [[Няцеча|Няцечы]] |} Другое значнае пахаванне з’явілася ў 1986 годзе, калі парафіяне, каб выратаваць магілы ад варварскага знішчэння савецкімі ўладамі на [[Старыя каталіцкія могілкі (Ліда)|Старых каталіцкіх могілках Ліды]], перанеслі парэшткі шэрагу святароў на Слабадскія могілкі. Шараговыя ксяндзы былі пахаваны пад агульным помнікам. Сярод перанесеных<ref name="lauresh"/>: {| class="wikitable sortable" |- ! Імя !! Год смерці !! Пасада |- | [[Юзаф Сянкевіч]] || 1905 || пробашч і [[дэкан (каталіцтва)|дэкан]] лідскі |- | [[Альберт Стэцкі]] || 1898 || [[місіянер]] |- | [[Антоній Кулакоўскі]] || 1904 || місіянер |- | [[Ян Кандрат]] || 1924 || вікарый |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Могілкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Могілкі Ліды]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе]] oviikkraza7l4a7t33fnvp8o2h0xve9 14 811143 5167818 2026-07-20T07:19:24Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Рознічны гандаль]] [[Катэгорыя:Гандлёвыя кампаніі]]» 5167818 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Рознічны гандаль]] [[Катэгорыя:Гандлёвыя кампаніі]] 23i3t8t0azbqqlzbcnjyxlw4t4rx4ao 0 811144 5167819 2026-07-20T07:19:55Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Адрыян Юніус''' ({{lang-la|Hadrianus Junius}}, пры нараджэнні: Адрыян дэ Ёнгэ, {{lang-nl|Adriaen de Jonghe}}; ) — нідэрландскі ўрач і навуковец, аўтар лацінскіх прац. == Біяграфія == Скончыў школу ў Харлеме, затым вывучаў у Парыжы і Балонні медыцыну і філасофію, наведаў у Іта...» 5167819 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Адрыян Юніус''' ({{lang-la|Hadrianus Junius}}, пры нараджэнні: Адрыян дэ Ёнгэ, {{lang-nl|Adriaen de Jonghe}}; ) — нідэрландскі ўрач і навуковец, аўтар лацінскіх прац. == Біяграфія == Скончыў школу ў Харлеме, затым вывучаў у Парыжы і Балонні медыцыну і філасофію, наведаў у Італіі [[Андрэа Альчата]] і ў 1540 годзе атрымаў доктарскую ступень. У 1542 годзе паехаў у Англію лейб-медыкам пры герцагу Норфалку. Некаторы час быў першым урачом пры дацкім каралю; нарэшце, пасяліўся ў Хаарлеме, дзе стаў вядомы і сваімі працамі, і як урач. Тут яго выбралі гарадскім урачом і рэктарам лацінскай школы. У 1574 г. ён пасяліўся ў Мідэлбургу, дзе прынц Вільгельм Аранскі прапанаваў яму пасаду гарадскога ўрача. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Юніус}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэраландаў]] 0689v73wo94kajpkdctlbym9szxk1sc 5167821 5167819 2026-07-20T07:21:08Z Autumndancer 168015 5167821 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Адрыян Юніус''' ({{lang-la|Hadrianus Junius}}, пры нараджэнні: Адрыян дэ Ёнгэ, {{lang-nl|Adriaen de Jonghe}}; ) — нідэрландскі ўрач і навуковец, аўтар лацінскіх прац. == Біяграфія == Скончыў школу ў Харлеме, затым вывучаў у Парыжы і Балонні медыцыну і філасофію, наведаў у Італіі [[Андрэа Альчата]] і ў 1540 годзе атрымаў доктарскую ступень. У 1542 годзе паехаў у Англію лейб-медыкам пры герцагу Норфалку. Некаторы час быў першым урачом пры дацкім каралю; нарэшце, пасяліўся ў Хаарлеме, дзе стаў вядомы і сваімі працамі, і як урач. Тут яго выбралі гарадскім урачом і рэктарам лацінскай школы. У 1574 г. ён пасяліўся ў Мідэлбургу, дзе прынц Вільгельм Аранскі прапанаваў яму пасаду гарадскога ўрача. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Юніус}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] t9o1s9lvli1l1pev3ze7xl0drh83nji 5167822 5167821 2026-07-20T07:21:41Z Autumndancer 168015 5167822 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Адрыян Юніус''' ({{lang-la|Hadrianus Junius}}, пры нараджэнні: Адрыян дэ Ёнгэ, {{lang-nl|Adriaen de Jonghe}}; {{ВД-Прэамбула}}) — нідэрландскі ўрач і навуковец, аўтар лацінскіх прац. == Біяграфія == Скончыў школу ў Харлеме, затым вывучаў у Парыжы і Балонні медыцыну і філасофію, наведаў у Італіі [[Андрэа Альчата]] і ў 1540 годзе атрымаў доктарскую ступень. У 1542 годзе паехаў у Англію лейб-медыкам пры герцагу Норфалку. Некаторы час быў першым урачом пры дацкім каралю; нарэшце, пасяліўся ў Хаарлеме, дзе стаў вядомы і сваімі працамі, і як урач. Тут яго выбралі гарадскім урачом і рэктарам лацінскай школы. У 1574 г. ён пасяліўся ў Мідэлбургу, дзе прынц Вільгельм Аранскі прапанаваў яму пасаду гарадскога ўрача. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Юніус}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] ajomlz8159xqz6dzw29rjshjnxp3ydj 0 811145 5167823 2026-07-20T07:26:44Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{цёзкі2|Якабс}} {{Асоба}} '''Алета Якабс''' (нідэр. Aletta Henriëtta Jacobs, ) - нідэрландская ўрач, перакладчыца і суфражыстка. Першая жанчына, якая скончыла галандскі ўніверсітэт і першая жанчына-лекар у Нідэрландах. У 1882 годзе яна заснавала першую ў свеце клініку па...» 5167823 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Якабс}} {{Асоба}} '''Алета Якабс''' (нідэр. Aletta Henriëtta Jacobs, ) - нідэрландская ўрач, перакладчыца і суфражыстка. Першая жанчына, якая скончыла галандскі ўніверсітэт і першая жанчына-лекар у Нідэрландах. У 1882 годзе яна заснавала першую ў свеце клініку па кантролі над нараджальнасцю і была лідарам як галандскага, так і Міжнароднага жаночага руху. Кіравала кампаніямі, накіраванымі на дэрэгуляванне прастытуцыі, паляпшэнне ўмоў працы жанчын, садзейнічанне міру і якія заклікалі да забеспячэння жанчын права голасу. Была арганізатарам кампаніі па ўвядзенні абавязковых нормаў аб парушэннях у сферы занятасці работнікаў рознічнага гандлю і атрымала права голасу для галандскіх жанчын у 1919 годзе. Удзельнічаючы ў Міжнародным жаночым руху, падарожнічала па ўсім свеце, расказваючы аб праблемах жанчын і дакументуючы сацыяльна-эканамічнае і палітычнае становішча жанчын. Яна адыграла важную ролю ў стварэнні Міжнароднай жаночай Лігі за мір і свабоду і была актыўным удзельнікам руху "За мір". {{DEFAULTSORT:Якабс}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] cqm4ho9c1v0kwdbqsrlljqxlir5vd8k 5167825 5167823 2026-07-20T07:27:41Z Autumndancer 168015 5167825 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Якабс}} {{Асоба}} '''Алета Якабс''' ({{lang-nl|Aletta Henriëtta Jacobs}}, ) - нідэрландская ўрач, перакладчыца і суфражыстка. Першая жанчына, якая скончыла галандскі ўніверсітэт і першая жанчына-лекар у Нідэрландах. У 1882 годзе яна заснавала першую ў свеце клініку па кантролі над нараджальнасцю і была лідарам як галандскага, так і Міжнароднага жаночага руху. Кіравала кампаніямі, накіраванымі на дэрэгуляванне прастытуцыі, паляпшэнне ўмоў працы жанчын, садзейнічанне міру і якія заклікалі да забеспячэння жанчын права голасу. Была арганізатарам кампаніі па ўвядзенні абавязковых нормаў аб парушэннях у сферы занятасці работнікаў рознічнага гандлю і атрымала права голасу для галандскіх жанчын у 1919 годзе. Удзельнічаючы ў Міжнародным жаночым руху, падарожнічала па ўсім свеце, расказваючы аб праблемах жанчын і дакументуючы сацыяльна-эканамічнае і палітычнае становішча жанчын. Яна адыграла важную ролю ў стварэнні Міжнароднай жаночай Лігі за мір і свабоду і была актыўным удзельнікам руху "За мір". {{DEFAULTSORT:Якабс}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] bedht2z4urxf30rre27pr252nduvd5u 5167826 5167825 2026-07-20T07:28:26Z Autumndancer 168015 5167826 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Якабс}} {{Асоба}} '''Алета Якабс''' ({{lang-nl|Aletta Henriëtta Jacobs}}, {{ВД-Прэамбула}}) — нідэрландская ўрач, перакладчыца і суфражыстка. Першая жанчына, якая скончыла галандскі ўніверсітэт і першая жанчына-лекар у Нідэрландах. У 1882 годзе яна заснавала першую ў свеце клініку па кантролі над нараджальнасцю і была лідарам як галандскага, так і Міжнароднага жаночага руху. Кіравала кампаніямі, накіраванымі на дэрэгуляванне прастытуцыі, паляпшэнне ўмоў працы жанчын, садзейнічанне міру і якія заклікалі да забеспячэння жанчын права голасу. Была арганізатарам кампаніі па ўвядзенні абавязковых нормаў аб парушэннях у сферы занятасці работнікаў рознічнага гандлю і атрымала права голасу для галандскіх жанчын у 1919 годзе. Удзельнічаючы ў Міжнародным жаночым руху, падарожнічала па ўсім свеце, расказваючы аб праблемах жанчын і дакументуючы сацыяльна-эканамічнае і палітычнае становішча жанчын. Яна адыграла важную ролю ў стварэнні Міжнароднай жаночай Лігі за мір і свабоду і была актыўным удзельнікам руху «За мір». {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Якабс}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] 8wn09mww9cghcxw14n6rcsy5wr6ledf 0 811146 5167829 2026-07-20T07:36:51Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Ян ван дэр Ху́вэ''' ({{lang-nl|Jan van der Hoeve}}; ) — нідэрландскі афтальмолаг. Прызнаны за свае канцэпцыі пра [[факаматозы]]. Ван дэр Хувэ скончыў [[Лейдэнскі ўніверсіэт]] і атрымаў доктарскую ступень ва Універсітэце Берна. Ён стаў прафесарам афтальмалогіі...» 5167829 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Ян ван дэр Ху́вэ''' ({{lang-nl|Jan van der Hoeve}}; ) — нідэрландскі афтальмолаг. Прызнаны за свае канцэпцыі пра [[факаматозы]]. Ван дэр Хувэ скончыў [[Лейдэнскі ўніверсіэт]] і атрымаў доктарскую ступень ва Універсітэце Берна. Ён стаў прафесарам афтальмалогіі ў [[Гронінгенскі ўніверсіэт|Гронінгенскім універсітэце]], а затым ва ўніверсітэце Лейдэна. Ван дэр Хувэ быў абраны прэзідэнтам фізічнага аддзялення Каралеўскай нідэрландскай акадэміі навук у 1932 годзе. {{DEFAULTSORT:ван дэр Хувэ Ян}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] m8bhalq24fmmw20w8524mh22ktwvpiv 5167830 5167829 2026-07-20T07:37:41Z Autumndancer 168015 5167830 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Ян ван дэр Ху́вэ''' ({{lang-nl|Jan van der Hoeve}}; ) — нідэрландскі афтальмолаг. Прызнаны за свае канцэпцыі пра [[факаматозы]]. Ван дэр Хувэ скончыў [[Лейдэнскі ўніверсіэт]] і атрымаў доктарскую ступень ва Універсітэце Берна. Ён стаў прафесарам афтальмалогіі ў [[Гронінгенскі ўніверсітэт|Гронінгенскім універсітэце]], а затым ва ўніверсітэце Лейдэна. Ван дэр Хувэ быў абраны прэзідэнтам фізічнага аддзялення Каралеўскай нідэрландскай акадэміі навук у 1932 годзе. {{DEFAULTSORT:ван дэр Хувэ Ян}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] hxijovli5podzj8rz54f2gsrlki34by 5167831 5167830 2026-07-20T07:38:17Z Autumndancer 168015 5167831 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Ян ван дэр Ху́вэ''' ({{lang-nl|Jan van der Hoeve}}; ) — нідэрландскі афтальмолаг. Прызнаны за свае канцэпцыі пра [[факаматозы]]. Ван дэр Хувэ скончыў [[Лейдэнскі ўніверсітэт]] і атрымаў доктарскую ступень ва Універсітэце Берна. Ён стаў прафесарам афтальмалогіі ў [[Гронінгенскі ўніверсітэт|Гронінгенскім універсітэце]], а затым ва ўніверсітэце Лейдэна. Ван дэр Хувэ быў абраны прэзідэнтам фізічнага аддзялення Каралеўскай нідэрландскай акадэміі навук у 1932 годзе. {{DEFAULTSORT:ван дэр Хувэ Ян}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] 2pkayscz0jzweb0m03zk8gjgrt14lmu 5167834 5167831 2026-07-20T07:42:15Z Autumndancer 168015 5167834 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Ян ван дэр Ху́вэ''' ({{lang-nl|Jan van der Hoeve}}; {{ВД-Прэамбула}}) — нідэрландскі афтальмолаг. Прызнаны за свае канцэпцыі пра [[факаматозы]]. Ван дэр Хувэ скончыў [[Лейдэнскі ўніверсітэт]] і атрымаў доктарскую ступень ва Універсітэце Берна. Ён стаў прафесарам афтальмалогіі ў [[Гронінгенскі ўніверсітэт|Гронінгенскім універсітэце]], а затым ва ўніверсітэце Лейдэна. Ван дэр Хувэ быў абраны прэзідэнтам фізічнага аддзялення Каралеўскай нідэрландскай акадэміі навук у 1932 годзе. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:ван дэр Хувэ Ян}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] 8t5zo8ycpnxybk6mli2yb1uz9majkna 0 811147 5167832 2026-07-20T07:40:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Слабодка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |п...» 5167832 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Слабодка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Дварцовая Слабада, Слабада |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 505 |год перапісу = 1897 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = [[праваслаўе|праваслаўныя]], [[іўдаізм|іўдзеі]], [[каталіцтва|католікі]] |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Слабо́дка''' (гістарычная назва — '''Дварцо́вая Слабада́''', пазней '''Слабада́''') — гістарычны мікрараён (харонім) у заходняй частцы горада [[Ліда]], аддзелены ад цэнтра чыгуначнай магістраллю. == Гісторыя == У часы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] вёска Дварцовая Слабада ўваходзіла ў склад каралеўскіх уладанняў Замкавага двара, рэзідэнцыі [[Лідскі стараста|лідскага старасты]]. Пасля падзелаў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у 1795 годзе гэтыя землі перайшлі ў скарб [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref name="khoronimy">{{cite web|title=Лидские городские хоронимы|url=https://lixmuseum.by/ru/lidskie-gorodskie-horonimy/|publisher=Лідскі гісторыка-мастацкі музей|date=2021-03-15|accessdate=2026-07-20|lang=ru}}</ref>. Каля 1860 года ўлады вырашылі заснаваць на землях Дварцовай Слабады калонію. Згодна з папулярнай гарадской легендай, запісанай лідскім краязнаўцам [[Уладзіслаў Абрамовіч|Уладзіславам Абрамовічам]], першапачаткова тут памылкова пасялілі чатыры яўрэйскія сям’і (Ліпнішскія, Баруховічы і іншыя). Калі высветлілася, што землі прызначаліся для праваслаўных жыхароў, яўрэі нібыта прынялі праваслаўе, каб захаваць выдзеленыя ўчасткі па 20 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]], і змянілі прозвішчы: Ліпнішскія сталі Ліпінскімі, Баруховічы — Барысевічамі, а яшчэ адзін з пасяленцаў узяў прозвішча Крыжаноўскі. У 1866 годзе гэтыя ўчасткі былі перададзены ім на выкуп<ref name="abramovich">{{артыкул |аўтар=[[Уладзіслаў Абрамовіч|Абрамовіч У.]] |загаловак=Слабодка — прадмесце Ліды |выданне=[[Лідскі летапісец]] |тып=часопіс |год=2014 |нумар=1 (65) |старонкі=65—66}}</ref>. Аднак сучасныя даследчыкі адзначаюць, што ў рэчаіснасці на гэтых землях былі паселены [[Кантаністы|кантаністы]] — яўрэйскія салдаты, якія адслужылі 25 гадоў у царскай арміі. Яны яшчэ ў маленстве былі пераведзены ў праваслаўе і пасля заканчэння службы атрымлівалі зямлю, ствараючы шматлікія сем'і з праваслаўнымі славянкамі<ref name="khoronimy"/>. З пракладкай праз Ліду чыгуначных ліній [[Вільня]] — [[Лунінец]] (1883—1884 гады) і [[Маладзечна]] — [[Ваўкавыск]] (1903—1905 гады) пачалося імклівае развіццё Слабады. Сем'і пасяленцаў атрымалі добрыя заробкі на будаўніцтве, паступова змяніўшы род дзейнасці з сельскай гаспадаркі на абслугоўванне транспартнай інфраструктуры. Паводле перапісу 1897 года ў Дварцовай Слабадзе налічвалася 505 жыхароў, з якіх 68 былі яўрэямі. На пачатку XX стагоддзя тут пражывалі шматлікія праваслаўныя сем'і: Ліпінскія, Анацкія, Дарашкевічы, Калясінскія, Крыжаноўскія, Лучко, Тарашчукі, Чайкоўскія і іншыя<ref name="khoronimy"/><ref name="lauresh">{{кніга |аўтар=[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л. Л.]] |загаловак=Ліда ўчора і сёння: гісторыя горада ў выявах |месца=Ліда |выдавецтва=Лідская друкарня |год=2013 |старонак=152 |isbn=978-985-6437-29-1}}</ref>. Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] прыметнік «Дварцовая» знік з ужытку, і раён стаў называцца Слабодкай, а пазней проста Слабадой. У 1920—1930-я гады мікрараён актыўна забудоўваўся дзякуючы танным зямельным участкам і спрыяльнаму экалагічнаму размяшчэнню. Інфраструктура паселішча значна пашырылася: з'явіліся ўласныя крамы, аптэчны склад, лазня (якая належала чыгунцы), паліцэйскі [[пастарунак]] і добраахвотная пажарная ахова са сваёй вежай<ref name="abramovich"/>. У сферы адукацыі пачала працаваць сямікласная грамадская школа (сучасная сярэдняя школа № 10). У 1938 годзе была створана прыватная гімназія [[Асаднікі|асаднікаў]], якая часова размяшчалася ў былым будынку школы па вуліцы Каштанавай (сучасная [[Вуліца Паўліка Марозава (Ліда)|вуліца Паўліка Марозава]]). Для гімназіі пачалі ўзводзіць новы будынак на вуліцы Школьнай, але да 1939 года працы не былі завершаны (пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] будынак дабудавалі як Дом афіцэраў)<ref name="lauresh"/>. У 1932 годзе дзякуючы старанням ксяндза-вікарыя [[Станіслаў Мажэйка|Станіслава Мажэйкі]] на Слабодцы паўстала каталіцкая парафія і быў пабудаваны драўляны [[Слабадскі касцёл (Ліда)|Слабадскі касцёл]]. У 1936 годзе Гарадская рада выдзеліла два гектары зямлі для заснавання [[Слабадскія могілкі (Ліда)|могілак]]. Згодна з успамінамі краязнаўцаў, першым на іх быў пахаваны рабочы, які падчас абгароджвання тэрыторыі жартам пытаўся ў калегі, хто з іх першым ляжа ў гэтую зямлю<ref name="abramovich"/>. Доўгі час далейшае развіццё Слабодкі стрымлівалася адсутнасцю зручнай дарожнай сувязі з цэнтрам горада, бо раён быў адрэзаны чыгуначнымі каляямі з інтэнсіўным рухам. Транспартная праблема была канчаткова вырашана ў 1973 годзе з пабудовай аўтамабільнага [[Віядук|віядука]]. Сучасная Слабада візуальна і функцыянальна падзелена на дзве зоны мяжой па вуліцы Максіма Горкага: усходнюю частку складае прыватная аднапавярховая забудова з агародамі, а заходнюю — шматпавярховыя цагляныя і блокавыя дамы<ref name="khoronimy"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мікрараёны Ліды]] [[Катэгорыя:Гісторыя Ліды]] 7btwc9p4cjjqwzii4snxfnjqmz65log 5167833 5167832 2026-07-20T07:42:14Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5167833 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Слабодка (значэнні)}} {{значэнні|Слабада (значэнні)}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Слабодка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Дварцовая Слабада, Слабада |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 505 |год перапісу = 1897 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = [[праваслаўе|праваслаўныя]], [[іўдаізм|іўдзеі]], [[каталіцтва|католікі]] |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Слабо́дка''' (гістарычная назва — '''Дварцо́вая Слабада́''', пазней '''Слабада́''') — гістарычны мікрараён (харонім) у заходняй частцы горада [[Ліда]], аддзелены ад цэнтра чыгуначнай магістраллю. == Гісторыя == У часы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] вёска Дварцовая Слабада ўваходзіла ў склад каралеўскіх уладанняў Замкавага двара, рэзідэнцыі [[Лідскі стараста|лідскага старасты]]. Пасля падзелаў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у 1795 годзе гэтыя землі перайшлі ў скарб [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref name="khoronimy">{{cite web|title=Лидские городские хоронимы|url=https://lixmuseum.by/ru/lidskie-gorodskie-horonimy/|publisher=Лідскі гісторыка-мастацкі музей|date=2021-03-15|accessdate=2026-07-20|lang=ru}}</ref>. Каля 1860 года ўлады вырашылі заснаваць на землях Дварцовай Слабады калонію. Згодна з папулярнай гарадской легендай, запісанай лідскім краязнаўцам [[Уладзіслаў Абрамовіч|Уладзіславам Абрамовічам]], першапачаткова тут памылкова пасялілі чатыры яўрэйскія сям’і (Ліпнішскія, Баруховічы і іншыя). Калі высветлілася, што землі прызначаліся для праваслаўных жыхароў, яўрэі нібыта прынялі праваслаўе, каб захаваць выдзеленыя ўчасткі па 20 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]], і змянілі прозвішчы: Ліпнішскія сталі Ліпінскімі, Баруховічы — Барысевічамі, а яшчэ адзін з пасяленцаў узяў прозвішча Крыжаноўскі. У 1866 годзе гэтыя ўчасткі былі перададзены ім на выкуп<ref name="abramovich">{{артыкул |аўтар=[[Уладзіслаў Абрамовіч|Абрамовіч У.]] |загаловак=Слабодка — прадмесце Ліды |выданне=[[Лідскі летапісец]] |тып=часопіс |год=2014 |нумар=1 (65) |старонкі=65—66}}</ref>. Аднак сучасныя даследчыкі адзначаюць, што ў рэчаіснасці на гэтых землях былі паселены [[Кантаністы|кантаністы]] — яўрэйскія салдаты, якія адслужылі 25 гадоў у царскай арміі. Яны яшчэ ў маленстве былі пераведзены ў праваслаўе і пасля заканчэння службы атрымлівалі зямлю, ствараючы шматлікія сем'і з праваслаўнымі славянкамі<ref name="khoronimy"/>. З пракладкай праз Ліду чыгуначных ліній [[Вільня]] — [[Лунінец]] (1883—1884 гады) і [[Маладзечна]] — [[Ваўкавыск]] (1903—1905 гады) пачалося імклівае развіццё Слабады. Сем'і пасяленцаў атрымалі добрыя заробкі на будаўніцтве, паступова змяніўшы род дзейнасці з сельскай гаспадаркі на абслугоўванне транспартнай інфраструктуры. Паводле перапісу 1897 года ў Дварцовай Слабадзе налічвалася 505 жыхароў, з якіх 68 былі яўрэямі. На пачатку XX стагоддзя тут пражывалі шматлікія праваслаўныя сем'і: Ліпінскія, Анацкія, Дарашкевічы, Калясінскія, Крыжаноўскія, Лучко, Тарашчукі, Чайкоўскія і іншыя<ref name="khoronimy"/><ref name="lauresh">{{кніга |аўтар=[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л. Л.]] |загаловак=Ліда ўчора і сёння: гісторыя горада ў выявах |месца=Ліда |выдавецтва=Лідская друкарня |год=2013 |старонак=152 |isbn=978-985-6437-29-1}}</ref>. Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] прыметнік «Дварцовая» знік з ужытку, і раён стаў называцца Слабодкай, а пазней проста Слабадой. У 1920—1930-я гады мікрараён актыўна забудоўваўся дзякуючы танным зямельным участкам і спрыяльнаму экалагічнаму размяшчэнню. Інфраструктура паселішча значна пашырылася: з'явіліся ўласныя крамы, аптэчны склад, лазня (якая належала чыгунцы), паліцэйскі [[пастарунак]] і добраахвотная пажарная ахова са сваёй вежай<ref name="abramovich"/>. У сферы адукацыі пачала працаваць сямікласная грамадская школа (сучасная сярэдняя школа № 10). У 1938 годзе была створана прыватная гімназія [[Асаднікі|асаднікаў]], якая часова размяшчалася ў былым будынку школы па вуліцы Каштанавай (сучасная [[Вуліца Паўліка Марозава (Ліда)|вуліца Паўліка Марозава]]). Для гімназіі пачалі ўзводзіць новы будынак на вуліцы Школьнай, але да 1939 года працы не былі завершаны (пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] будынак дабудавалі як Дом афіцэраў)<ref name="lauresh"/>. У 1932 годзе дзякуючы старанням ксяндза-вікарыя [[Станіслаў Мажэйка|Станіслава Мажэйкі]] на Слабодцы паўстала каталіцкая парафія і быў пабудаваны драўляны [[Слабадскі касцёл (Ліда)|Слабадскі касцёл]]. У 1936 годзе Гарадская рада выдзеліла два гектары зямлі для заснавання [[Слабадскія могілкі (Ліда)|могілак]]. Згодна з успамінамі краязнаўцаў, першым на іх быў пахаваны рабочы, які падчас абгароджвання тэрыторыі жартам пытаўся ў калегі, хто з іх першым ляжа ў гэтую зямлю<ref name="abramovich"/>. Доўгі час далейшае развіццё Слабодкі стрымлівалася адсутнасцю зручнай дарожнай сувязі з цэнтрам горада, бо раён быў адрэзаны чыгуначнымі каляямі з інтэнсіўным рухам. Транспартная праблема была канчаткова вырашана ў 1973 годзе з пабудовай аўтамабільнага [[Віядук|віядука]]. Сучасная Слабада візуальна і функцыянальна падзелена на дзве зоны мяжой па вуліцы Максіма Горкага: усходнюю частку складае прыватная аднапавярховая забудова з агародамі, а заходнюю — шматпавярховыя цагляныя і блокавыя дамы<ref name="khoronimy"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мікрараёны Ліды]] [[Катэгорыя:Гісторыя Ліды]] t7scqi3n38isjjacrre8x6u1m503gyh 5167840 5167833 2026-07-20T07:44:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5167840 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Слабодка (значэнні)}} {{значэнні|Слабада (значэнні)}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Слабодка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Дварцовая Слабада, Слабада |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 505 |год перапісу = 1897 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = [[праваслаўе|праваслаўныя]], [[іўдаізм|іўдзеі]], [[каталіцтва|католікі]] |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Слабо́дка''' (гістарычная назва — '''Дварцо́вая Слабада́''', пазней '''Слабада́''') — гістарычны мікрараён (харонім) у заходняй частцы горада [[Ліда]], аддзелены ад цэнтра чыгуначнай магістраллю. == Гісторыя == У часы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] вёска Дварцовая Слабада ўваходзіла ў склад каралеўскіх уладанняў Замкавага двара, рэзідэнцыі [[Лідскі стараста|лідскага старасты]]. Пасля падзелаў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у 1795 годзе гэтыя землі перайшлі ў скарб [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref name="khoronimy">{{cite web|title=Лидские городские хоронимы|url=https://lixmuseum.by/ru/lidskie-gorodskie-horonimy/|publisher=Лідскі гісторыка-мастацкі музей|date=2021-03-15|accessdate=2026-07-20|lang=ru}}</ref>. Каля 1860 года ўлады вырашылі заснаваць на землях Дварцовай Слабады калонію. Згодна з папулярнай гарадской легендай, запісанай лідскім краязнаўцам [[Уладзіслаў Абрамовіч|Уладзіславам Абрамовічам]], першапачаткова тут памылкова пасялілі чатыры яўрэйскія сям’і (Ліпнішскія, Баруховічы і іншыя). Калі высветлілася, што землі прызначаліся для праваслаўных жыхароў, яўрэі нібыта прынялі праваслаўе, каб захаваць выдзеленыя ўчасткі па 20 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]], і змянілі прозвішчы: Ліпнішскія сталі Ліпінскімі, Баруховічы — Барысевічамі, а яшчэ адзін з пасяленцаў узяў прозвішча Крыжаноўскі. У 1866 годзе гэтыя ўчасткі былі перададзены ім на выкуп<ref name="abramovich">{{артыкул |аўтар=[[Уладзіслаў Абрамовіч|Абрамовіч У.]] |загаловак=Слабодка — прадмесце Ліды |выданне=[[Лідскі летапісец]] |тып=часопіс |год=2014 |нумар=1 (65) |старонкі=65—66|спасылка=https://pawet.net/library/history/city_district/cplida/slabada/%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0_-_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%86%D0%B5_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%8B.html}}</ref>. Аднак сучасныя даследчыкі адзначаюць, што ў рэчаіснасці на гэтых землях былі паселены [[Кантаністы|кантаністы]] — яўрэйскія салдаты, якія адслужылі 25 гадоў у царскай арміі. Яны яшчэ ў маленстве былі пераведзены ў праваслаўе і пасля заканчэння службы атрымлівалі зямлю, ствараючы шматлікія сем'і з праваслаўнымі славянкамі<ref name="khoronimy"/>. З пракладкай праз Ліду чыгуначных ліній [[Вільня]] — [[Лунінец]] (1883—1884 гады) і [[Маладзечна]] — [[Ваўкавыск]] (1903—1905 гады) пачалося імклівае развіццё Слабады. Сем'і пасяленцаў атрымалі добрыя заробкі на будаўніцтве, паступова змяніўшы род дзейнасці з сельскай гаспадаркі на абслугоўванне транспартнай інфраструктуры. Паводле перапісу 1897 года ў Дварцовай Слабадзе налічвалася 505 жыхароў, з якіх 68 былі яўрэямі. На пачатку XX стагоддзя тут пражывалі шматлікія праваслаўныя сем'і: Ліпінскія, Анацкія, Дарашкевічы, Калясінскія, Крыжаноўскія, Лучко, Тарашчукі, Чайкоўскія і іншыя<ref name="khoronimy"/><ref name="lauresh">{{кніга |аўтар=[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л. Л.]] |загаловак=Ліда ўчора і сёння: гісторыя горада ў выявах |месца=Ліда |выдавецтва=Лідская друкарня |год=2013 |старонак=152 |isbn=978-985-6437-29-1}}</ref>. Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] прыметнік «Дварцовая» знік з ужытку, і раён стаў называцца Слабодкай, а пазней проста Слабадой. У 1920—1930-я гады мікрараён актыўна забудоўваўся дзякуючы танным зямельным участкам і спрыяльнаму экалагічнаму размяшчэнню. Інфраструктура паселішча значна пашырылася: з'явіліся ўласныя крамы, аптэчны склад, лазня (якая належала чыгунцы), паліцэйскі [[пастарунак]] і добраахвотная пажарная ахова са сваёй вежай<ref name="abramovich"/>. У сферы адукацыі пачала працаваць сямікласная грамадская школа (сучасная сярэдняя школа № 10). У 1938 годзе была створана прыватная гімназія [[Асаднікі|асаднікаў]], якая часова размяшчалася ў былым будынку школы па вуліцы Каштанавай (сучасная [[Вуліца Паўліка Марозава (Ліда)|вуліца Паўліка Марозава]]). Для гімназіі пачалі ўзводзіць новы будынак на вуліцы Школьнай, але да 1939 года працы не былі завершаны (пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] будынак дабудавалі як Дом афіцэраў)<ref name="lauresh"/>. У 1932 годзе дзякуючы старанням ксяндза-вікарыя [[Станіслаў Мажэйка|Станіслава Мажэйкі]] на Слабодцы паўстала каталіцкая парафія і быў пабудаваны драўляны [[Слабадскі касцёл (Ліда)|Слабадскі касцёл]]. У 1936 годзе Гарадская рада выдзеліла два гектары зямлі для заснавання [[Слабадскія могілкі (Ліда)|могілак]]. Згодна з успамінамі краязнаўцаў, першым на іх быў пахаваны рабочы, які падчас абгароджвання тэрыторыі жартам пытаўся ў калегі, хто з іх першым ляжа ў гэтую зямлю<ref name="abramovich"/>. Доўгі час далейшае развіццё Слабодкі стрымлівалася адсутнасцю зручнай дарожнай сувязі з цэнтрам горада, бо раён быў адрэзаны чыгуначнымі каляямі з інтэнсіўным рухам. Транспартная праблема была канчаткова вырашана ў 1973 годзе з пабудовай аўтамабільнага [[Віядук|віядука]]. Сучасная Слабада візуальна і функцыянальна падзелена на дзве зоны мяжой па вуліцы Максіма Горкага: усходнюю частку складае прыватная аднапавярховая забудова з агародамі, а заходнюю — шматпавярховыя цагляныя і блокавыя дамы<ref name="khoronimy"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мікрараёны Ліды]] [[Катэгорыя:Гісторыя Ліды]] 2k4cx4ok9dhnow1l9p8pcz5a6z14odr 0 811148 5167839 2026-07-20T07:43:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Слабодка (Ліда)]] 5167839 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Слабодка (Ліда)]] mb2szx5nihqthpzq67ir8vasdj2mt6q 0 811149 5167841 2026-07-20T07:45:59Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Якабс''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Алета Якабс]] — нідэрландскі медык * [[Карнэлія Якабс]] — шведская спявачка * [[Марсель Якабс]] — італьянскі спрынтар {{неадназначнасць}}» 5167841 wikitext text/x-wiki '''Якабс''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Алета Якабс]] — нідэрландскі медык * [[Карнэлія Якабс]] — шведская спявачка * [[Марсель Якабс]] — італьянскі спрынтар {{неадназначнасць}} f9tgemrqqu4pytxp4q7d7210d3w5ntd 0 811150 5167844 2026-07-20T07:50:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Некропаль |Беларуская назва = Старыя праваслаўныя могілкі |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён...» 5167844 wikitext text/x-wiki {{Некропаль |Беларуская назва = Старыя праваслаўныя могілкі |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = |Месцазнаходжанне = [[Ліда]] |Гістарычны раён = |Ранейшыя назвы = |Тып = |Славутасці = [[Свята-Георгіеўская царква (Ліда)|Свята-Георгіеўская царква]] |Дата заснавання = каля 1865 |Першае згадка = |Першае пахаванне = |Апошняе пахаванне = |Дата закрыцця = |Дата ліквідацыі = |Плошча = |Архітэктар = |Колькасць пахаваных = |Колькасць пахаванняў = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = [[праваслаўе|праваслаўныя]] |Статус = часткова знішчаны |Ахоўны статус = |Кіруючая арганізацыя = |Сайт = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Стары́я правасла́ўныя мо́гілкі'''&nbsp;— гістарычны [[некропаль]] у горадзе [[Ліда]], заснаваны ў сярэдзіне XIX стагоддзя. Значная частка могілак была знішчана ў савецкі час дзеля будаўніцтва [[Лідскі завод электравырабаў|Лідскага завода электравырабаў]]. == Гісторыя == Паводле звестак лідскага гісторыка [[Міхал Шымялевіч|Міхала Шымялевіча]], праваслаўныя могілкі ў горадзе былі арганізаваны каля 1865 года<ref>[[Міхал Шымялевіч|Szymielewicz Michał]]. W cmentarnej ciszy // [[Ziemia Lidzka]]. 1937. № 11 (цытуецца паводле: ''Лаўрэш Л.'' Лідскія могілкі // Лідскі Летапісец № 2(74)-2016. С. 38—60).</ref>. У 1875 годзе на тэрыторыі некропаля на сродкі А.&nbsp;Васнеўскага была пабудавана драўляная [[Свята-Георгіеўская царква (Ліда)|Свята-Георгіеўская царква]]<ref name="lauresh">{{артыкул |аўтар=[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л. Л.]] |загаловак=Лідскія могілкі |выданне=[[Лідскі летапісец]] |тып=часопіс |год=2016 |нумар=2 (74) |старонкі=38—60 |спасылка=https://pawet.net/library/history/city_district/religion/cemetery2/%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%BA.html}}</ref>. У пачатку 1920-х гадоў, калі польскія ўлады забралі ў праваслаўных будынак сучаснага [[Свята-Міхайлаўскі сабор (Ліда)|Свята-Міхайлаўскага сабора]] (на той час ён быў галоўным праваслаўным храмам горада), магільная капліца стала адзінай праваслаўнай царквой у Лідзе. Як адзначала беларуская газета «[[Новае жыццё (1923)|Новае Жыццё]]» ў 1923 годзе, каля 4000 праваслаўных вернікаў былі вымушаныя маліцца ў «невялічкай цэркаўцы-каплічцы на могілках», якая знаходзілася на выездзе з горада і раней выкарыстоўвалася выключна для адпявання нябожчыкаў<ref>[[Новае жыццё (1923)|Новае Жыццё]] № 2, 10 сакавіка 1923 (цытуецца паводле: ''Лаўрэш Л.'' Лідскія могілкі // Лідскі Летапісец № 2(74)-2016. С. 38—60).</ref><ref name="lauresh"/>. Саборнай яна заставалася аж да 1990-х гадоў. У савецкі час некропаль моцна пацярпеў ад кропкавай і прамысловай забудовы. Вялікая колькасць гістарычных надмагілляў была знесена пры будаўніцтве Лідскага завода электравырабаў. Помнікі, якія засталіся на прылеглай тэрыторыі, планавалася знішчыць для пракладкі новай дарогі. Дзеля гэтага ў 1980-я гады мясцовыя ўлады таемна прывезлі атрад [[Усесаюзны ленінскі камуністычны саюз моладзі|камсамольцаў]] з [[Навагрудак|Навагрудка]], якія ўначы павалілі і пазбівалі на зямлю каменныя крыжы разам з надмагіллямі. Да нашых дзён ацалела толькі невялікая частка некропаля непасрэдна вакол царквы<ref name="lauresh"/><ref name="nn_2026">{{артыкул |аўтар=Раўбіч Ф. |загаловак=У Лідзе пад сценамі завода раскапалі крыпты з саркафагамі |выданне=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |дата=18 ліпеня 2026 |спасылка=https://nashaniva.com/400140}}</ref>. Дзякуючы намаганням святароў Свята-Георгіеўскага храма на ацалелай тэрыторыі былі ўсталяваныя мемарыяльныя дошкі з прозвішчамі выбітных асоб, чые магілы знаходзіліся на гэтых могілках і былі страчаныя ў выніку вандалізму<ref name="lauresh"/><ref name="nn_2026"/>. == Археалагічныя раскопкі == У ліпені 2026 года падчас правядзення земляных работ на тэрыторыі Лідскага завода электравырабаў рабочыя наткнуліся на непашкоджаныя цагляныя крыпты канца XIX стагоддзя з цэлымі металічнымі (імаверна, цынкавымі) саркафагамі, аздобленымі накладнымі крыжамі. Будаўнічыя работы былі неадкладна спыненыя, і на месца выехала археалагічная экспедыцыя [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] для правядзення ахоўных раскопак<ref name="nn_2026"/>. Сярод знаходак навукоўцы выявілі ідэнтыфікаванае пахаванне падпалкоўніка [[172-і пяхотны Лідскі полк|172-га пяхотнага Лідскага палка]] [[Юліян Здановіч|Юліяна Здановіча]], які памёр у 1899 годзе (надмагільны помнік быў пастаўлены «ад сяброў»). Таксама падчас даследаванняў быў знойдзены [[Медаль «У памяць валадарання імператара Аляксандра III»|сярэбраны медаль «У памяць валадарання імператара Аляксандра III»]] (з датамі «1881—1894»). Спецыялісты і мясцовыя ўлады ініцыявалі працэдуру стабілізацыі і кансервацыі знойдзеных артэфактаў з мэтай далейшага афіцыйнага перапахавання парэшткаў<ref name="nn_2026"/>. == Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках == * [[Іосіф Восіпавіч Каяловіч|Іосіф Каяловіч]]&nbsp;— былі лідскі праваслаўны дабрачынны. * [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыян Кандратовіч]] (1859—1932)&nbsp;— [[генерал ад інфантэрыі]], міністр абароны [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] (пазней парэшткі былі ўрачыста перазахаваныя ў [[Воранава|Воранаве]]). * [[Леанід Маракоў (грамадскі дзеяч)|Леанід Маракоў]]&nbsp;— беларускі грамадска-палітычны дзеяч. * Марыя Навіцкая&nbsp;— заснавальніца першай Лідскай жаночай гімназіі. * Рэнерт&nbsp;— вядомы лідскі ўрач. * [[Юльян Саковіч]] (1906—1943)&nbsp;— беларускі грамадска-палітычны дзеяч. * [[Юліян Здановіч]] (пам. 1899)&nbsp;— падпалкоўнік 172-га пяхотнага Лідскага палка. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Старыя праваслаўныя могілкі Ліды}} [[Катэгорыя:Могілкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Могілкі Ліды]] [[Катэгорыя:Знішчаныя могілкі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1865 годзе]] qdf543sy61cvqse97k5v7h7a4tc0u1u 5167921 5167844 2026-07-20T10:08:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гісторыя */ 5167921 wikitext text/x-wiki {{Некропаль |Беларуская назва = Старыя праваслаўныя могілкі |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = |Месцазнаходжанне = [[Ліда]] |Гістарычны раён = |Ранейшыя назвы = |Тып = |Славутасці = [[Свята-Георгіеўская царква (Ліда)|Свята-Георгіеўская царква]] |Дата заснавання = каля 1865 |Першае згадка = |Першае пахаванне = |Апошняе пахаванне = |Дата закрыцця = |Дата ліквідацыі = |Плошча = |Архітэктар = |Колькасць пахаваных = |Колькасць пахаванняў = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = [[праваслаўе|праваслаўныя]] |Статус = часткова знішчаны |Ахоўны статус = |Кіруючая арганізацыя = |Сайт = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Стары́я правасла́ўныя мо́гілкі'''&nbsp;— гістарычны [[некропаль]] у горадзе [[Ліда]], заснаваны ў сярэдзіне XIX стагоддзя. Значная частка могілак была знішчана ў савецкі час дзеля будаўніцтва [[Лідскі завод электравырабаў|Лідскага завода электравырабаў]]. == Гісторыя == Паводле звестак лідскага гісторыка [[Міхал Шымялевіч|Міхала Шымялевіча]], праваслаўныя могілкі ў горадзе былі арганізаваны каля 1865 года<ref>[[Міхал Шымялевіч|Szymielewicz Michał]]. W cmentarnej ciszy // [[Ziemia Lidzka]]. 1937. № 11 (цытуецца паводле: ''Лаўрэш Л.'' Лідскія могілкі // Лідскі Летапісец № 2(74)-2016. С. 38—60).</ref>. У 1875 годзе на тэрыторыі некропаля на сродкі А.&nbsp;Васнеўскага была пабудавана драўляная [[Свята-Георгіеўская царква (Ліда)|Свята-Георгіеўская царква]]<ref name="lauresh">{{артыкул |аўтар=[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л. Л.]] |загаловак=Лідскія могілкі |выданне=[[Лідскі летапісец]] |тып=часопіс |год=2016 |нумар=2 (74) |старонкі=38—60 |спасылка=https://pawet.net/library/history/city_district/religion/cemetery2/%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%BA.html}}</ref>. [[Файл:Lida, Vilenskaja. Ліда, Віленская (Е. Holzlöhner, 1917).jpg|міні|Могілкі на малюнку нямецкага салдата Э. Гольцлёнера. 1917 г.|злева]] У пачатку 1920-х гадоў, калі польскія ўлады забралі ў праваслаўных будынак сучаснага [[Свята-Міхайлаўскі сабор (Ліда)|Свята-Міхайлаўскага сабора]] (на той час ён быў галоўным праваслаўным храмам горада), магільная капліца стала адзінай праваслаўнай царквой у Лідзе. Як адзначала беларуская газета «[[Новае жыццё (1923)|Новае Жыццё]]» ў 1923 годзе, каля 4000 праваслаўных вернікаў былі вымушаныя маліцца ў «невялічкай цэркаўцы-каплічцы на могілках», якая знаходзілася на выездзе з горада і раней выкарыстоўвалася выключна для адпявання нябожчыкаў<ref>[[Новае жыццё (1923)|Новае Жыццё]] № 2, 10 сакавіка 1923 (цытуецца паводле: ''Лаўрэш Л.'' Лідскія могілкі // Лідскі Летапісец № 2(74)-2016. С. 38—60).</ref><ref name="lauresh"/>. Саборнай яна заставалася аж да 1990-х гадоў. У савецкі час некропаль моцна пацярпеў ад кропкавай і прамысловай забудовы. Вялікая колькасць гістарычных надмагілляў была знесена пры будаўніцтве Лідскага завода электравырабаў. Помнікі, якія засталіся на прылеглай тэрыторыі, планавалася знішчыць для пракладкі новай дарогі. Дзеля гэтага ў 1980-я гады мясцовыя ўлады таемна прывезлі атрад [[Усесаюзны ленінскі камуністычны саюз моладзі|камсамольцаў]] з [[Навагрудак|Навагрудка]], якія ўначы павалілі і пазбівалі на зямлю каменныя крыжы разам з надмагіллямі. Да нашых дзён ацалела толькі невялікая частка некропаля непасрэдна вакол царквы<ref name="lauresh"/><ref name="nn_2026">{{артыкул |аўтар=Раўбіч Ф. |загаловак=У Лідзе пад сценамі завода раскапалі крыпты з саркафагамі |выданне=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |дата=18 ліпеня 2026 |спасылка=https://nashaniva.com/400140}}</ref>. Дзякуючы намаганням святароў Свята-Георгіеўскага храма на ацалелай тэрыторыі былі ўсталяваныя мемарыяльныя дошкі з прозвішчамі выбітных асоб, чые магілы знаходзіліся на гэтых могілках і былі страчаныя ў выніку вандалізму<ref name="lauresh"/><ref name="nn_2026"/>. == Археалагічныя раскопкі == У ліпені 2026 года падчас правядзення земляных работ на тэрыторыі Лідскага завода электравырабаў рабочыя наткнуліся на непашкоджаныя цагляныя крыпты канца XIX стагоддзя з цэлымі металічнымі (імаверна, цынкавымі) саркафагамі, аздобленымі накладнымі крыжамі. Будаўнічыя работы былі неадкладна спыненыя, і на месца выехала археалагічная экспедыцыя [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] для правядзення ахоўных раскопак<ref name="nn_2026"/>. Сярод знаходак навукоўцы выявілі ідэнтыфікаванае пахаванне падпалкоўніка [[172-і пяхотны Лідскі полк|172-га пяхотнага Лідскага палка]] [[Юліян Здановіч|Юліяна Здановіча]], які памёр у 1899 годзе (надмагільны помнік быў пастаўлены «ад сяброў»). Таксама падчас даследаванняў быў знойдзены [[Медаль «У памяць валадарання імператара Аляксандра III»|сярэбраны медаль «У памяць валадарання імператара Аляксандра III»]] (з датамі «1881—1894»). Спецыялісты і мясцовыя ўлады ініцыявалі працэдуру стабілізацыі і кансервацыі знойдзеных артэфактаў з мэтай далейшага афіцыйнага перапахавання парэшткаў<ref name="nn_2026"/>. == Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках == * [[Іосіф Восіпавіч Каяловіч|Іосіф Каяловіч]]&nbsp;— былі лідскі праваслаўны дабрачынны. * [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыян Кандратовіч]] (1859—1932)&nbsp;— [[генерал ад інфантэрыі]], міністр абароны [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] (пазней парэшткі былі ўрачыста перазахаваныя ў [[Воранава|Воранаве]]). * [[Леанід Маракоў (грамадскі дзеяч)|Леанід Маракоў]]&nbsp;— беларускі грамадска-палітычны дзеяч. * Марыя Навіцкая&nbsp;— заснавальніца першай Лідскай жаночай гімназіі. * Рэнерт&nbsp;— вядомы лідскі ўрач. * [[Юльян Саковіч]] (1906—1943)&nbsp;— беларускі грамадска-палітычны дзеяч. * [[Юліян Здановіч]] (пам. 1899)&nbsp;— падпалкоўнік 172-га пяхотнага Лідскага палка. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Старыя праваслаўныя могілкі Ліды}} [[Катэгорыя:Могілкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Могілкі Ліды]] [[Катэгорыя:Знішчаныя могілкі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1865 годзе]] dcjt2zsmhqbavee64d561p7259ndflg 5167935 5167921 2026-07-20T10:28:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1865 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1865 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5167935 wikitext text/x-wiki {{Некропаль |Беларуская назва = Старыя праваслаўныя могілкі |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = |Месцазнаходжанне = [[Ліда]] |Гістарычны раён = |Ранейшыя назвы = |Тып = |Славутасці = [[Свята-Георгіеўская царква (Ліда)|Свята-Георгіеўская царква]] |Дата заснавання = каля 1865 |Першае згадка = |Першае пахаванне = |Апошняе пахаванне = |Дата закрыцця = |Дата ліквідацыі = |Плошча = |Архітэктар = |Колькасць пахаваных = |Колькасць пахаванняў = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = [[праваслаўе|праваслаўныя]] |Статус = часткова знішчаны |Ахоўны статус = |Кіруючая арганізацыя = |Сайт = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Стары́я правасла́ўныя мо́гілкі'''&nbsp;— гістарычны [[некропаль]] у горадзе [[Ліда]], заснаваны ў сярэдзіне XIX стагоддзя. Значная частка могілак была знішчана ў савецкі час дзеля будаўніцтва [[Лідскі завод электравырабаў|Лідскага завода электравырабаў]]. == Гісторыя == Паводле звестак лідскага гісторыка [[Міхал Шымялевіч|Міхала Шымялевіча]], праваслаўныя могілкі ў горадзе былі арганізаваны каля 1865 года<ref>[[Міхал Шымялевіч|Szymielewicz Michał]]. W cmentarnej ciszy // [[Ziemia Lidzka]]. 1937. № 11 (цытуецца паводле: ''Лаўрэш Л.'' Лідскія могілкі // Лідскі Летапісец № 2(74)-2016. С. 38—60).</ref>. У 1875 годзе на тэрыторыі некропаля на сродкі А.&nbsp;Васнеўскага была пабудавана драўляная [[Свята-Георгіеўская царква (Ліда)|Свята-Георгіеўская царква]]<ref name="lauresh">{{артыкул |аўтар=[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л. Л.]] |загаловак=Лідскія могілкі |выданне=[[Лідскі летапісец]] |тып=часопіс |год=2016 |нумар=2 (74) |старонкі=38—60 |спасылка=https://pawet.net/library/history/city_district/religion/cemetery2/%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%BA.html}}</ref>. [[Файл:Lida, Vilenskaja. Ліда, Віленская (Е. Holzlöhner, 1917).jpg|міні|Могілкі на малюнку нямецкага салдата Э. Гольцлёнера. 1917 г.|злева]] У пачатку 1920-х гадоў, калі польскія ўлады забралі ў праваслаўных будынак сучаснага [[Свята-Міхайлаўскі сабор (Ліда)|Свята-Міхайлаўскага сабора]] (на той час ён быў галоўным праваслаўным храмам горада), магільная капліца стала адзінай праваслаўнай царквой у Лідзе. Як адзначала беларуская газета «[[Новае жыццё (1923)|Новае Жыццё]]» ў 1923 годзе, каля 4000 праваслаўных вернікаў былі вымушаныя маліцца ў «невялічкай цэркаўцы-каплічцы на могілках», якая знаходзілася на выездзе з горада і раней выкарыстоўвалася выключна для адпявання нябожчыкаў<ref>[[Новае жыццё (1923)|Новае Жыццё]] № 2, 10 сакавіка 1923 (цытуецца паводле: ''Лаўрэш Л.'' Лідскія могілкі // Лідскі Летапісец № 2(74)-2016. С. 38—60).</ref><ref name="lauresh"/>. Саборнай яна заставалася аж да 1990-х гадоў. У савецкі час некропаль моцна пацярпеў ад кропкавай і прамысловай забудовы. Вялікая колькасць гістарычных надмагілляў была знесена пры будаўніцтве Лідскага завода электравырабаў. Помнікі, якія засталіся на прылеглай тэрыторыі, планавалася знішчыць для пракладкі новай дарогі. Дзеля гэтага ў 1980-я гады мясцовыя ўлады таемна прывезлі атрад [[Усесаюзны ленінскі камуністычны саюз моладзі|камсамольцаў]] з [[Навагрудак|Навагрудка]], якія ўначы павалілі і пазбівалі на зямлю каменныя крыжы разам з надмагіллямі. Да нашых дзён ацалела толькі невялікая частка некропаля непасрэдна вакол царквы<ref name="lauresh"/><ref name="nn_2026">{{артыкул |аўтар=Раўбіч Ф. |загаловак=У Лідзе пад сценамі завода раскапалі крыпты з саркафагамі |выданне=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |дата=18 ліпеня 2026 |спасылка=https://nashaniva.com/400140}}</ref>. Дзякуючы намаганням святароў Свята-Георгіеўскага храма на ацалелай тэрыторыі былі ўсталяваныя мемарыяльныя дошкі з прозвішчамі выбітных асоб, чые магілы знаходзіліся на гэтых могілках і былі страчаныя ў выніку вандалізму<ref name="lauresh"/><ref name="nn_2026"/>. == Археалагічныя раскопкі == У ліпені 2026 года падчас правядзення земляных работ на тэрыторыі Лідскага завода электравырабаў рабочыя наткнуліся на непашкоджаныя цагляныя крыпты канца XIX стагоддзя з цэлымі металічнымі (імаверна, цынкавымі) саркафагамі, аздобленымі накладнымі крыжамі. Будаўнічыя работы былі неадкладна спыненыя, і на месца выехала археалагічная экспедыцыя [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] для правядзення ахоўных раскопак<ref name="nn_2026"/>. Сярод знаходак навукоўцы выявілі ідэнтыфікаванае пахаванне падпалкоўніка [[172-і пяхотны Лідскі полк|172-га пяхотнага Лідскага палка]] [[Юліян Здановіч|Юліяна Здановіча]], які памёр у 1899 годзе (надмагільны помнік быў пастаўлены «ад сяброў»). Таксама падчас даследаванняў быў знойдзены [[Медаль «У памяць валадарання імператара Аляксандра III»|сярэбраны медаль «У памяць валадарання імператара Аляксандра III»]] (з датамі «1881—1894»). Спецыялісты і мясцовыя ўлады ініцыявалі працэдуру стабілізацыі і кансервацыі знойдзеных артэфактаў з мэтай далейшага афіцыйнага перапахавання парэшткаў<ref name="nn_2026"/>. == Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках == * [[Іосіф Восіпавіч Каяловіч|Іосіф Каяловіч]]&nbsp;— былі лідскі праваслаўны дабрачынны. * [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыян Кандратовіч]] (1859—1932)&nbsp;— [[генерал ад інфантэрыі]], міністр абароны [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] (пазней парэшткі былі ўрачыста перазахаваныя ў [[Воранава|Воранаве]]). * [[Леанід Маракоў (грамадскі дзеяч)|Леанід Маракоў]]&nbsp;— беларускі грамадска-палітычны дзеяч. * Марыя Навіцкая&nbsp;— заснавальніца першай Лідскай жаночай гімназіі. * Рэнерт&nbsp;— вядомы лідскі ўрач. * [[Юльян Саковіч]] (1906—1943)&nbsp;— беларускі грамадска-палітычны дзеяч. * [[Юліян Здановіч]] (пам. 1899)&nbsp;— падпалкоўнік 172-га пяхотнага Лідскага палка. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Старыя праваслаўныя могілкі Ліды}} [[Катэгорыя:Могілкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Могілкі Ліды]] [[Катэгорыя:Знішчаныя могілкі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1865 годзе]] 0h3ksnikpbp0wi90v5cjjeh36ojmbo4 0 811151 5167845 2026-07-20T07:54:10Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Волхер Койтэр''' ({{lang-nl|Volcher Coiter}}; ) - нідэрландскі анатам і ўрач. Вучыўся ў Германіі, Францыі і Італіі, выкладаў хірургію ў Балонні (1562—1566). У 1566 годзе быў арыштаваны інквізіцыяй, год правёў у турме, пасля чаго вярнуўся ў Германію, працаваў урачом...» 5167845 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Волхер Койтэр''' ({{lang-nl|Volcher Coiter}}; ) - нідэрландскі анатам і ўрач. Вучыўся ў Германіі, Францыі і Італіі, выкладаў хірургію ў Балонні (1562—1566). У 1566 годзе быў арыштаваны інквізіцыяй, год правёў у турме, пасля чаго вярнуўся ў Германію, працаваў урачом у Амбергу і Нюрнбергу. Койтэр адкрыў вузлы на нервах спіннога мозгу і некаторыя мускулы твару і даў першыя малюнкі шкілета зародка ў "Анатамічным трактаце аб касцях абортаванага плоду і паўгадовага немаўля" Яго "Табліцы вонкавых і ўнутраных частак чалавечага цела" (лац.: "Tabulae externarum і internarum humani corporis partium", Нюрнберг, 1573) уяўляюць сабой першы атлас тапаграфічнай анатоміі. Упершыню праведзенае Койтэрам скрупулёзнае даследаванне развіцця курынага зародка псведчыць пра яго як пра заснавальніка эмбрыялогіі. {{DEFAULTSORT:Койтэр}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] 3p7vszbykzwhlodlobfu4bwdgl2suq7 5167846 5167845 2026-07-20T07:55:31Z Autumndancer 168015 5167846 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Волхер Койтэр''' ({{lang-nl|Volcher Coiter}}; {{ВД-Прэамбула}}) — нідэрландскі анатам і ўрач. Вучыўся ў Германіі, Францыі і Італіі, выкладаў хірургію ў Балонні (1562—1566). У 1566 годзе быў арыштаваны інквізіцыяй, год правёў у турме, пасля чаго вярнуўся ў Германію, працаваў урачом у Амбергу і Нюрнбергу. Койтэр адкрыў вузлы на нервах спіннога мозгу і некаторыя мускулы твару і даў першыя малюнкі шкілета зародка ў "Анатамічным трактаце аб касцях абортаванага плоду і паўгадовага немаўля" Яго "Табліцы вонкавых і ўнутраных частак чалавечага цела" (лац.: "Tabulae externarum і internarum humani corporis partium", Нюрнберг, 1573) уяўляюць сабой першы атлас тапаграфічнай анатоміі. Упершыню праведзенае Койтэрам скрупулёзнае даследаванне развіцця курынага зародка псведчыць пра яго як пра заснавальніка эмбрыялогіі. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Койтэр}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] 1battg8voeki6tyc1qvhvy0qti5sal8 5167902 5167846 2026-07-20T09:49:52Z M.L.Bot 261 афармленне 5167902 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Волхер Койтэр''' ({{lang-nl|Volcher Coiter}}; {{ВД-Прэамбула}}) — нідэрландскі анатам і ўрач. Вучыўся ў Германіі, Францыі і Італіі, выкладаў хірургію ў Балонні (1562—1566). У 1566 годзе быў арыштаваны інквізіцыяй, год правёў у турме, пасля чаго вярнуўся ў Германію, працаваў урачом у Амбергу і Нюрнбергу. Койтэр адкрыў вузлы на нервах спіннога мозгу і некаторыя мускулы твару і даў першыя малюнкі шкілета зародка ў «Анатамічным трактаце аб касцях абортаванага плоду і паўгадовага немаўля» Яго «Табліцы вонкавых і ўнутраных частак чалавечага цела» (лац.: «Tabulae externarum і internarum humani corporis partium», Нюрнберг, 1573) уяўляюць сабой першы атлас тапаграфічнай анатоміі. Упершыню праведзенае Койтэрам скрупулёзнае даследаванне развіцця курынага зародка псведчыць пра яго як пра заснавальніка эмбрыялогіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Койтэр Волхер}} [[Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў]] 8yh41vmvjbdp43lqdhntwsiplc24qq5 0 811152 5167853 2026-07-20T08:04:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Некропаль |Беларуская назва = Вайсковыя могілкі |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён =...» 5167853 wikitext text/x-wiki {{Некропаль |Беларуская назва = Вайсковыя могілкі |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = |Месцазнаходжанне = [[Ліда]] |Гістарычны раён = [[Лідскі Паўночны вайсковы гарадок|Паўночны вайсковы гарадок]] (Кашары) |Ранейшыя назвы = |Тып = вайсковы |Славутасці = |Дата заснавання = 1916 |Першае згадка = |Першае пахаванне = 1916 |Апошняе пахаванне = 1944 |Дата закрыцця = |Дата ліквідацыі = 1966 |Плошча = |Архітэктар = |Колькасць пахаваных = |Колькасць пахаванняў = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Статус = знішчаны |Ахоўны статус = |Кіруючая арганізацыя = |Сайт = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Вайско́выя мо́гілкі'''&nbsp;— знішчаны гістарычны [[некропаль]] у горадзе [[Ліда]], які існаваў у 1916—1966 гадах. Знаходзіўся непадалёк ад [[Лідскі Паўночны вайсковы гарадок|Паўночнага вайсковага гарадка]] (Кашараў). На месцы могілак у савецкі час была пабудавана сярэдняя [[школа]] №&nbsp;6 і яе спартыўныя аб’екты. == Гісторыя == === Першая сусветная вайна === Могілкі былі заснаваны ў 1916 годзе [[Германская імперыя|германскімі]] акупацыйнымі ўладамі падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Тэрыторыя была абнесена невысокай мураванай агароджай. Пахаванні былі строга сістэматызаваны: на правым баку хавалі нямецкіх і аўстрыйскіх салдат, на левым&nbsp;— салдат [[Расійская імператарская армія|расійскай арміі]], целы якіх збіралі на палях вакол Ліды пасля заканчэння баёў. На расійскіх магілах ставілі крыжы з надпісамі «Невядомы жаўнер расейскай арміі» або проста «Невядомы». Асобна былі пахаваныя [[чэхі]] (салдаты [[Аўстра-Венгрыя|аўстра-венгерскай арміі]]) і [[палякі]] (салдаты германскай арміі)<ref name="lauresh">{{артыкул |аўтар=[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л. Л.]] |загаловак=Лідскія могілкі |выданне=[[Лідскі летапісец]] |тып=часопіс |год=2016 |нумар=2 (74) |старонкі=38—60 |спасылка=https://pawet.net/library/history/city_district/religion/cemetery2/%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%BA.html}}</ref>. У паўднёвай частцы некропаля, непадалёк ад выязной брамы, быў узведзены манументальны помнік у форме [[Піраміда (архітэктура)|піраміды]], складзенай з груба абчасаных камянёў. Ля падножжа піраміды ляжала адлітая з жалеза фігура паміраючага салдата, пад якой быў выбіты надпіс: «За Бацькаўшчыну» ({{lang-de|Für das Vaterland}})<ref>[[Аляксандр Снежка|Śnieżko Aleksander]]. Lidzki cmentarz wojenny // [[Ziemia Lidzka]] № 8-1936.</ref><ref name="lauresh"/>. === Міжваенны перыяд === У 1919—1920 гадах на могілках пачалі хаваць салдат [[Войска Польскае (Другая Рэч Паспалітая)|польскай арміі]], якія загінулі падчас [[Польска-савецкая вайна (1919—1920)|польска-савецкай вайны]]. Тут з’явіліся магілы вайскоўцаў [[41-ы пяхотны полк (Польшча)|Сувалкаўскага пяхотнага палка]], [[4-ы полк уланаў Занямонскіх|4-га]] і [[11-ы полк уланаў легіянераў|11-га палкоў уланаў]], [[1-я дывізія пяхоты легіянераў (Польшча)|1-й дывізіі легіёнаў]]. На іх ставілі цэментныя крыжы з надпісамі: «Невядомы жаўнер Вялікай Польшчы». У адным з кутоў знаходзілася магіла з надпісам «Невядомы салдат бальшавіцкай арміі»<ref>[[Роберт Кувалэк|Kuwałek Robert]]. Nieistniejący cmentarz wojskowy w Lidzie. // [[Ziemia Lidzka]]. № 15-1994.</ref><ref name="lauresh"/>. У 1924 годзе на могілках была пабудавана драўляная капліца ў [[Закапанскі стыль|закапанскім стылі]]. Набажэнствы ў ёй праводзіў [[капелан]] [[77-і пяхотны полк (Польшча)|77-га пяхотнага палка]] [[ксёндз]] Шабельскі. Сродкі на будаўніцтва актыўна збіралі жонкі [[афіцэр]]аў і мясцовыя жыхаркі (аб гэтым у 1925 годзе пісаў капелан Юзаф Бяляўскі ў віленскай газеце «[[Słowo (газета, Вільня)|Słowo]]»)<ref>[[Słowo (газета, Вільня)|Słowo]] № 37 (751), 14 lutego 1925.</ref><ref name="lauresh"/>. 25 мая 1924 года Ліду з афіцыйным візітам наведаў прэзідэнт Польшчы [[Станіслаў Вайцяхоўскі]]. У межах свайго візіту ён прыняў удзел ва ўрачыстым адкрыцці на вайсковых могілках помніка загінулым жаўнерам 77-га пяхотнага палка (у спісе загінулых значылася 12 афіцэраў, 9 [[падафіцэр]]аў і 174 жаўнеры). Помнік у выглядзе калоны быў узведзены па праекце [[падпалкоўнік]]а Сестраневіча<ref>[[Słowo (газета, Вільня)|Słowo]] № 119 (536), 27 maja 1924.</ref><ref name="lauresh"/>. У 1920-я гады тэрыторыя могілак была пашырана: у асобнай агароджанай зоне пачалі хаваць вайскоўцаў 77-га палка і цывільных асоб, якія жылі на тэрыторыі вайсковага гарадка (Кашараў)<ref name="lauresh"/>. Акрамя таго, некропаль стаў месцам пахавання лётчыкаў 11-га знішчальнага і 5-га лётнага палкоў, якія базіраваліся ў Лідзе і гінулі падчас выканання палётаў. З часам гэты ўчастак ператварыўся ў лётны квартал, над якім узвялі васьміметровы помнік з фігурай [[арол|арла]]<ref name="lauresh"/>. === Другая сусветная вайна === У 1939—1941 гадах падчас савецкай улады на могілках было пахавана некалькі салдат [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. З пачаткам нямецкай [[акупацыя|акупацыі]] 27 чэрвеня 1941 года нямецкія ўлады ўзялі могілкі пад сваю апеку. Былі адноўлены жалезная [[брама]] і агароджа, а магілы ўпарадкаваны. Нямецкі бок адгарадзіў частку польскіх пахаванняў [[Калючы дрот|калючым дротам]]. У 1941—1944 гадах тут хавалі нямецкіх салдат, загінулых пад Лідай або памерлых у мясцовым [[шпіталь|шпіталі]], які размяшчаўся непадалёк. Штогод германскі гарнізон праводзіў на могілках урачыстыя мерапрыемствы па ўшанаванні памяці загінулых<ref name="lauresh"/>. У канцы 1943 года, рыхтуючыся да адступлення, немцы пачалі [[Эксгумацыя|эксгумацыю]] і вываз парэшткаў сваіх салдат у [[Германія|Германію]]. Аднак працэс не быў завершаны: падчас паспешлівага адступлення з горада летам 1944 года некалькі [[труна|трун]] засталіся ў раскапаных ямах, якія доўгі час стаялі незасыпанымі<ref name="lauresh"/>. === Знішчэнне === Знішчэнне могілак пачалося адразу пасля ўваходу савецкіх войскаў у Ліду ў ліпені 1944 года. Зімой 1944—1945 гадоў каля могілак базіравалася зенітна-артылерыйская батарэя. З-за суровых маразоў і недахопу паліва савецкія салдаты цалкам разабралі на дровы гістарычную капліцу. Магілы ў той час яшчэ не былі кранутыя<ref name="lauresh"/>. У 1949 годзе мясцовы жыхар збіў з пастамента чыгунную фігуру паміраючага салдата (частку нямецкага манумента перыяду Першай сусветнай вайны) і здаў яе на [[Металалом|металалом]]. Сама піраміда працягвала стаяць прынамсі да 1959 года<ref name="lauresh"/>. Канчатковая ліквідацыя некропаля адбылася ў 1966 годзе. Могілкі былі цалкам зраўняныя з зямлёй [[Бульдозер|бульдозерамі]]. На прылеглай тэрыторыі быў пабудаваны будынак сярэдняй школы №&nbsp;6, а непасрэдна на месцы пахаванняў абсталявалі школьную спартыўную пляцоўку і майстэрні. Эксгумацыя або перанос парэшткаў і помнікаў перад знішчэннем не праводзіліся<ref name="lauresh"/>. З сярэдзіны 1990-х гадоў розныя польскія арганізацыі з Польшчы і Беларусі ўзялі пад апеку захаваныя рэшткі вайсковага квартала лётчыкаў, размешчаныя на ўскраіне знішчанай тэрыторыі. Увосень 2001 года быў адноўлены гістарычны абеліск лётчыкам<ref name="lauresh"/>. == Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках == * '''Адам Залескі''' (1886—1926)&nbsp;— [[палкоўнік]], пілот, намеснік камандзіра 11-га знішчальнага палка ў Лідзе. Удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]] і [[Польска-савецкая вайна (1919—1920)|польска-савецкай]] войнаў. Загінуў у авіякатастрофе пад Лідай<ref>Ku czci poległych lotników: księga pamiątkowa: praca zbiorowa. Warszawa, 1933. S. 345.</ref><ref name="lauresh"/>. * '''Павел Генрык Стэнцал''' (1899—1928)&nbsp;— [[старшы сяржант]], пілот 11-га знішчальнага палка. Загінуў падчас палёту<ref>Ku czci poległych lotników: księga pamiątkowa: praca zbiorowa. Warszawa, 1933. S. 349-350.</ref><ref name="lauresh"/>. * '''Аляксандр Ціхоцкі''' (1900—1928)&nbsp;— [[паручнік]], вайсковы лётчык 11-га знішчальнага палка. Удзельнічаў у [[Белы рух|белым руху]] ў войсках [[Лаўр Георгіевіч Карнілаў|Л.&nbsp;Карнілава]] і [[Пётр Мікалаевіч Урангель|П.&nbsp;Урангеля]]. Лічыўся адным з найлепшых польскіх пілотаў. Трагічна загінуў падчас выканання фігур вышэйшага пілатажу<ref>Ku czci poległych lotników: księga pamiątkowa: praca zbiorowa. Warszawa, 1933. S. 351.</ref><ref name="lauresh"/>. * '''Францішак Чарнецкі''' (пам. 1927)&nbsp;— [[сяржант]]-пілот 11-га знішчальнага палка. Загінуў падчас палёту<ref>Ku czci poległych lotników: księga pamiątkowa: praca zbiorowa. Warszawa, 1933. S. 347.</ref><ref name="lauresh"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]].[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/cemetery2/%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%BA.html Лідскія могілкі] // [[Лідскі Летапісец]] № 2(74)-2016. С. 38-60. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вайсковыя могілкі Ліды}} [[Катэгорыя:Знішчаныя могілкі]] [[Катэгорыя:Могілкі Ліды]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1916 годзе]] a8hai97m2vr13yf84c1ezl1nloloozb 5167855 5167853 2026-07-20T08:06:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках */ 5167855 wikitext text/x-wiki {{Некропаль |Беларуская назва = Вайсковыя могілкі |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = |Месцазнаходжанне = [[Ліда]] |Гістарычны раён = [[Лідскі Паўночны вайсковы гарадок|Паўночны вайсковы гарадок]] (Кашары) |Ранейшыя назвы = |Тып = вайсковы |Славутасці = |Дата заснавання = 1916 |Першае згадка = |Першае пахаванне = 1916 |Апошняе пахаванне = 1944 |Дата закрыцця = |Дата ліквідацыі = 1966 |Плошча = |Архітэктар = |Колькасць пахаваных = |Колькасць пахаванняў = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Статус = знішчаны |Ахоўны статус = |Кіруючая арганізацыя = |Сайт = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Вайско́выя мо́гілкі'''&nbsp;— знішчаны гістарычны [[некропаль]] у горадзе [[Ліда]], які існаваў у 1916—1966 гадах. Знаходзіўся непадалёк ад [[Лідскі Паўночны вайсковы гарадок|Паўночнага вайсковага гарадка]] (Кашараў). На месцы могілак у савецкі час была пабудавана сярэдняя [[школа]] №&nbsp;6 і яе спартыўныя аб’екты. == Гісторыя == === Першая сусветная вайна === Могілкі былі заснаваны ў 1916 годзе [[Германская імперыя|германскімі]] акупацыйнымі ўладамі падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Тэрыторыя была абнесена невысокай мураванай агароджай. Пахаванні былі строга сістэматызаваны: на правым баку хавалі нямецкіх і аўстрыйскіх салдат, на левым&nbsp;— салдат [[Расійская імператарская армія|расійскай арміі]], целы якіх збіралі на палях вакол Ліды пасля заканчэння баёў. На расійскіх магілах ставілі крыжы з надпісамі «Невядомы жаўнер расейскай арміі» або проста «Невядомы». Асобна былі пахаваныя [[чэхі]] (салдаты [[Аўстра-Венгрыя|аўстра-венгерскай арміі]]) і [[палякі]] (салдаты германскай арміі)<ref name="lauresh">{{артыкул |аўтар=[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л. Л.]] |загаловак=Лідскія могілкі |выданне=[[Лідскі летапісец]] |тып=часопіс |год=2016 |нумар=2 (74) |старонкі=38—60 |спасылка=https://pawet.net/library/history/city_district/religion/cemetery2/%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%BA.html}}</ref>. У паўднёвай частцы некропаля, непадалёк ад выязной брамы, быў узведзены манументальны помнік у форме [[Піраміда (архітэктура)|піраміды]], складзенай з груба абчасаных камянёў. Ля падножжа піраміды ляжала адлітая з жалеза фігура паміраючага салдата, пад якой быў выбіты надпіс: «За Бацькаўшчыну» ({{lang-de|Für das Vaterland}})<ref>[[Аляксандр Снежка|Śnieżko Aleksander]]. Lidzki cmentarz wojenny // [[Ziemia Lidzka]] № 8-1936.</ref><ref name="lauresh"/>. === Міжваенны перыяд === У 1919—1920 гадах на могілках пачалі хаваць салдат [[Войска Польскае (Другая Рэч Паспалітая)|польскай арміі]], якія загінулі падчас [[Польска-савецкая вайна (1919—1920)|польска-савецкай вайны]]. Тут з’явіліся магілы вайскоўцаў [[41-ы пяхотны полк (Польшча)|Сувалкаўскага пяхотнага палка]], [[4-ы полк уланаў Занямонскіх|4-га]] і [[11-ы полк уланаў легіянераў|11-га палкоў уланаў]], [[1-я дывізія пяхоты легіянераў (Польшча)|1-й дывізіі легіёнаў]]. На іх ставілі цэментныя крыжы з надпісамі: «Невядомы жаўнер Вялікай Польшчы». У адным з кутоў знаходзілася магіла з надпісам «Невядомы салдат бальшавіцкай арміі»<ref>[[Роберт Кувалэк|Kuwałek Robert]]. Nieistniejący cmentarz wojskowy w Lidzie. // [[Ziemia Lidzka]]. № 15-1994.</ref><ref name="lauresh"/>. У 1924 годзе на могілках была пабудавана драўляная капліца ў [[Закапанскі стыль|закапанскім стылі]]. Набажэнствы ў ёй праводзіў [[капелан]] [[77-і пяхотны полк (Польшча)|77-га пяхотнага палка]] [[ксёндз]] Шабельскі. Сродкі на будаўніцтва актыўна збіралі жонкі [[афіцэр]]аў і мясцовыя жыхаркі (аб гэтым у 1925 годзе пісаў капелан Юзаф Бяляўскі ў віленскай газеце «[[Słowo (газета, Вільня)|Słowo]]»)<ref>[[Słowo (газета, Вільня)|Słowo]] № 37 (751), 14 lutego 1925.</ref><ref name="lauresh"/>. 25 мая 1924 года Ліду з афіцыйным візітам наведаў прэзідэнт Польшчы [[Станіслаў Вайцяхоўскі]]. У межах свайго візіту ён прыняў удзел ва ўрачыстым адкрыцці на вайсковых могілках помніка загінулым жаўнерам 77-га пяхотнага палка (у спісе загінулых значылася 12 афіцэраў, 9 [[падафіцэр]]аў і 174 жаўнеры). Помнік у выглядзе калоны быў узведзены па праекце [[падпалкоўнік]]а Сестраневіча<ref>[[Słowo (газета, Вільня)|Słowo]] № 119 (536), 27 maja 1924.</ref><ref name="lauresh"/>. У 1920-я гады тэрыторыя могілак была пашырана: у асобнай агароджанай зоне пачалі хаваць вайскоўцаў 77-га палка і цывільных асоб, якія жылі на тэрыторыі вайсковага гарадка (Кашараў)<ref name="lauresh"/>. Акрамя таго, некропаль стаў месцам пахавання лётчыкаў 11-га знішчальнага і 5-га лётнага палкоў, якія базіраваліся ў Лідзе і гінулі падчас выканання палётаў. З часам гэты ўчастак ператварыўся ў лётны квартал, над якім узвялі васьміметровы помнік з фігурай [[арол|арла]]<ref name="lauresh"/>. === Другая сусветная вайна === У 1939—1941 гадах падчас савецкай улады на могілках было пахавана некалькі салдат [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. З пачаткам нямецкай [[акупацыя|акупацыі]] 27 чэрвеня 1941 года нямецкія ўлады ўзялі могілкі пад сваю апеку. Былі адноўлены жалезная [[брама]] і агароджа, а магілы ўпарадкаваны. Нямецкі бок адгарадзіў частку польскіх пахаванняў [[Калючы дрот|калючым дротам]]. У 1941—1944 гадах тут хавалі нямецкіх салдат, загінулых пад Лідай або памерлых у мясцовым [[шпіталь|шпіталі]], які размяшчаўся непадалёк. Штогод германскі гарнізон праводзіў на могілках урачыстыя мерапрыемствы па ўшанаванні памяці загінулых<ref name="lauresh"/>. У канцы 1943 года, рыхтуючыся да адступлення, немцы пачалі [[Эксгумацыя|эксгумацыю]] і вываз парэшткаў сваіх салдат у [[Германія|Германію]]. Аднак працэс не быў завершаны: падчас паспешлівага адступлення з горада летам 1944 года некалькі [[труна|трун]] засталіся ў раскапаных ямах, якія доўгі час стаялі незасыпанымі<ref name="lauresh"/>. === Знішчэнне === Знішчэнне могілак пачалося адразу пасля ўваходу савецкіх войскаў у Ліду ў ліпені 1944 года. Зімой 1944—1945 гадоў каля могілак базіравалася зенітна-артылерыйская батарэя. З-за суровых маразоў і недахопу паліва савецкія салдаты цалкам разабралі на дровы гістарычную капліцу. Магілы ў той час яшчэ не былі кранутыя<ref name="lauresh"/>. У 1949 годзе мясцовы жыхар збіў з пастамента чыгунную фігуру паміраючага салдата (частку нямецкага манумента перыяду Першай сусветнай вайны) і здаў яе на [[Металалом|металалом]]. Сама піраміда працягвала стаяць прынамсі да 1959 года<ref name="lauresh"/>. Канчатковая ліквідацыя некропаля адбылася ў 1966 годзе. Могілкі былі цалкам зраўняныя з зямлёй [[Бульдозер|бульдозерамі]]. На прылеглай тэрыторыі быў пабудаваны будынак сярэдняй школы №&nbsp;6, а непасрэдна на месцы пахаванняў абсталявалі школьную спартыўную пляцоўку і майстэрні. Эксгумацыя або перанос парэшткаў і помнікаў перад знішчэннем не праводзіліся<ref name="lauresh"/>. З сярэдзіны 1990-х гадоў розныя польскія арганізацыі з Польшчы і Беларусі ўзялі пад апеку захаваныя рэшткі вайсковага квартала лётчыкаў, размешчаныя на ўскраіне знішчанай тэрыторыі. Увосень 2001 года быў адноўлены гістарычны абеліск лётчыкам<ref name="lauresh"/>. == Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках == * [[Адам Залескі]] (1886—1926)&nbsp;— [[палкоўнік]], пілот, намеснік камандзіра 11-га знішчальнага палка ў Лідзе. Удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]] і [[Польска-савецкая вайна (1919—1920)|польска-савецкай]] войнаў. Загінуў у авіякатастрофе пад Лідай<ref>Ku czci poległych lotników: księga pamiątkowa: praca zbiorowa. Warszawa, 1933. S. 345.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Павел Генрык Стэнцал]] (1899—1928)&nbsp;— [[старшы сяржант]], пілот 11-га знішчальнага палка. Загінуў падчас палёту<ref>Ku czci poległych lotników: księga pamiątkowa: praca zbiorowa. Warszawa, 1933. S. 349-350.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Аляксандр Ціхоцкі]] (1900—1928)&nbsp;— [[паручнік]], вайсковы лётчык 11-га знішчальнага палка. Удзельнічаў у [[Белы рух|белым руху]] ў войсках [[Лаўр Георгіевіч Карнілаў|Л.&nbsp;Карнілава]] і [[Пётр Мікалаевіч Урангель|П.&nbsp;Урангеля]]. Лічыўся адным з найлепшых польскіх пілотаў. Трагічна загінуў падчас выканання фігур вышэйшага пілатажу<ref>Ku czci poległych lotników: księga pamiątkowa: praca zbiorowa. Warszawa, 1933. S. 351.</ref><ref name="lauresh"/>. * [[Францішак Чарнецкі]] (пам. 1927)&nbsp;— [[сяржант]]-пілот 11-га знішчальнага палка. Загінуў падчас палёту<ref>Ku czci poległych lotników: księga pamiątkowa: praca zbiorowa. Warszawa, 1933. S. 347.</ref><ref name="lauresh"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]].[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/cemetery2/%D0%B7_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%96_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%BA.html Лідскія могілкі] // [[Лідскі Летапісец]] № 2(74)-2016. С. 38-60. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вайсковыя могілкі Ліды}} [[Катэгорыя:Знішчаныя могілкі]] [[Катэгорыя:Могілкі Ліды]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1916 годзе]] g53195ij9t9wdkeou3b3calpnaep3y0 0 811153 5167858 2026-07-20T08:11:55Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Лер''' ({{lang2|de|nds|Leer}}, {{lang-stq|Lier}}) — горад у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Ніжняя Саксонія]]. Уваходзіць у склад [[Лер (раён)|раёна Лер]]. Плошча — 70,28 км². Горад падзяляецца на 9 гарадскіх раёнаў. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]]» 5167858 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лер''' ({{lang2|de|nds|Leer}}, {{lang-stq|Lier}}) — горад у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Ніжняя Саксонія]]. Уваходзіць у склад [[Лер (раён)|раёна Лер]]. Плошча — 70,28 км². Горад падзяляецца на 9 гарадскіх раёнаў. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] 8woh8p5n7mtpytm691n6wq4a3plelhm 5167860 5167858 2026-07-20T08:13:09Z Autumndancer 168015 5167860 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лер''' ({{lang2|de|nds|Leer}}, {{lang-stq|Lier}}) — горад у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Ніжняя Саксонія]]. Уваходзіць у склад [[Лер (раён)|раёна Лер]]. Плошча — 70,28 км². Горад падзяляецца на 9 гарадскіх раёнаў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] 8cqn3puryeiy7sqha27hvfpl1appeun 5167862 5167860 2026-07-20T08:15:53Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5167862 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лер''' ({{lang2|de|nds|Leer}}, {{lang-stq|Lier}}) — горад у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Ніжняя Саксонія]]. Уваходзіць у склад [[Лер (раён)|раёна Лер]]. Плошча — 70,28 км². Горад падзяляецца на 9 гарадскіх раёнаў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Эйч Пі Бакстэр]], нямецкі спявак {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] lf6o3tqbn84oislvia3w2dwam2424w6 5167863 5167862 2026-07-20T08:18:34Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя ўраджэнцы і жыхары */ дапаўненне 5167863 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лер''' ({{lang2|de|nds|Leer}}, {{lang-stq|Lier}}) — горад у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Ніжняя Саксонія]]. Уваходзіць у склад [[Лер (раён)|раёна Лер]]. Плошча — 70,28 км². Горад падзяляецца на 9 гарадскіх раёнаў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Эйч Пі Бакстэр]], нямецкі спявак * [[Она Клоп]], нямецкі гісторык * [[Герман Лангэ]], рымска-каталіцкі святар, ахвяра нацызму {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] hvso0oye7sxbgrq0fo4nu2erc005pk7 5167864 5167863 2026-07-20T08:22:19Z Autumndancer 168015 5167864 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лер''' ({{lang2|de|nds|Leer}}, {{lang-stq|Lier}}) — горад у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Ніжняя Саксонія]]. Уваходзіць у склад [[Лер (раён)|раёна Лер]]. Плошча — 70,28 км². Горад падзяляецца на 9 гарадскіх раёнаў. Размешчаны на поўдні Усходняй Фрызіі, на стуоку рэк [[Леда (рака)|Леда]] і [[Эмс]]. Першапачаткова цэнтр горада знаходзіўся на выгібе Леды, вельмі блізка да вусця ракі; пасля далучэння навакольных вёсак горад распаўсюдзіўся ў бок Эмса. Пасля далучэння раёнаў Бінгум і Нэтэльбург у 1972 годзе тэрыторыя горада таксама распасціраецца на раёны на захад ад Эмса і на поўдзень ад Леды. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Эйч Пі Бакстэр]], нямецкі спявак * [[Она Клоп]], нямецкі гісторык * [[Герман Лангэ]], рымска-каталіцкі святар, ахвяра нацызму {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі]] dam5o1fy4bkx4u3ofkphhom29nxqxbo 0 811154 5167859 2026-07-20T08:12:21Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Вуліца Мінска |назва = Сацыялістычная |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = Sacyjalistyčnaja street (Minsk, Belarus) p1.jpg |памер фота = |подпіс...» 5167859 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Сацыялістычная |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = Sacyjalistyčnaja street (Minsk, Belarus) p1.jpg |памер фота = |подпіс = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |гістарычны раён = |электрычка = |трамвай = |тралейбус = 3, 26, 34, 60, 69 |аўтобус = 9, 9д, 21, 87с, 93 |метро = {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]] |індэкс = 220021<ref>Паводле [https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=220021,%20%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C,%20%20%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD,%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA,%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%20%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F&city_type=%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4&city=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA&street_type=%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0&street=%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F&postcode=220021 інфармацыі з сайта Белпошты]</ref> |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = 133 м з поўдня на поўнач, 963 м з захаду на ўсход<ref>Паводле [https://geodzen.com/by/minsk/sacyjalistycnaja базы Геадзэн]</ref> |пакрыццё = |рух = |класіфікатар = |на карце openstreetmap |на карце яндэкс = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325833/?ll=27.660053%2C53.861044&z=16 |на карце гугл = |Commons = Sacyjalistyčnaja street, Minsk |sort = }} '''Сацыялістычная вуліца''' — [[вуліца]] ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Назва даволі распаўсюджана для былых савецкіх гарадоў. Цягнецца каля 1 км паміж [[Цэнтральная вуліца (Мінск)|Цэнтральнай вуліцай]] і [[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскім праспектам]], ствараючы скрыжаванні з шэрагам невялікіх вуліц і завулкаў, таксама ў раёне дома 2/17 робіць адгалінаванне, якое ідзе ў паўднёвым напрамку ў тупік<ref>Згодна [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325833/?ll=27.660053%2C53.861044&z=16 карты Яндэкс]</ref>. Знаходзіцца ў раёне прамысловай забудовы. == Славутасці == * [[МАЗ]]; * музей гісторыі МАЗ * Мінскі дзяржаўны каледж аўтамабілебудавання; * Мінскі дзяржаўны аўтамеханічны каледж; * Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу № 55. == Цікавыя факты == * Форма вуліцы з адгалінаваннем у паўднёвым напрамку робіць яе унікальнай. * Дом № 2, які з'яўляецца адрасам МАЗа, мае больш за 200 карпусоў тэхнічных збудаванняў. * Самыя старыя з захаваўшыхся будынкаў — дамы 5, 7 і 9, узведзеныя як казармы ў 1935-36 гг і выкарыстоўваемыя як будынкі каледжаў і ПУАТ № 55; серыя жылых дамоў 1945-46 гг. была знесена ці перабудавана<ref>Паводле [https://photobuildings.com/list.php?uid=648 дадзеных архітэктурнай базы Рhotobuildings]</ref>. * Першапачаткова [[Магілёўская (станцыя метро)|станцыю метро «Магілёўская»]] хацелі назваць «Сацыялістычнай» у гонар вуліцы<ref>[https://blisch.by/minsk-subwaynames Несостоявшиеся названия станций минского метро: «Волгоградская», «Раковская», «Социалистическая» и другие] // Блогер Денис Блищ</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://ato.by/street/979 Сацыялістычная вуліца на АТО.ВУ] * [https://geodzen.com/by/minsk/sacyjalistycnaja Сацыялістычная вуліца ў базе даных Геадзэн] * [https://photobuildings.com/list.php?uid=648 Сацыялістычная вуліца ў архітэктурнай базе Рhotobuildings] * [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325833/panorama/?ll=27.660053%2C53.861044&panorama%5Bdirection%5D=116.367607%2C1.000000&panorama%5Bfull%5D=true&panorama%5Bpoint%5D=27.659984%2C53.862630&panorama%5Bspan%5D=121.957190%2C60.000000&tab=panorama&z=16 Панарама Сацыялістынай вуліцы на Карце Яндэкс] ==Гл. таксама == * [[Сацыялістычная вуліца]] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] 6dk9meen7zj36lxc91w2y8g88tkwrvz 0 811155 5167866 2026-07-20T08:23:49Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Леда (значэнні)]] у [[Леда]] 5167866 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Леда]] a2kuzjj11wz4fyv79e68ldm4whg0qds 0 811156 5167868 2026-07-20T08:25:26Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1363698557|Westlife]]» 5167868 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = {{hlist|1998—2012|2018—цяпер}} }} '''Westlife''' — ірландскі поп-гурт, заснаваны ў [[Слайга]] (Ірландыя) ў 1998 годзе. Гурт распаўся ў 2012 годзе, а потым зноў аб'яднаўся ў 2018 годзе. == Публічны імідж == Дэбютны альбом і сінгл Westlife супалі з пікам папулярнасці бойз-бэндаў. Толькі ў 2006 годзе ў іх было больш за 50 000 афіцыйных членаў фан-клуба толькі ў мацерыковым Кітаі.<ref>{{Cite web|url=http://news.ninemsn.com.au/article.aspx?id=114727|title=China youth prefer Westlife to politics|publisher=MSN}}</ref> У 2009 годзе «Flying Without Wings» была ў спісе сёмых па папулярнасці песень для першага танца на вяселлях у Вялікабрытаніі.<ref>{{Cite news|date=29 July 2009|title=Lonestar's Amazed voted most popular song for wedding first dances|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/5927826/Lonestars-Amazed-voted-most-popular-song-for-wedding-first-dances.html|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/5927826/Lonestars-Amazed-voted-most-popular-song-for-wedding-first-dances.html|archive-date=11 January 2022|work=The Daily Telegraph}}</ref> У 2012 годзе іх версія «You Raise Me», а таксама «Flying Without Wings» трапілі ў топ-20 самых папулярных песень, якія выкарыстоўваліся на пахаваннях.<ref>{{Cite web|url=https://www.pressparty.com/pg/newsdesk/londonnewsdesk/view/59732/|title=Songs by Westlife and Robbie Williams used most at funerals|website=pressparty|date=15 October 2012}}</ref> У 2016 годзе тры іх песні (« I'll See You Again », «Flying Without Wings» і « You Raise Me Up ») трапілі ў топ самых папулярных песень для пахаванняў у Ірландыі.<ref>{{Cite web|url=https://www.98fm.com/uncategorized/westlife-music-revealed-as-popular-choise-for-funerals-168918|title=Westlife Revealed as Popular Music Choice for Funerals|website=98fm.com}}</ref> Гурт выступаў для [[Султаны Брунея|султана Брунея]] і атрымаў 2,5 мільёна фунтаў стэрлінгаў за прыватны канцэрт з сямі песень.<ref>{{Cite news|date=6 October 2014|title=Westlife – Shane Filan talks about getting paid £500,000|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/shane-filan-dyed-hair-tan-4392310|access-date=17 October 2014|work=Daily Mirror|location=London}}</ref> Яны таксама выступалі на канцэрце ўручэння Нобелеўскай прэміі міру ў 2000, 2005 і 2009 гадах.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ipUzLjzjrvk|title=Westlife and Secret Garden – You Raise Me Up (Nobel Peace Price Concert 2005) HD|author=pommivabrik|date=15 March 2010|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211028/ipUzLjzjrvk|archive-date=28 October 2021}}</ref> Яны таксама выступалі для [[Лізавета II|каралевы Лізаветы II]] (двойчы), [[Барак Абама|Барака Абамы]] і для [[Ян Павел II|Папы Яна Паўла II]].<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/queen-elizabeth-II/8525207/The-Queen-watches-Riverdance-Westlife-and-The-Chieftains-at-Irish-music-concert.html|title=The Queen watches Riverdance, Westlife and The Chieftains at Irish music concert|date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522052043/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/queen-elizabeth-II/8525207/The-Queen-watches-Riverdance-Westlife-and-The-Chieftains-at-Irish-music-concert.html|archive-date=22 May 2011|url-status=dead}}</ref> Яны былі першым поп-гуртом, які ўзначаліў забаўляльную праграму ў [[Ватыкан|Ватыкане]] і правёў прыватны канцэрт для Папы.<ref>{{Cite web|url=https://www.ticketmaster.co.uk/Westlife-tickets/artist/711587|title=Westlife – Biography|date=29 October 2021|publisher=Ticketmaster.co.uk}}</ref> == Удзельнікі == === Дзеючыя === * Шэйн Філан (1998—2012, 2018—цяпер) * Нікі Бірн (1998—2012, 2018—цяпер) * Кіян Іган (1998—2012, 2018—цяпер) * Марк Фіхілі (1998—2012, 2018—цяпер <ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/breaking-westlifes-mark-feehily-makes-32235017.amp|title=Westlife's Mark Feehily makes shock announcement he's leaving the band due to ill health leave|author=O’Hare|first=Mia|website=Mirror|date=28 February 2024}}</ref> ) === Былы === * Браян Макфадэн (1998–2004) == Дыскаграфія ==  '''Студыйныя альбомы''' * ''Westlife'' (1999) * ''Coast to Coast'' (2000) * ''World of Our Own'' (2001) * ''Turnaround'' (2003) * ''...Allow Us to Be Frank'' (2004) * ''Face to Face'' (2005) * ''The Love Album'' (2006) * ''Back Home'' (2007) * ''Where We Are'' (2009) * ''Gravity'' (2010) * ''Spectrum'' (2019) * ''Wild Dreams'' (2021) '''Зборнікі''' * ''Unbreakable – The Greatest Hits Volume 1'' (2002) * ''Greatest Hits'' (2011) * ''25: The Ultimate Collection'' (2026) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{Афіцыйны сайт|http://westlife.com|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} * {{Allmusic new}} {{Brian McFadden}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Выканаўцы EMI Records]] [[Катэгорыя:Пераможцы World Music Awards]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Universal Music Group]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Sony BMG]] [[Катэгорыя:Выканаўцы RCA Records]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1998 годзе]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Поп-гурты Ірландыі]] 1eh7qqxhbyg0gvfcj8rvnqb0etfm6xk 5167869 5167868 2026-07-20T08:26:47Z DzBar 156353 афармленне 5167869 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = {{hlist|1998—2012|2018—цяпер}} }} '''Westlife''' — ірландскі поп-гурт, заснаваны ў [[Слайга]] (Ірландыя) ў 1998 годзе. Гурт распаўся ў 2012 годзе, а потым зноў аб'яднаўся ў 2018 годзе. == Публічны імідж == Дэбютны альбом і сінгл Westlife супалі з пікам папулярнасці бойз-бэндаў. Толькі ў 2006 годзе ў іх было больш за 50 000 афіцыйных членаў фан-клуба толькі ў мацерыковым Кітаі.<ref>{{Cite web|url=http://news.ninemsn.com.au/article.aspx?id=114727|title=China youth prefer Westlife to politics|publisher=MSN}}</ref> У 2009 годзе «Flying Without Wings» была ў спісе сёмых па папулярнасці песень для першага танца на вяселлях у Вялікабрытаніі.<ref>{{Cite news|date=29 July 2009|title=Lonestar's Amazed voted most popular song for wedding first dances|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/5927826/Lonestars-Amazed-voted-most-popular-song-for-wedding-first-dances.html|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/5927826/Lonestars-Amazed-voted-most-popular-song-for-wedding-first-dances.html|archive-date=11 January 2022|work=The Daily Telegraph}}</ref> У 2012 годзе іх версія «You Raise Me», а таксама «Flying Without Wings» трапілі ў топ-20 самых папулярных песень, якія выкарыстоўваліся на пахаваннях.<ref>{{Cite web|url=https://www.pressparty.com/pg/newsdesk/londonnewsdesk/view/59732/|title=Songs by Westlife and Robbie Williams used most at funerals|website=pressparty|date=15 October 2012}}</ref> У 2016 годзе тры іх песні (« I'll See You Again », «Flying Without Wings» і « You Raise Me Up ») трапілі ў топ самых папулярных песень для пахаванняў у Ірландыі.<ref>{{Cite web|url=https://www.98fm.com/uncategorized/westlife-music-revealed-as-popular-choise-for-funerals-168918|title=Westlife Revealed as Popular Music Choice for Funerals|website=98fm.com}}</ref> Гурт выступаў для [[Султаны Брунея|султана Брунея]] і атрымаў 2,5 мільёна фунтаў стэрлінгаў за прыватны канцэрт з сямі песень.<ref>{{Cite news|date=6 October 2014|title=Westlife – Shane Filan talks about getting paid £500,000|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/shane-filan-dyed-hair-tan-4392310|access-date=17 October 2014|work=Daily Mirror|location=London}}</ref> Яны таксама выступалі на канцэрце ўручэння Нобелеўскай прэміі міру ў 2000, 2005 і 2009 гадах.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ipUzLjzjrvk|title=Westlife and Secret Garden – You Raise Me Up (Nobel Peace Price Concert 2005) HD|author=pommivabrik|date=15 March 2010|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211028/ipUzLjzjrvk|archive-date=28 October 2021}}</ref> Яны таксама выступалі для [[Лізавета II|каралевы Лізаветы II]] (двойчы), [[Барак Абама|Барака Абамы]] і для [[Ян Павел II|Папы Яна Паўла II]].<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/queen-elizabeth-II/8525207/The-Queen-watches-Riverdance-Westlife-and-The-Chieftains-at-Irish-music-concert.html|title=The Queen watches Riverdance, Westlife and The Chieftains at Irish music concert|date=20 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522052043/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/queen-elizabeth-II/8525207/The-Queen-watches-Riverdance-Westlife-and-The-Chieftains-at-Irish-music-concert.html|archive-date=22 May 2011|url-status=dead}}</ref> Яны былі першым поп-гуртом, які ўзначаліў забаўляльную праграму ў [[Ватыкан|Ватыкане]] і правёў прыватны канцэрт для Папы.<ref>{{Cite web|url=https://www.ticketmaster.co.uk/Westlife-tickets/artist/711587|title=Westlife – Biography|date=29 October 2021|publisher=Ticketmaster.co.uk}}</ref> == Удзельнікі == === Дзеючыя === * Шэйн Філан (1998—2012, 2018—цяпер) * Нікі Бірн (1998—2012, 2018—цяпер) * Кіян Іган (1998—2012, 2018—цяпер) * Марк Фіхілі (1998—2012, 2018—цяпер<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/breaking-westlifes-mark-feehily-makes-32235017.amp|title=Westlife's Mark Feehily makes shock announcement he's leaving the band due to ill health leave|author=O’Hare|first=Mia|website=Mirror|date=28 February 2024}}</ref>) === Былы === * Браян Макфадэн (1998–2004) == Дыскаграфія ==  '''Студыйныя альбомы''' * ''Westlife'' (1999) * ''Coast to Coast'' (2000) * ''World of Our Own'' (2001) * ''Turnaround'' (2003) * ''...Allow Us to Be Frank'' (2004) * ''Face to Face'' (2005) * ''The Love Album'' (2006) * ''Back Home'' (2007) * ''Where We Are'' (2009) * ''Gravity'' (2010) * ''Spectrum'' (2019) * ''Wild Dreams'' (2021) '''Зборнікі''' * ''Unbreakable – The Greatest Hits Volume 1'' (2002) * ''Greatest Hits'' (2011) * ''25: The Ultimate Collection'' (2026) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{Афіцыйны сайт|http://westlife.com|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} * {{Allmusic new}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Выканаўцы EMI Records]] [[Катэгорыя:Пераможцы World Music Awards]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Universal Music Group]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Sony BMG]] [[Катэгорыя:Выканаўцы RCA Records]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1998 годзе]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Поп-гурты Ірландыі]] 0ifsxmqtr4ngj481z88bmr14tdjl92s 0 811157 5167870 2026-07-20T08:29:40Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Леда}} {{Рака}} '''Леда''' ({{lang-en|Leda}}) — правы прыток ракі [[Эмс]] у [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]] ([[Германія]]). Працягласць — 72,2 км ніжнія 1,85 кіламетра (1,15 мілі) да порта Лер суднаходныя для вялікіх суднаў (класа Vb), яшчэ 7 км да вусця ракі Юмэ (р...» 5167870 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Леда}} {{Рака}} '''Леда''' ({{lang-en|Leda}}) — правы прыток ракі [[Эмс]] у [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]] ([[Германія]]). Працягласць — 72,2 км ніжнія 1,85 кіламетра (1,15 мілі) да порта Лер суднаходныя для вялікіх суднаў (класа Vb), яшчэ 7 км да вусця ракі [[Юмэ (рака)|Юмэ]] для суднаў класа II і яшчэ 16 км да канала Элізабэтфен суднаходныя, але не класіфікаваныя. [[Катэгорыя:Рэкі Ніжняй Саксоніі]] p4h10z9942imx07kve4qljtytx37nwp 0 811158 5167875 2026-07-20T08:36:09Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Эліэзер Таледана]] у [[Эліэзэр Таледана]]: Уніфікацыя назваў: Беларускамоўных крыніц няма, таму пераношу пад "Эліэзэр" па аналогіі з Эліэзэр Бэн-Егуда. (больш распаўсюжанае напісанне і ўніфікацыя) 5167875 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Эліэзэр Таледана]] abley6957v2vhzmbkpv72f961nt210w 0 811159 5167876 2026-07-20T08:36:15Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Рака}} '''Юмэ''' ({{lang-de|Jümme}}) — рака ў [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]], [[Германія]]. Прыток [[Леда (рака)|Леды]]. Вытокі Юмэ — Апер-Ціф, якая выцякае з Ольдэнбургскага Геста, і Зёстэ. Уласна Юмэ мае даўжыню 19 кіламетраў ад Апер-Ціфа да зліцця з Ледай каля Віл...» 5167876 wikitext text/x-wiki {{Рака}} '''Юмэ''' ({{lang-de|Jümme}}) — рака ў [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]], [[Германія]]. Прыток [[Леда (рака)|Леды]]. Вытокі Юмэ — Апер-Ціф, якая выцякае з Ольдэнбургскага Геста, і Зёстэ. Уласна Юмэ мае даўжыню 19 кіламетраў ад Апер-Ціфа да зліцця з Ледай каля Вільтсхаўзена і мае прыліўны характар. Уключаючы вытокі Зёстэ, яе агульная даўжыня складае 95,1 км. [[Катэгорыя:Рэкі Ніжняй Саксоніі]] oebty8x832t1nn86we5lq01ae08rwym 14 811160 5167878 2026-07-20T08:38:05Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Электронная музыка паводле жанраў]] [[Катэгорыя:Музычныя жанры XX стагоддзя]]» 5167878 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Электронная музыка паводле жанраў]] [[Катэгорыя:Музычныя жанры XX стагоддзя]] pvedf9ocek6t89bhrm6hpo55d8dlezl 0 811161 5167880 2026-07-20T08:50:59Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{Картка канцлагера |Беларуская назва = Майданак |Арыгінальная назва = Konzentrationslager Lublin |Выява = Majdanek concentration camp 2018 P01 aerial photograph.jpg |Подпіс выявы = Тэрыторыя былога канцлагера з вышыні |Тып = Канцэнтрацыйны лагер|канцэнтрацыйны л...» 5167880 wikitext text/x-wiki {{Картка канцлагера |Беларуская назва = Майданак |Арыгінальная назва = Konzentrationslager Lublin |Выява = Majdanek concentration camp 2018 P01 aerial photograph.jpg |Подпіс выявы = Тэрыторыя былога канцлагера з вышыні |Тып = [[Канцэнтрацыйны лагер|канцэнтрацыйны лагер]], [[лагер смерці]] |Месцазнаходжанне = [[Люблін]], [[Генерал-губернатарства]], акупаваная [[Польшча]] |Каардынаты = {{Каардынаты|51|13|11|N|22|35|59|E|type:landmark_region:PL|display=inline,title}} |Іншыя назвы = KL Lublin |Перыяд эксплуатацыі = кастрычнік 1941 — 22 ліпеня 1944 |Колькасць зняволеных = каля 130 000 |Колькасць загінулых = каля 80 000, у тым ліку каля 60 000 яўрэяў |Кіруючая арганізацыя = [[СС]] |Сайт = https://www.majdanek.eu/ |Каменданты лагера = [[Карл Ота Кох]]<br>[[Макс Кёгель]]<br>[[Герман Флорштэт]]<br>[[Марцін Готфрыд Вайс]]<br>[[Артур Лібехеншэль]] }} '''Майдана́к''' ({{lang-pl|Majdanek}}, {{IPA|[majˈdanɛk]}}), афіцыйна '''канцэнтрацыйны лагер «Люблін»''' ({{lang-de|Konzentrationslager Lublin}}, скарочана '''KL Lublin'''), — нямецкі нацысцкі [[Канцэнтрацыйны лагер|канцэнтрацыйны лагер]] і месца масавага знішчэння людзей, які дзейнічаў у 1941—1944 гадах на паўднёва-ўсходняй ускраіне [[Люблін]]а ў акупаванай [[Польшча|Польшчы]].<ref name="Museum-outline">{{cite web |url=https://www.majdanek.eu/en/camp-history/brief-outline |title=Brief Outline |publisher=Państwowe Muzeum na Majdanku |language=en |accessdate=17 ліпеня 2026 }}</ref><ref name="USHMM-administration">{{cite web |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/lublin-majdanek-concentration-camp-administration |title=Lublin/Majdanek Concentration Camp: Administration |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |language=en |accessdate=17 ліпеня 2026 }}</ref> Паводле сучаснай ацэнкі Дзяржаўнага музея ў Майданку, у лагер былі дэпартаваны каля 130 тысяч чалавек, з якіх каля 80 тысяч загінулі. Каля 60 тысяч ахвяр былі яўрэямі. Да найбольш шматлікіх груп ахвяр належалі таксама [[палякі]], [[беларусы]], [[рускія]] і [[Украінцы|ўкраінцы]].<ref name="Museum-outline"/> == Назва == Шырока ўжывальная назва «Майданак» паходзіць ад назвы люблінскага прадмесця Майдан-Татарскі, каля якога размяшчаўся лагер. Афіцыйнай назвай спачатку была {{lang-de|Kriegsgefangenenlager der Waffen-SS Lublin}} — «Лагер ваеннапалонных войскаў СС у Любліне». 16 лютага 1943 года ён быў перайменаваны ў {{lang-de|Konzentrationslager Lublin}} — «Канцэнтрацыйны лагер Люблін».<ref name="USHMM-administration"/> == Стварэнне і арганізацыя лагера == 20—21 ліпеня 1941 года кіраўнік СС [[Генрых Гімлер]] наведаў Люблін і загадаў кіраўніку [[СС]] і паліцыі Люблінскай акругі [[Одзіла Глобачнік|Одыла Глабочнік]]у арганізаваць лагер, разлічаны на ўтрыманне да 50 тысяч чалавек. Вязняў меркавалася выкарыстоўваць на будаўніцтве аб’ектаў СС і паліцыі ў акупаванай Польшчы і на захопленых тэрыторыях [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]].<ref name="USHMM-administration"/> Будаўніцтва пачалося ў кастрычніку [[1941]] года. Асноўнай рабочай сілай на першым этапе сталі савецкія ваеннапалонныя. Яны жылі ў неадпаведных умовах, галадалі і масава паміралі ад хвароб, знясілення і жорсткага абыходжання.<ref name="Museum-origins">{{cite web |url=https://www.majdanek.eu/en/camp-history/prisoner-origins |title=Prisoner Origins |publisher=Państwowe Muzeum na Majdanku |language=en |accessdate=17 ліпеня 2026 }}</ref> Лагер быў падзелены на шэсць палёў. Пятае поле выкарыстоўвалася як лагерны шпіталь, шостае засталося ў значнай ступені недабудаваным. На тэрыторыі знаходзіліся баракі, майстэрні, склады, лазнева-дэзінфекцыйны комплекс, [[Газавая камера|газавыя камеры]] і [[крэматорый]].<ref name="USHMM-administration"/> Майданак падпарадкоўваўся Інспекцыі канцэнтрацыйных лагераў. Адначасова значны ўплыў на яго дзейнасць меў Одыла Глабочнік, які кіраваў ажыццяўленнем [[Аперацыя «Рэйнхард»|аперацыі «Райнгард»]] у Люблінскай акрузе.<ref name="USHMM-administration"/> == Вязні == [[Файл:Transport nowo przybyłych więźniów w obozie koncentracyjnym na Majdanku.jpg|thumb|злева|Прыбыццё новых вязняў у лагер|317x317пкс]] У 1941—1944 гадах у Майданак былі дэпартаваны каля 130 тысяч мужчын, жанчын і дзяцей. Найбольшую групу складалі яўрэі — паводле ацэнкі музея, ад 74 да 80 тысяч чалавек. Другой паводле колькасці групай былі палякі — каля 35 тысяч. Трэцюю складалі грамадзяне Савецкага Саюза, сярод якіх пераважалі беларусы.<ref name="Museum-origins"/> На першым этапе большасць вязняў складалі савецкія ваеннапалонныя. З канца 1941 года сюды пачалі пераводзіць вязняў з іншых канцлагераў, а з вясны 1942 года — накіроўваць буйныя транспарты яўрэяў са [[Славакія|Славакіі]], [[Пратэктарат Багеміі і Маравіі|Пратэктарату Багеміі і Маравіі]], [[Трэці рэйх|Германіі]], а таксама з Любліна і навакольных мясцовасцей.<ref name="Museum-origins"/> Майданак выкарыстоўваўся таксама як карны лагер для палякаў, арыштаваных за невыкананне распараджэнняў акупацыйнай адміністрацыі, сувязь з партызанамі або ўдзел у супраціўленні. З 1943 года сюды накіроўвалі вязняў з турмаў у [[Варшава|Варшаве]], [[Радам|Радаме]], [[Львоў|Львове]] і Любліне.<ref name="Museum-origins"/> У лагеры ўтрымліваліся жанчыны і дзеці. Асобныя палі ў розны час мелі рознае прызначэнне: на першым размяшчалася жаночая частка, на трэцім утрымліваліся польскія палітычныя вязні і яўрэі, на чацвёртым — савецкія ваеннапалонныя, закладнікі і палітычныя вязні.<ref name="USHMM-administration"/> == Умовы ўтрымання і прымусовая праца == З першых дзён знаходжання ў лагеры вязні цярпелі ад голаду, хвароб, страху і знясільвальнай працы. За сапраўднае або меркаванае парушэнне правіл іх збівалі і падвяргалі іншым пакаранням. Людзі паміралі ў выніку цяжкіх умоў, хвароб і непасільнай працы, а таксама былі забіты падчас экзекуцый і ў газавых камерах.<ref name="Museum-outline"/> Вязняў выкарыстоўвалі на будаўнічых і гаспадарчых работах, у майстэрнях і на складах. Майданак выконваў таксама функцыі ў межах аперацыі «Райнгард»: тут захоўвалі і сартавалі вопратку, абутак ды іншыя рэчы, адабраныя ў яўрэяў, забітых у лагерах смерці [[Белжэц]], [[Сабібор]] і [[Трэблінка]].<ref name="USHMM-conditions">{{cite web |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/lublin-majdanek-concentration-camp-conditions |title=Lublin/Majdanek Concentration Camp: Conditions |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |language=en |accessdate=17 ліпеня 2026 }}</ref> == Масавае знішчэнне людзей == [[Файл:Komora gazowa na Majdanku.jpg|thumb|Газавая камера ў Майданаку|337x337пкс]] Майданак быў месцам мэтанакіраваных масавых забойстваў. Вязняў расстрэльвалі, вешалі, тапілі, забівалі ўдарамі і атрутнымі ін’екцыямі. Людзей забівалі таксама ў газавых камерах, дзе выкарыстоўвалі [[Цыклон Б]] і [[монааксід вугляроду]].<ref name="Museum-extermination">{{cite web |url=https://www.majdanek.eu/en/camp-history/extermination |title=Extermination |publisher=Państwowe Muzeum na Majdanku |language=en |accessdate=17 ліпеня 2026 }}</ref> Ахвярамі газавых камер былі пераважна яўрэі, але ў іх забівалі таксама іншых вязняў, прызнаных непрацаздольнымі. Целы спачатку хавалі ў магілах, пазней спальвалі на адкрытых вогнішчах і ў крэматорыі.<ref name="Museum-extermination"/> 3 лістапада 1943 года на тэрыторыі Майданка была праведзена найбуйнейшая аднаразовая экзекуцыя ў гісторыі лагера. Падчас аперацыі «[[Эрнтэфэст]]» супрацоўнікі СС і паліцыі расстралялі каля 18 тысяч яўрэяў. Не менш за 8 тысяч ахвяр былі вязнямі Майданка, астатніх прывялі з працоўных лагераў і турмаў Любліна. Каб заглушыць стрэлы, праз гучнагаварыцелі перадавалі музыку.<ref name="USHMM-conditions"/> == Беларусы ў Майданаку == Беларусы складалі значную частку савецкіх грамадзян, дэпартаваных у Майданак. [[Дзяржаўны музей у Майданаку|Дзяржаўны музей у Майданку]] адзначае, што сярод грамадзян СССР, якія трапілі ў лагер, беларусы былі найбольш шматлікай нацыянальнай групай.<ref name="Museum-origins"/> З вясны 1943 года ў Майданак у межах шырокамаштабных карных аперацый пачалі вывозіць жыхароў беларускіх вёсак, у тым ліку дзяцей.<ref name="Museum-origins"/> У лагеры яны рэгістраваліся не толькі паводле нацыянальнасці, але і як грамадзяне Савецкага Саюза, таму дакладная агульная колькасць беларускіх вязняў не вызначана. === Вываз мірнага насельніцтва === Ва ўспамінах жыхара Дубяжына Афанасія Авярчука «Пры немцах (1941—1944)», змешчаных у зборніку «Пакаленне вайны», апісаны прымусовы вываз жыхароў Беласточчыны на працу ў Германію.<ref name="Aviarchuk">{{кніга |аўтар = Авярчук, Афанасій |частка = Пры немцах (1941—1944) |загаловак = Пакаленне вайны |адказны = пад рэдакцыяй Віталя Лубы; уступ Яўгена Мірановіча |месца = Беласток |выдавецтва = Праграмная рада тыднёвіка «Ніва» |год = 2003 |старонак = 300 |isbn = 83-917349-1-9 |спасылка = https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=3548-6.pdf |мова = be }}</ref> Пра вываз жыхароў Лідчыны паведамляў «Лідскі летапісец». У адной з публікацый апісаны выпадак Міці і Сямёна Пупко, якія ў снежні 1943 года разам з жонкамі выскачылі з цягніка, што ішоў у Майданак.<ref name="Lidski-letapisiec">{{cite journal |title=Піўзавод Пупко |journal=Лідскі летапісец |url=https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=22313-1.pdf |language=be }}</ref> === Майданак у беларускай літаратуры і памяці === Пра Майданак пісаў [[Янка Брыль]] у мемуарным нарысе «Вечар і раніца». Брыль, які служыў у Гдыні напярэдадні вайны, наведаў лагер ужо праз шмат гадоў пасля падчас паездкі ў Люблін. У тэксце ён згадвае, як за адзін дзень пабачыў два месцы масавага знішчэння — Сабібор і назаўтра Майданак, — і як гэтыя ўбачаныя абшары «нечалавечых пакут» пераплятаюцца з асабістымі ваеннымі ўспамінамі аўтара.<ref name="Bryl">{{кніга |аўтар = Брыль, Янка |частка = Вечар і раніца |загаловак = Сёння і памяць |загаловак = Апавяданні, мініяцюры, эсэ |месца = Мінск |выдавецтва = Мастацкая літаратура |год = 1985 |старонак = 317 |спасылка = https://knihi.com/Janka_Bryl/Viecar_i_ranica.html |мова = be }}</ref> У рамане [[Іван Шамякін|Івана Шамякіна]] «[[Сэрца на далоні]]» праз Майданак праходзіць адна з гераінь твора — гэта эпізод яе ваеннага мінулага, які ўплывае на яе далейшы лёс і паводзіны ў пасляваенным сюжэце рамана.<ref>{{cite web |url=https://knihi.com/Ivan_Samiakin/Serca_na_daloni.html |title=Сэрца на далоні |author=Шамякін, Іван |website=Беларуская палічка |language=be |accessdate=17 ліпеня 2026 }}</ref> [[Віктар Карамазаў]] у кнізе «Проста ўспомніў я цябе…» апісаў сваю сустрэчу з былым ваеннапалонным Петраком Кірылавічам, які прайшоў праз Майданак і іншыя нацысцкія лагеры і расказаў пра гэта аўтару ўжо праз многія гады пасля вайны.<ref>{{кніга |аўтар = Карамазаў, Віктар Філімонавіч |загаловак = Проста ўспомніў я цябе… |загаловак = Публіцыстычная проза, эсэ |месца = Мінск |выдавецтва = Мастацкая літаратура |год = 1989 |старонкі = 234 |старонак = 317 |isbn = 5-310-00318-3 |спасылка = https://archive.org/details/Karamazau_Viktar.Prosta_uspomniu_ja_ciabie.djvu |мова = be }}</ref> == Філіялы == З восені 1943 года шэраг яўрэйскіх працоўных лагераў Люблінскай акругі быў адміністрацыйна падпарадкаваны Майданку. Сярод іх былі лагеры ў Будзыні, Траўніках, Панятове, Красніку і Пулавах, а таксама лагеры на вуліцы Ліпавай і на аэрадроме ў Любліне.<ref name="USHMM-conditions"/> У пачатку 1944 года ў сістэму Майданка былі ўключаны таксама лагеры ў [[Бліжын (канцэнтрацыйны лагер)|Бліжыне]] і [[Радам (канцэнтрацыйны лагер)|Радаме]], а таксама лагер на тэрыторыі разбуранага Варшаўскага гета. Склад сістэмы змяняўся: частка філіялаў была ліквідавана пасля забойства іх вязняў або эвакуіравана перад набліжэннем фронту.<ref name="USHMM-conditions"/> == Ліквідацыя і вызваленне == Вясной 1944 года СС пачало эвакуяваць вязняў у канцэнтрацыйныя лагеры, размешчаныя далей на захад. 22 ліпеня лагерны гарнізон пакінуў Майданак, вывезшы амаль усіх вязняў, якія яшчэ заставаліся там, у [[Асвенцім (канцэнтрацыйны лагер)|Асвенцім]].<ref name="Museum-outline"/> У ноч з 22 на 23 ліпеня на тэрыторыю лагера ўвайшлі савецкія войскі, а 24 ліпеня Чырвоная Армія заняла Люблін. Лагер не быў цалкам знішчаны, таму захаваліся баракі, газавыя камеры, крэматорый, дакументы і маёмасць вязняў.<ref name="USHMM-conditions"/> Пасля заняцця Майданка савецкія ўлады выкарыстоўвалі частку яго інфраструктуры. На тэрыторыі былога лагера НКУС утрымліваў жаўнераў польскага падполля; асобныя ўчасткі выкарыстоўваліся таксама для нямецкіх ваеннапалонных.<ref name="Museum-outline"/> == Колькасць ахвяр == Колькасць ахвяр Майданка неаднаразова пераглядалася. У першых пасляваенных матэрыялах называліся лічбы, значна большыя за сучасныя ацэнкі. «Беларуская энцыклапедыя» паведамляла пра каля 500 тысяч вязняў і 350 тысяч загінулых, у тым ліку 200 тысяч яўрэяў і 120 тысяч палякаў.<ref name="БелЭн">{{cite encyclopedia |title=Майданак |encyclopedia=Беларуская энцыклапедыя |volume=9 |location=Мінск |publisher=Беларуская энцыклапедыя |year=1999 |pages=519 |url=https://verbum.by/belen/%D0%9C%D0%90%D0%99%D0%94%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9A |language=be }}</ref> Паводле больш новых даследаванняў Дзяржаўнага музея ў Майданку, у лагер былі дэпартаваны каля 130 тысяч чалавек, з якіх загінулі каля 80 тысяч, у тым ліку каля 60 тысяч яўрэяў.<ref name="Museum-outline"/><ref name="Museum-extermination"/> == Музей і мемарыял == [[Файл:Pomnik Walki i Męczeństwa na Majdanku.jpg|thumb|Помнік змагання і пакутніцтва]] У лістападзе 1944 года на тэрыторыі былога лагера быў створаны Дзяржаўны музей у Майданаку. Ён лічыцца найстарэйшым музеем у свеце, арганізаваным на месцы былога нацысцкага канцлагера.<ref>{{cite web |url=https://www.majdanek.eu/en/plan-your-visit |title=Plan Your Visit |publisher=Państwowe Muzeum na Majdanku |language=en |accessdate=17 ліпеня 2026 }}</ref> На тэрыторыі захоўваюцца баракі, вартавыя вышкі, агароджы, лазнева-дэзінфекцыйны комплекс, газавыя камеры і крэматорый. У 1969 годзе быў адкрыты манументальны комплекс «Помнік змагання і пакутніцтва», створаны паводле праекта [[Віктар Толкін|Віктара Толкіна]]. == Галерэя == <gallery mode="nolines" widths="300"> Файл:Lublin - Majdanek - 003 - Barracks.jpg|Захаваныя лагерныя баракі Файл:Wieża strażnicza na Majdanku.jpg|Вартавая вышка Файл:Wnętrze komory gazowej w obozie koncentracyjnym na Majdanku.jpg|Унутраная частка газавай камеры Файл:Krematorium w obozie koncentracyjnym na Majdanku.jpg|Будынак крэматорыя Файл:Puszki z cyklonem B w obozie koncentracyjnym na Majdanku.jpg|Бляшанкі з «Цыклонам Б», знойдзеныя ў лагеры Файл:Shoes of Victims from Operation Reinhard Death Camps - Collected at Majdanek Concentration Camp - Lublin - Poland.jpg|Абутак ахвяр аперацыі «Райнгард», сабраны ў Майданаку </gallery> == Гл. таксама == * [[Канцэнтрацыйны лагер]] * [[Аперацыя «Рэйнхард»|Аперацыя «Райнгард»]] * [[Аперацыя «Эрнтэфэст»]] * [[Халакост у Беларусі]] * [[Асвенцім (канцэнтрацыйны лагер)|Асвенцім]] * [[Белжэц]] * [[Сабібор]] * [[Трэблінка]] * [[Трасцянец]] == Літаратура == * Майданак // {{крыніцы/БелЭн|9}} — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 1999. — С. 519. * ''Majdanek 1941—1944'' / praca zbiorowa pod redakcją Tadeusza Mencela. — Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1991. — 556 s. * Kranz, Tomasz. ''Ewidencja zgonów i śmiertelność więźniów KL Lublin''. — Lublin: Państwowe Muzeum na Majdanku, 2005. * Marszałek, Józef. ''Majdanek: obóz koncentracyjny w Lublinie''. — Warszawa: Interpress, 1987. * Брыль, Янка. ''Сёння і памяць: Апавяданні, мініяцюры, эсэ''. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1985. — 317 с. * Карамазаў, Віктар. ''Проста ўспомніў я цябе…: Публіцыстычная проза, эсэ''. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1989. — 317 с. — ISBN 5-310-00318-3. * Авярчук, Афанасій. Пры немцах (1941—1944) // ''Пакаленне вайны: Штодзённае жыццё беларусаў Беласточчыны ў перыяд вайны і акупацыі (1939—1944)'' / пад рэд. Віталя Лубы; уступ Яўгена Мірановіча. — Беласток: Праграмная рада тыднёвіка «Ніва», 2003. — 300 с. — ISBN 83-917349-1-9. == Спасылкі == * {{cite web |url=https://www.majdanek.eu/ |title=Дзяржаўны музей у Майданаку |publisher=Państwowe Muzeum na Majdanku |language=pl }} * {{cite web |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/lublin-majdanek-concentration-camp-administration |title=Lublin/Majdanek Concentration Camp |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |language=en }} * {{cite web |url=https://verbum.by/belen/%D0%9C%D0%90%D0%99%D0%94%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9A |title=Майданак |website=Беларуская энцыклапедыя |language=be }} == Крыніцы == [[Катэгорыя:Нацысцкія канцэнтрацыйныя лагеры ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Лагеры смерці]] [[Катэгорыя:Аперацыя «Райнгард»]] [[Катэгорыя:Гісторыя Любліна]] [[Катэгорыя:Халакост у Польшчы]] [[Катэгорыя:Заснаваныя ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:Музеі Люблінскага ваяводства]] <references />{{Лагеры Трэцяга рэйха}} azd9osnv79lltioylapf361jz9zf7iw 5167882 5167880 2026-07-20T08:53:39Z Ueschar 151377 5167882 wikitext text/x-wiki {{Картка канцлагера |Беларуская назва = Майданак |Арыгінальная назва = Konzentrationslager Lublin |Выява = Majdanek concentration camp 2018 P01 aerial photograph.jpg |Подпіс выявы = Тэрыторыя былога канцлагера з вышыні |Тып = [[Канцэнтрацыйны лагер|канцэнтрацыйны лагер]], [[лагер смерці]] |Месцазнаходжанне = [[Люблін]], [[Генерал-губернатарства]], акупаваная [[Польшча]] |Каардынаты = {{Каардынаты|51|13|11|N|22|35|59|E|type:landmark_region:PL|display=inline,title}} |Іншыя назвы = KL Lublin |Перыяд эксплуатацыі = кастрычнік 1941 — 22 ліпеня 1944 |Колькасць зняволеных = каля 130 000 |Колькасць загінулых = каля 80 000, у тым ліку каля 60 000 яўрэяў |Кіруючая арганізацыя = [[СС]] |Сайт = https://www.majdanek.eu/ |Каменданты лагера = [[Карл Ота Кох]]<br>[[Макс Кёгель]]<br>[[Герман Флорштэт]]<br>[[Марцін Готфрыд Вайс]]<br>[[Артур Лібехеншэль]] }} '''Майдана́к''' ({{lang-pl|Majdanek}}, {{IPA|[majˈdanɛk]}}), афіцыйна '''канцэнтрацыйны лагер «Люблін»''' ({{lang-de|Konzentrationslager Lublin}}, скарочана '''KL Lublin'''), — нямецкі нацысцкі [[Канцэнтрацыйны лагер|канцэнтрацыйны лагер]] і месца масавага знішчэння людзей, які дзейнічаў у 1941—1944 гадах на паўднёва-ўсходняй ускраіне [[Люблін]]а ў акупаванай [[Польшча|Польшчы]].<ref name="Museum-outline">{{cite web |url=https://www.majdanek.eu/en/camp-history/brief-outline |title=Brief Outline |publisher=Państwowe Muzeum na Majdanku |language=en |accessdate=17 ліпеня 2026 }}</ref><ref name="USHMM-administration">{{cite web |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/lublin-majdanek-concentration-camp-administration |title=Lublin/Majdanek Concentration Camp: Administration |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |language=en |accessdate=17 ліпеня 2026 }}</ref> Паводле сучаснай ацэнкі Дзяржаўнага музея ў Майданку, у лагер былі дэпартаваны каля 130 тысяч чалавек, з якіх каля 80 тысяч загінулі. Каля 60 тысяч ахвяр былі яўрэямі. Да найбольш шматлікіх груп ахвяр належалі таксама [[палякі]], [[беларусы]], [[рускія]] і [[Украінцы|ўкраінцы]].<ref name="Museum-outline"/> == Назва == Шырока ўжывальная назва «Майданак» паходзіць ад назвы люблінскага прадмесця Майдан-Татарскі, каля якога размяшчаўся лагер. Афіцыйнай назвай спачатку была {{lang-de|Kriegsgefangenenlager der Waffen-SS Lublin}} — «Лагер ваеннапалонных войскаў СС у Любліне». 16 лютага 1943 года ён быў перайменаваны ў {{lang-de|Konzentrationslager Lublin}} — «Канцэнтрацыйны лагер Люблін».<ref name="USHMM-administration"/> == Стварэнне і арганізацыя лагера == 20—21 ліпеня 1941 года кіраўнік СС [[Генрых Гімлер]] наведаў Люблін і загадаў кіраўніку [[СС]] і паліцыі Люблінскай акругі [[Одзіла Глобачнік|Одыла Глабочнік]]у арганізаваць лагер, разлічаны на ўтрыманне да 50 тысяч чалавек. Вязняў меркавалася выкарыстоўваць на будаўніцтве аб’ектаў СС і паліцыі ў акупаванай Польшчы і на захопленых тэрыторыях [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]].<ref name="USHMM-administration"/> Будаўніцтва пачалося ў кастрычніку [[1941]] года. Асноўнай рабочай сілай на першым этапе сталі савецкія ваеннапалонныя. Яны жылі ў неадпаведных умовах, галадалі і масава паміралі ад хвароб, знясілення і жорсткага абыходжання.<ref name="Museum-origins">{{cite web |url=https://www.majdanek.eu/en/camp-history/prisoner-origins |title=Prisoner Origins |publisher=Państwowe Muzeum na Majdanku |language=en |accessdate=17 ліпеня 2026 }}</ref> Лагер быў падзелены на шэсць палёў. Пятае поле выкарыстоўвалася як лагерны шпіталь, шостае засталося ў значнай ступені недабудаваным. На тэрыторыі знаходзіліся баракі, майстэрні, склады, лазнева-дэзінфекцыйны комплекс, [[Газавая камера|газавыя камеры]] і [[крэматорый]].<ref name="USHMM-administration"/> Майданак падпарадкоўваўся Інспекцыі канцэнтрацыйных лагераў. Адначасова значны ўплыў на яго дзейнасць меў Одыла Глабочнік, які кіраваў ажыццяўленнем [[Аперацыя «Рэйнхард»|аперацыі «Райнгард»]] у Люблінскай акрузе.<ref name="USHMM-administration"/> == Вязні == [[Файл:Transport nowo przybyłych więźniów w obozie koncentracyjnym na Majdanku.jpg|thumb|злева|Прыбыццё новых вязняў у лагер|317x317пкс]] У 1941—1944 гадах у Майданак былі дэпартаваны каля 130 тысяч мужчын, жанчын і дзяцей. Найбольшую групу складалі яўрэі — паводле ацэнкі музея, ад 74 да 80 тысяч чалавек. Другой паводле колькасці групай былі палякі — каля 35 тысяч. Трэцюю складалі грамадзяне Савецкага Саюза, сярод якіх пераважалі беларусы.<ref name="Museum-origins"/> На першым этапе большасць вязняў складалі савецкія ваеннапалонныя. З канца 1941 года сюды пачалі пераводзіць вязняў з іншых канцлагераў, а з вясны 1942 года — накіроўваць буйныя транспарты яўрэяў са [[Славакія|Славакіі]], [[Пратэктарат Багеміі і Маравіі|Пратэктарату Багеміі і Маравіі]], [[Трэці рэйх|Германіі]], а таксама з Любліна і навакольных мясцовасцей.<ref name="Museum-origins"/> Майданак выкарыстоўваўся таксама як карны лагер для палякаў, арыштаваных за невыкананне распараджэнняў акупацыйнай адміністрацыі, сувязь з партызанамі або ўдзел у супраціўленні. З 1943 года сюды накіроўвалі вязняў з турмаў у [[Варшава|Варшаве]], [[Радам|Радаме]], [[Львоў|Львове]] і Любліне.<ref name="Museum-origins"/> У лагеры ўтрымліваліся жанчыны і дзеці. Асобныя палі ў розны час мелі рознае прызначэнне: на першым размяшчалася жаночая частка, на трэцім утрымліваліся польскія палітычныя вязні і яўрэі, на чацвёртым — савецкія ваеннапалонныя, закладнікі і палітычныя вязні.<ref name="USHMM-administration"/> == Умовы ўтрымання і прымусовая праца == З першых дзён знаходжання ў лагеры вязні цярпелі ад голаду, хвароб, страху і знясільвальнай працы. За сапраўднае або меркаванае парушэнне правіл іх збівалі і падвяргалі іншым пакаранням. Людзі паміралі ў выніку цяжкіх умоў, хвароб і непасільнай працы, а таксама былі забіты падчас экзекуцый і ў газавых камерах.<ref name="Museum-outline"/> Вязняў выкарыстоўвалі на будаўнічых і гаспадарчых работах, у майстэрнях і на складах. Майданак выконваў таксама функцыі ў межах аперацыі «Райнгард»: тут захоўвалі і сартавалі вопратку, абутак ды іншыя рэчы, адабраныя ў яўрэяў, забітых у лагерах смерці [[Белжэц]], [[Сабібор]] і [[Трэблінка]].<ref name="USHMM-conditions">{{cite web |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/lublin-majdanek-concentration-camp-conditions |title=Lublin/Majdanek Concentration Camp: Conditions |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |language=en |accessdate=17 ліпеня 2026 }}</ref> == Масавае знішчэнне людзей == [[Файл:Komora gazowa na Majdanku.jpg|thumb|Газавая камера ў Майданку|337x337пкс]] Майданак быў месцам мэтанакіраваных масавых забойстваў. Вязняў расстрэльвалі, вешалі, тапілі, забівалі ўдарамі і атрутнымі ін’екцыямі. Людзей забівалі таксама ў газавых камерах, дзе выкарыстоўвалі [[Цыклон Б]] і [[монааксід вугляроду]].<ref name="Museum-extermination">{{cite web |url=https://www.majdanek.eu/en/camp-history/extermination |title=Extermination |publisher=Państwowe Muzeum na Majdanku |language=en |accessdate=17 ліпеня 2026 }}</ref> Ахвярамі газавых камер былі пераважна яўрэі, але ў іх забівалі таксама іншых вязняў, прызнаных непрацаздольнымі. Целы спачатку хавалі ў магілах, пазней спальвалі на адкрытых вогнішчах і ў крэматорыі.<ref name="Museum-extermination"/> 3 лістапада 1943 года на тэрыторыі Майданка была праведзена найбуйнейшая аднаразовая экзекуцыя ў гісторыі лагера. Падчас аперацыі «[[Эрнтэфэст]]» супрацоўнікі СС і паліцыі расстралялі каля 18 тысяч яўрэяў. Не менш за 8 тысяч ахвяр былі вязнямі Майданка, астатніх прывялі з працоўных лагераў і турмаў Любліна. Каб заглушыць стрэлы, праз гучнагаварыцелі перадавалі музыку.<ref name="USHMM-conditions"/> == Беларусы ў Майданаку == Беларусы складалі значную частку савецкіх грамадзян, дэпартаваных у Майданак. [[Дзяржаўны музей у Майданаку|Дзяржаўны музей у Майданку]] адзначае, што сярод грамадзян СССР, якія трапілі ў лагер, беларусы былі найбольш шматлікай нацыянальнай групай.<ref name="Museum-origins"/> З вясны 1943 года ў Майданак у межах шырокамаштабных карных аперацый пачалі вывозіць жыхароў беларускіх вёсак, у тым ліку дзяцей.<ref name="Museum-origins"/> У лагеры яны рэгістраваліся не толькі паводле нацыянальнасці, але і як грамадзяне Савецкага Саюза, таму дакладная агульная колькасць беларускіх вязняў не вызначана. === Вываз мірнага насельніцтва === Ва ўспамінах жыхара Дубяжына Афанасія Авярчука «Пры немцах (1941—1944)», змешчаных у зборніку «Пакаленне вайны», апісаны прымусовы вываз жыхароў Беласточчыны на працу ў Германію.<ref name="Aviarchuk">{{кніга |аўтар = Авярчук, Афанасій |частка = Пры немцах (1941—1944) |загаловак = Пакаленне вайны |адказны = пад рэдакцыяй Віталя Лубы; уступ Яўгена Мірановіча |месца = Беласток |выдавецтва = Праграмная рада тыднёвіка «Ніва» |год = 2003 |старонак = 300 |isbn = 83-917349-1-9 |спасылка = https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=3548-6.pdf |мова = be }}</ref> Пра вываз жыхароў Лідчыны паведамляў «Лідскі летапісец». У адной з публікацый апісаны выпадак Міці і Сямёна Пупко, якія ў снежні 1943 года разам з жонкамі выскачылі з цягніка, што ішоў у Майданак.<ref name="Lidski-letapisiec">{{cite journal |title=Піўзавод Пупко |journal=Лідскі летапісец |url=https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=22313-1.pdf |language=be }}</ref> === Майданак у беларускай літаратуры і памяці === Пра Майданак пісаў [[Янка Брыль]] у мемуарным нарысе «Вечар і раніца». Брыль, які служыў у Гдыні напярэдадні вайны, наведаў лагер ужо праз шмат гадоў пасля падчас паездкі ў Люблін. У тэксце ён згадвае, як за адзін дзень пабачыў два месцы масавага знішчэння — Сабібор і назаўтра Майданак, — і як гэтыя ўбачаныя абшары «нечалавечых пакут» пераплятаюцца з асабістымі ваеннымі ўспамінамі аўтара.<ref name="Bryl">{{кніга |аўтар = Брыль, Янка |частка = Вечар і раніца |загаловак = Сёння і памяць |загаловак = Апавяданні, мініяцюры, эсэ |месца = Мінск |выдавецтва = Мастацкая літаратура |год = 1985 |старонак = 317 |спасылка = https://knihi.com/Janka_Bryl/Viecar_i_ranica.html |мова = be }}</ref> У рамане [[Іван Шамякін|Івана Шамякіна]] «[[Сэрца на далоні]]» праз Майданак праходзіць адна з гераінь твора — гэта эпізод яе ваеннага мінулага, які ўплывае на яе далейшы лёс і паводзіны ў пасляваенным сюжэце рамана.<ref>{{cite web |url=https://knihi.com/Ivan_Samiakin/Serca_na_daloni.html |title=Сэрца на далоні |author=Шамякін, Іван |website=Беларуская палічка |language=be |accessdate=17 ліпеня 2026 }}</ref> [[Віктар Карамазаў]] у кнізе «Проста ўспомніў я цябе…» апісаў сваю сустрэчу з былым ваеннапалонным Петраком Кірылавічам, які прайшоў праз Майданак і іншыя нацысцкія лагеры і расказаў пра гэта аўтару ўжо праз многія гады пасля вайны.<ref>{{кніга |аўтар = Карамазаў, Віктар Філімонавіч |загаловак = Проста ўспомніў я цябе… |загаловак = Публіцыстычная проза, эсэ |месца = Мінск |выдавецтва = Мастацкая літаратура |год = 1989 |старонкі = 234 |старонак = 317 |isbn = 5-310-00318-3 |спасылка = https://archive.org/details/Karamazau_Viktar.Prosta_uspomniu_ja_ciabie.djvu |мова = be }}</ref> == Філіялы == З восені 1943 года шэраг яўрэйскіх працоўных лагераў Люблінскай акругі быў адміністрацыйна падпарадкаваны Майданку. Сярод іх былі лагеры ў Будзыні, Траўніках, Панятове, Красніку і Пулавах, а таксама лагеры на вуліцы Ліпавай і на аэрадроме ў Любліне.<ref name="USHMM-conditions"/> У пачатку 1944 года ў сістэму Майданка былі ўключаны таксама лагеры ў [[Бліжын (канцэнтрацыйны лагер)|Бліжыне]] і [[Радам (канцэнтрацыйны лагер)|Радаме]], а таксама лагер на тэрыторыі разбуранага Варшаўскага гета. Склад сістэмы змяняўся: частка філіялаў была ліквідавана пасля забойства іх вязняў або эвакуіравана перад набліжэннем фронту.<ref name="USHMM-conditions"/> == Ліквідацыя і вызваленне == Вясной 1944 года СС пачало эвакуяваць вязняў у канцэнтрацыйныя лагеры, размешчаныя далей на захад. 22 ліпеня лагерны гарнізон пакінуў Майданак, вывезшы амаль усіх вязняў, якія яшчэ заставаліся там, у [[Асвенцім (канцэнтрацыйны лагер)|Асвенцім]].<ref name="Museum-outline"/> У ноч з 22 на 23 ліпеня на тэрыторыю лагера ўвайшлі савецкія войскі, а 24 ліпеня Чырвоная Армія заняла Люблін. Лагер не быў цалкам знішчаны, таму захаваліся баракі, газавыя камеры, крэматорый, дакументы і маёмасць вязняў.<ref name="USHMM-conditions"/> Пасля заняцця Майданка савецкія ўлады выкарыстоўвалі частку яго інфраструктуры. На тэрыторыі былога лагера НКУС утрымліваў жаўнераў польскага падполля; асобныя ўчасткі выкарыстоўваліся таксама для нямецкіх ваеннапалонных.<ref name="Museum-outline"/> == Колькасць ахвяр == Колькасць ахвяр Майданка неаднаразова пераглядалася. У першых пасляваенных матэрыялах называліся лічбы, значна большыя за сучасныя ацэнкі. «Беларуская энцыклапедыя» паведамляла пра каля 500 тысяч вязняў і 350 тысяч загінулых, у тым ліку 200 тысяч яўрэяў і 120 тысяч палякаў.<ref name="БелЭн">{{cite encyclopedia |title=Майданак |encyclopedia=Беларуская энцыклапедыя |volume=9 |location=Мінск |publisher=Беларуская энцыклапедыя |year=1999 |pages=519 |url=https://verbum.by/belen/%D0%9C%D0%90%D0%99%D0%94%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9A |language=be }}</ref> Паводле больш новых даследаванняў Дзяржаўнага музея ў Майданку, у лагер былі дэпартаваны каля 130 тысяч чалавек, з якіх загінулі каля 80 тысяч, у тым ліку каля 60 тысяч яўрэяў.<ref name="Museum-outline"/><ref name="Museum-extermination"/> == Музей і мемарыял == [[Файл:Pomnik Walki i Męczeństwa na Majdanku.jpg|thumb|Помнік змагання і пакутніцтва]] У лістападзе 1944 года на тэрыторыі былога лагера быў створаны Дзяржаўны музей у Майданаку. Ён лічыцца найстарэйшым музеем у свеце, арганізаваным на месцы былога нацысцкага канцлагера.<ref>{{cite web |url=https://www.majdanek.eu/en/plan-your-visit |title=Plan Your Visit |publisher=Państwowe Muzeum na Majdanku |language=en |accessdate=17 ліпеня 2026 }}</ref> На тэрыторыі захоўваюцца баракі, вартавыя вышкі, агароджы, лазнева-дэзінфекцыйны комплекс, газавыя камеры і крэматорый. У 1969 годзе быў адкрыты манументальны комплекс «Помнік змагання і пакутніцтва», створаны паводле праекта [[Віктар Толкін|Віктара Толкіна]]. == Галерэя == <gallery mode="nolines" widths="300"> Файл:Lublin - Majdanek - 003 - Barracks.jpg|Захаваныя лагерныя баракі Файл:Wieża strażnicza na Majdanku.jpg|Вартавая вышка Файл:Wnętrze komory gazowej w obozie koncentracyjnym na Majdanku.jpg|Унутраная частка газавай камеры Файл:Krematorium w obozie koncentracyjnym na Majdanku.jpg|Будынак крэматорыя Файл:Puszki z cyklonem B w obozie koncentracyjnym na Majdanku.jpg|Бляшанкі з «Цыклонам Б», знойдзеныя ў лагеры Файл:Shoes of Victims from Operation Reinhard Death Camps - Collected at Majdanek Concentration Camp - Lublin - Poland.jpg|Абутак ахвяр аперацыі «Райнгард», сабраны ў Майданку </gallery> == Гл. таксама == * [[Канцэнтрацыйны лагер]] * [[Аперацыя «Рэйнхард»|Аперацыя «Райнгард»]] * [[Аперацыя «Эрнтэфэст»]] * [[Халакост у Беларусі]] * [[Асвенцім (канцэнтрацыйны лагер)|Асвенцім]] * [[Белжэц]] * [[Сабібор]] * [[Трэблінка]] * [[Трасцянец]] == Літаратура == * Майданак // {{крыніцы/БелЭн|9}} — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 1999. — С. 519. * ''Majdanek 1941—1944'' / praca zbiorowa pod redakcją Tadeusza Mencela. — Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1991. — 556 s. * Kranz, Tomasz. ''Ewidencja zgonów i śmiertelność więźniów KL Lublin''. — Lublin: Państwowe Muzeum na Majdanku, 2005. * Marszałek, Józef. ''Majdanek: obóz koncentracyjny w Lublinie''. — Warszawa: Interpress, 1987. * Брыль, Янка. ''Сёння і памяць: Апавяданні, мініяцюры, эсэ''. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1985. — 317 с. * Карамазаў, Віктар. ''Проста ўспомніў я цябе…: Публіцыстычная проза, эсэ''. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1989. — 317 с. — ISBN 5-310-00318-3. * Авярчук, Афанасій. Пры немцах (1941—1944) // ''Пакаленне вайны: Штодзённае жыццё беларусаў Беласточчыны ў перыяд вайны і акупацыі (1939—1944)'' / пад рэд. Віталя Лубы; уступ Яўгена Мірановіча. — Беласток: Праграмная рада тыднёвіка «Ніва», 2003. — 300 с. — ISBN 83-917349-1-9. == Спасылкі == * {{cite web |url=https://www.majdanek.eu/ |title=Дзяржаўны музей у Майданаку |publisher=Państwowe Muzeum na Majdanku |language=pl }} * {{cite web |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/lublin-majdanek-concentration-camp-administration |title=Lublin/Majdanek Concentration Camp |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |language=en }} * {{cite web |url=https://verbum.by/belen/%D0%9C%D0%90%D0%99%D0%94%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9A |title=Майданак |website=Беларуская энцыклапедыя |language=be }} == Крыніцы == [[Катэгорыя:Нацысцкія канцэнтрацыйныя лагеры ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Лагеры смерці]] [[Катэгорыя:Аперацыя «Райнгард»]] [[Катэгорыя:Гісторыя Любліна]] [[Катэгорыя:Халакост у Польшчы]] [[Катэгорыя:Заснаваныя ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:Музеі Люблінскага ваяводства]] <references />{{Лагеры Трэцяга рэйха}} pjbxl1stypit4shz27rlwv1di31xy3c 14 811162 5167881 2026-07-20T08:53:29Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле стагоддзяў|Музычныя жанры|20|стагоддзя}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Музыка XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Музычныя жанры паводле стагоддзяў]]» 5167881 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле стагоддзяў|Музычныя жанры|20|стагоддзя}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Музыка XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Музычныя жанры паводле стагоддзяў]] 1pnu8o3ez5wtwm2p1iavks1xgt3nrrp 0 811163 5167889 2026-07-20T09:14:51Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Раман Херцаг]] у [[Раман Герцаг]] па-над перасылкай: Больш распаўсюджаная назва 5167889 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Раман Герцаг]] lvq47icrvdvd5qlopu1gcjasopthshs 0 811164 5167892 2026-07-20T09:30:11Z Culamar 102133 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/152925612|Гигер, Ханс Руди]]» 5167892 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} [[Файл:Giger_Bar_in_Switzerland_photographed_by_Robbie_Conceptuel.png|міні|Гігер Бар у Швейцарыі.]] '''Ханс Рудольф «Рудзі» Гігер''' ( {{Lang-de|Hans Rudolf «Rüdi» Giger}} ; {{ВД-Прэамбула}}<ref name=":0">{{Cite web|url=http://rusplt.ru/news/umer-shveytsarskiy-hudojnik-gans-rudolf-giger-132354.html|title=Умер швейцарский художник Ханс Рудольф Гигер // Русская Планета|archive-url=https://web.archive.org/web/20140514033504/http://rusplt.ru/news/umer-shveytsarskiy-hudojnik-gans-rudolf-giger-132354.html|archive-date=2014-05-14|access-date=2014-05-13|url-status=live}}</ref> ) — швейцарскі [[мастак]], прадстаўнік фантастычнага рэалізму, найбольш вядомы сваёй [[Дызайн|дызайнерскай]] працай для [[Мастацкі фільм|фільма]] «[[Чужы (фільм)|Чужы]]». == Біяграфія == Нарадзіўся ў швейцарскім горадзе [[Кур]] (кантон Граўбюндэн, [[Швейцарыя]]) у сям’і аптэкара. Каталізатарам развіцця ўяўлення і без таго захопленага ўсім цёмным і таямнічым дзіцяці, паслужыў падораны ў шасцігадовым узросце бацькам сапраўдны чалавечы чэрап, які таму даслалі са швейцарскай фармацэўтычнай кампаніі Ciba-Geigy з якой Гігер старэйшы супрацоўнічаў быўшы вядомым <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt4074502/|title=Dark Star: HR Gigers Welt|author=Belinda Sallin|website=|date=2015-08-18|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118015200/https://www.imdb.com/title/tt4074502/|archive-date=2021-01-18|access-date=2021-01-16|url-status=live}}</ref> <ref>{{Кніга|год=2001|isbn=3822813176|isbn2=9783822813171}}</ref> . [[Файл:H.R.Giger,_ca._1985.jpg|злева|міні|Гігер у 1985 годзе.]] Упершыню малюнкі Гігера (цыкл «Atomkinder» — «Атамныя дзеці») публікаваліся з 1959 года ў часопісе, які выдаваўся ў школе Кура, а таксама ў падпольных выданнях тыпу «Clou» і «Hotcha». Першыя плакаты пачынаюць публікавацца ўжо ў 1969 годзе, у гэты ж час адкрываюцца яго першыя персанальныя выставы. Сапраўдная слава прыйшла да яго ў 1977 з выхадам трэцяй кнігі «Некранамікон». Асабліва гэты зборнік малюнкаў прыцягнуў увагу англійскага рэжысёра [[Рыдлі Скот|Рыдлі Скота]]. Той запрасіў Гігера для працы над канцэптам істот, мастацкім дызайнам свайго фільма «[[Чужы (фільм)|Чужы]]» і стварэння выявы ксенаморфа . Пасля праца над гэтым фільмам прынесла мастаку «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у 1980 годзе за «Лепшыя візуальныя эфекты». Малюнкі яго «монстра» паслужылі эскізамі і для наступных 3 фільмаў, і для дылогіі «Чужы супраць Драпежніка», хоць у гэтых фільмах выява і сама сутнасць прышэльца з кіслотнай крывёй была кардынальна зменена. Унікальная мастацкая якасць карцінам Гігера надае [[Распыляльнік фарбы|аэрограф]] — прыстасаванне, якое распыляе фарбу. Гігер даказаў, што жывапіс можа стварацца і пры дапамозе механізма. Уласна, у гэтым ёсць і свой падтэкст, асабліва калі ўлічыць, што асноўнай тэматыкай яго карцін з’яўляюцца створаныя ім жа біямеханізмы, якія спалучаюць у сабе плоць і метал. Пра творчасць Гігера пісаў яго сябар, Цімаці Ліры:<blockquote>Яны (карціны) недвухсэнсоўна паведамляюць, адкуль мы прыйшлі і куды сыдзем. Яны звяртаюцца да нашых глыбінных, біялагічных успамінаў. Гэта нашыя фотаздымкі — за восем месяцаў да нараджэння. Похвавыя краявіды. Унутрыматкавыя паштоўкі. І далей — у глыбіні ядра чалавечай клеткі. Жадаеце зірнуць на свой генетычны код? Гатовы ўбачыць, як гены выпрацоўваюць бялок, клануючы ўласныя тканіны? Проста перавярніце старонку. <…> Нашы гарады падобныя на гіганцкія мурашнікі, населеныя калоніямі казурак, безаблічных і выродлівых. І гэта — мы.</blockquote>У 1998 годзе Гігер набыў шато Сэн-Жэрмэн у Груеры, Швейцарыя, і цяпер гэты дом з’яўляецца дзеючым музеем Х. Р. Гігера і пастаянным сховішчам яго прац; таксама маэстра дае экспазіцыйную плошчу музея для выстаў іншых мастакоў, якія належаць да накіравання фантастычнага рэалізму. Апошнія гады жыў і працаваў у [[Цюрых|Цюрыху]]. Памёр 12 мая 2014 года ў бальніцы ад траўм, атрыманых пры падзенні з лесвіцы<ref name=":0">{{Cite web|url=http://rusplt.ru/news/umer-shveytsarskiy-hudojnik-gans-rudolf-giger-132354.html|title=Умер швейцарский художник Ханс Рудольф Гигер // Русская Планета|archive-url=https://web.archive.org/web/20140514033504/http://rusplt.ru/news/umer-shveytsarskiy-hudojnik-gans-rudolf-giger-132354.html|archive-date=2014-05-14|access-date=2014-05-13|url-status=live}}</ref>. == Стыль == [[Файл:Birth_Machine.jpg|міні|302x302пкс|«Машына нараджэння», скульптура Гігера, Груер, Швейцарыя]] [[Файл:HR_Giger-Chur-038.jpg|злева|міні|333x333пкс|«Жаночы торс», скульптура Гігера на выставе 2009 года, Швейцарыя.]] Працы Гігера выкананы ў жанры фантастычнага рэалізму. Таксама яго стыль многія мастакі называюць некра-готыкай, біямеханікай<ref>{{Кніга|ref=|год=2007|isbn=9780802196507}}</ref>, а падсцілі — эрамеханікай і інш. === Супрацоўніцтва з музыкамі === [[Файл:Jon_Davis_Korn_RdelS_4.jpg|справа|міні|350x350пкс|Мікрафонная стойка [[Джонатан Дэвіс|Джонатана Дэвіса]], створаная Гігерам.]] Спраектаваў і старанна прапрацаваў мікрафонную стойку для канцэртных выступаў і здымак у кліпах вакаліста гурта [[Korn]] — Джонатана Дэвіса. У кантракце было абумоўлена стварэнне пяці стоек. У выніку Гігер стварыў тры, дзве з якіх купіў Джонатан Дэвіс. Аформіў вокладкі такіх музычных гуртоў і выканаўцаў, як: * Shiver — Walpurgis (1969) * Emerson, Lake &amp;amp; Palmer — Brain Salad Surgery (1973) * [[:en:Floh de Cologne|Floh de Cologne]] — Mumien — Kantate für Rockband (1974) * Island — Pictures (1977) * Magma — Attahk (1978) * Дэбара Хары — ''Koo Koo'' (1981) * [[Celtic Frost]] — ''To Mega Therion'' (1985) * Стывен Стывенс — Atomic Playboys (1989) * Mekong Delta — The Principle of Doubt (1989) * Atrocity — Hallucinations (1990) * Sacrosanct — Recesses for the Depraved (1991) * Assorted Heap — Mindwaves (1992) * Monev — Genital Psychopatological Orgy (1992) * Archaic Torse — Sneak Attack (1992) * Danzig — Danzig III: How the Gods Kill (1992), Dirty Black Summer (1992, сінгл) * Demigore — Imortification; * Carcass — Heartwork (1993) * Hide — Hide Your Face (1994) * Triptykon — Eparistera Daimones (2010) * Triptykon — [[:en:Melana Chasmata|Melana Chasmata]] (2014) Вокладкі альбомаў Дэборы Хары ''Koo Koo'' і Emerson, Lake &amp;amp; Palmer ''Brain Salad Surgery'' былі ўключаны часопісам ''[[Rolling Stone]]'' у спіс ста выдатных вокладак стагоддзя. Працуючы з Ibanez, Гігер стварыў серыю гітар HR Giger, у якую ўвайшлі мадэлі SHRG1Z, RGTHRG1 і ICHRG2. == Уплыў == Творчасць Гігера паўплывала на дызайн узроўняў і персанажаў у шматлікіх відэагульнях, у прыватнасці ''Ecco the Dolphin'', ''Contra Hard Corps'', ''Metroid'', ''Astyanax'', ''Scorn'' і іншых<ref>{{Cite web|url=https://www.mirf.ru/kino/kak-chuzhoj-izmenil-kino-i-igry|title=Как Чужой изменил кино и игры {{!}} Игры {{!}} Мир фантастики и фэнтези|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604175433/https://www.mirf.ru/kino/kak-chuzhoj-izmenil-kino-i-igry|archive-date=2019-06-04|access-date=2018-11-27|url-status=live}}</ref>, а таксама на развіццё стылю татуіроўкі, зрабіўшы яго адным з самых вядомых напрамкаў у сучаснай тату-культуры. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.hrgiger.com/ Афіцыйны вэб-сайт Гігера]{{In lang|en}} * [http://www.giger.com/ Афіцыйны вэб-сайт у ЗША]{{In lang|en}} * [http://www.hrgigermuseum.com/ MUSEUM HR GIGER - Музей Гігера]{{In lang|en}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] e1xhh8tfkx1lxhlua1lklyngfoed043 5167893 5167892 2026-07-20T09:34:23Z Culamar 102133 5167893 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} [[Файл:Giger_Bar_in_Switzerland_photographed_by_Robbie_Conceptuel.png|міні|Гігер Бар у Швейцарыі.]] '''Ханс Рудольф «Рудзі» Гігер''' ({{Lang-de|Hans Rudolf «Rüdi» Giger}} ; {{ВД-Прэамбула}}<ref name=":0">{{Cite web|url=http://rusplt.ru/news/umer-shveytsarskiy-hudojnik-gans-rudolf-giger-132354.html|title=Умер швейцарский художник Ханс Рудольф Гигер // Русская Планета|archive-url=https://web.archive.org/web/20140514033504/http://rusplt.ru/news/umer-shveytsarskiy-hudojnik-gans-rudolf-giger-132354.html|archive-date=2014-05-14|access-date=2014-05-13|url-status=live}}</ref>) — швейцарскі [[мастак]], прадстаўнік фантастычнага рэалізму, найбольш вядомы сваёй [[дызайн]]ерскай працай для [[Мастацкі фільм|фільма]] «[[Чужы (фільм)|Чужы]]». == Біяграфія == Нарадзіўся ў швейцарскім горадзе [[Кур]] (кантон Граўбюндэн, [[Швейцарыя]]) у сям’і аптэкара. Каталізатарам развіцця ўяўлення і без таго захопленага ўсім цёмным і таямнічым дзіцяці, паслужыў падораны ў шасцігадовым узросце бацькам сапраўдны чалавечы чэрап, які таму даслалі са швейцарскай фармацэўтычнай кампаніі Ciba-Geigy з якой Гігер старэйшы супрацоўнічаў быўшы вядомым<ref>{{кніга|аўтар=Hansruedi Giger|загаловак=HR Giger ARh+|год=2001|выдавецтва=Taschen|старонкі=12|старонак=96|isbn=3822813176|isbn2=9783822813171}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt4074502/|title=Dark Star: HR Gigers Welt|author=Belinda Sallin|coauthors=Leslie Barany, Sandra Beretta, Mia Bonzanigo, Tom Gabriel Fischer|website=|date=2015-08-18|publisher=|access-date=2021-01-16|archive-date=2021-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118015200/https://www.imdb.com/title/tt4074502/|url-status=live}}</ref>. [[Файл:H.R.Giger,_ca._1985.jpg|злева|міні|Гігер у 1985 годзе.]] Упершыню малюнкі Гігера (цыкл «Atomkinder» — «Атамныя дзеці») публікаваліся з 1959 года ў часопісе, які выдаваўся ў школе Кура, а таксама ў падпольных выданнях тыпу «Clou» і «Hotcha». Першыя плакаты пачынаюць публікавацца ўжо ў 1969 годзе, у гэты ж час адкрываюцца яго першыя персанальныя выставы. Сапраўдная слава прыйшла да яго ў 1977 з выхадам трэцяй кнігі «Некранамікон». Асабліва гэты зборнік малюнкаў прыцягнуў увагу англійскага рэжысёра [[Рыдлі Скот]]а. Той запрасіў Гігера для працы над канцэптам істот, мастацкім дызайнам свайго фільма «[[Чужы (фільм)|Чужы]]» і стварэння выявы ксенаморфа . Пасля праца над гэтым фільмам прынесла мастаку «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у 1980 годзе за «Лепшыя візуальныя эфекты». Малюнкі яго «монстра» паслужылі эскізамі і для наступных 3 фільмаў, і для дылогіі «Чужы супраць Драпежніка», хоць у гэтых фільмах выява і сама сутнасць прышэльца з кіслотнай крывёй была кардынальна зменена. Унікальная мастацкая якасць карцінам Гігера надае [[Распыляльнік фарбы|аэрограф]] — прыстасаванне, якое распыляе фарбу. Гігер даказаў, што жывапіс можа стварацца і пры дапамозе механізма. Уласна, у гэтым ёсць і свой падтэкст, асабліва калі ўлічыць, што асноўнай тэматыкай яго карцін з’яўляюцца створаныя ім жа біямеханізмы, якія спалучаюць у сабе плоць і метал. Пра творчасць Гігера пісаў яго сябар, Цімаці Ліры:<blockquote>Яны (карціны) недвухсэнсоўна паведамляюць, адкуль мы прыйшлі і куды сыдзем. Яны звяртаюцца да нашых глыбінных, біялагічных успамінаў. Гэта нашыя фотаздымкі — за восем месяцаў да нараджэння. Похвавыя краявіды. Унутрыматкавыя паштоўкі. І далей — у глыбіні ядра чалавечай клеткі. Жадаеце зірнуць на свой генетычны код? Гатовы ўбачыць, як гены выпрацоўваюць бялок, клануючы ўласныя тканіны? Проста перавярніце старонку. <…> Нашы гарады падобныя на гіганцкія мурашнікі, населеныя калоніямі казурак, безаблічных і выродлівых. І гэта — мы.</blockquote>У 1998 годзе Гігер набыў шато Сэн-Жэрмэн у Груеры, Швейцарыя, і цяпер гэты дом з’яўляецца дзеючым музеем Х. Р. Гігера і пастаянным сховішчам яго прац; таксама маэстра дае экспазіцыйную плошчу музея для выстаў іншых мастакоў, якія належаць да накіравання фантастычнага рэалізму. Апошнія гады жыў і працаваў у [[Цюрых]]у. Памёр 12 мая 2014 года ў бальніцы ад траўм, атрыманых пры падзенні з лесвіцы<ref name=":0">{{Cite web|url=http://rusplt.ru/news/umer-shveytsarskiy-hudojnik-gans-rudolf-giger-132354.html|title=Умер швейцарский художник Ханс Рудольф Гигер // Русская Планета|archive-url=https://web.archive.org/web/20140514033504/http://rusplt.ru/news/umer-shveytsarskiy-hudojnik-gans-rudolf-giger-132354.html|archive-date=2014-05-14|access-date=2014-05-13|url-status=live}}</ref>. == Стыль == [[Файл:Birth_Machine.jpg|міні|302x302пкс|«Машына нараджэння», скульптура Гігера, Груер, Швейцарыя]] [[Файл:HR_Giger-Chur-038.jpg|злева|міні|333x333пкс|«Жаночы торс», скульптура Гігера на выставе 2009 года, Швейцарыя.]] Працы Гігера выкананы ў жанры фантастычнага рэалізму. Таксама яго стыль многія мастакі называюць некра-готыкай, біямеханікай<ref>{{кніга |аўтар= Dery M. |загаловак= Escape Velocity: Cyberculture at the End of the Century |год = 2007 |выдавецтва= Grove/Atlantic, Incorporated |старонкі= 255 |isbn = 9780802196507 |спасылка = https://books.google.com/books?id=_riKAgAAQBAJ&pg=PT255&dq=giger |ref = }}</ref>, а падсцілі — эрамеханікай і інш. === Супрацоўніцтва з музыкамі === [[Файл:Jon_Davis_Korn_RdelS_4.jpg|справа|міні|350x350пкс|Мікрафонная стойка [[Джонатан Дэвіс|Джонатана Дэвіса]], створаная Гігерам.]] Спраектаваў і старанна прапрацаваў мікрафонную стойку для канцэртных выступаў і здымак у кліпах вакаліста гурта [[Korn]] — Джонатана Дэвіса. У кантракце было абумоўлена стварэнне пяці стоек. У выніку Гігер стварыў тры, дзве з якіх купіў Джонатан Дэвіс. Аформіў вокладкі такіх музычных гуртоў і выканаўцаў, як: * Shiver — Walpurgis (1969) * Emerson, Lake &amp;amp; Palmer — Brain Salad Surgery (1973) * [[:en:Floh de Cologne|Floh de Cologne]] — Mumien — Kantate für Rockband (1974) * Island — Pictures (1977) * Magma — Attahk (1978) * Дэбара Хары — ''Koo Koo'' (1981) * [[Celtic Frost]] — ''To Mega Therion'' (1985) * Стывен Стывенс — Atomic Playboys (1989) * Mekong Delta — The Principle of Doubt (1989) * Atrocity — Hallucinations (1990) * Sacrosanct — Recesses for the Depraved (1991) * Assorted Heap — Mindwaves (1992) * Monev — Genital Psychopatological Orgy (1992) * Archaic Torse — Sneak Attack (1992) * Danzig — Danzig III: How the Gods Kill (1992), Dirty Black Summer (1992, сінгл) * Demigore — Imortification; * Carcass — Heartwork (1993) * Hide — Hide Your Face (1994) * Triptykon — Eparistera Daimones (2010) * Triptykon — [[:en:Melana Chasmata|Melana Chasmata]] (2014) Вокладкі альбомаў Дэборы Хары ''Koo Koo'' і Emerson, Lake &amp;amp; Palmer ''Brain Salad Surgery'' былі ўключаны часопісам ''[[Rolling Stone]]'' у спіс ста выдатных вокладак стагоддзя. Працуючы з Ibanez, Гігер стварыў серыю гітар HR Giger, у якую ўвайшлі мадэлі SHRG1Z, RGTHRG1 і ICHRG2. == Уплыў == Творчасць Гігера паўплывала на дызайн узроўняў і персанажаў у шматлікіх відэагульнях, у прыватнасці ''Ecco the Dolphin'', ''Contra Hard Corps'', ''Metroid'', ''Astyanax'', ''Scorn'' і іншых<ref>{{Cite web|url=https://www.mirf.ru/kino/kak-chuzhoj-izmenil-kino-i-igry|title=Как Чужой изменил кино и игры {{!}} Игры {{!}} Мир фантастики и фэнтези|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604175433/https://www.mirf.ru/kino/kak-chuzhoj-izmenil-kino-i-igry|archive-date=2019-06-04|access-date=2018-11-27|url-status=live}}</ref>, а таксама на развіццё стылю татуіроўкі, зрабіўшы яго адным з самых вядомых напрамкаў у сучаснай тату-культуры. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.hrgiger.com/ Афіцыйны вэб-сайт Гігера]{{In lang|en}} * [http://www.giger.com/ Афіцыйны вэб-сайт у ЗША]{{In lang|en}} * [http://www.hrgigermuseum.com/ MUSEUM HR GIGER — Музей Гігера]{{In lang|en}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] skr9gtsz1sq35i3erl4gszttqpitcbe 5167984 5167893 2026-07-20T11:23:38Z Culamar 102133 5167984 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} [[Файл:Giger_Bar_in_Switzerland_photographed_by_Robbie_Conceptuel.png|міні|Гігер Бар у Швейцарыі.]] '''Ханс Рудольф «Рудзі» Гігер''' ({{Lang-de|Hans Rudolf «Rüdi» Giger}} ; {{ВД-Прэамбула}}<ref name=":0">{{Cite web|url=http://rusplt.ru/news/umer-shveytsarskiy-hudojnik-gans-rudolf-giger-132354.html|title=Умер швейцарский художник Ханс Рудольф Гигер // Русская Планета|archive-url=https://web.archive.org/web/20140514033504/http://rusplt.ru/news/umer-shveytsarskiy-hudojnik-gans-rudolf-giger-132354.html|archive-date=2014-05-14|access-date=2014-05-13|url-status=live}}</ref>) — швейцарскі [[мастак]], прадстаўнік фантастычнага рэалізму, найбольш вядомы сваёй [[дызайн]]ерскай працай для [[Мастацкі фільм|фільма]] «[[Чужы (фільм)|Чужы]]». == Біяграфія == Нарадзіўся ў швейцарскім горадзе [[Кур]] (кантон Граўбюндэн, [[Швейцарыя]]) у сям’і аптэкара. Каталізатарам развіцця ўяўлення і без таго захопленага ўсім цёмным і таямнічым дзіцяці, паслужыў падораны ў шасцігадовым узросце бацькам сапраўдны чалавечы чэрап, які таму даслалі са швейцарскай фармацэўтычнай кампаніі Ciba-Geigy з якой Гігер старэйшы супрацоўнічаў быўшы вядомым<ref>{{кніга|аўтар=Hansruedi Giger|загаловак=HR Giger ARh+|год=2001|выдавецтва=Taschen|старонкі=12|старонак=96|isbn=3822813176|isbn2=9783822813171}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt4074502/|title=Dark Star: HR Gigers Welt|author=Belinda Sallin|coauthors=Leslie Barany, Sandra Beretta, Mia Bonzanigo, Tom Gabriel Fischer|website=|date=2015-08-18|publisher=|access-date=2021-01-16|archive-date=2021-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118015200/https://www.imdb.com/title/tt4074502/|url-status=live}}</ref>. [[Файл:H.R.Giger,_ca._1985.jpg|злева|міні|Гігер у 1985 годзе.]] Упершыню малюнкі Гігера (цыкл «Atomkinder» — «Атамныя дзеці») публікаваліся з 1959 года ў часопісе, які выдаваўся ў школе Кура, а таксама ў падпольных выданнях тыпу «Clou» і «Hotcha». Першыя плакаты пачынаюць публікавацца ўжо ў 1969 годзе, у гэты ж час адкрываюцца яго першыя персанальныя выставы. Сапраўдная слава прыйшла да яго ў 1977 з выхадам трэцяй кнігі «Некранамікон». Асабліва гэты зборнік малюнкаў прыцягнуў увагу англійскага рэжысёра [[Рыдлі Скот]]а. Той запрасіў Гігера для працы над канцэптам істот, мастацкім дызайнам свайго фільма «[[Чужы (фільм)|Чужы]]» і стварэння выявы ксенаморфа . Пасля праца над гэтым фільмам прынесла мастаку «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у 1980 годзе за «Лепшыя візуальныя эфекты». Малюнкі яго «монстра» паслужылі эскізамі і для наступных 3 фільмаў, і для дылогіі «Чужы супраць Драпежніка», хоць у гэтых фільмах выява і сама сутнасць прышэльца з кіслотнай крывёй была кардынальна зменена. Унікальная мастацкая якасць карцінам Гігера надае [[Распыляльнік фарбы|аэрограф]] — прыстасаванне, якое распыляе фарбу. Гігер даказаў, што жывапіс можа стварацца і пры дапамозе механізма. Уласна, у гэтым ёсць і свой падтэкст, асабліва калі ўлічыць, што асноўнай тэматыкай яго карцін з’яўляюцца створаныя ім жа біямеханізмы, якія спалучаюць у сабе плоць і метал. Пра творчасць Гігера пісаў яго сябар, Цімаці Ліры:<blockquote>Яны (карціны) недвухсэнсоўна паведамляюць, адкуль мы прыйшлі і куды сыдзем. Яны звяртаюцца да нашых глыбінных, біялагічных успамінаў. Гэта нашыя фотаздымкі — за восем месяцаў да нараджэння. Похвавыя краявіды. Унутрыматкавыя паштоўкі. І далей — у глыбіні ядра чалавечай клеткі. Жадаеце зірнуць на свой генетычны код? Гатовы ўбачыць, як гены выпрацоўваюць бялок, клануючы ўласныя тканіны? Проста перавярніце старонку. <…> Нашы гарады падобныя на гіганцкія мурашнікі, населеныя калоніямі казурак, безаблічных і выродлівых. І гэта — мы.</blockquote>У 1998 годзе Гігер набыў шато Сэн-Жэрмэн у Груеры, Швейцарыя, і цяпер гэты дом з’яўляецца дзеючым музеем Х. Р. Гігера і пастаянным сховішчам яго прац; таксама маэстра дае экспазіцыйную плошчу музея для выстаў іншых мастакоў, якія належаць да накіравання фантастычнага рэалізму. Апошнія гады жыў і працаваў у [[Цюрых]]у. Памёр 12 мая 2014 года ў бальніцы ад траўм, атрыманых пры падзенні з лесвіцы<ref name=":0">{{Cite web|url=http://rusplt.ru/news/umer-shveytsarskiy-hudojnik-gans-rudolf-giger-132354.html|title=Умер швейцарский художник Ханс Рудольф Гигер // Русская Планета|archive-url=https://web.archive.org/web/20140514033504/http://rusplt.ru/news/umer-shveytsarskiy-hudojnik-gans-rudolf-giger-132354.html|archive-date=2014-05-14|access-date=2014-05-13|url-status=live}}</ref>. == Стыль == [[Файл:Birth_Machine.jpg|міні|302x302пкс|«Машына нараджэння», скульптура Гігера, Груер, Швейцарыя]] [[Файл:HR_Giger-Chur-038.jpg|злева|міні|333x333пкс|«Жаночы торс», скульптура Гігера на выставе 2009 года, Швейцарыя.]] Працы Гігера выкананы ў жанры фантастычнага рэалізму. Таксама яго стыль многія мастакі называюць некра-готыкай, біямеханікай<ref>{{кніга |аўтар= Dery M. |загаловак= Escape Velocity: Cyberculture at the End of the Century |год = 2007 |выдавецтва= Grove/Atlantic, Incorporated |старонкі= 255 |isbn = 9780802196507 |спасылка = https://books.google.com/books?id=_riKAgAAQBAJ&pg=PT255&dq=giger |ref = }}</ref>, а падсцілі — эрамеханікай і інш. === Супрацоўніцтва з музыкамі === [[Файл:Jon_Davis_Korn_RdelS_4.jpg|справа|міні|350x350пкс|Мікрафонная стойка [[Джонатан Дэвіс|Джонатана Дэвіса]], створаная Гігерам.]] Спраектаваў і старанна прапрацаваў мікрафонную стойку для канцэртных выступаў і здымак у кліпах вакаліста гурта [[Korn]] — Джонатана Дэвіса. У кантракце было абумоўлена стварэнне пяці стоек. У выніку Гігер стварыў тры, дзве з якіх купіў Джонатан Дэвіс. Аформіў вокладкі такіх музычных гуртоў і выканаўцаў, як: * Shiver — Walpurgis (1969) * Emerson, Lake &amp;amp; Palmer — Brain Salad Surgery (1973) * [[:en:Floh de Cologne|Floh de Cologne]] — Mumien — Kantate für Rockband (1974) * Island — Pictures (1977) * Magma — Attahk (1978) * Дэбара Хары — ''Koo Koo'' (1981) * [[Celtic Frost]] — ''To Mega Therion'' (1985) * Стывен Стывенс — Atomic Playboys (1989) * Mekong Delta — The Principle of Doubt (1989) * Atrocity — Hallucinations (1990) * Sacrosanct — Recesses for the Depraved (1991) * Assorted Heap — Mindwaves (1992) * Monev — Genital Psychopatological Orgy (1992) * Archaic Torse — Sneak Attack (1992) * Danzig — Danzig III: How the Gods Kill (1992), Dirty Black Summer (1992, сінгл) * Demigore — Imortification; * Carcass — Heartwork (1993) * Hide — Hide Your Face (1994) * Triptykon — Eparistera Daimones (2010) * Triptykon — [[:en:Melana Chasmata|Melana Chasmata]] (2014) Вокладкі альбомаў Дэборы Хары ''Koo Koo'' і Emerson, Lake &amp;amp; Palmer ''Brain Salad Surgery'' былі ўключаны часопісам ''[[Rolling Stone]]'' у спіс ста выдатных вокладак стагоддзя. Працуючы з Ibanez, Гігер стварыў серыю гітар HR Giger, у якую ўвайшлі мадэлі SHRG1Z, RGTHRG1 і ICHRG2. == Уплыў == Творчасць Гігера паўплывала на дызайн узроўняў і персанажаў у шматлікіх відэагульнях, у прыватнасці ''Ecco the Dolphin'', ''Contra Hard Corps'', ''Metroid'', ''Astyanax'', ''Scorn'' і іншых<ref>{{Cite web|url=https://www.mirf.ru/kino/kak-chuzhoj-izmenil-kino-i-igry|title=Как Чужой изменил кино и игры {{!}} Игры {{!}} Мир фантастики и фэнтези|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604175433/https://www.mirf.ru/kino/kak-chuzhoj-izmenil-kino-i-igry|archive-date=2019-06-04|access-date=2018-11-27|url-status=live}}</ref>, а таксама на развіццё стылю татуіроўкі, зрабіўшы яго адным з самых вядомых напрамкаў у сучаснай тату-культуры. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.hrgiger.com/ Афіцыйны вэб-сайт Гігера]{{In lang|en}} * [http://www.giger.com/ Афіцыйны вэб-сайт у ЗША]{{In lang|en}} * [http://www.hrgigermuseum.com/ MUSEUM HR GIGER — Музей Гігера]{{In lang|en}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Гігер Ханс Рудзі}} [[Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 4hi4d4d6tggew91c67qb0mp4q97oqj5 0 811165 5167898 2026-07-20T09:42:38Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Эліэзер Менахем Шах]] у [[Эліэзэр Менахем Шах]]: Уніфікацыя назваў: Беларускамоўных крыніц няма, таму пераношу пад "Эліэзэр" па аналогіі з Эліэзэр Бэн-Егуда. (больш распаўсюжанае напісанне і ўніфікацыя) 5167898 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Эліэзэр Менахем Шах]] 7zkclzc5dzaag0li2yv98bfu63ooh97 0 811166 5167905 2026-07-20T09:53:23Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Лідскі летапісец]] 5167905 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лідскі летапісец]] fpix88ge8hnf9ij23prlshld5fqundx 0 811167 5167908 2026-07-20T09:57:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Помнік |Тып = Помнік |Беларуская назва = Помнік салдатам, якія загінулі ў гады Першай сусветнай вайны |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская во...» 5167908 wikitext text/x-wiki {{Помнік |Тып = Помнік |Беларуская назва = Помнік салдатам, якія загінулі ў гады Першай сусветнай вайны |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = |Месцазнаходжанне = [[Ліда]] |Аўтар праекта = |Скульптар = [[Ульферт Янсен]] |Будаўнік = |Дата заснавання = 1917 |Будаўніцтва = |Дата пабудовы = |Статус = знішчаны |Стан = }} '''Помнік салдатам, якія загінулі ў гады Першай сусветнай вайны'''&nbsp;— колішні мемарыяльны помнік у [[Ліда|Лідзе]], які існаваў у 1917—1959 гадах. Знаходзіўся на тэрыторыі [[Вайсковыя могілкі (Ліда)|вайсковых могілак]] часоў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] непадалёк ад [[Лідскі Паўночны вайсковы гарадок|Паўночнага вайсковага гарадка]] (Кашараў). З’яўляўся данінай памяці ўсім загінулым у баях салдатам, незалежна ад іх паходжання і прыналежнасці да армій. == Гісторыя == Увосень 1915 года [[Ваеннае міністэрства Германскай імперыі|Ваеннае міністэрства]] [[Германская імперыя|Германіі]] пачало працу па распрацоўцы правілаў ушанавання памяці загінулых салдат на [[Усходні фронт Першай сусветнай вайны|Усходнім фронце]]. З гэтай мэтай былі арганізаваны інспекцыйныя камісіі з архітэктараў, мастакоў, садаводаў і фатографаў. Падчас другой інспекцыі, якая праходзіла з 15 студзеня па 13 лютага 1916 года, у яе складзе працаваў вядомы нямецкі скульптар, прафесар [[Вышэйшая тэхнічная школа (Штутгарт)|Вышэйшай тэхнічнай школы]] ў [[Штутгарт]]це [[Ульферт Янсен]]<ref name="ns_2025">{{cite web |url=https://www.nslowa.by/2025/06/26/naviny-germanii-lauresh-leanid-yashche-raz-pra-staryya-lidskiya-vajskovyya-mogilki/ |title=Навіны Германіі. Лаўрэш Леанід. Яшчэ раз пра старыя лідскія вайсковыя могілкі |author=[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л. Л.]] |date=2025-06-26 |publisher=[[Наша слова (1990)|Наша слова]] |accessdate=2026-07-20 |lang=be}}</ref><ref>{{кніга |аўтар=Karczewska M. |загаловак=Sto lat bede trwac bez opieki niczyjej… Cmentarze wojenne z czasow I wojny swiatowej w Bialymstoku i powiecie bialostockim |серыя=Archeologia Pamieci |том=II |месца=Białystok |выдавецтва=Ośrodek Badań Europy Środkowo-Wschodniej |год=2017 |старонак=43—44}}</ref>. Стварэннем і ўтрыманнем вайсковых могілак на Лідчыне займаўся 5-ты Мастацкі дэпартамент Галоўнай управы могілак Ваеннага міністэрства, які базіраваўся ў [[Беласток]]у. У майстэрнях дэпартамента ствараліся макеты помнікаў для вялікай колькасці некропаляў на падпарадкаваных тэрыторыях. Падчас вайны прафесар У.&nbsp;Янсен служыў шарагоўцам у мастацкім аддзеле гэтага дэпартамента. Менавіта ён у 1917 годзе выканаў у беластоцкай майстэрні бронзавую скульптуру паміраючага рымскага воіна, якая прызначалася для лідскіх могілак<ref name="ns_2025"/><ref>{{кніга |аўтар=Karczewska M. |загаловак=Sto lat bede trwac bez opieki niczyjej… Cmentarze wojenne z czasow I wojny swiatowej w Bialymstoku i powiecie bialostockim |серыя=Archeologia Pamieci |том=II |месца=Białystok |выдавецтва=Ośrodek Badań Europy Środkowo-Wschodniej |год=2017 |старонак=46—49}}</ref>. Падчас інспекцыйнага візіту ў канцы 1917 года члены міністэрскай камісіі высока ацанілі твор У.&nbsp;Янсена. Бронзавая статуя была перавезена ў Ліду і ўсталявана на ўзведзеным каменным пастаменце. Помнік прысвячаўся ўсім пахаваным тут вайскоўцам германскай, расійскай і аўстра-венгерскай армій<ref name="ns_2025"/><ref>{{кніга |аўтар=Karczewska M. |загаловак=Sto lat bede trwac bez opieki niczyjej… Cmentarze wojenne z czasow I wojny swiatowej w Bialymstoku i powiecie bialostockim |серыя=Archeologia Pamieci |том=II |месца=Białystok |выдавецтва=Ośrodek Badań Europy Środkowo-Wschodniej |год=2017 |старонак=48—49}}</ref>. == Апісанне == Манумент знаходзіўся ў паўднёвай частцы вайсковых могілак, непадалёк ад уязной брамы. Ён уяўляў сабой масіўную [[Піраміда (архітэктура)|піраміду]], складзеную з вялікіх, груба абчасаных камянёў. Ля падножжа піраміды размяшчалася адлітая з бронзы (паводле некаторых крыніц — з жалеза) скульптура паміраючага рымскага воіна. Пад фігурай быў выбіты надпіс: «За Бацькаўшчыну» ({{lang-de|Für das Vaterland}}). Як адзначаў у 1936 годзе лідскі краязнавец [[Аляксандр Снежка]], помнік быў выкананы з відавочным мастацкім густам і арганічна ўпісваўся ў ландшафт некропаля<ref name="ns_2025"/><ref>[[Аляксандр Снежка|Śnieżko Aleksander]]. Lidzki cmentarz wojenny // [[Ziemia Lidzka]] № 8-1936.</ref>. == Знішчэнне == У савецкі час, у 1949 годзе, адзін з мясцовых жыхароў (паводле ўспамінаў, нейкі Шымялевіч) разбіў скульптуру салдата і здаў яе на [[Металалом|металалом]]. Сама каменная піраміда працягвала стаяць на могілках яшчэ дзесяць гадоў і была разбурана толькі ў 1959 годзе. У 1966 годзе тэрыторыя вайсковых могілак была канчаткова зраўняная з зямлёй для пабудовы спартыўнай пляцоўкі і майстэрняў сярэдняй школы №&nbsp;6<ref name="ns_2025"/><ref>{{кніга |аўтар=[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]], Лаўрэш Г. |загаловак=Там, дзе спыніўся час… Лідскія гістарычныя некропалі |месца= |выдавецтва= |год=2024 |старонак=32—38}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Помнік-піраміда на вайсковых могілках Ліды}} [[Катэгорыя:Помнікі Ліды]] [[Катэгорыя:Знішчаныя помнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1959 годзе]] [[Катэгорыя:Помнікі Першай сусветнай вайны]] av06hhxmfx8hery3k5rwrarvckiker7 0 811168 5167912 2026-07-20T09:58:51Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Бакалажэва (гміна)]] у [[Бакаларава (гміна)]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5167912 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бакаларава (гміна)]] e6znh6jajqreyb2dyktrzul5kdsovwh 0 811169 5167917 2026-07-20T10:04:30Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Гановерскі інстытут ветэрынарнай медыцыны''' ({{lang-de|Stiftung Tierärztliche Hochschule Hannover}}) — вышэйшая навучальная ўстанова ў [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]] ([[Германія]]). Найстарэйшая і адзіная ветэрынарная навучальная ўстанова ў Германіі. Гановерскі інстыту...» 5167917 wikitext text/x-wiki '''Гановерскі інстытут ветэрынарнай медыцыны''' ({{lang-de|Stiftung Tierärztliche Hochschule Hannover}}) — вышэйшая навучальная ўстанова ў [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]] ([[Германія]]). Найстарэйшая і адзіная ветэрынарная навучальная ўстанова ў Германіі. Гановерскі інстытут ветэрынарнай медыцыны складаецца з 6 клінік, 18 інстытутаў і двух кафедраў. Мае 3 філіялы: Інстытут даследаванняў наземных і водных жывёл у [[Бюзум]]е, навучальна-даследчую ферму ў Рутэ на поўдні Гановера і філіял па эпідэміялогіі ў Бакуме каля [[Фехта|Фехты]]. Заснаваны 18 ліпеня 1778 года на загад Георга III. 5pr02qrj9ncjb75uyxqjbf5bzwu1puc 5167918 5167917 2026-07-20T10:05:49Z Autumndancer 168015 5167918 wikitext text/x-wiki {{Універсітэт}} '''Гановерскі інстытут ветэрынарнай медыцыны''' ({{lang-de|Stiftung Tierärztliche Hochschule Hannover}}) — вышэйшая навучальная ўстанова ў [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]] ([[Германія]]). Найстарэйшая і адзіная ветэрынарная навучальная ўстанова ў Германіі. Гановерскі інстытут ветэрынарнай медыцыны складаецца з 6 клінік, 18 інстытутаў і двух кафедраў. Мае 3 філіялы: Інстытут даследаванняў наземных і водных жывёл у [[Бюзум]]е, навучальна-даследчую ферму ў Рутэ на поўдні Гановера і філіял па эпідэміялогіі ў Бакуме каля [[Фехта|Фехты]]. Заснаваны 18 ліпеня 1778 года на загад Георга III. {{зноскі}} 11av5u3upw1acrui4tsbbzcc8ncx0x5 5167919 5167918 2026-07-20T10:06:35Z Autumndancer 168015 5167919 wikitext text/x-wiki {{Універсітэт}} '''Гановерскі інстытут ветэрынарнай медыцыны''' ({{lang-de|Stiftung Tierärztliche Hochschule Hannover}}) — вышэйшая навучальная ўстанова ў [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]] ([[Германія]]). Найстарэйшая і адзіная ветэрынарная навучальная ўстанова ў Германіі. Гановерскі інстытут ветэрынарнай медыцыны складаецца з 6 клінік, 18 інстытутаў і двух кафедраў. Мае 3 філіялы: Інстытут даследаванняў наземных і водных жывёл у [[Бюзум]]е, навучальна-даследчую ферму ў Рутэ на поўдні Гановера і філіял па эпідэміялогіі ў Бакуме каля [[Фехта|Фехты]]. Заснаваны 18 ліпеня 1778 года на загад Георга III. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Універсітэты Германіі]] nqs24yh4wa5zncuuxnmq8wvv43uj19l 0 811170 5167926 2026-07-20T10:20:13Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Рака}} '''Ляйнэ''' (ням. Leine) - рака ў [[Германія|Германіі]], левы прыток [[Алер]]а. Даўжыня - каля 281 км. Плошча басейна - 6500 км². Па дадзеных станцыі за 30 км на поўнач ад [[Гановер]]а сярэдні гадавы расход ракі - каля 62 м³/с. Ляйнэ бярэ пачатак у Айхсфельдзе, у раёне г...» 5167926 wikitext text/x-wiki {{Рака}} '''Ляйнэ''' (ням. Leine) - рака ў [[Германія|Германіі]], левы прыток [[Алер]]а. Даўжыня - каля 281 км. Плошча басейна - 6500 км². Па дадзеных станцыі за 30 км на поўнач ад [[Гановер]]а сярэдні гадавы расход ракі - каля 62 м³/с. Ляйнэ бярэ пачатак у Айхсфельдзе, у раёне горада Ляйнэфельдзе-Ворбіс, на паўночным захадзе Цюрынгіі. Прыкладна праз 25 км рака перасякае мяжу [[Цюрынгія|Цюрынгіі]] і [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]], кірунак цячэння змяняецца з заходняга на паўночны, і захоўваецца да самага вусця. Працякае цераз [[Гётынген]], [[Гановер]]. Прытокі: Інэрстэ, Імэ, Румэ. [[Катэгорыя:Рэкі Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Рэкі Цюрынгіі]] a86htc63b7j28ad8l89nklzs4ya33qu 5167927 5167926 2026-07-20T10:21:20Z Autumndancer 168015 5167927 wikitext text/x-wiki {{Рака}} '''Ляйнэ''' ({{lang-de|Leine}}) — рака ў [[Германія|Германіі]], левы прыток [[Алер]]а. Даўжыня — каля 281 км. Плошча басейна — 6500 км². Па дадзеных станцыі за 30 км на поўнач ад [[Гановер]]а сярэдні гадавы расход ракі — каля 62 м³/с. Ляйнэ бярэ пачатак у Айхсфельдзе, у раёне горада Ляйнэфельдзе-Ворбіс, на паўночным захадзе Цюрынгіі. Прыкладна праз 25 км рака перасякае мяжу [[Цюрынгія|Цюрынгіі]] і [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]], кірунак цячэння змяняецца з заходняга на паўночны, і захоўваецца да самага вусця. Працякае цераз [[Гётынген]], [[Гановер]]. Прытокі: Інэрстэ, Імэ, Румэ. [[Катэгорыя:Рэкі Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Рэкі Цюрынгіі]] plztt3dug59sdhqicm9f482iysajppc 0 811171 5167936 2026-07-20T10:32:10Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Алер}} {{Рака}} '''Алер''' ({{lang-en|Aller}}) — рака ў [[Германія|Германіі]], правы прыток [[Везер]]а, працякае па тэрыторыі [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]] і [[Саксонія-Англьт|Саксоніі-Ангальта]]. Даўжыня ракі — 263 км. Разводдзе вясной. Бярэ пачатак на ўз...» 5167936 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Алер}} {{Рака}} '''Алер''' ({{lang-en|Aller}}) — рака ў [[Германія|Германіі]], правы прыток [[Везер]]а, працякае па тэрыторыі [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]] і [[Саксонія-Англьт|Саксоніі-Ангальта]]. Даўжыня ракі — 263 км. Разводдзе вясной. Бярэ пачатак на ўзвышшы Бердэ каля Зэхаўзена, за 30 км на захад ад [[Магдэбург]]а, на вышыні 156 м над узроўнем мора. Цячэ на паўночны захад па шырокай даліне, у балоцістай частцы якой на ўсход ад [[Вольфсбург]]а створаны нацыянальны біясферны запаведнік Дрэмлінг. Перасякаецца з Сярэднегерманскім каналам. На апошніх 117 км, ад горада Цэле да вусця, Алер ​​суднаходная. На Алеры размешчаны гарады [[Вольфсбург]], [[Цэле]] і [[Фердэн (Алер)|Фердэн]]. Прытокі: Окер, Фузэ, Віцэ, [[Ляйнэ (рака)|Ляйнэ]], Ізэ, Лахтэ, Эрцэ, Бемэ. [[Катэгорыя:Рэкі Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Рэкі Саксоніі-Ангальт]] g0kfo27xisfa5u1vt2kdh8a3dguqqc7 5167937 5167936 2026-07-20T10:32:59Z Autumndancer 168015 5167937 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Алер}} {{Рака}} '''Алер''' ({{lang-en|Aller}}) — рака ў [[Германія|Германіі]], правы прыток [[Везер]]а, працякае па тэрыторыі [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]] і [[Саксонія-Ангальт|Саксоніі-Ангальта]]. Даўжыня ракі — 263 км. Разводдзе вясной. Бярэ пачатак на ўзвышшы Бердэ каля Зэхаўзена, за 30 км на захад ад [[Магдэбург]]а, на вышыні 156 м над узроўнем мора. Цячэ на паўночны захад па шырокай даліне, у балоцістай частцы якой на ўсход ад [[Вольфсбург]]а створаны нацыянальны біясферны запаведнік Дрэмлінг. Перасякаецца з Сярэднегерманскім каналам. На апошніх 117 км, ад горада Цэле да вусця, Алер ​​суднаходная. На Алеры размешчаны гарады [[Вольфсбург]], [[Цэле]] і [[Фердэн (Алер)|Фердэн]]. Прытокі: Окер, Фузэ, Віцэ, [[Ляйнэ (рака)|Ляйнэ]], Ізэ, Лахтэ, Эрцэ, Бемэ. [[Катэгорыя:Рэкі Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Рэкі Саксоніі-Ангальт]] 0yauggcijgw4gcbf07mp53m01k4xne4 5167942 5167937 2026-07-20T10:41:15Z Autumndancer 168015 5167942 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Алер}} {{Рака}} '''Алер''' ({{lang-en|Aller}}) — рака ў [[Германія|Германіі]], правы прыток [[Везер]]а, працякае па тэрыторыі [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]] і [[Саксонія-Ангальт|Саксоніі-Ангальта]]. Даўжыня ракі — 263 км. Разводдзе вясной. Бярэ пачатак на ўзвышшы Бердэ каля Зэхаўзена, за 30 км на захад ад [[Магдэбург]]а, на вышыні 156 м над узроўнем мора. Цячэ на паўночны захад па шырокай даліне, у балоцістай частцы якой на ўсход ад [[Вольфсбург]]а створаны нацыянальны біясферны запаведнік Дрэмлінг. Перасякаецца з Сярэднегерманскім каналам. На апошніх 117 км, ад горада Цэле да вусця, Алер ​​суднаходная. На Алеры размешчаны гарады [[Вольфсбург]], [[Цэле (Германія)|Цэле]] і [[Фердэн (Алер)|Фердэн]]. Прытокі: Окер, Фузэ, Віцэ, [[Ляйнэ (рака)|Ляйнэ]], Ізэ, Лахтэ, Эрцэ, Бемэ. [[Катэгорыя:Рэкі Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Рэкі Саксоніі-Ангальт]] jlicy4z3n4to14x2lyxw52wwzxhdet2 0 811172 5167938 2026-07-20T10:34:26Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Алер''': == Прозвішча == * [[Фані Яфімаўна Алер]] — беларускі дзеяч культуры == Тапонім == * [[Алер (рака)]] {{неадназначнасць}}» 5167938 wikitext text/x-wiki '''Алер''': == Прозвішча == * [[Фані Яфімаўна Алер]] — беларускі дзеяч культуры == Тапонім == * [[Алер (рака)]] {{неадназначнасць}} r1wf0n1ok22qy2l2uvm78p44fn284my 0 811173 5167944 2026-07-20T10:41:39Z Autumndancer 168015 Autumndancer перайменаваў старонку [[Цэле]] у [[Цэле (Славенія)]] па-над перасылкай 5167944 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Цэле (Славенія)]] kldx7o28nm6a60r6yfo73od9xucpje4 5167945 5167944 2026-07-20T10:42:11Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Цэле (Славенія)]] 5167945 wikitext text/x-wiki '''Цэле''': * [[Цэле (Германія)]] * [[Цэле (Славенія)]] {{неадназначнасць}} or9p1c41eu5tnpzpohv41fi04wr9lz2 0 811174 5167955 2026-07-20T11:00:13Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Гановерскі ветэрынарны інстытут]] 5167955 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гановерскі ветэрынарны інстытут]] 3rh1dkay8yf4ghzjplq0qsl29lqduc9 0 811175 5167997 2026-07-20T11:29:28Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Сэйны (гміна)]] у [[Сейны (гміна)]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5167997 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сейны (гміна)]] kp1scr5aqg2l4wthwf13g6ac698qb7b 0 811176 5168005 2026-07-20T11:33:23Z Ueschar 151377 Ueschar перайменаваў старонку [[Сэйнэнскі павет]] у [[Сейненскі павет]] па-над перасылкай: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5168005 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сейненскі павет]] hkexa8pvmwrj1pplpfe65lwx5952j8m 10 811177 5168009 2026-07-20T11:34:13Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Шаблон:Сэйнэнскі павет]] у [[Шаблон:Сейненскі павет]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5168009 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Сейненскі павет]] 6r08swy802sf85gzi5nax2pt49f0stf 14 811178 5168011 2026-07-20T11:36:13Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Катэгорыя:Тэлевядучыя НТБ]] у [[Катэгорыя:Тэлевядучыя НТВ]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5168011 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Тэлевядучыя НТВ]] ib0aie7q0389dvuuf437lrm2il3bex1 0 811179 5168018 2026-07-20T11:55:55Z Ueschar 151377 Новая старонка: «'''Ге́рцаг''' — шматзначнае слова. == Тытул == [[Герцаг]] — адзін з найвышэйшых дваранскіх тытулаў у краінах Заходняй Еўропы. == Прозвішча == '''Герцаг''' ({{lang-de|Herzog}}, {{lang-he|הרצוג}}) — прозвішча нямецкага і яўрэйскага паходжання. * [[Хаім Герцаг]] (1918—1997) — ізраільс...» 5168018 wikitext text/x-wiki '''Ге́рцаг''' — шматзначнае слова. == Тытул == [[Герцаг]] — адзін з найвышэйшых дваранскіх тытулаў у краінах Заходняй Еўропы. == Прозвішча == '''Герцаг''' ({{lang-de|Herzog}}, {{lang-he|הרצוג}}) — прозвішча нямецкага і яўрэйскага паходжання. * [[Хаім Герцаг]] (1918—1997) — ізраільскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Ізраіля ў 1983—1993 гадах. * [[Раман Герцаг]] (1934—2017) — нямецкі правазнавец і дзяржаўны дзеяч, федэральны прэзідэнт Германіі ў 1994—1999 гадах. * [[Іцхак Герцаг]] (нар. 1960) — ізраільскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэзідэнт Ізраіля з 2021 года, сын Хаіма Герцага. {{Неадназначнасць}} gm0wh96jgm2o3o3mhi3qtkodr84eu4p